وڪيپيڊيا sdwiki https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter ذريعات خاص بحث واپرائيندڙ واپرائيندڙ بحث وڪيپيڊيا وڪيپيڊيا بحث فائل فائل بحث ذريعات وڪي ذريعات وڪي بحث سانچو سانچو بحث مدد مدد بحث زمرو زمرو بحث باب باب بحث TimedText TimedText talk ماڊيول ماڊيول بحث Event Event talk 0 11147 404810 267207 2026-08-20T04:50:25Z Ibne maryam 17680 added [[Category:گاهه]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404810 wikitext text/x-wiki [[فائل:(Unmowed) grass 1.JPG|thumb|گاھ جو هڪ قسم]] '''گاھ''' تڪنيڪي طور تي هڪ داڻي وارا ٻوٽا هوندا آهن، خاص طور تي هربيسيس ٻوٽا آهن جن جا  پن سنها هوندا آهن جيڪي ٻوٽي جي هيٺين حصي مان نڪرندا آهن. بمبو بہ هڪ گاھ جو ئي ٻوٽو آهي. گاھ کي [[گھر|گهرن]] ۾ لان جي لاءِ بہ پوکيو ويندو آهي. سبز خور جانور خاص طور تي گاھ تي ڀاڙيندا آهن. [[زمرو:گاهه]] iybhqr2219ts6gukinr9jfios0cxooj 404811 404810 2026-08-20T04:50:45Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ٻوٽا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404811 wikitext text/x-wiki [[فائل:(Unmowed) grass 1.JPG|thumb|گاھ جو هڪ قسم]] '''گاھ''' تڪنيڪي طور تي هڪ داڻي وارا ٻوٽا هوندا آهن، خاص طور تي هربيسيس ٻوٽا آهن جن جا  پن سنها هوندا آهن جيڪي ٻوٽي جي هيٺين حصي مان نڪرندا آهن. بمبو بہ هڪ گاھ جو ئي ٻوٽو آهي. گاھ کي [[گھر|گهرن]] ۾ لان جي لاءِ بہ پوکيو ويندو آهي. سبز خور جانور خاص طور تي گاھ تي ڀاڙيندا آهن. [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:ٻوٽا]] 3i8md1ua2tuck3mxq41rxmbd680u50d 404812 404811 2026-08-20T04:53:42Z Ibne maryam 17680 /* */ 404812 wikitext text/x-wiki [[فائل:(Unmowed) grass 1.JPG|thumb|گاھ جو هڪ قسم]] '''گاھه''' (Grass) تڪنيڪي طور تي هڪ داڻي وارا ٻوٽا هوندا آهن، خاص طور تي هربيسيس ٻوٽا آهن جن جا  پن سنها هوندا آهن جيڪي ٻوٽي جي هيٺين حصي مان نڪرندا آهن. بانس يا بمبو (<small>Bamboo</small>) به هڪ گاھه جو ئي ٻوٽو آهي. گاھه کي باغن، [[گھر|گهرن]] ۾ لان جي لاءِ به پوکيو ويندو آهي. سبز خور جانور خاص طور تي گاھ تي ڀاڙيندا آهن. [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:ٻوٽا]] ncr5hdjq9puaentutohc6b4gmwh4odr 404813 404812 2026-08-20T05:09:07Z Ibne maryam 17680 /* */ 404813 wikitext text/x-wiki [[فائل:(Unmowed) grass 1.JPG|thumb|گاھه جو هڪ قسم]] '''گاھه''' (Grass) تڪنيڪي طور تي هڪ داڻي وارا [[ٻوٽا]] هوندا آهن، خاص طور تي هربيسيس ٻوٽا آهن جن جا  پن سنها هوندا آهن جيڪي ٻوٽي جي هيٺين حصي مان نڪرندا آهن. [[بانس]] يا بمبو (<small>Bamboo</small>) به هڪ گاھه جو ئي ٻوٽو آهي، جنهن کي آرائش يا بيئن تعميراتي ڪمن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[ڪمند]] پڻ گاھه آهي، جنهن کي شڪر ٺاهڻ لاء استعمال ڪيو ويندو. ڪجهه [[جھنگلي گاھه|جھنگلي گاھون]]، جهڙوڪ [[ڀنگ]] جي گاهه تفريح لاء استعمال ڪئي ويندي آهي. گاهه کي باغن ۽ [[گھر|گهرن]] ۾ لان جي لاءِ به پوکيو ويندو آهي. سبزي خور جانور خاص طور تي گاھه تي ڀاڙيندا آهن. [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:ٻوٽا]] a572skn7e1cxilclv45rm9wxconu546 404816 404813 2026-08-20T05:11:10Z Ibne maryam 17680 /* */ 404816 wikitext text/x-wiki [[فائل:(Unmowed) grass 1.JPG|thumb|گاھه جو هڪ قسم]] '''گاھه''' (Grass) تڪنيڪي طور تي هڪ داڻي وارا [[ٻوٽا]] هوندا آهن، خاص طور تي هربيسيس ٻوٽا آهن جن جا  پن سنها هوندا آهن جيڪي ٻوٽي جي هيٺين حصي مان نڪرندا آهن. [[بانس]] يا بمبو (<small>Bamboo</small>) به هڪ گاھه جو ئي ٻوٽو آهي، جنهن کي آرائش يا بيئن تعميراتي ڪمن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[ڪمند]] پڻ گاھه آهي، جنهن کي شڪر ٺاهڻ لاء استعمال ڪيو ويندو. ڪجهه [[جهنگلي گاهه|جھنگلي گاھون]]، جهڙوڪ [[ڀنگ]] جي گاهه تفريح لاء استعمال ڪئي ويندي آهي. گاهه کي باغن ۽ [[گھر|گهرن]] ۾ لان جي لاءِ به پوکيو ويندو آهي. سبزي خور جانور خاص طور تي گاھه تي ڀاڙيندا آهن. [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:ٻوٽا]] tlsxcwm23km04i49a9fixuj5pihompy 404817 404816 2026-08-20T05:12:18Z Ibne maryam 17680 /* */ 404817 wikitext text/x-wiki [[فائل:(Unmowed) grass 1.JPG|thumb|گاھه جو هڪ قسم]] '''گاھه''' (Grass) تڪنيڪي طور تي هڪ داڻي وارا [[ٻوٽا]] هوندا آهن، خاص طور تي هربيسيس ٻوٽا آهن جن جا  پن سنها هوندا آهن جيڪي ٻوٽي جي هيٺين حصي مان نڪرندا آهن. [[بانس]] يا بمبو (<small>Bamboo</small>) به هڪ گاھه جو ئي ٻوٽو آهي، جنهن کي آرائش يا بيئن تعميراتي ڪمن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[ڪمند]] پڻ گاھه آهي، جنهن کي شڪر ٺاهڻ لاء استعمال ڪيو ويندو. ڪجهه [[جھنگلي گاهه|جھنگلي گاھون]]، جهڙوڪ [[ڀنگ]] جي گاهه تفريح لاء استعمال ڪئي ويندي آهي. گاهه کي باغن ۽ [[گھر|گهرن]] ۾ لان جي لاءِ به پوکيو ويندو آهي. سبزي خور جانور خاص طور تي گاھه تي ڀاڙيندا آهن. [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:ٻوٽا]] 5wy2cu0h5dxbxaak2f872mt38knvlpu 404818 404817 2026-08-20T05:15:51Z Ibne maryam 17680 /* */ 404818 wikitext text/x-wiki [[فائل:(Unmowed) grass 1.JPG|thumb|گاھه جو هڪ قسم]] '''گاھه''' (Grass) تڪنيڪي طور تي هڪ داڻي وارا [[ٻوٽا]] هوندا آهن، خاص طور تي هربيسيس ٻوٽا آهن جن جا  پن سنها هوندا آهن جيڪي ٻوٽي جي هيٺين حصي مان نڪرندا آهن. [[بانس]] يا بمبو (<small>Bamboo</small>) به هڪ گاھه جو ئي ٻوٽو آهي، جنهن کي آرائش يا بيئن تعميراتي ڪمن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[ڪمند]] پڻ گاھه آهي، جنهن کي شڪر ٺاهڻ لاء استعمال ڪيو ويندو. ڪجهه [[جھنگلي گاهه|جھنگلي گاھون]]، جهڙوڪ [[ڀنگ]] جي گاهه تفريح لاء استعمال ڪئي ويندي آهي. گاهه کي باغن ۽ [[گھر|گهرن]] ۾ لان جي لاءِ به پوکيو ويندو آهي. سبزي خور جانور خاص طور تي گاھه تي ڀاڙيندا آهن. {{Short description|Collective name for three families of plants}} {{Other uses}} {{pp-semi-indef}} [[File:Poa annua.jpg|thumb|''[[Poa annua]]'', an annual grass]] '''Grass''' refers to various [[Family (taxonomy)|families]] of [[plants]]. The three major families of '''grasslike plants''' are true grasses ([[Poaceae]]), sedges ([[Cyperaceae]]), and rushes ([[Juncaceae]]). [[Lawns]] and [[pasturelands]] are typically composed of true grasses, five of which cover 46% of the world's [[arable land]]: [[rice]], [[wheat]], [[maize]], [[barley]], and [[sugar cane]].<ref name="Kraehmer-2019">{{cite book |editor1-last=Kraehmer |editor1-first=Hansjoerg |title=Grasses: Crops, Competitors, and Ornamentals |date=2019 |publisher=Wiley |page=3 |isbn=978-1-119-41680-7 |url=https://books.google.com/books?id=AUOXDwAAQBAJ|language=en}}</ref><ref name="Hipp-2008">{{cite book |last1=Hipp |first1=Andrew L. |title=Field Guide to Wisconsin Sedges: An Introduction to the Genus Carex (Cyperaceae) |date=2008 |publisher=The University of Wisconsin Press |location=Madinson, WI |page=6 |isbn=978-0-299-22590-2 |url=https://books.google.com/books?id=Gkfdbp7cRgQC|language=en}}</ref> "Grass" as a name has been applied to a wide group of unrelated plants including herbaceous plants whose leaves and stems are eaten by both domesticated and wild animals. The word may have its origin in the [[Proto-Indo-European]] root {{lang|ine|gʰreh₁-|proto=yes}}, meaning {{gloss|to grow}}.<ref>{{Cite book |last=Jr |first=James P. Smith |url=https://books.google.com/books?id=O73BAwAAQBAJ&pg=PA6 |title=Field Guide to Grasses of California |date=2014-09-12 |publisher=Univ of California Press |isbn=978-0-520-95843-2 |language=en}}</ref> Grass can refer to a green area, such as a lawn, park, or a field, and is often used for recreation or for sports such as [[lawn tennis]] or [[bowls]].<ref>{{cite web|title=Grass|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/grass|access-date=12 July 2025|website=Cambridge Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903002627/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/grass|archive-date=3 September 2025|url-status=live}}</ref> Beginning in the 1970s, some sports venues have installed [[artificial grass]] to reduce maintenance costs.<ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=The Cost of Natural Grass vs. Artificial Turf in Sports |url=https://aptasiapacific.com.au/news/the-real-cost-of-natural-grass-vs-artificial-turf-in-sports/ |access-date=2026-07-18 |website=aptasiapacific.com.au |language=en-AU}}</ref> In the early 2020s, the slang term "touching grass" emerged, usually used as a remark towards individuals perceived as having poor social acumen due to excessive [[internet]] use and therefore lacking adequate exposure to the outside world.<ref>{{Cite web |title=Today's SLANGUAGE (Gen Z): Touch Grass |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/9/30/today-s-slanguage-gen-z-touch-grass-0850|date=30 September 2025|website=ABS-CBN|url-status=live}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} {{Portal|Environment|Plants}} [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:باغباني]] [[زمرو:زراعت]] {{grass-stub}} geknommo1agcctwwkc5izrg5sg0oaer 404819 404818 2026-08-20T05:17:56Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 404819 wikitext text/x-wiki [[فائل:(Unmowed) grass 1.JPG|thumb|گاھه جو هڪ قسم]] '''گاھه''' (Grass) تڪنيڪي طور تي هڪ داڻي وارا [[ٻوٽا]] هوندا آهن، خاص طور تي هربيسيس ٻوٽا آهن جن جا  پن سنها هوندا آهن جيڪي ٻوٽي جي هيٺين حصي مان نڪرندا آهن. [[بانس]] يا بمبو (<small>Bamboo</small>) به هڪ گاھه جو ئي ٻوٽو آهي، جنهن کي آرائش يا بيئن تعميراتي ڪمن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[ڪمند]] پڻ گاھه آهي، جنهن کي شڪر ٺاهڻ لاء استعمال ڪيو ويندو. ڪجهه [[جھنگلي گاهه|جھنگلي گاھون]]، جهڙوڪ [[ڀنگ]] جي گاهه تفريح لاء استعمال ڪئي ويندي آهي. گاهه کي باغن ۽ [[گھر|گهرن]] ۾ لان جي لاءِ به پوکيو ويندو آهي. سبزي خور جانور خاص طور تي گاھه تي ڀاڙيندا آهن. {{Short description|Collective name for three families of plants}} {{Other uses}} {{pp-semi-indef}} [[File:Poa annua.jpg|thumb|''[[Poa annua]]'', an annual grass]] '''Grass''' refers to various [[Family (taxonomy)|families]] of [[plants]]. The three major families of '''grasslike plants''' are true grasses ([[Poaceae]]), sedges ([[Cyperaceae]]), and rushes ([[Juncaceae]]). [[Lawns]] and [[pasturelands]] are typically composed of true grasses, five of which cover 46% of the world's [[arable land]]: [[rice]], [[wheat]], [[maize]], [[barley]], and [[sugar cane]].<ref name="Kraehmer-2019">{{cite book |editor1-last=Kraehmer |editor1-first=Hansjoerg |title=Grasses: Crops, Competitors, and Ornamentals |date=2019 |publisher=Wiley |page=3 |isbn=978-1-119-41680-7 |url=https://books.google.com/books?id=AUOXDwAAQBAJ|language=en}}</ref><ref name="Hipp-2008">{{cite book |last1=Hipp |first1=Andrew L. |title=Field Guide to Wisconsin Sedges: An Introduction to the Genus Carex (Cyperaceae) |date=2008 |publisher=The University of Wisconsin Press |location=Madinson, WI |page=6 |isbn=978-0-299-22590-2 |url=https://books.google.com/books?id=Gkfdbp7cRgQC|language=en}}</ref> "Grass" as a name has been applied to a wide group of unrelated plants including herbaceous plants whose leaves and stems are eaten by both domesticated and wild animals. The word may have its origin in the [[Proto-Indo-European]] root {{lang|ine|gʰreh₁-|proto=yes}}, meaning {{gloss|to grow}}.<ref>{{Cite book |last=Jr |first=James P. Smith |url=https://books.google.com/books?id=O73BAwAAQBAJ&pg=PA6 |title=Field Guide to Grasses of California |date=2014-09-12 |publisher=Univ of California Press |isbn=978-0-520-95843-2 |language=en}}</ref> Grass can refer to a green area, such as a lawn, park, or a field, and is often used for recreation or for sports such as [[lawn tennis]] or [[bowls]].<ref>{{cite web|title=Grass|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/grass|access-date=12 July 2025|website=Cambridge Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903002627/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/grass|archive-date=3 September 2025|url-status=live}}</ref> Beginning in the 1970s, some sports venues have installed [[artificial grass]] to reduce maintenance costs.<ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=The Cost of Natural Grass vs. Artificial Turf in Sports |url=https://aptasiapacific.com.au/news/the-real-cost-of-natural-grass-vs-artificial-turf-in-sports/ |access-date=2026-07-18 |website=aptasiapacific.com.au |language=en-AU}}</ref> In the early 2020s, the slang term "touching grass" emerged, usually used as a remark towards individuals perceived as having poor social acumen due to excessive [[internet]] use and therefore lacking adequate exposure to the outside world.<ref>{{Cite web |title=Today's SLANGUAGE (Gen Z): Touch Grass |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/9/30/today-s-slanguage-gen-z-touch-grass-0850|date=30 September 2025|website=ABS-CBN|url-status=live}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} {{Portal|Environment|Plants}} [[زمرو:گاهه| ]] [[زمرو:گاهه جا ميدان]] [[زمرو:ٻوٽا بلحاظِ واڌ ويجهه]] [[زمرو:ٻوٽن جون حياتياتي صورتون]] [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:باغباني]] [[زمرو:زراعت]] {{grass-stub}} n1x7nw4kbupolzfux6mr3gzclvincsj 404822 404819 2026-08-20T05:38:38Z Ibne maryam 17680 /* */ 404822 wikitext text/x-wiki [[فائل:(Unmowed) grass 1.JPG|thumb|گاھه جو هڪ قسم]] '''گاھه''' (Grass) تڪنيڪي طور تي هڪ داڻي وارا [[ٻوٽا]] هوندا آهن، خاص طور تي هربيسيس ٻوٽا آهن جن جا  پن سنها هوندا آهن جيڪي ٻوٽي جي هيٺين حصي مان نڪرندا آهن. [[بانس]] يا بمبو (<small>Bamboo</small>) به هڪ گاھه جو ئي ٻوٽو آهي، جنهن کي آرائش يا بيئن تعميراتي ڪمن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[ڪمند]] پڻ گاھه آهي، جنهن کي شڪر ٺاهڻ لاء استعمال ڪيو ويندو. ڪجهه [[جھنگلي گاهه|جھنگلي گاھون]]، جهڙوڪ [[ڀنگ]] جي گاهه تفريح لاء استعمال ڪئي ويندي آهي. گاهه کي باغن ۽ [[گھر|گهرن]] ۾ لان جي لاءِ به پوکيو ويندو آهي. سبزي خور جانور خاص طور تي گاھه تي ڀاڙيندا آهن. {{Short description|Collective name for three families of plants}} {{Other uses}} {{pp-semi-indef}} [[File:Poa annua.jpg|thumb|پوآ اينوا (<small>Poa annua</small>)، هڪ سالياني گاهه جو قسم]] '''گاهه''' (<small>Grass</small>) جو اطلاق [[ٻوٽا|ٻوٽن]] جي مختلف خاندانن تي ٿئي ٿو. گاهه جهڙي ٻوٽن جا ٽي وڏا خاندان آهن: <small>'''اصل گاهه'''</small> (<small>Poaceae</small>)، سيجز يا ڪاني جهڙا ٻوٽا (<small>Cyperaceae</small>) ۽ رشز يا نلڪي نما ٻوٽا (<small>Juncaceae</small>). [[باغ|باغن]] ۽ گهرن جي لان ۽ [[چراگاهه]] عام طور تي ”اصل گاهه“ جي قسمن تي مشتمل هونديون آهن؛ انهن مان پنج قسم: [[چانور]]، [[ڪڻڪ]]، [[مڪئي]]، [[جوئر|جَوَ]] ۽ [[ڪمند]] دنيا جي زرعي زمين جي 46 سيڪڙو حصي تي پکڙيل آهن.<ref name="Kraehmer-2019">{{cite book |editor1-last=Kraehmer |editor1-first=Hansjoerg |title=Grasses: Crops, Competitors, and Ornamentals |date=2019 |publisher=Wiley |page=3 |isbn=978-1-119-41680-7 |url=https://books.google.com/books?id=AUOXDwAAQBAJ|language=en}}</ref><ref name="Hipp-2008">{{cite book |last1=Hipp |first1=Andrew L. |title=Field Guide to Wisconsin Sedges: An Introduction to the Genus Carex (Cyperaceae) |date=2008 |publisher=The University of Wisconsin Press |location=Madinson, WI |page=6 |isbn=978-0-299-22590-2 |url=https://books.google.com/books?id=Gkfdbp7cRgQC|language=en}}</ref> گاهه جو نالو ٻوٽن جي هڪ وسيع ۽ مختلف گروهن تي لاڳو ڪيو ويو آهي، جن ۾ نرم ٿڙ وارا ٻوٽا (<small>herbaceous</small> <small>plants</small>) به شامل آهن جن جا پن ۽ ٿڙ پاليل توڙي جهنگلي جانور کائيندا آهن. هن لفظ جو بنياد شايد پروٽو [[هند۔يورپي ٻوليون|هند-يورپي ٻوليءَ]] جي لفظ، گھ.ر.ه (gʰreh₁-) مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ وڌڻ يا اُڀرڻ آهي.<ref>{{Cite book |last=Jr |first=James P. Smith |url=https://books.google.com/books?id=O73BAwAAQBAJ&pg=PA6 |title=Field Guide to Grasses of California |date=2014-09-12 |publisher=Univ of California Press |isbn=978-0-520-95843-2 |language=en}}</ref> گاهه مان مراد ڪو سائو علائقو به ٿي سگهي ٿو، جهڙوڪ لان، پارڪ يا ميدان؛ اهڙيون جايون اڪثر تفريح يا راندين، مثال طور [[ٽينس|لان ٽينس]] يا [[هاڪي]] لاءِ استعمال ٿينديون آهن. <ref>{{cite web|title=Grass|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/grass|access-date=12 July 2025|website=Cambridge Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903002627/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/grass|archive-date=3 September 2025|url-status=live}}</ref> <small>1970</small>ع واري ڏهاڪي کان وٺي، ڪجهه راندين (مثال طور هاڪي) جي ميدانن ۾ سار سنڀال جي خرچ کي گهٽائڻ لاءِ مصنوعي گاهه لڳايو ويو آهي. <ref>{{Cite web |date=2024-10-30 |title=The Cost of Natural Grass vs. Artificial Turf in Sports |url=https://aptasiapacific.com.au/news/the-real-cost-of-natural-grass-vs-artificial-turf-in-sports/ |access-date=2026-07-18 |website=aptasiapacific.com.au |language=en-AU}}</ref> <small>2020</small>ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾، "<small>'''ٽچنگ گراس'''</small>" (<small>touching</small> <small>grass</small>) جهڙي اصطلاح (<small>slang</small>) وجود ۾ آئي. اها اصطلاح عام طور تي انهن ماڻهن لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ سماجي ڄاڻ يا ٺهڪندڙ رويي جي کوٽ هوندي آهي؛ ان جو سبب [[انٽرنيٽ]] جو حد کان وڌيڪ استعمال آهي ۽ نتيجي طور ٻاهرين دنيا سان رابطي يا تجربي جي کوٽ هوندو آهي.<ref>{{Cite web |title=Today's SLANGUAGE (Gen Z): Touch Grass |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/9/30/today-s-slanguage-gen-z-touch-grass-0850|date=30 September 2025|website=ABS-CBN|url-status=live}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} {{Portal|Environment|Plants}} [[زمرو:گاهه| ]] [[زمرو:گاهه جا ميدان]] [[زمرو:ٻوٽا بلحاظِ واڌ ويجهه]] [[زمرو:ٻوٽن جون حياتياتي صورتون]] [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:باغباني]] [[زمرو:زراعت]] {{grass-stub}} 4wht3nsmhdwdp0v0a3bvxj8dlnkjuh7 0 39637 404832 353267 2026-08-20T09:05:18Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 404832 wikitext text/x-wiki '''جوئر''' [[انگريزي]] (Sorghum vulgare) ھڪ قَسم جو ان وارو فصل آھي جيڪو قديم زماني کان سنڌ ۾ پوکبو اچي ٿو. هاڻ جوئر جو فصل اڪثر ڪري باراني علائقن ۾ پوکجي ٿو. ان جو ٻوٽو وڏو به ته ننڍو به ٿيندو آهي. جوئر جي به ڪڻڪ وانگر ماني پچائي کاڌي ويندي آهي. جوئر جو داڻو رنگ ۾ اڇو، ڳاڙهو ۽ ٻين رنگن جو ٿئي ٿو. جوئر جي قسمن ۾ ڪانگڙ، تُري وغيره شامل آهن. <ref>{{حوالو_ويب|url=http://dic.sindhila.edu.pk/index.php?txtsrch=%DA%B3%D8%A7%DA%99%D9%87%D9%8A%20%D8%AC%D9%88%D8%A6%D8%B1|title=ڳاڙهي جوئر {{!}} Online Sindhi Dictionaries {{!}} آن لائين سنڌي ڊڪشنريون|website=dic.sindhila.edu.pk|access-date=2019-08-04}}</ref>.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://dic.sindhila.edu.pk/index.php?txtsrch=%D8%AC%D9%88%D8%A6%D8%B1%D8%8C%20%D9%BB%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%B1%D9%8A|title=جوئر، ٻاجهري {{!}} Online Sindhi Dictionaries {{!}} آن لائين سنڌي ڊڪشنريون|website=dic.sindhila.edu.pk|access-date=2019-08-04}}</ref> [[فائل:Eat of Millet.jpg|180px|thumb|جوئر جو سنگ]] == طبي فائدا == [[فائل:Colours_of_Juar.jpg|200px|thumb|جوئر جي سڱ جا رنگ]] طب مطابق جوئر جو اثر معتدل ھوندو آھي. ان جي سنگ جو رنگ اڇو ۽ ڳاڙهو ھوندو آھي ۽ ان جا داڻا گول ھوندا آھن جوئر جي اٽي جي ماني گهاٽي بلغم کي وڃائي ٿي، رت ۽ صفرا جي جوش کي گهٽائي ٿي، سلھ جي رت کي بند ڪري ٿي، غليظ وائي باديءَ کي تحليل ڪري ٿي، تپ، صفراوي دستن لاءِ فائديمند آهي. هن جي لپري سخت ڳوڙهن کي ڦاڙي ٿي. هن جو ڀت رڌجي ان ۾ وڏف وجهجي، انهي ڀت کائڻ سان زالن جي ٿڇ ۾ واڌارو ٿيندو.<ref>ڪتاب: فرھنگ جعفري؛ ليکڪ: حڪيم محمد جعفر؛ ايڊيشن: 2007ع؛ پبلشر: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄامشورو.</ref> [[فائل:Corn_of_Juar.jpg|300px|thumb|جوئر جو ان ڳاھ کان پوء گڏ ڪيل]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:جوئر]] [[زمرو:اناج]] [[زمرو:فصل]] [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:پاڪستان جي پوکون]] fnk50zx4ow91bkts0ui93znxbbpicxu 0 41256 404881 294521 2026-08-20T11:13:38Z Ibne maryam 17680 added [[Category:بيمارين جا قسم]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404881 wikitext text/x-wiki '''مدي جو بخار''' (Typhoid Fever) هڪ بخار جو قسم آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) انگريزيءَ ۾ Typhoid Fever ۽ اردوءَ ۾ ميعادي بخار چئجي ٿو. هيءٌ بخار هڪ خاص قسم جي جيوڙي جي ڪري ٿيندو آهي. جنهن کي سالمنيال ٽائفي ۽ پيرا ٽائفي Salmanea Typie, Paratyphy چئجي ٿو. هي بخار سڄي دنيا ۾ عام آهي ۽ گهڻو ڪري گندگيءَ، ڪني پاڻيءَ ۽ ڪني ۽ کاڌي جي واپرائڻ سبب ٿئي ٿو. هن بيماريءَ کي پکيڙڻ ۾ مکين جو ڪردار سڀ کان اهم آهي. جيڪڏهن هٿ ڌوئڻ بنا ماني کائجي يا فروٽ (ميوات) بنا ڌوئڻ جي کاڌو وڃي، تڏهن به هيءَ بيماري ڦهلجي سگهي ٿي. هن بيماريءَ جا جيوڙا گهڻو ڪري پتي يا ننڍي آنڊي ۾ رهائش اختيار ڪندا آهن ۽ پائخاني جي ذريعي خارج ٿيندا آهن. جڏهن هي جيوڙا آنڊي ۾ داخل ٿيندا آهن ته ڏهن يا پندرهن ڏينهن کان پوءِ بيماريءَ جو اثر ٿيڻ شروع ٿيندو آهي. جيوڙن جي اندر داخل ٿيڻ ۽ بيماريءَ جو اثر شروع ٿيڻ جي وچ واري عرصي کي Incubation Period چئبو آهي. بيماريءَ جو اثر آهستي آهستي شروع ٿيندو آهي، جنهن جي ڪري مريض کي بخار ٿيندو آهي، جيڪو آهستي آهستي تيز ٿي ويندو آهي. بخار ڏينهن جي مقابلي ۾ رات جو وڌيڪ تيز ٿي ويندو آهي، مريض سُسُتي محسوس ڪندو آهي، هر وقت غنودگي طاري ٿيندي آهي، جسم ۾ ۽ ٽنگن ۾ سور ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن کنگهه به ٿيندي آهي ۽ نڪ مان رت به وهندو آهي جنهن کي Epistais چئبو آهي. مريض کي پيٽ ۾ سور به ٿيندو آهي قبضي (anstipation) يا دست به ٿيندا آهن، دل ڪچي پڻ ٿيندي آهي. جيتوڻيڪ بخار تيز ٿيندو آهي پر نبض جي رفتار گهٽ ٿي ويندي آهي. هڪ هفتي کان پوءِ پيٽ ۾ پُٺيءَ تي ڪجهه ڳاڙهي رنگ جا داغ ظاهر ٿيندا آهن، انهن داغن کي جيڪڏهن آڱر سان دٻائجي ته آهي ڪجهه دير لا3 هلڪا ٿي ويندا آهن. ٻن يا تن ڏينهن کان پوءِ اُهي داغ ختم ٿي ويندا آهن. بيماريءَ جي ستين يا اٺين ڏينهن تي تري پڻ وڌڻ شروع ٿي ويندي آهي جيڪا پيٽ جي مٿئين حصي کي دٻائڻ سان محسوس ٿيندي آهي، پيٽ به فوڪجڻ شروع ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ساهه جي تڪليف پڻ ٿيندي آهي. ٻئي هفتي جي آخر تائين مريض جي حالت ڪافي خراب ٿي ويندي آهي. تئين هفتي جي آخر تائين بخار تمام تيز ٿي ويندو آهي ۽ مريض بيهوش پڻ ٿي ويندو آهي ۽ جيڪڏهن مريض جو علاج نه ٿيندو ته اهو مري به سگهي ٿو. پر پروقت علاج ڪرائڻ سان مريض ٺيڪ ٿي ويندو آهي. هن بيماريءَ کي سڃاڻڻ لاءِ رت، پيشاب ۽ پائخاني کي چڪاس ڪيو ويندو آهي. بيماريءَ جي سڃاڻپ لاءِ رت جون ڪجهه خاص ٽيسٽون پڻ ڪيون وينديون آهن. مٽلاً Widal test ۽ Typhidot test وغيره. بيماريءَ جي دوران مريض کي مڪمل آرام ڪرڻ کپي، مريض جي ڪپڙن، هنڌ، بستري کي به صاف رکجي. هن بيماريءَ جو علاج مختلف Antibiotics سان ٿي سگهي ٿو. مثلاً Ampicillin, Chloraphenicol, Septran, Augumentine وغيره، پر اهي دوائون ڪنهن ڊاڪٽر جي مشوري سان ئي استعمال ڪجن ۽ مريضن جي خوراڪ ۾ هر قسم جي جوس (رَسُ) جو استعمال وڌايو وڃي.<ref>{رسالو: سرتيون؛مضمون:مدي جو بخار ؛از: ڊاڪٽر تبسم جوڻيجو جولائي 2005؛ پبلشر:سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] kg2iraa18g32aorc0vicf2k8ro0att3 404882 404881 2026-08-20T11:15:33Z Ibne maryam 17680 /* */ 404882 wikitext text/x-wiki [[File:Typhoid inoculation2.jpg|thumb|upright=1.3|Doctor administering a typhoid [[vaccination]] at a school in [[San Augustine County, Texas]], 1943]] '''مدي جو بخار''' (Typhoid Fever) هڪ بخار جو قسم آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) انگريزيءَ ۾ Typhoid Fever ۽ اردوءَ ۾ ميعادي بخار چئجي ٿو. هيءٌ بخار هڪ خاص قسم جي جيوڙي جي ڪري ٿيندو آهي. جنهن کي سالمنيال ٽائفي ۽ پيرا ٽائفي Salmanea Typie, Paratyphy چئجي ٿو. هي بخار سڄي دنيا ۾ عام آهي ۽ گهڻو ڪري گندگيءَ، ڪني پاڻيءَ ۽ ڪني ۽ کاڌي جي واپرائڻ سبب ٿئي ٿو. هن بيماريءَ کي پکيڙڻ ۾ مکين جو ڪردار سڀ کان اهم آهي. جيڪڏهن هٿ ڌوئڻ بنا ماني کائجي يا فروٽ (ميوات) بنا ڌوئڻ جي کاڌو وڃي، تڏهن به هيءَ بيماري ڦهلجي سگهي ٿي. هن بيماريءَ جا جيوڙا گهڻو ڪري پتي يا ننڍي آنڊي ۾ رهائش اختيار ڪندا آهن ۽ پائخاني جي ذريعي خارج ٿيندا آهن. جڏهن هي جيوڙا آنڊي ۾ داخل ٿيندا آهن ته ڏهن يا پندرهن ڏينهن کان پوءِ بيماريءَ جو اثر ٿيڻ شروع ٿيندو آهي. جيوڙن جي اندر داخل ٿيڻ ۽ بيماريءَ جو اثر شروع ٿيڻ جي وچ واري عرصي کي Incubation Period چئبو آهي. بيماريءَ جو اثر آهستي آهستي شروع ٿيندو آهي، جنهن جي ڪري مريض کي بخار ٿيندو آهي، جيڪو آهستي آهستي تيز ٿي ويندو آهي. بخار ڏينهن جي مقابلي ۾ رات جو وڌيڪ تيز ٿي ويندو آهي، مريض سُسُتي محسوس ڪندو آهي، هر وقت غنودگي طاري ٿيندي آهي، جسم ۾ ۽ ٽنگن ۾ سور ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن کنگهه به ٿيندي آهي ۽ نڪ مان رت به وهندو آهي جنهن کي Epistais چئبو آهي. مريض کي پيٽ ۾ سور به ٿيندو آهي قبضي (anstipation) يا دست به ٿيندا آهن، دل ڪچي پڻ ٿيندي آهي. جيتوڻيڪ بخار تيز ٿيندو آهي پر نبض جي رفتار گهٽ ٿي ويندي آهي. هڪ هفتي کان پوءِ پيٽ ۾ پُٺيءَ تي ڪجهه ڳاڙهي رنگ جا داغ ظاهر ٿيندا آهن، انهن داغن کي جيڪڏهن آڱر سان دٻائجي ته آهي ڪجهه دير لا3 هلڪا ٿي ويندا آهن. ٻن يا تن ڏينهن کان پوءِ اُهي داغ ختم ٿي ويندا آهن. بيماريءَ جي ستين يا اٺين ڏينهن تي تري پڻ وڌڻ شروع ٿي ويندي آهي جيڪا پيٽ جي مٿئين حصي کي دٻائڻ سان محسوس ٿيندي آهي، پيٽ به فوڪجڻ شروع ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ساهه جي تڪليف پڻ ٿيندي آهي. ٻئي هفتي جي آخر تائين مريض جي حالت ڪافي خراب ٿي ويندي آهي. تئين هفتي جي آخر تائين بخار تمام تيز ٿي ويندو آهي ۽ مريض بيهوش پڻ ٿي ويندو آهي ۽ جيڪڏهن مريض جو علاج نه ٿيندو ته اهو مري به سگهي ٿو. پر پروقت علاج ڪرائڻ سان مريض ٺيڪ ٿي ويندو آهي. هن بيماريءَ کي سڃاڻڻ لاءِ رت، پيشاب ۽ پائخاني کي چڪاس ڪيو ويندو آهي. بيماريءَ جي سڃاڻپ لاءِ رت جون ڪجهه خاص ٽيسٽون پڻ ڪيون وينديون آهن. مٽلاً Widal test ۽ Typhidot test وغيره. بيماريءَ جي دوران مريض کي مڪمل آرام ڪرڻ کپي، مريض جي ڪپڙن، هنڌ، بستري کي به صاف رکجي. هن بيماريءَ جو علاج مختلف Antibiotics سان ٿي سگهي ٿو. مثلاً Ampicillin, Chloraphenicol, Septran, Augumentine وغيره، پر اهي دوائون ڪنهن ڊاڪٽر جي مشوري سان ئي استعمال ڪجن ۽ مريضن جي خوراڪ ۾ هر قسم جي جوس (رَسُ) جو استعمال وڌايو وڃي.<ref>{رسالو: سرتيون؛مضمون:مدي جو بخار ؛از: ڊاڪٽر تبسم جوڻيجو جولائي 2005؛ پبلشر:سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] j7ylvmgkr2zvvtx52yd8ind6z759ibk 404883 404882 2026-08-20T11:17:53Z Ibne maryam 17680 /* */ 404883 wikitext text/x-wiki [[File:Typhoid inoculation2.jpg|thumb|upright=1.3|Doctor administering a typhoid [[vaccination]] at a school in [[San Augustine County, Texas]], 1943]] '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي ٽائيفائيڊ ۽ سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. '''مدي جو بخار''' (Typhoid Fever) هڪ بخار جو قسم آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) انگريزيءَ ۾ Typhoid Fever ۽ اردوءَ ۾ ميعادي بخار چئجي ٿو. هيءٌ بخار هڪ خاص قسم جي جيوڙي جي ڪري ٿيندو آهي. جنهن کي سالمنيال ٽائفي ۽ پيرا ٽائفي Salmanea Typie, Paratyphy چئجي ٿو. هي بخار سڄي دنيا ۾ عام آهي ۽ گهڻو ڪري گندگيءَ، ڪني پاڻيءَ ۽ ڪني ۽ کاڌي جي واپرائڻ سبب ٿئي ٿو. هن بيماريءَ کي پکيڙڻ ۾ مکين جو ڪردار سڀ کان اهم آهي. جيڪڏهن هٿ ڌوئڻ بنا ماني کائجي يا فروٽ (ميوات) بنا ڌوئڻ جي کاڌو وڃي، تڏهن به هيءَ بيماري ڦهلجي سگهي ٿي. هن بيماريءَ جا جيوڙا گهڻو ڪري پتي يا ننڍي آنڊي ۾ رهائش اختيار ڪندا آهن ۽ پائخاني جي ذريعي خارج ٿيندا آهن. جڏهن هي جيوڙا آنڊي ۾ داخل ٿيندا آهن ته ڏهن يا پندرهن ڏينهن کان پوءِ بيماريءَ جو اثر ٿيڻ شروع ٿيندو آهي. جيوڙن جي اندر داخل ٿيڻ ۽ بيماريءَ جو اثر شروع ٿيڻ جي وچ واري عرصي کي Incubation Period چئبو آهي. بيماريءَ جو اثر آهستي آهستي شروع ٿيندو آهي، جنهن جي ڪري مريض کي بخار ٿيندو آهي، جيڪو آهستي آهستي تيز ٿي ويندو آهي. بخار ڏينهن جي مقابلي ۾ رات جو وڌيڪ تيز ٿي ويندو آهي، مريض سُسُتي محسوس ڪندو آهي، هر وقت غنودگي طاري ٿيندي آهي، جسم ۾ ۽ ٽنگن ۾ سور ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن کنگهه به ٿيندي آهي ۽ نڪ مان رت به وهندو آهي جنهن کي Epistais چئبو آهي. مريض کي پيٽ ۾ سور به ٿيندو آهي قبضي (anstipation) يا دست به ٿيندا آهن، دل ڪچي پڻ ٿيندي آهي. جيتوڻيڪ بخار تيز ٿيندو آهي پر نبض جي رفتار گهٽ ٿي ويندي آهي. هڪ هفتي کان پوءِ پيٽ ۾ پُٺيءَ تي ڪجهه ڳاڙهي رنگ جا داغ ظاهر ٿيندا آهن، انهن داغن کي جيڪڏهن آڱر سان دٻائجي ته آهي ڪجهه دير لا3 هلڪا ٿي ويندا آهن. ٻن يا تن ڏينهن کان پوءِ اُهي داغ ختم ٿي ويندا آهن. بيماريءَ جي ستين يا اٺين ڏينهن تي تري پڻ وڌڻ شروع ٿي ويندي آهي جيڪا پيٽ جي مٿئين حصي کي دٻائڻ سان محسوس ٿيندي آهي، پيٽ به فوڪجڻ شروع ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ساهه جي تڪليف پڻ ٿيندي آهي. ٻئي هفتي جي آخر تائين مريض جي حالت ڪافي خراب ٿي ويندي آهي. تئين هفتي جي آخر تائين بخار تمام تيز ٿي ويندو آهي ۽ مريض بيهوش پڻ ٿي ويندو آهي ۽ جيڪڏهن مريض جو علاج نه ٿيندو ته اهو مري به سگهي ٿو. پر پروقت علاج ڪرائڻ سان مريض ٺيڪ ٿي ويندو آهي. هن بيماريءَ کي سڃاڻڻ لاءِ رت، پيشاب ۽ پائخاني کي چڪاس ڪيو ويندو آهي. بيماريءَ جي سڃاڻپ لاءِ رت جون ڪجهه خاص ٽيسٽون پڻ ڪيون وينديون آهن. مٽلاً Widal test ۽ Typhidot test وغيره. بيماريءَ جي دوران مريض کي مڪمل آرام ڪرڻ کپي، مريض جي ڪپڙن، هنڌ، بستري کي به صاف رکجي. هن بيماريءَ جو علاج مختلف Antibiotics سان ٿي سگهي ٿو. مثلاً Ampicillin, Chloraphenicol, Septran, Augumentine وغيره، پر اهي دوائون ڪنهن ڊاڪٽر جي مشوري سان ئي استعمال ڪجن ۽ مريضن جي خوراڪ ۾ هر قسم جي جوس (رَسُ) جو استعمال وڌايو وڃي.<ref>{رسالو: سرتيون؛مضمون:مدي جو بخار ؛از: ڊاڪٽر تبسم جوڻيجو جولائي 2005؛ پبلشر:سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] gf54m03xqn5s83z2twfjvsni0dyqzqr 404884 404883 2026-08-20T11:20:40Z Ibne maryam 17680 404884 wikitext text/x-wiki [[File:Typhoid inoculation2.jpg|thumb|upright=1.3|Doctor administering a typhoid [[vaccination]] at a school in [[San Augustine County, Texas]], 1943]] '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي ٽائيفائيڊ ۽ سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. '''مدي جو بخار''' (Typhoid Fever) هڪ بخار جو قسم آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) انگريزيءَ ۾ Typhoid Fever ۽ اردوءَ ۾ ميعادي بخار چئجي ٿو. هيءٌ بخار هڪ خاص قسم جي جيوڙي جي ڪري ٿيندو آهي. جنهن کي سالمنيال ٽائفي ۽ پيرا ٽائفي Salmanea Typie, Paratyphy چئجي ٿو. هي بخار سڄي دنيا ۾ عام آهي ۽ گهڻو ڪري گندگيءَ، ڪني پاڻيءَ ۽ ڪني ۽ کاڌي جي واپرائڻ سبب ٿئي ٿو. هن بيماريءَ کي پکيڙڻ ۾ مکين جو ڪردار سڀ کان اهم آهي. جيڪڏهن هٿ ڌوئڻ بنا ماني کائجي يا فروٽ (ميوات) بنا ڌوئڻ جي کاڌو وڃي، تڏهن به هيءَ بيماري ڦهلجي سگهي ٿي. هن بيماريءَ جا جيوڙا گهڻو ڪري پتي يا ننڍي آنڊي ۾ رهائش اختيار ڪندا آهن ۽ پائخاني جي ذريعي خارج ٿيندا آهن. جڏهن هي جيوڙا آنڊي ۾ داخل ٿيندا آهن ته ڏهن يا پندرهن ڏينهن کان پوءِ بيماريءَ جو اثر ٿيڻ شروع ٿيندو آهي. جيوڙن جي اندر داخل ٿيڻ ۽ بيماريءَ جو اثر شروع ٿيڻ جي وچ واري عرصي کي Incubation Period چئبو آهي. بيماريءَ جو اثر آهستي آهستي شروع ٿيندو آهي، جنهن جي ڪري مريض کي بخار ٿيندو آهي، جيڪو آهستي آهستي تيز ٿي ويندو آهي. بخار ڏينهن جي مقابلي ۾ رات جو وڌيڪ تيز ٿي ويندو آهي، مريض سُسُتي محسوس ڪندو آهي، هر وقت غنودگي طاري ٿيندي آهي، جسم ۾ ۽ ٽنگن ۾ سور ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن کنگهه به ٿيندي آهي ۽ نڪ مان رت به وهندو آهي جنهن کي Epistais چئبو آهي. مريض کي پيٽ ۾ سور به ٿيندو آهي قبضي (anstipation) يا دست به ٿيندا آهن، دل ڪچي پڻ ٿيندي آهي. جيتوڻيڪ بخار تيز ٿيندو آهي پر نبض جي رفتار گهٽ ٿي ويندي آهي. هڪ هفتي کان پوءِ پيٽ ۾ پُٺيءَ تي ڪجهه ڳاڙهي رنگ جا داغ ظاهر ٿيندا آهن، انهن داغن کي جيڪڏهن آڱر سان دٻائجي ته آهي ڪجهه دير لا3 هلڪا ٿي ويندا آهن. ٻن يا تن ڏينهن کان پوءِ اُهي داغ ختم ٿي ويندا آهن. بيماريءَ جي ستين يا اٺين ڏينهن تي تري پڻ وڌڻ شروع ٿي ويندي آهي جيڪا پيٽ جي مٿئين حصي کي دٻائڻ سان محسوس ٿيندي آهي، پيٽ به فوڪجڻ شروع ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ساهه جي تڪليف پڻ ٿيندي آهي. ٻئي هفتي جي آخر تائين مريض جي حالت ڪافي خراب ٿي ويندي آهي. تئين هفتي جي آخر تائين بخار تمام تيز ٿي ويندو آهي ۽ مريض بيهوش پڻ ٿي ويندو آهي ۽ جيڪڏهن مريض جو علاج نه ٿيندو ته اهو مري به سگهي ٿو. پر پروقت علاج ڪرائڻ سان مريض ٺيڪ ٿي ويندو آهي. هن بيماريءَ کي سڃاڻڻ لاءِ رت، پيشاب ۽ پائخاني کي چڪاس ڪيو ويندو آهي. بيماريءَ جي سڃاڻپ لاءِ رت جون ڪجهه خاص ٽيسٽون پڻ ڪيون وينديون آهن. مٽلاً Widal test ۽ Typhidot test وغيره. بيماريءَ جي دوران مريض کي مڪمل آرام ڪرڻ کپي، مريض جي ڪپڙن، هنڌ، بستري کي به صاف رکجي. هن بيماريءَ جو علاج مختلف Antibiotics سان ٿي سگهي ٿو. مثلاً Ampicillin, Chloraphenicol, Septran, Augumentine وغيره، پر اهي دوائون ڪنهن ڊاڪٽر جي مشوري سان ئي استعمال ڪجن ۽ مريضن جي خوراڪ ۾ هر قسم جي جوس (رَسُ) جو استعمال وڌايو وڃي.<ref>{رسالو: سرتيون؛مضمون:مدي جو بخار ؛از: ڊاڪٽر تبسم جوڻيجو جولائي 2005؛ پبلشر:سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Cite web |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=30 March 2021 |title=Typhoid and Paratyphoid Fever: Information for Health Professionals |url=https://www.cdc.gov/typhoid-fever/health-professional.html |access-date=27 June 2021}} * {{cite journal |last=Stanaway |first=Jeffrey D |date=April 2019 |title=The global burden of typhoid and paratyphoid fevers: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. |journal=The Lancet Infectious Diseases |volume=19 |issue=4 |pages=369–381 |bibcode=2019LanID..19..369S |doi=10.1016/S1473-3099(18)30685-6 |pmc=6437314 |pmid=30792131 |collaboration=GBD 2017 Typhoid and Paratyphoid Collaborators}} * {{Cite web |website=National Health Service |date=18 June 2018 |title=Typhoid Fever: Overview |url=https://www.nhs.uk/conditions/typhoid-fever/ |access-date=27 June 2021}} * {{Cite web |last=Public Health Agency of Canada |date=2010 |title=Pathogen Safety Data Sheets: Infectious Substances – Salmonella enterica spp. |url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/laboratory-biosafety-biosecurity/pathogen-safety-data-sheets-risk-assessment/salmonella-enterica.html |access-date=28 June 2021}} * {{Cite web |date=31 January 2018 |title=Typhoid: Fact Sheet |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/typhoid |access-date=27 June 2021}} {{refend}} {{sister project links||d=Q83319|c=Category:Typhoid fever|n=Category:Typhoid|b=no|q=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no}} {{Medical resources | DiseasesDB = 27829 | ICD11 = {{ICD11|1A07}} | ICD10 = {{ICD10|A|01|0|a|00}} | ICD9 = {{ICD9|002}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 001332 | eMedicineSubj = oph | eMedicineTopic = 686 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|2331}} | MeshID = D014435 }} {{Authority control}} [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] owhfgny82y0upeh1qcjlht4nqbi8nn8 404885 404884 2026-08-20T11:24:47Z Ibne maryam 17680 404885 wikitext text/x-wiki [[File:Typhoid inoculation2.jpg|thumb|upright=1.3|Doctor administering a typhoid [[vaccination]] at a school in [[San Augustine County, Texas]], 1943]] '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي ٽائيفائيڊ ۽ سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. '''مدي جو بخار''' (Typhoid Fever) هڪ بخار جو قسم آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) انگريزيءَ ۾ Typhoid Fever ۽ اردوءَ ۾ ميعادي بخار چئجي ٿو. هيءٌ بخار هڪ خاص قسم جي جيوڙي جي ڪري ٿيندو آهي. جنهن کي سالمنيال ٽائفي ۽ پيرا ٽائفي Salmanea Typie, Paratyphy چئجي ٿو. هي بخار سڄي دنيا ۾ عام آهي ۽ گهڻو ڪري گندگيءَ، ڪني پاڻيءَ ۽ ڪني ۽ کاڌي جي واپرائڻ سبب ٿئي ٿو. هن بيماريءَ کي پکيڙڻ ۾ مکين جو ڪردار سڀ کان اهم آهي. جيڪڏهن هٿ ڌوئڻ بنا ماني کائجي يا فروٽ (ميوات) بنا ڌوئڻ جي کاڌو وڃي، تڏهن به هيءَ بيماري ڦهلجي سگهي ٿي. هن بيماريءَ جا جيوڙا گهڻو ڪري پتي يا ننڍي آنڊي ۾ رهائش اختيار ڪندا آهن ۽ پائخاني جي ذريعي خارج ٿيندا آهن. جڏهن هي جيوڙا آنڊي ۾ داخل ٿيندا آهن ته ڏهن يا پندرهن ڏينهن کان پوءِ بيماريءَ جو اثر ٿيڻ شروع ٿيندو آهي. جيوڙن جي اندر داخل ٿيڻ ۽ بيماريءَ جو اثر شروع ٿيڻ جي وچ واري عرصي کي Incubation Period چئبو آهي. بيماريءَ جو اثر آهستي آهستي شروع ٿيندو آهي، جنهن جي ڪري مريض کي بخار ٿيندو آهي، جيڪو آهستي آهستي تيز ٿي ويندو آهي. بخار ڏينهن جي مقابلي ۾ رات جو وڌيڪ تيز ٿي ويندو آهي، مريض سُسُتي محسوس ڪندو آهي، هر وقت غنودگي طاري ٿيندي آهي، جسم ۾ ۽ ٽنگن ۾ سور ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن کنگهه به ٿيندي آهي ۽ نڪ مان رت به وهندو آهي جنهن کي Epistais چئبو آهي. مريض کي پيٽ ۾ سور به ٿيندو آهي قبضي (anstipation) يا دست به ٿيندا آهن، دل ڪچي پڻ ٿيندي آهي. جيتوڻيڪ بخار تيز ٿيندو آهي پر نبض جي رفتار گهٽ ٿي ويندي آهي. هڪ هفتي کان پوءِ پيٽ ۾ پُٺيءَ تي ڪجهه ڳاڙهي رنگ جا داغ ظاهر ٿيندا آهن، انهن داغن کي جيڪڏهن آڱر سان دٻائجي ته آهي ڪجهه دير لا3 هلڪا ٿي ويندا آهن. ٻن يا تن ڏينهن کان پوءِ اُهي داغ ختم ٿي ويندا آهن. بيماريءَ جي ستين يا اٺين ڏينهن تي تري پڻ وڌڻ شروع ٿي ويندي آهي جيڪا پيٽ جي مٿئين حصي کي دٻائڻ سان محسوس ٿيندي آهي، پيٽ به فوڪجڻ شروع ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ساهه جي تڪليف پڻ ٿيندي آهي. ٻئي هفتي جي آخر تائين مريض جي حالت ڪافي خراب ٿي ويندي آهي. تئين هفتي جي آخر تائين بخار تمام تيز ٿي ويندو آهي ۽ مريض بيهوش پڻ ٿي ويندو آهي ۽ جيڪڏهن مريض جو علاج نه ٿيندو ته اهو مري به سگهي ٿو. پر پروقت علاج ڪرائڻ سان مريض ٺيڪ ٿي ويندو آهي. هن بيماريءَ کي سڃاڻڻ لاءِ رت، پيشاب ۽ پائخاني کي چڪاس ڪيو ويندو آهي. بيماريءَ جي سڃاڻپ لاءِ رت جون ڪجهه خاص ٽيسٽون پڻ ڪيون وينديون آهن. مٽلاً Widal test ۽ Typhidot test وغيره. بيماريءَ جي دوران مريض کي مڪمل آرام ڪرڻ کپي، مريض جي ڪپڙن، هنڌ، بستري کي به صاف رکجي. هن بيماريءَ جو علاج مختلف Antibiotics سان ٿي سگهي ٿو. مثلاً Ampicillin, Chloraphenicol, Septran, Augumentine وغيره، پر اهي دوائون ڪنهن ڊاڪٽر جي مشوري سان ئي استعمال ڪجن ۽ مريضن جي خوراڪ ۾ هر قسم جي جوس (رَسُ) جو استعمال وڌايو وڃي.<ref>{رسالو: سرتيون؛مضمون:مدي جو بخار ؛از: ڊاڪٽر تبسم جوڻيجو جولائي 2005؛ پبلشر:سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Cite web |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=30 March 2021 |title=Typhoid and Paratyphoid Fever: Information for Health Professionals |url=https://www.cdc.gov/typhoid-fever/health-professional.html |access-date=27 June 2021}} * {{cite journal |last=Stanaway |first=Jeffrey D |date=April 2019 |title=The global burden of typhoid and paratyphoid fevers: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. |journal=The Lancet Infectious Diseases |volume=19 |issue=4 |pages=369–381 |bibcode=2019LanID..19..369S |doi=10.1016/S1473-3099(18)30685-6 |pmc=6437314 |pmid=30792131 |collaboration=GBD 2017 Typhoid and Paratyphoid Collaborators}} * {{Cite web |website=National Health Service |date=18 June 2018 |title=Typhoid Fever: Overview |url=https://www.nhs.uk/conditions/typhoid-fever/ |access-date=27 June 2021}} * {{Cite web |last=Public Health Agency of Canada |date=2010 |title=Pathogen Safety Data Sheets: Infectious Substances – Salmonella enterica spp. |url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/laboratory-biosafety-biosecurity/pathogen-safety-data-sheets-risk-assessment/salmonella-enterica.html |access-date=28 June 2021}} * {{Cite web |date=31 January 2018 |title=Typhoid: Fact Sheet |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/typhoid |access-date=27 June 2021}} {{refend}} {{sister project links||d=Q83319|c=Category:Typhoid fever|n=Category:Typhoid|b=no|q=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no}} {{Medical resources | DiseasesDB = 27829 | ICD11 = {{ICD11|1A07}} | ICD10 = {{ICD10|A|01|0|a|00}} | ICD9 = {{ICD9|002}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 001332 | eMedicineSubj = oph | eMedicineTopic = 686 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|2331}} | MeshID = D014435 }} {{Authority control}} [[زمرو:ٽائيفائيڊ بخار| ]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] [[زمرو:آنڊن جون وبائي بيماريون]] [[زمرو:پاڻي ذريعي ڦهلجندڙ بيماريون]] [[زمرو:بيڪٽيريا سبب ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:ويڪسين ذريعي روڪي سگهجندڙ بيماريون]] [[زمرو:ڳوهه جي ٽيسٽ ذريعي سڃاڻپ ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جا هنگامي طبي امداد بابت مضمون جيڪي ترجمي لاءِ تيار آهن]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جا طب بابت مضمون جيڪي ترجمي لاءِ تيار آهن]] 7p55h1drz6xe8r4uvbye5mkh2p2ehhc 404886 404885 2026-08-20T11:26:06Z Ibne maryam 17680 added [[Category:پاڻي ۽ ماحول]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404886 wikitext text/x-wiki [[File:Typhoid inoculation2.jpg|thumb|upright=1.3|Doctor administering a typhoid [[vaccination]] at a school in [[San Augustine County, Texas]], 1943]] '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي ٽائيفائيڊ ۽ سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. '''مدي جو بخار''' (Typhoid Fever) هڪ بخار جو قسم آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) انگريزيءَ ۾ Typhoid Fever ۽ اردوءَ ۾ ميعادي بخار چئجي ٿو. هيءٌ بخار هڪ خاص قسم جي جيوڙي جي ڪري ٿيندو آهي. جنهن کي سالمنيال ٽائفي ۽ پيرا ٽائفي Salmanea Typie, Paratyphy چئجي ٿو. هي بخار سڄي دنيا ۾ عام آهي ۽ گهڻو ڪري گندگيءَ، ڪني پاڻيءَ ۽ ڪني ۽ کاڌي جي واپرائڻ سبب ٿئي ٿو. هن بيماريءَ کي پکيڙڻ ۾ مکين جو ڪردار سڀ کان اهم آهي. جيڪڏهن هٿ ڌوئڻ بنا ماني کائجي يا فروٽ (ميوات) بنا ڌوئڻ جي کاڌو وڃي، تڏهن به هيءَ بيماري ڦهلجي سگهي ٿي. هن بيماريءَ جا جيوڙا گهڻو ڪري پتي يا ننڍي آنڊي ۾ رهائش اختيار ڪندا آهن ۽ پائخاني جي ذريعي خارج ٿيندا آهن. جڏهن هي جيوڙا آنڊي ۾ داخل ٿيندا آهن ته ڏهن يا پندرهن ڏينهن کان پوءِ بيماريءَ جو اثر ٿيڻ شروع ٿيندو آهي. جيوڙن جي اندر داخل ٿيڻ ۽ بيماريءَ جو اثر شروع ٿيڻ جي وچ واري عرصي کي Incubation Period چئبو آهي. بيماريءَ جو اثر آهستي آهستي شروع ٿيندو آهي، جنهن جي ڪري مريض کي بخار ٿيندو آهي، جيڪو آهستي آهستي تيز ٿي ويندو آهي. بخار ڏينهن جي مقابلي ۾ رات جو وڌيڪ تيز ٿي ويندو آهي، مريض سُسُتي محسوس ڪندو آهي، هر وقت غنودگي طاري ٿيندي آهي، جسم ۾ ۽ ٽنگن ۾ سور ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن کنگهه به ٿيندي آهي ۽ نڪ مان رت به وهندو آهي جنهن کي Epistais چئبو آهي. مريض کي پيٽ ۾ سور به ٿيندو آهي قبضي (anstipation) يا دست به ٿيندا آهن، دل ڪچي پڻ ٿيندي آهي. جيتوڻيڪ بخار تيز ٿيندو آهي پر نبض جي رفتار گهٽ ٿي ويندي آهي. هڪ هفتي کان پوءِ پيٽ ۾ پُٺيءَ تي ڪجهه ڳاڙهي رنگ جا داغ ظاهر ٿيندا آهن، انهن داغن کي جيڪڏهن آڱر سان دٻائجي ته آهي ڪجهه دير لا3 هلڪا ٿي ويندا آهن. ٻن يا تن ڏينهن کان پوءِ اُهي داغ ختم ٿي ويندا آهن. بيماريءَ جي ستين يا اٺين ڏينهن تي تري پڻ وڌڻ شروع ٿي ويندي آهي جيڪا پيٽ جي مٿئين حصي کي دٻائڻ سان محسوس ٿيندي آهي، پيٽ به فوڪجڻ شروع ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ساهه جي تڪليف پڻ ٿيندي آهي. ٻئي هفتي جي آخر تائين مريض جي حالت ڪافي خراب ٿي ويندي آهي. تئين هفتي جي آخر تائين بخار تمام تيز ٿي ويندو آهي ۽ مريض بيهوش پڻ ٿي ويندو آهي ۽ جيڪڏهن مريض جو علاج نه ٿيندو ته اهو مري به سگهي ٿو. پر پروقت علاج ڪرائڻ سان مريض ٺيڪ ٿي ويندو آهي. هن بيماريءَ کي سڃاڻڻ لاءِ رت، پيشاب ۽ پائخاني کي چڪاس ڪيو ويندو آهي. بيماريءَ جي سڃاڻپ لاءِ رت جون ڪجهه خاص ٽيسٽون پڻ ڪيون وينديون آهن. مٽلاً Widal test ۽ Typhidot test وغيره. بيماريءَ جي دوران مريض کي مڪمل آرام ڪرڻ کپي، مريض جي ڪپڙن، هنڌ، بستري کي به صاف رکجي. هن بيماريءَ جو علاج مختلف Antibiotics سان ٿي سگهي ٿو. مثلاً Ampicillin, Chloraphenicol, Septran, Augumentine وغيره، پر اهي دوائون ڪنهن ڊاڪٽر جي مشوري سان ئي استعمال ڪجن ۽ مريضن جي خوراڪ ۾ هر قسم جي جوس (رَسُ) جو استعمال وڌايو وڃي.<ref>{رسالو: سرتيون؛مضمون:مدي جو بخار ؛از: ڊاڪٽر تبسم جوڻيجو جولائي 2005؛ پبلشر:سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Cite web |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=30 March 2021 |title=Typhoid and Paratyphoid Fever: Information for Health Professionals |url=https://www.cdc.gov/typhoid-fever/health-professional.html |access-date=27 June 2021}} * {{cite journal |last=Stanaway |first=Jeffrey D |date=April 2019 |title=The global burden of typhoid and paratyphoid fevers: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. |journal=The Lancet Infectious Diseases |volume=19 |issue=4 |pages=369–381 |bibcode=2019LanID..19..369S |doi=10.1016/S1473-3099(18)30685-6 |pmc=6437314 |pmid=30792131 |collaboration=GBD 2017 Typhoid and Paratyphoid Collaborators}} * {{Cite web |website=National Health Service |date=18 June 2018 |title=Typhoid Fever: Overview |url=https://www.nhs.uk/conditions/typhoid-fever/ |access-date=27 June 2021}} * {{Cite web |last=Public Health Agency of Canada |date=2010 |title=Pathogen Safety Data Sheets: Infectious Substances – Salmonella enterica spp. |url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/laboratory-biosafety-biosecurity/pathogen-safety-data-sheets-risk-assessment/salmonella-enterica.html |access-date=28 June 2021}} * {{Cite web |date=31 January 2018 |title=Typhoid: Fact Sheet |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/typhoid |access-date=27 June 2021}} {{refend}} {{sister project links||d=Q83319|c=Category:Typhoid fever|n=Category:Typhoid|b=no|q=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no}} {{Medical resources | DiseasesDB = 27829 | ICD11 = {{ICD11|1A07}} | ICD10 = {{ICD10|A|01|0|a|00}} | ICD9 = {{ICD9|002}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 001332 | eMedicineSubj = oph | eMedicineTopic = 686 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|2331}} | MeshID = D014435 }} {{Authority control}} [[زمرو:ٽائيفائيڊ بخار| ]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] [[زمرو:آنڊن جون وبائي بيماريون]] [[زمرو:پاڻي ذريعي ڦهلجندڙ بيماريون]] [[زمرو:بيڪٽيريا سبب ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:ويڪسين ذريعي روڪي سگهجندڙ بيماريون]] [[زمرو:ڳوهه جي ٽيسٽ ذريعي سڃاڻپ ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جا هنگامي طبي امداد بابت مضمون جيڪي ترجمي لاءِ تيار آهن]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جا طب بابت مضمون جيڪي ترجمي لاءِ تيار آهن]] [[زمرو:پاڻي ۽ ماحول]] eslj9yvu5ajtdygkzvwu9ws7obnzj8f 404887 404886 2026-08-20T11:26:29Z Ibne maryam 17680 added [[Category:وبائي بيماريون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404887 wikitext text/x-wiki [[File:Typhoid inoculation2.jpg|thumb|upright=1.3|Doctor administering a typhoid [[vaccination]] at a school in [[San Augustine County, Texas]], 1943]] '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي ٽائيفائيڊ ۽ سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. '''مدي جو بخار''' (Typhoid Fever) هڪ بخار جو قسم آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) انگريزيءَ ۾ Typhoid Fever ۽ اردوءَ ۾ ميعادي بخار چئجي ٿو. هيءٌ بخار هڪ خاص قسم جي جيوڙي جي ڪري ٿيندو آهي. جنهن کي سالمنيال ٽائفي ۽ پيرا ٽائفي Salmanea Typie, Paratyphy چئجي ٿو. هي بخار سڄي دنيا ۾ عام آهي ۽ گهڻو ڪري گندگيءَ، ڪني پاڻيءَ ۽ ڪني ۽ کاڌي جي واپرائڻ سبب ٿئي ٿو. هن بيماريءَ کي پکيڙڻ ۾ مکين جو ڪردار سڀ کان اهم آهي. جيڪڏهن هٿ ڌوئڻ بنا ماني کائجي يا فروٽ (ميوات) بنا ڌوئڻ جي کاڌو وڃي، تڏهن به هيءَ بيماري ڦهلجي سگهي ٿي. هن بيماريءَ جا جيوڙا گهڻو ڪري پتي يا ننڍي آنڊي ۾ رهائش اختيار ڪندا آهن ۽ پائخاني جي ذريعي خارج ٿيندا آهن. جڏهن هي جيوڙا آنڊي ۾ داخل ٿيندا آهن ته ڏهن يا پندرهن ڏينهن کان پوءِ بيماريءَ جو اثر ٿيڻ شروع ٿيندو آهي. جيوڙن جي اندر داخل ٿيڻ ۽ بيماريءَ جو اثر شروع ٿيڻ جي وچ واري عرصي کي Incubation Period چئبو آهي. بيماريءَ جو اثر آهستي آهستي شروع ٿيندو آهي، جنهن جي ڪري مريض کي بخار ٿيندو آهي، جيڪو آهستي آهستي تيز ٿي ويندو آهي. بخار ڏينهن جي مقابلي ۾ رات جو وڌيڪ تيز ٿي ويندو آهي، مريض سُسُتي محسوس ڪندو آهي، هر وقت غنودگي طاري ٿيندي آهي، جسم ۾ ۽ ٽنگن ۾ سور ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن کنگهه به ٿيندي آهي ۽ نڪ مان رت به وهندو آهي جنهن کي Epistais چئبو آهي. مريض کي پيٽ ۾ سور به ٿيندو آهي قبضي (anstipation) يا دست به ٿيندا آهن، دل ڪچي پڻ ٿيندي آهي. جيتوڻيڪ بخار تيز ٿيندو آهي پر نبض جي رفتار گهٽ ٿي ويندي آهي. هڪ هفتي کان پوءِ پيٽ ۾ پُٺيءَ تي ڪجهه ڳاڙهي رنگ جا داغ ظاهر ٿيندا آهن، انهن داغن کي جيڪڏهن آڱر سان دٻائجي ته آهي ڪجهه دير لا3 هلڪا ٿي ويندا آهن. ٻن يا تن ڏينهن کان پوءِ اُهي داغ ختم ٿي ويندا آهن. بيماريءَ جي ستين يا اٺين ڏينهن تي تري پڻ وڌڻ شروع ٿي ويندي آهي جيڪا پيٽ جي مٿئين حصي کي دٻائڻ سان محسوس ٿيندي آهي، پيٽ به فوڪجڻ شروع ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ساهه جي تڪليف پڻ ٿيندي آهي. ٻئي هفتي جي آخر تائين مريض جي حالت ڪافي خراب ٿي ويندي آهي. تئين هفتي جي آخر تائين بخار تمام تيز ٿي ويندو آهي ۽ مريض بيهوش پڻ ٿي ويندو آهي ۽ جيڪڏهن مريض جو علاج نه ٿيندو ته اهو مري به سگهي ٿو. پر پروقت علاج ڪرائڻ سان مريض ٺيڪ ٿي ويندو آهي. هن بيماريءَ کي سڃاڻڻ لاءِ رت، پيشاب ۽ پائخاني کي چڪاس ڪيو ويندو آهي. بيماريءَ جي سڃاڻپ لاءِ رت جون ڪجهه خاص ٽيسٽون پڻ ڪيون وينديون آهن. مٽلاً Widal test ۽ Typhidot test وغيره. بيماريءَ جي دوران مريض کي مڪمل آرام ڪرڻ کپي، مريض جي ڪپڙن، هنڌ، بستري کي به صاف رکجي. هن بيماريءَ جو علاج مختلف Antibiotics سان ٿي سگهي ٿو. مثلاً Ampicillin, Chloraphenicol, Septran, Augumentine وغيره، پر اهي دوائون ڪنهن ڊاڪٽر جي مشوري سان ئي استعمال ڪجن ۽ مريضن جي خوراڪ ۾ هر قسم جي جوس (رَسُ) جو استعمال وڌايو وڃي.<ref>{رسالو: سرتيون؛مضمون:مدي جو بخار ؛از: ڊاڪٽر تبسم جوڻيجو جولائي 2005؛ پبلشر:سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Cite web |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=30 March 2021 |title=Typhoid and Paratyphoid Fever: Information for Health Professionals |url=https://www.cdc.gov/typhoid-fever/health-professional.html |access-date=27 June 2021}} * {{cite journal |last=Stanaway |first=Jeffrey D |date=April 2019 |title=The global burden of typhoid and paratyphoid fevers: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. |journal=The Lancet Infectious Diseases |volume=19 |issue=4 |pages=369–381 |bibcode=2019LanID..19..369S |doi=10.1016/S1473-3099(18)30685-6 |pmc=6437314 |pmid=30792131 |collaboration=GBD 2017 Typhoid and Paratyphoid Collaborators}} * {{Cite web |website=National Health Service |date=18 June 2018 |title=Typhoid Fever: Overview |url=https://www.nhs.uk/conditions/typhoid-fever/ |access-date=27 June 2021}} * {{Cite web |last=Public Health Agency of Canada |date=2010 |title=Pathogen Safety Data Sheets: Infectious Substances – Salmonella enterica spp. |url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/laboratory-biosafety-biosecurity/pathogen-safety-data-sheets-risk-assessment/salmonella-enterica.html |access-date=28 June 2021}} * {{Cite web |date=31 January 2018 |title=Typhoid: Fact Sheet |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/typhoid |access-date=27 June 2021}} {{refend}} {{sister project links||d=Q83319|c=Category:Typhoid fever|n=Category:Typhoid|b=no|q=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no}} {{Medical resources | DiseasesDB = 27829 | ICD11 = {{ICD11|1A07}} | ICD10 = {{ICD10|A|01|0|a|00}} | ICD9 = {{ICD9|002}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 001332 | eMedicineSubj = oph | eMedicineTopic = 686 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|2331}} | MeshID = D014435 }} {{Authority control}} [[زمرو:ٽائيفائيڊ بخار| ]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] [[زمرو:آنڊن جون وبائي بيماريون]] [[زمرو:پاڻي ذريعي ڦهلجندڙ بيماريون]] [[زمرو:بيڪٽيريا سبب ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:ويڪسين ذريعي روڪي سگهجندڙ بيماريون]] [[زمرو:ڳوهه جي ٽيسٽ ذريعي سڃاڻپ ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جا هنگامي طبي امداد بابت مضمون جيڪي ترجمي لاءِ تيار آهن]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جا طب بابت مضمون جيڪي ترجمي لاءِ تيار آهن]] [[زمرو:پاڻي ۽ ماحول]] [[زمرو:وبائي بيماريون]] c2yeed4mdddzlp7bzmgm1ujql3vbmew 404888 404887 2026-08-20T11:27:09Z Ibne maryam 17680 added [[Category:پيٽ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404888 wikitext text/x-wiki [[File:Typhoid inoculation2.jpg|thumb|upright=1.3|Doctor administering a typhoid [[vaccination]] at a school in [[San Augustine County, Texas]], 1943]] '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي ٽائيفائيڊ ۽ سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. '''مدي جو بخار''' (Typhoid Fever) هڪ بخار جو قسم آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) انگريزيءَ ۾ Typhoid Fever ۽ اردوءَ ۾ ميعادي بخار چئجي ٿو. هيءٌ بخار هڪ خاص قسم جي جيوڙي جي ڪري ٿيندو آهي. جنهن کي سالمنيال ٽائفي ۽ پيرا ٽائفي Salmanea Typie, Paratyphy چئجي ٿو. هي بخار سڄي دنيا ۾ عام آهي ۽ گهڻو ڪري گندگيءَ، ڪني پاڻيءَ ۽ ڪني ۽ کاڌي جي واپرائڻ سبب ٿئي ٿو. هن بيماريءَ کي پکيڙڻ ۾ مکين جو ڪردار سڀ کان اهم آهي. جيڪڏهن هٿ ڌوئڻ بنا ماني کائجي يا فروٽ (ميوات) بنا ڌوئڻ جي کاڌو وڃي، تڏهن به هيءَ بيماري ڦهلجي سگهي ٿي. هن بيماريءَ جا جيوڙا گهڻو ڪري پتي يا ننڍي آنڊي ۾ رهائش اختيار ڪندا آهن ۽ پائخاني جي ذريعي خارج ٿيندا آهن. جڏهن هي جيوڙا آنڊي ۾ داخل ٿيندا آهن ته ڏهن يا پندرهن ڏينهن کان پوءِ بيماريءَ جو اثر ٿيڻ شروع ٿيندو آهي. جيوڙن جي اندر داخل ٿيڻ ۽ بيماريءَ جو اثر شروع ٿيڻ جي وچ واري عرصي کي Incubation Period چئبو آهي. بيماريءَ جو اثر آهستي آهستي شروع ٿيندو آهي، جنهن جي ڪري مريض کي بخار ٿيندو آهي، جيڪو آهستي آهستي تيز ٿي ويندو آهي. بخار ڏينهن جي مقابلي ۾ رات جو وڌيڪ تيز ٿي ويندو آهي، مريض سُسُتي محسوس ڪندو آهي، هر وقت غنودگي طاري ٿيندي آهي، جسم ۾ ۽ ٽنگن ۾ سور ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن کنگهه به ٿيندي آهي ۽ نڪ مان رت به وهندو آهي جنهن کي Epistais چئبو آهي. مريض کي پيٽ ۾ سور به ٿيندو آهي قبضي (anstipation) يا دست به ٿيندا آهن، دل ڪچي پڻ ٿيندي آهي. جيتوڻيڪ بخار تيز ٿيندو آهي پر نبض جي رفتار گهٽ ٿي ويندي آهي. هڪ هفتي کان پوءِ پيٽ ۾ پُٺيءَ تي ڪجهه ڳاڙهي رنگ جا داغ ظاهر ٿيندا آهن، انهن داغن کي جيڪڏهن آڱر سان دٻائجي ته آهي ڪجهه دير لا3 هلڪا ٿي ويندا آهن. ٻن يا تن ڏينهن کان پوءِ اُهي داغ ختم ٿي ويندا آهن. بيماريءَ جي ستين يا اٺين ڏينهن تي تري پڻ وڌڻ شروع ٿي ويندي آهي جيڪا پيٽ جي مٿئين حصي کي دٻائڻ سان محسوس ٿيندي آهي، پيٽ به فوڪجڻ شروع ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ساهه جي تڪليف پڻ ٿيندي آهي. ٻئي هفتي جي آخر تائين مريض جي حالت ڪافي خراب ٿي ويندي آهي. تئين هفتي جي آخر تائين بخار تمام تيز ٿي ويندو آهي ۽ مريض بيهوش پڻ ٿي ويندو آهي ۽ جيڪڏهن مريض جو علاج نه ٿيندو ته اهو مري به سگهي ٿو. پر پروقت علاج ڪرائڻ سان مريض ٺيڪ ٿي ويندو آهي. هن بيماريءَ کي سڃاڻڻ لاءِ رت، پيشاب ۽ پائخاني کي چڪاس ڪيو ويندو آهي. بيماريءَ جي سڃاڻپ لاءِ رت جون ڪجهه خاص ٽيسٽون پڻ ڪيون وينديون آهن. مٽلاً Widal test ۽ Typhidot test وغيره. بيماريءَ جي دوران مريض کي مڪمل آرام ڪرڻ کپي، مريض جي ڪپڙن، هنڌ، بستري کي به صاف رکجي. هن بيماريءَ جو علاج مختلف Antibiotics سان ٿي سگهي ٿو. مثلاً Ampicillin, Chloraphenicol, Septran, Augumentine وغيره، پر اهي دوائون ڪنهن ڊاڪٽر جي مشوري سان ئي استعمال ڪجن ۽ مريضن جي خوراڪ ۾ هر قسم جي جوس (رَسُ) جو استعمال وڌايو وڃي.<ref>{رسالو: سرتيون؛مضمون:مدي جو بخار ؛از: ڊاڪٽر تبسم جوڻيجو جولائي 2005؛ پبلشر:سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Cite web |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=30 March 2021 |title=Typhoid and Paratyphoid Fever: Information for Health Professionals |url=https://www.cdc.gov/typhoid-fever/health-professional.html |access-date=27 June 2021}} * {{cite journal |last=Stanaway |first=Jeffrey D |date=April 2019 |title=The global burden of typhoid and paratyphoid fevers: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. |journal=The Lancet Infectious Diseases |volume=19 |issue=4 |pages=369–381 |bibcode=2019LanID..19..369S |doi=10.1016/S1473-3099(18)30685-6 |pmc=6437314 |pmid=30792131 |collaboration=GBD 2017 Typhoid and Paratyphoid Collaborators}} * {{Cite web |website=National Health Service |date=18 June 2018 |title=Typhoid Fever: Overview |url=https://www.nhs.uk/conditions/typhoid-fever/ |access-date=27 June 2021}} * {{Cite web |last=Public Health Agency of Canada |date=2010 |title=Pathogen Safety Data Sheets: Infectious Substances – Salmonella enterica spp. |url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/laboratory-biosafety-biosecurity/pathogen-safety-data-sheets-risk-assessment/salmonella-enterica.html |access-date=28 June 2021}} * {{Cite web |date=31 January 2018 |title=Typhoid: Fact Sheet |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/typhoid |access-date=27 June 2021}} {{refend}} {{sister project links||d=Q83319|c=Category:Typhoid fever|n=Category:Typhoid|b=no|q=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no}} {{Medical resources | DiseasesDB = 27829 | ICD11 = {{ICD11|1A07}} | ICD10 = {{ICD10|A|01|0|a|00}} | ICD9 = {{ICD9|002}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 001332 | eMedicineSubj = oph | eMedicineTopic = 686 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|2331}} | MeshID = D014435 }} {{Authority control}} [[زمرو:ٽائيفائيڊ بخار| ]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] [[زمرو:آنڊن جون وبائي بيماريون]] [[زمرو:پاڻي ذريعي ڦهلجندڙ بيماريون]] [[زمرو:بيڪٽيريا سبب ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:ويڪسين ذريعي روڪي سگهجندڙ بيماريون]] [[زمرو:ڳوهه جي ٽيسٽ ذريعي سڃاڻپ ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جا هنگامي طبي امداد بابت مضمون جيڪي ترجمي لاءِ تيار آهن]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جا طب بابت مضمون جيڪي ترجمي لاءِ تيار آهن]] [[زمرو:پاڻي ۽ ماحول]] [[زمرو:وبائي بيماريون]] [[زمرو:پيٽ]] 0aan9x5rmfcmjas896w7p1i5fjxuqp1 404889 404888 2026-08-20T11:27:38Z Ibne maryam 17680 added [[Category:انساني جسم جا عضوا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404889 wikitext text/x-wiki [[File:Typhoid inoculation2.jpg|thumb|upright=1.3|Doctor administering a typhoid [[vaccination]] at a school in [[San Augustine County, Texas]], 1943]] '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي ٽائيفائيڊ ۽ سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. '''مدي جو بخار''' (Typhoid Fever) هڪ بخار جو قسم آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) انگريزيءَ ۾ Typhoid Fever ۽ اردوءَ ۾ ميعادي بخار چئجي ٿو. هيءٌ بخار هڪ خاص قسم جي جيوڙي جي ڪري ٿيندو آهي. جنهن کي سالمنيال ٽائفي ۽ پيرا ٽائفي Salmanea Typie, Paratyphy چئجي ٿو. هي بخار سڄي دنيا ۾ عام آهي ۽ گهڻو ڪري گندگيءَ، ڪني پاڻيءَ ۽ ڪني ۽ کاڌي جي واپرائڻ سبب ٿئي ٿو. هن بيماريءَ کي پکيڙڻ ۾ مکين جو ڪردار سڀ کان اهم آهي. جيڪڏهن هٿ ڌوئڻ بنا ماني کائجي يا فروٽ (ميوات) بنا ڌوئڻ جي کاڌو وڃي، تڏهن به هيءَ بيماري ڦهلجي سگهي ٿي. هن بيماريءَ جا جيوڙا گهڻو ڪري پتي يا ننڍي آنڊي ۾ رهائش اختيار ڪندا آهن ۽ پائخاني جي ذريعي خارج ٿيندا آهن. جڏهن هي جيوڙا آنڊي ۾ داخل ٿيندا آهن ته ڏهن يا پندرهن ڏينهن کان پوءِ بيماريءَ جو اثر ٿيڻ شروع ٿيندو آهي. جيوڙن جي اندر داخل ٿيڻ ۽ بيماريءَ جو اثر شروع ٿيڻ جي وچ واري عرصي کي Incubation Period چئبو آهي. بيماريءَ جو اثر آهستي آهستي شروع ٿيندو آهي، جنهن جي ڪري مريض کي بخار ٿيندو آهي، جيڪو آهستي آهستي تيز ٿي ويندو آهي. بخار ڏينهن جي مقابلي ۾ رات جو وڌيڪ تيز ٿي ويندو آهي، مريض سُسُتي محسوس ڪندو آهي، هر وقت غنودگي طاري ٿيندي آهي، جسم ۾ ۽ ٽنگن ۾ سور ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن کنگهه به ٿيندي آهي ۽ نڪ مان رت به وهندو آهي جنهن کي Epistais چئبو آهي. مريض کي پيٽ ۾ سور به ٿيندو آهي قبضي (anstipation) يا دست به ٿيندا آهن، دل ڪچي پڻ ٿيندي آهي. جيتوڻيڪ بخار تيز ٿيندو آهي پر نبض جي رفتار گهٽ ٿي ويندي آهي. هڪ هفتي کان پوءِ پيٽ ۾ پُٺيءَ تي ڪجهه ڳاڙهي رنگ جا داغ ظاهر ٿيندا آهن، انهن داغن کي جيڪڏهن آڱر سان دٻائجي ته آهي ڪجهه دير لا3 هلڪا ٿي ويندا آهن. ٻن يا تن ڏينهن کان پوءِ اُهي داغ ختم ٿي ويندا آهن. بيماريءَ جي ستين يا اٺين ڏينهن تي تري پڻ وڌڻ شروع ٿي ويندي آهي جيڪا پيٽ جي مٿئين حصي کي دٻائڻ سان محسوس ٿيندي آهي، پيٽ به فوڪجڻ شروع ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ساهه جي تڪليف پڻ ٿيندي آهي. ٻئي هفتي جي آخر تائين مريض جي حالت ڪافي خراب ٿي ويندي آهي. تئين هفتي جي آخر تائين بخار تمام تيز ٿي ويندو آهي ۽ مريض بيهوش پڻ ٿي ويندو آهي ۽ جيڪڏهن مريض جو علاج نه ٿيندو ته اهو مري به سگهي ٿو. پر پروقت علاج ڪرائڻ سان مريض ٺيڪ ٿي ويندو آهي. هن بيماريءَ کي سڃاڻڻ لاءِ رت، پيشاب ۽ پائخاني کي چڪاس ڪيو ويندو آهي. بيماريءَ جي سڃاڻپ لاءِ رت جون ڪجهه خاص ٽيسٽون پڻ ڪيون وينديون آهن. مٽلاً Widal test ۽ Typhidot test وغيره. بيماريءَ جي دوران مريض کي مڪمل آرام ڪرڻ کپي، مريض جي ڪپڙن، هنڌ، بستري کي به صاف رکجي. هن بيماريءَ جو علاج مختلف Antibiotics سان ٿي سگهي ٿو. مثلاً Ampicillin, Chloraphenicol, Septran, Augumentine وغيره، پر اهي دوائون ڪنهن ڊاڪٽر جي مشوري سان ئي استعمال ڪجن ۽ مريضن جي خوراڪ ۾ هر قسم جي جوس (رَسُ) جو استعمال وڌايو وڃي.<ref>{رسالو: سرتيون؛مضمون:مدي جو بخار ؛از: ڊاڪٽر تبسم جوڻيجو جولائي 2005؛ پبلشر:سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Cite web |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=30 March 2021 |title=Typhoid and Paratyphoid Fever: Information for Health Professionals |url=https://www.cdc.gov/typhoid-fever/health-professional.html |access-date=27 June 2021}} * {{cite journal |last=Stanaway |first=Jeffrey D |date=April 2019 |title=The global burden of typhoid and paratyphoid fevers: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. |journal=The Lancet Infectious Diseases |volume=19 |issue=4 |pages=369–381 |bibcode=2019LanID..19..369S |doi=10.1016/S1473-3099(18)30685-6 |pmc=6437314 |pmid=30792131 |collaboration=GBD 2017 Typhoid and Paratyphoid Collaborators}} * {{Cite web |website=National Health Service |date=18 June 2018 |title=Typhoid Fever: Overview |url=https://www.nhs.uk/conditions/typhoid-fever/ |access-date=27 June 2021}} * {{Cite web |last=Public Health Agency of Canada |date=2010 |title=Pathogen Safety Data Sheets: Infectious Substances – Salmonella enterica spp. |url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/laboratory-biosafety-biosecurity/pathogen-safety-data-sheets-risk-assessment/salmonella-enterica.html |access-date=28 June 2021}} * {{Cite web |date=31 January 2018 |title=Typhoid: Fact Sheet |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/typhoid |access-date=27 June 2021}} {{refend}} {{sister project links||d=Q83319|c=Category:Typhoid fever|n=Category:Typhoid|b=no|q=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no}} {{Medical resources | DiseasesDB = 27829 | ICD11 = {{ICD11|1A07}} | ICD10 = {{ICD10|A|01|0|a|00}} | ICD9 = {{ICD9|002}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 001332 | eMedicineSubj = oph | eMedicineTopic = 686 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|2331}} | MeshID = D014435 }} {{Authority control}} [[زمرو:ٽائيفائيڊ بخار| ]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] [[زمرو:آنڊن جون وبائي بيماريون]] [[زمرو:پاڻي ذريعي ڦهلجندڙ بيماريون]] [[زمرو:بيڪٽيريا سبب ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:ويڪسين ذريعي روڪي سگهجندڙ بيماريون]] [[زمرو:ڳوهه جي ٽيسٽ ذريعي سڃاڻپ ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جا هنگامي طبي امداد بابت مضمون جيڪي ترجمي لاءِ تيار آهن]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جا طب بابت مضمون جيڪي ترجمي لاءِ تيار آهن]] [[زمرو:پاڻي ۽ ماحول]] [[زمرو:وبائي بيماريون]] [[زمرو:پيٽ]] [[زمرو:انساني جسم جا عضوا]] ss62t0vewp94otr4r1osw089xaqolcw 404890 404889 2026-08-20T11:28:33Z Ibne maryam 17680 removed [[Category:انساني جسم جا عضوا]]; added [[Category:انساني جسم]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404890 wikitext text/x-wiki [[File:Typhoid inoculation2.jpg|thumb|upright=1.3|Doctor administering a typhoid [[vaccination]] at a school in [[San Augustine County, Texas]], 1943]] '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي ٽائيفائيڊ ۽ سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. '''مدي جو بخار''' (Typhoid Fever) هڪ بخار جو قسم آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) انگريزيءَ ۾ Typhoid Fever ۽ اردوءَ ۾ ميعادي بخار چئجي ٿو. هيءٌ بخار هڪ خاص قسم جي جيوڙي جي ڪري ٿيندو آهي. جنهن کي سالمنيال ٽائفي ۽ پيرا ٽائفي Salmanea Typie, Paratyphy چئجي ٿو. هي بخار سڄي دنيا ۾ عام آهي ۽ گهڻو ڪري گندگيءَ، ڪني پاڻيءَ ۽ ڪني ۽ کاڌي جي واپرائڻ سبب ٿئي ٿو. هن بيماريءَ کي پکيڙڻ ۾ مکين جو ڪردار سڀ کان اهم آهي. جيڪڏهن هٿ ڌوئڻ بنا ماني کائجي يا فروٽ (ميوات) بنا ڌوئڻ جي کاڌو وڃي، تڏهن به هيءَ بيماري ڦهلجي سگهي ٿي. هن بيماريءَ جا جيوڙا گهڻو ڪري پتي يا ننڍي آنڊي ۾ رهائش اختيار ڪندا آهن ۽ پائخاني جي ذريعي خارج ٿيندا آهن. جڏهن هي جيوڙا آنڊي ۾ داخل ٿيندا آهن ته ڏهن يا پندرهن ڏينهن کان پوءِ بيماريءَ جو اثر ٿيڻ شروع ٿيندو آهي. جيوڙن جي اندر داخل ٿيڻ ۽ بيماريءَ جو اثر شروع ٿيڻ جي وچ واري عرصي کي Incubation Period چئبو آهي. بيماريءَ جو اثر آهستي آهستي شروع ٿيندو آهي، جنهن جي ڪري مريض کي بخار ٿيندو آهي، جيڪو آهستي آهستي تيز ٿي ويندو آهي. بخار ڏينهن جي مقابلي ۾ رات جو وڌيڪ تيز ٿي ويندو آهي، مريض سُسُتي محسوس ڪندو آهي، هر وقت غنودگي طاري ٿيندي آهي، جسم ۾ ۽ ٽنگن ۾ سور ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن کنگهه به ٿيندي آهي ۽ نڪ مان رت به وهندو آهي جنهن کي Epistais چئبو آهي. مريض کي پيٽ ۾ سور به ٿيندو آهي قبضي (anstipation) يا دست به ٿيندا آهن، دل ڪچي پڻ ٿيندي آهي. جيتوڻيڪ بخار تيز ٿيندو آهي پر نبض جي رفتار گهٽ ٿي ويندي آهي. هڪ هفتي کان پوءِ پيٽ ۾ پُٺيءَ تي ڪجهه ڳاڙهي رنگ جا داغ ظاهر ٿيندا آهن، انهن داغن کي جيڪڏهن آڱر سان دٻائجي ته آهي ڪجهه دير لا3 هلڪا ٿي ويندا آهن. ٻن يا تن ڏينهن کان پوءِ اُهي داغ ختم ٿي ويندا آهن. بيماريءَ جي ستين يا اٺين ڏينهن تي تري پڻ وڌڻ شروع ٿي ويندي آهي جيڪا پيٽ جي مٿئين حصي کي دٻائڻ سان محسوس ٿيندي آهي، پيٽ به فوڪجڻ شروع ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ساهه جي تڪليف پڻ ٿيندي آهي. ٻئي هفتي جي آخر تائين مريض جي حالت ڪافي خراب ٿي ويندي آهي. تئين هفتي جي آخر تائين بخار تمام تيز ٿي ويندو آهي ۽ مريض بيهوش پڻ ٿي ويندو آهي ۽ جيڪڏهن مريض جو علاج نه ٿيندو ته اهو مري به سگهي ٿو. پر پروقت علاج ڪرائڻ سان مريض ٺيڪ ٿي ويندو آهي. هن بيماريءَ کي سڃاڻڻ لاءِ رت، پيشاب ۽ پائخاني کي چڪاس ڪيو ويندو آهي. بيماريءَ جي سڃاڻپ لاءِ رت جون ڪجهه خاص ٽيسٽون پڻ ڪيون وينديون آهن. مٽلاً Widal test ۽ Typhidot test وغيره. بيماريءَ جي دوران مريض کي مڪمل آرام ڪرڻ کپي، مريض جي ڪپڙن، هنڌ، بستري کي به صاف رکجي. هن بيماريءَ جو علاج مختلف Antibiotics سان ٿي سگهي ٿو. مثلاً Ampicillin, Chloraphenicol, Septran, Augumentine وغيره، پر اهي دوائون ڪنهن ڊاڪٽر جي مشوري سان ئي استعمال ڪجن ۽ مريضن جي خوراڪ ۾ هر قسم جي جوس (رَسُ) جو استعمال وڌايو وڃي.<ref>{رسالو: سرتيون؛مضمون:مدي جو بخار ؛از: ڊاڪٽر تبسم جوڻيجو جولائي 2005؛ پبلشر:سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Cite web |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=30 March 2021 |title=Typhoid and Paratyphoid Fever: Information for Health Professionals |url=https://www.cdc.gov/typhoid-fever/health-professional.html |access-date=27 June 2021}} * {{cite journal |last=Stanaway |first=Jeffrey D |date=April 2019 |title=The global burden of typhoid and paratyphoid fevers: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. |journal=The Lancet Infectious Diseases |volume=19 |issue=4 |pages=369–381 |bibcode=2019LanID..19..369S |doi=10.1016/S1473-3099(18)30685-6 |pmc=6437314 |pmid=30792131 |collaboration=GBD 2017 Typhoid and Paratyphoid Collaborators}} * {{Cite web |website=National Health Service |date=18 June 2018 |title=Typhoid Fever: Overview |url=https://www.nhs.uk/conditions/typhoid-fever/ |access-date=27 June 2021}} * {{Cite web |last=Public Health Agency of Canada |date=2010 |title=Pathogen Safety Data Sheets: Infectious Substances – Salmonella enterica spp. |url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/laboratory-biosafety-biosecurity/pathogen-safety-data-sheets-risk-assessment/salmonella-enterica.html |access-date=28 June 2021}} * {{Cite web |date=31 January 2018 |title=Typhoid: Fact Sheet |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/typhoid |access-date=27 June 2021}} {{refend}} {{sister project links||d=Q83319|c=Category:Typhoid fever|n=Category:Typhoid|b=no|q=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no}} {{Medical resources | DiseasesDB = 27829 | ICD11 = {{ICD11|1A07}} | ICD10 = {{ICD10|A|01|0|a|00}} | ICD9 = {{ICD9|002}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 001332 | eMedicineSubj = oph | eMedicineTopic = 686 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|2331}} | MeshID = D014435 }} {{Authority control}} [[زمرو:ٽائيفائيڊ بخار| ]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] [[زمرو:آنڊن جون وبائي بيماريون]] [[زمرو:پاڻي ذريعي ڦهلجندڙ بيماريون]] [[زمرو:بيڪٽيريا سبب ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:ويڪسين ذريعي روڪي سگهجندڙ بيماريون]] [[زمرو:ڳوهه جي ٽيسٽ ذريعي سڃاڻپ ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جا هنگامي طبي امداد بابت مضمون جيڪي ترجمي لاءِ تيار آهن]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جا طب بابت مضمون جيڪي ترجمي لاءِ تيار آهن]] [[زمرو:پاڻي ۽ ماحول]] [[زمرو:وبائي بيماريون]] [[زمرو:پيٽ]] [[زمرو:انساني جسم]] 3o9d35y6mj96ubzyzxczyfoo0dhsedu 404901 404890 2026-08-20T11:44:14Z Ibne maryam 17680 404901 wikitext text/x-wiki [[File:Typhoid inoculation2.jpg|thumb|upright=1.3|Doctor administering a typhoid [[vaccination]] at a school in [[San Augustine County, Texas]], 1943]] '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي ٽائيفائيڊ ۽ سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. '''مدي جو بخار''' (Typhoid Fever) هڪ بخار جو قسم آهي، جنهن کي سنڌيءَ ۾ مُدي جو تپ (وڏو تپ) انگريزيءَ ۾ Typhoid Fever ۽ اردوءَ ۾ ميعادي بخار چئجي ٿو. هيءٌ بخار هڪ خاص قسم جي جيوڙي جي ڪري ٿيندو آهي. جنهن کي سالمنيال ٽائفي ۽ پيرا ٽائفي Salmanea Typie, Paratyphy چئجي ٿو. هي بخار سڄي دنيا ۾ عام آهي ۽ گهڻو ڪري گندگيءَ، ڪني پاڻيءَ ۽ ڪني ۽ کاڌي جي واپرائڻ سبب ٿئي ٿو. هن بيماريءَ کي پکيڙڻ ۾ مکين جو ڪردار سڀ کان اهم آهي. جيڪڏهن هٿ ڌوئڻ بنا ماني کائجي يا فروٽ (ميوات) بنا ڌوئڻ جي کاڌو وڃي، تڏهن به هيءَ بيماري ڦهلجي سگهي ٿي. هن بيماريءَ جا جيوڙا گهڻو ڪري پتي يا ننڍي آنڊي ۾ رهائش اختيار ڪندا آهن ۽ پائخاني جي ذريعي خارج ٿيندا آهن. جڏهن هي جيوڙا آنڊي ۾ داخل ٿيندا آهن ته ڏهن يا پندرهن ڏينهن کان پوءِ بيماريءَ جو اثر ٿيڻ شروع ٿيندو آهي. جيوڙن جي اندر داخل ٿيڻ ۽ بيماريءَ جو اثر شروع ٿيڻ جي وچ واري عرصي کي Incubation Period چئبو آهي. بيماريءَ جو اثر آهستي آهستي شروع ٿيندو آهي، جنهن جي ڪري مريض کي بخار ٿيندو آهي، جيڪو آهستي آهستي تيز ٿي ويندو آهي. بخار ڏينهن جي مقابلي ۾ رات جو وڌيڪ تيز ٿي ويندو آهي، مريض سُسُتي محسوس ڪندو آهي، هر وقت غنودگي طاري ٿيندي آهي، جسم ۾ ۽ ٽنگن ۾ سور ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن کنگهه به ٿيندي آهي ۽ نڪ مان رت به وهندو آهي جنهن کي Epistais چئبو آهي. مريض کي پيٽ ۾ سور به ٿيندو آهي قبضي (anstipation) يا دست به ٿيندا آهن، دل ڪچي پڻ ٿيندي آهي. جيتوڻيڪ بخار تيز ٿيندو آهي پر نبض جي رفتار گهٽ ٿي ويندي آهي. هڪ هفتي کان پوءِ پيٽ ۾ پُٺيءَ تي ڪجهه ڳاڙهي رنگ جا داغ ظاهر ٿيندا آهن، انهن داغن کي جيڪڏهن آڱر سان دٻائجي ته آهي ڪجهه دير لا3 هلڪا ٿي ويندا آهن. ٻن يا تن ڏينهن کان پوءِ اُهي داغ ختم ٿي ويندا آهن. بيماريءَ جي ستين يا اٺين ڏينهن تي تري پڻ وڌڻ شروع ٿي ويندي آهي جيڪا پيٽ جي مٿئين حصي کي دٻائڻ سان محسوس ٿيندي آهي، پيٽ به فوڪجڻ شروع ٿيندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ساهه جي تڪليف پڻ ٿيندي آهي. ٻئي هفتي جي آخر تائين مريض جي حالت ڪافي خراب ٿي ويندي آهي. تئين هفتي جي آخر تائين بخار تمام تيز ٿي ويندو آهي ۽ مريض بيهوش پڻ ٿي ويندو آهي ۽ جيڪڏهن مريض جو علاج نه ٿيندو ته اهو مري به سگهي ٿو. پر پروقت علاج ڪرائڻ سان مريض ٺيڪ ٿي ويندو آهي. هن بيماريءَ کي سڃاڻڻ لاءِ رت، پيشاب ۽ پائخاني کي چڪاس ڪيو ويندو آهي. بيماريءَ جي سڃاڻپ لاءِ رت جون ڪجهه خاص ٽيسٽون پڻ ڪيون وينديون آهن. مٽلاً Widal test ۽ Typhidot test وغيره. بيماريءَ جي دوران مريض کي مڪمل آرام ڪرڻ کپي، مريض جي ڪپڙن، هنڌ، بستري کي به صاف رکجي. هن بيماريءَ جو علاج مختلف Antibiotics سان ٿي سگهي ٿو. مثلاً Ampicillin, Chloraphenicol, Septran, Augumentine وغيره، پر اهي دوائون ڪنهن ڊاڪٽر جي مشوري سان ئي استعمال ڪجن ۽ مريضن جي خوراڪ ۾ هر قسم جي جوس (رَسُ) جو استعمال وڌايو وڃي.<ref>{رسالو: سرتيون؛مضمون:مدي جو بخار ؛از: ڊاڪٽر تبسم جوڻيجو جولائي 2005؛ پبلشر:سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{Cite web |website=Centers for Disease Control and Prevention |date=30 March 2021 |title=Typhoid and Paratyphoid Fever: Information for Health Professionals |url=https://www.cdc.gov/typhoid-fever/health-professional.html |access-date=27 June 2021}} * {{cite journal |last=Stanaway |first=Jeffrey D |date=April 2019 |title=The global burden of typhoid and paratyphoid fevers: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. |journal=The Lancet Infectious Diseases |volume=19 |issue=4 |pages=369–381 |bibcode=2019LanID..19..369S |doi=10.1016/S1473-3099(18)30685-6 |pmc=6437314 |pmid=30792131 |collaboration=GBD 2017 Typhoid and Paratyphoid Collaborators}} * {{Cite web |website=National Health Service |date=18 June 2018 |title=Typhoid Fever: Overview |url=https://www.nhs.uk/conditions/typhoid-fever/ |access-date=27 June 2021}} * {{Cite web |last=Public Health Agency of Canada |date=2010 |title=Pathogen Safety Data Sheets: Infectious Substances – Salmonella enterica spp. |url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/laboratory-biosafety-biosecurity/pathogen-safety-data-sheets-risk-assessment/salmonella-enterica.html |access-date=28 June 2021}} * {{Cite web |date=31 January 2018 |title=Typhoid: Fact Sheet |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/typhoid |access-date=27 June 2021}} {{refend}} {{sister project links||d=Q83319|c=Category:Typhoid fever|n=Category:Typhoid|b=no|q=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no}} {{Medical resources | DiseasesDB = 27829 | ICD11 = {{ICD11|1A07}} | ICD10 = {{ICD10|A|01|0|a|00}} | ICD9 = {{ICD9|002}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 001332 | eMedicineSubj = oph | eMedicineTopic = 686 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|2331}} | MeshID = D014435 }} {{Authority control}} [[زمرو:ٽائيفائيڊ بخار| ]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:آنڊن جون وبائي بيماريون]] [[زمرو:پاڻي ذريعي ڦهلجندڙ بيماريون]] [[زمرو:بيڪٽيريا سبب ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:ويڪسين ذريعي روڪي سگهجندڙ بيماريون]] [[زمرو:ڳوهه جي ٽيسٽ ذريعي سڃاڻپ ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جا هنگامي طبي امداد بابت مضمون جيڪي ترجمي لاءِ تيار آهن]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جا طب بابت مضمون جيڪي ترجمي لاءِ تيار آهن]] i3qud5q4dfhgr7hzf8n41xa3b6dg8pc 0 47462 404873 304943 2026-08-20T10:54:58Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[ڊائريا]] کي [[جلاب جي بيماري]] ڏانھن چوريو 304943 wikitext text/x-wiki {{Short description|Loose or liquid bowel movements}} {{Infobox medical condition (new) | name = جلاب يا ڊائريا<br>Diarrhea | synonyms = Diarrhoea (or diarrhœa) | image = Multiple rotavirus particles.jpg | caption = روٽا وائرس جو هڪ اليڪٽرانڪ مائڪروگراف، پنجن سالن کان گهٽ عمر وارن ٻارن ۾ اسهال جي لڳ ڀڳ 40 سيڪڙو اسپتالن ۾ داخلا جو سبب آهي<ref name=WHO2010a/> | field = * انفيڪشن واري بيماريون * گيسٽرو اينٽرولوجي | symptoms = بار بار آنڊن جي حرڪت (جلاب)، پاڻي جي کوٽ (dehydration)<ref name=WHO2013/> | onset = | duration = | causes = عام طور تي انفيڪشن (وائرس، بيڪٽيريا، پئراسائٽن ذريعي)<ref name=WHO2013/> | risks = آلوده کاڌو يا پاڻي<ref name=WHO2013/> | diagnosis = | differential = | prevention = هٿ ڌوئڻ، روٽا وائرس جي ويڪسينيشن، ٻارن کي ماء جو کير پيارڻ<ref name=WHO2013/> | treatment = اورل ريهائيڊريشن محلول (ORS)، زنڪ اضافي خوراڪ <ref name=WHO2013/> | medication = | frequency = ≈2 ارب چاليهه ڪروڙ (2015)<ref name=GBD2015Pre>{{cite journal | vauthors = Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, etal | collaboration = GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators | title = Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1545–1602 | date = October 2016 | pmid = 27733282 | pmc = 5055577 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 }}</ref> | deaths = 15 لک 30 هزار (2019)<ref name = "Dadonaite_2018">{{Cite journal |vauthors=Dadonaite B, [[Hannah Ritchie|Ritchie H]], Roser M |date=2018-11-01 |title=Diarrheal diseases |url=https://ourworldindata.org/diarrheal-diseases |journal=Our World in Data |access-date=28 April 2022 |archive-date=19 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619212714/https://ourworldindata.org/diarrheal-diseases |url-status=live }}</ref> }} '''اسهال''' يا '''ڊائيريا''' (Diarrhea)، هڪ ڏينهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ ٽي ٿلها، مائع يا پاڻيءَ واري جلاب جي حالت آهي.<ref name="WHO20132">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> اهو اڪثر ڪري ڪجهه ڏينهن تائين رهي ٿو ۽ پاڻي جي ضايع ٿيڻ جي ڪري پاڻيء جي گھٽتائي (dehydration) جو نتيجو ٿي سگهي ٿو.<ref name="WHO20133">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> ڊيهائيڊريشن جون نشانيون اڪثر ڪري چمڙيءَ جي عام لچائي جي نقصان ۽ جلن واري رويي سان شروع ٿينديون آهن.<ref name="WHO20134">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> اهو پيشاب جي گھٽتائي، چمڙي جي رنگ جي پيلو پوڻ، دل جي ڍرڪن جي تيز شرح ۽ ردعمل ۾ گهٽتائي ٿي سگھي ٿو جيئن اهو وڌيڪ شديد ٿي وڃي. <ref name="WHO20135">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> جن ٻارن کي خاص طور تي ماء جو کير پياريو وڃي ٿو انهن ۾ ٿلهو پر غير پاڻي وارو جلاب معمولي ڳالهه آهي، جن کان ڪو خطرو نه آهي.<ref name="WHO20136">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> [[file:En.Wikipedia-VideoWiki-Diarrhea.webm|thumb|What is diarrhea, how is it caused, treated and prevented (see also [[Wikipedia:VideoWiki/Diarrhea|script]]).]] [[file:BristolStoolChart.png|frame|[[Bristol stool scale]]]] The most common cause is an infection of the [[intestine]]s due to a [[virus]], [[bacterium]], or [[parasite]]—a condition also known as [[gastroenteritis]].<ref name="WHO2013">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> These infections are often acquired from food or water that has been contaminated by [[Human feces|feces]], or directly from another person who is infected.<ref name=WHO2013/> The three types of diarrhea are: short duration watery diarrhea, short duration bloody diarrhea, and persistent diarrhea (lasting more than two weeks, which can be either watery or bloody).<ref name=WHO2013/> The short duration watery diarrhea may be due to [[cholera]], although this is rare in the developed world.<ref name=WHO2013/> If blood is present, it is also known as [[dysentery]].<ref name=WHO2013/> A number of non-infectious causes can result in diarrhea.<ref name=CEM2013/> These include [[lactose intolerance]], [[irritable bowel syndrome]], [[non-celiac gluten sensitivity]], [[Coeliac disease|celiac disease]], [[inflammatory bowel disease]] such as [[ulcerative colitis]], [[hyperthyroidism]], [[bile acid diarrhea]], and a number of medications.<ref name=CEM2013>{{cite book | veditors = Abdelmalak B, Doyle J |title=Anesthesia for otolaryngologic surgery |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-01867-9 |pages=282–287}}</ref><ref name=SaponeBai>{{cite journal | vauthors = Sapone A, Bai JC, Ciacci C, Dolinsek J, Green PH, Hadjivassiliou M, Kaukinen K, Rostami K, Sanders DS, Schumann M, Ullrich R, Villalta D, Volta U, Catassi C, Fasano A | title = Spectrum of gluten-related disorders: consensus on new nomenclature and classification | journal = BMC Medicine | volume = 10 | pages = 13 | date = February 2012 | pmid = 22313950 | pmc = 3292448 | doi = 10.1186/1741-7015-10-13 | type = Review | doi-access = free }} {{open access}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Slattery SA, Niaz O, Aziz Q, Ford AC, Farmer AD | title = Systematic review with meta-analysis: the prevalence of bile acid malabsorption in the irritable bowel syndrome with diarrhoea | journal = Alimentary Pharmacology & Therapeutics | volume = 42 | issue = 1 | pages = 3–11 | date = July 2015 | pmid = 25913530 | doi = 10.1111/apt.13227 | s2cid = 34603226 | url = http://eprints.whiterose.ac.uk/86190/3/MANUSCRIPT-REVISED%5B1%5D.pdf | doi-access = free | access-date = 23 September 2019 | archive-date = 9 May 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200509035023/http://eprints.whiterose.ac.uk/86190/3/MANUSCRIPT-REVISED%5B1%5D.pdf | url-status = live }}</ref> In most cases, [[Stool test|stool cultures]] to confirm the exact cause are not required.<ref name=NEJM2014/> Diarrhea can be prevented by improved [[sanitation]], clean [[drinking water]], and [[hand washing]] with soap.<ref name=WHO2013/> [[Breastfeeding]] for at least six months and [[rotavirus vaccine|vaccination against rotavirus]] is also recommended.<ref name=WHO2013/> [[Oral rehydration therapy|Oral rehydration solution]] (ORS)—clean water with modest amounts of salts and [[sugar]]—is the treatment of choice.<ref name=WHO2013/> [[Zinc#Dietary supplement|Zinc tablets]] are also recommended.<ref name=WHO2013/> These treatments have been estimated to have saved 50 million children in the past 25 years.<ref name=WHO2010a>{{cite web |url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2009/9789241598415_eng.pdf |title=whqlibdoc.who.int |work=[[World Health Organization]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101108051648/http://whqlibdoc.who.int/publications/2009/9789241598415_eng.pdf |archive-date=8 November 2010 }}</ref> When people have diarrhea it is recommended that they continue to eat healthy food, and babies continue to be breastfed.<ref name=WHO2013/> If commercial ORS is not available, homemade solutions may be used.<ref name=Prober2012>{{cite book | vauthors = Crockett ME, Keystone JS | chapter = Protection of Travelers | veditors = Fischer M, Long SS, Prober CG | title=Principles and practice of pediatric infectious diseases|date=2012|publisher=Elsevier Saunders|location=Edinburgh |isbn=978-1-4557-3985-1 |page=82 |edition=4th | chapter-url= https://books.google.com/books?id=TN2Gu2Af1BIC&pg=PA82 }}</ref> In those with severe dehydration, [[Intravenous therapy|intravenous fluids]] may be required.<ref name=WHO2013/> Most cases, however, can be managed well with fluids by mouth.<ref>{{cite web|author1=ACEP|title=Nation's Emergency Physicians Announce List of Test and Procedures to Question as Part of Choosing Wisely Campaign|url=http://www.choosingwisely.org/nations-emergency-physicians-announce-list-of-test-and-procedures-to-question-as-part-of-choosing-wisely-campaign/|website=Choosing Wisely|date=14 October 2013|access-date=18 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517042652/http://www.choosingwisely.org/nations-emergency-physicians-announce-list-of-test-and-procedures-to-question-as-part-of-choosing-wisely-campaign/|archive-date=17 May 2014}}</ref> [[Antibiotic]]s, while rarely used, may be recommended in a few cases such as those who have bloody diarrhea and a high fever, those with severe [[travelers diarrhea|diarrhea following travelling]], and those who grow specific bacteria or parasites in their stool.<ref name=NEJM2014/> [[Loperamide]] may help decrease the number of bowel movements but is not recommended in those with severe disease.<ref name=NEJM2014>{{cite journal | vauthors = DuPont HL | title = Acute infectious diarrhea in immunocompetent adults | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 370 | issue = 16 | pages = 1532–40 | date = April 2014 | pmid = 24738670 | doi = 10.1056/nejmra1301069 }}</ref> About 1.7 to 5&nbsp;billion cases of diarrhea occur per year.<ref name=WHO2013/><ref name=CEM2013/><ref name=GBD2013>{{cite journal | vauthors = Vos T, Barber RM, Bell B, Bertozzi-Villa A, Biryukov S, Bolliger I | collaboration = Global Burden of Disease Study 2013 Collaborators | title = Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 301 acute and chronic diseases and injuries in 188 countries, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013 | journal = Lancet | volume = 386 | issue = 9995 | pages = 743–800 | date = August 2015 | pmid = 26063472 | pmc = 4561509 | doi = 10.1016/s0140-6736(15)60692-4 }}</ref> It is most common in [[developing countries]], where young children get diarrhea on average three times a year.<ref name=WHO2013/> Total deaths from diarrhea are estimated at 1.53&nbsp;million in 2019—down from 2.9 million in 1990.<ref name = "Dadonaite_2018" /> In 2012, it was the second most common cause of [[Infant mortality|deaths in children]] younger than five (0.76 million or 11%).<ref name=WHO2013/><ref name=CDC2013/> Frequent episodes of diarrhea are also a common cause of [[malnutrition]] and the most common cause in those younger than five years of age.<ref name="WHO2013"/> Other long term problems that can result include [[stunted growth]] and poor intellectual development.<ref name=CDC2013>{{cite web|title=Global Diarrhea Burden|url=https://www.cdc.gov/healthywater/global/diarrhea-burden.html|website=CDC|access-date=18 June 2014|date=24 January 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707153625/http://www.cdc.gov/healthywater/global/diarrhea-burden.html|archive-date=7 July 2014}}</ref> ماهرن موجب گرمي جو موسم اچڻ سان ئي گھڻي گرمي سبب پيٽ ۾ سور ۽ پيٽ جي مختلف مرضن ۾ واڌارو ٿيڻ شروع ٿي ويندو آهي. ڊائريا جي نشاني ھڪ وقت الٽي ۽ دست اچڻ آھي جنھن ڪري ڊائريا جي پکڙجڻ جا امڪان رھن ٿا. طبي ماهرن جو چوڻ آهي تہ ڊائريا کان محفوظ رهڻ لاءِ بازاري تريل شين ۔ سڙيل ميون ۔ شربتن ۽ گرم شين کان پرهيز ڪجي. گرمي ۾ بيسڻ مان تيار ٿيندڙ شين کائڻ کان پرھيز ڪجي ڇوجو اھي شيون نقصان ڏئي سگهن ٿيون. گھڻو پگھر نڪرڻ جي صورت ۾ ٿڌو پاڻي پيئڻ ۽ منجھند جي کاڌي ۾ ھلڪين غذائن سان گڏوگڏ ڏهي جو استعمال ڪجي ۽ رات جي ماني ۾ ڪڪڙ کائڻ کان پرهيز ڪجي. طبي ماهرن موجب گرمي ۾ سڀ کان وڌيڪ ڊائريا جا مرض متاثر ٿيندا آهن. ڊائريا جا مرض اڻ صحت وارن کاڌن پيتن وارين شين مان جنم وٺندا آهن. گرم موسم ۾ گھڻو کائڻ کان بہ پرهيز ڪجي جنھن سان آنڊن جا مسئلا بہ جنم وٺندا آهن. گھڻي گرم موسم ۾ کائڻ پيئڻ ۾ لاپرواهي سان ڊائريا جو مرض جنم وٺندو آهي ۔ جسم ۾ پاڻي جي کوٽ سان ڊي هائيڊريشن ٿيندي آهي ۽ جسم ۾ پاڻي جي کوٽ سان چڪر پڻ اچڻ شروع ٿيندا آهن. == سبب == ڊائريا جو وڏي ۾ وڏو سبب گدلو پاڻي استعمال ڪرڻ آھي. طبي ماهرن مطابق گدلو پاڻي پيئڻ سان ماڻهو نورو وائرس جو شڪار ٿي سگهن ٿا. ڊريڪسل يونيورسٽي جي تحقيق موجب اتر آمريڪا ۽ برطانيا ۾ ڊائريا ۽ معدي جي مرضن ۾ ورتل ماڻهن تي تحقيق ۾ اها ڳالھ سامهون آئي تہ انهن مرضن جو سبب گدلو پاڻي هو. 10 کان وڌيڪ تحقيقن موجب معدي ۽ آنڊن جي بيماري جو واسطو گدلي پاڻي سان هوندو آهي، جنهن کي نورو وائرس چيو ويندو آهي. ماهرن موجب گدلو پاڻي معدي کي ڪمزور ڪندو آهي، جنھن سبب الٽي، دست ۽ ڊائريا جي شڪايت پيدا  ٿي ويندي آهي. پاڻي گهڻي قدر نڙي ۽ پائيپ لائين جي ڪري گدلو ٿي ويندو آهي يا وري تيز مينهن ۾ بہ پاڻي صاف ناهي رهندو. گهڻي دير تائين بوتل ۾ رکيل پاڻي پيئڻ بہ صحت لاءِ هاڃيڪار آهي ڇو تہ ان ۾ خطرناڪ گئس پيدا ٿي ويندي آهي جيڪا ڊائريا جو سبب بنجي ٿي. تحقيق مطابق پاڻي اُٻاري پيئڻ سان ان مان زهريلا جراثيم ختم ٿي ويندا آهن. پاڻي جو خراب هجڻ ان ڳالھ جي نشاندهي ڪندو آهي تہ ان ۾ مٽي ۽ ٻين جيوڙن جا ذرا موجود آهن. == اپاء == جڏھن بہ ڪنھن کي ڊائريا ٿئي ان سڄي پاڙي کي اٻريل پاڻي استعمال ڪرڻ کپي جيئن ڊائريا پکڙجي نہ سگهي. گھڻي گرم موسم ۾ غيرضروري ٻاهر نڪرڻ کان پرهيز ڪجي. اس ۾ ڪم ڪار ڪندڙ مٿي تي لٽو رکي ڪري ڪم ڪن. گرمي ۾ گھڻو پگھر نڪرڻ سان جسم ۾ نمڪيات جي گهٽتائي ٿي ويندي آهي جنھن ڪري جسم مان جيترو پگھر نڪري اوترو پاڻي پيئڻ گهرجي. گرم موسم ۾ ڏينھن ۾ پندرهن کن گلاس پاڻي لازمي پيئجن. والدين پنھنجي اسڪول ويندڙ ٻارن کي ٿڌي پاڻي جي بوتل لازمي ڏين. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:طب]] [[زمرو:صحت]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:وبائي بيماريون]] q99kvz8j8gelwiat91ibf7aorgi0dog 404875 404873 2026-08-20T10:57:44Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[جلاب جي بيماري]] کي [[دست جي بيماري]] ڏانھن چوريو 304943 wikitext text/x-wiki {{Short description|Loose or liquid bowel movements}} {{Infobox medical condition (new) | name = جلاب يا ڊائريا<br>Diarrhea | synonyms = Diarrhoea (or diarrhœa) | image = Multiple rotavirus particles.jpg | caption = روٽا وائرس جو هڪ اليڪٽرانڪ مائڪروگراف، پنجن سالن کان گهٽ عمر وارن ٻارن ۾ اسهال جي لڳ ڀڳ 40 سيڪڙو اسپتالن ۾ داخلا جو سبب آهي<ref name=WHO2010a/> | field = * انفيڪشن واري بيماريون * گيسٽرو اينٽرولوجي | symptoms = بار بار آنڊن جي حرڪت (جلاب)، پاڻي جي کوٽ (dehydration)<ref name=WHO2013/> | onset = | duration = | causes = عام طور تي انفيڪشن (وائرس، بيڪٽيريا، پئراسائٽن ذريعي)<ref name=WHO2013/> | risks = آلوده کاڌو يا پاڻي<ref name=WHO2013/> | diagnosis = | differential = | prevention = هٿ ڌوئڻ، روٽا وائرس جي ويڪسينيشن، ٻارن کي ماء جو کير پيارڻ<ref name=WHO2013/> | treatment = اورل ريهائيڊريشن محلول (ORS)، زنڪ اضافي خوراڪ <ref name=WHO2013/> | medication = | frequency = ≈2 ارب چاليهه ڪروڙ (2015)<ref name=GBD2015Pre>{{cite journal | vauthors = Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, etal | collaboration = GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators | title = Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1545–1602 | date = October 2016 | pmid = 27733282 | pmc = 5055577 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 }}</ref> | deaths = 15 لک 30 هزار (2019)<ref name = "Dadonaite_2018">{{Cite journal |vauthors=Dadonaite B, [[Hannah Ritchie|Ritchie H]], Roser M |date=2018-11-01 |title=Diarrheal diseases |url=https://ourworldindata.org/diarrheal-diseases |journal=Our World in Data |access-date=28 April 2022 |archive-date=19 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619212714/https://ourworldindata.org/diarrheal-diseases |url-status=live }}</ref> }} '''اسهال''' يا '''ڊائيريا''' (Diarrhea)، هڪ ڏينهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ ٽي ٿلها، مائع يا پاڻيءَ واري جلاب جي حالت آهي.<ref name="WHO20132">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> اهو اڪثر ڪري ڪجهه ڏينهن تائين رهي ٿو ۽ پاڻي جي ضايع ٿيڻ جي ڪري پاڻيء جي گھٽتائي (dehydration) جو نتيجو ٿي سگهي ٿو.<ref name="WHO20133">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> ڊيهائيڊريشن جون نشانيون اڪثر ڪري چمڙيءَ جي عام لچائي جي نقصان ۽ جلن واري رويي سان شروع ٿينديون آهن.<ref name="WHO20134">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> اهو پيشاب جي گھٽتائي، چمڙي جي رنگ جي پيلو پوڻ، دل جي ڍرڪن جي تيز شرح ۽ ردعمل ۾ گهٽتائي ٿي سگھي ٿو جيئن اهو وڌيڪ شديد ٿي وڃي. <ref name="WHO20135">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> جن ٻارن کي خاص طور تي ماء جو کير پياريو وڃي ٿو انهن ۾ ٿلهو پر غير پاڻي وارو جلاب معمولي ڳالهه آهي، جن کان ڪو خطرو نه آهي.<ref name="WHO20136">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> [[file:En.Wikipedia-VideoWiki-Diarrhea.webm|thumb|What is diarrhea, how is it caused, treated and prevented (see also [[Wikipedia:VideoWiki/Diarrhea|script]]).]] [[file:BristolStoolChart.png|frame|[[Bristol stool scale]]]] The most common cause is an infection of the [[intestine]]s due to a [[virus]], [[bacterium]], or [[parasite]]—a condition also known as [[gastroenteritis]].<ref name="WHO2013">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> These infections are often acquired from food or water that has been contaminated by [[Human feces|feces]], or directly from another person who is infected.<ref name=WHO2013/> The three types of diarrhea are: short duration watery diarrhea, short duration bloody diarrhea, and persistent diarrhea (lasting more than two weeks, which can be either watery or bloody).<ref name=WHO2013/> The short duration watery diarrhea may be due to [[cholera]], although this is rare in the developed world.<ref name=WHO2013/> If blood is present, it is also known as [[dysentery]].<ref name=WHO2013/> A number of non-infectious causes can result in diarrhea.<ref name=CEM2013/> These include [[lactose intolerance]], [[irritable bowel syndrome]], [[non-celiac gluten sensitivity]], [[Coeliac disease|celiac disease]], [[inflammatory bowel disease]] such as [[ulcerative colitis]], [[hyperthyroidism]], [[bile acid diarrhea]], and a number of medications.<ref name=CEM2013>{{cite book | veditors = Abdelmalak B, Doyle J |title=Anesthesia for otolaryngologic surgery |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-01867-9 |pages=282–287}}</ref><ref name=SaponeBai>{{cite journal | vauthors = Sapone A, Bai JC, Ciacci C, Dolinsek J, Green PH, Hadjivassiliou M, Kaukinen K, Rostami K, Sanders DS, Schumann M, Ullrich R, Villalta D, Volta U, Catassi C, Fasano A | title = Spectrum of gluten-related disorders: consensus on new nomenclature and classification | journal = BMC Medicine | volume = 10 | pages = 13 | date = February 2012 | pmid = 22313950 | pmc = 3292448 | doi = 10.1186/1741-7015-10-13 | type = Review | doi-access = free }} {{open access}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Slattery SA, Niaz O, Aziz Q, Ford AC, Farmer AD | title = Systematic review with meta-analysis: the prevalence of bile acid malabsorption in the irritable bowel syndrome with diarrhoea | journal = Alimentary Pharmacology & Therapeutics | volume = 42 | issue = 1 | pages = 3–11 | date = July 2015 | pmid = 25913530 | doi = 10.1111/apt.13227 | s2cid = 34603226 | url = http://eprints.whiterose.ac.uk/86190/3/MANUSCRIPT-REVISED%5B1%5D.pdf | doi-access = free | access-date = 23 September 2019 | archive-date = 9 May 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200509035023/http://eprints.whiterose.ac.uk/86190/3/MANUSCRIPT-REVISED%5B1%5D.pdf | url-status = live }}</ref> In most cases, [[Stool test|stool cultures]] to confirm the exact cause are not required.<ref name=NEJM2014/> Diarrhea can be prevented by improved [[sanitation]], clean [[drinking water]], and [[hand washing]] with soap.<ref name=WHO2013/> [[Breastfeeding]] for at least six months and [[rotavirus vaccine|vaccination against rotavirus]] is also recommended.<ref name=WHO2013/> [[Oral rehydration therapy|Oral rehydration solution]] (ORS)—clean water with modest amounts of salts and [[sugar]]—is the treatment of choice.<ref name=WHO2013/> [[Zinc#Dietary supplement|Zinc tablets]] are also recommended.<ref name=WHO2013/> These treatments have been estimated to have saved 50 million children in the past 25 years.<ref name=WHO2010a>{{cite web |url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2009/9789241598415_eng.pdf |title=whqlibdoc.who.int |work=[[World Health Organization]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101108051648/http://whqlibdoc.who.int/publications/2009/9789241598415_eng.pdf |archive-date=8 November 2010 }}</ref> When people have diarrhea it is recommended that they continue to eat healthy food, and babies continue to be breastfed.<ref name=WHO2013/> If commercial ORS is not available, homemade solutions may be used.<ref name=Prober2012>{{cite book | vauthors = Crockett ME, Keystone JS | chapter = Protection of Travelers | veditors = Fischer M, Long SS, Prober CG | title=Principles and practice of pediatric infectious diseases|date=2012|publisher=Elsevier Saunders|location=Edinburgh |isbn=978-1-4557-3985-1 |page=82 |edition=4th | chapter-url= https://books.google.com/books?id=TN2Gu2Af1BIC&pg=PA82 }}</ref> In those with severe dehydration, [[Intravenous therapy|intravenous fluids]] may be required.<ref name=WHO2013/> Most cases, however, can be managed well with fluids by mouth.<ref>{{cite web|author1=ACEP|title=Nation's Emergency Physicians Announce List of Test and Procedures to Question as Part of Choosing Wisely Campaign|url=http://www.choosingwisely.org/nations-emergency-physicians-announce-list-of-test-and-procedures-to-question-as-part-of-choosing-wisely-campaign/|website=Choosing Wisely|date=14 October 2013|access-date=18 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517042652/http://www.choosingwisely.org/nations-emergency-physicians-announce-list-of-test-and-procedures-to-question-as-part-of-choosing-wisely-campaign/|archive-date=17 May 2014}}</ref> [[Antibiotic]]s, while rarely used, may be recommended in a few cases such as those who have bloody diarrhea and a high fever, those with severe [[travelers diarrhea|diarrhea following travelling]], and those who grow specific bacteria or parasites in their stool.<ref name=NEJM2014/> [[Loperamide]] may help decrease the number of bowel movements but is not recommended in those with severe disease.<ref name=NEJM2014>{{cite journal | vauthors = DuPont HL | title = Acute infectious diarrhea in immunocompetent adults | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 370 | issue = 16 | pages = 1532–40 | date = April 2014 | pmid = 24738670 | doi = 10.1056/nejmra1301069 }}</ref> About 1.7 to 5&nbsp;billion cases of diarrhea occur per year.<ref name=WHO2013/><ref name=CEM2013/><ref name=GBD2013>{{cite journal | vauthors = Vos T, Barber RM, Bell B, Bertozzi-Villa A, Biryukov S, Bolliger I | collaboration = Global Burden of Disease Study 2013 Collaborators | title = Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 301 acute and chronic diseases and injuries in 188 countries, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013 | journal = Lancet | volume = 386 | issue = 9995 | pages = 743–800 | date = August 2015 | pmid = 26063472 | pmc = 4561509 | doi = 10.1016/s0140-6736(15)60692-4 }}</ref> It is most common in [[developing countries]], where young children get diarrhea on average three times a year.<ref name=WHO2013/> Total deaths from diarrhea are estimated at 1.53&nbsp;million in 2019—down from 2.9 million in 1990.<ref name = "Dadonaite_2018" /> In 2012, it was the second most common cause of [[Infant mortality|deaths in children]] younger than five (0.76 million or 11%).<ref name=WHO2013/><ref name=CDC2013/> Frequent episodes of diarrhea are also a common cause of [[malnutrition]] and the most common cause in those younger than five years of age.<ref name="WHO2013"/> Other long term problems that can result include [[stunted growth]] and poor intellectual development.<ref name=CDC2013>{{cite web|title=Global Diarrhea Burden|url=https://www.cdc.gov/healthywater/global/diarrhea-burden.html|website=CDC|access-date=18 June 2014|date=24 January 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707153625/http://www.cdc.gov/healthywater/global/diarrhea-burden.html|archive-date=7 July 2014}}</ref> ماهرن موجب گرمي جو موسم اچڻ سان ئي گھڻي گرمي سبب پيٽ ۾ سور ۽ پيٽ جي مختلف مرضن ۾ واڌارو ٿيڻ شروع ٿي ويندو آهي. ڊائريا جي نشاني ھڪ وقت الٽي ۽ دست اچڻ آھي جنھن ڪري ڊائريا جي پکڙجڻ جا امڪان رھن ٿا. طبي ماهرن جو چوڻ آهي تہ ڊائريا کان محفوظ رهڻ لاءِ بازاري تريل شين ۔ سڙيل ميون ۔ شربتن ۽ گرم شين کان پرهيز ڪجي. گرمي ۾ بيسڻ مان تيار ٿيندڙ شين کائڻ کان پرھيز ڪجي ڇوجو اھي شيون نقصان ڏئي سگهن ٿيون. گھڻو پگھر نڪرڻ جي صورت ۾ ٿڌو پاڻي پيئڻ ۽ منجھند جي کاڌي ۾ ھلڪين غذائن سان گڏوگڏ ڏهي جو استعمال ڪجي ۽ رات جي ماني ۾ ڪڪڙ کائڻ کان پرهيز ڪجي. طبي ماهرن موجب گرمي ۾ سڀ کان وڌيڪ ڊائريا جا مرض متاثر ٿيندا آهن. ڊائريا جا مرض اڻ صحت وارن کاڌن پيتن وارين شين مان جنم وٺندا آهن. گرم موسم ۾ گھڻو کائڻ کان بہ پرهيز ڪجي جنھن سان آنڊن جا مسئلا بہ جنم وٺندا آهن. گھڻي گرم موسم ۾ کائڻ پيئڻ ۾ لاپرواهي سان ڊائريا جو مرض جنم وٺندو آهي ۔ جسم ۾ پاڻي جي کوٽ سان ڊي هائيڊريشن ٿيندي آهي ۽ جسم ۾ پاڻي جي کوٽ سان چڪر پڻ اچڻ شروع ٿيندا آهن. == سبب == ڊائريا جو وڏي ۾ وڏو سبب گدلو پاڻي استعمال ڪرڻ آھي. طبي ماهرن مطابق گدلو پاڻي پيئڻ سان ماڻهو نورو وائرس جو شڪار ٿي سگهن ٿا. ڊريڪسل يونيورسٽي جي تحقيق موجب اتر آمريڪا ۽ برطانيا ۾ ڊائريا ۽ معدي جي مرضن ۾ ورتل ماڻهن تي تحقيق ۾ اها ڳالھ سامهون آئي تہ انهن مرضن جو سبب گدلو پاڻي هو. 10 کان وڌيڪ تحقيقن موجب معدي ۽ آنڊن جي بيماري جو واسطو گدلي پاڻي سان هوندو آهي، جنهن کي نورو وائرس چيو ويندو آهي. ماهرن موجب گدلو پاڻي معدي کي ڪمزور ڪندو آهي، جنھن سبب الٽي، دست ۽ ڊائريا جي شڪايت پيدا  ٿي ويندي آهي. پاڻي گهڻي قدر نڙي ۽ پائيپ لائين جي ڪري گدلو ٿي ويندو آهي يا وري تيز مينهن ۾ بہ پاڻي صاف ناهي رهندو. گهڻي دير تائين بوتل ۾ رکيل پاڻي پيئڻ بہ صحت لاءِ هاڃيڪار آهي ڇو تہ ان ۾ خطرناڪ گئس پيدا ٿي ويندي آهي جيڪا ڊائريا جو سبب بنجي ٿي. تحقيق مطابق پاڻي اُٻاري پيئڻ سان ان مان زهريلا جراثيم ختم ٿي ويندا آهن. پاڻي جو خراب هجڻ ان ڳالھ جي نشاندهي ڪندو آهي تہ ان ۾ مٽي ۽ ٻين جيوڙن جا ذرا موجود آهن. == اپاء == جڏھن بہ ڪنھن کي ڊائريا ٿئي ان سڄي پاڙي کي اٻريل پاڻي استعمال ڪرڻ کپي جيئن ڊائريا پکڙجي نہ سگهي. گھڻي گرم موسم ۾ غيرضروري ٻاهر نڪرڻ کان پرهيز ڪجي. اس ۾ ڪم ڪار ڪندڙ مٿي تي لٽو رکي ڪري ڪم ڪن. گرمي ۾ گھڻو پگھر نڪرڻ سان جسم ۾ نمڪيات جي گهٽتائي ٿي ويندي آهي جنھن ڪري جسم مان جيترو پگھر نڪري اوترو پاڻي پيئڻ گهرجي. گرم موسم ۾ ڏينھن ۾ پندرهن کن گلاس پاڻي لازمي پيئجن. والدين پنھنجي اسڪول ويندڙ ٻارن کي ٿڌي پاڻي جي بوتل لازمي ڏين. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:طب]] [[زمرو:صحت]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:وبائي بيماريون]] q99kvz8j8gelwiat91ibf7aorgi0dog 404877 404875 2026-08-20T10:58:37Z Ibne maryam 17680 /* */ 404877 wikitext text/x-wiki {{Short description|Loose or liquid bowel movements}} {{Infobox medical condition (new) | name = جلاب يا ڊائريا<br>Diarrhea | synonyms = Diarrhoea (or diarrhœa) | image = Multiple rotavirus particles.jpg | caption = روٽا وائرس جو هڪ اليڪٽرانڪ مائڪروگراف، پنجن سالن کان گهٽ عمر وارن ٻارن ۾ اسهال جي لڳ ڀڳ 40 سيڪڙو اسپتالن ۾ داخلا جو سبب آهي<ref name=WHO2010a/> | field = * انفيڪشن واري بيماريون * گيسٽرو اينٽرولوجي | symptoms = بار بار آنڊن جي حرڪت (جلاب)، پاڻي جي کوٽ (dehydration)<ref name=WHO2013/> | onset = | duration = | causes = عام طور تي انفيڪشن (وائرس، بيڪٽيريا، پئراسائٽن ذريعي)<ref name=WHO2013/> | risks = آلوده کاڌو يا پاڻي<ref name=WHO2013/> | diagnosis = | differential = | prevention = هٿ ڌوئڻ، روٽا وائرس جي ويڪسينيشن، ٻارن کي ماء جو کير پيارڻ<ref name=WHO2013/> | treatment = اورل ريهائيڊريشن محلول (ORS)، زنڪ اضافي خوراڪ <ref name=WHO2013/> | medication = | frequency = ≈2 ارب چاليهه ڪروڙ (2015)<ref name=GBD2015Pre>{{cite journal | vauthors = Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, etal | collaboration = GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators | title = Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1545–1602 | date = October 2016 | pmid = 27733282 | pmc = 5055577 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 }}</ref> | deaths = 15 لک 30 هزار (2019)<ref name = "Dadonaite_2018">{{Cite journal |vauthors=Dadonaite B, [[Hannah Ritchie|Ritchie H]], Roser M |date=2018-11-01 |title=Diarrheal diseases |url=https://ourworldindata.org/diarrheal-diseases |journal=Our World in Data |access-date=28 April 2022 |archive-date=19 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619212714/https://ourworldindata.org/diarrheal-diseases |url-status=live }}</ref> }} '''اسهال''' يا '''ڊائيريا''' (Diarrhea) يا دست جي بيماري هڪ ڏينهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ ٽي ٿلها، مائع يا پاڻيءَ واري جلاب جي حالت آهي.<ref name="WHO20132">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> اهو اڪثر ڪري ڪجهه ڏينهن تائين رهي ٿو ۽ پاڻي جي ضايع ٿيڻ جي ڪري پاڻيء جي گھٽتائي (dehydration) جو نتيجو ٿي سگهي ٿو.<ref name="WHO20133">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> ڊيهائيڊريشن جون نشانيون اڪثر ڪري چمڙيءَ جي عام لچائي جي نقصان ۽ جلن واري رويي سان شروع ٿينديون آهن.<ref name="WHO20134">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> اهو پيشاب جي گھٽتائي، چمڙي جي رنگ جي پيلو پوڻ، دل جي ڍرڪن جي تيز شرح ۽ ردعمل ۾ گهٽتائي ٿي سگھي ٿو جيئن اهو وڌيڪ شديد ٿي وڃي. <ref name="WHO20135">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> جن ٻارن کي خاص طور تي ماء جو کير پياريو وڃي ٿو انهن ۾ ٿلهو پر غير پاڻي وارو جلاب معمولي ڳالهه آهي، جن کان ڪو خطرو نه آهي.<ref name="WHO20136">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> [[file:En.Wikipedia-VideoWiki-Diarrhea.webm|thumb|What is diarrhea, how is it caused, treated and prevented (see also [[Wikipedia:VideoWiki/Diarrhea|script]]).]] [[file:BristolStoolChart.png|frame|[[Bristol stool scale]]]] The most common cause is an infection of the [[intestine]]s due to a [[virus]], [[bacterium]], or [[parasite]]—a condition also known as [[gastroenteritis]].<ref name="WHO2013">{{cite web|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|title=Diarrhoeal disease Factsheet|date=2 May 2017|website=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111202300/https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease|archive-date=11 November 2020|access-date=29 October 2020|url-status=live}}</ref> These infections are often acquired from food or water that has been contaminated by [[Human feces|feces]], or directly from another person who is infected.<ref name=WHO2013/> The three types of diarrhea are: short duration watery diarrhea, short duration bloody diarrhea, and persistent diarrhea (lasting more than two weeks, which can be either watery or bloody).<ref name=WHO2013/> The short duration watery diarrhea may be due to [[cholera]], although this is rare in the developed world.<ref name=WHO2013/> If blood is present, it is also known as [[dysentery]].<ref name=WHO2013/> A number of non-infectious causes can result in diarrhea.<ref name=CEM2013/> These include [[lactose intolerance]], [[irritable bowel syndrome]], [[non-celiac gluten sensitivity]], [[Coeliac disease|celiac disease]], [[inflammatory bowel disease]] such as [[ulcerative colitis]], [[hyperthyroidism]], [[bile acid diarrhea]], and a number of medications.<ref name=CEM2013>{{cite book | veditors = Abdelmalak B, Doyle J |title=Anesthesia for otolaryngologic surgery |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-01867-9 |pages=282–287}}</ref><ref name=SaponeBai>{{cite journal | vauthors = Sapone A, Bai JC, Ciacci C, Dolinsek J, Green PH, Hadjivassiliou M, Kaukinen K, Rostami K, Sanders DS, Schumann M, Ullrich R, Villalta D, Volta U, Catassi C, Fasano A | title = Spectrum of gluten-related disorders: consensus on new nomenclature and classification | journal = BMC Medicine | volume = 10 | pages = 13 | date = February 2012 | pmid = 22313950 | pmc = 3292448 | doi = 10.1186/1741-7015-10-13 | type = Review | doi-access = free }} {{open access}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Slattery SA, Niaz O, Aziz Q, Ford AC, Farmer AD | title = Systematic review with meta-analysis: the prevalence of bile acid malabsorption in the irritable bowel syndrome with diarrhoea | journal = Alimentary Pharmacology & Therapeutics | volume = 42 | issue = 1 | pages = 3–11 | date = July 2015 | pmid = 25913530 | doi = 10.1111/apt.13227 | s2cid = 34603226 | url = http://eprints.whiterose.ac.uk/86190/3/MANUSCRIPT-REVISED%5B1%5D.pdf | doi-access = free | access-date = 23 September 2019 | archive-date = 9 May 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200509035023/http://eprints.whiterose.ac.uk/86190/3/MANUSCRIPT-REVISED%5B1%5D.pdf | url-status = live }}</ref> In most cases, [[Stool test|stool cultures]] to confirm the exact cause are not required.<ref name=NEJM2014/> Diarrhea can be prevented by improved [[sanitation]], clean [[drinking water]], and [[hand washing]] with soap.<ref name=WHO2013/> [[Breastfeeding]] for at least six months and [[rotavirus vaccine|vaccination against rotavirus]] is also recommended.<ref name=WHO2013/> [[Oral rehydration therapy|Oral rehydration solution]] (ORS)—clean water with modest amounts of salts and [[sugar]]—is the treatment of choice.<ref name=WHO2013/> [[Zinc#Dietary supplement|Zinc tablets]] are also recommended.<ref name=WHO2013/> These treatments have been estimated to have saved 50 million children in the past 25 years.<ref name=WHO2010a>{{cite web |url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2009/9789241598415_eng.pdf |title=whqlibdoc.who.int |work=[[World Health Organization]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101108051648/http://whqlibdoc.who.int/publications/2009/9789241598415_eng.pdf |archive-date=8 November 2010 }}</ref> When people have diarrhea it is recommended that they continue to eat healthy food, and babies continue to be breastfed.<ref name=WHO2013/> If commercial ORS is not available, homemade solutions may be used.<ref name=Prober2012>{{cite book | vauthors = Crockett ME, Keystone JS | chapter = Protection of Travelers | veditors = Fischer M, Long SS, Prober CG | title=Principles and practice of pediatric infectious diseases|date=2012|publisher=Elsevier Saunders|location=Edinburgh |isbn=978-1-4557-3985-1 |page=82 |edition=4th | chapter-url= https://books.google.com/books?id=TN2Gu2Af1BIC&pg=PA82 }}</ref> In those with severe dehydration, [[Intravenous therapy|intravenous fluids]] may be required.<ref name=WHO2013/> Most cases, however, can be managed well with fluids by mouth.<ref>{{cite web|author1=ACEP|title=Nation's Emergency Physicians Announce List of Test and Procedures to Question as Part of Choosing Wisely Campaign|url=http://www.choosingwisely.org/nations-emergency-physicians-announce-list-of-test-and-procedures-to-question-as-part-of-choosing-wisely-campaign/|website=Choosing Wisely|date=14 October 2013|access-date=18 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517042652/http://www.choosingwisely.org/nations-emergency-physicians-announce-list-of-test-and-procedures-to-question-as-part-of-choosing-wisely-campaign/|archive-date=17 May 2014}}</ref> [[Antibiotic]]s, while rarely used, may be recommended in a few cases such as those who have bloody diarrhea and a high fever, those with severe [[travelers diarrhea|diarrhea following travelling]], and those who grow specific bacteria or parasites in their stool.<ref name=NEJM2014/> [[Loperamide]] may help decrease the number of bowel movements but is not recommended in those with severe disease.<ref name=NEJM2014>{{cite journal | vauthors = DuPont HL | title = Acute infectious diarrhea in immunocompetent adults | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 370 | issue = 16 | pages = 1532–40 | date = April 2014 | pmid = 24738670 | doi = 10.1056/nejmra1301069 }}</ref> About 1.7 to 5&nbsp;billion cases of diarrhea occur per year.<ref name=WHO2013/><ref name=CEM2013/><ref name=GBD2013>{{cite journal | vauthors = Vos T, Barber RM, Bell B, Bertozzi-Villa A, Biryukov S, Bolliger I | collaboration = Global Burden of Disease Study 2013 Collaborators | title = Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 301 acute and chronic diseases and injuries in 188 countries, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013 | journal = Lancet | volume = 386 | issue = 9995 | pages = 743–800 | date = August 2015 | pmid = 26063472 | pmc = 4561509 | doi = 10.1016/s0140-6736(15)60692-4 }}</ref> It is most common in [[developing countries]], where young children get diarrhea on average three times a year.<ref name=WHO2013/> Total deaths from diarrhea are estimated at 1.53&nbsp;million in 2019—down from 2.9 million in 1990.<ref name = "Dadonaite_2018" /> In 2012, it was the second most common cause of [[Infant mortality|deaths in children]] younger than five (0.76 million or 11%).<ref name=WHO2013/><ref name=CDC2013/> Frequent episodes of diarrhea are also a common cause of [[malnutrition]] and the most common cause in those younger than five years of age.<ref name="WHO2013"/> Other long term problems that can result include [[stunted growth]] and poor intellectual development.<ref name=CDC2013>{{cite web|title=Global Diarrhea Burden|url=https://www.cdc.gov/healthywater/global/diarrhea-burden.html|website=CDC|access-date=18 June 2014|date=24 January 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707153625/http://www.cdc.gov/healthywater/global/diarrhea-burden.html|archive-date=7 July 2014}}</ref> ماهرن موجب گرمي جو موسم اچڻ سان ئي گھڻي گرمي سبب پيٽ ۾ سور ۽ پيٽ جي مختلف مرضن ۾ واڌارو ٿيڻ شروع ٿي ويندو آهي. ڊائريا جي نشاني ھڪ وقت الٽي ۽ دست اچڻ آھي جنھن ڪري ڊائريا جي پکڙجڻ جا امڪان رھن ٿا. طبي ماهرن جو چوڻ آهي تہ ڊائريا کان محفوظ رهڻ لاءِ بازاري تريل شين ۔ سڙيل ميون ۔ شربتن ۽ گرم شين کان پرهيز ڪجي. گرمي ۾ بيسڻ مان تيار ٿيندڙ شين کائڻ کان پرھيز ڪجي ڇوجو اھي شيون نقصان ڏئي سگهن ٿيون. گھڻو پگھر نڪرڻ جي صورت ۾ ٿڌو پاڻي پيئڻ ۽ منجھند جي کاڌي ۾ ھلڪين غذائن سان گڏوگڏ ڏهي جو استعمال ڪجي ۽ رات جي ماني ۾ ڪڪڙ کائڻ کان پرهيز ڪجي. طبي ماهرن موجب گرمي ۾ سڀ کان وڌيڪ ڊائريا جا مرض متاثر ٿيندا آهن. ڊائريا جا مرض اڻ صحت وارن کاڌن پيتن وارين شين مان جنم وٺندا آهن. گرم موسم ۾ گھڻو کائڻ کان بہ پرهيز ڪجي جنھن سان آنڊن جا مسئلا بہ جنم وٺندا آهن. گھڻي گرم موسم ۾ کائڻ پيئڻ ۾ لاپرواهي سان ڊائريا جو مرض جنم وٺندو آهي ۔ جسم ۾ پاڻي جي کوٽ سان ڊي هائيڊريشن ٿيندي آهي ۽ جسم ۾ پاڻي جي کوٽ سان چڪر پڻ اچڻ شروع ٿيندا آهن. == سبب == ڊائريا جو وڏي ۾ وڏو سبب گدلو پاڻي استعمال ڪرڻ آھي. طبي ماهرن مطابق گدلو پاڻي پيئڻ سان ماڻهو نورو وائرس جو شڪار ٿي سگهن ٿا. ڊريڪسل يونيورسٽي جي تحقيق موجب اتر آمريڪا ۽ برطانيا ۾ ڊائريا ۽ معدي جي مرضن ۾ ورتل ماڻهن تي تحقيق ۾ اها ڳالھ سامهون آئي تہ انهن مرضن جو سبب گدلو پاڻي هو. 10 کان وڌيڪ تحقيقن موجب معدي ۽ آنڊن جي بيماري جو واسطو گدلي پاڻي سان هوندو آهي، جنهن کي نورو وائرس چيو ويندو آهي. ماهرن موجب گدلو پاڻي معدي کي ڪمزور ڪندو آهي، جنھن سبب الٽي، دست ۽ ڊائريا جي شڪايت پيدا  ٿي ويندي آهي. پاڻي گهڻي قدر نڙي ۽ پائيپ لائين جي ڪري گدلو ٿي ويندو آهي يا وري تيز مينهن ۾ بہ پاڻي صاف ناهي رهندو. گهڻي دير تائين بوتل ۾ رکيل پاڻي پيئڻ بہ صحت لاءِ هاڃيڪار آهي ڇو تہ ان ۾ خطرناڪ گئس پيدا ٿي ويندي آهي جيڪا ڊائريا جو سبب بنجي ٿي. تحقيق مطابق پاڻي اُٻاري پيئڻ سان ان مان زهريلا جراثيم ختم ٿي ويندا آهن. پاڻي جو خراب هجڻ ان ڳالھ جي نشاندهي ڪندو آهي تہ ان ۾ مٽي ۽ ٻين جيوڙن جا ذرا موجود آهن. == اپاء == جڏھن بہ ڪنھن کي ڊائريا ٿئي ان سڄي پاڙي کي اٻريل پاڻي استعمال ڪرڻ کپي جيئن ڊائريا پکڙجي نہ سگهي. گھڻي گرم موسم ۾ غيرضروري ٻاهر نڪرڻ کان پرهيز ڪجي. اس ۾ ڪم ڪار ڪندڙ مٿي تي لٽو رکي ڪري ڪم ڪن. گرمي ۾ گھڻو پگھر نڪرڻ سان جسم ۾ نمڪيات جي گهٽتائي ٿي ويندي آهي جنھن ڪري جسم مان جيترو پگھر نڪري اوترو پاڻي پيئڻ گهرجي. گرم موسم ۾ ڏينھن ۾ پندرهن کن گلاس پاڻي لازمي پيئجن. والدين پنھنجي اسڪول ويندڙ ٻارن کي ٿڌي پاڻي جي بوتل لازمي ڏين. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:طب]] [[زمرو:صحت]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:وبائي بيماريون]] 2jx0t3br7tmyhdn7dtmbtti2fa9rizc 0 47921 404833 248601 2026-08-20T09:07:25Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 404833 wikitext text/x-wiki [[فائل:Bhangshop.jpg|کاٻو|thumb|250x250 عڪسلون| هندستان جي علائقي راجسٿان ۾ ڀنگ جي ھڪ دڪان ]] '''ڀنگ''' يا '''ڀانگ''' [[قنب هندي]] مادي ٻوٽي جي گُلن ۽ پَتن سان تيار ٿيندڙ ھڪ نشي واري ترڪيب آھي<ref>{{حوالو_ويب|url=https://dic.sindhila.edu.pk/index.php?txtsrch=%DA%80%D9%86%DA%AF|title=ڀنگ {{!}} Online Sindhi Dictionaries {{!}} آن لائين سنڌي ڊڪشنريون|website=dic.sindhila.edu.pk|access-date=2023-05-15}}</ref><ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ڀنگ|title=ڀنگ : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=2023-05-15}}</ref>. [[چرس|چَرس]] ۽ [[حشِش|سلاجيت]] پڻ ساڳئيءَ ٻوٽي مان حاصل ٿيندي آھي. [[ڀارت]] ۽ [[پاڪستان]] ۾ روايتي طور تي نشي جي لاءِ استعمال ٿيندي رھي آھي. اهو خيال پڻ عام آهي ته انهي ۾ نشي سان گڏوگڏ ڪجهه طبي فائدا پڻ آهن. پاڪستان ۽ [[پنجاب، ڀارت|پنجاب]] ۾ [[سردائي|سردائي]] ۽ هندستان جي ٻين علائقن ۾ [[ڀنگ لسي|ڀنگ لسي]] جي شڪل ۾ ان جو استعمال ڪرڻ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. ڀنگ هڪ قسم جي ديسي مٺاڻ شربت آهي. اها عام طور تي تقريبن يا ڪجهه ميلن جي موقعي تي پيتي ويندي آهي. ان کي خاص پَتن سان ٺاهيو ويندو آهي. [[سائنس|سائنسي]] تحقیقن سان اھو ثابت ٿيو آھي تہ ڀنگ جو استعمال انعام حاصل ڪرڻ جي خوشيءَ سان واڳيل آھي۔ انھيءَ تحقيق جي نتيجن منجھان اھا پَرُوڙَ پئي آھي تہ ڇوڪرن ۾ ڇوڪرين جي ڀيٽ ۾ انعام حاصل ڪرڻ جي حساسیت ۽ مزو محسوس ڪڻ جي جستجو وڌيڪ ھوندي آھي. <ref>۔[http://sadaqatclinic.com/news/بھانگ-کا-استعمال-اور-حسِ-مزہ-حاصل-کرنے-ک/ ڀنگ جو استعمال ۽ حسِ مزو حاصل ڪرڻ جي ڳولھا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630234105/http://sadaqatclinic.com/news/%D8%A8%DA%BE%D8%A7%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%AD%D8%B3%D9%90-%D9%85%D8%B2%DB%81-%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D9%84-%DA%A9%D8%B1%D9%86%DB%92-%DA%A9/ |date=2018-06-30 }}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:منشيات]] [[زمرو:ڀارتي مشروب]] [[زمرو:پاڪستاني مشروب]] [[زمرو:ديسي ثقافت]] [[زمرو:اترپرديشي کاڌا]] dnzes5jadpq87cm8cnhcgmbupc827a5 4 58008 404823 403741 2026-08-20T06:05:52Z ListeriaBot 10240 Wikidata list updated [V2] 404823 wikitext text/x-wiki {{WikiProject COVID-19 tabs}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P509 wd:Q84263196 } |section= |sort=P39/Q15124404/P570 |sort_order=desc |columns=label:مضمون,وضاحت,P27:ڏيھُ,P39/Q15124404/P569:تاريخ پيدائش,P39/Q15124404/P570:تاريخ وفات,P18:فوٽو |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! مضمون ! وضاحت ! ڏيھُ ! تاريخ پيدائش ! تاريخ وفات ! فوٽو |- | ''[[:d:Q2124|Valéry Giscard d'Estaing]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Valéry Giscard d'Estaing (1975).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q26776|Momčilo Krajišnik]]'' | | ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]'' | | | [[فائل:Momcilo Krajisnik crop.jpeg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q44752|Angelo Sodano]]'' | | [[اٽلي]]<br/>[[ويٽيڪن سٽي]]<br/>''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]'' | | | [[فائل:Angelo Cardinal Sodano in 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q45495|Elmar Fischer]]'' | | [[آسٽريا]] | | | |- | ''[[:d:Q57343|Pierre Nkurunziza]]'' | | [[برونڊي]] | | | [[فائل:Pierre Nkurunziza - World Economic Forum on Africa 2008.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q57446|Pranab Mukherjee]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Secretary Tim Geithner and Finance Minister Pranab Mukherjee 2010 crop.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q71823|George Bălan]]'' | | [[جرمني]]<br/>[[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q75019|Aleksandr (Ishein)]]'' | | [[سوويت يونين]] | | | [[فائل:Александр (Ищеин).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q81758|Jan Niemiec]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Jan Niemiec.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q88876|Klaus Emmerich]]'' | | [[آسٽريا]] | | | [[فائل:2014 Klaus Emmerich (14274003686).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q92819|Edmund M. Clarke]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Edmund Clarke FLoC 2006.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q94333|Michael Laughlin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95926|Wilhelm Knabe]]'' | | [[جرمني]]<br/>''[[:d:Q713750|West Germany]]'' | | | [[فائل:Wilhelm Knabe (15782113727).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q97616|Dan van Husen]]'' | | [[جرمني]] | | | [[فائل:DanvanHusenMar2011.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q100419|Stefan Lippe]]'' | | [[جرمني]] | | | [[فائل:Stefan Lippe - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2010.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q107319|Ferdinand Kinsky]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q110986|Maggie Mae]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q117141|Marc-André Bédard]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | [[فائل:Marc-André Bédard01.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q117439|Ioannis Zizioulas]]'' | | [[يونان]] | | | [[فائل:John Zizioulas at IOCS Westcott House.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q117448|Luigi Snozzi]]'' | | [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]] | | | [[فائل:Snozzi 01m.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q118199|Flavio Cotti]]'' | | [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]] | | | [[فائل:Dodis-P25146-F4.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q118915|Isao Suzuki]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | [[فائل:Isao Suzuki.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q120621|César Ramón Ortega Herrera]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q127219|Casimir Oyé-Mba]]'' | | [[گيبون]] | | | |- | ''[[:d:Q132193|Jožef Smej]]'' | | [[سلووينیا]]<br/>''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]] | | | [[فائل:Smej.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q150851|Colin Powell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Colin Powell official Secretary of State photo.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q152929|Meat Loaf]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Meatloaf 1971 (cropped).JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q173923|Ilija Petković]]'' | | [[يوگوسلاويا]]<br/>[[سربيا]] | | | [[فائل:Ilija Petković in 2006.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q200015|Vladimir Zhirinovsky]]'' | | [[روس]] | | | [[فائل:Vladimir Zhirinovsky - Ldpr.ru (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q202807|Henrique Soares da Costa]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Por Suas Chagas fomos Curados, D. Henrique Soares (Repare, SH Aju - Abril de 2014), cropped.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q204369|Zindzi Mandela]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | [[فائل:Zindzi Mandela (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q212990|Kim Ki-duk]]'' | | [[ڏکڻ ڪوريا]] | | | [[فائل:Kim Ki-duk at the 69th Venice International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q213793|Phil Spector]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Phil Spector 2000.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q215351|Fidel Ramos]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | [[فائل:Fidel Valdez Ramos Official Photo as President of the Philippines (1995).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q226030|Irena Veisaitė]]'' | | [[لٿوينيا]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | [[فائل:Irena Veisaite 2009 2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q249251|Sándor Puhl]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | [[فائل:Plaque of association football referee Sándor Puhl, Eger.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q259722|Yuichiro Hata]]'' | | [[جاپان]] | | | [[فائل:Yūichirō Hata 20190516.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q268961|John Horton Conway]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:John H Conway 2005 (cropped) (2).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q269014|Milkha Singh]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Milkha Singh.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q283351|Selma Gürbüz]]'' | | [[ترڪي]] | | | [[فائل:Selma Gürbüz01.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q296724|Mahmoud Jibril]]'' | | [[لبيا]] | | | [[فائل:Mahmoud Jibril - World Economic Forum Special Meeting on Economic Growth and Job Creation in the Arab World cropped GNC.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q299161|Javier Marías]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Javier Marías (Feria del Libro de Madrid, 31 de mayo de 2008).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q303293|Aarón Padilla Gutiérrez]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Aarón Padilla Gutiérrez.jpg|center|128px]] |- | [[عبدالقدیر خان|عبدالقدير خان]] | | ''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''<br/>[[ڀارت]]<br/>[[پاڪستان]] | | | [[فائل:Abdul Qadeer Khan.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q310886|Hissène Habré]]'' | | [[چاڊ]] | | | [[فائل:President Hissène Habré of Chad.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q314338|Stanislaw Shushkievich]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]] | | | [[فائل:Šuškievič bchd.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q316413|Ricardo Bofill]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Ricardo bofill levi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q318424|Abel Gabuza]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q319350|Enzo Mari]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Enzo Mari 1974b.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q323501|Adalberto Álvarez]]'' | | [[ڪيوبا]] | | | |- | ''[[:d:Q324831|Dick Rutan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:DickRutan.jpeg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q326508|Matheus Shikongo]]'' | | [[نميبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q329644|Giuseppe Ros]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Giuseppe Ros 1973.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q334126|Luis Sepúlveda]]'' | | [[چلي]] | | | [[فائل:Luis Sepúlveda 2014.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q336711|Irinej]]'' | | [[سربيا]] | | | [[فائل:Патриарх Сербский Ириней 2019.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q342045|Đorđe Balašević]]'' | | [[سربيا]]<br/>''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]'' | | | [[فائل:2010-11-03 Balašević Arena Zagreb.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q343378|Wallace Roney]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Wallace Roney Pori Jazz 2012.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q348565|Mile Bogović]]'' | | [[ڪروشيا]] | | | [[فائل:Bogovic mile biskup.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q349212|Adam Dyczkowski]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Biskup Adam Dyczkowski (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q350075|Jan Nowicki]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Jan Nowicki2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q351732|Sonny Chiba]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | [[فائل:Sonny Chiba 1961.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q352030|Jiří Menzel]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | [[فائل:Jiří Menzel III (2017).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q353036|Henry Orenstein]]'' | | [[پولينڊ]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q360348|Toots Hibbert]]'' | | [[جميڪا]] | | | [[فائل:Toots Hibbert (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q367017|Kenneth Colley]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Kenneth Colley Gen SW 2010 2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q370560|David Crosby]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:CrosbyDavid1983 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q372086|Leopoldo Luque]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Leopoldo Luque 1978.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q373408|Raymond Cauchetier]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Raymond Cauchetier.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q375290|Robert Hossein]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Robert Hossein Cannes 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q380916|Pierre Buyoya]]'' | | [[برونڊي]] | | | [[فائل:Pierre Buyoya at Chatham House 2013 crop.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q384616|Petar Fajfrić]]'' | | [[سربيا]] | | | |- | ''[[:d:Q386235|Dante Crippa]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Juventus FC (1962) - Salvadore, Crippa, Catella, Giordanetti.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q386550|Fausta Morganti]]'' | | [[سان مارينو|سان مرينو]] | | | |- | ''[[:d:Q387953|Sadiq al-Mahdi]]'' | | [[سوڊان]] | | | [[فائل:Sadiq AlMahdi 12-06-2015.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q389831|Aga Mikolaj]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q401433|Ahmad Radhi]]'' | | [[عراق]] | | | [[فائل:احمد راضي (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q403471|Muhammad Mustafa Mero]]'' | | ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]] | | | |- | ''[[:d:Q428966|Muharrem Fejzo]]'' | | [[البانيا]] | | | [[فائل:Dede Ahmeti (Baba Madhi).jpeg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q430746|Norman Hunter]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Norman Hunter.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q432274|Robert L. Carroll]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q432916|Zoran Simjanović]]'' | | [[سربيا]] | | | [[فائل:Zoran Simjanovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q434588|Gerardo Vera]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q436664|Ben Bova]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Ben Bova at Minicon 8(1974).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q436869|Philip Tartaglia]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Philip Tartaglia1 (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q442768|Reanna Solomon]]'' | | [[نائورو]] | | | |- | ''[[:d:Q443823|Antonio Sabàto]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Antonio Sabàto.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q445829|Manu Dibango]]'' | | [[ڪيمرون]]<br/>[[فرانس]] | | | [[فائل:LesEscales2019ManuDibango 03 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q447509|Hal Willner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Hal Willner.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q450643|Ernest Vinberg]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:VinbergEB-wiki-1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q451302|Nur Hassan Hussein]]'' | | [[صوماليا|سوماليا]] | | | [[فائل:Nur Hassan Hussein.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q452606|Irina Antonova]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Irina Antonova 02 (mos.ru) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q453393|Lee Konitz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Lee Konitz Bad Mergentheim.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q454927|Kenzō Takada]]'' | | [[جاپان]]<br/>[[فرانس]] | | | [[فائل:Kenzo Takada cropped 2 Kenzo Takada 20170310.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q455728|Charles Konan Banny]]'' | | [[آئيوري ڪوسٽ]] | | | [[فائل:Visit by Charles Konan Banny, Ivorian Prime Minister, to the EC 02.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q458290|Barbara Shelley]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Rasputin the Mad Monk (1966) trailer - Barbara Shelley 3.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q459130|Ali Bozer]]'' | | [[ترڪي]] | | | [[فائل:Ali Bozer (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q460071|Hayko]]'' | | [[آرمينيا]] | | | [[فائل:ESC 2007 Armenia - Hayko.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q462276|Tahani al-Gebali]]'' | | [[مصر]] | | | [[فائل:تهاني الجبالي - مستشارة مصرية 2014.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q462990|Ion Mihai Pacepa]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Ion Mihai Pacepa 1975cr.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q464186|Fatma Girik]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q964474|Philippe Nahon]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Philippe Nahon, Porto, 1999.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q965475|John Richardson]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:John Richardson (actor).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q969048|Yehoshua Kenaz]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | |- | ''[[:d:Q970706|Saeb Erekat]]'' | | [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Saeb Erekat December 2014.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q973020|Víctor Víctor]]'' | | [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]] | | | [[فائل:Victor Victor.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q974836|Henryk Hoser]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Henryk Hoser 2009.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q983418|Kamala]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:KamalaWrestler2009Cropped.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q987791|Egbert Mulder]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | [[فائل:Scheidsrechter Mulder met gele kaart, Bestanddeelnr 932-4211 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q996436|Dénes Farkasfalvy]]'' | | [[هنگري|ھنگري]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q999960|Jean-Laurent Cochet]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:IMG 20180508 154623 edit1 edit.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1000366|Bucky Pizzarelli]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Bucky Pizzarelli (14925973538) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1001162|Buddy Deppenschmidt]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Buddy Deppenschmidt.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1008502|Josep Maria Benet i Jornet]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:BenetiJornet MAE 313002-2.tif|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1029381|Dobby Dobson]]'' | | [[جميڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q1033478|György Handel]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q1040340|Paul Nihill]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Paul Nihill.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1043133|Carlos Pedro Zilli]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q1062335|Leonid Potapov]]'' | | [[روس]] | | | [[فائل:Potapov in 2004.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1066772|Charley Pride]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Charley-Pride 1981.JPEG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1067412|Lorenzo Sanz]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:LorenzoSanz.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1086279|Christophe]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Festival des Vieilles Charrues 2014 - Christophe - 027.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1088901|Abdullahi Ibrahim]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | [[فائل:Abdullahi Ibrahim (died 24 January 2021).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1089108|Chuck Deardorf]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q1093350|Germano Celant]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q1106138|Csaba Kelemen]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q1124093|Mehrdad Minavand]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Mehrdad Minavand 139410121224417216831434.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1133900|Benito Boldi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q1135233|Corrado Olmi]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Corrado Olmi 74.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1139415|André Leon Talley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Andre Leon Talley at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1149821|Cástor Oswaldo Azuaje Pérez]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q1165610|Gábor Maros]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | [[فائل:Maros Gábor egy Seress Rezső-emlékkoncerten, a slágerszerző szerepében.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1172509|Giovanni Sacco]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Juventus FC 1967-1968 Giovanni Sacco.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1174220|David Dias Pimentel]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | |- | ''[[:d:Q1193243|John Houghton]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:John Houghton High Wycombe 20050226.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1196262|Fou Ts'ong]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[چين]]<br/>[[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]] | | | [[فائل:Fou Ts'ong 1965b.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1216185|Michel Host]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q1218992|Reginald Foster]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Reginald Foster in Arpinum (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1232708|Dmitry Kovtun]]'' | | [[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q1237349|Jiří Toman]]'' | | [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]] | | | |- | ''[[:d:Q1240022|Donald Kennedy]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Donald Kennedy photo.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1240701|Donato Bilancia]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Donato Bilancia.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1240726|Donato Sabia]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Donato Sabia.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1241220|Juan Francisco Sarasti Jaramillo]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q1248209|Harvey Goldstein]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q1249194|Juan del Río Martín]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Mons. del Rio (30279527124).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1249774|Ivan Klajn]]'' | | [[سربيا]] | | | [[فائل:Ivan Klajn.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1250218|Ismael Ivo]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:AW BU TAN 4690-9 1609.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1260657|Aldo Giordano]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Aldo Giordano par Claude Truong-Ngoc juin 2013.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1261293|Tarcísio Meira]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Tarcísio Meira, sem data.tif|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1267921|Igor Zhelezovski]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]] | | | [[فائل:Igor Zjelezovski.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1285622|József Sas]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | [[فائل:Sas Jozsef 2007.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1287084|Tom Seaver]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Tom Seaver 2011.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1287976|Júlia Sigmond]]'' | | [[هنگري|ھنگري]]<br/>[[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q1291091|Eduardo Mirás]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:EVM.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1295235|Edén Pastora]]'' | | [[نڪاراگوا]] | | | [[فائل:Edén Pastora en 2020.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1320080|Ken Shimura]]'' | | [[جاپان]] | | | |- | ''[[:d:Q1327911|Elena Pulcini]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q1337533|Emilio S. Allué]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q1338254|Emmanuel Félémou]]'' | | [[گني]] | | | [[فائل:Emmanuel Félémou.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1340521|Henri Weber]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Henri Weber.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1344922|Yvon Douis]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Yvon Douis (1966).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1349129|Robert Opron]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q1355980|Alijan Ibragimov]]'' | | [[بيلجيم]]<br/>[[قازقستان]]<br/>[[سوويت يونين]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q1356172|Ernemann Sander]]'' | | [[جرمني]] | | | [[فائل:ErnemannSANDER.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1360086|Rafael Albrecht]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Rafael Albrecht.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1361912|Viačasław Kiebič]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]] | | | [[فائل:Вячеслав Францевич Кебич.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1362757|Alber Elbaz]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q1363756|Paul Goma]]'' | | ''[[:d:Q842794|Socialist Republic of Romania]]''<br/>''[[:d:Q203493|Kingdom of Romania]]'' | | | [[فائل:Placa memorială Paul Goma din s.Mana.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1370390|Alfredo Bosi]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q1372228|Marc Ferro]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Historian Marc Ferro.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1373340|Eugenio Scarpellini]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q1379110|Tulio Manuel Chirivella Varela]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q1379351|Eva Maria Pracht]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | [[فائل:EPseoul1988.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1380592|Krzysztof Krawczyk]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Krawczyk 2019.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1381158|Gustavo Peña]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Gustavo Peña.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1381809|Hamed Karoui]]'' | | ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''<br/>[[تيونس]] | | | [[فائل:Hamed karoui (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1382152|Joël Robert]]'' | | [[بيلجيم]] | | | [[فائل:MX Spanish GP 250cc 19730408 Joel Robert (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1382825|Fausto Gresini]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Fausto Gresini 1992 Japanese GP.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1383590|Patrick Devedjian]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:UMP regional elections IlM 2010-02-18 n04.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1392426|Philaret]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]<br/>[[بيلاروس]] | | | [[فائل:Mitrapalit Filaret 01.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1393978|Mohamed El Ouafa]]'' | | [[مراڪش]] | | | [[فائل:Mohamed Louafa (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1398571|Luis Eduardo Aute]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Aute recogida premio.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1401982|Anikó Varsányi]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q1402238|Gábor Vass]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | [[فائل:Vass Gábor.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1406740|Fernando Mario Chávez Ruvalcaba]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Fernando Chávez Ruvalcaba (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1411944|Jaroslav Mostecký]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]] | | | |- | ''[[:d:Q1423970|Juan Guillermo López Soto]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Monseñor Juan Guillermo López Soto en la Catedral de Cuauhtémoc, Chihuahua.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1426480|Manuel Felguérez]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:EL MAESTRO FELGUEREZ Y SANTIAGO POLVOS..jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1427902|Frank Klötzli]]'' | | [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]] | | | [[فائل:ETH-BIB-Klötzli, Frank (1934-2020)-Portr 16637.tif|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1433175|Giovanni D’Alise]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q1441576|Francis Rapp]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Francis Rapp par Claude Truong-Ngoc février 2014.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1441997|Francisco Haghenbeck]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Haghenbeckfoto.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1442590|Franco Giraldi]]'' | | [[اٽلي]]<br/>''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1453045|Armando Manzanero]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Bustos de Armando Manzanero (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1475741|Juraj Filas]]'' | | [[سلوواڪيا]] | | | |- | ''[[:d:Q1485817|Tarcísio Padilha]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Tarcísio Padilha.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1509146|Georgi Ananiev]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | [[فائل:Georgi Ananiev.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1528752|Giuseppi Logan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Giuseppi Logan 2010.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1531997|Marco Dino Brogi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q1545256|Goyo Benito]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Goyo Benito.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q469523|Samantha Fox]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q470007|Dawn Wells]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Dawn Wells Gilligan's Island 1964.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q470463|Amfilohije Radović]]'' | | [[مونٽي نيگرو]] | | | [[فائل:Amfilohije Radovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q481801|Ambrosius of Dorostol]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | [[فائل:Доростолски митрополит Амвросий.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q487043|Ellis Marsalis Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Ellis Marsalis (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q487927|Anatoly Alyabyev]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q491019|Herman Cain]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Herman Cain by Gage Skidmore 4.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q498025|Segismundo Martínez Álvarez]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q499944|João Alves Filho]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:João Alves Filho governador Sergipe.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q508497|Fernando Solanas]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Fernando Solanas, 1985.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q508658|Mauro Bellugi]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Mauro Bellugi 1973.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q509775|Kadir Topbaş]]'' | | [[ترڪي]] | | | [[فائل:Kadir Topbas at 38th Istanbul Vodafone Marathon (2) cropped.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q520296|John Prine]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:John Prine by Ron Baker.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q520761|Florentín Giménez]]'' | | [[پيراگوئي]] | | | |- | ''[[:d:Q523020|Peter Sutcliffe]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q525806|Eric Wagner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Eric Wagner.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q527026|Vincent Malone]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q528421|Nelly Kaplan]]'' | | [[ارجنٽائن]]<br/>[[فرانس]] | | | [[فائل:Nelly Kaplan.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q530205|Oscar Cruz]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q532632|Jorge Liberato Urosa Savino]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | [[فائل:Jorge Liberato Urosa Savino.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q536199|Angelo Moreschi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q540134|Trini Lopez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Aankomst Trini Lopez op Schiphol voor bijwonen Grand Gala du Disque Aankomst T, Bestanddeelnr 915-6212 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q542162|Johnny Crawford]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Chuck Connors Johnny Crawford The Rifleman 1960.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q546817|José Freire Falcão]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:José Freire Falcão.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q546904|Eusébio Scheid]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q553410|Romell Broom]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q556533|Mauro Aparecido dos Santos]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Mauro Aparecido cropped 2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q558837|Lars Norén]]'' | | [[سويڊن]] | | | [[فائل:Lars Norén 2012-10-24 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q567965|Abdul Rehman Malik]]'' | | [[پاڪستان]] | | | [[فائل:Foreign Secretary in Pakistan (4727720266) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q572992|Anthony Casso]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:AnthonyCassoNJmugshot.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q577242|Alfred Leslie]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q579253|Jaime Murrell]]'' | | [[پاناما]] | | | |- | ''[[:d:Q582727|Uruguay Graffigna]]'' | | [[يوراگوائي]] | | | |- | ''[[:d:Q587249|Lee McNeill]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q592160|Antonio Ángel Algora Hernando]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Antonio Ángel Algora Hernando.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q596515|János Kóbor]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | [[فائل:Kóbor János (Stekovics Gáspár).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q606354|Szilveszter Csollány]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q607219|Franco Marini]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Franco Marini 4.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q609559|Líviusz Gyulai]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | [[فائل:Gyulai Líviusz 2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q610544|Antón García Abril]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q642708|Giulio Giorello]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Giorello4.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q658507|Jan Gałecki]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Jan Galecki 1987.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q659494|Boris Chochiev]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[ڏکڻ اوسيتيا]] | | | |- | ''[[:d:Q665951|J. R. Richard]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:JR Richard.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q676051|Corey Yuen]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q679049|Vittorio Gregotti]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Vittorio Gregotti - Festival Economia 2016.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q679377|Joseph Benz]]'' | | [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q693875|Arnie Robinson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Arnie Robinson 1972.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q699412|Otto Barić]]'' | | [[يوگوسلاويا]]<br/>[[ڪروشيا]]<br/>[[آسٽريا]] | | | |- | ''[[:d:Q706629|Marko Radosavljević]]'' | | [[سربيا]] | | | [[فائل:Артемије Радосављевић.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q710123|Arthur Keaveney]]'' | | [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q712058|Christian Wiyghan Tumi]]'' | | [[ڪيمرون]] | | | [[فائل:Wiyghan Tumi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q713358|Lewis Wolpert]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Lewis Wolpert.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q715328|Arturo Lona Reyes]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Mons. Arturo Lona Reyes en la Parroquia del Espinal Orizaba 2019 02.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q715633|Yevhen Marchuk]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | [[فائل:Yevhen Marchuk.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q716656|Alfredo Lim]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | [[فائل:Alfredo Lim at Mendiola.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q719759|Henry Grimes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Henry grimes 01.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q720068|Allen Daviau]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Deyellspielbergdaviau (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q726105|Vladimir Menshov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Владимир Меньшов 2018 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q726615|Alex Kurzem]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q728029|Harold Budd]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Harold Budd (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q729048|Olavo de Carvalho]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Olavo de Carvalho em 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q732062|Ali Mahdi Muhammad]]'' | | [[صوماليا|سوماليا]] | | | [[فائل:Али Махди Мохамед 08 (2020).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q732608|Michel Kilo]]'' | | [[فرانس]]<br/>[[شام]] | | | [[فائل:Michel Kilo.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q740411|Joachim Yhombi-Opango]]'' | | [[جمهوريا ڪانگو]] | | | |- | ''[[:d:Q750714|Sandor Zicherman]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[هنگري|ھنگري]] | | | [[فائل:Zicherman Sandor Robert.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q758097|Attila Horváth]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q768776|Phyllis Eisenstein]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Phyllis.eisenstein.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q778094|Fred Dean]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q782651|Michel Parisse]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Michel Parisse.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q789843|Ferenc Balázs]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | [[فائل:Balázs Fecó fortepan 125621.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q798810|Badal Roy]]'' | | [[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q809046|Barry Harris]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Barry Harris 1981.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q809978|Bashkim Fino]]'' | | [[البانيا]] | | | [[فائل:Bashkim Fino (2014).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q810460|Bassam Saba]]'' | | [[لبنان]] | | | |- | ''[[:d:Q826422|Chris Karrer]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q838648|Diána Igaly]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | [[فائل:Igaly Diána 2017 RTG 3213.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q852791|György Bálint]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | [[فائل:Bálint György.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q862274|Bill Mack]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q888222|Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | [[فائل:King Goodwill Zwelithini.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q889224|John Y. Brown Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:John Y. Brown Jr. (KY).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q890445|Bogdan Wojtuś]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Bogdan Wojtuś.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q893179|Bootsie Barnes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q893817|Borisav Jović]]'' | | [[يوگوسلاويا]] | | | [[فائل:Borisav Jović.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q897432|Géza Szőcs]]'' | | [[هنگري|ھنگري]]<br/>[[رومانيا|رومانيہ]] | | | [[فائل:Geza Szőcs (poet) - Transylvanian Hungarian politician.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q904365|Daniel S. Kemp]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q909047|Dorce Gamalama]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Dorce Gamalama on Interview Halo Selebriti.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q914201|Tim Brooke-Taylor]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Tim Brooke-Taylor 2014.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q923365|Khosrow Sinai]]'' | | ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]] | | | [[فائل:Khosro Sinaei 1 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q927269|Yukhym Zvyahilskyi]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | [[فائل:Yukhym Zvyahilsky 2013.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q927918|Stephen Sulyk]]'' | | [[يوڪرين]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q928356|Miroslav Tuđman]]'' | | [[ڪروشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q928446|Reynaert]]'' | | [[بيلجيم]] | | | |- | ''[[:d:Q932204|Allen Garfield]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q932779|Donald Machholz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Donald Machholz.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q943520|Karel Loprais]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | [[فائل:Karel Loprais.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q944421|Dmitri Smirnov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Dmitri N Smirnov ©Kompozitor.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q948295|Daviz Simango]]'' | | [[موزمبيق]] | | | [[فائل:Daviz Simango.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q957463|Peter M. Neumann]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Peter-Neumann.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q959434|Victoria Kovalchuk]]'' | | [[يوڪرين]] | | | [[فائل:Wirawika.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1558046|Atanasije Jevtić]]'' | | [[سربيا]] | | | [[فائل:Bishop Atanasije (Jevtić) crop.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1559010|Gérard Mulumba Kalemba]]'' | | [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] | | | |- | ''[[:d:Q1562744|Milutin Knežević]]'' | | [[سربيا]] | | | [[فائل:Bishop Milutin (Knežević) photo.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1565285|Predrag Živković Tozovac]]'' | | [[سربيا]] | | | [[فائل:Predrag Zivkovic Tozovac crop.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1565966|Gordon Forbes]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q1566335|Terrence McNally]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Terrence McNally.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1576705|Vlastimil Zábranský]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]] | | | |- | ''[[:d:Q1585971|Haroldo Rodas]]'' | | [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]] | | | [[فائل:Haroldo Rodas.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1603952|Helmut Nanz]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q1610862|Juventino Kestering]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q1625817|James Cross]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q1634290|Walter Hooper]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q1653757|Moses M. Costa]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q1665644|Ryszard Ronczewski]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Ryszard Ronczewski.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1667744|Oscar Rizzato]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Oscar Rizzato (cropped, 2).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1680315|James E. Humphreys]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q1680463|James Gordon, Baron Gordon of Strathblane]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Official portrait of Lord Gordon of Strathblane crop 2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1682267|Jan Szarek]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Jan Szarek (ur. 1936).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1688700|Marcus Lamb]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q1691384|Joe Diffie]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Joe Diffie 10-14-17 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1699253|John Baptist Kaggwa]]'' | | [[يوگنڊا]] | | | [[فائل:John Baptist Kaggwa Bischof Uganda Masaka Besuch Pfarrei Hannberg Deutschland 2018 Foto Stefan Reinmann.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1700895|John Lutz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Lutz, John (WGA).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1701415|John Pfahl]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q1703488|Vadim Abdrashitov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Вадим Абдрашитов (19-09-2020) (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1709139|José Daniel Falla Robles]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q1709264|José Isidro Guerrero Macías]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q1709475|Suhaila Seddiqi]]'' | | [[افغانستان]] | | | [[فائل:Sohaila sediq.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1709485|José María de la Torre Martín]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q1709519|José Murilo de Carvalho]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Josemurilo tvbrasil.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1710489|Juan Giménez]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Juan Giménez, dibuixant de còmic (2006).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1730056|Karl-Josef Neukirchen]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q1733939|Rémy Julienne]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Rémy Julienne 2014.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1738072|Keith Nichols]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q1738970|Michel Murr]]'' | | [[لبنان]] | | | |- | ''[[:d:Q1753869|Silas Silvius Njiru]]'' | | [[ڪينيا]] | | | |- | ''[[:d:Q1770882|Ali Akbar Mohtashamipur]]'' | | ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]] | | | [[فائل:Ali Akbar Mohtashamipur.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1771679|Vadim Kapranov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q1787758|Onésimo Cepeda]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Onésimo Cepeda Silva.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1789955|Carlos Lessa]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Carlos Lessa economist.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1791614|Duda Mendonça]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:DudaMendonca117188.jpeg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1805539|Marc Meneau]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q1814289|Martin Ros]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | [[فائل:Martin Ros.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1818693|Leo Panitch]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | [[فائل:Leo Panitch.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1824877|Cléber Arado]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q1850695|Ahmed Patel]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Shri Ahmed Patel.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1860698|Sergei Shmatko]]'' | | [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | [[فائل:Sergei Shmatko.jpeg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1868688|Mark Blum]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q1869884|Khalil el-Moumni]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''<br/>[[مراڪش]] | | | |- | ''[[:d:Q1872988|Zaccaria Cometti]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q1874119|Pierluigi Consonni]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q1876296|Luis Adriano Piedrahita Sandoval]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q1876339|Luis Armando Bambarén Gastelumendi]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q1876397|Luis Feito]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q1890518|Aldo Moser]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Aldo Moser 1964.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1893368|Marcelo Angiolo Melani]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q1898700|Mario Cecchini]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q1903976|Willy Kuijpers]]'' | | [[بيلجيم]] | | | |- | ''[[:d:Q1933279|Mike Longo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q1937666|Ricardo Brennand]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Ricardo Brennand, Armando Monteiro e Jarbas Vasconcelos (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1968297|Soumitra Chatterjee]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Soumitra Chatterjee - Kolkata 2011-05-09 2856.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1973622|Necdet Üruğ]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q1975824|Danilo Lim]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | [[فائل:D LIM.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q1985869|Joe Williams]]'' | | [[نيوزيلينڊ]] | | | [[فائل:Joe Williams 7 April 2011.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2016538|José Luis Cruz]]'' | | [[هونڊورس|هنڊوراس]] | | | |- | ''[[:d:Q2034293|Osman Öcalan]]'' | | [[ترڪي]] | | | [[فائل:Osman Öcalan (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2035589|Sven Wollter]]'' | | [[سويڊن]] | | | [[فائل:Sven Wollter (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2045019|Alexander Vedernikov]]'' | | [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | [[فائل:Alexander Vedernikov.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2049688|S. P. Balasubrahmanyam]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:S. P. Balasubrahmanyam.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2061560|Paul Oscher]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q2068950|Guy N. Smith]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q2069522|Bart de Vries]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2092123|Harmoko]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Harmoko, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2093605|Pierre Lacroix]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q2147327|Reşit Karabacak]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q2154782|Marijke Harberts]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2157518|Robert Hellwarth]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q2212292|Ot Louw]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | [[فائل:Ot louw-1676624202 (cropped).JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2221582|Sanford Clark]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q2243275|Dirk Mudge]]'' | | [[نميبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q2252474|Frits Flinkevleugel]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | [[فائل:Frits Flinkevleugel (1965).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2268878|Bob Lazier]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Bob-Lazier-SVRA-IMS-2018-1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2328723|Anto Kovačević]]'' | | [[ڪروشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q2332562|Tatyana Lolova]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | [[فائل:Tatyana-Lolova-20101208-cropped.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2343159|Loris Dominissini]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q2348185|Renê Weber]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q2360635|Anatoly Kvashnin]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Kvashnin (2007-05-15).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2369235|Pyotr Mamonov]]'' | | [[روس]] | | | [[فائل:Pyotr Mamonov, April 2019-6.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2371573|Milenko Savović]]'' | | ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>''[[:d:Q37024|Serbia and Montenegro]]''<br/>[[سربيا]] | | | |- | ''[[:d:Q2376704|Olexander Omelchenko]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | [[فائل:Олександр Омельченко.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2378031|Bram van der Vlugt]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | [[فائل:Bram van der Vlugt (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2386112|Marcel Moreau]]'' | | [[بيلجيم]]<br/>[[فرانس]] | | | [[فائل:Portrait Moreau brouillons wik.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2394296|Tarek El-Bishry]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q2405235|Marc Wilmore]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q2421842|Marco Maciel]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Marco Maciel.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2427354|Gennady Yukhtin]]'' | | [[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q2434130|Tim Lester]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q2439627|Tom Dempsey]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Tom Dempsey 1975.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2441262|Tomás Osvaldo González Morales]]'' | | [[چلي]] | | | [[فائل:Monseñor Tomás González.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2444480|Vlasta Velisavljević]]'' | | [[سربيا]] | | | [[فائل:Vlasta Velisavljević (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2450102|Dave Greenfield]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Dave-Greenfield (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3173769|Jean Obeid]]'' | | [[لبنان]] | | | [[فائل:Jean Obeid - 1988.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3173832|Jean Panisse]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3179571|Joan Dougherty]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q3180252|Joel M. Reed]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Joel M. Reed at his apartment December 2018.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3180277|Joeli Vidiri]]'' | | [[فجي]]<br/>[[نيوزيلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q3180917|Ebrahim Amini]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Ebrahim Amini in Ministry of Interior 1394.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3187822|Juan de Dios Castro Lozano]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q3189161|Julie Bennett]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Julie Bennett.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3191682|Kabran Appiah]]'' | | [[آئيوري ڪوسٽ]] | | | |- | ''[[:d:Q3192352|Kambuzia Partovi]]'' | | ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]] | | | [[فائل:Kamboziya Partovi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3216625|Lambert Amon Tanoh]]'' | | [[آئيوري ڪوسٽ]] | | | |- | ''[[:d:Q3219186|Laurent Dona Fologo]]'' | | [[آئيوري ڪوسٽ]] | | | [[فائل:Fologo1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3229123|Lehlohonolo Ledwaba]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q3265068|Waldir Lucas Pereira]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q3265525|Lucien Gourong]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Lucien Gourong.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3265723|Lucien Sève]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3282984|Koos van den Berg]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | [[فائل:Koos van den Berg.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3285700|Mangala Samaraweera]]'' | | [[سري لنڪا|سريلنڪا]] | | | [[فائل:Mangala Samaraweera.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3288102|Marc Hamilton]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q3289453|Marcel Uderzo]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Marcel Uderzo - Salon du livre de Paris 2010 bis.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3289573|Marcelle Ranson-Hervé]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3290692|Marguerite Aucouturier]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3297752|Massimo Cuttitta]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:MausCuttitta.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3300367|Maurice Barrier]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3303356|Franciszek Kokot]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q3306991|Messaoud Nedjahi]]'' | | [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]] | | | [[فائل:Messaoud Nedjahi et le groupe Iwal (espoire) 1.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3308616|Mikhail Studenetsky]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q3310166|Michel Lelong]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3310736|Michel Robin]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Michel Robin - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329519j.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3312928|Miguel Angel Castellini]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Castellini-Perez-Galindez-10DIC1976.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3313368|Mike Huckaby]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q3318485|Mohand Cherif Hannachi]]'' | | [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3326196|Moussa Benhamadi]]'' | | [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3339641|Hassan Firouzabadi]]'' | | ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''<br/>[[ايران]] | | | [[فائل:Hassan Firouzabadi 2019.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3340026|Nicolas Alfonsi]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3348270|Obren Joksimović]]'' | | [[سربيا]] | | | |- | ''[[:d:Q3349343|Tarun Gogoi]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Tarun Gogoi - Kolkata 2013-02-10 4885.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3355833|Adam Alsing]]'' | | [[سويڊن]] | | | [[فائل:Adam Alsing 2015-09-17 001.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3356966|Oscar Castro]]'' | | [[چلي]]<br/>[[فرانس]] | | | [[فائل:Óscar Castro Ramírez (25966264435) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3362625|Paolo Giordano]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3362634|Paolo Graziosi]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Paolo Graziosi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3362788|Pape Diouf]]'' | | [[فرانس]]<br/>[[سينيگال]] | | | |- | ''[[:d:Q3379373|Philippe Bodson]]'' | | [[بيلجيم]] | | | |- | ''[[:d:Q3380286|Philippe Malaurie]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3386032|Pierre Lumbi Okongo]]'' | | [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] | | | [[فائل:MONUSCO Headquarters, Kinshasa, RD Congo- president of the G7, Pierre Lumbi. (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3386113|Pierre Marcotte]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | [[فائل:Les Tannants Brossard.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3390432|Benito Joanet]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q3399496|Justo Jorge Padrón]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q3421020|Raymond Lévesque]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | [[فائل:Raymond Lévesque, Laurent Gascon, 2011. (50808482641).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3427126|Renée Claude]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | [[فائل:Renée Claude.tif|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3430000|Riad Ismat]]'' | | ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]] | | | [[فائل:Riad Ismat.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3433512|Joe Long]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Joe Long musician (1966) (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3434303|Tommy DeVito]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Tommy DeVito (musician) (1966) (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3434789|Robert Chaudenson]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3435833|Roviros Manthoulis]]'' | | [[يونان]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3436216|Robert Saint-Cricq]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3443079|Jens Erik Fenstad]]'' | | [[ناروي]] | | | |- | ''[[:d:Q3453638|Ruth Roberta de Souza]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q3471309|Samvel Gasparov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q3473390|Sarah Maldoror]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Sarah Maldoror.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3479678|Sergio Onofre Jarpa]]'' | | [[چلي]] | | | [[فائل:Sergio Onofre Jarpa (1965) cropped.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3491740|Soumaïla Cissé]]'' | | [[مالي]] | | | [[فائل:Soumaïla Cissé 2013 Portrait.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3498879|Steve Carver]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q3513750|Marina Tucaković]]'' | | [[سربيا]] | | | |- | ''[[:d:Q3515979|Tasso Adamopoulos]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Tasso Adamopoulos.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3532513|K. V. Anand]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:KV Anand at MovieBuff First Clap Awards Function (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3533955|Touriya Jabrane]]'' | | [[مراڪش]] | | | [[فائل:Touriya Jabrane.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3547896|Ezio Vendrame]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Ezio Vendrame.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3551677|Victor Wood]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q3569608|Abraham J. Twerski]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Twerski (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3570660|Xavier Dor]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Dr Xavier Dor.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3572419|Santiago Lanzuela]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:(Santiago Lanzuela) José María Aznar recibe al presidente de la Diputación General de Aragón. Pool Moncloa. 16 de mayo de 1996 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3575702|Zoltan Sabo]]'' | | [[يوگوسلاويا]]<br/>[[سربيا]] | | | |- | ''[[:d:Q3592141|Étienne Draber]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3593648|Óscar Chávez]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Óscar Chávez en el Zócalo 2016 - 6.JPG|center|128px]] |- | [[وحيدالدين خان|مولانا وحيدالدين]] | | [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]] | | | [[فائل:Maulanawahiduddin.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3608395|Alberto Malavasi]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Alberto Malavasi Palermo.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3615732|Andrea Galasso]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Andrea Galasso.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3615807|Andrea Lo Vecchio]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3618360|Ansley Truitt]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q3622555|Juan Carlos Copes]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Juan Carlos Copes Día del Tango.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3634905|Raghuvansh Prasad Singh]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Raghuvansh Prasad Singh briefing the press about various achievements of Total Sanitation Campaign highlighting the revised unit cost norms under TSC, in New Delhi on August 22, 2008.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3645774|Bruno Ghedina]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Bruno Ghedina 1970.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3645814|Bruno Longhi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3651544|Camillo Milli]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Amore in 4 dimensioni - Giuffré Milli.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3656048|Leonid Bujor]]'' | | [[مالدووا|مولدووا]] | | | [[فائل:Leonid Bujor (crop).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3659617|Carlo Meliciani]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Carlo Meliciani.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3659902|Carlo Tognoli]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Carlo Tognoli.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3664107|Cecilia Fusco]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Cecilia Fusco - collezione Tino Barindelli.tif|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3680239|Claudio Sorrentino]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3694250|Corrado Lamberti]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:CorradoLamberti.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3700324|Piotr Machalica]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Piotr Machalica2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3703087|David Anthony Kraft]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q3706229|Detto Mariano]]'' | | [[اٽلي]]<br/>''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]'' | | | [[فائل:Detto Mariano.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3731997|Ermes Polli]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3732244|Ernesto Galli]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3732324|Ernesto Ros]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3737689|Fabio Enzo]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3743804|Ferruccio Pisoni]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Ferruccio Pisoni daticamera.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3745178|Umbu Landu Paranggi]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q3749916|Francesco Di Carlo]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Francesco di carlo.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3750130|Francesco La Rosa]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3751683|Raghunath Mohapatra]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Raghunath Mohapatra.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3753357|Carlos Seco Serrano]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q3757094|Gaetano Rampin]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Gaetano Rampin 1.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3758095|Gangchen Tulku Rinpoche]]'' | | [[چين]]<br/>[[اٽلي]] | | | [[فائل:Lama Tulku Gangchen Rimpoche.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3761230|Geronimo Meynier]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Totò, Fabrizi e i giovani d'oggi 05.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3762524|Giampiero Grevi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3762585|Gian Battista Odone]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3762710|Gian Mario Bravo]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3764085|Gigi Dall'Aglio]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3766838|Giovanni Blandino]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3772436|Gloria Piedimonte]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3788117|Héctor Luis Silva]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Hector silva pumas.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3798974|Innocenzo Donina]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3804395|Italo De Zan]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Italo de Zan 1946.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3810475|José Luis Capón]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q3816656|Rodolfo González Rissotto]]'' | | [[يوراگوائي]] | | | |- | ''[[:d:Q3817497|Kurt Stettler]]'' | | [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]] | | | [[فائل:Kurt-stettler.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3829209|Lea Vergine]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Lea Vergine 1974.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3832043|Lidia Menapace]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | [[فائل:Lidia Menapace (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3836866|Lorenzo Acquarone]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Lorenzo Acquarone.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3837545|Lou A. Kouvaris]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q3838576|Luciano Federici]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3845680|Federico Roncoroni]]'' | | [[اٽلي]]<br/>''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]'' | | | [[فائل:Federico Roncoroni 1989.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3845853|Marcio Veloz Maggiolo]]'' | | [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]] | | | [[فائل:MARCIO vELOZ mAGGIOLO.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3846460|Marco Santagata]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3848217|Marino Quaresimin]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Marino Quaresimin.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3848323|Mario Benedetti]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3849205|Mario Valdemarin]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Nata di marzo 5 (Mario Valdemarin).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3852649|Maurizio Mattei]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3852820|Mauro Favilla]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Mauro Favilla datisenato 1987.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3854273|Melo Mafali]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Melo Mafali.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3857269|Miguel Jones]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q3858870|Mirko Pavinato]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Bologna FC - 1961 Mitropa Cup - Renato Dall'Ara, Mirko Pavinato.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3892458|Ron Johnson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:1985 Nashville Ron Johnson.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3894504|Paolo Taggi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3903362|Piero Schlesinger]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3905292|Pino Scaccia]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3920003|Roman Viktiuk]]'' | | ''[[:d:Q207272|Second Polish Republic]]''<br/>[[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Roman Viktuk 2-1 by Alexey Nikishin.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3929115|Raffaele Masto]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3930163|Raoul Casadei]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Raoul Casadei.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3938207|Robert Beck]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Robert Lee Beck 1958.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3938263|Robert Durst]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Robert Alan Durst.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3938637|Roberto Brivio]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3938885|Roberto Lavorenti]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3939577|Rocco Filippini]]'' | | [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]] | | | [[فائل:Rocco Filippini ©Cosimo Filippini 2009.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3941597|Rossana Di Bello]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3956022|Sergio Bassi]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:SergioBassi2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3956296|Sergio Staino]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | [[فائل:Sergio Staino - Lucca Comics & Games 2016 02.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3960891|Silvio Lega]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Silvio Lega daticamera.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3972445|Stefano D'Orazio]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Stefano (primo priano).JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3981101|Tarcisio Stramare]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3993232|Tony Fuochi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q4006322|Urano Navarrini]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q4059734|Hakob Hakobyan]]'' | | [[آرمينيا]] | | | |- | ''[[:d:Q4067585|Nikolay Antoshkin]]'' | | [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | [[فائل:2019 Nikolay Antoshkin.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4069097|Gregory Areshian]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[آرمينيا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:GEA istanbul.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4072594|Anatoly Afanasyev]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]] | | | |- | ''[[:d:Q4073544|Baloğlan Əşrəfov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]] | | | |- | ''[[:d:Q4074396|Valeriy Babych]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | [[فائل:НДУ 3 Бабич Валерій Георгійович.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4084007|Maurice Berger]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Maurice Berger PR (centré).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4095066|Patricia Bosworth]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q4095606|Douglas Bravo]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | [[فائل:Douglas Bravo 1.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4098970|Sergej Aleksandrovič Bulyga]]'' | | [[بيلاروس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | [[فائل:Sergey Bulyha.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4100792|Bhakti Charu Swami]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Bhakti Charu Swami at Santiago de Compostela.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4104601|Dmitry Vasilyev]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4107168|Beniamin]]'' | | [[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4112721|Anatoly Vishnevsky]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Anatoly Vishnevsky.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4114833|Anastasia Voznesenskaya]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4121380|Sol Tolchinsky]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q4128446|Alexander Vustin]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Vustin2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4135231|Vladimir Gendlin]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4148136|Boris Grachevsky]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Boris Grachevskiy 2018.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4152147|Sven Gundlakh]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4152247|Seyfaddin Gurbanov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q4162412|Sixto Brillantes]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | [[فائل:Sixto Brillantes (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4167363|Yury Dokhoian]]'' | | [[روس]] | | | [[فائل:Yury Dokhoian 2011.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4173011|Eulogius (Smirnov)]]'' | | [[روس]] | | | [[فائل:Eulogius (Smirnov).JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4173593|Gurgen Yeghiazaryan]]'' | | [[آرمينيا]] | | | [[فائل:Gurgen Yeghiazaryan 01.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4183618|Yevgeniy Zagorulko]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4195359|Aydin Ibrahimov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]] | | | |- | ''[[:d:Q4197538|Mikhail Ignatyev]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Mikhail Ignatyev (2013-10-30).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4219061|Gulnazar Keldi]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[تاجڪستان]] | | | [[فائل:Gulnazar Keldi 03.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4219653|Hennadiy Kernes]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | [[فائل:Кернес Геннадий.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4221830|Vladimir Kirsanov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Vladimir Kirsanov.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4232862|Vladimir Korenev]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Владимир Коренев 01 (13-04-2019) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4233774|Caesar Korolenko]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Короленко Цезарь Петрович.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4234678|Irina Koryukina]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Корюкина Ирина Петровна.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4236363|Ryszard Kotys]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Ryszard Kotys 2009.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4249854|Gennady Kutsev]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4262971|Farida Pasha]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q4264242|Viktor Likhonosov]]'' | | [[روس]] | | | [[فائل:Viktor Likhonosov.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4264879|Martin Lovett]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:AmadeusQuartet1.gif|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4267240|Vladimir Loskot]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4269192|Anatoly Lukyanov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Anatoly Evgenievich Lukyanov.jpeg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4272534|Lyudmila Lyadova]]'' | | [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | [[فائل:Lyudmila Lyadova.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4273958|Arif Musa oğlu Məhərrəmov]]'' | | [[آذربائيجان]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q4276406|Nikolay Maksyuta]]'' | | [[روس]] | | | [[فائل:Nikolay Maksyuta 007.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4281196|Vitaly Margelov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Vitaliy Margelov.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4284352|Ben Masters]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Ben masters.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4290811|Viktor Merezhko]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Viktor Merezhko.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4302604|Nicette Bruno]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Nicette Bruno.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4319727|Viktor Nikitin]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4322836|Vyacheslav Novitsky]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4334832|Chylgychy Ondar]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Chylgychy Ondar.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4355718|Maria Piątkowska]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:MariaPiatkowska.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4356594|Scott Erskine]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Scott T. Erskine 2001.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4357649|Raghunandan Lal Bhatia]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:R. L. Bhatia.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4365356|Boris Plotnikov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Борис Плотников 02.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4382246|Tatyana Protsenko]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4404372|Kenzhegaly A. Sagadiyev]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[قازقستان]] | | | |- | ''[[:d:Q4416595|Seraphim (Glushakov)]]'' | | [[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4420621|Sergey Sinyakin]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4422543|Anatoly Skripkin]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4442473|Alexander Stefanovich]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q4443470|Gennady Strakhov]]'' | | [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q4464627|Anatoly Trushkin]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Trushkin.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4468157|Billie Lee Turner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q4477044|Andreï Ouritski]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Andrey Uritsky.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4517602|Marietta Chudakova]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Mariehtta Chudakova 2017 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4525695|William Schmidt]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Шмидт В. В.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4525925|Larisa Flamenbaum]]'' | | [[روس]] | | | [[فائل:Shoygu Larisa.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4527351|Viktor Shudegov]]'' | | [[روس]] | | | [[فائل:Viktor Shudegov.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4528002|Valentin Shurchanov]]'' | | [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | [[فائل:Valentin Shurchanov.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4540413|Abd as-Sattar Qasm]]'' | | [[اردن]]<br/>[[فلسطين جي رياست|فلسطين]] | | | |- | ''[[:d:Q4662382|Aaron Rubashkin]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q4669126|Abraham Palatnik]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Abraham palatnik cni.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4669133|Avrohom Pinter]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Rabbi Avrohom Pinter Z’L.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4681741|Adelaide João]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | |- | ''[[:d:Q4683852|Adnan Abdallat]]'' | | [[اردن]] | | | |- | ''[[:d:Q4684841|Adrian Barber]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q4687771|Aeneas Chigwedere]]'' | | [[زمبابوي]] | | | |- | ''[[:d:Q4695942|Ahmed Mumin Warfa]]'' | | [[صوماليا|سوماليا]] | | | [[فائل:Ahmed Mumin Warfa.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4699805|Ajit Singh]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Ajit Singh at press conference.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4703486|Al Angrisani]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q4710395|Albert Hale]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>''[[:d:Q1783171|Navajo Nation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q4713827|Aldir Blanc]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q4720226|Alexander Thynn, 7th Marquess of Bath]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q4722019|Alfonso Cortina]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q4724658|Ali Ansarian]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Ali Ansarian.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4738568|Aly Zaker]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]] | | | [[فائل:Aly-Zaker.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4746478|Aminu Isa Kontagora]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q4757445|Andrew Jack]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Andrew Jack, Dialect Coach.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4760733|Andy Gray]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Andy Gray, Perth born Actor.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4764670|Anil Panachooran]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q4765474|Anisuzzaman]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | [[فائل:আনিসুজ্জামান ২০১০.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4768323|Anne Feeney]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q4769295|Annie Glenn]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Annie Glenn in 1965.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4770680|Anshuman Singh]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q4776555|Antonio Cuenco]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | [[فائل:Rep. Antonio V. Cuenco (8th Congress).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4776662|Antonio Giménez-Rico]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q4776961|Antonio Sanchez]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | [[فائل:Antonio Sanchez Politician 01.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4792170|Arlene Saunders]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q4794109|S. I. Padmavati]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Si-padmavati.webp|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4795016|Arnold Demain]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q4804549|Ashalata Wabgaonkar]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q4808284|Hasan Muratović]]'' | | [[يوگوسلاويا]]<br/>[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]] | | | [[فائل:HasanMuratovic.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4822123|Haydar Baş]]'' | | [[ترڪي]] | | | [[فائل:Prof. Dr. Haydar Baş.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4831235|Ayhan Ulubelen]]'' | | [[ترڪي]] | | | [[فائل:Ayhan Ulubelen during her 60 years.pdf|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4832169|Azam Khan]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q4838863|Bachi Singh Rawat]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q4841138|Badruddin Shaikh]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q4889708|J. Bennett Johnston]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:John Bennett Johnston.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4893517|Bernard P. Randolph]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Bernard P Randolph.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4900648|Bhagirathi Majhi]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q4900699|Bhagwati Singh]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q4900762|Nirmal Singh Khalsa]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Nirmal Singh Khalsa.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4907449|Bikramjeet Kanwarpal]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Kanwarpal Bikramjit.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4910396|Bill Olner]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q4910565|Bill Pursell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q4928876|Frank Mdlalose]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q4932376|Bob Enyart]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Bob Enyart in radio studio.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4934739|Bobby Ball]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Bobby Ball.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q4941401|Ingamay Bylund]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q4949186|Rosita Sokou]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q4960104|Annette Kullenberg]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q4966749|Bridget Rowe]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q4977068|Rita Sargsyan]]'' | | [[آرمينيا]] | | | [[فائل:Rita Sargsyan nimg.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5000739|Burt Wilson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Burt Wilson 2008.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5015068|C M Chang]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5026605|Camilla Wicks]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:25806 Camilla Wicks.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5043614|Carmen Vázquez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Carmen Vasquez.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5057941|Celestino Bonifacio Bacale]]'' | | [[ايڪوئٽوريل گني|استوائي جيني]] | | | |- | ''[[:d:Q5067804|Chaim Dov Keller]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5069439|Chaman Lal Gupta]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q5071333|Robert M. Laughlin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5071476|Chandrawati]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5082746|Charles Stuart Bowyer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5103384|Cho Se-hui]]'' | | [[ڏکڻ ڪوريا]] | | | |- | ''[[:d:Q5104483|Abla al-Kahlawi]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q5105543|Chowdhury Kamal Ibne Yusuf]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q5112720|Christopher Lee]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q5121945|Ciro Pessoa]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Ciro Pessoa 2010.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5128707|Claude Beauchamp]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q5128778|Claude Crabb]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5162670|Conrado Miranda]]'' | | [[ايل سيلويڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q5171422|Cornelius Mwalwanda]]'' | | [[ملاوي]] | | | |- | ''[[:d:Q5172694|Corra Dirksen]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5173979|Cosmas Magaya]]'' | | [[زمبابوي]] | | | [[فائل:Cosmas-Magaya-Zim2010.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2458606|Nadhum Shaker]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q2462506|Ty]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q2470863|Porfirio Betancourt]]'' | | [[هونڊورس|هنڊوراس]] | | | [[فائل:Armando betancourt iu 1981 750.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2484956|Vincent Logan]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q2512048|Howard Finkel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Howard Finkel WrestleMania 28.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2521512|Alfons Verplaetse]]'' | | [[بيلجيم]] | | | [[فائل:Fons verplaetse-1602852523.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2524068|Vigolvino Wanderley Mariz]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q2524635|Elsa Joubert]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q2530501|Nadeem-Shravan]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Shravan Kumar at the special screening of 'Bol Bachchan' 20.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2567189|James Forbes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q2570032|Viktor Zimin]]'' | | [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | [[فائل:Viktor Zimin.jpeg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2579054|William H. Gerdts]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q2580286|William R. Fey]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q2586848|Wittko Francke]]'' | | [[جرمني]] | | | [[فائل:Wittko Francke.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2587259|Vladimir Fortov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Science talk (2016-04-27) 02.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2602273|Yves Ramousse]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Mgr Yves Ramousse 2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2609597|Charles Siebert]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Charles Siebert, 2006 (b&w).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2626298|Vasily Lanovoy]]'' | | [[روس]] | | | [[فائل:LanovoiV2001.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2629787|Yevgeny Shaposhnikov]]'' | | [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | [[فائل:Shaposhnikov170.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2640005|Yevgeny Nesterenko]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:EENesterenko.PNG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2640500|Aldo Andretti]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Andretti pre-flight 070713-F-1234N-003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2655701|Harry Aarts]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | [[فائل:Tweede Kamer, CV ontwikkelingssamenwerking, voorzitter Aarts, Bestanddeelnr 933-2539 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2658232|Cristina Calderón]]'' | | [[چلي]] | | | [[فائل:Cristina Calderón (8639878993) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2682651|Claes Borgström]]'' | | [[سويڊن]] | | | [[فائل:Claes Borgström 2012-06-05 001.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2705740|Suleiman Mahmoud]]'' | | [[لبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q2717789|Dzyanis Kowba]]'' | | [[بيلاروس]] | | | [[فائل:Denis Kovba 2007.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2727991|Luc Versteylen]]'' | | [[بيلجيم]] | | | |- | ''[[:d:Q2746785|Claude Goasguen]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Claude Goasguen, gymnase Japy 2008 02 27 n7.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2750504|Linda de Suza]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]]<br/>[[فرانس]] | | | [[فائل:Linda De Suza en 2017.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2756943|Chetan Chauhan]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:The Union Minister for Textiles, Smt. Smriti Irani lighting the lamp at the convocation ceremony of the National Institute of Fashion Technology (NIFT), in New Delhi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2777120|Hasu Yajnik]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Hasu Yagnik.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2784407|Hans Prade]]'' | | [[سورينام]] | | | [[فائل:Hans Prade (1981).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2784436|Hasan al-Lawzi]]'' | | [[يمن]] | | | |- | ''[[:d:Q2798280|Ing Yoe Tan]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2821111|Abdelkhalek Louzani]]'' | | [[مراڪش]] | | | |- | ''[[:d:Q2821348|Abdoul Aziz Mbaye]]'' | | [[سينيگال]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q2824007|Adam Schlesinger]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Adam-Schlesinger-(in-Tinted-Windows).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2830175|Alain Pluchet]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q2830569|Alan Pastrana]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Alan Pastrana.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2831441|Alberto Carpani]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q2848905|Andréa Guiot]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q2850116|Anis al-Naqqash]]'' | | [[لبنان]] | | | [[فائل:Anis Al-Naqash.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2862088|Armando Romero Manríquez]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q2863379|Arnold Sowinski]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q2871915|Aurlus Mabélé]]'' | | [[جمهوريا ڪانگو]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q2886724|Baselios Mar Thoma Paulose II]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Catholicos Patriarch H.H. Baselius MarThoma Paulose II.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2894948|Leib Groner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Ahron Daum Schneerson.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2896274|Meshulam Dovid Soloveitchik]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | [[فائل:רבי משולם דוד הלוי סולובייצ'יק.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2898193|Carlos Escudé]]'' | | [[ارجنٽائن]]<br/>[[اسپين]] | | | [[فائل:Carlos escude.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2907092|Nawaf Massalha]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | [[فائل:Nawaf Massalha, 1993 Dan Hadani Archive.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2909679|Yehuda Barkan]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | [[فائل:Dan Hadani collection (990044478710205171).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2915906|Teruyuki Okazaki]]'' | | [[جاپان]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Teruyuki Okazaki 2006 07 17.gif|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2915985|Denis MacEoin]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q2918270|Alan Merrill]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Alan Merrill 2013.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2919712|Víctor Crisólogo]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q2920357|Otar Patsatsia]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[جارجيا]] | | | |- | ''[[:d:Q2926450|Bruce Myers]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q2929679|Béchir Ben Yahmed]]'' | | [[فرانس]]<br/>''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''<br/>[[تيونس]] | | | [[فائل:PortraitBechirBenYahmedAvril1984.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2949959|Lev Shcheglov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q2961945|Chedly Ayari]]'' | | ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''<br/>[[تيونس]] | | | [[فائل:Chadly ayari.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q2964883|Chris Trousdale]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q2977352|Claude Evrard]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Identite-ClaudeEvrard-1974-Sacem.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3002872|Cristina]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3013834|Daniel Cauchy]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Daniel Cauchy.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3015089|Danilo Barozzi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q3032232|Paul Johnson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Paul Johnson 2008.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3032943|Djibril Tamsir Niane]]'' | | [[گني]]<br/>[[سينيگال]] | | | |- | ''[[:d:Q3047247|Eddie Borysewicz]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Eddie "Eddie B" Borysewicz.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3048569|Edward Jay Epstein]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Edward Jay Epstein (32802723452) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3050992|Elijah Moshinsky]]'' | | [[آسٽريليا]] | | | |- | ''[[:d:Q3051483|Ellinah Wamukoya]]'' | | [[اسواتيني|سوازي لينڊ]] | | | [[فائل:Ellinah Wamukoya.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3054705|Enrique Múgica]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Enrique Múgica en la rueda de prensa posterior al Consejo de Ministros.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3081861|Francisco Hernando Contreras]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Francisco Hernando en Alcalá de Henares.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3084441|Steve Dalkowski]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q3093517|Gabi Luncă]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q3100743|Genival Lacerda]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Genival Lacerda (2017).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3104996|Ghyslain Tremblay]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | [[فائل:Ghyslain Tremblay.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3111408|Gosaku Ota]]'' | | [[جاپان]] | | | |- | ''[[:d:Q3121597|Guy Brice Parfait Kolélas]]'' | | [[جمهوريا ڪانگو]] | | | |- | ''[[:d:Q3121620|Guy Camberabero]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Guy Camberabero (1971).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3121642|Guy Chaty]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Guy-chaty.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3124154|Gérard Mannoni]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Gerard Mannoni.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3124366|Gérard Voulouzan]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Voulouzan.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3126373|Hamdi Benani]]'' | | [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3131533|Henri Madelin]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Henri Madelin-FIG 2002.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3131915|Henri Richelet]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:RicheletAutoportrait.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3132075|Henri Tincq]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3144732|Hélène Châtelain]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3157537|Jacob Desvarieux]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Jacob DESVARIEUX 2012.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3158941|Jacques Frémontier]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3159292|Jacques Le Brun]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3159696|Jacques Oudin]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Jacques Oudin-IMG 3689.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3159726|Jacques Pellen]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Jacques Pellen - Festival de Cornouaille 2018 - 01.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3159913|Jacques Rosny]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3165934|Jean-François Voguet]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Jean-François Voguet.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3166986|Jean-Louis Servan-Schreiber]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Jean-louis Servan-Schreiber.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3167959|Jean-Michel Boris]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3169816|Jean-Pierre Vincent]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Jean-Pierre Vincent - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329544j.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q3172048|Jean Fontaine]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q3173461|Jean Matouk]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q5879998|Gino Renni]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Gino Renni (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5886305|Esmail Shangaleh]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Esmaeil Shengeleh 3476646.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5888565|Guillermo Galeote Jiménez]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q5896166|Hernán Grüber Odremán]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q5896244|Hernán Pinto]]'' | | [[چلي]] | | | [[فائل:Hernán Pinto (2009) 2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5902375|Horacio González]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Horacio gonzález.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5904665|Hugo Stuven Cangas de Onís]]'' | | [[اسپين]]<br/>[[چلي]] | | | [[فائل:Hugostuven2012.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5906851|Abbas Saffari]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:عباس صفاری.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5908946|Hossam Mohammed Amin]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q5918706|Houshang Seddigh]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Houshang Seddigh-Official photo.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5922098|Howie Pyro]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5922865|Israel Beltrán Montes]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q5930117|Jesús Fichamba]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | [[فائل:Jesús Fichamba.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5932104|Hugh Newell Jacobsen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Hugh Newell Jacobsen.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5937444|Gunnar Larsson]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q5938530|Changiz Jalilvand]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Changiz Jalilvand 13920408.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5939731|José Folgado]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:José Folgado 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5939778|José Francisco Gallardo Rodríguez]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q5940793|José Joaquín Puig de la Bellacasa]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q5941462|Siamak Atlasi]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Siamak Atlasi (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5942704|José María Calleja]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Presentación del libro ‘Cómo informar sobre violencia machista’.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5943690|Parviz PoorHosseini]]'' | | ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''<br/>[[ايران]] | | | [[فائل:1828481-parviz pour hoseini.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5945510|Badr al-Zaman Gharib]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Badrzaman Gharib 139610041445358512884434.jpg|center|128px]] |- | [[فاطما رهبر]] | | ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''<br/>[[ايران]] | | | [[فائل:Fatemeh Rahbar.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5950619|Kambiz Derambakhsh]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:کامبیز درمبخش - Kambiz Derambakhsh.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5955737|Hassan Zare Dehnavi]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q5966302|Mats Lundegård]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q5971996|Lazarus Takawira]]'' | | [[زمبابوي]] | | | |- | ''[[:d:Q5973562|Stig Malm]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q5976814|Sigvard Marjasin]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q5979729|Roger Matthews]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q5997337|Ildegarda Taffra]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q5999378|Marissa Garrido]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Marisa Garrido 2011 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6001514|Ilya Shtemler]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q6009560|Allan Nilsson]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q6019655|Olle Nygren]]'' | | [[سويڊن]] | | | [[فائل:Olle Nygren.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6026759|Ayla Karaca]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q6027175|Indu Jain]]'' | | [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]] | | | [[فائل:Indu-jain.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6042168|İrfan Gürpınar]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q6044824|Norberto Oyarbide]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Norberto Oyarbide.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6051778|Yılmaz Atadeniz]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q6055650|Ayten Erman]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q6059131|Tuncay Mataracı]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q6063093|Haydar Dümen]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q6065858|Ülkü Azrak]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q6068274|Pedro Bastidas]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | [[فائل:Pedro Bastidas.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6070306|Iris M. Zavala]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Iris Zavala.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6073889|Luran Ahmeti]]'' | | [[اتر مقدونيا]]<br/>''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6074227|Irvin Baxter Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6089269|Aytaç Yalman]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q6096528|Iván Izquierdo]]'' | | [[ارجنٽائن]]<br/>[[برازيل]] | | | [[فائل:IvanIzquierdo.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6097742|Rafael Navarro González]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q6097749|Burhanettin Uysal]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q6104592|J. Anbazhagan]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q6105727|René Juárez Cisneros]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Rene Juarez Cisneros 1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6117269|Jackson Mthembu]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6120010|Sandro Cohen]]'' | | [[ميڪسيڪو]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6120818|Jacques Puisais]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q6120996|Santiago Manuin Valera]]'' | | [[پيرو]] | | | [[فائل:Santiago Manuín Valera.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6122347|Jagdish Singh Rana]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q6140367|Yukio Okamoto]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | [[فائل:Yukio Okamoto 2002.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6148664|Tomás Vidiella]]'' | | [[چلي]] | | | [[فائل:Tomás Vidiella 2000.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6150166|Jan Waszkiewicz]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q6165767|Víctor Valencia de los Santos]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Victorvalenciadelossantos.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6166387|Jay Benedict]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6166776|Jay Johnstone]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Jay Johnstone Dodgers.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6169679|Jean-Michel Bokamba-Yangouma]]'' | | [[جمهوريا ڪانگو]] | | | |- | ''[[:d:Q6182507|Jerold Ottley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6183301|Jerry Brandt]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6195534|Jim Henderson]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q6197321|Jim Pace]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6210297|Joe Hernandez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6214060|Thorleif Torstensson]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q6220532|John Bangsund]]'' | | [[آسٽريليا]] | | | |- | ''[[:d:Q6240700|Kay Wiestål]]'' | | [[سويڊن]] | | | [[فائل:Kay Wiestål, IFK Holmsund 1960 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6243015|John Keston]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q6244212|John Laws]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Lord Justice Laws 2012.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6246730|Jhon Mario Ramírez]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q6248589|John Meyer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6251147|John Ogilvie]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q6267108|Johnny Leeze]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q6268369|Johnson Mlambo]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6278435|Jorge Oñate]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | [[فائل:Jorge Oñate.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6285854|Joseph Nyagah]]'' | | [[ڪينيا]] | | | |- | ''[[:d:Q6293085|José Maranhão]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:José Maranhão.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6297452|Joyce Davidson]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q6300926|Juan Roldán]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Juan Domingo Roldán.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6324079|K. T. Oslin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:K.T. Oslin 1987 Promo.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6324114|K. Thangavel]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q6344324|Kabori Sarwar]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[پاڪستان]] | | | [[فائل:Sarah Begum Kabori Receives Lifetime Achievement Award National Film Awards Dhaka 2015-04-04 (PID-0060031) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6356800|Kamen Tchanev]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | [[فائل:Kamen Chanev.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6373666|Karuna Shukla]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q6388519|Ken Snow]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6389975|Kenneth Church]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6390090|Ken Farnum]]'' | | [[جميڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6396195|Kevin Duffy]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Kevin Duffy (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6408465|Kim Chernin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Kimchernin.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6414812|Kiran Maheshwari]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q6416282|Kirunda Kivejinja]]'' | | [[يوگنڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q6416528|Kishan Rungta]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5181398|Craig Ruddy]]'' | | [[آسٽريليا]] | | | [[فائل:Craig Ruddy.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5181443|Craig Shergold]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q5212769|Damodar Barku Shingada]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q5213280|Dan Collins]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5213508|Dan Foster]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5219264|Daniele Cioni]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q5228272|Dave Bacuzzi]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q5231508|David Boe]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5231741|David Bright]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q5232007|David Driskell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:David C. Driskell.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5233307|David Egerton]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q5234349|David Green]]'' | | [[نڪاراگوا]] | | | [[فائل:David Greenwiki 1983.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5237631|David Mixner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:15.DavidMixner.NEM.Rally.USC.WDC.11October2009 (53581387587) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5239194|David Romero Ellner]]'' | | [[هونڊورس|هنڊوراس]] | | | |- | ''[[:d:Q5248630|Debu Chaudhuri]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Pandit debu chaudhuri 2014-06-24 10-36.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5253272|Henk Overgoor]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | [[فائل:Henk Overgoor.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5273153|Dick Lucas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5274838|Diego Verdaguer]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Diego Verdaguer en junio de 2016.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5276823|Dilipkumar Mansukhlal Gandhi]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q5294991|Donald Perry Polsky]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5295091|Donald Rowe]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Dee Rowe.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5300456|Doug Ericksen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Doug Ericksen in 2021.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5300613|Doug Jones]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Doug Jones Indians.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5304908|Dragan Vučić]]'' | | [[اتر مقدونيا]] | | | |- | ''[[:d:Q5305018|Dragoljub Đuričić]]'' | | [[سربيا]] | | | [[فائل:Dragoljub Đuričić.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5336214|Eddie Large]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Eddie Large.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5336223|Eddie Lee Jackson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5350512|Eknath Gaikwad]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5362050|Eliyahu Bakshi-Doron]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | [[فائل:Eliyahu Bakshi-Doron.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5362067|Eliyantha White]]'' | | [[سري لنڪا|سريلنڪا]] | | | [[فائل:Dr-eliyantha-white-treats-sachin.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5367651|Elsimar Coutinho]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Dr.Elsimar Coutinho.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5379762|Enrique Molina]]'' | | [[ڪيوبا]] | | | [[فائل:Enrique Molina4 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5386649|Eric Hall]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q5435227|Fariborz Raisdana]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q5441062|Federico Salas]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q5444074|Fereshteh Taerpour]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Fereshteh Taerpour.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5470446|Forrest Compton]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Forrest Compton "The Edge of Night" (1977 ABC press photo).JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5476150|Luisa Molina]]'' | | [[بوليويا]] | | | |- | ''[[:d:Q5484875|Frank A. Howard]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Frank Howard 1956.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5485058|Frank Arok]]'' | | [[آسٽريليا]] | | | |- | ''[[:d:Q5493306|Mohammad Shahabuddin]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Mohammad shahabuddin.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5495767|Fred Levin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Fred Levin - Pensacola, Florida - 2013.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5496221|Fred Sasakamoose]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q5497310|Frederick B. Chary]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5498180|Frederick K. C. Price]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5512123|G. Anand]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q5531217|Gene Fraise]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Gene Fraise - Official Portrait - 84th GA.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5531445|Gene Shay]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5531517|Gene Ward Smith]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5534035|Geoff Barnett]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:GeoffBarnett1972.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5540004|George H. Carley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5542916|George Nock]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5543953|George Robertson]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | [[فائل:GeoRobertson.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5549047|Daniel Velázquez]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Daniel Velázquez (1975).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5549344|Gerald Locklin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5561073|Gilbert Centina]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Authorgilbertluisrcentinaiii.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5562310|Gillian Wise]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q5569175|Glenn Wheatley]]'' | | [[آسٽريليا]] | | | |- | ''[[:d:Q5569181|Erik Belfrage]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q5574061|Isael Villa Villa]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q5576708|Ramón Martínez]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | [[فائل:RAMON MARTINEZ.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5586441|Hassan Brijany]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q5596280|Grant Jackson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Grant Jackson Orioles.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5618246|Heherson Alvarez]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | [[فائل:Heherson Alvarez.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5628238|H. G. Carrillo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5628624|H. Vasanthakumar]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:H. Vasanthakumar.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5644603|Hamid Jasemian]]'' | | ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]] | | | [[فائل:Hamid Jasemian 139209021934598431597814.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5650308|Hans Knudsen]]'' | | ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5657289|Haribhau Jawale]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q5662859|Alberto Canapino]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Alberto Canapino (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5663596|Alberto Szpunberg]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q5665087|Alejandro Guzmán Brito]]'' | | [[چلي]] | | | |- | ''[[:d:Q5670811|Harry M. Rosenfeld]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5679000|Riay Tatary]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:(Riay Tatary) El Arzobispado de Valencia y la Comisión Islámica colaboran en la atención de refugiados (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5697713|Antonio Alcántara]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q5702560|Helen Jones Woods]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5703827|Helène Aylon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Helene Aylon (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5710392|Kioumars Derambakhsh]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Kioumars Derambakhsh.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5710665|Khosrow Seif]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Khosrow Seif 2006-09-13 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5711988|Aurelio Iragorri Hormaza]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | [[فائل:Aurelio Iragorri Hormaza.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5717242|Balfre Vargas Cortéz]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q5728387|Henry Slaughter]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5728685|Henry Stephen]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q5736171|Herbin Hoyos]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | [[فائل:Herbin Hoyos ceremony.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5744458|Hershel Shanks]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q5749726|Carlos Armando Biebrich]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q5750208|Carlos Eduardo Enríquez Maya]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q5757661|Csaba Szabó]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | [[فائل:Szabó Csaba.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5760952|Hilary Dwyer]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Hilary Dwyer.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5791581|Cristián Cuturrufo]]'' | | [[چلي]] | | | [[فائل:Cristián Cuturrufo - 2247945022 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5798779|Daniel Vélez]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q5799587|Darío Vivas]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | [[فائل:Darío Vivas, Vicepresidente de la Asamblea Legislativa de Venezuela y miembro del Grupo Geopolítico de Latinoamérica y el Caribe (GRULAC), en compañía de José Gavidia, diputado de Venezuela e (8486684250) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5808715|Manuel Dammert]]'' | | [[پيرو]] | | | [[فائل:Manuel Dammert Ego Aguirre.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5830829|Emilia Currás]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q5833760|Enrique Rodríguez Galindo]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q5836757|Ernesto Contreras]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Ernesto Contreras - El Gráfico 1942.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5846421|Rinat Ibragimov]]'' | | [[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q5848817|Estanislao de Grandes]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Estanislao de Grandes Pascual (13423607215).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q5865148|Francisco Aritmendi]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q5865636|Ezzatollah Mehravaran]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Ezzat-mehravaran.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6419024|Kiyoko Ono]]'' | | ''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''<br/>[[جاپان]] | | | [[فائل:Kiyoko Ono 1964d.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6444091|Kumutha Rahman]]'' | | [[ملائيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q6445132|Kunwar Bechain]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Dr Kunwar Bechain.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6455079|Kōbō Kenichi]]'' | | [[جاپان]] | | | |- | ''[[:d:Q6474309|Lajim Ukin]]'' | | [[ملائيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q6480359|Lalit Behl]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q6480683|Lam Quang Thi]]'' | | [[ويٽنام]] | | | [[فائل:General Lâm Quang Thi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6490204|Larry Dixon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6491294|Larry Willoughby]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6517024|Lefteris Hapsiadis]]'' | | [[يونان]] | | | [[فائل:LefterisHapsiadisNew.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6520721|Leland Christensen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6524568|Leon Claire Metz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6550228|Linah Mohohlo]]'' | | [[بوٽسوانا]] | | | [[فائل:Linah Mohohlo - Closing Plenary- Africa's Next Chapter - World Economic Forum on Africa 2011 crop.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6552990|Lindy McDaniel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Lindy McDaniel Yankees.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6555796|Hashem Bathaie Golpayegani]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Hashem Bathaie Golpayegani 2160728.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6557470|Rahnaward Zaryab]]'' | | [[افغانستان]] | | | [[فائل:Rahnaward Zaryab (2016, cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6587520|Yitzchok Scheiner]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:הרב יצחק שיינר.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6711768|Lệ Thu]]'' | | [[ويٽنام]] | | | [[فائل:Lệ Thu.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6733203|Maharaj Krishan Kaushik]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q6733563|Mahaveer Bhagora]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6733859|Mahesh Kumar Kanodia]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6752754|Manuel Morato]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q6756606|Marcelo Peralta]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q6757838|Marcos Cruz Molina]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6762954|Hassan Abdullah al-Sharafi]]'' | | [[يمن]] | | | [[فائل:الشاعر حسن عبدالله الشرفي- من اليمن.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6766164|Marjan Lazovski]]'' | | [[اتر مقدونيا]] | | | |- | ''[[:d:Q6769832|Mark Steiner]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6771327|Shamsur Rahman Faruqi]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Shamsur Rahman Farooqi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6776522|Martin Sandoval]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6778086|Marv Luster]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Marv Luster - Southern Campus 1960.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6781944|María Colombo de Acevedo]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:María Colombo de Acevedo - Diputados.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6791209|Matthew Seligman]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Matthew Seligman, Alexandra Arms, Cambridge, UK (April 2018).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6814633|Abdul Hadi Majali]]'' | | [[اردن]] | | | |- | ''[[:d:Q6817775|Meor Aziddin Yusof]]'' | | [[ملائيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q6830619|Michael Gilkes]]'' | | [[گيانا]] | | | |- | ''[[:d:Q6831484|David Refael ben Ami]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | [[فائل:דדי בן עמי 1.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6832740|Michael McKinnell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6834517|Michael Sorkin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Michael Sorkin.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6835123|Elias Rahbani]]'' | | [[لبنان]] | | | [[فائل:Elias Rahbani.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6844641|Miguel Lifschitz]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Miguel Lifschitz en conferencia.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6845046|Mihai Cotorobai]]'' | | [[مالدووا|مولدووا]] | | | |- | ''[[:d:Q6851247|Milena Jelinek]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Milena Jelinek on Cinema Then, Cinema Now (1986).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6853968|Muhammad Tariq Al-Khadra]]'' | | [[فلسطين جي رياست|فلسطين]] | | | |- | ''[[:d:Q6885751|Mluleki George]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6893246|Mohammed Nasim]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | [[فائل:Mohammed Nasim in New Delhi on April 13, 2016.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6893292|Mohammed Sabila]]'' | | [[مراڪش]] | | | |- | ''[[:d:Q6909686|Mordechai Yissachar Ber Leifer]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | [[فائل:Mordechai Yissachar Ber Leifer.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6917707|Motilal Vora]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Motilal Vora.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6939760|Murtoza Bashir]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]] | | | [[فائل:Mortaza Bashir.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6944629|Mwalimu Masudi Mwahima]]'' | | [[ڪينيا]] | | | |- | ''[[:d:Q6947701|Itzhak Ilan]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | [[فائل:יצחק אילן.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6957551|Nader Dastneshan]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Nader Dastneshan.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6963057|Nancy Walker Bush]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q6963293|Nandi Yellaiah]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6965785|Narendra Kohli]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Narendra Kohli (Dec. 2008).JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q6965830|Naresh Kanodia]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q6980389|Natty Hollmann]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q6986729|Neela Satyanarayanan]]'' | | [[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7000421|Omar Pirrera]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | [[فائل:Omar-Maria.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7035671|Nikola Spasov]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | [[فائل:Nikola spasov.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7044225|Itzhak Jacky Edry]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | [[فائل:גקי אדרי.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7045291|Noach Dear]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7046976|Noel Guzmán Boffil Rojas]]'' | | [[ڪيوبا]] | | | [[فائل:Noel Guzmán Boffil Rojas.jpeg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7063903|Noureddine Saâdi]]'' | | [[الجزائر]] | | | |- | ''[[:d:Q7070307|Nurul Islam Babul]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | [[فائل:Nurul Islam Babul, Jamuna Group.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7085856|Olle Holmquist]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q7106297|Oscar W. McConkie, Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7121484|Paatje Phefferkorn]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Paatje Phefferkorn.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7143415|Pat Dye]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Pat Dye on His Homestead Before Christmas.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7151698|Paul Karslake]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q7154144|Paul Varelans]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7155119|Paulinho Paiakan]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q7167845|Perence Shiri]]'' | | [[زمبابوي]] | | | |- | ''[[:d:Q7173124|Peter C. Clapman]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q7173657|Peter DiFronzo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:DiFronzo Pete.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7173914|Peter F. Secchia]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Peter F. Secchia & Gerald Ford.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7174885|Peter J. N. Sinclair]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q7174966|Peter Jenkins]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q7177692|Peter Whiteside]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q7181551|Phi Nhung]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ويٽنام]] | | | [[فائل:Phi Nhung (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7182506|Phil Valentine]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Phil Valentine in 2019.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7184198|Philip Paul]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Philip Paul at The Cincinnatian Hotel in Cincinnati, Ohio, USA.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7184510|Philip Voss]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q7193787|Pilar Pellicer]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Pilar Pellicer in the 1960s (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7225858|Pollycarpus Priyanto]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q7228895|Poovachal Khader]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Poovachal-Khader.jpg.image.845.440.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7262061|Kakhi Kavsadze]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[جارجيا]] | | | [[فائل:Kakhi Kavsadze in R. Harwood's "Quartet" 2003.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7277337|Aleksandr Dubyansky]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Dubyansky1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7279488|Rachhpal Singh]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7282307|Rafael Roncagliolo]]'' | | [[پيرو]] | | | [[فائل:Rafael roncagliolo.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7283319|Rahat Indori]]'' | | [[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Rahat Saab At Ahmedabad.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7287844|Ralph McGehee]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7292463|Randy Tate]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Randy Tate Mets.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7294844|Rasheed Masood]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7295860|Ratnakar Matkari]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:A still of Shri Ratnakar Ramakrishna Matkari Rest.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7302790|Abdul Ghani Gilong]]'' | | [[ملائيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q7322819|Ricardo Silva Elizondo]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Ricardo Silva en 2014.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7324359|Richard L. Brodsky]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7325646|Richard Fenno]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7331216|Rick Baldwin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Rick Baldwin 1978.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7333210|Rifat Chadirji]]'' | | [[عراق]] | | | [[فائل:Rifaat-jaderji.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7347307|Robert Mandell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Robert Mandell American Conductor.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7352565|Robin Jackman]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q7364094|Ron Lurie]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7369214|Ross Browner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7373072|Roy Lester]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Roy Lester 1969.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7373430|Roy Torrens]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q7395978|Sabbam Hari]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q7399497|Sahara Khatun]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]] | | | [[فائل:Ms. Sahara Khatun in New Delhi on 24 February 2012.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7403307|Sal Rocca]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Sal Rocca.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7404974|Salleh Abas]]'' | | [[ملائيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q7406368|Shivajirao Patil Nilangekar]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7407423|Sam Domoni]]'' | | [[فجي]] | | | [[فائل:PNC2010 (40).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7408775|Samar Banerjee]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Samar Badru Banerjee.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7423706|Sardar Muhammad Aslam]]'' | | [[پاڪستان]]<br/>[[برطانوي راڄ]] | | | |- | ''[[:d:Q7423826|Sardool Sikander]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q7426286|Satish Kaul]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q7426298|Satish Prasad Singh]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7438419|Siti Sarah]]'' | | [[ملائيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q7442806|Sebouh Chouldjian]]'' | | [[آرمينيا]] | | | [[فائل:BishopSebouh.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7446652|Seif Sharif Hamad]]'' | | [[تنزانيا]] | | | [[فائل:Seif Sharif Hamad.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7461426|Shahadat Hossain Khan]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q7462294|Shahrum Kashani]]'' | | [[ايران]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Shahrum Kashani.webp|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7488743|Shankha Ghosh]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Sankha Ghosh - Kolkata 2011-05-09 2833.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7505951|Shyama Charan Gupta]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7508832|Sidik Mia]]'' | | [[ملاوي]] | | | [[فائل:Sidik Mia 2010 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7518233|Simon Barrington-Ward]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Simon Barrington-Ward 2011.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7557756|Soli Sorabjee]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Soli Sorabjee lecture (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7562042|Sonny Fox]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Sonny-fox.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7599168|Stanisław Kogut]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Stanisław Kogut Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7609172|Stephen F. Williams]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Stephen Fain Williams.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7612166|Steve Carter]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7612907|Steve Ingle]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q7613158|Steve Lightle]]'' | | | | | |- | [[اسٽيو ولھائيٽ]] | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7635072|Sugathakumari]]'' | | [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Sugathakumari.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7635151|Sugrib Singh]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q7635912|Sukumar Hansda]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q7645674|Surendra Prakash Goyal]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7645718|Suresh Angadi]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Ambigara chouwdayya jayanti procession mp suresh angadi.jpg|center|128px]] |- | [[سید منور حسن]] | | [[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q7660970|Sylvia Murphy]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q7666107|Sérgio Sant'Anna]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Feira de Frankfurt 2013 (10276676994).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7679487|Talib Jauhari]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q7804179|Tim Robinson]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Tim Robinson photo by John Drever.jpeg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7814981|Tom Blackwell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7816000|Tom Green]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7816917|Tom Moody]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7822149|Tony Curcillo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Football player Tony Curcillo, no. 99 Le joueur de football Tony Curcillo, no 99.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7822625|Tony Ingle]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7824296|Tootie Robbins]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7827796|Toshiro Kandagawa]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | [[فائل:Toshiro Kandagawa famous Japanese Cook 2013.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7916745|Vasilis Botinos]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q7924918|Vic Stelly]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Vic Stelly (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7931761|Vincent Di Maio]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q7932723|Vinod Dua]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Vinod Dua.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7938377|Vladimir Ivanov]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | |- | ''[[:d:Q7945731|W. J. M. Lokubandara]]'' | | [[سري لنڪا|سريلنڪا]] | | | [[فائل:WJM Lokubandara.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7966917|Wambali Mkandawire]]'' | | [[ملاوي]] | | | [[فائل:Wambali Mkandawire in 2019.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q7970391|Warren Mitchell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Warren Mitchell basketball.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q8003575|Willem Konjore]]'' | | [[نميبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q8009341|William Frankland]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Dr Bill Frankland.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q8018795|William Stern]]'' | | [[هنگري|ھنگري]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q8040173|Wynn Handman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Wynn Handman Studio photo.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q8046301|Yaakov Perlow]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:הרב מנובומינסק.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q8053832|Yisa Sofoluwe]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q8059945|Yu Lihua]]'' | | [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]<br/>[[تائيوان]] | | | |- | ''[[:d:Q8061948|Yusuf Grillo]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | [[فائل:Yusuf Grillo, 'Yoruba Bride'.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q8066134|Zanele kaMagwaza-Msibi]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | [[فائل:Zanele KaMagwaza Msibi (NFP President).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q8201895|Antonio Álvarez Solís]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Antonio Alvarez Solis 2012an.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q8353446|Daisy Lúcidi]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Daisy Lucidi cropped.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q9012220|Joaquín Carbonell]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Joaquín Carbonell cantando en el acto de recogida medalla de oro de los amantes CITT Teruel 2020 -primer plano (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q9012935|Jorge Trías Sagnier]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q9015433|Juan Cotino]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Juan Cotino.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q9025128|Luis Ibero]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q9026939|Maguito Vilela]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:ELEIÇÕES- MAGUITO VILELA FALA SOBRE PLANO DE GOVERNO.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q9055167|Papaléo Paes]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Papaléo Paes em 2015.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q9066796|Raymundo Capetilo]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Raymundo Capetillo (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q9139800|Adam Kopczyński]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q9147802|Alfred Rzegocki]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q9152862|Andrzej Maryniarczyk]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q9179979|Bronisława Kowalska]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Bronisława Kowalska w swoim biurze poselskim 1997.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q9200218|Célio Taveira Filho]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q9202000|Dariusz Gnatowski]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Dariusz Gnatowski 2011.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q9250881|Edward Gnat]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q9319012|Yaghoub Zoroofchi]]'' | | [[ايران]]<br/>[[آذربائيجان]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q9324836|Ryszard Miazek]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q9341835|Stanisław Dulias]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q9375799|Witold Paszt]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Witold paszt.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q9376370|Wojciech Borowik]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q9388447|Zbigniew Zysk]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q9621049|Antônio Bivar]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Antonio Bivar (Antônio Bivar) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q9630040|Arolde de Oliveira]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Arolde de Oliveira em abril de 2016.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q9631197|Artenir Werner]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q9674168|Calane da Silva]]'' | | [[موزمبيق]] | | | |- | ''[[:d:Q9697014|Carlos Eduardo Cadoca]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q9697147|Carlos José Ramos dos Santos]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10263911|Daniel Azulay]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Lançamento da cartilha do artista Daniel Azulay “Juntos, dizemos não ao crack e outras drogas”.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10267669|Djalma Bastos de Morais]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Placa Correio (Altos).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10270686|Eduardo Galvão]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Eduardo Galvão cropped.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10278098|Euclides Scalco]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Aécio Neves - Caminhada em Curitiba - 02 08 2014 (14625368348).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10278404|Evaldo Gouveia]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:00 evaldo gouvea bsb.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10280059|Farid Abrahão David]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Neguinho da Beija-Flor and Farid Abrahão David.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10285766|Frederico Campos]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Frederico Campos.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10286851|Fábio Campana]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10287856|Gabriel Donato de Andrade]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10289133|Gerardo Juraci Campelo Leite]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10293304|Gésio Amadeu]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10293637|Hamilton Carvalhido]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Hamilton carvalhido.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10293964|Haroldo Lima]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Haroldo Lima ANP.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10294485|Helenês Cândido]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Crédito Obrigatório-Carlos Costa da ALEGO.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10294895|Henrique do Rego Almeida]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10303554|Irani Barbosa]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Iranibarbosa.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10304355|Ivair Nogueira do Pinho]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10306865|Jesús Martín-Barbero]]'' | | [[اسپين]]<br/>[[ڪولمبيا]] | | | [[فائل:Jesús Martín Barbero & Manuel Ángel Vázquez Medel (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10306940|Jimy Raw]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10308683|José Adauto Bezerra]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Adauto Bezerra.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10310137|José Mentor]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Mentor141122.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10310270|José Paulo de Andrade]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10312042|João Peixoto]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Dom João Câncio Peixoto.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10320776|Luiz Humberto Carneiro]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10321916|Irmão Lázaro]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Cantor evangélico Lazáro.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10321989|Líber Gadelha]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10325015|Marcelino da Mata]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | [[فائل:Marcelino da Mata.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10325178|Marcelo Veiga]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Marcelo Veiga (2019).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10326164|Maria de Sousa]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | [[فائل:Maria de Sousa.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10326942|Martinho Lutero Galati]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Luther kingw.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10336064|Nelson Bornier]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Nelson Bornier 2016.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10336108|Nelson Proença]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10336785|Nicolau dos Santos Neto]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10340557|Olga Savary]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10341534|Orlando Duarte]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10346369|Paulinho]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Paulinho.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10346618|Paulo Gustavo]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Paulo Gustavo em novembro de 2019 no Humor Multishow (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10346700|Paulo Medina]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:João Paulo Medina, presidente do conselho e fundador da Universidade do Futebol.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10346832|Paulo Stein]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10347522|Pedro Ivo Ferreira Caminhas]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10349697|Pietro Mário]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10358966|Reinaldo Rayol]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10359396|Renato de Jesus]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10361058|Ricardo Akinobu Yamauti]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10361074|Ricardo Archer]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10363213|Robert de Almendra Freitas]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10363935|Rodrigo Rodrigues]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10364607|Roseli Machado]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10365459|Ruy Scarpino]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10370805|Severiano Mário Porto]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10371761|Simão Sessim]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Simão Sessim em novembro de 2017.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10390246|Vicente Fialho]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10393782|Wilson Braga]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10395021|Zenóbio Toscano]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q10515493|Ian Palmer]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q10554334|John Rowlands]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q10857537|Zdeněk Hoření]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | [[فائل:Horení foto z pohrbu (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10920570|Zhou Qingjun]]'' | | [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]<br/>[[چين]]<br/>[[تائيوان]] | | | [[فائل:周慶峻.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10951750|Sunnam Rajaiah]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q10964510|Myoma Myint Kywe]]'' | | [[ميانمار]] | | | [[فائل:Myoma Myint Kywe.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q10999909|Dalal Abdel Aziz]]'' | | ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q11101097|Yang Xiaobo]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q11154007|Ragaa Al Geddawy]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | [[فائل:Ragaa El Geddawy 1960s.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q11299490|Gurbanmuhammet Kasymow]]'' | | [[ترڪمانستان]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q11417946|Shū Wada]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | |- | ''[[:d:Q11423265|Takashi Tsuchiya]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | |- | ''[[:d:Q11437791|Fujio Ōmaki]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | |- | ''[[:d:Q11451301|Sanechika Andō]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | |- | ''[[:d:Q11460203|Hideo Kojima]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | |- | ''[[:d:Q11467981|Tsutomu Yamazaki]]'' | | [[جاپان]] | | | [[فائل:Yamazaki Tsutomu (Parliamentary Secretary).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q11473366|Kumiko Okae]]'' | | [[جاپان]] | | | |- | ''[[:d:Q11605203|Yukio Beniyama]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | |- | ''[[:d:Q11632964|Tomoichi Tanimura]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | |- | ''[[:d:Q11685350|Alfred Kucharczyk]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q11685938|Andrzej Koprowski]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Andrzej Koprowski SJ.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q11686026|Andrzej Owczarek]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Andrzej Owczarek 2015.08.24.jpeg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q11699820|Gildardo García]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | [[فائل:Gildardo Garcia.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q11720447|Janusz Sanocki]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Janusz Sanocki Sejm 2016.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q11724981|Jerzy Limon]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Jerzy Limon.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q11765368|Maciej Grubski]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Maciej Grubski VII kadencja Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q11779890|Mieczysław Morański]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q11865551|Jaakko Syrjä]]'' | | [[فنلينڊ|فن لينڊ]] | | | [[فائل:Jaakko Syrjä (1958) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q11912441|Carles Trullols i Clemente]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q11915238|Vlastimil Marek]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]] | | | [[فائل:AutoportretWiki.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q11928824|Josep Mussons i Mata]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:JosepMussons.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q11952113|Toni Coromina]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q11954665|Vicenç Capdevila]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q12017014|František Filip]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q12017274|František Lízna]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]] | | | [[فائل:Frantisek Lizna 2009.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12022755|Jan Křen]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]] | | | [[فائل:Jan-Křen-(2014).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12023229|Jan Vodňanský]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | [[فائل:Jan Vodnansky 2008.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12023238|Jan Vrba]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q12023387|Jana Andresíková]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q12024163|Jaroslav Šaroun]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q12026421|Josef Nekl]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q12032649|Ladislav Štaidl]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]] | | | [[فائل:L.Štaidl.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12036766|Michal Mejstřík]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]] | | | [[فائل:Michal Mejstřík (1952-2021).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12036789|Michal Polák]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | [[فائل:Brno, Šelepka, Synkopy 61 (02).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12040463|Naďa Urbánková]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | [[فائل:Nada Urbankova 1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12044941|Petr Kužel]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q12073214|Vladislav Yegin]]'' | | [[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q12098532|Vitaliy Hurnak]]'' | | [[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q12104430|Viktor Zhenchenko]]'' | | [[يوڪرين]] | | | [[فائل:Viktor Zhenchenko.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12111312|Oleksandr Kozarenko]]'' | | [[يوڪرين]] | | | [[فائل:Oleksandr Kozarenko in Krushelnytska museum 02.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12118151|Timur Litovchenko]]'' | | | | | [[فائل:Forum vydavtsiv 2017.235.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12120757|Vitalii Malakhov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | [[فائل:Віталій Малахов.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12122416|Anatolii Melnyk]]'' | | [[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q12124173|Anatolii Mokrousov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | [[فائل:НДУ 4 Мокроусов Анатолій Олексійович.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12130376|Mykola Moshyk]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q12140136|Mykola Petrenko]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q12146863|Vasyl Raichynets]]'' | | [[يوڪرين]] | | | [[فائل:Райчинець В.Ф..jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12153381|Ihor Skochylias]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q12165467|Vasyl Fedoryuk]]'' | | [[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q12178780|Ahmed bin Yahya Al-Bahkali]]'' | | [[سعودي عرب]] | | | |- | ''[[:d:Q12178851|Ahmed Khalil]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | [[فائل:Ahmed Khalil 1.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12199735|Bahjat Suleiman]]'' | | [[شام]] | | | [[فائل:السفير د- بهجت سليمان في مكتبه 2013-10-25 23-05.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12205315|جريس سماوي]]'' | | [[اردن]] | | | |- | ''[[:d:Q12205653|Galal El-Sharkawy]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q12205887|Jamal Salameh]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q12208000|Hassan Alwan]]'' | | [[يمن]] | | | |- | ''[[:d:Q12211513|Dakhil Allah bin Shilwan]]'' | | [[سعودي عرب]] | | | |- | ''[[:d:Q12215887|Saad Al Tmami]]'' | | [[سعودي عرب]] | | | |- | ''[[:d:Q12216684|Souleymen Bakhelili]]'' | | [[الجزائر]] | | | |- | ''[[:d:Q12217290|Sawsan Rabie]]'' | | [[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q12218187|Shākir ʻAbd al-Ḥamīd]]'' | | ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q12219578|Saleh al-Shehi]]'' | | [[سعودي عرب]] | | | |- | ''[[:d:Q12219707|Sabah Abdul-Jalil]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q12220206|Salah Abdel-Fattah Al-Khalidi]]'' | | [[اردن]] | | | [[فائل:صورة شخصية صلاح عبد الفتاح الخالدي.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12222428|ʻAbbas Tarabili]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q12222559|عبد الحكيم الطاهر]]'' | | [[سوڊان]] | | | |- | ''[[:d:Q12223917|Abdul Wahab Al-Dailami]]'' | | [[يمن]] | | | |- | ''[[:d:Q12224294|Abeer Al Khader]]'' | | [[ڪويت]] | | | |- | ''[[:d:Q12224793|Eizzaldin al-Manasrah]]'' | | [[فلسطين جي رياست|فلسطين]] | | | [[فائل:عز الدين المناصرة.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12228063|Ali Hasan al-Halabi]]'' | | [[اردن]] | | | |- | ''[[:d:Q12240387|Muhammad Hasan al-Amin]]'' | | [[لبنان]] | | | [[فائل:Mhmdhassanamine02.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12240900|Mohammed Atassi]]'' | | ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]] | | | |- | ''[[:d:Q12241232|Mahmoud Khedri]]'' | | [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q12242111|مرزوق سعيد]]'' | | [[ڪويت]] | | | |- | ''[[:d:Q12243038|Mashari Al-Ballam]]'' | | [[ڪويت]] | | | [[فائل:Mashari Al-Ballam.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12247638|Nadia Al-Iraqia]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q12249124|Noureddine Saïl]]'' | | [[مراڪش]] | | | [[فائل:Noureddine Saïl, Al Jasra Cultural and Social Club - Apr 10, 2017.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12249589|Hady El Gayar]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | [[فائل:هادي الجيار - مسلسل شطرنج.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12250383|Wael el-Ebrashy]]'' | | ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | [[فائل:Wael El-Ebrashy.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12252122|Youssef Chaban]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q12276288|Georgi Belev]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | |- | ''[[:d:Q12276521|Georgi Koritarov]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | [[فائل:Georgi koritarov.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12282041|Ioannis Tassias]]'' | | [[يونان]] | | | [[فائل:Metropolitan Bishop of Lagada Ioannis.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12293596|Seraphim Papakostas]]'' | | [[يونان]] | | | [[فائل:Serafeim Papakostas.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12297558|Fidel Beev]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | [[فائل:Fidel Beev (40NS).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12344974|Anatoly Goncharov]]'' | | [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | [[فائل:Анатолий Гончаров.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12355047|Sen Rodin]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q12383193|Araceli Herrero Figueroa]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Araceli Herrero Figueroa (AELG)-3.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12447464|Mridula Sinha]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Governor Mridula Sinha.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12470547|Abdul Gafur]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Abdul Gafur, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12472162|Anicetus Bongsu Antonius Sinaga]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Mgr Anicetus Bongsu Antonius Sinaga.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12472429|Aria Baron]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q12480859|Dani Anwar]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Dani Anwar.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12487277|Jane Shalimar]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Jane Shalimar.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12496129|Mahyuddin N.S]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Vice Governor of South Sumatra Mahyuddin NS.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12499829|Naek Lumban Tobing]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q12507600|Rachmawati Sukarnoputri]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Rachmawati Soekarnoputri, 2020.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12508669|Rina Gunawan]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q12511451|Saefullah]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Saefullah as the Administrative Mayor of Central Jakarta.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12512106|Santosa Doellah]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q12515951|Soraya Abdullah]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q12520062|Tasiman]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Bupati Pati 2001 - 2011 H. Tasiman SH.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12572362|Gaziza Abdinabiyeva]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[قازقستان]] | | | |- | ''[[:d:Q12636953|Milka Babović]]'' | | ''[[:d:Q15102440|Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes]]''<br/>[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]<br/>''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>[[ڪروشيا]] | | | [[فائل:Milka Babović 2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12647422|Albinas Stankus]]'' | | | | | [[فائل:Albinas Stankus.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12687567|Harussani Zakaria]]'' | | [[ملائيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q12720803|Anton Gămurari]]'' | | [[مالدووا|مولدووا]] | | | |- | ''[[:d:Q12722975|Bruce Williamson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q12723353|Camil Marinescu]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q12725593|Constantin Simirad]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q12736493|Nelu Ploieșteanu]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q12737850|Petrică Mîțu Stoian]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | [[فائل:Petrică Mâțu Stoian.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12746078|Miloš Šobajić]]'' | | [[سربيا]] | | | [[فائل:Miloš Šobajić.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12748222|Sanja Ilic]]'' | | [[سربيا]] | | | [[فائل:Aleksandar Sanja Ilić.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12755511|Miodrag Lazić]]'' | | | | | [[فائل:Mural dedicated to dr Lazić in Inđija.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12755659|Mićo Mićić]]'' | | [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]] | | | [[فائل:Mićo Mićić (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12803861|Tadej Hrušovar]]'' | | [[سلووينیا]] | | | [[فائل:Tadej Hrušovar.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12808962|Burhan Kuzu]]'' | | [[ترڪي]] | | | [[فائل:Burhankuzu.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12835999|Arif Ali Guliyev]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]] | | | |- | ''[[:d:Q12840776|Kamil Ibrahimov]]'' | | [[آذربائيجان]] | | | |- | ''[[:d:Q12842530|Məcnun Hacıbəyov]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q12844831|Rafael Cəbrayılov]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q12845273|Rasmi Dzhabrailov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q12846537|Teymur Əhmədov]]'' | | [[آذربائيجان]] | | | |- | ''[[:d:Q12848564|Çingiz Briya]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q12850214|Amiraslan xan Avsar]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q12861745|Anzor Erkomaishvili]]'' | | [[سوويت يونين]] | | | [[فائل:Anzor Erkomaishvili 2025 stamp of Georgia.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12875379|Giorgos Tragas]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q12877939|Theodoros Katsanevas]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q12880973|Metropolitan Aetolia και Acarnania Cosmas]]'' | | [[يونان]] | | | [[فائل:Μακαριστός Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας Κοσμάς.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12906548|Zafir Hadžimanov]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q12906617|Zoran Dzhorlev]]'' | | [[اتر مقدونيا]] | | | [[فائل:С.Спасовска и З.Џорлев во вториот блок на концертот.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q12960757|Đurđa Ivezić]]'' | | [[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]<br/>''[[:d:Q153128|Independent State of Croatia]]''<br/>''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>[[ڪروشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q12963488|Douglas Cagas]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q12969927|Reynaldo Umali]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q13024946|Sergio Víctor Palma]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Victor palma en 1983 cropped.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q13028014|Ivan Pratasenya]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q13028248|Aleh Makušnikaŭ]]'' | | [[بيلاروس]] | | | |- | ''[[:d:Q13050762|Aharon Adibekjan]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q13054711|Sergo Karapetyan]]'' | | [[آرمينيا]] | | | [[فائل:Sergo-Karapetyan-Armenia-Minister.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q13055374|Ranjit Sinha]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q13057474|Kamal Lohani]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]] | | | [[فائل:Kamal Lohani.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q13058789|Badar Uddin Ahmed Kamran]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q13059317|Mahbubey Alam]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | [[فائل:Mahbube alam 2017.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q13071314|Min Yu Wai]]'' | | [[ميانمار]] | | | |- | ''[[:d:Q13110295|Alleppey Ranganath]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Alleppey ranganath DSC 0671.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q13112872|Narayan]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Narayan DSW.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q13159219|Chennaveera Kanavi]]'' | | [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]] | | | [[فائل:Dr Chennaveera Kanavi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q13207856|Fäyrüzä Möslimevä]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q13512620|Hamish Wilson]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q13560249|Lucille Times]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Lucille Times & Historical Marker.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q13570123|Lalli Partinen]]'' | | [[فنلينڊ|فن لينڊ]] | | | [[فائل:Lalli-Partinen-1965.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q13742419|Kees Bakker]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q14492130|Leo Goodman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q14857056|Wout Holverda]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | [[فائل:Wout Holverda (1984).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q14949590|Augustine Mahiga]]'' | | [[تنزانيا]] | | | [[فائل:Augustine Mahiga (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q14950917|Jim Fraser]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Jim Fraser - Germantown Academy 1954.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q14981932|Patrick Hanks]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q15077049|Sergej Sokolkin]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q15077313|Blas Camacho Zancada]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q15131268|Michel Tibon-Cornillot]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q15141208|Marco Ferrari]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:MarcoVirgilioFerrari.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15260378|Carlos Casamiquela]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Carlos Casamiquela.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15379160|Beatriz Yamamoto Cázarez]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q15429090|Joel Shatzky]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q15442290|Joel J. Kupperman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q15443253|Swapan Kumar Chakravorty]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Swapan Kumar Chakravorty - Kolkata 2011-08-02 4503.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15445520|Judy Irola]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q15455926|Manuel Juárez]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Manolo Juárez at Biblioteca Nacional 2014 (15701603999).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15485954|Nicholas Rinaldi]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q15531146|Roza Sabiryankyzy Akkuchukova]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q15618745|Manglesh Dabral]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Manglesh Dabral. Dec 1993. New Delhi. By Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15636630|Marek Pivovar]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | [[فائل:Marek Pivovar 2015.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15711854|Jan Veentjer]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | [[فائل:HockeyNL-HDM1963.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15723603|Ajit Das]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q15723647|Amarendra Mohanty]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Amarendra Mohanty Odia Film Music Director.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15724226|Tapu Mishra]]'' | | [[اوڙيسا|اوڙيسيا]] | | | [[فائل:Tapu Mishra Bengaluru Odia Ganesa Puja1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15725319|Shantiraj Khosla]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q15730390|Kamal Rani]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q15731459|Turi Simeti]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Turi Simeti.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15819842|Ibrahim Mbombo Njoya]]'' | | [[ڪيمرون]] | | | [[فائل:Ibrahim Mbombo Njoya KdfsultanIb.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15835700|Moses Hamungole]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q15876044|Jarmila Rýznarová]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q15883033|Yauhien Anischanka]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]] | | | |- | ''[[:d:Q15896972|Ho Chau-chu]]'' | | [[تائيوان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | |- | ''[[:d:Q15921673|Franz Marx]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q15942109|Eugenio Minasso]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Eugenio Minasso.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15943581|Bartolomeo Pepe]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Bartolomeo Pepe datisenato 2013.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q15994807|Michael Wakelam]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q16046136|Houshang Mansourkhaki]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q16052047|Karim Akbari Mobarakeh]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Karim akbari mobarake 02.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16052285|Mohammad Mirmohammadi]]'' | | ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]] | | | [[فائل:Seyyed Mohammad Mirmohammadi 2018-06-23.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16053060|Hossein Sheikholeslam]]'' | | [[ايران]]<br/>''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]'' | | | [[فائل:Hossein Sheikholeslam.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16090540|M. Narasimham]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q16091761|Aurora Cornu]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q16093542|Anthony Bailey]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:AnthonyBailey.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16093633|Stanley Chera]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q16104508|Janos Mohoss]]'' | | [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q16104930|Shyam Bihari Misra]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q16104964|Renzo Gattegna]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q16105298|Roger Chappot]]'' | | [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q16105431|Basil Pesambili Mramba]]'' | | [[تنزانيا]] | | | |- | ''[[:d:Q16105794|Stephen Susman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q16105925|Robert H. Garff]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q16106394|John Palmer]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q16106734|Aubrey Mokoape]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q16116741|Željko Mavrović]]'' | | [[ڪروشيا]]<br/>''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]'' | | | [[فائل:Zeljko Mavrovic Sarastro.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16117386|David Shepard]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:David Shepard (13860572183) (1).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16118380|Abdelkader Jerbi]]'' | | [[تيونس]] | | | |- | ''[[:d:Q16119295|Ahmed Halawa]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | [[فائل:أحمد حلاوة.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16121789|Mahmoud El Idrissi]]'' | | [[مراڪش]] | | | |- | ''[[:d:Q16123725|Kamal Amer]]'' | | [[مصر]]<br/>''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]'' | | | |- | ''[[:d:Q16124469|Marwan Mahfouz]]'' | | [[لبنان]] | | | [[فائل:Marouan Mahfouz, Damascus Opera House - Aug 13, 2020.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16124968|Saleh Abdullah Ali Al-Sanabani]]'' | | [[يمن]] | | | |- | ''[[:d:Q16128982|Oleg Zalotnev]]'' | | [[بيلاروس]] | | | |- | ''[[:d:Q16138667|Thanwa Raseetanu]]'' | | [[ٿائيلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q16138911|Somsak Jaikaew]]'' | | [[ٿائيلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q16143657|Agnaldo Timóteo]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Agnaldo Timóteo (8488377495).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16144880|Abdul Hamid Sebba]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q16145812|Ferenc Tóth]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q16151657|Nand Kumar Singh Chauhan]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q16151874|Benny Napoleon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Benny Napoleon.jpeg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16162589|Mohamed Nejib Berriche]]'' | | ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''<br/>[[تيونس]] | | | |- | ''[[:d:Q16166855|Yaakov Schwei]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q16184437|Jeanne PMR Winaktu]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q16185240|Miša Aleksić]]'' | | ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>[[سربيا]] | | | [[فائل:Misa Aleksic 2008.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16191015|Isidro Pedraza Chávez]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q16195218|Olan Montgomery]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q16197612|Gerry Cottle]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q16200336|Eve Branson]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Eve Branson.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16202862|Lance Carson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q16204248|José Alberto Ciurana]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q16205288|David Cook]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q16207131|Little Walter DeVenne]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Little Walter Devenne.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16215977|Lee Nurse]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q16263095|André Manaranche]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q16269511|Howard Schoenfield]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q16297882|Heikki Aarva]]'' | | [[فنلينڊ|فن لينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q16301834|Eugenio Rojas Apaza]]'' | | [[بوليويا]] | | | [[فائل:Eugenio Rojas Apaza en 2019.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q18162113|Vekuii Rukoro]]'' | | [[نميبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q18209595|Oyewusi Ibidapo Obe]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q18217421|Rao Dharampal]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q18236146|Yulyen Balmusov]]'' | | [[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q18246554|Enio Mainardi]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q18249366|Theodore Bugas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q18249465|Othón Cuevas Córdova]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q18275399|Gláucio Ary Dillon Soares]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q18280349|Vladimir Shnitke]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q18327523|György Snell]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | [[فائل:SnellGyorgyFotoThalerTamas.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q18350877|Alberto Amador Leal]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q18390781|Roberto Leitão]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Roberto Leitão.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q18391983|Sekhar Basu]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Sekhar Basu.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q18405881|Nikiforos]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q18421453|Subiakto Tjakrawerdaya]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Subiakto Tjakrawerdaya.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q18538499|Adrian Bărar]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | [[فائل:Adi Barar (Cargo) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q18539289|Cornelia Catangă]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q18546585|Hilary S. Chapman]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q18549704|Nicolae Sabău]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q18618827|Igor Bogdanoff]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Igor Bogdanov.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q18618829|Grichka Bogdanoff]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Grichka B, Présentation équipe DMBC, 10 septembre 2016 - 6.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q18634038|Anfim (Tudos)]]'' | | [[مالدووا|مولدووا]] | | | |- | ''[[:d:Q18649004|Avelino Méndez Rangel]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Avelino Mendez Rangel 1 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q18683826|Krishan Kumar Aggarwal]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q18685775|Jim Dornan]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q18685824|Ayatullah Durrani]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q18687827|Morris Hood III]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q18688035|Jitendra Nath Pande]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q18738911|Mack Walker]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q18747673|Reynaldo Salazar]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q18750351|Maulana Ameer Zaman]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q18750460|Ram Lal Rahi]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q18752973|Tiit Lilleorg]]'' | | [[اسٽونيا]] | | | |- | ''[[:d:Q18764064|Martin S. Fox]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q18810088|Elidio Espinoza]]'' | | [[پيرو]] | | | [[فائل:Elidio Espinoza Quispe.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q18811939|Terry Doran]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q18921500|Felicia F. Campbell]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q19271880|Sami Hasan Al Nash]]'' | | [[يمن]] | | | |- | ''[[:d:Q19281555|Manzoor Ahtesham]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q19301055|María Araujo]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q19361829|Giovanni Battista Rabino]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Giovanni Battista Rabino.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q19432890|Abelardo Díaz]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q19517945|Pir Noor Muhammad Shah Jillani]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q19518853|Luis Enrique Mercado]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q19547762|Munirathna Anandakrishnan]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Anandakrishnan.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q19547902|கோ. இளவழகன்]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q19561531|Nolan Mettetal]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q19564424|Dietmar Seyferth]]'' | | [[جرمني]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q19605243|Ashok Kumar Walia]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q19608131|Caio Narcio]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Caio Narcio.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q19609869|Chandro Tomar]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q19611679|Yusuf Kenan Sönmez]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q19635577|Dimitris Kremastinos]]'' | | [[يونان]] | | | [[فائل:KremastinosDimitris.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q19665021|Helen Damico]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q19667174|Shingoose]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q19667683|Kim H. Veltman]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | [[فائل:Kim Veltman at EVA London 2017.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q19668626|Rajkumar Keswani]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q19710290|José Carlos Schiavinato]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q19725072|Dadang Wigiarto]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Bupati Situbondo Dadang Wigiarto periode kedua.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q19787577|Rubén Anguiano]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q19871563|Frank Brew]]'' | | [[آسٽريليا]] | | | |- | ''[[:d:Q19872432|Ken Colvin]]'' | | [[آسٽريليا]] | | | |- | ''[[:d:Q19880661|Miguel Ángel Gutiérrez Machado]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q19895787|Brijendra Singh Rathore]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q19915711|Abdulmanap Nurmagomedov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Abdulmanap Nurmagomedov in 2021.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q19942870|Dadang Hawari]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q19953017|Abd ar-Rahman ibn Khalifa]]'' | | [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q19974584|Lukman Niode]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q20004583|Josep Ferrer Peris]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q20004758|Josep Sala i Mañé]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Primera actuacio castellers de barcelona.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20016600|Alberto Sonsol]]'' | | [[يوراگوائي]] | | | |- | ''[[:d:Q20045601|Antônio de Jesus Dias]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q20048117|José Júlio Venâncio Antunes]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | [[فائل:José Júlio VFXira 01.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20049141|Mário Coelho]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | [[فائل:Monumento a Mário Coelho, Vila Franca de Xira 03.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20054063|John M. Squire]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q20064152|Kuo Nan-hung]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q20069206|Vasyl Pisnyi]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q20090063|Vakha Agaev]]'' | | [[روس]] | | | [[فائل:Vaha Agaev.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20403285|Tony Moussa]]'' | | [[شام]] | | | |- | ''[[:d:Q20418100|Riyāḍ Najīb Al-Rayyis]]'' | | ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]] | | | |- | ''[[:d:Q20420208|Al-Qadi Barhoun]]'' | | [[مراڪش]] | | | [[فائل:Barhoun.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20426392|Bens Leo]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q20426512|Hilmi Aminuddin]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q20479636|Venelin Mitev]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | |- | ''[[:d:Q20480938|István Kozma]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]]<br/>[[هنگري|ھنگري]] | | | [[فائل:Kozma István NB.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20501917|Avraham Yeshayahu Heber]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | [[فائل:הרב הבר.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20507884|Karen Babayan]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[آرمينيا]] | | | |- | ''[[:d:Q20509962|Grigor Brutyan]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[آرمينيا]] | | | |- | ''[[:d:Q20513641|Harutyun Topikyan]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q20525356|Benjamin Tolić]]'' | | [[ڪروشيا]] | | | [[فائل:Benjamin Tolić.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20528490|Tõivo Sarmet]]'' | | [[اسٽونيا]] | | | [[فائل:Toivo sarmet2.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20533125|Dositeo Rodríguez]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q20559646|A. Yunus Kunju]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:A younus kunju x mla.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20560624|Mehman Aghayev]]'' | | [[آذربائيجان]] | | | |- | ''[[:d:Q20560807|Naini Narshimha Reddy]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Nayini Narsimha Reddy.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20565316|Alasgar Gurbanaliyev]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]] | | | |- | ''[[:d:Q20605416|Bakari Mwapachu]]'' | | [[تنزانيا]] | | | |- | ''[[:d:Q20610736|Tasoltan Mamsurov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q20665651|Pydikondala Manikyala Rao]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q20670029|Dalenda Abdou]]'' | | ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''<br/>[[تيونس]] | | | |- | ''[[:d:Q16307459|Boonruen Choonhavan]]'' | | [[ٿائيلينڊ]]<br/>''[[:d:Q1081620|Siam]]'' | | | [[فائل:บุญเรือน ชุณหะวัณ.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16327525|Dimitris Talaganis]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q16328064|Sakēs Totlēs]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q16336402|Almeida Henriques]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | |- | ''[[:d:Q16336608|André Zacharow]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q16336792|Arnaldo Faria de Sá]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Arnaldo Faria de Sá ABr.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16336946|Bonifácio José Tamm de Andrada]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Deputado Federal Bonifácio Andrada.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16337113|Cecília Guimarães]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | |- | ''[[:d:Q16337360|Domingos de Freitas Diniz Neto]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q16337378|Dulce Nunes]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q16337681|José de Oliveira Fernandes]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Museu da Cidade de Manaus - 15.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16337792|Lúcia Braga]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Plenário do Congresso (39777958125).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16337889|Maria José Valério]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | [[فائل:Maria José Valério, 1968 (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16366590|Elbrus Abbasov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]] | | | |- | ''[[:d:Q16371865|Nizameddin Quliyev]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q16376838|Zöhrab Alıyev]]'' | | [[آذربائيجان]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q16377555|Ingilab Nasirov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]] | | | |- | ''[[:d:Q16382689|Leon Adyan]]'' | | [[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q16466511|Laxman Giluwa]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q16485758|Antonio González Pacheco]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q16490286|Carlos Holmes Trujillo]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | [[فائل:Holmes Trujillo.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16493623|Aritana Yawalapiti]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q16494414|Artur Portela Filho]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | |- | ''[[:d:Q16498472|Kerstin Behrendtz]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q16518797|Sabina de la Cruz]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Sabina de la Cruz.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16526878|André Osi]]'' | | [[بيلجيم]] | | | [[فائل:Andre Osi 20100207 Bagnols-sur-Ceze 1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16530501|Aslanbek Fidarov]]'' | | [[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q16534529|Aron Atabek]]'' | | [[قازقستان]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | [[فائل:Aron Atabek imprisoned poet Kazakhstan Astana 2012.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16538862|Danil Khalimov]]'' | | [[قازقستان]] | | | |- | ''[[:d:Q16559534|Giorgio Gatti]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q16562408|Guido Stagnaro]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q16595738|Marianne Lundquist]]'' | | [[سويڊن]] | | | [[فائل:Marianne Lundquist SOK.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16624314|Ramón Romero Roa]]'' | | [[پيراگوئي]] | | | [[فائل:RamonRomeroRoa.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16625708|Roberto Valcárcel]]'' | | [[بوليويا]] | | | [[فائل:Roberto Valcarcel.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16631776|Vladimir Voronov]]'' | | [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | [[فائل:Vladimir Voronov i Aleksandr Michkov.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16632989|Kjell Grane]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q16647536|Arthur Whistler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q16656949|Mishik Kazaryan]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Kazaryan Mishik, cutted.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16670158|Pino van Lamsweerde]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Pino van Lamsweerde 3.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16672105|Vladimir Lopukhin]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Lopukhin Vladimir.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16701731|Roy Horn]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>''[[:d:Q713750|West Germany]]'' | | | [[فائل:Las Vegas, Nevada's headlining illusionists Siegfried & Roy (Roy Horn cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16727899|Ben Chafin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q16728415|Bill C. Davis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q16728630|R. Doraikkannu]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q16728723|Nasir Durrani]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q16729376|Gordon Van Wylen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q16729793|Marlene Herrera Díaz]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q16729954|Hudeidi]]'' | | [[صوماليا|سوماليا]] | | | |- | ''[[:d:Q16730231|Omar Jazouli]]'' | | [[مراڪش]] | | | |- | ''[[:d:Q16730710|Brandis Kemp]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q16732661|José Babel Mireles Valverde]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:José Manuel Mireles Valverde.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16732956|Alia Muhammad Baker]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q16744309|Butana Komphela]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q16746913|Mykola Myatlitski]]'' | | ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''<br/>[[بيلاروس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q16842006|Corky Lee]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Corky Lee at the Chinese American Museum DC in 2019.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16847056|Nick Cordero]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q16865759|Enrico Comba]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q16885966|Suresh Kumar Srivastava]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q16910068|Florentino Domínguez Ordoñez]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q16910076|Gilberto Ensástiga]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q16912496|Philippe Lécrivain]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q16939853|Cláudio Petraglia]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q16940061|Dinaldo Medeiros Wanderley]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q16940336|Nelson Meurer]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:NELSON MEURER.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16940411|José Itamar de Freitas]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q16940797|Sérgio Olímpio Gomes]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Deputado Major Olimpio no Senado 2 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16977833|Syed Muhammad Fazal Agha]]'' | | [[پاڪستان]]<br/>[[برطانوي راڄ]] | | | |- | ''[[:d:Q16979865|Azmeera Chandulal]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Chandulal Ajmeera.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16979978|Neil D. Jones]]'' | | ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Neil D. Jones.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q16999679|Rafel Tur i Costa]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q17032692|África Lorente Castillo]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Africa Malaga.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17034981|Trần Ngọc Châu]]'' | | [[ويٽنام]]<br/>''[[:d:Q180573|South Vietnam]]'' | | | [[فائل:Dân-biểu đơn-vị Kiến-Hòa Trần Ngọc Châu.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17123751|Ismail Bhamjee]]'' | | [[بوٽسوانا]] | | | |- | ''[[:d:Q17126490|Tullio Abbate]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Tullio Abbate and Ayrton Senna.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17154848|Паращенко Владимир Михайлович]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Паращенко Владимир Михайлович.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17198221|Dennis Johnson]]'' | | [[جميڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q17279336|Robert Martin Gumbura]]'' | | [[زمبابوي]] | | | |- | ''[[:d:Q17285375|Luigi Reitani]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q17305968|Henry Graff]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Henry F. Graff.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17322473|Iris Love]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q17370650|Jean-Pierre Jossua]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q17388929|Dinesh Chandra Yadav]]'' | | [[نيپال]] | | | |- | ''[[:d:Q17395359|Arianna W. Rosenbluth]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Arianna W Rosenbluth.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17410598|Imam Suroso]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Anggota DPR RI Komisi IX, Imam Suroso.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17410704|Masud Yunus]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Wali Kota Mojokerto Mas'ud Yunus.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17411404|Soegiharto]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:KIB Sugiharto.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17453217|Vinicio Bernardini]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Vinicio Bernardini.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17486036|Henri Kichka]]'' | | [[بيلجيم]] | | | [[فائل:Henri Kichka au Ciné-Club Educatif et Culturel le 11 mars 2010 à Mons (Crop).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17489803|Nipper Read]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q17505073|Amaranth Ehrenhalt]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Étienne Hajdu et Amaranth Ehrenhalt photo Olivier DUMAY.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17505980|Muhammad Amin]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Wagub NTB Muhammad Amin.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17622463|Miguel Ángel Furones]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Miguel angel furones.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17632923|William Izarra]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | [[فائل:William Izarra.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17661487|Unnikrishnan Namboothiri]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Unnikrishnan Namboothiri.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17746498|Kanybek Isakov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]] | | | [[فائل:Kanybek Abduvasitovich Isakov. 14.05.2013.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q17859863|Kalsoom Perveen]]'' | | [[پاڪستان]]<br/>[[برطانوي راڄ]] | | | |- | ''[[:d:Q18037895|Chrístos Sikánis]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q18043515|Evgeny Mikrin]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q18057030|Bennie G. Adkins]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Medal of Honor (15257829652).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q18129450|Daniel Yuste]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q20685591|Troy Sneed]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q20751292|Mostafa Khorramdel]]'' | | ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]] | | | [[فائل:دوستان دکتر خرمدل، کمال مولودپوری و سایر دانشجویان مهاباد.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20856252|Giorgio Mondino]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Giorgio Mondino.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20871871|José Ramón Fernández Gordo]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q20873631|Kanstancin Sieviaryniec]]'' | | [[بيلاروس]] | | | |- | ''[[:d:Q20888651|Mikhail Vinogradov]]'' | | [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q20891855|Elena Hrenova]]'' | | [[مالدووا|مولدووا]] | | | [[فائل:Elena Hrenova (2015-01-19).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q20985282|Aqel Biltaji]]'' | | [[اردن]] | | | [[فائل:Hayder Murad Death anniversary 75 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q21002307|Abba Kyari]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q21035340|Rick May]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q21039937|Anatoli Bondarenko]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q21064276|Gertrude Rwakatare]]'' | | [[تنزانيا]] | | | |- | ''[[:d:Q21074108|Jaugen Bialassin]]'' | | [[بيلاروس]] | | | [[فائل:Jaugen Bialassin.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q21104193|Achyut Madhav Gokhale]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q21338525|Pakshirajan Lakshminarasimhan]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:6472-Image-32531-1-17-20200727.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q21339879|Zlatko Kvaček]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q21341636|Nina I. Strelnikova]]'' | | [[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q21391159|Amnon Freidberg]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | [[فائل:אמנון פרידברג, סירה.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q21400588|Hafez Abu Seada]]'' | | ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | [[فائل:HafezAbuSeada.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q21405631|Hamid Kahram]]'' | | ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q21440948|Jerzy Zacharko]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q21463610|Walter Spitzer]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q21464665|Philip Morsberger]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q21467243|David Leverett]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q21480753|Juanjo Rocafort]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q21513748|Edayathumangalam Kandaswamy Ganesan]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q21515658|Edman Ayvazyan]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Edman Ayvazyan 1(Cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q21572745|Firsat Sofi]]'' | | [[عراق]] | | | [[فائل:فرسەت سۆفی.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q21597734|Georges Trussart]]'' | | [[بيلجيم]] | | | |- | ''[[:d:Q21651710|Nomula Narsimhaiah]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q21663093|Musa Yerniyazov]]'' | | [[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q21663972|Alexander Vasserman]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q21674648|Mohammad Kiavash]]'' | | ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''<br/>[[ايران]] | | | [[فائل:سید محمد علوی تبار.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q21682616|కె.కె.రంగనాథాచార్యులు]]'' | | [[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''<br/>[[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q21685126|Narendra Kumar Swain]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:NKS2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q21747070|Dan Tătaru]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q21827250|Sarat Kumar Kar]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Sarat Kumar Kar.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q21833015|Gaetano Rebecchini]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q21933841|Suresh Gore]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q21974445|Charan Ramdas]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q22003024|Riyaz Ahmad]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q22004843|Nate Hawkins]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q22006946|Mita Haque]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[پاڪستان]] | | | [[فائل:Mita haque cropped from the image of Sheikh Hasina presents Ekushey Padak 2020, Osmani Memorial Auditorium, Dhaka, 2020-02-20 (PID-0034166) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q22087194|Baddegama Samitha Thero]]'' | | [[سري لنڪا|سريلنڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q22095691|Thandika Mkandawire]]'' | | [[ملاوي]] | | | |- | ''[[:d:Q22277578|Rajendra Devlekar]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q22690302|Michel Tabet]]'' | | [[لبنان]] | | | |- | ''[[:d:Q22812069|Θανάσης Αγγέλου]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q22921036|Sergio Rossi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q22926728|Cristopher Mansilla]]'' | | [[چلي]] | | | [[فائل:Cristopher Mansilla (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q22947427|Abdul Hameed Abu Al-Naeem]]'' | | [[مراڪش]] | | | |- | ''[[:d:Q23062821|Mahamane Jean Padonou]]'' | | [[نائيجر]] | | | |- | ''[[:d:Q23302699|Yosiwo George]]'' | | [[مائڪرونيشيا جون فيڊريٽيڊ اسٽيٽس]] | | | [[فائل:Federated States of Micronesia Opening Ceremony 150622-N-MK341-013 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q23304286|P. R. Krishna Kumar]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q23561648|Bernd Grimmer]]'' | | [[جرمني]] | | | [[فائل:2015 Bernd Grimmer (Landesparteitag AfD Baden-Württemberg) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q23674715|Edward Sienkiewicz]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q23753137|Salvador Vives]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q23815604|Carol Sutton]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q23837608|Rubén Tierrablanca González]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q23887677|Dhanare Paskal Janya]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q23893571|Angelo Perugini]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Perugini.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q23908916|K. V. Vijayadas]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:K.V. Vijayadas.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q23914052|Nelu Bălășoiu]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q23920645|Ömer Döngeloğlu]]'' | | [[ترڪي]] | | | [[فائل:Ömer Döngeloğlu.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q23927424|Želimir Altarac Čičak]]'' | | ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]] | | | [[فائل:Želimir Altarac Čičak .jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q23927812|Claudio Zupo]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q23930665|Daniel-Ștefan Drăgulin]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q24009927|Yuri Ponomarev]]'' | | [[روس]] | | | [[فائل:Пономарёв Юрий Иванович.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q24021020|Ion D. Aliman]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q24083233|Ionel M. Michiu]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q24230776|Lyavon Hryshuk]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]] | | | |- | ''[[:d:Q24248306|Orlando McDaniel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q24251127|Joel Otim]]'' | | [[يوگنڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q24294484|Ducange Sylvain]]'' | | [[هيٽي]] | | | |- | ''[[:d:Q24351545|Abrek Ayupov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Abrek Ayupov 03.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q24431331|Andrzej Jan Noras]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q24525349|Vasile Gherasim]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q24565738|Joe Hand Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Joe Hand, Sr. at Joe Hand Promotions, Inc. 40th Anniversary Party.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q24572394|Appaji M. J.]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q24572544|Tanveer Akhtar]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q24809974|Vladimir Gerdt]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q24852023|A. M. M. Safiullah]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q24877346|Jiří Ventruba]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | [[فائل:JiriVentruba.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q24940009|Miguel Ángel Troitiño]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Miguel Angel Troitiño.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q24941932|Michele Serio]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Michele Serio.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q24949382|Asit Bandopadhyay]]'' | | [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q25111059|Anusuya Prasad Maikhuri]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q25136946|Kamel Lemoui]]'' | | [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q25189922|Colin Jones]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q25423626|Ali Soleimani]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Ali Soleimani at the Eighth Ammar Film Festival (01).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q25438009|Danilo Pertsov]]'' | | [[يوڪرين]] | | | [[فائل:Д. Перцов.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q25463188|Neta S. Pane]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q25463883|Edy Oglek]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q25466692|Ade Firman Hakim]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q25468009|Frederik Batti Sorring]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Frederik Batti Sorring, Bupati Toraja Utara.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q25468371|Nadjmi Adhani]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Nadjmi Adhani, Wali Kota Banjarbaru.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q25468378|Sudjati]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Sudjati Bupati Bulungan.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q25469512|Kuryana Azis]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Drs. H. Kuryana Azis.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q25471296|Muharram]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Muharram berau.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q25471771|Shazni Munir Mohd Ithnin]]'' | | [[ملائيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q25473657|Irena Alijošiūtė]]'' | | [[لٿوينيا]] | | | |- | ''[[:d:Q25542625|Knyaz Hacıyev]]'' | | [[آذربائيجان]] | | | |- | ''[[:d:Q25588647|P. Gopinathan Nair]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q25640123|Guus Smeets]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | [[فائل:Guus Smeets.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q25998965|Marius Dinulescu]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q26251738|Shamsuzzaman Khan]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]] | | | [[فائل:Shamsuzzaman Khan Dhaka 2019 (3).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q26256181|Sálvio Dino]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q26466079|Onkar Nath Srivastava]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q26677234|David Stypka]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q26856800|Muhammad Hamza]]'' | | [[پاڪستان]]<br/>[[برطانوي راڄ]] | | | |- | ''[[:d:Q26923140|Emil J. Freireich Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q26924548|Rohit Sardana]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q26971502|Jan Žižka]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]] | | | |- | ''[[:d:Q27022448|Adlin Mair-Clarke]]'' | | [[جميڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q27044994|Hooshang Mirzaee]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q27062983|Muhammad Mohaiminul Islam]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q27063489|MA Hashem]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q27063631|B.J. Marsh]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q27195991|Valeria Gagealov]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | [[فائل:Valeria Gagealov 2014 Romania stamp.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q27207944|Najma Chowdhury]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | [[فائل:Najma Chowdhury speaking.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q27514682|Samuel Wembé]]'' | | [[ڪيمرون]] | | | |- | ''[[:d:Q27525876|Gyula Horvath]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q27589327|Pablo Cámbar]]'' | | [[هونڊورس|هنڊوراس]] | | | [[فائل:Pablo José Cámbar.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q27662830|Ann Katharine Mitchell]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q27664982|Carlos Falcó, 5th Marquess of Griñón]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Carlos Falcó.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q27690287|Ruth Lewis]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q27734548|Bill Bullard, Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q27804545|Maqbul Ahmed]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q27835309|Félix Mendonça]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:BA10200 div Felix Mendonça 2006.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q27862807|Walmir Oliveira da Costa]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q27950616|Munir Al-Aboushi]]'' | | [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]<br/>[[اردن]] | | | |- | ''[[:d:Q27975003|Alícia Guri i Canivell]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q28001421|Jerry Relph]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Minnesota State Senator Jerry Relph.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q28007795|Hella Brock]]'' | | [[جرمني]]<br/>''[[:d:Q16957|German Democratic Republic]]'' | | | |- | ''[[:d:Q28039797|Nicolaie-Sebastian-Valentin Radu]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q28086077|Kebby Maphatsoe]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q28121682|Arpik Hasratyan]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Arpik Asratyan.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q28122480|Brian Arrowsmith]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q28370205|Surendra Singh Jeena]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Jeena Bhaiya.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q28370231|Gopal Singh Rawat]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Gopal Singh Rawat.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q28403467|Jaybee Sebastian]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q28420151|Buruji Kashamu]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | [[فائل:Buruji Kashamu.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q28485065|Aptripel Tumimomor]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Aptripel Tumimomor.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q28498255|David Brooks]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Elmer Wayne Henley and David Owen Brook (by Jerry Click) – Bolivar Peninsula, August 10, 1973.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q28555913|José Carlos da Silva Júnior]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q28664898|Mikhail Plotkin]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q28708192|Llorenç Cassi i Morató]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q28716759|حمد الريح]]'' | | [[سوڊان]] | | | |- | ''[[:d:Q28843094|Luís Macedo]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | |- | ''[[:d:Q28867793|Jacques Thobie]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q28911753|Branislav Blažić]]'' | | [[سربيا]] | | | |- | ''[[:d:Q28962630|Gladys Beckwith]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q29078601|Nedal Abu Tabaq]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Nedal Abu Tabaq portret 1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q29079958|Bogusław Cygler]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q29358941|Vladimir Zuykov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q29370558|Ujwal Thapa]]'' | | [[نيپال]] | | | [[فائل:Ujwal Thapa.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q29452463|Pradeep Maharathy]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Pradeep Maharathy.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q29462882|Alan Abel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Alan Abel of The Philadelphia Orchestra (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q29505408|Lew Hill]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q29525790|Marc Engels]]'' | | [[بيلجيم]] | | | |- | ''[[:d:Q29527515|Abdul Mahdi Hadi]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q29568123|Tohami Khaled]]'' | | [[لبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q29639760|Luis Arias Graziani]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q29640879|Surat Mathur]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q29727768|Francesco Perrone]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Francesco perrone Olimpiadi Roma 1960.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q29887876|Israel Zelitch]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q29944026|Richard Mendani]]'' | | [[پاپوا نيو گني]] | | | |- | ''[[:d:Q30081749|Hadi Khosroshahi]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:هادي خسروشاهي.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q30231744|Piotr Wowry]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q30320385|Walter Robb]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q30404445|José Évrard]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Saint-Laurent-Blangy - Congrès fondateur des Patriotes le 18 février 2018 (061).JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q30687590|Vijay Kumar Kashyap]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Vijay Kashyap BJP Minister.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q30687834|G. P. Venkidu]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:GPV Gobi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q30728097|Yves Vander Cruysen]]'' | | [[بيلجيم]] | | | |- | ''[[:d:Q30729040|Jean-Marc Manducher]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q30789633|Huba Rozsnyai]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q30930334|Gil Vianna]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q30934103|Ibsen Henrique de Castro]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q30935116|Herzem Gusmão]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Herzem Gusmão em 23 de julho de 2019 (2).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q31199474|Baldo Podić]]'' | | [[ڪروشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q31201089|Subhadra Sen Gupta]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q31296778|Anvar Nahmadov]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q31451910|Mukar Cholponbayev]]'' | | [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]] | | | |- | ''[[:d:Q31724199|Sadek Bachchu]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q31724856|Mirza Mazharul Islam]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q31741007|Pearson Jordan]]'' | | [[بارباڊوس]] | | | |- | ''[[:d:Q32291770|Thomas H. Kunz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q32362040|Olga Domuladzhanova]]'' | | [[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q33236658|Jean-Philippe Ruggieri]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q33239234|Fábio Hissa Vieira Hazin]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q34113948|Giovanni Pretorius]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q34970774|Olga Levko]]'' | | ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''<br/>[[بيلاروس]] | | | |- | ''[[:d:Q35342309|Tawfiq al-Yasiri]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q36489247|Muhammad Jadam Mangrio]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q36514477|Brian J. Axsmith]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q36657949|R.Y. Anderson]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q38002088|Cesare Leonardi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q38583129|N. Appaji Gowda]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q39058126|Anand Mohan Zutshi Gulzar Dehlvi]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Gulzar dehlvi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q39070358|Habib ur Rahman]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q56399697|Yopie Latul]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q56399754|Burhan Abdurahman]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Wali Kota Ternate Burhan Abdurahman.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q56410339|Camille Bonnet]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:L'équipe du SU Agen finaliste du championnat de France de rugby, en mars 1943 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q56600042|Younus Soomro]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q56630743|Vincent Mhlanga]]'' | | [[اسواتيني|سوازي لينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q56641288|László Gróf]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q56651269|Waqar Ahmed Seth]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q56678261|Bernie Juskiewicz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q56678450|Dick Hinch]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q56743555|Martha Sánchez Néstor]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q56841045|Mongameli Bobani]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q56862871|Brian Crowe]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q57037216|Marcello Brunelli]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:Brunelli Marcello.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q57342370|Nikhil Nandy]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs & Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (1).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q57617645|Fernand Turcotte]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q57829968|Faith Alupo]]'' | | [[يوگنڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q57903860|Elmer Pato]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q57973856|Ambrose Mandvulo Dlamini]]'' | | [[اسواتيني|سوازي لينڊ]] | | | [[فائل:10.08 總統接見「史瓦帝尼王國總理戴安伯伉儷」 (48863175906).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q57986405|Ndifor Afanwi Franklin]]'' | | [[ڪيمرون]] | | | |- | ''[[:d:Q58004322|Ulfat Mustafin]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q58175439|Ajay Kumar Tripathi]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Justice Ajay Kumar Tripathi.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q59226203|Cabo Almi]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q59245275|Silvio Favero]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q59327278|Raj Mohan Vohra]]'' | | [[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | [[فائل:Raj Mohan Vohra.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q59387154|Dennis G. Peters]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Dennis G. Peters (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q59594563|Shin So-gol]]'' | | [[ڏکڻ ڪوريا]] | | | [[فائل:신소걸.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q59822632|David Corrêa]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:David Corrêa na Tradição 2013.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q60048453|Carlos Burga]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q60428775|Ron Wright]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Ron Wright, official portrait, 116th Congress.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q60578644|Khaled Al Amir]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q60676275|Anthony Mwamba]]'' | | [[زيمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q60676348|István Turu]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q60682885|Nikolay Petrunin]]'' | | [[روس]] | | | [[فائل:Петрунин Н.Ю.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q60684463|Hussain Ahmed]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs & Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (3).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q60734385|Jim Cross]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q60734833|Danny Campbell]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q60735860|Jack Page]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q60829798|Rebeca Guber]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q60944987|Roger Maes]]'' | | [[بيلجيم]] | | | |- | ''[[:d:Q61029386|Gérard Gire]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q61080701|Abu Hena]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q61080791|Sheikh Md Abdullah]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | [[فائل:State Minister for Religious Affairs Alhaj Advocate Sheikh Md Abdullah delivers speech at Hajj management meeting 2019-05-16 (PID-0038640) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q61101983|מנחם מנדל]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | |- | ''[[:d:Q61161331|Stephen Schwartz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q61221263|Jean Luc Rosat]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q61229497|SM Mohsin]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | [[فائل:S. M. Mohsin cropped Prime Minister Sheikh Hasina awards Ekushey Padak 2020 at Osmani Memorial Auditorium Dhaka 2020-02-20 (PID-0034165) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q61283036|Azmi Mohamed Megahed]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | [[فائل:عزمي مجاهد.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q61314646|Kartikeswar Patra]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q61355370|Godfrey Grima]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q61375379|Skariah Thomas]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Scariah Thomas.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q61481724|Luigi Roni]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q61556012|Bikram Keshari Barma]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q61625027|Mac Jack]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q61670448|Leanid Dziejka]]'' | | [[بيلاروس]] | | | [[فائل:Пасведчанне дэпутата Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12 склікання на імя Леаніда Дзейкі.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q61707992|Stephen C. de St. Jeor]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q61746483|Pierre Housieaux]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q61781035|Hans Grotz]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q61893591|Ravi Shankar Patnaik]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q61945598|Marc Pilcher]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q62072676|Adebayo Osinowo]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q62081852|José Daniel Guccione]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:José Guccione.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q62126551|Roberto Rivas Reyes]]'' | | [[نڪاراگوا]] | | | [[فائل:Roberto Rivas 2013.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q62381879|Nick Mourouzis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q62570988|John Obiero Nyagarama]]'' | | [[ڪينيا]] | | | |- | ''[[:d:Q62691119|Mutko Tsvetkov]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | |- | ''[[:d:Q62713325|Viktor Kelner]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q63004552|Wilberforce Kisamba Mugerwa]]'' | | [[يوگنڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q63197527|Florence Ridley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q63198327|Dora Werzberg]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q63342260|Miguel Ángel Giubergia]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Miguel Giubergia.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q63381257|Pascal Monkam]]'' | | [[ڪيمرون]] | | | |- | ''[[:d:Q63457716|Mohammed Oreibi Majid al Khalifa]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q63999140|Sangram Keshari Jena]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q64019473|Ludwig Wiedenmann]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q64095652|Фелікс Уладзіміравіч Шкірманкоў]]'' | | [[بيلاروس]] | | | |- | ''[[:d:Q64097038|Jos De Man]]'' | | [[بيلجيم]] | | | |- | ''[[:d:Q64141250|Balli Durga Prasad Rao]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q64149281|Bernard Grégoire]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q64348965|Nitsa Tsitra]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q64399281|Zamuxolo Joseph Peter]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q64399294|Pumza Patricia Dyantyi]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q64399328|Jacqueline Mofokeng]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q64399347|Dorah Dunana Dlamini]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q64399408|Tandi Gloria Mpambo-Sibhukwana]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q64681381|Rayyān, Aḥmad ʻAlī Ṭāhā]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q64855254|Alexandros Isaris]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q64859158|Gouri Sankar Dutta]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q64860750|Anish Deb]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Anish Deb - Kolkata 2015-10-10 5402.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q64918366|Zdeněk Preclík]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q64929872|Joseph Ferris]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q64949184|Aminul Islam Mintu]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q65030790|Richard Laird]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q65038140|Svatopluk Kasalý]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | [[فائل:Svatopluk Kasalý 28. 3. 2011.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q65166902|Joselito Falcão de Amorim]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Joselito Falcao de Amorim.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q65174387|Flaviola]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q65199622|Saeid Tashakkori]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:تشکری.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q65275379|Zaur Kantemirov]]'' | | [[آذربائيجان]] | | | |- | ''[[:d:Q65428531|Chavalit Soemprungsuk]]'' | | [[ٿائيلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q65548621|Suresh Amonkar]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q65561109|Satya Deo Singh]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q40038189|Naoteru Nabeshima]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | |- | ''[[:d:Q40232921|Hasna Begum]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]] | | | [[فائل:Hasna Begum 2.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q40331041|Rajan Mishra]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q41596279|Johan van Zyl]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | [[فائل:Johan Van Zyl 1 (Toyota Motors Europe) at Toyota Press Conference IAA 2017 by Nicolas Völcker.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q41791790|Debashis Panigrahi]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Dr. Debasis Panigrahi (Author).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q42303508|Marius van Heerden]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q42331566|Hamid Rashid Ma`ala]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q42389822|Waldemar Silva]]'' | | [[يوراگوائي]] | | | |- | ''[[:d:Q42428973|Jamshed Uddin Kakakhel]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q42429343|Waldemar Post]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q42571276|Gita Ramjee]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q42800040|Elizabeth Muyovwe]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q43106474|Henri-Thomas Lokondo]]'' | | [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] | | | |- | ''[[:d:Q43180489|Sibusiso Moyo]]'' | | [[زمبابوي]] | | | [[فائل:Sibusiso Moyo, Minister of Foreign Affairs and International Trade, Republic of Zimbabwe (28014487638) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q43210860|Farida Mansurova]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[تاجڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q43274270|Rodela]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Rodela (Luiz Carlos Ribeiro).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q43377246|Joshua Kyeremeh]]'' | | [[گھانا]] | | | |- | ''[[:d:Q45781300|James Kamwambi]]'' | | [[ملاوي]] | | | |- | ''[[:d:Q45781379|John Chikalimba]]'' | | [[ملاوي]] | | | |- | ''[[:d:Q45781626|Lingson Belekanyama]]'' | | [[ملاوي]] | | | |- | ''[[:d:Q45843259|Leïla Menchari]]'' | | ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''<br/>[[تيونس]] | | | |- | ''[[:d:Q45996744|Kwadwo Owusu Afriyie]]'' | | [[گھانا]] | | | [[فائل:Kwadwo Owusu Afriyie - 2019 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q46250843|Danial Jahić]]'' | | [[سربيا]] | | | |- | ''[[:d:Q46644655|Konstantin L. Ivanov]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q46995325|Hans Cohen]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q47011474|Asdrubal Bentes]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Asdrubal Bentes 2014.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q47011506|Roberto Torres]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q47030659|Narinder Bragta]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q47357805|Ole Hansen-Løve]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q47387297|Sardar Dur Muhammad Nasar]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q47389631|Ghulam Murtaza Baloch]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q47389945|Jam Madad Ali Khan]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q47392395|Muhammad Adil Siddiqui]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q47402338|Lea Harpaz]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | [[فائل:לאה הרפז.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q47411298|Shaukat Manzoor Cheema]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q47465350|Shani Mahadevappa]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q47507023|Tamás Böröndi]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q47528906|Carl Tighe]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q47529646|Priscilla Tozama Mantashe]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q47529773|Martha Mmola]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q47529782|Esteban Bocaranda]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q47537495|Amdi Bajram]]'' | | | | | [[فائل:Амди Бајрам.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q47544874|Sabbaruddin Chik]]'' | | [[ملائيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q47639046|Antonín Nedbal]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q47668952|Duan Zhengcheng]]'' | | [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]<br/>[[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q48167728|Indra Mohan Rajbongshi]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q48315912|Bernard Stalter]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Bernard Stalter.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q48719857|Ramu]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q48872746|Naomi Munakata]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Naomi Munakata (2011).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q48951979|Viktor Koval]]'' | | [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | [[فائل:2007-01-26 kovalskie 1010450 .jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q49250207|Muladi]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Menteri Sekretaris Negara Muladi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q49254213|Adang Sudrajat]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Adang Sudrajat.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q49561853|Anwarul Kabir Talukdar]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q50049590|A. K. M. Mosharraf Hossain]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q50396635|Sindisiwe van Zyl]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | [[فائل:Dr Doreen Sindisiwe van Zyl.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q50660601|AKM Jahangir Hossain]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q50828767|Moisés Mamani Colquehuanca]]'' | | [[پيرو]] | | | [[فائل:Moisés Mamani.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q51048751|Angela Salazar]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q51120523|Christine McHorse]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q51336938|Fiona Denison]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q51461749|El Príncipe Gitano]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q51670534|Teimuraz Tsiklauri]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[جارجيا]] | | | |- | ''[[:d:Q51670771|Vladimir Kharchenko]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Vladimir Kharchenko.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q51881137|Katalin Korinthus]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q52274178|Dave Nalle]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Davenalle.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q52315000|Md. Israfil Alam]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q52369511|Lorina Kamburova]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | [[فائل:Lorina Kamburova in Bulgaria promotional video.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q52723219|SK. Md. Nurul Haque]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q53086459|Ugo Tessitore]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q53544897|Antonio Beneyto]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Antonio Beneyto.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q54861257|Nizar al-Haraki]]'' | | [[شام]] | | | |- | ''[[:d:Q54862182|Fayeq Azab]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q54875090|Kamal Ballan]]'' | | [[شام]]<br/>[[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | [[فائل:Kamal Ballan in Durova Theater.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q54932411|Sandra Nyaira]]'' | | [[زمبابوي]] | | | |- | ''[[:d:Q55020621|François de Gaulle]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q55178473|Tauba Katzenstein]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q55459951|Alí Humar González]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q55585267|Lefteris Mytilineos]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q55622382|Massoud Achkar]]'' | | [[لبنان]] | | | |- | ''[[:d:Q55624059|Muhammad Afzal]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q55628232|P. Vetrivel]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q55641249|Neville Fernando]]'' | | [[سري لنڪا|سريلنڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q55688673|Manuel Domecq Zurita]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q55694390|Ziauddin Ahmed Bablu]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | [[فائل:Ziauddin Ahmed Bablu.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q55694406|Abdul Matin Khasru]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[پاڪستان]] | | | [[فائل:Abdul Matin Khasru.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q55694715|Mahmud Us Samad Chowdhury]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q55943735|Mario Roberto Morales]]'' | | [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]] | | | |- | ''[[:d:Q55971501|Adolf Lüchinger]]'' | | [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q55998474|Princess María Teresa of Parma]]'' | | [[فرانس]]<br/>[[اسپين]] | | | [[فائل:María Teresa of Bourbon Parma (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q55999120|Antonio García-Moreno]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:AGMoreno2003.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q56000305|Jacqueline Rubellin-Devichi]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q56065281|Munira Yamin Satti]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q56065399|Shaheen Raza]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q56173541|Margarita Lambrinou]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q56195647|Vitor Sapienza]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q56223573|Milan Hurtala]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]] | | | |- | ''[[:d:Q56248458|Cyril Lawrence]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q56257287|Fabio Restrepo]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | [[فائل:Fabio Restrepo.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q56299115|Nomvuzo Francisca Shabalala]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q56393467|Jalaludin Rakhmat]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Jalaludin Rakhmat.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q65587383|Jacques Lajeanne]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q65587693|François Lantz]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q65590587|Alain Lescouet]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Hazan Lescouet Quénard Pinon 743 (M Lescouet).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q65592292|Gérard Marulier]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q65600672|Muslihan DS]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q65602099|Claude Schoettel]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q65602496|Patrick Simon]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Patrick Simon 1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q65602566|Fernande Singer]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q65606835|Jean-Marie Zoellé]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Jean-Marie Zoellé 18122010.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q65925031|Karim Salman]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q65945406|Miguel Ángel Tábet]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | [[فائل:Miguel Angel Tabet.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q66087270|Lakhdar Bouregaa]]'' | | [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]] | | | [[فائل:لخضر بورڤعة.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q66124526|Ubong King]]'' | | | | | [[فائل:Ubong King in 2019.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q66144602|István Bérczi]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q66765131|Ramesh Tikaram]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q66777086|Ma. Bernardita Ramos]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q67100745|Myron J. Echenberg]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q67930607|Giovanni Gastel]]'' | | [[اٽلي]] | | | [[فائل:2017 02 03 Pizzarotti Ferraris mostra le 100 facce della musica italiana Giovanni Gastel-1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q68213462|Quarto Pianesi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q68696106|Samsuddin Ahmed]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q68797025|Ada Bello]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Ada C. Bello-LSU-1961.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q69802933|Ziaur Rahman Khan]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q69908032|Charles Bukeko]]'' | | [[ڪينيا]] | | | |- | ''[[:d:Q70250846|Felix Malyarenko]]'' | | [[روس]] | | | [[فائل:Felix Malyarenko (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q70278592|William B. Helmreich]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q70554553|Amzad Hossain Sarker]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q70991299|Marcel Meys]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Marcel Meys1943.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q71965647|Vassilis Sevastis]]'' | | [[يونان]] | | | [[فائل:Sevastis long-jump.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q74477144|Meyer Rubin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q74751689|René Sylvestre]]'' | | [[هيٽي]] | | | |- | ''[[:d:Q75313948|Jocelyn Feilding]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q75388941|Princess Diana of Bourbon-Parma]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q75390661|Lord David Douglas-Hamilton]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q75599416|Michael Conybeare Sender]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q75620301|Clotilda Douglas-Yakimchuk]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q75661811|Alexander Brunton Badenoch]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q75866189|Sally Yolanda England]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q75904125|Maria-Alice de Marsillac Plunkett]]'' | | [[برازيل]]<br/>[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q75936458|Melanie Forestier-Walker]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q76044131|Raja Kollure]]'' | | [[سري لنڪا|سريلنڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q76079057|Andrew Moncreiff]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q76120799|Morgan Rees-Williams, 3rd Baron Ogmore]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q76170613|Christopher Sanders]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q76367719|Ostap Lozynsky]]'' | | [[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q76429596|Kostas Kleftogiannis]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q76433189|Farid Ahmed]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q76814385|AKM Amanul Islam Chowdhury]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q76836042|Mockbul Hossain]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q76945602|Theo Jubitana]]'' | | [[سورينام]] | | | [[فائل:Theo Jubitana.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q76947388|Osvaldo Cochrane Filho]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q77058159|Fernando Sandoval]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q77254925|Jean-Charles Nègre]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q77324578|Geoff Makhubo]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | [[فائل:Geoff Makhubo, Mayor of Johannesburg.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q77353829|Mohamed Melehi]]'' | | [[مراڪش]] | | | [[فائل:Mohamed Melehi, Le360 - May 4, 2019.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q78575739|Bhekizizwe Peterson]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q78626233|Ana Magdalena]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q78933325|Charles Ehlinger]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q79275451|Ricardo Valderrama Fernández]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q79666066|Kiing Shooter]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q80253264|Carlos Marincovich]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Carlos Marincovich 1970s.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q80308776|Marc Daniëls]]'' | | [[بيلجيم]] | | | [[فائل:Marc daniels-1720510798 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q80505957|Horacio Luis López]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q82504773|Mohammed Yaseen Mohammed]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q82925403|Pino Grimaldi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q83135813|Morris J. Viljoen]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q83214686|San'yūtei Takasuke]]'' | | [[جاپان]] | | | |- | ''[[:d:Q83618559|Jean-Claude Menand]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q83630761|Francisco Daniel Rivera Sánchez]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q84138873|Caterina Emili]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q84174794|Lorna Irungu]]'' | | [[ڪينيا]] | | | |- | ''[[:d:Q84497471|Li Wenliang]]'' | | [[چين]] | | | [[فائل:LiWengliang.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q84596019|Michel Rosenblatt]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q84737258|Hong Ling]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q84975812|Yoshio Tateishi]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | |- | ''[[:d:Q85005219|Lin Zhengbin]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q85098459|Mohammad-Reza Rahchamani]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:MohammadReza RahChamani 1397-08-23.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q85245727|Liang Wudong]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q85332141|Liu Shouxiang]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q85354114|Wang Xianliang]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q85504174|Liu Zhiming]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q85755827|Roy Edwards]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q85770058|Isaac Robinson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q85853174|Liu Xiaoxian]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q85853305|Xu Defu]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q85853522|Xiao Jun]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q85853556|Peng Yinhua]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q85861427|Grzegorz Guziński]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q85867731|Robert Znajomski]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Robert Znajomski.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q85873158|José Gentil Rosa]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q85877322|Simão Almeida]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q85881430|Liu Fan]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q85967536|Azizur Rahman]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q85969531|Habibullah Peiravi]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q85991636|Ibnu Saleh]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Ibnu Saleh.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q85991691|Imran]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Anggota DPR Imran.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q85994920|Tengku Zulkarnain]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Tengku Zulkarnain.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q86206276|Xia Sisi]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q86206710|Huang Wenjun]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q86426444|Sami Shousha]]'' | | [[مصر]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q86550970|Carlos Tapia García]]'' | | [[پيرو]] | | | [[فائل:Carlos Tapia en LaMula.pe 2-38 screenshot.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q86709709|Mohammad Ali Ramazani Dastak]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q87066622|Ahmad Songi]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q87072653|Gonzalo Cerezo Barredo]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q87186121|Buchanan Sharp]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q87205979|Dukha Bhagat]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q87219910|Valerio Moro]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q87451176|Benon Magezi]]'' | | [[يوگنڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q87495680|Ikenwoli Godfrey Emiko]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | [[فائل:The Olu of Warri, Ogiame Ikenwoli.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q87511491|Lee Cha-su]]'' | | [[ڏکڻ ڪوريا]] | | | |- | ''[[:d:Q87558710|Roberto Stella]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q87652750|Nasser Shabani]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Nasser Shabani.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q87697765|Wen Zengxian]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q87830378|Francesco Saverio Pavone]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q87849018|Jiang Xueqing]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q87967184|Aris Dijksman]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q87975501|Narjes Khanalizadeh]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q87975990|Reza Mohammadi Langroudi]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q87976706|Esmail Yazdi]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Esmaeil Yazdi 2017-09-04.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q87999700|Hipólito Chaiña]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q88036515|Ashutosh Mohanta]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q88094808|Antonio Michele Stanca]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q88179804|Joan Cuadrench i Aragonès]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q88181154|Aileen Baviera]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | [[فائل:Aileen Baviera.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q88196412|António Vieira Monteiro]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | |- | ''[[:d:Q88206609|Jean Leber]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q88209709|Larry Edgeworth]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q88223813|Admir Džubur]]'' | | [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q88326495|Jean-Jacques Razafindranazy]]'' | | [[فرانس]]<br/>[[مڊگاسڪر]] | | | |- | ''[[:d:Q88332749|Sérgio Trindade]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q88364089|José María Loizaga Viguri]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q88373250|Sylvain Welling]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q88373576|Jean-Marie Boegle]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q88376163|María José Rubio Fuentes]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q88382284|Calogero Rizzuto]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q88386281|Nashom Wooden]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q88387865|Hassan Milani]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q88387896|Peter Myles]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q88394294|Zororo Makamba]]'' | | [[زمبابوي]] | | | |- | ''[[:d:Q88420752|Olivier Schneller]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q88430796|Borja Domecq Solís]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q88461558|Maroof Afzal]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q88465219|Dez-Ann Romain]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]] | | | |- | ''[[:d:Q88465409|David Edwards]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q88465891|Lee Green]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q88471669|Qiu Jun]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q88505446|Orlando Staton]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Orlando Staton with the Fabulous Flemtones on February 28, 2020 at Tierney's Tavern in Montclair, New Jersey.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q88529356|Abraham Levy Bressler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q88552871|Black N Mild]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q88553411|Floyd Cardoz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڀارت]] | | | [[فائل:Floyd Cardoz demonstrating Indian cuisine (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q88564303|Lillo Venezia]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q88592566|Jenny Polanco]]'' | | [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q88602759|Giuseppe Berardelli]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q88605041|Steven Dick]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q88660090|Mohamed Farah]]'' | | [[صوماليا|سوماليا]] | | | |- | ''[[:d:Q88696349|Vasile Ouatu]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q88719792|John F. Murray]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q88720437|Kious Kelly]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q88720923|Rose Marie Compaoré]]'' | | [[برڪینا فاسو|برڪينا فاسو]] | | | |- | ''[[:d:Q88788580|Alan Finder]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q88799719|Usama Riaz]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q88862963|Ruben Melogno]]'' | | [[يوراگوائي]] | | | |- | ''[[:d:Q88866458|Jésus Gayoso Rey]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q88876722|Narciso Arranz Cerezo]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q88919704|Jörn Kubicki]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q88928087|Jacob Plange-Rhule]]'' | | [[گھانا]] | | | |- | ''[[:d:Q88946519|Romi Cohn]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]] | | | |- | ''[[:d:Q88948586|Freddy Rodriguez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q88960423|Chato Galante]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Chato Galante Premios Goya 2019 - Mejor Película Documental (cropped) (2).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q88961624|Daniel Davisse]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Daniel Davisse, Journée mémoire Holocauste, Esch-sur-Alzette-103.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q88963159|Angelo Rottoli]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q88974861|Amged S. El-Hawrani]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q88975447|Adil El Tayar]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q88978483|Maria Mercader]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q88979371|Javier Docampo]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q89018986|Denise Millet]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q89034303|Manuel Adolfo Varas]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q89043679|Peregrine Broadbent]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89044367|Lorena Borjas]]'' | | [[ميڪسيڪو]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89047239|David Hodgkiss]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q89058562|James T. Goodrich]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89090767|Viktar Dashkevich]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]] | | | [[فائل:Viktar daszkievicz 01.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q89107781|Tomas Oneborg]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q89108362|Ángel Sánchez Mendoza]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q89118435|Rafael Gómez Nieto]]'' | | [[اسپين]]<br/>[[فرانس]] | | | [[فائل:Inauguración del Jardín de los Combatientes de la Nueve en Madrid 14.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q89126458|Pat Midgley]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q89127551|Antonio Nonato Lima Gomes]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q89190157|John Hartwall]]'' | | [[فنلينڊ|فن لينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q89193385|José Antonio Martínez Bayo]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Jose Antonio Martinez Bayo en Villel de Mesa.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q89250938|April Dunn]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89251950|Bernardita Catalla]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | [[فائل:Ambassador Bernardita Catalla (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q89266944|Cemil Taşcıoğlu]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q89271759|Bob Glanzer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89272139|Reggie Bagala]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89277337|Miquel Àngel Vaquer]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q89278617|José Luis González Novalín]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q89284961|Jacques F. Acar]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Jacques-F-Acar.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q89290024|Constantino Juri]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q89300558|William Wolf]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89328137|Chang Kai]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q89336547|Liu Li]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q91122088|Areema Nasreen]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91122861|Lynsay Coventry]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91146921|Ted Monette]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:FEMA - 40478 - Ted Monette, FEMA's Director of the Office of Federal Coordinati.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q91151546|John Percy Leon Lewis]]'' | | [[گيانا]] | | | |- | ''[[:d:Q91159963|Jerry Givens]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91167491|Claude Lafortune]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | [[فائل:Claude Lafortune - 04 (cropped).JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q91231278|Hamza Pacheeri]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231280|Fayez Ayache]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231284|Eric Labeja-Acellam]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231288|Alfa Saadu]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231290|Liz Glanister]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231294|Rahima Bibi Sidhanee]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]] | | | |- | ''[[:d:Q91231299|Barbara Sage]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231302|Linda Clarke]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231306|Liz Shale]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231311|Mandy Siddorn]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231314|Glen Corbin]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231316|Thomas Harvey]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231319|Andrew Treble]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231321|Michael Allieu]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231325|Barbara Moore]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231330|Donna Campbell]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231333|Abdul Gellaledin]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[سوڊان]] | | | |- | ''[[:d:Q91231338|Donald Suelto]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q91231341|Stephen Pearson]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231346|Linnette Cruz]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q91231351|Elvira Bucu]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231354|Amor Padilla Gatinao]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q91231356|Andy Howe]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231361|Ade Raymond]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231364|Leilani Medel]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q91231368|Pooja Sharma]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231371|Emily Rose Perugia]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231375|John Alagos]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231379|Jenelyn Carter]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q91231384|Joan Grimshaw]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231386|Amanda Forde]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231391|Elbert Rico]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q91231394|Oscar King Jr.]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q91231398|Gilbert Barnedo]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q91231399|Charles Kwame Tanor]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[گھانا]] | | | |- | ''[[:d:Q91231403|Kevin Smith]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231406|Gladys Nyemba]]'' | | [[زمبابوي]] | | | |- | ''[[:d:Q91231408|Amarante Dias]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231411|Lourdes Campbell]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231414|Barry England]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231416|Ruben Muñoz Jr.]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q91231420|Brian Mfula]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231424|Simon Guest]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231426|Brian Darlington]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231430|Rajesh Kalraiya]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231432|Wilma Banaag]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q91231435|Nick Joseph]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91231774|Jayne Harvey]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91245547|Martin Loveday]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[زمبابوي]] | | | |- | ''[[:d:Q91250620|Guri Melleby]]'' | | [[ناروي]] | | | [[فائل:Guri Melleby - Skytterprinsesse (1967) (14495766559).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q91252955|Manjeet Singh Riyat]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91262852|José Marroquín Yerovi]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q91290519|Mahen Ramloll]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91308531|Skylar Herbert]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91332046|André Charon]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91332579|Pierre Gilet]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91333378|Jean Pouaha]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91333451|Ali Djemoui]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91334108|Sami Reda]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91336641|Gerallt Davies]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91381549|Saburō Matsushita]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | |- | ''[[:d:Q91383699|Philippe Lerche]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91384778|Kabkéo Souvanlasy]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91388450|Guy Pfister]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91389053|Serge Bokobza]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91428965|Benjamin Levin]]'' | | [[لٿوينيا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91437271|Beryl Bernay]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91449519|Rino Clerici]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q91461341|Alain Le Garrec]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91503406|Ella King Russell Torrey]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91584337|Sudhir Sharma]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91595066|Keith MacVicar]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91595238|Jean MacVicar]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91621670|Belco Bah]]'' | | [[مالي]] | | | |- | ''[[:d:Q91655944|Shahin Shahablou]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q91665169|Joel Rogosin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91669146|Khalif Mumin Tohow]]'' | | [[صوماليا|سوماليا]] | | | |- | ''[[:d:Q91670963|Jérôme Valette]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91672058|James Hakim]]'' | | [[زمبابوي]]<br/>[[ڏکڻ سوڊان]] | | | |- | ''[[:d:Q91672124|Patrick Delalaing]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91672457|Mohammad Hassen Hossenbux]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91686786|Sékou Kourouma]]'' | | [[گني]] | | | |- | ''[[:d:Q91693470|Donald Reed Herring]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91707058|Danny Delaney]]'' | | [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q91717351|Éric Loupiac]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91719339|Ton van den Heuvel]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q91756690|Fred the Godson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Fred the Godson, late 2016.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q91756983|Jean-Paul Michel]]'' | | [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q91767492|Emeterio Gómez]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q91769815|Shree Vishna Rasiah]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q91776753|Tom Scully]]'' | | [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q91783720|Annette Blier]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91789659|Hannes Schedel]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q91824964|Anthony Tsai Brooks]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89336556|Mei Zhongming]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q89337077|Zhu Heping]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q89355538|Avram Goia]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q89358641|Bernard Epin]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q89388448|Omar Quintana]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q89388934|Rodrigo Pesántez Rodas]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q89392342|Carlo Colombara]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q89412554|Florindo Corral]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q89416505|Ismail Mohamed Abdulwahab]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q89417365|Montserrat Sabater Bacigalupi]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q89444493|Yang Jun]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q89445395|Carlos González-Artigas]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q89452309|Jorge Orlando Semería]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q89455052|Muhammad Sirajul Islam]]'' | | [[بنگلاديش]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>[[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q89465759|Ito Curata]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | [[فائل:Ito Curata in his Mansion (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q89469646|Silvio Devoto]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q89472100|Sa'ad Galadiman Patigi]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q89477474|Mel Boyaner]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q89477590|Arlene Stringer-Cuevas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89499451|Anick Jesdanun]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89499594|Shona Ferguson]]'' | | [[بوٽسوانا]]<br/>[[ڏکڻ آفريڪا]] | | | [[فائل:Shona Ferguson.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q89499996|Cyril Boulanger]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q89500010|Fernando Labra Hidalgo]]'' | | [[چلي]] | | | |- | ''[[:d:Q89501894|Ahmad Taheri]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q89502052|Fuad Nahdi]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q89502662|Kalil Haché]]'' | | [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q89503586|Mary Roman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89514702|Feriha Öz]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q89520802|Giovanni Coppiano]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q89526192|Wilhelm Burmann]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q89532539|Patrick Gibson]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Gibson Brothers - 2018082190008 2018-03-23 Radio Regenbogen Award 2018 - Sven - 1D X MK II - 0178 - AK8I9908.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q89552274|Abhay Bhardwaj]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Abhay Bharadwaj.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q89559728|Wilson Villa]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q89562034|Jorge Chica]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q89564475|Lee Fierro]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89573517|Ahmad Tuyserkani]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q89575597|Hervé de Buyer]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q89579907|Seyed Mohsen Habibi]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q89580542|Ali Khalafi]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q89580736|Farzad Tazari]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q89580754|Jean-Jacques Gressier]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q89580995|Shahriar Sharifi]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q89582186|Ezzat Khamoshi]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q89582543|Seyed Abdullah Zavieh]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q89582558|Plato Sohrabi]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q89582564|Reza Neghaban]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q89582569|Frida Wattenberg]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q89584157|Jean-Jacques Siegel]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q89584521|Terry Cutmore]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q89584637|Brian Lambert]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q89588532|Henri Ecochard]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Ecochard.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q89589522|Laurent Gruson]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q89590162|Ron Rich]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89592254|Israel Carrera]]'' | | [[ڪيوبا]] | | | |- | ''[[:d:Q89599147|Jitendra Rathod]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q89620524|Michael Yun]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89637292|Dolors Sala Carrió]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q89656990|Juan Martín Velasco]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q89666393|Ruben Burks]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89669404|Vincent Lionti]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89679283|Vicente Villagrá Blanco]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q89690342|Eli Velder]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89697563|Anton Sebastianpillai]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q89703537|Anita Fial]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89703948|Patrick Jones]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89768813|Charlotte Figi]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89795205|Marguerite Lescop]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q89799501|Art Paleczny]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q89819791|Joaquim Tosas i Mir]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q89819849|Conrad Buchanan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89826765|Rebecca Mack]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q89860442|Marcelino García Pérez]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q89888640|Christophe Pras]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q89898390|Alex Layne]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89912075|Eddy Davis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Eddy Davis Lisbon 2006.JPEG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q89918324|Abdul Mabud Chowdhury]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q89918929|Manolo Navarro]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q89919082|Laneeka Barksdale]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89919363|Ricardo Castaneda]]'' | | [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]] | | | |- | ''[[:d:Q89919484|Roberto Román Valencia]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q89924623|Liliane Marchais]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q89932032|Sam McGhee]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89933671|Lee Bossom]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89934267|Ronnie A. Dixon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89936212|Kiminobu Okada]]'' | | [[جاپان]] | | | |- | ''[[:d:Q89938688|Giorgio Valoti]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q89939488|Raimondo Balicco]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q89952002|Leila Benitez-McCollum]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q89957906|Ronald William Lewis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q89986954|Sento Masià]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:SentoMasia.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q89998424|Ben Hirschmann]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90025534|TM Giasuddin Ahmed]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q90025619|Ugo Rozzo]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q90027431|Hannes Schopf]]'' | | [[آسٽريا]] | | | |- | ''[[:d:Q90030093|Edoardo Valli]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q90046004|L. Douglas James]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90060899|Santiago Llorente Fernández]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q90078508|Gonzalo Dasilva]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q90121082|Ho Kam Ming]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q90136425|Frank Gabrin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90143887|Burt Ballanfant]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90153083|Abdurakhman Martazanov]]'' | | [[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q90162943|Richard Richardson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90250643|Hamid Manouchehri]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q90251510|Ali Behzad]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q90274240|Elio Armas Nahón]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q90278503|Kapil Deo Kamat]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Kapil Deo Kamat during his term as Panchayati Raj minister (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q90314365|Syed Haider]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q90324980|Azar Ahrabi]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90324982|Fayaz Ayache]]'' | | [[شام]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q90324987|Habib Zaidi]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q90347409|Gustavo Orellana]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q90404814|Eulàlia Amorós Solà]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q90405588|Kishen Bholasing]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | [[فائل:Kishen Bholasing 2015 - 3.PNG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q90409657|Lionel Longueville]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q90412083|Bas Mulder]]'' | | [[سورينام]]<br/>''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q90415987|Leilani Jordan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90416143|Zafar Sarfraz]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q90419272|Lila Fenwick]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90419878|Baldiri Alavedra]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q90424601|Victor Batista Falla]]'' | | [[ڪيوبا]] | | | |- | ''[[:d:Q90433310|Valeria Viveros]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90435726|Maria Krier]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90457604|J. Ronald Verrier]]'' | | [[هيٽي]] | | | |- | ''[[:d:Q90463320|Jaime Ruiz Sacristán]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q90465882|Fevzi Aksoy]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q90478547|Alby Kass]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90479494|Ann Sullivan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90482625|Jason Hargrove]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90509901|Marylou Armer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90515325|Jacqueline Cruz]]'' | | [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90531405|Gerald O. Glenn]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90561312|Tom Moore]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Tom Moore (soldier) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q90605392|Robby Browne]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90642033|John Driscoll]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90683696|David Katzenstein]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90701193|Jorge Sebá]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q90723872|Jerzy Eligiusz Główczewski]]'' | | [[پولينڊ]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Witkacy - Jerzy Główczewski - 1931-12.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q90732093|Clida Martinez Ellison]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90792247|Gabriele Baldassini]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q90812370|David Méresse]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q90849569|Glider Ushñahua]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q90852078|Gil Bailey]]'' | | [[جميڪا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Gil Bailey.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q90855527|Richard Passman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90878164|Julio Andrade Malde]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q90902581|Elio Peretto]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q90909454|Ernesto Gutiérrez Vera]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q90925826|Rajesh Jayaseelan]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q90959889|Alexander Ivan Bedini Guthrie]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q90961853|Margit Feldman]]'' | | [[هنگري|ھنگري]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q90963525|Anjanette Miller]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q91017527|Gian Carlo Ceruti]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q91023351|Brian R. Miller]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91023739|Deon M. Crowell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91024228|James Norvell Flowers Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91024238|Annis Creese]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[سينٽ ونسنٽ ۽ گريناڊائنز]] | | | |- | ''[[:d:Q91024446|Dave Roland]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91024806|Kenneth J. Moore]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91025303|Sterling Matthews]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91025490|Jerry Manley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91025565|Gary Holmberg]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Gary Holmberg - 1959.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q91025695|John-Sebastian Laird-Hammond]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91027383|Marie-France Chabanel]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91033075|Chad Capule]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91036102|Augusto Itúrburu]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q91073092|Louis Wilsenach]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91075109|Eastern Stewart]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91077024|Terrance Burke]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91077402|Noel Sinkiat]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q91079038|Maria Linda Villanueva Sun]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q91079360|George Valentine]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91079952|Keith Redding]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91079959|Susan Rokus]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91080484|Sterling Maddox]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Sterling Ruffin Maddox, Jr. - 1959.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q91083307|Krishan Arora]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91085228|Jane Murphy]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91087157|Gladys Mujajati]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91087664|Mary Agyeiwaa Agyapong]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91088331|Gérard Willocq]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91088373|Amrik Bamotra]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91088921|René Rosset]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91089299|Peter Tun]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91089367|Maureen Ellington]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91089388|Cheryl Williams]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91089696|Josiane Zauma Ebonja Ekoli]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91090296|Melujean Ballesteros]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q91090318|Yves Latour]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91090338|Sara Trollope]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91090369|Julie Omar]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91102468|Gareth Roberts]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91106049|Edmond Adedeji]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91110677|ATM Alamgir]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q91115657|Louis Jeannin]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91116120|Joseph Djivélékian]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q91118642|Elsie Sazuze]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[ملاوي]] | | | |- | ''[[:d:Q91120080|Alice Kit Tak Ong]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91120760|Leilani Dayrit]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91121189|Janice Graham]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91121613|Syed Zishan Haider]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91121930|Aimee O'Rourke]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q92864552|Don Osceola]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92865607|Calvin Harrison]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92867489|David Goulette]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92878926|Madeline Kripke]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92891982|Ed Schilling]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92896391|Li Yangbo]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q92901064|Allah Yar Ansari]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q92920768|Boualem Benkhelouf]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q92934641|Robert Suit]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92949314|David Beyl]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92957910|Josephine Seier]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92967426|Marie June Skender]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92968758|Annelda Holtkamp]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92972473|Bernadette Kelter]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92974044|Mary Francele Sherburne]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92974147|Mary Regine Collins]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92977116|David Berg]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92985221|Irvin Herman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92987708|Dan Spano]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93075844|Rien Smits]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q93076125|Rina Smits]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q93088160|Kyle Brown]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93096025|Jim Kearnan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93115047|Venko Kanev]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | |- | ''[[:d:Q93120505|Cornelius Watkins]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93122022|Muhammad Ahmad Asha]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q93129383|Adamu Suleiman]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q93130940|Mary Hackett]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93130944|Jessie Ancona]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93142529|Lamoyne King]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93146061|Tadashi Tsufura]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93146187|Justa Barrios]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93160858|Sérgio Bueno de Camargo]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q93169354|Altamiro Moyses Zimerfogel]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q93171213|Philip Foglia]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93211513|Kareem Haji]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q93222035|Daniel Thomas Carr]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93233292|Beppe Del Colle]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q93242709|Nyla Moore]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93244599|Willem Balke]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q93245406|Cosimo Semeraro]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q93267085|Preston Olive]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93270562|Glenn Wefel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93270951|Beverly Wefel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93275468|Jesse Willard Hathorne]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93278657|Joan Cunnane]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93295914|Gary Washington]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93296429|Rafael Cargill]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93297721|Priscilla Carrow]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93298301|Edward Becote]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93299047|Wayne Edwards]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93300107|Derik Braswell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93303617|Anita Robinson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93309744|Mehmet Şah Demirhan]]'' | | [[جرمني]]<br/>[[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q93338240|Eduardo Robles-Holguin]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q93340743|Leonard Auerbach]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93341845|Stephen Cino]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93345570|Rex Damon Begay]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93345895|Bradley James Ghilarducci]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93345899|Michael Fleming]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93351605|André Egri]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q93377076|Suleiman Adamu]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q93377516|Rory Price]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93380491|Clifford Childs]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93394215|August Pauger]]'' | | [[آسٽريا]] | | | |- | ''[[:d:Q93395406|Roman Stadelmann]]'' | | [[آسٽريا]] | | | |- | ''[[:d:Q93421326|Jack Taylor]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93427505|Pedro Tenorio Matanzo]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Pedro Tenorio Matanzo 2017.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q93431342|Antonio Rodríguez de las Heras]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:RH en Zafra.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q93431362|Johnny Copeland]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93436209|Fryni Arvaniti]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q93443209|Raquela Mesa-Acosta]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q93449034|Barry Webber]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q93453945|Conrad Razidlo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93473479|Carlos Ernesto Escobar Mejía]]'' | | [[ايل سيلويڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q93488824|Gerald Glisson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93494556|Mohamed Hamud Omar]]'' | | [[صوماليا|سوماليا]] | | | |- | ''[[:d:Q93498853|Gerald Slater]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93506856|Gerson Peres]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Deputado Federal Gerson Peres.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q93512574|Maureen Ciolek]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93512807|Aharon Walkin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93514005|Jorge Ortiz-Garay]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93521975|Anthony Szczygielski]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93525826|Helen Molina]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93530184|Eli Klausner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93584226|Jimmy Glenn]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93587125|Maria Lopez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q93593932|Wendy Bishop]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q93598095|William Dean Brame]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93607966|Raymond Scholwinski]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93614577|Yoshio]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q93615558|Nancy Bisschop]]'' | | [[بيلجيم]] | | | |- | ''[[:d:Q93630916|Kim Blanchar]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93633102|Willie Levi]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93636186|Raymond Mitchell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93641586|Eric Frazier]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93643731|Antonia Leon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93683887|Tam Mai]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93698550|Abdelmajid Ben Aicha]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q93705140|Jacques Reymond]]'' | | [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q91840218|Ceybil Jefferies]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91861707|Julian Perry Robinson]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91892839|Melonie Mitchell]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91893996|Angie Cunningham]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q91911557|Mario César Romero]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91962972|Burton Rose]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91964956|Carole Brookins]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91976803|Philip Kahn]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q91976807|Bertha LaForest]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q91976809|Kenneth Saunders III]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92022576|Mark Appelbaum]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q92037433|Ronald Newman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92041406|Marco DiFranco]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92045123|Clifford Martin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92054378|Noureddine Zidouni]]'' | | [[الجزائر]] | | | |- | ''[[:d:Q92059713|Gunnar Seijbold]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q92079066|Valentina Blackhorse]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92104585|Joyce Pacubas-Le Blanc]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92106989|Thomas Wetzen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92110448|Kenneth Roseman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92152403|Princy Xavier]]'' | | [[اٽلي]]<br/>[[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q92157950|Milan Stevanovich]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>''[[:d:Q240592|Socialist Republic of Macedonia]]'' | | | |- | ''[[:d:Q92158826|Robert Francisco]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92159374|Mohamed Ben Omar]]'' | | [[نائيجر]] | | | |- | ''[[:d:Q92168119|Martine Crefcoeur]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | [[فائل:Martine Crefcoeur 1961.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q92174131|Fernando Miteff]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q92179738|Peter Gill]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q92196478|Jonathan Coelho]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92197171|Jack Lotz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Jack Lotz.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q92199833|Sher Enriquez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92202893|Nicholas Lee]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92203480|Leslie Pieroni]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92204901|Jeffrey Pendleton]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92205981|Katy Davis]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q92205988|Emma Davis]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q92206621|Zafar Rasheed Bhatti]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q92208184|Édith Arnoult-Brill]]'' | | [[فرانس]] | | | [[فائل:Édith Arnoult-Brill-FIG 2001.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q92212507|Celia Yap-Banago]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q92215337|Zoe Mungin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92216910|Jacques Fribourg]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q92219835|Gonzalo Lopez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92262595|Alicia Cruz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92264934|Celia Lardizabal Marco]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q92279689|Richard Charles Canazzi]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92304326|Corliss Henry]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92307070|Francisco Méndez]]'' | | [[ميڪسيڪو]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92310023|Janissa Delacruz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92359243|Claude Barouch]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q92378558|Madhvi Aya]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92391135|Robert E. Proell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92394499|Joseph M. Assyd]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92409837|Syahrul]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Syahrul Wali Kota.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q92419043|Wilford Kepler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92419274|Mary Kepler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92455638|Andrea Circle Bear]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92464475|Edgar Heidorn]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q92472344|Conrad Buckley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92474565|Barbara Gaines]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92476562|Wayne Haskell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92480593|Cherie La Pelusa]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92495796|Dieter Hofmann]]'' | | ''[[:d:Q16957|German Democratic Republic]]''<br/>[[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q92518002|Henry Miller]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92539116|Daniel S. Paletko]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92541835|Luis Modesto Páez]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q92542838|Deborah Gatewood]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92545047|Matthew Stehr]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92548855|Antonio Martinez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92594539|Louise Coles]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q92606215|Juan Martinez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92611638|Louise Endel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92620791|William Nguyen]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q92624775|Pamela Orlando]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92635842|Jun Maeda]]'' | | [[جاپان]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92637621|Sławomir Sokół]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q92649435|Gulshan Ewing]]'' | | [[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''<br/>[[برطانوي راڄ]] | | | |- | ''[[:d:Q92715252|T. Norman Van Cott]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92732453|Daniel Demetrius Newell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92750722|Mark Barisonek]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92751809|Francis Boccabella III]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92766758|Victor Chung]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92768859|Dian Phipps]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92768870|Alberto Camacho]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92768893|Ketty Herawati Sultana]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q92771548|Joseph Feingold]]'' | | [[پولينڊ]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92774800|José Torres]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92774810|Orlando Moncada]]'' | | [[پيرو]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92776593|Idris Bey]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92777833|Matteo De Cosmo]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q92780896|Brittany Bruner-Ringo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92790696|Bill Gladstone]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92791254|Sylvie Vincent]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q92798976|Miguel Marte]]'' | | [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q92800215|Alfonso Salazar]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92800742|B. Narayan. Rao]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q92801627|Paul Cary]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92805303|Randall French]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92826239|Samuel Hargress II]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q92843284|Yang Chongqi]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q92849109|Ke Huibing]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q92861205|Don DiPetrillo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93707459|Paul Alloun]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q93768263|Sushil Kumar]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q93774007|Daniel Walters]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93776347|Raymond Geraci]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93784704|Murat Dilmener]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q93838244|Vicente André Gomes]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q93860270|Sue Gargett]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q93868410|Jesus Chediak]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q93875993|Sandy Pratt]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93876058|Johannes Beck]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q93881569|Abdelfattah Abdrabbo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلسطين جي رياست|فلسطين]] | | | |- | ''[[:d:Q93898822|Unique Clay]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93903544|Guadalupe Ramos]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93929514|Noel Walsh]]'' | | [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q93939001|Hari Vasudevan]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q93943136|Michael Clegg]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93943796|Joan Neudecker]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93956977|Paul Vasquez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Paul Bear Vasquez by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q93957499|Rose Liberto]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q93962279|Celso Mendoza]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q93967506|Gérard Cocrelle]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q94016601|James Andres]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94018988|Tiffany Mofield]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94019590|Tom Omaña Luna Jr.]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94043719|Anna Mohr]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q94061081|Jack Berg]]'' | | [[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q94070745|Alan Ortiz]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q94073090|Charles Roberts]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94087538|Belly Mujinga]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q94096258|Dorothy Pearl Davis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94128948|Motoko Fujishiro Huthwaite]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Monuments Men Honored - Heroes protected art work in WWII-(2015) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q94217572|Magomed Aliomarov]]'' | | [[روس]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q94249876|Shōbushi Kanji]]'' | | [[جاپان]] | | | [[فائل:Shokiri-1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q94311480|Denith Deason]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94349561|Marion Goldetsky Klein]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94353812|Maurice Dotson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94365464|Clayton Snare]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94412286|Óscar López Acosta]]'' | | [[هونڊورس|هنڊوراس]] | | | |- | ''[[:d:Q94434142|Edward Crogan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94440981|Munir Mangal]]'' | | [[افغانستان]] | | | [[فائل:Defense.gov News Photo 100707-F-7552L-006 - Commander of the International Security Assistance Force Gen. David H. Petraeus 3rd from left U.S. Army speaks with Afghan Minister of Security.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q94477252|Marie Pino]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94477711|Abdikani Mohamed Wa’ays]]'' | | [[صوماليا|سوماليا]] | | | |- | ''[[:d:Q94511714|Richard Cramer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94523479|John Paul Eberhard]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94524203|Marcus Pino]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94528806|Hellyn Moore Pawula]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94530576|Genyte Dirse]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94531325|Billy Farrell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94547938|Mary Santiago]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94550864|Nino Cassanello]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q94567016|Gloria Jameson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94572548|Alex Ruperto]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94573130|Bobby McCoskey]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94574829|Halil Karabulut]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q94575477|Paul Odighizuwa]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q94579153|Douglas Roberts]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Douglas Roberts - 1968.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q94579402|Henry Camacho]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94579891|Ruth Median]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[آسٽريا]] | | | |- | ''[[:d:Q94580968|Tendol Gyalzur]]'' | | [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q94583822|Hans Bär]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q94613962|Jim Pruett]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94616677|Ernesto Guzman Lara]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94643983|unnamed medical worker]]'' | | [[مڊگاسڪر]] | | | |- | ''[[:d:Q94648405|Benjamin Smalls]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94657640|James Mahoney]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94690321|Mojibur Rahman Talukder]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q94694236|Georgia Litwack]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94699977|Tin Aye]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94700336|Randy Narvaez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94700689|Joseph Santaguida]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94709855|Berisford Anthony Morse]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94713622|Peggy Ndubisi]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q94799520|Donnell Kirchner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94864655|Joey Giambra]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94924250|Frankline Ndifor]]'' | | [[ڪيمرون]] | | | |- | ''[[:d:Q94941476|Patricia Forster]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94944470|Esteban Yáñez Pazos]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q94945959|Hatsy Yasukochi]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94966479|Lenora Garfinkel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94972710|Wilson Roosevelt Jerman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Wilson Roosevelt Jerman (crop).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q94973282|William Crain]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94981721|Vanessa Mackey]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94987056|Mark Hall]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94994278|Miquéias Fernandes]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q94994310|João Kabeção]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q94994337|Lourdes Catão]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Foto de Lourdes..png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q94994347|Mário Chermont]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q94994352|Rafael Fragoso]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q94994691|Joshua Yasuo Suzuki]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[جاپان]] | | | |- | ''[[:d:Q94995489|Rommel Bernarte]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q94995575|Ralphy Campos]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q94997568|Rachel Verbaan]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q94997852|Hernán Alemán]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q94997878|Alberto Tejedor]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q94998033|Reber Zandi]]'' | | [[سويڊن]]<br/>[[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q95128547|Ken Nightingall]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q95147136|Alyce Chenault Gullattee]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95151336|Petr Šmaha]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | [[فائل:Petr-Šmaha.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95152882|Trevor Belle]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q95153930|Keith Wade]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95155945|Jaromír Joo]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q95175836|Vladimír Řehořek]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q95176753|Jiřina Kumstátová]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q95190573|Carlos Arturo Garcia]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q95207707|Charlie Burrell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95216366|Sorin Iftimi]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q95232940|Eugene J. Sayfie]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95250542|Donna M. Morrissey]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95345195|Emilio DiPalma]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95377523|Daniel Kopál]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q95381440|Libuše Holečková]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]] | | | |- | ''[[:d:Q95381819|Miroslav Jirounek]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q95390382|Sally Rowley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Sally Rowley - freedom rider arrest 1961 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95391797|Lydia Baštecká]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q95393540|Marie Mudrová]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q95399285|Edith Irvine]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95416463|Hussain Ahmad Kanjo]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q95423359|Kamrun Nahar Putul]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q95434619|Wegene Debele]]'' | | [[ايٿوپيا]] | | | |- | ''[[:d:Q95446434|Stephen P. A. Brown]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95491073|Fred Westbrook]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95502391|Santiago Baten-Oxlaj]]'' | | [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]] | | | |- | ''[[:d:Q95507915|Jose Ayala]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95573131|Judith Bemis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95577004|Wang Bing]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q95577281|Feng Xiaolin]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q95577358|Zhang Kangmei]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q95578805|Douglas Linn Hickok]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95579452|Elizabeth Fulop]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q95613600|Salvatore Pica]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q95629701|Pepe Tapia]]'' | | [[چلي]] | | | |- | ''[[:d:Q95638573|Jeffrey Ronald Henry Muzljakovich]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95645973|James Leach Miller]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95650616|Samuel Joseph Lococo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95660168|Paul McCurrie]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95670840|Hugo Ryckeboer]]'' | | [[بيلجيم]] | | | |- | ''[[:d:Q95676290|Fakhruddin Syed]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q95692819|David Ford]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95694247|Yehudah Jacobs]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95701122|Brahm Kanchibhotla]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Brahm Kanchibhotla.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95702276|Zubair Ahmed]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q95727053|Barbara Ossenkopp]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q95737055|Mário Veríssimo]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | |- | ''[[:d:Q95747603|Flossie Lee Bournes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880217|Alan Michael Twofoot]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880218|Ronald R. Erdman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880219|Charles Robert Keal]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880220|Shirley Crute]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880221|Kenneth Richard Coombs]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880222|Bobby Joseph Hebert]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880229|Robert N. Winsor]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880231|Andrew Kowalczyk]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880233|David F. Savitt]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880234|Thomas William Campbell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880239|Lawrence Littig]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880243|Antoinette Tosco]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880244|Marvin L. Thomas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Marvin Thomas - 1956.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95880245|Dalma Holloway Torres]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880246|Ethel R. Fonti]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880247|Michael Giangrande Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880248|Philip Braverman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880255|Ralph Plaisance]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880258|Pierina D. Borsoi]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880259|Willard John Hoyt]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880260|Timothy J. Liszewski]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880265|Barbara J. Norris]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880269|Donald Raymond Haws]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880270|Mattie F. Adams]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880271|Ruth E. Shinn]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880272|Robert Dugal]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880274|Roberta Gulick]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880283|Carol Davis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880284|Gomer Richards Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Gomer Richards Jr. - high school graduation 1954.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95880285|Steven L. Freedman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880286|Vincie Teresa DeRose]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880292|Delia Regina DiTullio]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q95880295|Ken Caley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880296|Jean-Claude Henrion]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880297|Grace Lee Hargrave Cradeur]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880298|Ronnie Estes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880303|Mary Ellen Houle]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880307|Patrick C. Parks]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880308|Daniel S. Pincu]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880309|Norman Gulamerian]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880310|Patricia L. Henry]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880311|Angel Escamilla]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880317|Russell D. Green]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Russell Dale Green - 1945.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95880325|Scott Douglas Woodard]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880337|Russell Arnold Nielsen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880362|Helen Wall]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880375|Richard Edward Rutledge]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Richard Rutledge - 1950.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95880383|Daniel Blume]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880778|Richard J. Conway III]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880779|Betty M. Bradshaw]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880780|John C. West Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880781|Dorothy Alma Ennis D'Ostilio]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880782|Karen Kay Bentley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Karen Kugler - 1958.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95880783|Thomas Kevin Milo Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880791|Donald Martin Puffer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880792|Danny Ray Bierman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880793|Paul Francis Siefert Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Paul Seifert - 1961.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95880794|Richard M. Glidden]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880800|Lela Reed]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880803|Ruth Skapinok]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880804|Conrad Ifill]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]] | | | |- | ''[[:d:Q95880805|Betty Sue Harber Carney]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880807|Edward Ciocca]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880808|Pilar Molina Reyes Rodriques]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880811|Corinne Rhodes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880817|Richard Kiddle]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880818|Frank Miszkiewicz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880819|John Joseph Crowe]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880820|Roger Liddell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880827|Michael Wrotniak Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880829|John Poleon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880830|Joan M. Heaney]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880831|Stephen J. Clinton]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880833|Antoinette Marie Lutz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880834|Charles Jernigan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880843|Jean M. Winterbottom]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880844|Juanita Sanchez-Valdez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880845|Robert Bruce Harrell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880846|Paul Edward Herbst]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880847|John Francis McClintock]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880851|Robert C. Moen Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880862|Alice Glazer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880874|Jean Marie Hazelwood]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880886|Alice Louise Trout]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Alice Lukens - 1957.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95880897|Norton A. Kent]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880909|Paul Shelden]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880920|Jeanne Stone Rusnak]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880930|John Nakawatase]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880940|Huguette Dorsey]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880948|Harold Dixon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880956|Carl Robert Bentley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880957|Bette Jones]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Bette Marie McTague - 1955.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95880958|Alan A. Potanka]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880964|Robert P. Rust]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880969|Anthony J. Valdati Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880970|Hal Upjohn]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95880971|Samuel Kramer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881335|Thomas I. Atwood]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881336|Vinton Timely Mason]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881337|Dorthe J. Flick]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881338|Arlene Chesley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881339|Roger Lehne]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881340|George Freeman Winfield]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881345|Donald J. Horsfall]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881349|Barbara Stack]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881351|Thomas E. Anglin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881352|Rose Mary Infantino]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881359|Vince Woodward]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881360|Elaine Cupka]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881363|Doris Brown]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881364|Harley E. Acker]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881365|Veil David DeVillier]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881368|Joyce Posson Winston]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881373|Arnold Obey]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881375|Ethel Hamburger]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881376|Marjorie L. Goolsby]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881377|Luiza Ogorodnik]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q95881385|Pio Mactal Vilar Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q95881394|Richard C. Schug]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881405|Adelfo Ruiz Calvo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q95881413|Stanley Moser]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881425|Joseph J. Ingram Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881435|Morris Loeb]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881452|Carl J. Hebert Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Carl John Hebert - 1963.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95881461|Larry Rathgeb]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881468|John McKeon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881479|Douglas Hanby]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881485|Teresa A. Olbrich]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881486|John F. Cannon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881487|William U. Roulette III]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881488|Dawn M. Peryer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881489|Elaine Jeannette Beaulieu]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881497|Ronald Boccacio]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881499|Peter Crisanti]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881500|Ellen Elizabeth Fabry]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881501|Clarence Robert Ellis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Robert Ellis - 1944.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95881504|Celestino Padilla Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881510|Mary A. Cole]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881511|Earl Avers]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881512|Cindy Lou Mack]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881513|Julia Martinez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881514|Frederick Anthony Palazzo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881522|Yvonne S. Orlando]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881523|Marie Virginia Leto]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881524|Evelyn Gertrude Brant-Graf]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Evelyn Russell - 1951.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95881525|Patricia A. Carrigan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881920|Audrey LeMaire Morvant]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881921|Michael I. Sumergrad]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881922|Sean Christian Keville]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881923|Carol A. Castle]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881926|Jean Munson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881932|Irene S. Allen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881933|Carmen Rodriguez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881934|Helen Sutton]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881935|Deloris C. Traver]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881939|Richard L. Houle]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881954|Thomas A. Adamavich]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881962|Gaetano Lombardo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881970|Kenneth L. Jewel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881982|Gloria Zimmerman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881988|Robert Lee Amos]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95881998|John J. Valentine]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882005|Edward J. Deasy Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882017|Vera Flint]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882040|Clementine E. Jamgochian]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882045|Beverly J. Plessinger]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882046|Robert Michael Sedor]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882047|John Cassano]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882048|Jean Adele Walkins]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882049|Milton Sivels Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882055|Terrence George Driscoll]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882058|Janice Lin Bisley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882059|Anna Sternik Warren]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882061|Melford Henson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882062|Gene Zahas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882066|Krist Angielen Guzman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q95882071|Diana G. DeVito Swist]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Diana G. DeVito - 1958.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95882072|Fred J. Felella Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882073|Mike Field]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882074|Anne Turner Gaillard]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Cornelia Annette Turner - 1962.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95882075|Marlene B. Mandle]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882081|Constance M. O'Connor]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882084|Peter Bainum]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882085|Zoao Makumbi Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882087|Charlie Hopper]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882088|Bettie London Traxler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882093|Herbert Nygren]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882097|Marsha Lee Holiday]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882098|Bruce W. Sowalski]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882099|Amelia Scott Dougherty]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Amelia Martha Scott - 1953.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95882100|Janice Preschel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Janice Preschel - 1977.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95882104|Maxwell M. Mozell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882109|Joseph Migliucci]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882110|Philip A. Scardilli]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882111|Theodore Robert Zaterka]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882112|Barbara E. Woznicki]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882522|Torrin Jamal Howard]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882529|Robert Steven Seldin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882542|Rocco Anthony Ward Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882551|Lynne Sierra]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882559|William Brett Tracy]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882564|Marion Krueger]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882565|Kenneth R. Going]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882566|Robert C. Blades]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882567|Jolene Blackburn Robison Wahgren]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882576|Richard Daniel Harris]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882577|Russell Aucott]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882578|Kelly Doyle Oliver]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882579|Walter Everett Barton]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882580|Joyce Roberts]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882581|Adrienne Eugina Doolin Howard]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882584|John Robert Oglesbee]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882590|Jean D. Tobin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Jean Nilson - 1947.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95882591|Howard J. Bender]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882592|Randolph Maitz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882593|Donald Geoffrey Helliwell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882601|Wilfred Jay Sikkema]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882602|Anna Elizabeth Pearson Lugg]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882603|Ronald Burdette Culp]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882604|Robert Charles Bazzell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882605|Jose Vitelio Gregorio]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[گواتيمالا|گوئٽي مالا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882607|Edward Russell Helfrich]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882615|Dorothy Spanos]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882616|Nancy A. Richard]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Nancy Nutter - 1952.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95882617|Mary Ann Yazzie]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882618|Nancy Taylor]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882620|Mary Ann Scata]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882627|Virginia Bettencourt]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Virginia Navarra - 1945.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95882628|Dolores A. Vail]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882629|Marguerite M. Horgus]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Marguerite Wolanski - 1950.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95882630|Brenda Lee Orebaugh]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882631|Alice Fraher-Mason]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882639|Linda L. Orendorff]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882640|Nora Malis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882641|Marie A. Detrick]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882642|Michael L. Trombley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Michael Lee Trombley - 1958.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95882643|Edith Costanzo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882645|Ronald Wilfred LePage]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882652|Edward A. Masterson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882653|Dante Dennis Flagello]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882654|Raymond W. Wilkinson Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882655|Stewart Markham Fish]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882660|Barry G. Fisher]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882664|Carl Gunther Reiss]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>''[[:d:Q1206012|German Reich]]'' | | | |- | ''[[:d:Q95882665|Luke Workoff]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95882666|Janet M. Brown]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883101|Linda Nute]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883102|John E. Broadly]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883107|Florence Marks]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883111|Carmen Lydia Muniz Rodriguez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883112|Calvin E. Messner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883113|Charles Willis Alston]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883114|Thomas Neal Therrian]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883115|Steve Joltin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883116|Marie Caronia]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883124|Marion Klein]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883125|Liudas Karolis Mikalonis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883126|Alice Coopersmith Furst]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883127|Stephen J. Chamberlin Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883132|Maclear Jacoby Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Maclear Jacoby Jr. - 1989.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95883136|Barry Kaye]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883137|Joraine Sieber Groat]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883138|Douglas H. Diamond]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Douglas H. Diamond - 1955.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95883139|Walter M. Eagles Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883143|James Ventrillo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883148|Melita Baker]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883149|Jim J. Wolf Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883150|Frances M. Pilot]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Frances Macho - 1956.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95883151|Merlene Sue Hughes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883152|Helen Silvia]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883156|James Lowell Miller Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883161|Joan Cecile Berngen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883162|Laura Yopp]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883163|Carole Montalbano]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883164|Wesley Richard Fahrbach II]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883169|Craig Franken]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883173|Anthony V. Racka]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883174|Stanley Marvin Grossman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883175|Francis A. Kennedy]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Francis A. Kennedy - 1950s.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95883176|Raymond Paul Janssen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883185|Bob Barnum]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883186|Katherine Ann Birkmaier]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883187|Carol Freedman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883188|John B. Lynch]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883189|Richard Alexander Ross Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883193|John B. Ahrens]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883196|Leon Martin Beels]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883199|Tonna Lee Pratt]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883200|Martha Eddy O'Brien]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883202|Patricia Plante]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883206|Carl A. Philipp]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883213|Crystal LaBelle]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883222|Fred Walter Gray]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883231|Frederick Brown Starr]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883241|Dolores M. Madera]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883253|Michael Angelo Church]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Michael A. Church - 1968.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95883651|Frank McClellan Worthington]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883659|James Ronald Conley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Ron Conley - 1969.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95883660|Florence Ethel Buenzly]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883661|Sandra McCauley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883662|Gertrude Clemmer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883663|Beverly J. Collins]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883664|Ronald P. Clark]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883665|Paul Martinez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883673|Cheryl E. Petty]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883674|Monica Maley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883675|Carla Thompson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883676|Joan M. Cargill]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883682|Robert M. Shaw]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883685|Jeanne Madden Cibroski]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883686|Elizabeth Harris Tirrell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883687|Steven J. Huber]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883688|Billie Jean Michael Habermehl]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883689|Darla Eileen Brown]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883698|James W. Landis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883699|Arthur Louis Thibault]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883700|Gary Tillery]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883701|Michael James Reagan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883708|Tony Maldonado]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883710|Tracie L. Heverly]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883711|Roxana Griswold Foreman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883712|Peggy Rakestraw]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883713|Norman Leslie Jenkins]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883714|John Fusco]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883721|Harry P. Misthos]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883723|Allen Joseph Spinner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883724|Salomon S. Podgursky]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883725|Ellen Marie Pauze]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883726|JoAnn Stokes-Smith]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883735|Joseph Colasurdo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883744|Carol Sue Rubin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883754|Irvin Alder]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883769|Denise Camille Buczek]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883780|Richard J. Rome]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883795|Eileen Marie Stanton]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883807|Susan McPherson Gottsegen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883820|Londia Viola Mongold Deavers]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883829|Deyrold Arteaga]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[هيٽي]] | | | |- | ''[[:d:Q95883834|Paul James Nagy]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883835|Joseph T. Cappello]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883836|Maria Tassiopoulos]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q95883837|Alberto Castro]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q95883838|Helen Boles Days]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883846|Carole Kaye]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883847|Richard Joseph Lenihan Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95883848|Luther Coleman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884214|JoAnne Katherine Walther]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884215|Durlene Clontz Shuffler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884216|Jeanette Gilmour]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Jeanette Gilmour - 1960.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95884217|John Joseph Christiana Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884218|Fritz Wilhelm Reisgies]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884226|Ronald Jacobus]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Ronald Jacobus - 1956.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95884227|Bernard David Seckler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884228|Clifford J. Williams]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884229|Bette Allred Weatherly]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884232|Robert Manley Argo Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884238|Phil Langley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884239|Mary Frances Parsels Dennis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884241|Mary M. Desole]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Mary Margaret Thomas - 1943.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95884242|John F. Von Sternberg Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884244|Thomas Tarbell Russell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884246|Myrtha Celifie]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[هيٽي]] | | | |- | ''[[:d:Q95884254|Norma Hoza]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Norma Lenore Bratschi - 1937.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95884256|Nita Pippins]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884259|Gloria Allen Moskowitz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884261|Edward J. Bridgeford Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884268|Billy Ostland]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884283|Rodrick Samuels]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884292|Rita Paas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884301|Israel Sauz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884313|Paul R. McQuade]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884322|Robert L. Crahen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884332|Daniel James Parr]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884351|Robert Grant Conner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884362|Merrick Dowson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q95884373|Verla L. Courey]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884380|Patricia Gibbons]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884382|Thomas Allen Catron]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884384|Isaias Mendoza]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884385|Charles Donald Neal]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884387|Wanda Bailey]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884392|John Herman Clomax]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884400|Emmanuel Demetri]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884402|Bruce P. Biesenbach Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Bruce P. Biesenbach, Sr.-(1945 - 2020).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95884404|Artemis Nazarian]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[شام]] | | | |- | ''[[:d:Q95884407|Bill Mantell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q95884416|Merle C. Dry]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884418|Harold L. Hayes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884420|Rosemarie Theresa Torrance]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884422|Rachel Walters]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884423|Carol Carey]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884426|Vincent G. Frainee]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884432|Lucille Marie Resto]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Lucille Marie Stavola - 1961.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95884433|Mercedes Santiago]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884434|Gerald Cassidy]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884435|Lula Fitzpatrick]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884796|John Joseph Reed Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884797|Edgar Orlando De La Roca]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884799|Jimmy Walters]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884805|James O'Brien Johnson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884807|Mari Jo Davitto]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884808|Nancy Reid]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884809|Elaine Menchel Marcus]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Elaine Cheryl Menchel - 1962.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95884810|Sean Boynes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884811|Theodore Gaffney]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884824|Sharyn Lynn Vogel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884835|Sidney Siegel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884848|Larry Sylvester Hutchinson Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884861|Deane K. Felter]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884880|Joan M. Hackney]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884888|Landon Spradlin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884897|Rocco Patrick Ursino]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q95884910|Nola Kathleen LaBudde]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884918|Ellen Spencer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884919|Paul Nathan Fontenot]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884920|Charles Goodstein]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Charles Goodstein - 1954.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95884921|Roger Mckinney-Wagner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884925|Henry Burk Sullivan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Henry B. Sullivan - 1963.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95884930|Duane G. Vock]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884931|Robert M. Sullivan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884932|Dorothy Cembrano Jay]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884933|Arlene Muriel MacIntyre]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884940|Louvenia Henderson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884943|Chester Dwulet]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884944|Jorge F. Casals]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڪيوبا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884945|Mary Gilbert]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884946|Alan F. Krupp]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884950|Michael A. Hill]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884955|Robert Woodward]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884956|Mary Therese Loughery]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884957|Peter Sakas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884958|Elsie Rossitto]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884959|Shirley S. D'Stefan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884967|Jeanne Hammond Byrnes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884968|Melvin Pumphrey]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884969|Anna M. Gayton]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884970|Owen Moreland Parks]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884971|Roy Northway Stephens]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q95884976|Jeanette Marie Baldwin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884980|John Pearson Brucher]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:John Brucher - 1957.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95884981|Michael Lee Jordan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884982|Timothy E. Murray]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Timothy E. Murray - high school graduation 1955.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95884983|Joseph J. Deren Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95884987|Loida Cruz Arroyo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885433|Charles Miles]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885444|Cynthia Whiting]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885454|Arlene M. Horowitz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Arlene M. Fratkin - 1959.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95885462|John Larry Sartain]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885472|James Kevin Malloy]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885483|Clara Louise Bennett]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885491|Patricia H. Thatcher]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885500|Peter J. Brancazio]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885510|Bobby Lee Barber]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885518|Joan A. Lenhart]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885519|Ruth Hunter]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885521|Estelle Kestenbaum]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Estelle B. Greenwald.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95885528|Judith Lee Arkerson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885530|Tommie Brown]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885532|Irene Ann Allen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885533|Kenneth A. Rago]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885535|Maria Gibbs]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885536|James C. Whittemore]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885546|Anna Marie Lopiccolo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885547|Allen Francis Tinkham]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885549|Charles Walter Calhoun]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885550|Guy A. LaVignera]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885551|Kenneth K. Skoog]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885560|James E. Mann Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885561|Paul Ronald Joseph]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885563|Louis B. Bernstein]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885564|Arthur Rogers]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885566|Randy Wichlacz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885575|Frankie L. Morris Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885576|José Díaz-Ayala]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885577|Paul A. Hamel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885579|Cornelius Lawyer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885581|Dorothy Murphy]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885582|Norman Walker Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885590|Florence Cahill Flaherty]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885592|Barbara Yazbeck Vethacke]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885594|Nikima Thompson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885595|Kerry Lehman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885597|Mary Minervini]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885605|Frances A. Orsini]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885606|Mae T. Roser]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885609|Regina D. Cullen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885611|Elizabeth Tevenan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885612|Dolores Marie DeLaurentis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Dolores Marie DeLaurentis - 1949.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95885615|Jana Prince]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885622|Malcolm C. Shaw Jr]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885624|Sheena Renee Comfort Miles]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885625|Martha Leroy Wilson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95885626|James David Gewirtzman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:James David Gewirtzman - 1966.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95885628|Regina Dix-Parsons]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886139|Henry N. Dubois]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886140|Robert H. Westphal]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886141|Audrey L. Ercha]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886142|Edward L. Ghidotti]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Edward Ghidotti - 1950.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95886150|Edith Gallo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886151|Ron Frangipane]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886152|Ferdi German]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q95886153|Richard M. Cieslak]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886155|Mildred W. Blough]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886163|Randy G. Addison]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886164|Rosalie J. Downes Emrich]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886165|John Bradford Hubert II]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886167|Robert R. Stout]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886174|Eva Charlotte Julewitz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886175|Dale E. Thurman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886176|Horace Saunders]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886178|Mary T. King]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q95886179|Joseph Angeline]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886180|Muriel E. Lundgren]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886187|Barbara Ann Loreck]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886189|Kathleen Domenick]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886190|Muriel M. Going]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886191|Charles Dow Long]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886192|Dorothy V. Indeck]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886200|Ina Macko]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Ina Place - 1941.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95886201|Julia Maye Alexander]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886202|Virginia Alice Rauth]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886204|Cynthia Jean Falle]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886205|Johnnie D. Veasley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886206|William Jonathan Glenney]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886213|Mary E. Mack]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886215|Calvin Richardson Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886216|Arthur Winthrop Barstow]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886217|Raymond Kenny]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886223|Susan Grey Hopp Crofoot]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886226|Robert F. Brady Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886227|Antoinette Meyer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886229|Barbara Helen Richardson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886230|Michael Miller]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886232|Luis Juarez]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q95886240|Jeffrey Stanley Lin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886241|Stanley L. Morse]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886242|John A. Bailargeon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886243|Steven P. St. Laurent]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886244|Lawrence W. Stedl]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Larry Stedl - 1969.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95886252|John Timothy Barr]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886261|Patrick Conran]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886273|Leroy Perryman Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886282|Jonathan Adewumi]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886297|Elizabeth Batista]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886713|Peter S. Miguel Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886714|Betty Jo Barney]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886716|Nelson Perdomo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ايل سيلويڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q95886717|Randolph Warren Whipple]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886718|Jane Krumrine]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886724|Bennie Webb]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886727|Dean Leroy Drake]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886728|William E. Jackman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886729|John Schoffstall]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886730|Hilda R. Nagel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886737|Manda Klancir]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886739|Margueritte Martha McCain]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886740|Edie Morello]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Edith Elizabeth Spanish - 1941.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95886743|Lillian Kimura]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886744|Thomas A. Real]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886745|LaKisha Willis White]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886751|John P. Derrico]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886754|Lucy Yanushefski]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886755|Angeline Michalopulos]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886756|Jonathan Crachat Carreira Ferreira]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886758|Patricia Yanni]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886765|Elizabeth N. Updegrave]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886766|Clark Osojnicki]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886767|Linda Benedict]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886769|Rosemary Hoell Rushka]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886770|Paul Warech]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q95886771|Judy Therrian]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886781|Jermaine Ferro]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886783|Dennis Alan Bradt]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886786|Marcia Rushford]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886788|Andrea Ruth Ludgin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886791|Susan C. Menoche]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886801|Shirley Eileen Zimmerman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886813|Charles Constantino]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886822|Eric F. Anderson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Eric Anderson - 1957.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95886831|Quentin Cormell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886852|Sandra Piotrowski]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886861|Betty Eleanor Fennelly]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Bette Nelson - 1951.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95886874|Ida Esposito]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886883|Kerri Ann Kennedy-Tompkins]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886891|Scott Melter]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886892|Barbara Mae Barham]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886893|Michael Albert Shubak]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886894|Davis Begaye]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886895|Suchendra Singh]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فجي]] | | | |- | ''[[:d:Q95886904|Edna Saikkonen Alve]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886905|Stanley M. Cohen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886906|Catherine Drouin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886907|William G. Bennett]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95886908|Justin Liuba]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887280|Ross L. Saddlemire]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887281|Grace Nutland]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887282|Timothy H. Gray]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887287|John Pope]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887291|Robert J. LeBlanc]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887292|Rosemary Ann Hughes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887293|Ralph R. Loranger]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887294|Wee Chu Wong]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887295|Albert H. Irwin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887303|Laurie Appell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887305|Viraf Darukhanawalla]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q95887306|Jeannette M. Brown]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887307|David E. Carman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887308|Ina Shaw Mirviss]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887314|Margaret Busha]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887321|Jerry Alford]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887332|Marion Lucille Kujda]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887363|Kimarlee Nguyen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887373|Ronaldo Ferrari]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q95887384|Sawarrelita Redmond]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887394|Loretta Mendoza Dionisio]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887405|Patricia Frieson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887417|Michael Mika]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887418|Alan Lund]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887419|John Cofrancesco]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887420|Carl Redd]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887421|Alvin Elton]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887428|Kevin Charles Patz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887431|Theresa Elloie]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887432|Joseph Graham]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887434|Robert Earl Schaefer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887437|Gerald Anthony Morales]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887443|Frederick Carl Harris]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887445|Christine McLaurin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887446|Mary Virginia McKeon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887447|Andreas Koutsoudakis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q95887455|James Quigley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887456|Sherman Pittman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887457|Harvey Bayard]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887459|Alice Chavdarian]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887460|Bassey Offiong]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887462|Jéssica Beatriz Cortez]]'' | | [[ايل سيلويڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q95887469|Cedric Dixon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887470|Freda Ocran]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[گھانا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887471|Julian Anguiano-Maya]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q95887472|Minette Goff Cooper]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887473|Joseph Micajah Thomas II]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887837|Herman Boehm]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887838|Phillip Thomas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887846|Robert M. Weintraub]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887854|Joseph Yaggi]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887862|David Reissig]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887872|Angelo Piro]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887883|Sandra Lee deBlecourt]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887892|Jose Vazquez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887899|Clair Dunlap]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887926|Sandra Santos-Vizcaino]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q95887935|Roger Eckart]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887945|Daniel Spector]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887947|Antonio Checo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887948|Albert Petrocelli]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887949|Florencio Almazo Morán]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q95887950|Jennifer Robin Arnold]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887951|Jesus Roman Melendez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q95887955|Audrey Malone]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887960|Azade Kılıç]]'' | | [[ترڪي]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887961|Nancy Ferguson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887962|Lucius Hall]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887963|Glenn Daniel Bellitto]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887970|Judith Plotkin-Goldberg]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887972|Coby Adolph]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887973|Don Whan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887974|Albert K. Webster]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Albert K. Webster, Manager of Far East Tour of Harvard Glee Club (13563366944) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95887975|Kevin J. Masterson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887983|Ronald Willenkamp]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887985|Lloyd Paul Leftwich]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887986|Ann Kolb]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887987|Helen Kafkis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q95887988|Julie Butler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887990|Antonio Nieves]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887996|Ann Youngerman Smoler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887998|Thomas J. Waters]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95887999|Kyra Michelle Swartz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888000|Rhoda Hatch]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888001|Eugene Lamar Limbrick]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888009|June Beverly Hill]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888010|Kamal Ahmed]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q95888011|Raymond Copeland]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888012|Lester Eber]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888013|Leo Sreebny]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888015|Robert Barghaan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888022|Howard Alexander Nelson Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Howard Nelson - 1952.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95888023|Allan Joseph Dickson Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888024|Timothy Branscomb]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888025|Reuben Gutoff]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888026|Gerard Rosenberg]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888034|Marty Derer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888463|Harold Reisner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888464|Kevin John Cahill]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888465|Mario Araujo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888466|James V. Walsh]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888474|William D. Greeke]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888475|Beatrice Rubin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888476|Jack Butler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888477|Hailey Herrera]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888478|Joseph F. Kelly]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888486|Perry Buchalter]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888487|Faralyn Havir]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888488|Marlon Alston]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888489|Joseph W. Hammond]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888490|Peter Kafkis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q95888491|Tommie Adams]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888499|Myra Helen Robinson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888501|Conrad Duncker]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888502|Chianti Jackson Harpool]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888503|Ilona Murai Kerman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888511|Stuart Cohen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888512|George J. Foerst Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888513|Mauricio Valdivia]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q95888514|Claudia Obermiller]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888515|Myles Coker]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888523|Marcus Edward Cooper Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888524|Rosemarie Amerosi]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888525|Marie Scanlan Walker]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888526|Parker Knoll]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888527|Rosemarie Franzese]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888528|Arlola Rawls]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888536|Adam Kovacs]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q95888537|Peter M. Brown]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888538|Irene Gasior]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888539|Margaret Laughlin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888540|Doris Mae Burkhart Kale]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888548|Ben Doherty]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888549|Josephine Posnanski]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888550|John Watson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888551|Maria Garcia-Rodelo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888552|Harold Davis Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888553|Timothy Ross]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888561|Sherrell Stokes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888562|Larry Jones]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888563|Billy Ross]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888564|Edmon C. Carmichael]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888565|Tom Ferguson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888573|Gwendolyn A. Carmichael]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888574|Shidao Wang]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95888575|Levie Barkley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889010|Saul Moreno]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q95889011|Philemon Najieb]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889012|Jerome Michael Zottolo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889014|Benjamin DiGiovanni]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889021|Nancy M. Allen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889022|Onielo De Luzio]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889023|Lawrence Nokes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889024|James Merle Weaver]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889025|Cathryn Wood]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889033|Moses Jones]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889034|Paul J. Foley Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889035|Joseph J. Angi Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889036|Ruthie Jacqueline Stephens Turner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889037|Gerry Ellis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Gerry Norris - 1946.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95889043|Emma Seifrit Weigley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Emma Seifrit - 1950.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95889046|Yuet Ming Wong]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>''[[:d:Q1054923|British Hong Kong]]'' | | | |- | ''[[:d:Q95889047|Josephine Tapiru]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q95889048|Norma Jean Knight]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889049|Patricia McGowan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889055|David Toren]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q95889058|Joseph M. Kissane]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889059|Boro Lalich]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q95889060|Richard Emmett Powers]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889062|Ron Waxman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889069|Frederick Koerner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889071|Herb Baum]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889072|Peter Laker]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q95889073|Suzanne Raynal Gijsbers]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q95889074|Willie Gene Whitaker]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889081|William F. Latimer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889085|Peter P. DeLuise]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889086|Retha Elizabeth Contri Sharp]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889087|Robert Adam Burns]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889097|Alma M. Carney]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889098|Mark Schroeder]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889099|Lucille Dolores Romer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889100|Gerald Ringdahl]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889106|Ed Smrekar]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889117|William Harrison Goldman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889127|Anibal Francisco de Brito]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڪيپ ورڊي]] | | | |- | ''[[:d:Q95889138|Clyde Addison Reichelderfer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889152|Betty Jean Ringle]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889166|Oluwayemisi Ogunnubi]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889178|Helen Demetoglous]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889186|Calvin Tompkins Lucy Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889195|Margaret Skaliotis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889560|Latasha Andrews]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889561|Rona Iris Gertz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889562|Patricia Rowe]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889563|Terry G. Thompson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889564|Luis A. Frias]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889565|Edith Richemond]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889570|Raphael Kaminer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889574|Eve Rudin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889575|Louise N. Walsh]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889576|Britta Lou Miller]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889581|Robert C. Samuels]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889585|Lillian Press]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889586|Kenneth James Godwin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Kenneth James Godwin - 1943.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95889587|Linda Joy Nassif]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889588|Emmy Falta]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889593|Wayne L. Wolford]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889598|Leslie Kalmus]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889602|Daniel James Callahan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:James Callahan - 1946.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95889607|Alexander Webster Cruden Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889613|Ann Bonville Trombly]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889617|Asela E. Gejo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889627|Georgianna Glose]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889638|Ijeoma Afuke]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889653|Jerome Berrien]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889663|Floyd Bluntson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889676|Dorothy May Thompson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889688|Nicholas Modugno]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889697|Thomas Cotton]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889705|David Bernstein]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889706|Myra Janet Headley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889707|Mary Elizabeth Parr]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Mary Elizabeth Gribbin - 1958.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95889708|Marjorie P. Tabechian]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889716|Robert William Dietz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889717|Arthur Charles Lindholm]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889718|Frank M. Goewey Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889719|Harrison Solliday]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889720|Michael Armstrong]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889722|Mary Doyle Hovanec]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889729|Rosa Luna]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889730|Geraldine Marie McGovern]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889731|Gerald Alton Cook]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Jerry Cook - 1951.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95889733|Wilma Ruth Montgomery]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889741|Thomas F. McDermott]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889743|Wayne Drye]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889744|Hildur T. Stanton]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889745|Jaimala Singh]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q95889746|Richard Lynn Heggen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889747|Terri Lynn Clark]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95889754|Alexander Leon Lloyd]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890143|Lloyd Cornelius Porter]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890147|Wilman Sánchez Cabrera]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890156|Alexandra Louise Polansky]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890167|Dale A. Boston]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890176|Claude Reno Doucette]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890187|Janice L. McNelly]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Janice L. Nelson 1958.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95890196|Nelson Henry]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890206|P. Michael Baillargeon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890214|Margaret MacVeagh Schweers]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890245|Raymond Gayle Burgett]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Raymond Burkett - 1952.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q95890252|Michael J. Mchugh]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890253|Mary Ann Bregar]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890254|Marilyn Luella Tayse]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890255|Roland Henry Lacasse]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890256|Marguerite Peyser]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890257|Thomas A. Williams]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890264|Genowefa Kochanek]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q95890267|Joel I. Sneider]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890269|Cornelia Ann Hunt]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q95890270|William Hrabnicky]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96024601|Hu Weifeng]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q96041028|Wajid Ali Khan]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q96042027|Miss Biá]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q96051461|Dominique Boutet]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q96056565|Celine Fariala Mangaza]]'' | | [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] | | | |- | ''[[:d:Q96067499|Rafael Leonardo Black]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q96067751|Turhan Kaya]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q96072211|Fabiana Anastácio]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q96096540|Charles Hertel]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q96098113|Paul Kuentzmann]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q96099070|Luis Tapiru II]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q96102105|Marcos Montero]]'' | | [[بوليويا]] | | | |- | ''[[:d:Q96102692|Ismail Gamadiid]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q96130472|Malcolm Kela Smith]]'' | | [[پاپوا نيو گني]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[آسٽريليا]] | | | [[فائل:Malcolm Smith-Kela (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96133142|Tom Mulholland]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q96169315|Afwerki Abraha]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q96172631|Ashok Gasti]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q96175697|Laura Bernal]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q96180005|Mary J. Wilson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96186936|Luis Repetto Málaga]]'' | | [[پيرو]] | | | [[فائل:Los museos son espacios culturales que reafirman nuestra identidad.mp4 snapshot 05.16 (2020.08.04 11.49.56).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96200463|Adriano Silva]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q96209239|Christian Bousquet]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q96215909|Eva Konrad Hawkins]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q96241334|Juan Sanabria]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96252244|Ali Hadi]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q96274278|Aslam Baba]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q96312941|Nasir Ajanah]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q96323819|Abdul Ghafar Atan]]'' | | [[ملائيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q96324008|David Cohen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96357188|Aurelio Desdentado Bonete]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q96370232|Nur Omar Mohamed]]'' | | [[صوماليا|سوماليا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96391530|Mahmoud Hammoud]]'' | | [[لبنان]] | | | [[فائل:2020-21 Chabab Ghazieh vs Shabab Sahel 02 (Mahmoud Hammoud).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96405149|Marie A. Turzo]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96405150|Nola Schwartz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96405152|Marilyn Alston]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96405153|Abraham Brown]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96405154|Richard Erlichman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96405155|Florencio Cruz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96405156|Barbara Thompson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96436881|Robert Washington]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96459616|Ross Mordecai]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96459620|Edward Magliocco]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96459622|Ying Kao Lee]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q96459624|Larry Singer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96459628|Lou Pompilio]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96459630|Michael McIntyre]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96459633|John Charles Diaz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96461719|Leonidas Pelekanakis]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q96463203|John Treen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96463631|José Ramón Ónega]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q96464297|Cathy Apothaker]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464298|Rosemary Thompson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464300|Kathleen Duffy]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464301|Sylvia Millrood]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464302|Rosemary W. Tucker]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464303|Lysa Dawn Robinson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464304|Ruth Rosenstock]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464305|Irene Loretta Cassady]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464306|Patti Kelly-Peightal]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464307|Mildred McLean-Terrell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464308|Paddy McNichol]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464309|Karen Kelly]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464310|Ramona Thomas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464311|Peggy Crane]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464312|Sarah Nader]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464313|Rochelle King]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464314|Walter Bohn Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464315|Vito A. Cosmo Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464316|John F. Murray]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464318|Avraham MacConnell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464319|Craig TenBroeck]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464320|Luka A. Marano Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464322|Helen B. Days]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464323|Ronald Jamison]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464324|William Collins]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464325|Kevin Bundy Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464326|Robert Doubet]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:R. Doubet —1946.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96464327|Francis Dufner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464328|Joseph W. Murray]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464329|Barry Gelman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464330|Hal Stein]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464331|L. Theodore Lawrence Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464332|Joseph Zingaro]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464334|Charles Johnson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464335|Richard Coppola]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464337|Bob Griffith]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464338|Bernice Teller]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464339|Michael R. Walker]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464340|Jasper Daniels Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464341|Dennis Small Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464342|Joe Perrott]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464343|George Schneider]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464344|Edward Horowitz]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464345|Joe Tunney]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464346|Mary Schneider]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464430|June McIntyre]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464431|Lena Sims]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464432|Eric M. Gore]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464433|Brian Holcomb]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464435|Richard Aronson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464436|Mike Forrest]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464437|Theodore Nixon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96464510|Eileen Atkins]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96470807|Lynika Strozier]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Lynika Strozier 2011.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96473280|Mary Wilson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96575383|Clarence Mini]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q96587386|Mary Tiffen]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q96606866|Jampel Lodoy]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q96624229|Sergio Jacobo Gutiérrez]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q96624928|Pablo Puente Aparicio]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q96656030|Manaf Taleb]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q96678709|Marconi Alencar]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q96695037|Md. Shahjahan Ali Talukder]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q96710071|Haidari Wujodi]]'' | | | | | [[فائل:حیدری وجودی.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96756329|Anthony Obiagboso Enukeme]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q96758970|Mohamed El Milahi]]'' | | [[مراڪش]] | | | |- | ''[[:d:Q96774796|Syed Aal E Imran]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q96789500|Eurídice Moreira]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q96979351|Yupadee Kobkulboonsiri]]'' | | [[ٿائيلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q96987607|Soepriyatno]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Anggota DPR Soepriyatno.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96987964|Bambang Suryadi]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Bambang Suryadi, Member of the People's Representative Council.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96988315|Jimmy Demianus Ijie]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Jimmy Demianus Ijie.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96988673|Gatot Sudjito]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Gatot Sudjito.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96989495|Ali Taher]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Ali Taher.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q96989513|John Siffy Mirin]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:John Siffy Mirin Family (cropped face).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q97011238|Inuwa Abdulkadir]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q97011316|Mamadou Bamba Ndiaye]]'' | | [[سينيگال]] | | | |- | ''[[:d:Q97012125|Mahendra Yadav]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q97013763|Sylvio Capanema]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q97013788|Aristoteles Atheniense]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Aristoteles Atheniense.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q97015683|Julio Jimenez Llanque]]'' | | [[بوليويا]] | | | |- | ''[[:d:Q97016566|Howard Croft]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97016619|Godwin Achinge]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q97036815|Gordon Kegakilwe]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97045148|Charles Johnson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97101228|Richard di Liberto]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97105191|Reyna Marlene de los Ángeles Catzín Cih]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q97119149|Noloyiso Sandile]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97119870|Liao Jianjun]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q97129077|Ghaida Kambash]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q97129737|Ricardo Mthembu]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97137136|Faqir Nabi]]'' | | [[افغانستان]] | | | |- | ''[[:d:Q97138189|Abdullah al Mohsin Chowdhury]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q97143554|Mohamed Kouradji]]'' | | [[الجزائر]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q97176731|Amadou Salif Kebe]]'' | | [[گني]] | | | [[فائل:Me Amadou Salif Kébé en 2019.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q97183473|Gopal Krishna Saxena]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q97194729|Alireza Raheb]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q97217254|Etibar Babayev]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q97217357|Fərman Bağırov]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q97220091|Sayyad Alizade]]'' | | [[آذربائيجان]] | | | |- | ''[[:d:Q97306828|Iwan Dwiprahasto]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q97317138|Qainan Al-Zahrani]]'' | | [[سعودي عرب]] | | | |- | ''[[:d:Q97321345|Alfred Mtsi]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97338873|Noh Gil-nam]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97342569|Mário Calixto Filho]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q97345163|Jose Alfredo Moron]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345165|Michael Aubrey Wiskur]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345166|Nellie B. Stokes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345167|L. B. Perry]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345168|David Buffington Wham]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345169|Gloria Cervantes Zamudio]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345172|Walter J. Blase]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345174|Lisette Kohn Gale]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345175|Christopher L. Hammond]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345176|Mohammad Riad Hussain Ismat]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345177|Maria Rita Ripa]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345178|Diana T. Jun]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345179|Gregori V. Armstrong]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345180|Kai Wong Sam]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345181|Saul Ben-Zeev]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345182|Ramiro Barcena]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345183|Diane Ramonas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345184|Dalis Ramonas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345186|Gerald Boerman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345187|Bridget Bahal]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345188|Patricia Ciametti]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345189|Simon Zamudio]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345190|Julie Maldonado]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345191|Raymond Niwa]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345192|Gabrail Ismayl]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345194|Nicolasa Estrada]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345195|Phillip Cooper]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345196|Carol DeWitt]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345198|Edward Singleton]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345199|Albert Stokes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345200|Robert Brieske]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345202|Willie Hall]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345204|Steve Hudson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345205|Mary McKeon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345207|John LaPlante]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345208|Virginia Gray]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345212|Mary Christien]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345213|Luigi Pierpaoli]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345215|Hecky Powell]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345216|Richard Moenning]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345217|John Johnson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345218|Francisco Gomez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345219|Maria Gomez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345240|Saul Velazquez]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345241|Crystal Cantrell-Barbee]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345243|Charley Hill]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345245|Lambros Karkazis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345247|Lillian Nakawatase]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345248|George Parrott]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345250|Esperanza Ugalde]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345252|Morris Loeb]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345330|Roselind Barsevick]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345333|Larry Harris]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345334|William Hollaar]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345336|Debbie Decker]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345340|Marvin Mazzucchelli]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345341|Albert Williams]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345343|Feliks Ogorodnik]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q97345345|Kathleen Takash]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345347|Jim Schwark]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345348|Safa Suleyman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345350|Elizabeth Cota]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345351|James Gettings]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345353|Bernadine Summers]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345354|Ronald Landsman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345355|James Bragiel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345356|Martha Singleton]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345357|Elizabeth Henry]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345358|Moses Jones]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345359|John Mazzucchelli]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345361|Joseph Carnes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345367|Elwyte Gardner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345369|Tommie Adams]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345371|Brenda Bolden]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345372|Philman Williams]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345373|Nancy Halbauer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345574|Mary Duggan Philbin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345575|William Griffin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345576|Roger Griggs]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97345577|Asberry Stoudemire]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97372585|Hanna Palska]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q97388797|Mohamed Mounir]]'' | | ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q97400267|Domingos Mãhörõ]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q97440861|Irene Lalji]]'' | | [[سورينام]] | | | [[فائل:Irene Lalji (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q97466640|Яўген Уладзіміравіч Мядзько]]'' | | [[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q97467461|Manoel da Lenha]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q97495832|Angela von Nowakonski]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q97500756|Norberto Padilla]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q97578686|César Salinas]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q97579656|Jorge Villavicencio]]'' | | [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]] | | | [[فائل:Ex ministro Villavicencio (Nómada) (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q97590799|Bahrum Daido]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Bahrum Daido (2018) (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q97670845|Lloyd Cafe Cadena]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | [[فائل:GUILTY or NOT GUILTY! FT. LLOYD CADENA 5s.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q97671575|Patrick Ellis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97704644|Homayoun Reza Atardi]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q97704692|James Rudd]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97750531|Steve dePyssler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97774567|Pamela Rush]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q97824637|Salko Bukvarević]]'' | | ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q97930996|Katherine B. Hoffman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q97940401|Kōichi Yokono]]'' | | [[جاپان]] | | | |- | ''[[:d:Q98036542|O'ktam Barnoyev]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[ازبڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q98041231|Bill Montgomery]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q98065588|Alieu Mboge]]'' | | [[گيمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q98065792|Mohammad Barkatullah]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q98072664|Satyanarayan Singh]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Satyanarayn Singh.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q98083027|Masaru Ezaki]]'' | | [[جاپان]] | | | |- | ''[[:d:Q98092502|Carlos Rosas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q98106246|Manabendra Bandyopadhyay]]'' | | [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q98108040|Arun Guhathakurta]]'' | | [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q98108920|Shyamal Chakraborty]]'' | | [[ڀارت]]<br/>[[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q98145736|German (Chesnokov)]]'' | | [[روسي سوويت وفاقي سوشلسٽ جمهوريه]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q98149217|Mohamed Adib Slaoui]]'' | | [[مراڪش]] | | | |- | ''[[:d:Q98240163|M. I. Sambou-Gassama]]'' | | [[گيمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q98247997|Pierre Boubarne]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q98382520|Tjandermatie Soekhai]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q98449532|Bernaldina José Pedro]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q98457692|Jamyang Choegyal Kasho]]'' | | | | | [[فائل:Jamyang Choegyal Kasho.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q98459576|Konstantin Markov]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | [[فائل:Legendite 2016 06.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q98514406|Raúl Rubio Burgos]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q98514941|Theodore Corcoran]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q98518138|Lungile Pepeta]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q98527416|Jorge Flores Ochoa]]'' | | [[پيرو]] | | | [[فائل:JAFO.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q98527646|Umesh Dastane]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q98543285|Tariq Shafi]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q98545382|Kesar Singh]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q98561146|Ahmed Badouj]]'' | | [[مراڪش]] | | | [[فائل:Ahmed Badouj - Argan.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q98596471|Nina Popova]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q98600373|John Cooke]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q98607844|Franco Gerratana]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q98637362|Vergillio Rebin]]'' | | [[سورينام]] | | | [[فائل:Vergillio Rebin.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q98690717|Paddy Garritty]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]]<br/>[[آسٽريليا]] | | | |- | ''[[:d:Q98714288|Evelyn Nicol]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q98761510|Harry Seager]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q98844761|Cecilia Romo]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q98889006|Ramón Silva Bahamondes]]'' | | [[چلي]] | | | |- | ''[[:d:Q98908359|Ahmed Al-Qadri]]'' | | [[شام]] | | | |- | ''[[:d:Q98914210|Vimala Sharma]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Vimala Sharma.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q98918949|Johny Bakshi]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q98924391|Kris Heggenhougen]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q98924502|William Neikirk]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:WILLIAM R. NEIKIRK.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q98931500|Raosaheb Antapurkar]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q98971880|Karim Kamalov]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q98994281|KS Firoz]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q99052066|Luisa Revilla]]'' | | [[پيرو]] | | | [[فائل:Luisa Revilla (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q99198811|Yousef Abu-Safieh]]'' | | [[فلسطين جي رياست|فلسطين]] | | | |- | ''[[:d:Q99244285|Kendal Royo]]'' | | [[پاناما]] | | | |- | ''[[:d:Q103815009|Fadma Abi]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q103820311|Jacek Włodyga]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q103828682|Rafael Pražák]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]] | | | |- | ''[[:d:Q103863018|Ramzi Najjar]]'' | | [[لبنان]] | | | |- | ''[[:d:Q103928233|Luke Letlow]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104005260|Gastón Lemaitre]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q104028901|Leanid Zaika]]'' | | [[بيلاروس]] | | | |- | ''[[:d:Q104049729|Valery Vinakurov]]'' | | [[بيلاروس]] | | | |- | ''[[:d:Q104057606|Timoteo Ofrasio]]'' | | | | | [[فائل:OfrasioSJ.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104062635|Zbigniew Jurkiewicz]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q104062775|Lise Funck-Brentano]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q104094383|Donal Leace]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q104123083|Pavel Hečko]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q104126171|Jean Saliba]]'' | | [[لبنان]] | | | |- | ''[[:d:Q104128390|Divya Bhatnagar]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q104128876|Judit Egerszegi]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q104132756|Božidar Milenković]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q104145641|Fazlul Haque Montu]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q104147083|Omar Khashram]]'' | | [[اردن]] | | | |- | ''[[:d:Q104150437|Brittanya Karma]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q104150471|Lillian Elena Blancas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104150631|Damir Kukuruzović]]'' | | [[ڪروشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q104155741|Dawn Lindberg]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104176273|Jerrold Post]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104178897|Lucio Moderato]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q104192199|Jerzy Steckiewicz]]'' | | [[بيلاروس]] | | | [[فائل:Ежи Стецкевич.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104205652|D. Vijayamohan]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q104244526|Bolivia Suárez]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q104244720|Christina Rodrigues]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q104253395|Aitor Etxarte]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Aitor Etxarte Berezibar.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104376876|Jan Błoński]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Jan Kidawa-Błoński.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104389005|Delfino López Aparicio]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q104398451|Jethro]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | [[فائل:Jethro october 2008.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104398468|Oleksandr Arkadin-Shkolʹnyk]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | [[فائل:Александр Аркадин-Школьник.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104414777|Evelyn Alda Seckler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104432992|Humberto Trujillo]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q104438339|Anghel-Adrian Popa]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q104439610|Kim Lee]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:02018 0146 KatowicePride-Parade, Kim Lee.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104439738|Ahmad Toyserkani Ravari]]'' | | | | | [[فائل:احمد تویسرکانی راوری.jpeg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104442727|Monzur-I-Mowla]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q104450555|Dorothy Gill Barnes]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104464302|Nur Supriyanto]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Nur Suprianto.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104470971|Marcin Dramiński]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q104518546|Loyiso Mpumlwana]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q104522108|Thoriq Husler]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Bupati Luwu Timur Muhammad Thorig Husler.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104522420|Muhammad Al-Saeedi Al-Jardi]]'' | | [[مراڪش]] | | | |- | ''[[:d:Q104525399|Ismail al-Shamali]]'' | | [[فلسطين جي رياست|فلسطين]] | | | |- | ''[[:d:Q104525544|Robiro Terán]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q104528006|Krzysztof Pajewski]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q104528447|Susan Moore]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[جميڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104531513|Benedicto Bravo]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q104532204|Carlos Levy]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:Carlos Levy 2018.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104537223|Arnold D. Gruys]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104541175|Jean-Claude Bohain]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q104556343|Dudu Duswara]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Dudu Duswara.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104557820|طلال باغر]]'' | | [[سعودي عرب]] | | | |- | ''[[:d:Q104595284|Issaka Assane Karanta]]'' | | [[نائيجر]] | | | |- | ''[[:d:Q104621154|William T. Beaver]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104628566|Sead Gološ]]'' | | [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q104629341|Paul Etyang]]'' | | [[يوگنڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q104637633|Veronica Oliver]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104640108|Aylin Özmenek]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q104640624|Abdul Hakim Al-Taher]]'' | | [[سوڊان]] | | | |- | ''[[:d:Q104666469|Tawauna Averette]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104695839|Jarod Nandin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104701628|George Whitmore]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:George Whitmore Climber.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104717282|Julius Schachter]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104760616|Valentin Sushko]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104764484|Alan Cairns]]'' | | | | | [[فائل:AlanCairns2005.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104764596|Fabrizio Soccorsi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q104764599|Theodore Lumpkin Jr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Theodore Lumpkin - 1940s.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104771406|Pradip Ghosh]]'' | | [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q104772253|Abid Hussain]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q104776005|Oleg Danilov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q104787172|Iancu Țucărman]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q104807971|John Condrone]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104812380|João Henrique de Souza]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q104813246|Mizanur Rahman Khan]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q104816462|Ali Saleh Mohammed Ali Jaber]]'' | | [[يمن]]<br/>[[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Syekh Ali Jaber, 00.02.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104833709|Jairo Castillo]]'' | | [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q104843609|Hijn Bijnen]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q104843792|Tapan Ghosh]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Tapan ghosh hs.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104848615|Alejandro Galvis Ramírez]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q104852520|Bheki Ntuli]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104856962|Martin Addison]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q104864449|Ganesh Shankar Vidyarthi]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Ganesh Shankar Vidyarthi.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104866691|William Z. Good]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104870829|King Victor Thulare III]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104903655|Nombulelo Hermans]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q104904509|Ivan Metelytsya]]'' | | [[يوڪرين]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q104905111|Barbara N. Benson]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q104906836|Joe Guerra]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Joe Guerra - 1980.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104911977|Meghrig Parikian]]'' | | | | | [[فائل:Meghrig-Parikian.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q104949139|Krzysztof Łuszczewski]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q104989956|Calixto Avena]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q105027958|Stephen Lungu]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q105037528|Raisuddin Ahmed]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q105043758|Pavel Hanták]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q105047205|Gordinho do Surdo]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q105047246|Carlos Antunes]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | |- | ''[[:d:Q99300113|Rubén Corimayo]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q99306278|Juan Carlos Alcoba]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:JUAN CARLOS ALCOBA.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q99316693|Valery Semanzo]]'' | | ''[[:d:Q133356|Ukrainian Soviet Socialist Republic]]''<br/>[[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q99409157|Miguel Acundo González]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q99421575|Eddie Mosley]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:EddieMosley.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q99432805|Margaret Waterchief]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q99438633|Andrés Abt]]'' | | [[يوراگوائي]] | | | [[فائل:Alcalde del Municipio CH Andres Abt - imf8381v1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q99439541|Donald Keith Duncan]]'' | | [[جميڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q99454945|Florent Pereira]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q99485311|Adeline Fagan]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q99574699|Bernard Fils-Aimé]]'' | | [[هيٽي]] | | | [[فائل:2009 Secretary of State's Award for Corporate Excellence (portrait crop).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q99756227|Tony Tenpenny]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q99767788|Brandi Christine Case-Wallace]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q99800397|Mirza Shahi]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q99845647|Datta Ekbote]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q99851329|Mncedisi Filtane]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q99857265|Andréia de Olicar]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q99911656|Ziad Al-Zaza]]'' | | [[فلسطين جي رياست|فلسطين]] | | | |- | ''[[:d:Q100146088|Barbara Ann Davis Prince]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q100146338|Sandy Oldfield]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q100146445|Chanesh Ram Rathiya]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q100146617|Esther Morales]]'' | | [[بوليويا]] | | | [[فائل:Esther Morales.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q100272881|Rick Todd]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q100275270|Father Stanislaus Lourduswamy]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Stan Swamy (2010).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q100339816|Yevhen Cherednichenko]]'' | | [[يوڪرين]] | | | [[فائل:Євген Чередніченко (2017).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q100537333|Lambert Kreekels]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q100548537|Ахметов, Рашит Ракипович]]'' | | | | | [[فائل:Рашит Ракипович Ахметов (1954—2020), основатель и редактор газеты «Звезда Поволжья».JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q100580192|Rabbi Osher Yaakov Westheim]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q100591633|Piotr Francuz]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q100591978|Wojciech Stachurski]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Wojciech Stachurski.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q100627627|Ilana Rovina]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | [[فائل:Ilana Rovina (1963).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q100716099|Gusztáv Adorján]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q100742561|Ayachi Afilal]]'' | | [[مراڪش]] | | | |- | ''[[:d:Q100751723|Kayla Williams]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q100783678|Jonathan Duck]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q100784502|Christian Gatoux]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q100795028|Joel Molina Ramírez]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q100797042|Matt Gras]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q100890925|Parrerito]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Parrerito.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q100941027|Ted Vartelas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q100975270|Chad Dorrill]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q100995846|Abdul Ilah Nabhan]]'' | | ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]] | | | |- | ''[[:d:Q101022194|Angeline Bernadel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[هيٽي]] | | | |- | ''[[:d:Q101054234|Pablo Lozano Martín]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q101069330|H. Tati Santiesteban]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q101080038|Pedro Mario Pereyra]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q101089316|Adi Darma]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Wali Kota Bontang Adi Darma.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q101116145|Dharsibhai Khanpura]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q101120800|David Andahl]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q101149176|Moncef Ouannes]]'' | | ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''<br/>[[تيونس]] | | | |- | ''[[:d:Q101204200|Marc Frasez]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q101204530|Bernard Ducruet]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q101208374|Aniel Kienno]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q101229866|Anatoliy Fedorchuk]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q101245795|Mutodi Neshehe]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q101362178|Andrzej Prawda]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q101423791|Irving Pressley McPhail]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q101434569|Notis Lalaitis]]'' | | | | | [[فائل:Notis1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q101542315|Willie Salcedo]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q101579664|Leandro Resurreccion III]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q101584214|Jacek Polak]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Mr. Pollack.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q101711396|János Gróz]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q101818266|Géza Lajhó]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q101873866|Lynn Kellogg]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Lynn Kellogg "The Jonathan Winters Show" (1968 CBS press photo).JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q102047464|Marek Umiński]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q102047761|Óscar Akira Yasser Noriega]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q102047806|Mewalal Chaudhary]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q102076923|Anton Filipov]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | |- | ''[[:d:Q102078444|Mariano Valdés Chávarri]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q102097529|Mustafa Canlı]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q102104819|Radamés Salazar Solorio]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | [[فائل:Radamés Salazar Solorio.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q102113504|Andrzej Bręczewski]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q102122799|Raymond Taylor Hoobler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q102132780|Bruce Richard Buzby]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q102146937|Khyson Swong]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q102157745|Euda Edward Dean]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q102158397|Romuald Koliński]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q102164597|Barnett Weil Glickfield]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q102164680|Charles J. Mode]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q102166137|Joseph Bertorelli]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q102189950|Alfonso Gracia-Saz]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q102192043|Carl Hanson Fitzgerald]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q102198254|Patrick Denis Barry]]'' | | [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q102276262|Cordula Heß]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q102305241|Lay Nam Chang]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q102334622|Reinaldo Teles]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | |- | ''[[:d:Q102343281|Rajendrasingh Baghel]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Rajendrasingh Baghel.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q102357959|Hussein Al-Zuhairi]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q102361877|Jose Luis Garayoa]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q102378274|Honestie Hodges]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q102391013|Jean Lau Chin]]'' | | | | | [[فائل:Dr Jean Lau Chin.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q102416147|Bharat Bhalke]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q102450473|Jan Krawiec]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q102490912|David Maas]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q102859580|Eleanor Schano]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q103414626|Pavel Čech]]'' | | | | | [[فائل:Pavel Čech, 2018.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q103512342|Hryhoriy Arshynov]]'' | | [[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q103574159|Hanna Stadnik]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Hanna Stadnik grób (cropped)1 (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q103742338|Raja Mukhopadhyay]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q103766157|Adil Ismayilov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]] | | | [[فائل:Adil Ismayilov in 2020 (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q105061229|Jaroslava Janderová]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | [[فائل:Praha, Magistrát, Jaroslava Janderová (2).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q105061721|Vitaly Maksimov]]'' | | [[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q105063128|Bernard Papánek]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | |- | ''[[:d:Q105069826|Kenneth Z. Altshuler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q105071466|Suhail Zaheer Lari]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q105071475|Joel Matiza]]'' | | [[زمبابوي]] | | | |- | ''[[:d:Q105076376|Richard West]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q105078440|Falah Mandkar]]'' | | [[ڪويت]] | | | |- | ''[[:d:Q105083943|Martha Madrigal]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q105084390|Marius Swart]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | [[فائل:Marius Swart.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q105085298|Georgeta Luchian Tudor]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q105085435|Sekou Smith]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q105097673|Anita R. Schiller]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q105098482|Paradzai Zimondi]]'' | | [[زمبابوي]] | | | |- | ''[[:d:Q105099966|Wahab Adegbenro]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q105100101|Muspandi]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q105120942|Abbas Khan]]'' | | [[پاڪستان]] | | | [[فائل:Nawab Ali Abbas khan (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q105183759|Ray Rayburn]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q105184059|Dennis Mileti]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q105198678|Percy Tucker]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q105208032|Julio Roberto Gómez]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q105222367|John Gibbons]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q105223109|Kwasi Sainti Baffoe-Bonnie]]'' | | [[گھانا]] | | | |- | ''[[:d:Q105229566|Octavian Cojan]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]] | | | |- | ''[[:d:Q105263600|Ismail Kijo]]'' | | [[ملائيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q105295115|Vicent Raga]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:RAGA Vicent foto VW.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q105297032|Maria Andrea Gaspar]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | |- | ''[[:d:Q105319487|Mathoor Govindan Kutty]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q105337022|Sylvia Lieber]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q105346796|Zezinho Corrêa]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Zezinho Corrêa - 1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q105399622|Steve Turney]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q105404824|László Huszár]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[سلوواڪيا]] | | | |- | ''[[:d:Q105414316|Robb Webb]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q105421772|Patricia Healey]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q105424134|Cynthia Turner]]'' | | [[مالٽا]] | | | |- | ''[[:d:Q105426998|Manuel Salinas]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:ManuelSalinas2.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q105452340|Zoila Águila Almeida]]'' | | [[ڪيوبا]] | | | [[فائل:Zoila Águila Almeida.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q105452765|Javier Neves]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q105517287|Purificación Atrián Jordán]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q105532898|Zaire Rezende]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q105581015|Jaleel Smith-Riley]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q105586692|James Medhurst]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q105620263|Pastor Heydra]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q105627376|Quoc Anh]]'' | | [[ويٽنام]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q105637139|Consuelo Rodríguez]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q105640581|Enrico Obletter]]'' | | [[آسٽريليا]] | | | |- | ''[[:d:Q105641786|Barbara Ann Rowan]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q105646427|B. Raghavan]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q105659455|Madeleine Humbertclaude]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q105675497|Élida Rasino]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q105679224|Sofia Zhukova]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q105696486|Bob Pixel]]'' | | [[گھانا]] | | | |- | ''[[:d:Q105710323|José Manuel Cortizas]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q105722839|Mike Bradner]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Mike Bradner.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q105727602|Erica Watson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q105729922|Jorge Marticorena Cuba]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q105730949|Víctor Espinoza Peña]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q105737171|Anna Majani]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q105746143|Marta Martin Carrera-Ruiz]]'' | | [[ڪيوبا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q105748342|Diego Gómez]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:Diego Gómez Cabrera.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q105753833|Kenneth Mthiyane]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q105755145|Karima Brown]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q105756142|Rachel Cathoud]]'' | | [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q105782944|Osvaldo Mércuri]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q105841567|Peter Matlare]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q105871502|Daniel Voisin]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q105943521|Jiří Engliš]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q105954720|Algaci Tulio]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:ALGACIT2002.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q105954938|Asongo Alalaparu]]'' | | [[سورينام]] | | | [[فائل:Asongo Alalaparu (2020).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q105969816|Malak Ismael]]'' | | ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q105977858|Esteban Gómez Rovira]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q105978052|Marco Bogarelli]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q105987426|Jaroslav Střeštík]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q106009569|František Prošek]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106009696|Edgar García]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q106009916|Jaromír Vytopil]]'' | | | | | [[فائل:Jaromir Vytopil.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q106011242|Miloslav Čechura]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106044069|Eyrolles Michel Mvunzi Meya]]'' | | [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] | | | |- | ''[[:d:Q106084284|Katyayani Shankar Bajpai]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106099414|Edson Montenegro]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q106109480|Wojciech Krawczyk]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q106112793|Antonio Pérez González]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q106122752|Natale Bozzo]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106163378|Hanna Lypkivska]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106175318|Toabur Rahim]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q106194747|İmran Kılıç]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q106202945|José Gregorio Guevara]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q106204763|Abu Asif Barghouti]]'' | | [[فلسطين جي رياست|فلسطين]] | | | |- | ''[[:d:Q106218592|Rito Jiménez]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q106218656|Theresa M. Korn]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q106228708|Yousef Ozreil]]'' | | [[فلسطين جي رياست|فلسطين]] | | | |- | ''[[:d:Q106230021|Francis Pelekamoyo]]'' | | [[ملاوي]] | | | |- | ''[[:d:Q106241908|Kombo James Moyana]]'' | | [[زمبابوي]] | | | |- | ''[[:d:Q106269407|Ellen Gwaradzimba]]'' | | [[زمبابوي]] | | | |- | ''[[:d:Q106272177|Christian Ntshangase]]'' | | [[اسواتيني|سوازي لينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q106297174|Karel Vávra]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106309840|Gurupada Mete]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106317446|Márton Brády]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q106334361|Nemam Ghafouri]]'' | | [[عراق]]<br/>[[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q106366913|Yinka Odumakin]]'' | | [[نائيجيريا]] | | | |- | ''[[:d:Q106423215|Jacquiline Chikuta]]'' | | [[ملاوي]] | | | |- | ''[[:d:Q106434042|Nestor Torre Jr.]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q106463233|Füzuli Javadov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[آذربائيجان]] | | | |- | ''[[:d:Q106466070|Hans Kristian Gaarder]]'' | | [[ناروي]] | | | |- | ''[[:d:Q106472216|François Matheron]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q106473570|Babar Tadvi]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106473583|Dugyala Srinivas Rao]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106474359|Irondi Mantovani Pugliesi]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q106477709|Hebert Axel González]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106484252|László Rákoskerti]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q106508488|Aslam Qureshi]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q106515434|Mao Ayuth]]'' | | [[ڪمبوڊيا]] | | | |- | ''[[:d:Q106518107|Ludmila Guzun]]'' | | [[مالدووا|مولدووا]] | | | |- | ''[[:d:Q106519193|Lois Sasson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q106519588|Mahmoud al-Khalidi]]'' | | ''[[:d:Q193714|Mandatory Palestine]]''<br/>[[فلسطين جي رياست|فلسطين]] | | | |- | ''[[:d:Q106533280|Dário de Castro]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q106542493|Muṣṭafá Muslim]]'' | | [[شام]] | | | |- | ''[[:d:Q106542784|Theodore Lambrinos]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Greek-American baritone Theodore Lambrinos, 1960s.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q106572313|Ludovico Badoy]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | [[فائل:Director Ludovico D. Badoy (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q106585096|Pang Xiong Sirirathasuk Sikoun]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106587775|Teresa Majchrzak]]'' | | ''[[:d:Q211274|Polish People's Republic]]'' | | | |- | ''[[:d:Q106588720|Àngel Pla]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q106592192|Johny Lal]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106592198|Lea Dali Lion]]'' | | [[اسٽونيا]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | [[فائل:Lea Dali Lion 2014 (1).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q106595478|Robin Fransman]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | [[فائل:Robin Fransman-1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q106600819|Alípio Freire]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:Alípio Freire.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q106602162|Thakur Puran Singh]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106602515|Bhitali Das]]'' | | [[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q2227470|Majgaon]]'' | | | [[فائل:Assamese singer Vitali Das.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q106611255|Satwant Kaur Sandhu]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106611259|A Elumalai]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106611265|M. AS Subramanian]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106611278|Kailash Chandra Trivedi]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106611282|Sukhdarshan Singh Marar]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106611287|Bishnu Prasad Bhaiya]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106611773|Purnmasi Pankaj]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106611774|Kalawati Bhuria]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106611776|Ramesh Diwakar]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106613228|Vira Sathidar]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106613406|Diana S. Rabinovich]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q106617169|Zoram Sangliana]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106618445|Kunti Devi]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106626688|Kishore Nandlaskar]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106629259|David Núñez]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q106634443|Jaga Rout]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106637349|Somnath Juwarkar]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106648138|Amris]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Wakil Walikota Dumai Amris.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q106648215|Celso Dayrit]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106650087|Chittabbai Kudupudi]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106651586|Kom Chuanchuen]]'' | | [[ٿائيلينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q106652376|Vasyl Obleschuk]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106659864|Olena Lytovchenko]]'' | | [[يوڪرين]] | | | [[فائل:Письменниця Олена Литовченко з книжкою "Пустоцвіт".jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q106675659|Jagdish Lad]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106675731|Kanupriya]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106687272|Williams Santamaría Valdera]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q106687902|Seturam Gopalrao Neginhal]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Sethuram Gopalrao Neginhal.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q106689691|Gilmar de Carvalho]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q106689926|Boddu Bhaskara Ramarao]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106690199|Challa Rama Krishna Reddy]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106690208|Sudhakar Paricharak]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q106690211|Dauji Gupta]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106691558|Ricardo Alberto Ramírez]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q106702173|James Purify]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q106707423|Fred Fitz-James]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q106714989|Ajay Sharma]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106727289|Sriprada]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106730125|Baldur Beyer]]'' | | [[جرمني]] | | | [[فائل:Baldur Beyer (2021).JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q106734360|Rajendra Kapila]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106764462|Omar Hugo Gómez]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q106768454|Javier Rondón]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q106771906|James Williams]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q106784040|Roy Ristie]]'' | | [[سورينام]] | | | [[فائل:Roy Ristie 2017.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q106784902|Fathul Allah Ahmad]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q106835512|Estefano Starepravo]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q106837129|Tony Tolbert]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q106869478|Rajendrasinh Jadeja]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106873455|Anjan Bandyopadhyay]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106885286|Saad Sharar]]'' | | [[ڪويت]] | | | |- | ''[[:d:Q106906609|Prashant Mohapatra]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q106906993|Karen Brown]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q106947545|Qadir Haji Ali]]'' | | [[عراق]]<br/>''[[:d:Q41470|Kurdistan]]'' | | | |- | ''[[:d:Q107021764|Ryan Stephen]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q107021889|Basant Das]]'' | | [[برطانوي راڄ]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''<br/>[[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q107103451|Yann Gontard]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q107119906|Kiyomoto Yoshijirō]]'' | | [[جاپان]]<br/>''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]'' | | | |- | ''[[:d:Q107128059|Paul Freedman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107187433|Taha Karaan]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107192015|Lin Fang-I]]'' | | [[تائيوان]] | | | |- | ''[[:d:Q107207790|Aldo Moltifiori]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q107249689|Maurice Tsalefac]]'' | | [[ڪيمرون]] | | | |- | ''[[:d:Q107289272|Rehema Watongola]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q107300156|Rodrigo Munilla]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q107309769|Emin Saraç]]'' | | [[ترڪي]] | | | [[فائل:صورة شخصية محمد أمين سراج.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q107343331|Abd al-Nasir Najjar]]'' | | [[فلسطين جي رياست|فلسطين]] | | | |- | ''[[:d:Q107358646|Ahmed Bilal Shah]]'' | | [[پاڪستان]] | | | [[فائل:Ahmed Bilal Shah VOA (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q107359033|Hind Chelbi]]'' | | [[تيونس]] | | | |- | ''[[:d:Q107380310|Goolam Rajah]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107387549|Nomandla Yako]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107387562|Lungile Tom]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107387566|Henry Jansen]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107387578|Patrick Jaji]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107387591|Moonyeenn Lee]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107387600|Paul Dobson]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107387618|Sbusiso Mseleku]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107387717|Patrick Bayo Mkhize]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107387822|Mohammad Karaan]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107387850|Leslie Ponnusamy]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107398923|Robert P. Cohen]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107399015|Gianni Colajemma]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q107399425|Charles Gregory Ross]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107399519|Tony Greer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107399637|Wilmer Ato]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q107399863|Edmundo Martinez Zaleta]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q107399866|Eric Salas González]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q107399870|Toshi Wungtung]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q107400559|Reinaldo Ortega]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q107400988|Steven Manios Sr.]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107401694|Josh Wallwork]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107401977|Shankanada Aravind]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q107420703|Fridon Aslanyan]]'' | | ''[[:d:Q132856|Armenian Soviet Socialist Republic]]''<br/>[[آرمينيا]] | | | |- | ''[[:d:Q107420799|Abel Pienaar]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q107423669|Fazl-e-Khuda]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q107453228|Diratsagae Alfred Kganare]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107487454|Francisco Astorga]]'' | | [[چلي]] | | | [[فائل:Francisco "Pancho" Astorga Foto- © Rodrigo Pardo .jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q107488620|Eka Supria Atmaja]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Bupati Bekasi Eka Supria Atmaja.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q107491716|Luke Masamvu]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q107491736|Peter Haritatos]]'' | | [[زمبابوي]] | | | |- | ''[[:d:Q107524326|Ricardo Corrêa]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q107528488|Machchindra More]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q107528549|Alfredo Fraile]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q107528659|Parvesh C. Mehta]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q107528924|K Balu]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q107529167|Sai Balaji]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q107529220|Kumar Vatti]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q107529305|Anil Suri]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q107529386|Venugopal Kosuri]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q107529447|Shyam Dehati]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q107529490|Vamsi Rajesh Kondaveeti]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q107539497|Zhypar Zheksheev]]'' | | [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]] | | | |- | ''[[:d:Q107545906|José Maria Batalla]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q107545938|Jeremy Silvester]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q107550001|Kä Mana]]'' | | [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] | | | |- | ''[[:d:Q107562373|Orlando Chirinos]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q107563913|Eliaser Yentji Sunur]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Eliaser Yentji Sunur.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q107569124|John Mukasa]]'' | | [[يوگنڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q107570435|Arun Chaudhary]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q107581777|Enny Sri Hartati]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q107583322|Arief Harsono]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Arief Harsono1.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q107583643|Mohamad Assegaf]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q107584187|Nurul Almy Hafild]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q107600902|Audrey Marie Ellis]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q107613304|Hamadi Ghawar]]'' | | [[تيونس]] | | | |- | ''[[:d:Q107613344|Michael Lejong]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q107625371|Atful Hye Shibly]]'' | | [[بنگلاديش]] | | | |- | ''[[:d:Q107630308|Rodolfo Peña Flores]]'' | | [[ڪوسٽا ريڪا|ڪوسٽاريڪا]] | | | [[فائل:Rodolfo-rodrigo-pea-flores 40240716480 o.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q107645871|Hasip Kalimuddin Syam]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | [[فائل:Wagub Jambi Hasip Kalimuddin Syam.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q107672808|Ribeiro da Ciclo Ribeiro]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q107785573|Jean-Claude Kazembe Musonda]]'' | | [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] | | | |- | ''[[:d:Q107877832|María Teresa Marú Mejía]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q107921203|José Alberto Hermógenes]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:José Alberto Hermógenes.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q108005947|Dick Farrel]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q108017856|Saranya Sasi]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q108043685|Luis Peláez Campomanes]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q108076821|Issa Abdel Hafeez]]'' | | [[لبيا]] | | | |- | ''[[:d:Q108083120|Alan Neville Clements]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q108083418|Sheham Siddik]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q108110670|Pamela Valenzuela]]'' | | [[بوليويا]] | | | [[فائل:Pamela Geraldine Valenzuela Rengel. Trans Volvimos a nacer 0-55 screenshot (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q108265582|Alexandre Pagès]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q108282132|Aris Skiadopoulos]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q108284809|Mohamed Saad]]'' | | [[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q108296947|Filippo Maria Gambàri]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q108320943|Giraldo González]]'' | | [[ڪيوبا]] | | | |- | ''[[:d:Q108368015|Francisco Monterrosa]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q108384012|Iván Colás Costa]]'' | | [[ڪيوبا]] | | | |- | ''[[:d:Q108405918|Enakshi Chattopadhyay]]'' | | [[برطانوي راڄ]]<br/>[[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q108410750|Marc Bernier]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q108434832|Dan Montsitsi]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q108462281|Georgi Vanyan]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q108529212|Bernardino Cano Radil]]'' | | [[پيراگوئي]] | | | |- | ''[[:d:Q108532938|Saviana Scalfi]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]'' | | | |- | ''[[:d:Q108535646|Michael Halkias]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q108537193|Veronica Wolski]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q108541641|Hai Shaulian]]'' | | [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]] | | | |- | ''[[:d:Q108600909|Laura Hartman]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q108664482|Anthony Zane]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q108670697|Manuel Román Fernández]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q108695225|Haru Rajwar]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q108702519|Joachim Hellmich]]'' | | [[جرمني]] | | | |- | ''[[:d:Q108709551|Francesco Mattesini]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q108731108|Massimo Ampola]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q108791869|Ramiro Larrea]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q108800539|Samantha Epasinghe]]'' | | [[سري لنڪا|سريلنڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q108817495|Naomi Kori Pomat]]'' | | [[نيو گني]] | | | |- | ''[[:d:Q108839344|Reggie Parks]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | [[فائل:Reggie Parks 1982.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q108860941|Dimo Stoyanov]]'' | | [[بلگاريا|بلغاريه]] | | | |- | ''[[:d:Q108899282|Claude Mouton]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q108900259|Muḥammad Aḥmad al-Dālī]]'' | | ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]] | | | |- | ''[[:d:Q108916068|Pablo Rodríguez]]'' | | [[ايڪواڊور]] | | | |- | ''[[:d:Q108920565|Ugo Falesiedi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q108940885|Elnur Ashrafoglu]]'' | | [[آذربائيجان]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q109000898|Svetlana Căpățină]]'' | | [[مالدووا|مولدووا]] | | | |- | ''[[:d:Q109031824|Manuel de Jesus Tahay Gomes]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q109218129|Jan Hilgen]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q109258630|Abdul Jawad Dhanuun]]'' | | [[عراق]] | | | [[فائل:عبدالجواد ذنون.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q109258978|Dzmitry Liebiadzievich]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]] | | | |- | ''[[:d:Q109259050|Mbak You]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q109270014|Adib al-Jarf]]'' | | ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]] | | | |- | ''[[:d:Q109280531|Vladimir Sytchanka]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[بيلاروس]] | | | |- | ''[[:d:Q109331719|Lenka Angelová]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q109335700|Ḥusayn Asad]]'' | | ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[شام]] | | | |- | ''[[:d:Q109385274|Orhan Çoban]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q109398170|Ali Cem Köroğlu]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q109423757|Roberto José Ábalos]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | [[فائل:José Roberto Ábalos.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q109463224|Josip Uhlik]]'' | | [[ڪروشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q109486992|Yuri Evtushenko]]'' | | [[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q109551692|Akbar Nikzad Afghani]]'' | | [[افغانستان]] | | | |- | ''[[:d:Q109552845|Bijan Afshar]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q109588694|Julie Le Galliard]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q109623606|William Breisky]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q109649898|Aziz El Fadili]]'' | | [[مراڪش]] | | | |- | ''[[:d:Q109655703|Wallker Wollber Bezerra de Medeiros]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q109678716|Fetty Dzul]]'' | | [[ملائيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q109678864|Ahmad Mohd Nor]]'' | | [[ملائيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q109744750|Lars Egil Mogård]]'' | | [[ناروي]] | | | |- | ''[[:d:Q109805144|Steven Milligram]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q109835297|Vince Lelkes]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[سلوواڪيا]] | | | |- | ''[[:d:Q109836022|Pius Mujuzi]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q109852630|Parthena Koutmeridou]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q109869417|Ludwig Ladstätter]]'' | | [[آسٽريا]] | | | |- | ''[[:d:Q109941647|Alberto Berardi]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q110062761|Vangelis Vasileiadis]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q110088289|Fernando Gutierres Reis]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | |- | ''[[:d:Q110113207|Gramoz Abedinaj]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q110125587|Josep Maria Castelló i Mateu]]'' | | [[اسپين]] | | | [[فائل:JM CASTELLO HOMENATGE CASTELL (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q110150593|Alicja Tysiąc]]'' | | [[پولينڊ]] | | | [[فائل:Alicja Tysiąc.JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q110165407|Boris Zozulya]]'' | | [[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q110191163|Ashok Kumar Amrohi]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q110215649|Tina Rinaldi]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q110221514|Evgenia Hristopoulou]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q110226536|Jenni Crain]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q110246082|Adil Xasayev]]'' | | [[آذربائيجان]]<br/>[[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q110271712|Frédéric Sinistra]]'' | | [[بيلجيم]] | | | [[فائل:Frédéric Sinistra dans un match le 24 mars 2012.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q110275982|Roland Damu]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q110286763|Christos Diamantis]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q110400616|Jan Čermák]]'' | | [[چيڪوسلوواڪيا]]<br/>[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]] | | | |- | ''[[:d:Q110401833|Kenny J]]'' | | [[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]] | | | [[فائل:Kenny J at Dimanche Gras 1993.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q110402492|Ibrahim Hegazy]]'' | | ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q110409615|Baktash Abtin]]'' | | [[ايران]] | | | [[فائل:Baktash Abtin (3).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q110422948|Joan Vinyals]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q110451924|Stewart Gilray]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q110496140|Umar Zahir]]'' | | | | | [[فائل:Umar Zahir (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q110540805|Andrzej Rusek]]'' | | [[پولينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q110597021|Hana Horká]]'' | | [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]<br/>[[چيڪوسلوواڪيا]] | | | |- | ''[[:d:Q110607249|Yolanda Tortolero]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q110646860|Ankica Lepej]]'' | | [[ڪروشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q110778559|Mykola Malkov]]'' | | [[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q110815959|Izidorio Oliveira]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q110826613|Martin B. Moore]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q110854189|Petipán]]'' | | [[پيرو]] | | | [[فائل:Petipán en 1967.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q110861744|Gareer Mansour]]'' | | ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q110883731|Roberto Scudero]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q110901608|Edmur Mesquita]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q110938790|Jorge Conti]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q110955245|Hervé Mombo Kinga]]'' | | [[گيبون]] | | | |- | ''[[:d:Q110975000|Martin Tichý]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q111080749|Ananias Koustenis]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q111128104|Bessie Hendricks]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q111149838|Nurlan Agha]]'' | | [[آذربائيجان]] | | | |- | ''[[:d:Q111288450|Oliver Crewe]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q111366741|Carlos Cano Vieira]]'' | | [[پورچوگال|پرتگال]] | | | |- | ''[[:d:Q111377122|Aleksandr Suvorov]]'' | | [[سوويت يونين]] | | | |- | ''[[:d:Q111448515|رشیدہ عیاں]]'' | | [[پاڪستان]] | | | |- | ''[[:d:Q111449480|Ahmet Ceni]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q111513142|Manuel Machado Alvarez]]'' | | [[ڪيوبا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Manuel Alvarez CDCR (cropped).jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q111763387|Jack Dowling]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q111913676|Yusuf Hussain]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q112036971|Ivan Gavrilov]]'' | | [[سوويت يونين]]<br/>[[يوڪرين]] | | | |- | ''[[:d:Q112117043|Mohammed Makhlouf]]'' | | [[شام]] | | | |- | ''[[:d:Q112119460|Richárd Látó]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q112133146|Gideon Badagawa]]'' | | [[يوگنڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q112134792|David M. Robb]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q112136783|Gui.Giling]]'' | | [[تائيوان]] | | | |- | ''[[:d:Q112378516|Moshe Augenstein]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q112506278|Juris G. Draguns]]'' | | [[ليٽويا]]<br/>[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q112689682|Cecilia Wang]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q112742832|Nikolaos Vernezos]]'' | | [[يونان]] | | | |- | ''[[:d:Q112800314|James Fisher]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q112972599|Adelmo Rivas]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q112972601|Juan José Martel]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q113027291|Ramón Ojeda Mestre]]'' | | [[ميڪسيڪو]] | | | |- | ''[[:d:Q113273570|Nanda Kishore Patnaik]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q113323854|Fred Nijs]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q113411338|Sergey Borisovich Lebedev]]'' | | [[روس]] | | | |- | ''[[:d:Q113443989|Albert Woodfox]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | [[فائل:Angola Three event, Manchester Metropolitan University, November 2016 (07) (cropped).JPG|center|128px]] |- | ''[[:d:Q113481015|B. Sathyanarayana]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q113485982|Gautam Lal Meena]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q113501104|D.A. Sathya Prabha]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q113501384|Marco Brown]]'' | | [[جميڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q113501563|Gordon Arinda]]'' | | [[يوگنڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q113502533|Omar Garmil]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q113504240|Howard D. Weinbrot]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q134276406|Jules Houllier]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q134283271|اشکان منصوری]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q134634105|Laura Hermosa]]'' | | [[فلپائن|فلپائينز]] | | | |- | ''[[:d:Q135110412|Mikica Zdravković]]'' | | ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''<br/>[[سربيا]] | | | |- | ''[[:d:Q135152691|Falilou Kane]]'' | | [[سينيگال]] | | | |- | ''[[:d:Q135455342|Bruno Villata]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q135459263|Gérard Beaulieu]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q135548080|Eurípedes Balsanulfo de Freitas e Abreu]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q135919372|Cosme Proenza]]'' | | [[ڪيوبا]] | | | |- | ''[[:d:Q135971389|Hasan Riyazi]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q135985383|Javier Ojalvo]]'' | | [[بوليويا]] | | | |- | ''[[:d:Q136210886|Herman Bailey]]'' | | [[ڏکڻ آفريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q136236318|زهرا استادزاده]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q136458233|דוד אלעווסקי]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q136465052|Eric Cohen]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q136471378|מאיר זעליג ריספלער]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q136485620|Henry Ventura]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q136485645|Humberto Silva]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q136485840|Jean Carlos Martínez]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q136724021|Antonio Casas González]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q137204967|Alioune Badiane]]'' | | [[سينيگال]] | | | |- | ''[[:d:Q137290904|Віктор Талащук]]'' | | | | | [[فائل:Талащук Віктор Флорович.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q137644949|Jimmy Gamonet]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q137784699|Elizabeth R. Duff]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q137828518|Robbert Keegel]]'' | | ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]'' | | | |- | ''[[:d:Q137942344|Mitchell Andrews]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q138341440|Abu Ubayda Ahmad al-Muhrizi]]'' | | [[مراڪش]] | | | |- | ''[[:d:Q138412915|Николай Матрачийски]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q139069633|Jānis Kaijaks]]'' | | [[ليٽويا]] | | | |- | ''[[:d:Q140007277|Milen Belchev]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q140007287|Neven Belchev]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q140869668|Erick Echegaray]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]] | | | |- | ''[[:d:Q141050484|Patrick Semphere]]'' | | [[ملاوي]] | | | |- | ''[[:d:Q113509778|Irengbam Ibohalbi Singh]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q113509780|Marie-Line Lesdéma]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q113553302|John M. Murrin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q113658209|Liu Shunsong]]'' | | [[تائيوان]] | | | |- | ''[[:d:Q114051142|Abdulsamad al-Ghurairi]]'' | | [[عراق]] | | | |- | ''[[:d:Q114435943|Raja Madangopal Nayak]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q114435946|Govardhan Dangi]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q114435953|Jyoti Dutt]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q114554103|Ferdy Nico Yohannes Piay]]'' | | [[انڊونيشيا]] | | | |- | ''[[:d:Q114567435|Hari Narayan Choudhary]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q114776280|Noël Bélanger]]'' | | [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]] | | | |- | ''[[:d:Q114865038|Rohit Patel]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q114865049|Shakrajit Nayak]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q114876246|Madhava Chandra]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q115056055|Wangkheimayum Brajabidhu Singh]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q115056059|Bedri Çollaku]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q115091370|SRS Yadav]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q115091407|Jamuna Prasad Bose]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q115091447|Naseeb Pathan]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q115129602|Choudhary Fateh Muhammad]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q115129933|Chuni Lal]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q115322537|Marcus Birks]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q115367980|Lee Lung-chuan]]'' | | [[تائيوان]] | | | |- | ''[[:d:Q115653493|Joseph M. Masling]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q115696126|Luis Hugo Apolo]]'' | | [[يوراگوائي]] | | | |- | ''[[:d:Q115709280|Anja Kanninen]]'' | | [[فنلينڊ|فن لينڊ]] | | | |- | ''[[:d:Q115712095|Edwin Bennett Shostak]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q115943625|Ruggero Boschi]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q116038073|Chu Lanlan]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q116038416|Hong Mu]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q116038464|Xu Lanlalan]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q116038510|Cheng Qingao]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q116038570|Yu Yuheng]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q116038606|Jiang Yingheng]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q116038836|Ni Hen]]'' | | [[چين]] | | | |- | ''[[:d:Q116151283|Emilio Locurcio]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q116182265|Achille Mauri]]'' | | ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''<br/>[[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q116452339|Katharine Clare Manning Loeb]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q116616040|Teoman Alili]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q116812358|James M. Polachek]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q116971082|Juan Chico]]'' | | [[ارجنٽائن]] | | | |- | ''[[:d:Q116994772|Pamela Hibbs]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q117025085|Juan Astorga Junquera]]'' | | [[وينيزويلا|وينزويلا]]<br/>[[ايڪواڊور]] | | | [[فائل:JuanAstorgaJunquera2.png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q117485502|Roberto Ambrosoli]]'' | | [[اٽلي]] | | | |- | ''[[:d:Q117845780|Muriel Brown]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q117846318|Behçet Güler]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q118120596|André Poulidor]]'' | | [[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q118454861|Rekha Chattopadhyay]]'' | | [[برطانوي راڄ]] | | | |- | ''[[:d:Q118522965|Ainslie Leslie]]'' | | [[بيليز]] | | | |- | ''[[:d:Q121571277|Guiller]]'' | | [[پيرو]] | | | |- | ''[[:d:Q121798149|Gary Friedkin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q122225804|Paul Coffin]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q122508425|József Sipos]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | |- | ''[[:d:Q122956959|Fereydoun Shayah]]'' | | [[ايران]]<br/>[[سويڊن]] | | | |- | ''[[:d:Q123562957|Bob Contant]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q123575621|Jaime Fernandes]]'' | | [[برازيل]] | | | [[فائل:74001.jpgmaior Jaime Fernandes.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q123745963|Neuza Freitas Dias]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q123987299|Luis de Blas]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q124031636|葉明水]]'' | | [[تائيوان]] | | | |- | ''[[:d:Q124254829|Valter Gjoni]]'' | | [[البانيا]] | | | |- | ''[[:d:Q124254912|Leah Bernstein]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q124290122|Tony Metoyer]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q124371974|James Geraty Harrison]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q124423502|Alice Mackler]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q124480612|Arnold Tenenbaum]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q124480763|Lorlee Tenenbaum]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q124517966|Ygona Moura]]'' | | [[برازيل]] | | | |- | ''[[:d:Q124799497|Ezekiel Koren]]'' | | [[گڏيل بادشاھت]] | | | |- | ''[[:d:Q125117241|Laura Weinstein]]'' | | [[ڪولمبيا]] | | | [[فائل:La historia de Laura Weinstein para Sentiido 0-43 screenshot (cropped).png|center|128px]] |- | ''[[:d:Q125469336|Frank Olson]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q125473156|Martha Lillard]]'' | | | | | [[فائل:Martha Lillard.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q125895230|Swami Omkarananda]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q126465852|Layla El-Iskandaraniyyah]]'' | | ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''<br/>[[مصر]] | | | |- | ''[[:d:Q126712872|Anna Fehér]]'' | | [[هنگري|ھنگري]] | | | [[فائل:Feher Anna nover 1984 fortepan 124217.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q127416432|Kenan Akın]]'' | | [[ترڪي]] | | | |- | ''[[:d:Q127639331|Ronald K. O’Dor]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q128382746|Minoo B. Madon]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q129167054|Elena B. Muzrukova]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q129176723|ဝိသာရဒ မဟာထေရ်]]'' | | [[ميانمار]] | | | [[فائل:Visarada.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q129693028|Vinesh Kumar Kalra]]'' | | [[ڀارت]] | | | [[فائل:Shri Vinesh Kalra, Consul General, Mazar-e-Sharif.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q130480285|Bạch Mai]]'' | | [[ويٽنام]] | | | |- | ''[[:d:Q130718411|Deloris Dockrey]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q131323028|Giorgi Beridze]]'' | | [[جارجيا]] | | | |- | ''[[:d:Q131369881|Chilakam Ramachandra Reddy]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q131386787|Pavuluri Sivaramakrishna]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q131390242|Min Thein Swe]]'' | | [[ميانمار]] | | | [[فائل:TheinSwe.jpg|center|128px]] |- | ''[[:d:Q131674590|Dana Konya-Petrișor]]'' | | [[رومانيا|رومانيہ]]<br/>[[فرانس]] | | | |- | ''[[:d:Q131754455|Bernardo Saavedra Pita]]'' | | [[اسپين]] | | | |- | ''[[:d:Q131763189|احمد گل‌محمدی]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q131794484|ابومحمد عسگرخانی]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q132125661|Ginette Rivière Lubin]]'' | | [[هيٽي]] | | | |- | ''[[:d:Q132398047|Anton Holič]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q132471275|Bhishma Guhathakurta]]'' | | [[ڀارت]]<br/>''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]'' | | | |- | ''[[:d:Q132733138|Ngọc Đáng]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]<br/>[[ويٽنام]] | | | |- | ''[[:d:Q133457873|Bill Follis]]'' | | [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] | | | |- | ''[[:d:Q133574003|پرویز اسکندرپور خرمی]]'' | | [[ايران]] | | | |- | ''[[:d:Q133858013|Madhavi Gogate]]'' | | [[ڀارت]] | | | |- | ''[[:d:Q133879482|Bengt Sprinzl]]'' | | [[آسٽريا]] | | | |- | ''[[:d:Q133884170|Yasinjan Ghopur]]'' | | | | | |- | ''[[:d:Q134002433|Chaim Mertz]]'' | | | | | |} {{Wikidata list end}} kqvod8ppn3vpzjl1r7ozidl0deekmcx 0 75733 404781 337551 2026-08-20T01:51:07Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 404781 wikitext text/x-wiki '''صحارا ريگستان''' (Sahara Desert) ڌرتيءَ تي موجود سڀ کان وڏو [[ريگستان|رڻ پٽ]] سڏيو وڃي ٿو. صحارا [[آفريڪا|آفريڪا کنڊ]] جي اترئين پاسي 30 لک چورس ميلن جي ايراضي تي پکڙيل آهي. [[ايٽلانٽڪ سمنڊ|ايٽلانٽڪ]] کان [[لبيا|ليبيا]] جي رڻ پٽ تائين هن جي سراسري ويڪر 1440 ڪلوميٽر ٿئي ٿي، جيڪا [[نيل|نيل ندي]] تائين آهي. صحرا ۾ آباديءَ ۽ وسنديءَ جا مک مرڪز اُهي نخلستان آهن جن ۾ جَرَ جو مٺو پاڻي ملي ٿو. گهڻي ڀاڱي نخلستان صحرا جي اترئين ۽ ڏاکڻين ڀاڱي ۽ وچ صحرا جي جابلو علائقن ۾ آهن، جتي پاڻيءَ جو وڏو ذخيرو آهي.تحقيق مان ڄاڻ ملي ٿي تہ هن علائقي جا ماڻهو جا هئا، جيڪي ڏکڻ پاسي کان آيا ۽ اچي نخلستان آباد ڪيائون. هتان جي رهواسين جا ڪارٿيجن، فونيقي ۽ [[رومي (ڀونوچ) سمنڊ|ڀونوچ سمنڊ]] جي ماڻهن سان ڪاروبار ۽ رابطا هئا. تنھن کانپوءِ هن صحرا کي اوڀر کان ايندڙ [[مسلمان|مسلمانن]] ۽ [[بربر|بربرن]] فتح ڪيو. مسلمان پاڻ سان گڏ هن صحرا ۾ [[کجي]]ءَ جو وڻ ۽ [[اٺ|اُٺ]] کڻي آيا، جنھن ڪري هن علائقي جي طرزِ زندگي ۾ تمام گهڻي تبديلي آئي. کجيءَ جي پيداوار ڪري باغن جي انگ ۾ واڌارو آيو ۽ اُٺن جي ڪري [[سون]] ۽ ٻين معدنيات جي واپار کي ڏکڻ جي علائقي ۾ هٿي ملي. هن صحرا جي اُڀرندي حصي ۾ 50 ميلن جي مفاصلي تي تاسلي ديس احبر نالي ماڳ وٽ نرم وارياسي پٿر جي هڪڙي بٺي اڪيچار صدين جي ڊگهي عرصي دوران وارياسي تيز طوفانن جي زد ۾ رهندي واريءَ جي ذرڙن وسيلي گسندي ڪٽجندي اهڙي نموني تراشجي وئي آهي ڄڻ اها ڪنھن هٿ سان جوڙي آهي. [[الجزائر|الجيريا]] ۾ [[تيل]] ملڻ سان صحرا جي معيشت ۾ هڪ نئين دور جي شروعات بہ ٿي وئي آهي. پوءِ بہ هن صحرا جي ماڻهن جو دارومدار گهڻي ڀاڱي پوکيءَ تي آهي. هتان جي سڀ کان اهم اُپت کارڪون آهن. ان کان سواءِ هتي ميوا، ڀاڄيون، چانور، ڪڻڪ، ٻاجهري ۽ جَوَ بہ گهڻي مقدار ۾ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A7%20%D8%B1%D9%8A%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D8%A2%D9%81%D8%B1%D9%8A%DA%AA%D8%A7|title=صحارا ريگستان آفريڪا : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=2024-04-15}}</ref> [[File:Sahara desert.jpg|thumb|صحارا ريگستان جو ھڪ ڏيک]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا]] [[زمرو:جاگرافي]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا جا ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا جي طبعي جاگرافي]] dse5pu58e9u84lsblrh7fpbzn8v4vnk 404782 404781 2026-08-20T01:51:56Z Memon2025 21315 404782 wikitext text/x-wiki '''صحارا ريگستان''' (Sahara Desert) ڌرتيءَ تي موجود سڀ کان وڏو [[ريگستان|رڻ پٽ]] سڏيو وڃي ٿو. صحارا [[آفريڪا|آفريڪا کنڊ]] جي اترئين پاسي 30 لک چورس ميلن جي ايراضي تي پکڙيل آهي. [[ايٽلانٽڪ سمنڊ|ايٽلانٽڪ]] کان [[لبيا|ليبيا]] جي رڻ پٽ تائين هن جي سراسري ويڪر 1440 ڪلوميٽر ٿئي ٿي، جيڪا [[نيل|نيل ندي]] تائين آهي. صحرا ۾ آباديءَ ۽ وسنديءَ جا مک مرڪز اُهي نخلستان آهن جن ۾ جَرَ جو مٺو پاڻي ملي ٿو. گهڻي ڀاڱي نخلستان صحرا جي اترئين ۽ ڏاکڻين ڀاڱي ۽ وچ صحرا جي جابلو علائقن ۾ آهن، جتي پاڻيءَ جو وڏو ذخيرو آهي.تحقيق مان ڄاڻ ملي ٿي تہ هن علائقي جا ماڻهو جا هئا، جيڪي ڏکڻ پاسي کان آيا ۽ اچي نخلستان آباد ڪيائون. هتان جي رهواسين جا ڪارٿيجن، فونيقي ۽ [[رومي (ڀونوچ) سمنڊ|ڀونوچ سمنڊ]] جي ماڻهن سان ڪاروبار ۽ رابطا هئا. تنھن کانپوءِ هن صحرا کي اوڀر کان ايندڙ [[مسلمان|مسلمانن]] ۽ [[بربر|بربرن]] فتح ڪيو. مسلمان پاڻ سان گڏ هن صحرا ۾ [[کجي]]ءَ جو وڻ ۽ [[اٺ|اُٺ]] کڻي آيا، جنھن ڪري هن علائقي جي طرزِ زندگي ۾ تمام گهڻي تبديلي آئي. کجيءَ جي پيداوار ڪري باغن جي انگ ۾ واڌارو آيو ۽ اُٺن جي ڪري [[سون]] ۽ ٻين معدنيات جي واپار کي ڏکڻ جي علائقي ۾ هٿي ملي. هن صحرا جي اُڀرندي حصي ۾ 50 ميلن جي مفاصلي تي تاسلي ديس احبر نالي ماڳ وٽ نرم وارياسي پٿر جي هڪڙي بٺي اڪيچار صدين جي ڊگهي عرصي دوران وارياسي تيز طوفانن جي زد ۾ رهندي واريءَ جي ذرڙن وسيلي گسندي ڪٽجندي اهڙي نموني تراشجي وئي آهي ڄڻ اها ڪنھن هٿ سان جوڙي آهي. [[الجزائر|الجيريا]] ۾ [[تيل]] ملڻ سان صحرا جي معيشت ۾ هڪ نئين دور جي شروعات بہ ٿي وئي آهي. پوءِ بہ هن صحرا جي ماڻهن جو دارومدار گهڻي ڀاڱي پوکيءَ تي آهي. هتان جي سڀ کان اهم اُپت کارڪون آهن. ان کان سواءِ هتي ميوا، ڀاڄيون، چانور، ڪڻڪ، ٻاجهري ۽ جَوَ بہ گهڻي مقدار ۾ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A7%20%D8%B1%D9%8A%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D8%A2%D9%81%D8%B1%D9%8A%DA%AA%D8%A7|title=صحارا ريگستان آفريڪا : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=2024-04-15}}</ref> [[File:Sahara desert.jpg|thumb|صحارا ريگستان جو ھڪ ڏيک]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:صحارا ريگستان]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا]] [[زمرو:جاگرافي]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا جا ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا جي طبعي جاگرافي]] ak8hm1n0b4zklsogk18h547v32ee10h 404784 404782 2026-08-20T01:54:51Z Memon2025 21315 /* */ 404784 wikitext text/x-wiki '''صحارا ريگستان''' (Sahara Desert) ڌرتيءَ تي موجود سڀ کان وڏو [[ريگستان|رڻ پٽ]] سڏيو وڃي ٿو. صحارا [[آفريڪا|آفريڪا کنڊ]] جي اترئين پاسي 30 لک چورس ميلن جي ايراضي تي پکڙيل آهي. [[ايٽلانٽڪ سمنڊ|ايٽلانٽڪ]] کان [[لبيا|ليبيا]] جي رڻ پٽ تائين هن جي سراسري ويڪر 1440 ڪلوميٽر ٿئي ٿي، جيڪا [[نيل|نيل ندي]] تائين آهي. صحرا ۾ آباديءَ ۽ وسنديءَ جا مک مرڪز اُهي نخلستان آهن جن ۾ جَرَ جو مٺو پاڻي ملي ٿو. گهڻي ڀاڱي نخلستان صحرا جي اترئين ۽ ڏاکڻين ڀاڱي ۽ وچ صحرا جي جابلو علائقن ۾ آهن، جتي پاڻيءَ جو وڏو ذخيرو آهي.تحقيق مان ڄاڻ ملي ٿي تہ هن علائقي جا ماڻهو جا هئا، جيڪي ڏکڻ پاسي کان آيا ۽ اچي نخلستان آباد ڪيائون. هتان جي رهواسين جا ڪارٿيجن، فونيقي ۽ [[رومي (ڀونوچ) سمنڊ|ڀونوچ سمنڊ]] جي ماڻهن سان ڪاروبار ۽ رابطا هئا. تنھن کانپوءِ هن صحرا کي اوڀر کان ايندڙ [[مسلمان|مسلمانن]] ۽ [[بربر|بربرن]] فتح ڪيو. مسلمان پاڻ سان گڏ هن صحرا ۾ [[کجي]]ءَ جو وڻ ۽ [[اٺ|اُٺ]] کڻي آيا، جنھن ڪري هن علائقي جي طرزِ زندگي ۾ تمام گهڻي تبديلي آئي. کجيءَ جي پيداوار ڪري باغن جي انگ ۾ واڌارو آيو ۽ اُٺن جي ڪري [[سون]] ۽ ٻين معدنيات جي واپار کي ڏکڻ جي علائقي ۾ هٿي ملي. هن صحرا جي اُڀرندي حصي ۾ 50 ميلن جي مفاصلي تي تاسلي ديس احبر نالي ماڳ وٽ نرم وارياسي پٿر جي هڪڙي بٺي اڪيچار صدين جي ڊگهي عرصي دوران وارياسي تيز طوفانن جي زد ۾ رهندي واريءَ جي ذرڙن وسيلي گسندي ڪٽجندي اهڙي نموني تراشجي وئي آهي ڄڻ اها ڪنھن هٿ سان جوڙي آهي. [[الجزائر|الجيريا]] ۾ [[تيل]] ملڻ سان صحرا جي معيشت ۾ هڪ نئين دور جي شروعات بہ ٿي وئي آهي. پوءِ بہ هن صحرا جي ماڻهن جو دارومدار گهڻي ڀاڱي پوکيءَ تي آهي. هتان جي سڀ کان اهم اُپت کارڪون آهن. ان کان سواءِ هتي ميوا، ڀاڄيون، چانور، ڪڻڪ، ٻاجهري ۽ جَوَ بہ گهڻي مقدار ۾ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A7%20%D8%B1%D9%8A%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D8%A2%D9%81%D8%B1%D9%8A%DA%AA%D8%A7|title=صحارا ريگستان آفريڪا : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=2024-04-15}}</ref> [[File:Sahara desert.jpg|thumb|صحارا ريگستان جو ھڪ ڏيک]] {{voir homonymes|Sahara (homonymie)}} {{Infobox Désert | image=Sahara satellite hires.jpg | nom=Sahara<br/>{{ar}} {{nobold|{{langue|ar|الصَحْرَاء الكُبْرَى}}}}<br/>{{ber}} {{langue|ber|ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ}} | carte=Sahara.svg | pays={{Algérie}}<br/>{{Égypte}}<br/>{{Libye}}<br/>{{Mali}}<br/>{{Maroc}}<br/>{{Mauritanie}}<br/>{{Niger}}<br/>{{pays|Sahara occidental}} (territoire contesté)<br/>{{Soudan}}<br/>{{Tchad}}<br/>{{Tunisie}} | superficie=9 065 000 | latitude=20 | longitude=10 | géolocalisation=Monde/Afrique | altitude max.=3415 | point culminant=[[Emi Koussi]] | altitude min.=-134 | point bas=[[dépression de Qattara]] | temp. max.= 55 | précipitations=25 | ressources=[[Pétrole]], [[manganèse]], [[cuivre]], [[fer]], [[phosphate]], [[uranium]], [[fraction d'ensoleillement]] constamment très élevées }} Le '''Sahara''' (en {{lang-ar|الصحراء الكبرى}} ''{{transl|ar|ALA|aṣ-Ṣaḥrāʾ al-Kubrā}}'', {{Prononciation|Ar-Sahara.ogg|écouter}}, « le grand [[désert]] », en [[Langues berbères|berbère]] : ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ ''Tiniri'' ou ⵜⵏⵔ ''Tenere'') est un vaste [[désert]] chaud situé dans la partie nord du [[Afrique|continent africain]]. Il s'étend sur {{unité|5000|km}} d'ouest en est, de l'[[océan Atlantique]] à la [[mer Rouge]], et couvre plus de {{unité|8,5|millions de km|2}}<ref>{{Ouvrage |langue=fr |auteur1=Pierre Rognon |titre=Biographie d'un désert |éditeur=[[Éditions L'Harmattan|L'Harmattan]] |année=1994 }}</ref> (soit près de 30 % de la surface de l’Afrique), ce qui en fait la plus grande étendue de terre aride d'un seul tenant dans le monde et le [[Liste_des_principaux_déserts#Classement_par_superficie|troisième désert le plus étendu sur terre]]. Le Sahara peut même être prolongé au-delà de la mer Rouge, les géographes parlant alors d'un grand « désert saharo-arabique ». Plus largement encore, le Sahara constitue la partie occidentale d'une vaste diagonale sèche qui s'étend des abords du [[Sénégal (fleuve)|fleuve Sénégal]] à la [[Mongolie]]. Plus vaste désert chaud du monde, il divise le continent d'est en ouest. Il couvre d'immenses étendues et s'étend sur le territoire de dix [[État]]s : l'[[Algérie]], l'[[Égypte]], le [[Maroc]], la [[Libye]], la [[Tunisie]], la [[Mauritanie]], le [[Niger]], le [[Mali]], le [[Tchad]], le [[Soudan]], ainsi que sur le territoire contesté du [[Sahara occidental]]. Le désert de sable ne couvre que 20 % de sa superficie, les 80 % restants sont principalement constitués de surfaces rocheuses où dominent des roches sédimentaires. La [[zone géographique]] comprend plusieurs paysages et climats ; on y trouve des déserts de sable ([[Grand Erg oriental]] et [[Grand Erg occidental]]), des montagnes ([[Hoggar]], [[Tassili n'Ajjer|Tassili]], [[Massif du Tibesti|Tibesti]]), des [[hamada (géographie)|hamadas]] (plateaux rocailleux) et des [[reg]]s (déserts de pierre) tel le [[Tanezrouft]]. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:صحارا ريگستان]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا]] [[زمرو:جاگرافي]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا جا ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا جي طبعي جاگرافي]] 98o5otchzvdzo6bj7hcxpdlf6xjo7kd 404785 404784 2026-08-20T01:57:32Z Memon2025 21315 /* */ 404785 wikitext text/x-wiki '''صحارا ريگستان''' (Sahara Desert) ڌرتيءَ تي موجود سڀ کان وڏو [[ريگستان|رڻ پٽ]] سڏيو وڃي ٿو. صحارا [[آفريڪا|آفريڪا کنڊ]] جي اترئين پاسي 30 لک چورس ميلن جي ايراضي تي پکڙيل آهي. [[ايٽلانٽڪ سمنڊ|ايٽلانٽڪ]] کان [[لبيا|ليبيا]] جي رڻ پٽ تائين هن جي سراسري ويڪر 1440 ڪلوميٽر ٿئي ٿي، جيڪا [[نيل|نيل ندي]] تائين آهي. صحرا ۾ آباديءَ ۽ وسنديءَ جا مک مرڪز اُهي نخلستان آهن جن ۾ جَرَ جو مٺو پاڻي ملي ٿو. گهڻي ڀاڱي نخلستان صحرا جي اترئين ۽ ڏاکڻين ڀاڱي ۽ وچ صحرا جي جابلو علائقن ۾ آهن، جتي پاڻيءَ جو وڏو ذخيرو آهي.تحقيق مان ڄاڻ ملي ٿي تہ هن علائقي جا ماڻهو جا هئا، جيڪي ڏکڻ پاسي کان آيا ۽ اچي نخلستان آباد ڪيائون. هتان جي رهواسين جا ڪارٿيجن، فونيقي ۽ [[رومي (ڀونوچ) سمنڊ|ڀونوچ سمنڊ]] جي ماڻهن سان ڪاروبار ۽ رابطا هئا. تنھن کانپوءِ هن صحرا کي اوڀر کان ايندڙ [[مسلمان|مسلمانن]] ۽ [[بربر|بربرن]] فتح ڪيو. مسلمان پاڻ سان گڏ هن صحرا ۾ [[کجي]]ءَ جو وڻ ۽ [[اٺ|اُٺ]] کڻي آيا، جنھن ڪري هن علائقي جي طرزِ زندگي ۾ تمام گهڻي تبديلي آئي. کجيءَ جي پيداوار ڪري باغن جي انگ ۾ واڌارو آيو ۽ اُٺن جي ڪري [[سون]] ۽ ٻين معدنيات جي واپار کي ڏکڻ جي علائقي ۾ هٿي ملي. هن صحرا جي اُڀرندي حصي ۾ 50 ميلن جي مفاصلي تي تاسلي ديس احبر نالي ماڳ وٽ نرم وارياسي پٿر جي هڪڙي بٺي اڪيچار صدين جي ڊگهي عرصي دوران وارياسي تيز طوفانن جي زد ۾ رهندي واريءَ جي ذرڙن وسيلي گسندي ڪٽجندي اهڙي نموني تراشجي وئي آهي ڄڻ اها ڪنھن هٿ سان جوڙي آهي. [[الجزائر|الجيريا]] ۾ [[تيل]] ملڻ سان صحرا جي معيشت ۾ هڪ نئين دور جي شروعات بہ ٿي وئي آهي. پوءِ بہ هن صحرا جي ماڻهن جو دارومدار گهڻي ڀاڱي پوکيءَ تي آهي. هتان جي سڀ کان اهم اُپت کارڪون آهن. ان کان سواءِ هتي ميوا، ڀاڄيون، چانور، ڪڻڪ، ٻاجهري ۽ جَوَ بہ گهڻي مقدار ۾ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A7%20%D8%B1%D9%8A%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D8%A2%D9%81%D8%B1%D9%8A%DA%AA%D8%A7|title=صحارا ريگستان آفريڪا : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=2024-04-15}}</ref> [[File:Sahara desert.jpg|thumb|صحارا ريگستان جو ھڪ ڏيک]] {{Infobox Valley | image=Sahara satellite hires.jpg | nom=Sahara<br/>{{ar}} {{nobold|{{langue|ar|الصَحْرَاء الكُبْرَى}}}}<br/>{{ber}} {{langue|ber|ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ}} | carte=Sahara.svg | pays={{Algérie}}<br/>{{Égypte}}<br/>{{Libye}}<br/>{{Mali}}<br/>{{Maroc}}<br/>{{Mauritanie}}<br/>{{Niger}}<br/>{{pays|Sahara occidental}} (territoire contesté)<br/>{{Soudan}}<br/>{{Tchad}}<br/>{{Tunisie}} | superficie=9 065 000 | latitude=20 | longitude=10 | géolocalisation=Monde/Afrique | altitude max.=3415 | point culminant=[[Emi Koussi]] | altitude min.=-134 | point bas=[[dépression de Qattara]] | temp. max.= 55 | précipitations=25 | ressources=[[Pétrole]], [[manganèse]], [[cuivre]], [[fer]], [[phosphate]], [[uranium]], [[fraction d'ensoleillement]] constamment très élevées }} Le '''Sahara''' (en {{lang-ar|الصحراء الكبرى}} ''{{transl|ar|ALA|aṣ-Ṣaḥrāʾ al-Kubrā}}'', {{Prononciation|Ar-Sahara.ogg|écouter}}, « le grand [[désert]] », en [[Langues berbères|berbère]] : ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ ''Tiniri'' ou ⵜⵏⵔ ''Tenere'') est un vaste [[désert]] chaud situé dans la partie nord du [[Afrique|continent africain]]. Il s'étend sur {{unité|5000|km}} d'ouest en est, de l'[[océan Atlantique]] à la [[mer Rouge]], et couvre plus de {{unité|8,5|millions de km|2}}<ref>{{Ouvrage |langue=fr |auteur1=Pierre Rognon |titre=Biographie d'un désert |éditeur=[[Éditions L'Harmattan|L'Harmattan]] |année=1994 }}</ref> (soit près de 30 % de la surface de l’Afrique), ce qui en fait la plus grande étendue de terre aride d'un seul tenant dans le monde et le [[Liste_des_principaux_déserts#Classement_par_superficie|troisième désert le plus étendu sur terre]]. Le Sahara peut même être prolongé au-delà de la mer Rouge, les géographes parlant alors d'un grand « désert saharo-arabique ». Plus largement encore, le Sahara constitue la partie occidentale d'une vaste diagonale sèche qui s'étend des abords du [[Sénégal (fleuve)|fleuve Sénégal]] à la [[Mongolie]]. Plus vaste désert chaud du monde, il divise le continent d'est en ouest. Il couvre d'immenses étendues et s'étend sur le territoire de dix [[État]]s : l'[[Algérie]], l'[[Égypte]], le [[Maroc]], la [[Libye]], la [[Tunisie]], la [[Mauritanie]], le [[Niger]], le [[Mali]], le [[Tchad]], le [[Soudan]], ainsi que sur le territoire contesté du [[Sahara occidental]]. Le désert de sable ne couvre que 20 % de sa superficie, les 80 % restants sont principalement constitués de surfaces rocheuses où dominent des roches sédimentaires. La [[zone géographique]] comprend plusieurs paysages et climats ; on y trouve des déserts de sable ([[Grand Erg oriental]] et [[Grand Erg occidental]]), des montagnes ([[Hoggar]], [[Tassili n'Ajjer|Tassili]], [[Massif du Tibesti|Tibesti]]), des [[hamada (géographie)|hamadas]] (plateaux rocailleux) et des [[reg]]s (déserts de pierre) tel le [[Tanezrouft]]. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:صحارا ريگستان]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا]] [[زمرو:جاگرافي]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا جا ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا جي طبعي جاگرافي]] 99cutheq1zuqd9j3mby33qy38r4gy8l 404786 404785 2026-08-20T01:58:22Z Memon2025 21315 /* */ 404786 wikitext text/x-wiki '''صحارا ريگستان''' (Sahara Desert) ڌرتيءَ تي موجود سڀ کان وڏو [[ريگستان|رڻ پٽ]] سڏيو وڃي ٿو. صحارا [[آفريڪا|آفريڪا کنڊ]] جي اترئين پاسي 30 لک چورس ميلن جي ايراضي تي پکڙيل آهي. [[ايٽلانٽڪ سمنڊ|ايٽلانٽڪ]] کان [[لبيا|ليبيا]] جي رڻ پٽ تائين هن جي سراسري ويڪر 1440 ڪلوميٽر ٿئي ٿي، جيڪا [[نيل|نيل ندي]] تائين آهي. صحرا ۾ آباديءَ ۽ وسنديءَ جا مک مرڪز اُهي نخلستان آهن جن ۾ جَرَ جو مٺو پاڻي ملي ٿو. گهڻي ڀاڱي نخلستان صحرا جي اترئين ۽ ڏاکڻين ڀاڱي ۽ وچ صحرا جي جابلو علائقن ۾ آهن، جتي پاڻيءَ جو وڏو ذخيرو آهي.تحقيق مان ڄاڻ ملي ٿي تہ هن علائقي جا ماڻهو جا هئا، جيڪي ڏکڻ پاسي کان آيا ۽ اچي نخلستان آباد ڪيائون. هتان جي رهواسين جا ڪارٿيجن، فونيقي ۽ [[رومي (ڀونوچ) سمنڊ|ڀونوچ سمنڊ]] جي ماڻهن سان ڪاروبار ۽ رابطا هئا. تنھن کانپوءِ هن صحرا کي اوڀر کان ايندڙ [[مسلمان|مسلمانن]] ۽ [[بربر|بربرن]] فتح ڪيو. مسلمان پاڻ سان گڏ هن صحرا ۾ [[کجي]]ءَ جو وڻ ۽ [[اٺ|اُٺ]] کڻي آيا، جنھن ڪري هن علائقي جي طرزِ زندگي ۾ تمام گهڻي تبديلي آئي. کجيءَ جي پيداوار ڪري باغن جي انگ ۾ واڌارو آيو ۽ اُٺن جي ڪري [[سون]] ۽ ٻين معدنيات جي واپار کي ڏکڻ جي علائقي ۾ هٿي ملي. هن صحرا جي اُڀرندي حصي ۾ 50 ميلن جي مفاصلي تي تاسلي ديس احبر نالي ماڳ وٽ نرم وارياسي پٿر جي هڪڙي بٺي اڪيچار صدين جي ڊگهي عرصي دوران وارياسي تيز طوفانن جي زد ۾ رهندي واريءَ جي ذرڙن وسيلي گسندي ڪٽجندي اهڙي نموني تراشجي وئي آهي ڄڻ اها ڪنھن هٿ سان جوڙي آهي. [[الجزائر|الجيريا]] ۾ [[تيل]] ملڻ سان صحرا جي معيشت ۾ هڪ نئين دور جي شروعات بہ ٿي وئي آهي. پوءِ بہ هن صحرا جي ماڻهن جو دارومدار گهڻي ڀاڱي پوکيءَ تي آهي. هتان جي سڀ کان اهم اُپت کارڪون آهن. ان کان سواءِ هتي ميوا، ڀاڄيون، چانور، ڪڻڪ، ٻاجهري ۽ جَوَ بہ گهڻي مقدار ۾ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A7%20%D8%B1%D9%8A%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D8%A2%D9%81%D8%B1%D9%8A%DA%AA%D8%A7|title=صحارا ريگستان آفريڪا : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=2024-04-15}}</ref> [[File:Sahara desert.jpg|thumb|صحارا ريگستان جو ھڪ ڏيک]] {{Infobox Settlement | image=Sahara satellite hires.jpg | nom=Sahara<br/>{{ar}} {{nobold|{{langue|ar|الصَحْرَاء الكُبْرَى}}}}<br/>{{ber}} {{langue|ber|ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ}} | carte=Sahara.svg | pays={{Algérie}}<br/>{{Égypte}}<br/>{{Libye}}<br/>{{Mali}}<br/>{{Maroc}}<br/>{{Mauritanie}}<br/>{{Niger}}<br/>{{pays|Sahara occidental}} (territoire contesté)<br/>{{Soudan}}<br/>{{Tchad}}<br/>{{Tunisie}} | superficie=9 065 000 | latitude=20 | longitude=10 | géolocalisation=Monde/Afrique | altitude max.=3415 | point culminant=[[Emi Koussi]] | altitude min.=-134 | point bas=[[dépression de Qattara]] | temp. max.= 55 | précipitations=25 | ressources=[[Pétrole]], [[manganèse]], [[cuivre]], [[fer]], [[phosphate]], [[uranium]], [[fraction d'ensoleillement]] constamment très élevées }} Le '''Sahara''' (en {{lang-ar|الصحراء الكبرى}} ''{{transl|ar|ALA|aṣ-Ṣaḥrāʾ al-Kubrā}}'', {{Prononciation|Ar-Sahara.ogg|écouter}}, « le grand [[désert]] », en [[Langues berbères|berbère]] : ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ ''Tiniri'' ou ⵜⵏⵔ ''Tenere'') est un vaste [[désert]] chaud situé dans la partie nord du [[Afrique|continent africain]]. Il s'étend sur {{unité|5000|km}} d'ouest en est, de l'[[océan Atlantique]] à la [[mer Rouge]], et couvre plus de {{unité|8,5|millions de km|2}}<ref>{{Ouvrage |langue=fr |auteur1=Pierre Rognon |titre=Biographie d'un désert |éditeur=[[Éditions L'Harmattan|L'Harmattan]] |année=1994 }}</ref> (soit près de 30 % de la surface de l’Afrique), ce qui en fait la plus grande étendue de terre aride d'un seul tenant dans le monde et le [[Liste_des_principaux_déserts#Classement_par_superficie|troisième désert le plus étendu sur terre]]. Le Sahara peut même être prolongé au-delà de la mer Rouge, les géographes parlant alors d'un grand « désert saharo-arabique ». Plus largement encore, le Sahara constitue la partie occidentale d'une vaste diagonale sèche qui s'étend des abords du [[Sénégal (fleuve)|fleuve Sénégal]] à la [[Mongolie]]. Plus vaste désert chaud du monde, il divise le continent d'est en ouest. Il couvre d'immenses étendues et s'étend sur le territoire de dix [[État]]s : l'[[Algérie]], l'[[Égypte]], le [[Maroc]], la [[Libye]], la [[Tunisie]], la [[Mauritanie]], le [[Niger]], le [[Mali]], le [[Tchad]], le [[Soudan]], ainsi que sur le territoire contesté du [[Sahara occidental]]. Le désert de sable ne couvre que 20 % de sa superficie, les 80 % restants sont principalement constitués de surfaces rocheuses où dominent des roches sédimentaires. La [[zone géographique]] comprend plusieurs paysages et climats ; on y trouve des déserts de sable ([[Grand Erg oriental]] et [[Grand Erg occidental]]), des montagnes ([[Hoggar]], [[Tassili n'Ajjer|Tassili]], [[Massif du Tibesti|Tibesti]]), des [[hamada (géographie)|hamadas]] (plateaux rocailleux) et des [[reg]]s (déserts de pierre) tel le [[Tanezrouft]]. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:صحارا ريگستان]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا]] [[زمرو:جاگرافي]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا جا ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا جي طبعي جاگرافي]] mgs7rlhpanivujo1gf0iqv39etoquyu 404787 404786 2026-08-20T02:11:24Z Memon2025 21315 /* */ 404787 wikitext text/x-wiki '''صحارا ريگستان''' (Sahara Desert) ڌرتيءَ تي موجود سڀ کان وڏو [[ريگستان|رڻ پٽ]] سڏيو وڃي ٿو. صحارا [[آفريڪا|آفريڪا کنڊ]] جي اترئين پاسي 30 لک چورس ميلن جي ايراضي تي پکڙيل آهي. [[ايٽلانٽڪ سمنڊ|ايٽلانٽڪ]] کان [[لبيا|ليبيا]] جي رڻ پٽ تائين هن جي سراسري ويڪر 1440 ڪلوميٽر ٿئي ٿي، جيڪا [[نيل|نيل ندي]] تائين آهي. صحرا ۾ آباديءَ ۽ وسنديءَ جا مک مرڪز اُهي نخلستان آهن جن ۾ جَرَ جو مٺو پاڻي ملي ٿو. گهڻي ڀاڱي نخلستان صحرا جي اترئين ۽ ڏاکڻين ڀاڱي ۽ وچ صحرا جي جابلو علائقن ۾ آهن، جتي پاڻيءَ جو وڏو ذخيرو آهي.تحقيق مان ڄاڻ ملي ٿي تہ هن علائقي جا ماڻهو جا هئا، جيڪي ڏکڻ پاسي کان آيا ۽ اچي نخلستان آباد ڪيائون. هتان جي رهواسين جا ڪارٿيجن، فونيقي ۽ [[رومي (ڀونوچ) سمنڊ|ڀونوچ سمنڊ]] جي ماڻهن سان ڪاروبار ۽ رابطا هئا. تنھن کانپوءِ هن صحرا کي اوڀر کان ايندڙ [[مسلمان|مسلمانن]] ۽ [[بربر|بربرن]] فتح ڪيو. مسلمان پاڻ سان گڏ هن صحرا ۾ [[کجي]]ءَ جو وڻ ۽ [[اٺ|اُٺ]] کڻي آيا، جنھن ڪري هن علائقي جي طرزِ زندگي ۾ تمام گهڻي تبديلي آئي. کجيءَ جي پيداوار ڪري باغن جي انگ ۾ واڌارو آيو ۽ اُٺن جي ڪري [[سون]] ۽ ٻين معدنيات جي واپار کي ڏکڻ جي علائقي ۾ هٿي ملي. هن صحرا جي اُڀرندي حصي ۾ 50 ميلن جي مفاصلي تي تاسلي ديس احبر نالي ماڳ وٽ نرم وارياسي پٿر جي هڪڙي بٺي اڪيچار صدين جي ڊگهي عرصي دوران وارياسي تيز طوفانن جي زد ۾ رهندي واريءَ جي ذرڙن وسيلي گسندي ڪٽجندي اهڙي نموني تراشجي وئي آهي ڄڻ اها ڪنھن هٿ سان جوڙي آهي. [[الجزائر|الجيريا]] ۾ [[تيل]] ملڻ سان صحرا جي معيشت ۾ هڪ نئين دور جي شروعات بہ ٿي وئي آهي. پوءِ بہ هن صحرا جي ماڻهن جو دارومدار گهڻي ڀاڱي پوکيءَ تي آهي. هتان جي سڀ کان اهم اُپت کارڪون آهن. ان کان سواءِ هتي ميوا، ڀاڄيون، چانور، ڪڻڪ، ٻاجهري ۽ جَوَ بہ گهڻي مقدار ۾ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A7%20%D8%B1%D9%8A%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D8%A2%D9%81%D8%B1%D9%8A%DA%AA%D8%A7|title=صحارا ريگستان آفريڪا : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=2024-04-15}}</ref> [[File:Sahara desert.jpg|thumb|صحارا ريگستان جو ھڪ ڏيک]] {{Infobox Settlement | image=Sahara satellite hires.jpg | nom=Sahara<br/>{{ar}} {{nobold|{{langue|ar|الصَحْرَاء الكُبْرَى}}}}<br/>{{ber}} {{langue|ber|ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ}} | carte=Sahara.svg | pays={{Algérie}}<br/>{{Égypte}}<br/>{{Libye}}<br/>{{Mali}}<br/>{{Maroc}}<br/>{{Mauritanie}}<br/>{{Niger}}<br/>{{pays|Sahara occidental}} (territoire contesté)<br/>{{Soudan}}<br/>{{Tchad}}<br/>{{Tunisie}} | superficie=9 065 000 | latitude=20 | longitude=10 | géolocalisation=Monde/Afrique | altitude max.=3415 | point culminant=[[Emi Koussi]] | altitude min.=-134 | point bas=[[dépression de Qattara]] | temp. max.= 55 | précipitations=25 | ressources=[[Pétrole]], [[manganèse]], [[cuivre]], [[fer]], [[phosphate]], [[uranium]], [[fraction d'ensoleillement]] constamment très élevées }} '''صحارا''' (عربي: الصحراء الكبرى، يعني وڏو ريگستان؛ بربر: ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ، ٽينري) آفريڪا جي اترئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ۽ گرم ريگستان آهي. اهو اولهه کان اوڀر طرف، يعني اٽلانٽڪ سمنڊ کان ڳاڙهي سمنڊ تائين 5,000 ڪلوميٽرن تائين پکڙيل آهي ۽ 8.5 ملين چورس ڪلوميٽر کان وڌيڪ ايراضيءَ تي مشتمل آهي. Le '''Sahara''' (en {{lang-ar|الصحراء الكبرى}} ''{{transl|ar|ALA|aṣ-Ṣaḥrāʾ al-Kubrā}}'', {{Prononciation|Ar-Sahara.ogg|écouter}}, « le grand [[désert]] », en [[Langues berbères|berbère]] : ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ ''Tiniri'' ou ⵜⵏⵔ ''Tenere'') est un vaste [[désert]] chaud situé dans la partie nord du [[Afrique|continent africain]]. Il s'étend sur {{unité|5000|km}} d'ouest en est, de l'[[océan Atlantique]] à la [[mer Rouge]], et couvre plus de {{unité|8,5|millions de km|2}}<ref>{{Ouvrage |langue=fr |auteur1=Pierre Rognon |titre=Biographie d'un désert |éditeur=[[Éditions L'Harmattan|L'Harmattan]] |année=1994 }}</ref> (soit près de 30 % de la surface de l’Afrique), ce qui en fait la plus grande étendue de terre aride d'un seul tenant dans le monde et le [[Liste_des_principaux_déserts#Classement_par_superficie|troisième désert le plus étendu sur terre]]. Le Sahara peut même être prolongé au-delà de la mer Rouge, les géographes parlant alors d'un grand « désert saharo-arabique ». Plus largement encore, le Sahara constitue la partie occidentale d'une vaste diagonale sèche qui s'étend des abords du [[Sénégal (fleuve)|fleuve Sénégal]] à la [[Mongolie]]. Plus vaste désert chaud du monde, il divise le continent d'est en ouest. Il couvre d'immenses étendues et s'étend sur le territoire de dix [[État]]s : l'[[Algérie]], l'[[Égypte]], le [[Maroc]], la [[Libye]], la [[Tunisie]], la [[Mauritanie]], le [[Niger]], le [[Mali]], le [[Tchad]], le [[Soudan]], ainsi que sur le territoire contesté du [[Sahara occidental]]. Le désert de sable ne couvre que 20 % de sa superficie, les 80 % restants sont principalement constitués de surfaces rocheuses où dominent des roches sédimentaires. La [[zone géographique]] comprend plusieurs paysages et climats ; on y trouve des déserts de sable ([[Grand Erg oriental]] et [[Grand Erg occidental]]), des montagnes ([[Hoggar]], [[Tassili n'Ajjer|Tassili]], [[Massif du Tibesti|Tibesti]]), des [[hamada (géographie)|hamadas]] (plateaux rocailleux) et des [[reg]]s (déserts de pierre) tel le [[Tanezrouft]]. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:صحارا ريگستان]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا]] [[زمرو:جاگرافي]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا جا ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا جي طبعي جاگرافي]] cy1kpzil14fponrfo51nbqt7dl4wfdu 404788 404787 2026-08-20T02:56:36Z Memon2025 21315 /* */ 404788 wikitext text/x-wiki '''صحارا ريگستان''' (Sahara Desert) ڌرتيءَ تي موجود سڀ کان وڏو [[ريگستان|رڻ پٽ]] سڏيو وڃي ٿو. صحارا [[آفريڪا|آفريڪا کنڊ]] جي اترئين پاسي 30 لک چورس ميلن جي ايراضي تي پکڙيل آهي. [[ايٽلانٽڪ سمنڊ|ايٽلانٽڪ]] کان [[لبيا|ليبيا]] جي رڻ پٽ تائين هن جي سراسري ويڪر 1440 ڪلوميٽر ٿئي ٿي، جيڪا [[نيل|نيل ندي]] تائين آهي. صحرا ۾ آباديءَ ۽ وسنديءَ جا مک مرڪز اُهي نخلستان آهن جن ۾ جَرَ جو مٺو پاڻي ملي ٿو. گهڻي ڀاڱي نخلستان صحرا جي اترئين ۽ ڏاکڻين ڀاڱي ۽ وچ صحرا جي جابلو علائقن ۾ آهن، جتي پاڻيءَ جو وڏو ذخيرو آهي.تحقيق مان ڄاڻ ملي ٿي تہ هن علائقي جا ماڻهو جا هئا، جيڪي ڏکڻ پاسي کان آيا ۽ اچي نخلستان آباد ڪيائون. هتان جي رهواسين جا ڪارٿيجن، فونيقي ۽ [[رومي (ڀونوچ) سمنڊ|ڀونوچ سمنڊ]] جي ماڻهن سان ڪاروبار ۽ رابطا هئا. تنھن کانپوءِ هن صحرا کي اوڀر کان ايندڙ [[مسلمان|مسلمانن]] ۽ [[بربر|بربرن]] فتح ڪيو. مسلمان پاڻ سان گڏ هن صحرا ۾ [[کجي]]ءَ جو وڻ ۽ [[اٺ|اُٺ]] کڻي آيا، جنھن ڪري هن علائقي جي طرزِ زندگي ۾ تمام گهڻي تبديلي آئي. کجيءَ جي پيداوار ڪري باغن جي انگ ۾ واڌارو آيو ۽ اُٺن جي ڪري [[سون]] ۽ ٻين معدنيات جي واپار کي ڏکڻ جي علائقي ۾ هٿي ملي. هن صحرا جي اُڀرندي حصي ۾ 50 ميلن جي مفاصلي تي تاسلي ديس احبر نالي ماڳ وٽ نرم وارياسي پٿر جي هڪڙي بٺي اڪيچار صدين جي ڊگهي عرصي دوران وارياسي تيز طوفانن جي زد ۾ رهندي واريءَ جي ذرڙن وسيلي گسندي ڪٽجندي اهڙي نموني تراشجي وئي آهي ڄڻ اها ڪنھن هٿ سان جوڙي آهي. [[الجزائر|الجيريا]] ۾ [[تيل]] ملڻ سان صحرا جي معيشت ۾ هڪ نئين دور جي شروعات بہ ٿي وئي آهي. پوءِ بہ هن صحرا جي ماڻهن جو دارومدار گهڻي ڀاڱي پوکيءَ تي آهي. هتان جي سڀ کان اهم اُپت کارڪون آهن. ان کان سواءِ هتي ميوا، ڀاڄيون، چانور، ڪڻڪ، ٻاجهري ۽ جَوَ بہ گهڻي مقدار ۾ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A7%20%D8%B1%D9%8A%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D8%A2%D9%81%D8%B1%D9%8A%DA%AA%D8%A7|title=صحارا ريگستان آفريڪا : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=2024-04-15}}</ref> [[File:Sahara desert.jpg|thumb|صحارا ريگستان جو ھڪ ڏيک]] {{Infobox Settlement | image= | nom= | carte= | pays= | superficie= | latitude= | longitude= | géolocalisation= | altitude max.= | point culminant= | altitude min.= | point bas= | temp. max.= | précipitations= | ressources= |name=صحارا|official_name=Sahara|native_name=الصَحْرَاء الكُبْرَیٰ (عربي)<br>ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ (بربر ٻولي)|native_name_lang=عربي|other_name=صحارا|settlement_type=صحرا|type=صحرا|image_skyline=Sahara satellite hires.jpg|image_size=250px|imagesize=250px|image_caption=S|caption=S|image_map=Sahara.svg|mapsize=250px|map_caption=Location in Africa/World|subdivision_name=Africa|subdivision_name1=[[الجيريا]]<br/>[[مصر]]<br/><nowiki>[[لبيا|ليبيا}}</nowiki><br/>[[مالي]]<br/>[[مراڪش]]<br/>[[موريتانيا]]<br/>[[نائجر]]<br/>[[مغربي صحارا]] (تڪراري علائقو)<br/>[[سوڊان]]<br/>[[چاڊ]]<br/>[[تيونس]] *{{flag|Algera}} * {{flag|Tunisia}}|subdivision_name2=* Bamako * Ouagadougou * Nouakchott * Chinguettee * Timbuktu * Anjamena|subdivision_type=Continent|subdivision_type1=[[ملڪ]]|subdivision_type2=Big cities|subdivision_type4=[[ملڪ]]|subdivision_name4={{flag|Algeria}} • {{flag|Tunisia}} • {{flag|Chad}} • {{flag|Sudan}} • {{flag|Mali}} • {{flag|Morocco}} • {{flag|Egypt}} • {{flag|Mauritania}} • {{flag|Niger}} • {{flag|Libya}} • [[مغربي صحارا]] (تڪراري علائقو)|subdivision_type5=جاگرافيائي مقام|subdivision_name5=دنيا/آفريڪا|subdivision_type6=وڌ ۾ وڌ اوچائي|subdivision_name6=3,415 ميٽر|established_title=بلند ترين مقام|established_date=ايمي ڪوسي (Emi Koussi)|established_title1=گهٽ ۾ گهٽ اوچائي|established_date1=-134 ميٽر|established_title2=هيٺيون ترين مقام|established_date2=[[قطاره ڊپريشن]] (Qattara Depression)|established_title3=وڌ ۾ وڌ گرمي پد|established_date3=55 ڊگري سينٽي گريڊ|established_title4=برسات/آبي وسيلو|established_date4=25 mm (25|established_title5=وسيلا|established_date5=[[مينگانيز]]، [[ٽامو]]، [[لوهه]]، [[فاسفيٽ]]، [[يورينيم]]، [[تيل]]،|established_title6=سج جي روشنيءَ جو تناسب|established_date6=مسلسل تمام گهڻو}} '''صحارا''' (عربي: الصحراء الكبرى، يعني وڏو ريگستان؛ بربر: ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ، ٽينري) آفريڪا جي اترئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ۽ گرم ريگستان آهي. اهو اولهه کان اوڀر طرف، يعني اٽلانٽڪ سمنڊ کان ڳاڙهي سمنڊ تائين 5,000 ڪلوميٽرن تائين پکڙيل آهي ۽ 8.5 ملين چورس ڪلوميٽر کان وڌيڪ ايراضيءَ تي مشتمل آهي. Le '''Sahara''' (en {{lang-ar|الصحراء الكبرى}} ''{{transl|ar|ALA|aṣ-Ṣaḥrāʾ al-Kubrā}}'', {{Prononciation|Ar-Sahara.ogg|écouter}}, « le grand [[désert]] », en [[Langues berbères|berbère]] : ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ ''Tiniri'' ou ⵜⵏⵔ ''Tenere'') est un vaste [[désert]] chaud situé dans la partie nord du [[Afrique|continent africain]]. Il s'étend sur {{unité|5000|km}} d'ouest en est, de l'[[océan Atlantique]] à la [[mer Rouge]], et couvre plus de {{unité|8,5|millions de km|2}}<ref>{{Ouvrage |langue=fr |auteur1=Pierre Rognon |titre=Biographie d'un désert |éditeur=[[Éditions L'Harmattan|L'Harmattan]] |année=1994 }}</ref> (soit près de 30 % de la surface de l’Afrique), ce qui en fait la plus grande étendue de terre aride d'un seul tenant dans le monde et le [[Liste_des_principaux_déserts#Classement_par_superficie|troisième désert le plus étendu sur terre]]. Le Sahara peut même être prolongé au-delà de la mer Rouge, les géographes parlant alors d'un grand « désert saharo-arabique ». Plus largement encore, le Sahara constitue la partie occidentale d'une vaste diagonale sèche qui s'étend des abords du [[Sénégal (fleuve)|fleuve Sénégal]] à la [[Mongolie]]. Plus vaste désert chaud du monde, il divise le continent d'est en ouest. Il couvre d'immenses étendues et s'étend sur le territoire de dix [[État]]s : l'[[Algérie]], l'[[Égypte]], le [[Maroc]], la [[Libye]], la [[Tunisie]], la [[Mauritanie]], le [[Niger]], le [[Mali]], le [[Tchad]], le [[Soudan]], ainsi que sur le territoire contesté du [[Sahara occidental]]. Le désert de sable ne couvre que 20 % de sa superficie, les 80 % restants sont principalement constitués de surfaces rocheuses où dominent des roches sédimentaires. La [[zone géographique]] comprend plusieurs paysages et climats ; on y trouve des déserts de sable ([[Grand Erg oriental]] et [[Grand Erg occidental]]), des montagnes ([[Hoggar]], [[Tassili n'Ajjer|Tassili]], [[Massif du Tibesti|Tibesti]]), des [[hamada (géographie)|hamadas]] (plateaux rocailleux) et des [[reg]]s (déserts de pierre) tel le [[Tanezrouft]]. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:صحارا ريگستان]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا]] [[زمرو:جاگرافي]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا جا ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا جي طبعي جاگرافي]] 74dwjazv5unugqdjmla5biakdjj8yar 404789 404788 2026-08-20T03:01:43Z Memon2025 21315 /* */ 404789 wikitext text/x-wiki '''صحارا ريگستان''' (Sahara Desert) ڌرتيءَ تي موجود سڀ کان وڏو [[ريگستان|رڻ پٽ]] سڏيو وڃي ٿو. صحارا [[آفريڪا|آفريڪا کنڊ]] جي اترئين پاسي 30 لک چورس ميلن جي ايراضي تي پکڙيل آهي. [[ايٽلانٽڪ سمنڊ|ايٽلانٽڪ]] کان [[لبيا|ليبيا]] جي رڻ پٽ تائين هن جي سراسري ويڪر 1440 ڪلوميٽر ٿئي ٿي، جيڪا [[نيل|نيل ندي]] تائين آهي. صحرا ۾ آباديءَ ۽ وسنديءَ جا مک مرڪز اُهي نخلستان آهن جن ۾ جَرَ جو مٺو پاڻي ملي ٿو. گهڻي ڀاڱي نخلستان صحرا جي اترئين ۽ ڏاکڻين ڀاڱي ۽ وچ صحرا جي جابلو علائقن ۾ آهن، جتي پاڻيءَ جو وڏو ذخيرو آهي.تحقيق مان ڄاڻ ملي ٿي تہ هن علائقي جا ماڻهو جا هئا، جيڪي ڏکڻ پاسي کان آيا ۽ اچي نخلستان آباد ڪيائون. هتان جي رهواسين جا ڪارٿيجن، فونيقي ۽ [[رومي (ڀونوچ) سمنڊ|ڀونوچ سمنڊ]] جي ماڻهن سان ڪاروبار ۽ رابطا هئا. تنھن کانپوءِ هن صحرا کي اوڀر کان ايندڙ [[مسلمان|مسلمانن]] ۽ [[بربر|بربرن]] فتح ڪيو. مسلمان پاڻ سان گڏ هن صحرا ۾ [[کجي]]ءَ جو وڻ ۽ [[اٺ|اُٺ]] کڻي آيا، جنھن ڪري هن علائقي جي طرزِ زندگي ۾ تمام گهڻي تبديلي آئي. کجيءَ جي پيداوار ڪري باغن جي انگ ۾ واڌارو آيو ۽ اُٺن جي ڪري [[سون]] ۽ ٻين معدنيات جي واپار کي ڏکڻ جي علائقي ۾ هٿي ملي. هن صحرا جي اُڀرندي حصي ۾ 50 ميلن جي مفاصلي تي تاسلي ديس احبر نالي ماڳ وٽ نرم وارياسي پٿر جي هڪڙي بٺي اڪيچار صدين جي ڊگهي عرصي دوران وارياسي تيز طوفانن جي زد ۾ رهندي واريءَ جي ذرڙن وسيلي گسندي ڪٽجندي اهڙي نموني تراشجي وئي آهي ڄڻ اها ڪنھن هٿ سان جوڙي آهي. [[الجزائر|الجيريا]] ۾ [[تيل]] ملڻ سان صحرا جي معيشت ۾ هڪ نئين دور جي شروعات بہ ٿي وئي آهي. پوءِ بہ هن صحرا جي ماڻهن جو دارومدار گهڻي ڀاڱي پوکيءَ تي آهي. هتان جي سڀ کان اهم اُپت کارڪون آهن. ان کان سواءِ هتي ميوا، ڀاڄيون، چانور، ڪڻڪ، ٻاجهري ۽ جَوَ بہ گهڻي مقدار ۾ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A7%20%D8%B1%D9%8A%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D8%A2%D9%81%D8%B1%D9%8A%DA%AA%D8%A7|title=صحارا ريگستان آفريڪا : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=2024-04-15}}</ref> [[File:Sahara desert.jpg|thumb|صحارا ريگستان جو ھڪ ڏيک]] {{Infobox Settlement | image= | nom= | carte= | pays=Sahara.svg Monde/Afrique Sahara satellite hires.jpg Sahara<br/>{{ar}} {{nobold|{{langue|ar|الصَحْرَاء الكُبْرَى}}}}<br/>{{ber}} {{langue|ber|ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ}} {{Algérie}}<br/>{{Égypte}}<br/>{{Libye}}<br/>{{Mali}}<br/>{{Maroc}}<br/>{{Mauritanie}}<br/>{{Niger}}<br/>{{pays|Sahara occidental}} (territoire contesté)<br/>{{Soudan}}<br/>{{Tchad}}<br/>{{Tunisie}} [[dépression de Qattara]] [[Emi Koussi]] [[Pétrole]], [[manganèse]], [[cuivre]], [[fer]], [[phosphate]], [[uranium]], [[fraction d'ensoleillement]] constamment très élevées | superficie= | latitude= | longitude= | géolocalisation= | altitude max.= | point culminant= | altitude min.= | point bas= | temp. max.= | précipitations= | ressources= |name=صحارا|official_name=Sahara|native_name=الصَحْرَاء الكُبْرَیٰ (عربي)<br>ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ (بربر ٻولي)|native_name_lang=عربي|other_name=صحارا|settlement_type=صحرا|type=صحرا|image_skyline=Sahara satellite hires.jpg|image_size=250px|imagesize=250px|image_caption=Location in Africa|caption=Location in Africa|image_map=Sahara.svg|mapsize=250px|map_caption=Location in World|subdivision_name=Africa|subdivision_name1=[[الجيريا]]<br/>[[مصر]]<br/>[[لبيا|ليبيا]]<br/>[[مالي]]<br/>[[مراڪش]]<br/>[[موريتانيا]]<br/>[[نائجر]]<br/>[[مغربي صحارا]] (تڪراري علائقو)<br/>[[سوڊان]]<br/>[[چاڊ]]<br/>[[تيونس]]|subdivision_name2=* Bamako * Ouagadougou * Nouakchott * Chinguettee * Timbuktu * Anjamena|subdivision_type=Continent|subdivision_type1=[[ملڪ]]|subdivision_type2=Big cities|subdivision_type4=[[ملڪ]]|subdivision_name4={{flag|Algeria}} • {{flag|Tunisia}} • {{flag|Chad}} • {{flag|Sudan}} • {{flag|Mali}} • {{flag|Morocco}} • {{flag|Egypt}} • {{flag|Mauritania}} • {{flag|Niger}} • {{flag|Libya}} • [[مغربي صحارا]] (تڪراري علائقو)|subdivision_type5=جاگرافيائي مقام|subdivision_name5=دنيا/آفريڪا|subdivision_type6=وڌ ۾ وڌ اوچائي|subdivision_name6=3,415 ميٽر|established_title=بلند ترين مقام|established_date=ايمي ڪوسي (Emi Koussi)|established_title1=گهٽ ۾ گهٽ اوچائي|established_date1=-134 ميٽر|established_title2=هيٺيون ترين مقام|established_date2=[[قطاره ڊپريشن]] (Qattara Depression)|established_title3=وڌ ۾ وڌ گرمي پد|established_date3=55 ڊگري سينٽي گريڊ|established_title4=برسات/آبي وسيلو|established_date4=25 mm (25|established_title5=وسيلا|established_date5=[[مينگانيز]]، [[ٽامو]]، [[لوهه]]، [[فاسفيٽ]]، [[يورينيم]]، [[تيل]]،|established_title6=سج جي روشنيءَ جو تناسب|established_date6=مسلسل تمام گهڻو}} '''صحارا''' (عربي: الصحراء الكبرى، يعني وڏو ريگستان؛ بربر: ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ، ٽينري) آفريڪا جي اترئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ۽ گرم ريگستان آهي. اهو اولهه کان اوڀر طرف، يعني اٽلانٽڪ سمنڊ کان ڳاڙهي سمنڊ تائين 5,000 ڪلوميٽرن تائين پکڙيل آهي ۽ 8.5 ملين چورس ڪلوميٽر کان وڌيڪ ايراضيءَ تي مشتمل آهي. Le '''Sahara''' (en {{lang-ar|الصحراء الكبرى}} ''{{transl|ar|ALA|aṣ-Ṣaḥrāʾ al-Kubrā}}'', {{Prononciation|Ar-Sahara.ogg|écouter}}, « le grand [[désert]] », en [[Langues berbères|berbère]] : ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ ''Tiniri'' ou ⵜⵏⵔ ''Tenere'') est un vaste [[désert]] chaud situé dans la partie nord du [[Afrique|continent africain]]. Il s'étend sur {{unité|5000|km}} d'ouest en est, de l'[[océan Atlantique]] à la [[mer Rouge]], et couvre plus de {{unité|8,5|millions de km|2}}<ref>{{Ouvrage |langue=fr |auteur1=Pierre Rognon |titre=Biographie d'un désert |éditeur=[[Éditions L'Harmattan|L'Harmattan]] |année=1994 }}</ref> (soit près de 30 % de la surface de l’Afrique), ce qui en fait la plus grande étendue de terre aride d'un seul tenant dans le monde et le [[Liste_des_principaux_déserts#Classement_par_superficie|troisième désert le plus étendu sur terre]]. Le Sahara peut même être prolongé au-delà de la mer Rouge, les géographes parlant alors d'un grand « désert saharo-arabique ». Plus largement encore, le Sahara constitue la partie occidentale d'une vaste diagonale sèche qui s'étend des abords du [[Sénégal (fleuve)|fleuve Sénégal]] à la [[Mongolie]]. Plus vaste désert chaud du monde, il divise le continent d'est en ouest. Il couvre d'immenses étendues et s'étend sur le territoire de dix [[État]]s : l'[[Algérie]], l'[[Égypte]], le [[Maroc]], la [[Libye]], la [[Tunisie]], la [[Mauritanie]], le [[Niger]], le [[Mali]], le [[Tchad]], le [[Soudan]], ainsi que sur le territoire contesté du [[Sahara occidental]]. Le désert de sable ne couvre que 20 % de sa superficie, les 80 % restants sont principalement constitués de surfaces rocheuses où dominent des roches sédimentaires. La [[zone géographique]] comprend plusieurs paysages et climats ; on y trouve des déserts de sable ([[Grand Erg oriental]] et [[Grand Erg occidental]]), des montagnes ([[Hoggar]], [[Tassili n'Ajjer|Tassili]], [[Massif du Tibesti|Tibesti]]), des [[hamada (géographie)|hamadas]] (plateaux rocailleux) et des [[reg]]s (déserts de pierre) tel le [[Tanezrouft]]. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:صحارا ريگستان]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا]] [[زمرو:جاگرافي]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا جا ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا جي طبعي جاگرافي]] qijmiksu77jeovryh6nm1p2vfcor4qj 404790 404789 2026-08-20T03:11:36Z Memon2025 21315 404790 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement | image= | nom= | carte= | pays=Sahara.svg Monde/Afrique Sahara satellite hires.jpg Sahara<br/>{{ar}} {{nobold|{{langue|ar|الصَحْرَاء الكُبْرَى}}}}<br/>{{ber}} {{langue|ber|ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ}} {{Algérie}}<br/>{{Égypte}}<br/>{{Libye}}<br/>{{Mali}}<br/>{{Maroc}}<br/>{{Mauritanie}}<br/>{{Niger}}<br/>{{pays|Sahara occidental}} (territoire contesté)<br/>{{Soudan}}<br/>{{Tchad}}<br/>{{Tunisie}} [[dépression de Qattara]] [[Emi Koussi]] [[Pétrole]], [[manganèse]], [[cuivre]], [[fer]], [[phosphate]], [[uranium]], [[fraction d'ensoleillement]] constamment très élevées | superficie= | latitude= | longitude= | géolocalisation= | altitude max.= | point culminant= | altitude min.= | point bas= | temp. max.= | précipitations= | ressources= |name=صحارا|official_name=Sahara|native_name=الصَحْرَاء الكُبْرَیٰ (عربي)<br>ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ (بربر ٻولي)|native_name_lang=عربي|other_name=صحارا|settlement_type=صحرا|type=صحرا|image_skyline=Sahara satellite hires.jpg|image_size=250px|imagesize=250px|image_caption=Location in Africa|caption=Location in Africa|image_map=Sahara.svg|mapsize=250px|map_caption=Location in World|subdivision_name=Africa|subdivision_name1=[[الجيريا]]<br/>[[مصر]]<br/>[[لبيا|ليبيا]]<br/>[[مالي]]<br/>[[مراڪش]]<br/>[[موريتانيا]]<br/>[[نائجر]]<br/>[[مغربي صحارا]] (تڪراري علائقو)<br/>[[سوڊان]]<br/>[[چاڊ]]<br/>[[تيونس]]|subdivision_name2=* Bamako * Ouagadougou * Nouakchott * Chinguettee * Timbuktu * Anjamena|subdivision_type=Continent|subdivision_type1=[[ملڪ]]|subdivision_type2=Big cities|subdivision_type4=[[ملڪ]]|subdivision_name4={{flag|Algeria}} • {{flag|Tunisia}} • {{flag|Chad}} • {{flag|Sudan}} • {{flag|Mali}} • {{flag|Morocco}} • {{flag|Egypt}} • {{flag|Mauritania}} • {{flag|Niger}} • {{flag|Libya}} • [[مغربي صحارا]] (تڪراري علائقو)|subdivision_type5=جاگرافيائي مقام|subdivision_name5=دنيا/آفريڪا|subdivision_type6=وڌ ۾ وڌ اوچائي|subdivision_name6=3,415 ميٽر|established_title=بلند ترين مقام|established_date=ايمي ڪوسي (Emi Koussi)|established_title1=گهٽ ۾ گهٽ اوچائي|established_date1=-134 ميٽر|established_title2=هيٺيون ترين مقام|established_date2=[[قطاره ڊپريشن]] (Qattara Depression)|established_title3=وڌ ۾ وڌ گرمي پد|established_date3=55 ڊگري سينٽي گريڊ|established_title4=برسات/آبي وسيلو|established_date4=25 mm (25|established_title5=وسيلا|established_date5=[[مينگانيز]]، [[ٽامو]]، [[لوهه]]، [[فاسفيٽ]]، [[يورينيم]]، [[تيل]]،|established_title6=سج جي روشنيءَ جو تناسب|established_date6=مسلسل تمام گهڻو}} [[File:Sahara desert.jpg|thumb|صحارا ريگستان جو ھڪ ڏيک]] '''صحارا''' (عربي: الصحراء الكبرى، يعني وڏو ريگستان؛ بربر: ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ، ٽينري) آفريڪا جي اترئين حصي ۾ واقع هڪ وسيع ۽ گرم ريگستان آهي. اهو اولهه کان اوڀر طرف، يعني اٽلانٽڪ سمنڊ<ref>{{Ouvrage |langue=fr |auteur1=Pierre Rognon |titre=Biographie d'un désert |éditeur=[[Éditions L'Harmattan|L'Harmattan]] |année=1994 }}</ref> کان ڳاڙهي سمنڊ تائين 5,000 ڪلوميٽرن تائين پکڙيل آهي ۽ 8.5 ملين چورس ڪلوميٽر کان وڌيڪ ايراضيءَ تي مشتمل آهي. صحارا کي ڳاڙهي سمنڊ کان به اڳتي تائين پکڙيل سمجهي سگهجي ٿو، ڇاڪاڻ ته جاگرافيدان ان کي هڪ وسيع صحرا عرب ريگستان جو حصو قرار ڏين ٿا. اڃا به وڏي پيماني تي ڏٺو وڃي ته، صحارا هڪ وسيع ”خشڪ پٽي“ (dry diagonal) جو اولهه وارو حصو آهي، جيڪا سينيگال نديءَ جي علائقي کان وٺي منگوليا تائين پکڙيل آهي. دنيا جي سڀ کان وڏي گرم ريگستان جي حيثيت ۾، اهو کنڊ کي اوڀر کان اولهه تائين ورهايو ٿو. اهو انتهائي وسيع علائقن تي مشتمل آهي ۽ ڏهن ملڪن; الجيريا، مصر، مراکش، ليبيا، تونس، موريطانيا، نائجر، مالي، چاڊ ۽ سوڊان, سان گڏوگڏ ويسٽرن صحارا (مغربي صحارا) جي تڪراري علائقي تائين پکڙيل آهي. ان جي ڪل ايراضيءَ جو صرف 20 سيڪڙو حصو واريءَ وارن ريگستانن تي مشتمل آهي؛ باقي 80 سيڪڙو حصو بنيادي طور تي پٿريلي زمين آهي جتي گهڻو ڪري تهه دار پٿر (sedimentary rock) موجود آهن. هن خطي ۾ مختلف قسم جا جاگرافيائي منظر ۽ موسميون ملن ٿيون، جن ۾ واريءَ وارا ريگستان (جهڙوڪ گرانڊ اِرگ اورينٽل ۽ گرانڊ اِرگ آڪسيڊنٽل)، جبل (جهڙوڪ هوگار، تاسلي ۽ ٽيبسٽي جا سلسلا)، حمادا (پٿريلا مٿانهرا ميدان) ۽ ريگ (پٿريلا ريگستان، جهڙوڪ ٽانيزروفٽ) شامل آهن. صحارا ريگستان (Sahara Desert) ڌرتيءَ تي موجود سڀ کان وڏو [[ريگستان|رڻ پٽ]] سڏيو وڃي ٿو. صحارا [[آفريڪا|آفريڪا کنڊ]] جي اترئين پاسي 30 لک چورس ميلن جي ايراضي تي پکڙيل آهي. [[ايٽلانٽڪ سمنڊ|ايٽلانٽڪ]] کان [[لبيا|ليبيا]] جي رڻ پٽ تائين هن جي سراسري ويڪر 1440 ڪلوميٽر ٿئي ٿي، جيڪا [[نيل|نيل ندي]] تائين آهي. صحرا ۾ آباديءَ ۽ وسنديءَ جا مک مرڪز اُهي نخلستان آهن جن ۾ جَرَ جو مٺو پاڻي ملي ٿو. گهڻي ڀاڱي نخلستان صحرا جي اترئين ۽ ڏاکڻين ڀاڱي ۽ وچ صحرا جي جابلو علائقن ۾ آهن، جتي پاڻيءَ جو وڏو ذخيرو آهي.تحقيق مان ڄاڻ ملي ٿي تہ هن علائقي جا ماڻهو جا هئا، جيڪي ڏکڻ پاسي کان آيا ۽ اچي نخلستان آباد ڪيائون. هتان جي رهواسين جا ڪارٿيجن، فونيقي ۽ [[رومي (ڀونوچ) سمنڊ|ڀونوچ سمنڊ]] جي ماڻهن سان ڪاروبار ۽ رابطا هئا. تنھن کانپوءِ هن صحرا کي اوڀر کان ايندڙ [[مسلمان|مسلمانن]] ۽ [[بربر|بربرن]] فتح ڪيو. مسلمان پاڻ سان گڏ هن صحرا ۾ [[کجي]]ءَ جو وڻ ۽ [[اٺ|اُٺ]] کڻي آيا، جنھن ڪري هن علائقي جي طرزِ زندگي ۾ تمام گهڻي تبديلي آئي. کجيءَ جي پيداوار ڪري باغن جي انگ ۾ واڌارو آيو ۽ اُٺن جي ڪري [[سون]] ۽ ٻين معدنيات جي واپار کي ڏکڻ جي علائقي ۾ هٿي ملي. هن صحرا جي اُڀرندي حصي ۾ 50 ميلن جي مفاصلي تي تاسلي ديس احبر نالي ماڳ وٽ نرم وارياسي پٿر جي هڪڙي بٺي اڪيچار صدين جي ڊگهي عرصي دوران وارياسي تيز طوفانن جي زد ۾ رهندي واريءَ جي ذرڙن وسيلي گسندي ڪٽجندي اهڙي نموني تراشجي وئي آهي ڄڻ اها ڪنھن هٿ سان جوڙي آهي. [[الجزائر|الجيريا]] ۾ [[تيل]] ملڻ سان صحرا جي معيشت ۾ هڪ نئين دور جي شروعات بہ ٿي وئي آهي. پوءِ بہ هن صحرا جي ماڻهن جو دارومدار گهڻي ڀاڱي پوکيءَ تي آهي. هتان جي سڀ کان اهم اُپت کارڪون آهن. ان کان سواءِ هتي ميوا، ڀاڄيون، چانور، ڪڻڪ، ٻاجهري ۽ جَوَ بہ گهڻي مقدار ۾ پوکيا وڃن ٿا.<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A7%20%D8%B1%D9%8A%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D8%A2%D9%81%D8%B1%D9%8A%DA%AA%D8%A7|title=صحارا ريگستان آفريڪا : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=2024-04-15}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:صحارا ريگستان]] [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا]] [[زمرو:جاگرافي]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا جا ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا جي طبعي جاگرافي]] qjymjhf8u032m71itduc7y4qvyayu40 14 83273 404768 341506 2026-08-19T18:43:06Z Memon2025 21315 /* */ 404768 wikitext text/x-wiki [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا کنڊ جا علائقا]] fn8g5lhtaciqr0uzc9so6rvj0dpb7zi 14 84926 404896 331859 2026-08-20T11:34:18Z Ibne maryam 17680 /* */ 404896 wikitext text/x-wiki [[زمرو:انساني جسم]] [[زمرو:جانورن جي اناٽومي]] cn8w5icle2s38wbc07fdmjfguv7kpt9 0 90403 404824 356653 2026-08-20T08:55:58Z Ibne maryam 17680 /* */ 404824 wikitext text/x-wiki {{Infobox plant | name = جوئر (Sorghum) | image = Sorghum_bicolor_Field.jpg | caption = جوئر جو هڪ ٻوٽو جنهن تي اناج جا داڻا لڳل آهن. | kingdom = Plantae | order = Poales | family = Poaceae | genus = Sorghum | species = '''S. bicolor''' | binomial = Sorghum bicolor | origin = سوڊان، آفريڪا }} '''جوئر''' (Sorghum bicolor)، جنهن کي [[سنڌي ٻولي|سنڌيءَ]] ۾ عام طور تي "جوئر" چيو ويندو آهي، [[گاھ]] جي خاندان (Poaceae) جو هڪ اهم فصل آهي. هي دنيا جو پنجون نمبر اهم اناج آهي. جوئر بنيادي طور تي [[آفريڪا]] ۽ [[ننڍو کنڊ|برصغير]] ۾ پيدا ٿئي ٿي ۽ گرم آبهوا وارن علائقن ۾ آسانيءَ سان پوکي سگهجي ٿي. == جسماني بناوت (Description) == جوئر جو ٻوٽو قد ۾ ڪافي وڏو هوندو آهي ۽ هيٺين خاصيتن جو مالڪ آهي: * '''قد:''' هي ٻوٽو عام طور تي 2.4 ميٽر (8 فوٽ) کان وٺي 4 ميٽرن تائين وڌي سگهي ٿو. * '''گل ۽ اناج:''' ٻوٽي جي چوٽيءَ تي هڪ وڏو ڇڳو (Panicle) ٿيندو آهي جنهن ۾ اٽڪل 3,000 تائين ٻج يا داڻا ٿي سگهن ٿا. * '''ٻج جو سائيز:''' اناج جو داڻو قطر ۾ 2 کان 4 ملي ميٽر تائين هوندو آهي. * '''زندگي جو چڪر:''' اڪثر قسم سالياني (Annual) هوندا آهن، پر ڪجهه قسم ڪيترن ئي سالن تائين (Perennial) به هلي سگهن ٿا. == تاريخ ۽ ورڇ == جوئر جو اصل وطن آفريڪا جو ملڪ '''سوڊان''' آهي، جتان هي سڄي دنيا ۾ پکڙيو. اڄڪلهه هي ايشيا، آفريڪا، ۽ آمريڪا جي گرم ۽ نيم گرم علائقن ۾ پوکيو وڃي ٿو. سنڌ ۾ جوئر کي انساني خوراڪ سان گڏ جانورن جي گاهه طور به تمام گهڻي اهميت حاصل آهي. == استعمال (Uses) == جوئر جا مختلف استعمال آهن: # '''انساني خوراڪ:''' جوئر جو اٽو مانيءَ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جيڪو گلوٽين کان پاڪ (Gluten-free) هوندو آهي. # '''جانورن جو چارو:''' ٻوٽي جا پن ۽ لٺيون جانورن کي گاهه طور کارايون وينديون آهن. # '''صنعتي استعمال:''' جوئر مان ايٿانول (Ethanol) تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪو ٻارڻ طور ڪم اچي ٿو. # '''ٻهارا ٺاهڻ:''' ان جي هڪ خاص قسم (Broomcorn) مان ٻهارا پڻ ٺاهيا ويندا آهن. == اهم قسم == جوئر جا ڪجهه مشهور قسم هي آهن: * مائلو (Milo) * جوئر (Jowar) * درا (Durra) * ڪافير (Kaffir) * فيٽيريٽا (Feterita) == حوالا == {{reflist}} [[زمرو:اناج]] [[زمرو:فصل]] [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:سنڌ جا فصل]] tlckvoykdk6gsivlse8nh085kw0n7jd 404825 404824 2026-08-20T08:56:29Z Ibne maryam 17680 /* جسماني بناوت (Description) */ 404825 wikitext text/x-wiki {{Infobox plant | name = جوئر (Sorghum) | image = Sorghum_bicolor_Field.jpg | caption = جوئر جو هڪ ٻوٽو جنهن تي اناج جا داڻا لڳل آهن. | kingdom = Plantae | order = Poales | family = Poaceae | genus = Sorghum | species = '''S. bicolor''' | binomial = Sorghum bicolor | origin = سوڊان، آفريڪا }} '''جوئر''' (Sorghum bicolor)، جنهن کي [[سنڌي ٻولي|سنڌيءَ]] ۾ عام طور تي "جوئر" چيو ويندو آهي، [[گاھ]] جي خاندان (Poaceae) جو هڪ اهم فصل آهي. هي دنيا جو پنجون نمبر اهم اناج آهي. جوئر بنيادي طور تي [[آفريڪا]] ۽ [[ننڍو کنڊ|برصغير]] ۾ پيدا ٿئي ٿي ۽ گرم آبهوا وارن علائقن ۾ آسانيءَ سان پوکي سگهجي ٿي. == جسماني بناوت == جوئر جو ٻوٽو قد ۾ ڪافي وڏو هوندو آهي ۽ هيٺين خاصيتن جو مالڪ آهي: * '''قد:''' هي ٻوٽو عام طور تي 2.4 ميٽر (8 فوٽ) کان وٺي 4 ميٽرن تائين وڌي سگهي ٿو. * '''گل ۽ اناج:''' ٻوٽي جي چوٽيءَ تي هڪ وڏو ڇڳو (Panicle) ٿيندو آهي جنهن ۾ اٽڪل 3,000 تائين ٻج يا داڻا ٿي سگهن ٿا. * '''ٻج جو سائيز:''' اناج جو داڻو قطر ۾ 2 کان 4 ملي ميٽر تائين هوندو آهي. * '''زندگي جو چڪر:''' اڪثر قسم سالياني (Annual) هوندا آهن، پر ڪجهه قسم ڪيترن ئي سالن تائين (Perennial) به هلي سگهن ٿا. == تاريخ ۽ ورڇ == جوئر جو اصل وطن آفريڪا جو ملڪ '''سوڊان''' آهي، جتان هي سڄي دنيا ۾ پکڙيو. اڄڪلهه هي ايشيا، آفريڪا، ۽ آمريڪا جي گرم ۽ نيم گرم علائقن ۾ پوکيو وڃي ٿو. سنڌ ۾ جوئر کي انساني خوراڪ سان گڏ جانورن جي گاهه طور به تمام گهڻي اهميت حاصل آهي. == استعمال (Uses) == جوئر جا مختلف استعمال آهن: # '''انساني خوراڪ:''' جوئر جو اٽو مانيءَ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جيڪو گلوٽين کان پاڪ (Gluten-free) هوندو آهي. # '''جانورن جو چارو:''' ٻوٽي جا پن ۽ لٺيون جانورن کي گاهه طور کارايون وينديون آهن. # '''صنعتي استعمال:''' جوئر مان ايٿانول (Ethanol) تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪو ٻارڻ طور ڪم اچي ٿو. # '''ٻهارا ٺاهڻ:''' ان جي هڪ خاص قسم (Broomcorn) مان ٻهارا پڻ ٺاهيا ويندا آهن. == اهم قسم == جوئر جا ڪجهه مشهور قسم هي آهن: * مائلو (Milo) * جوئر (Jowar) * درا (Durra) * ڪافير (Kaffir) * فيٽيريٽا (Feterita) == حوالا == {{reflist}} [[زمرو:اناج]] [[زمرو:فصل]] [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:سنڌ جا فصل]] jeep5ubs394jwmg1mrhupo1csjcp2cy 404826 404825 2026-08-20T08:56:45Z Ibne maryam 17680 /* استعمال (Uses) */ 404826 wikitext text/x-wiki {{Infobox plant | name = جوئر (Sorghum) | image = Sorghum_bicolor_Field.jpg | caption = جوئر جو هڪ ٻوٽو جنهن تي اناج جا داڻا لڳل آهن. | kingdom = Plantae | order = Poales | family = Poaceae | genus = Sorghum | species = '''S. bicolor''' | binomial = Sorghum bicolor | origin = سوڊان، آفريڪا }} '''جوئر''' (Sorghum bicolor)، جنهن کي [[سنڌي ٻولي|سنڌيءَ]] ۾ عام طور تي "جوئر" چيو ويندو آهي، [[گاھ]] جي خاندان (Poaceae) جو هڪ اهم فصل آهي. هي دنيا جو پنجون نمبر اهم اناج آهي. جوئر بنيادي طور تي [[آفريڪا]] ۽ [[ننڍو کنڊ|برصغير]] ۾ پيدا ٿئي ٿي ۽ گرم آبهوا وارن علائقن ۾ آسانيءَ سان پوکي سگهجي ٿي. == جسماني بناوت == جوئر جو ٻوٽو قد ۾ ڪافي وڏو هوندو آهي ۽ هيٺين خاصيتن جو مالڪ آهي: * '''قد:''' هي ٻوٽو عام طور تي 2.4 ميٽر (8 فوٽ) کان وٺي 4 ميٽرن تائين وڌي سگهي ٿو. * '''گل ۽ اناج:''' ٻوٽي جي چوٽيءَ تي هڪ وڏو ڇڳو (Panicle) ٿيندو آهي جنهن ۾ اٽڪل 3,000 تائين ٻج يا داڻا ٿي سگهن ٿا. * '''ٻج جو سائيز:''' اناج جو داڻو قطر ۾ 2 کان 4 ملي ميٽر تائين هوندو آهي. * '''زندگي جو چڪر:''' اڪثر قسم سالياني (Annual) هوندا آهن، پر ڪجهه قسم ڪيترن ئي سالن تائين (Perennial) به هلي سگهن ٿا. == تاريخ ۽ ورڇ == جوئر جو اصل وطن آفريڪا جو ملڪ '''سوڊان''' آهي، جتان هي سڄي دنيا ۾ پکڙيو. اڄڪلهه هي ايشيا، آفريڪا، ۽ آمريڪا جي گرم ۽ نيم گرم علائقن ۾ پوکيو وڃي ٿو. سنڌ ۾ جوئر کي انساني خوراڪ سان گڏ جانورن جي گاهه طور به تمام گهڻي اهميت حاصل آهي. == استعمال == جوئر جا مختلف استعمال آهن: # '''انساني خوراڪ:''' جوئر جو اٽو مانيءَ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جيڪو گلوٽين کان پاڪ (Gluten-free) هوندو آهي. # '''جانورن جو چارو:''' ٻوٽي جا پن ۽ لٺيون جانورن کي گاهه طور کارايون وينديون آهن. # '''صنعتي استعمال:''' جوئر مان ايٿانول (Ethanol) تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪو ٻارڻ طور ڪم اچي ٿو. # '''ٻهارا ٺاهڻ:''' ان جي هڪ خاص قسم (Broomcorn) مان ٻهارا پڻ ٺاهيا ويندا آهن. == اهم قسم == جوئر جا ڪجهه مشهور قسم هي آهن: * مائلو (Milo) * جوئر (Jowar) * درا (Durra) * ڪافير (Kaffir) * فيٽيريٽا (Feterita) == حوالا == {{reflist}} [[زمرو:اناج]] [[زمرو:فصل]] [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:سنڌ جا فصل]] gzmn8lkdfl7gcuu5gx6kqod07ak9prm 404827 404826 2026-08-20T08:57:06Z Ibne maryam 17680 /* */ 404827 wikitext text/x-wiki {{Infobox plant | name = جوئر (Sorghum) | image = Sorghum_bicolor_Field.jpg | caption = جوئر جو هڪ ٻوٽو جنهن تي اناج جا داڻا لڳل آهن. | kingdom = Plantae | order = Poales | family = Poaceae | genus = Sorghum | species = '''S. bicolor''' | binomial = Sorghum bicolor | origin = سوڊان، آفريڪا }} '''جوئر''' (Sorghum bicolor)، جنهن کي [[سنڌي ٻولي|سنڌيءَ]] ۾ عام طور تي "جوئر" چيو ويندو آهي، [[گاھ]] جي خاندان (Poaceae) جو هڪ اهم فصل آهي. هي دنيا جو پنجون نمبر اهم اناج آهي. جوئر بنيادي طور تي [[آفريڪا]] ۽ [[ننڍو کنڊ|برصغير]] ۾ پيدا ٿئي ٿي ۽ گرم آبهوا وارن علائقن ۾ آسانيءَ سان پوکي سگهجي ٿي. == جسماني بناوت == جوئر جو ٻوٽو قد ۾ ڪافي وڏو هوندو آهي ۽ هيٺين خاصيتن جو مالڪ آهي: * '''قد:''' هي ٻوٽو عام طور تي 2.4 ميٽر (8 فوٽ) کان وٺي 4 ميٽرن تائين وڌي سگهي ٿو. * '''گل ۽ اناج:''' ٻوٽي جي چوٽيءَ تي هڪ وڏو ڇڳو (Panicle) ٿيندو آهي جنهن ۾ اٽڪل 3,000 تائين ٻج يا داڻا ٿي سگهن ٿا. * '''ٻج جو سائيز:''' اناج جو داڻو قطر ۾ 2 کان 4 ملي ميٽر تائين هوندو آهي. * '''زندگي جو چڪر:''' اڪثر قسم سالياني (Annual) هوندا آهن، پر ڪجهه قسم ڪيترن ئي سالن تائين (Perennial) به هلي سگهن ٿا. == تاريخ ۽ ورڇ == جوئر جو اصل وطن آفريڪا جو ملڪ '''سوڊان''' آهي، جتان هي سڄي دنيا ۾ پکڙيو. اڄڪلهه هي ايشيا، آفريڪا، ۽ آمريڪا جي گرم ۽ نيم گرم علائقن ۾ پوکيو وڃي ٿو. سنڌ ۾ جوئر کي انساني خوراڪ سان گڏ جانورن جي گاهه طور به تمام گهڻي اهميت حاصل آهي. == استعمال == جوئر جا مختلف استعمال آهن: # '''انساني خوراڪ:''' جوئر جو اٽو مانيءَ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جيڪو گلوٽين کان پاڪ (Gluten-free) هوندو آهي. # '''جانورن جو چارو:''' ٻوٽي جا پن ۽ لٺيون جانورن کي گاهه طور کارايون وينديون آهن. # '''صنعتي استعمال:''' جوئر مان ايٿانول (Ethanol) تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪو ٻارڻ طور ڪم اچي ٿو. # '''ٻهارا ٺاهڻ:''' ان جي هڪ خاص قسم (Broomcorn) مان ٻهارا پڻ ٺاهيا ويندا آهن. == اهم قسم == جوئر جا ڪجهه مشهور قسم هي آهن: * مائلو (Milo) * جوئر (Jowar) * درا (Durra) * ڪافير (Kaffir) * فيٽيريٽا (Feterita) == حوالا == {{reflist}} [[زمرو:اناج]] [[زمرو:فصل]] [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:سنڌ جا فصل]] dvm2uhgltzcsfuqb1w06egroav19mqf 404828 404827 2026-08-20T08:58:22Z Ibne maryam 17680 removed [[Category:سنڌ جا فصل]]; added [[Category:سنڌ جي نباتات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404828 wikitext text/x-wiki {{Infobox plant | name = جوئر (Sorghum) | image = Sorghum_bicolor_Field.jpg | caption = جوئر جو هڪ ٻوٽو جنهن تي اناج جا داڻا لڳل آهن. | kingdom = Plantae | order = Poales | family = Poaceae | genus = Sorghum | species = '''S. bicolor''' | binomial = Sorghum bicolor | origin = سوڊان، آفريڪا }} '''جوئر''' (Sorghum bicolor)، جنهن کي [[سنڌي ٻولي|سنڌيءَ]] ۾ عام طور تي "جوئر" چيو ويندو آهي، [[گاھ]] جي خاندان (Poaceae) جو هڪ اهم فصل آهي. هي دنيا جو پنجون نمبر اهم اناج آهي. جوئر بنيادي طور تي [[آفريڪا]] ۽ [[ننڍو کنڊ|برصغير]] ۾ پيدا ٿئي ٿي ۽ گرم آبهوا وارن علائقن ۾ آسانيءَ سان پوکي سگهجي ٿي. == جسماني بناوت == جوئر جو ٻوٽو قد ۾ ڪافي وڏو هوندو آهي ۽ هيٺين خاصيتن جو مالڪ آهي: * '''قد:''' هي ٻوٽو عام طور تي 2.4 ميٽر (8 فوٽ) کان وٺي 4 ميٽرن تائين وڌي سگهي ٿو. * '''گل ۽ اناج:''' ٻوٽي جي چوٽيءَ تي هڪ وڏو ڇڳو (Panicle) ٿيندو آهي جنهن ۾ اٽڪل 3,000 تائين ٻج يا داڻا ٿي سگهن ٿا. * '''ٻج جو سائيز:''' اناج جو داڻو قطر ۾ 2 کان 4 ملي ميٽر تائين هوندو آهي. * '''زندگي جو چڪر:''' اڪثر قسم سالياني (Annual) هوندا آهن، پر ڪجهه قسم ڪيترن ئي سالن تائين (Perennial) به هلي سگهن ٿا. == تاريخ ۽ ورڇ == جوئر جو اصل وطن آفريڪا جو ملڪ '''سوڊان''' آهي، جتان هي سڄي دنيا ۾ پکڙيو. اڄڪلهه هي ايشيا، آفريڪا، ۽ آمريڪا جي گرم ۽ نيم گرم علائقن ۾ پوکيو وڃي ٿو. سنڌ ۾ جوئر کي انساني خوراڪ سان گڏ جانورن جي گاهه طور به تمام گهڻي اهميت حاصل آهي. == استعمال == جوئر جا مختلف استعمال آهن: # '''انساني خوراڪ:''' جوئر جو اٽو مانيءَ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جيڪو گلوٽين کان پاڪ (Gluten-free) هوندو آهي. # '''جانورن جو چارو:''' ٻوٽي جا پن ۽ لٺيون جانورن کي گاهه طور کارايون وينديون آهن. # '''صنعتي استعمال:''' جوئر مان ايٿانول (Ethanol) تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪو ٻارڻ طور ڪم اچي ٿو. # '''ٻهارا ٺاهڻ:''' ان جي هڪ خاص قسم (Broomcorn) مان ٻهارا پڻ ٺاهيا ويندا آهن. == اهم قسم == جوئر جا ڪجهه مشهور قسم هي آهن: * مائلو (Milo) * جوئر (Jowar) * درا (Durra) * ڪافير (Kaffir) * فيٽيريٽا (Feterita) == حوالا == {{reflist}} [[زمرو:اناج]] [[زمرو:فصل]] [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:سنڌ جي نباتات]] snw97mxi3vcqqimh1djwns5jcgnq11g 404829 404828 2026-08-20T09:02:06Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 404829 wikitext text/x-wiki {{Infobox plant | name = جوئر (Sorghum) | image = Sorghum_bicolor_Field.jpg | caption = جوئر جو هڪ ٻوٽو جنهن تي اناج جا داڻا لڳل آهن. | kingdom = Plantae | order = Poales | family = Poaceae | genus = Sorghum | species = '''S. bicolor''' | binomial = Sorghum bicolor | origin = سوڊان، آفريڪا }} '''جوئر''' (Sorghum bicolor)، جنهن کي [[سنڌي ٻولي|سنڌيءَ]] ۾ عام طور تي "جوئر" چيو ويندو آهي، [[گاھ]] جي خاندان (Poaceae) جو هڪ اهم فصل آهي. هي دنيا جو پنجون نمبر اهم اناج آهي. جوئر بنيادي طور تي [[آفريڪا]] ۽ [[ننڍو کنڊ|برصغير]] ۾ پيدا ٿئي ٿي ۽ گرم آبهوا وارن علائقن ۾ آسانيءَ سان پوکي سگهجي ٿي. == جسماني بناوت == جوئر جو ٻوٽو قد ۾ ڪافي وڏو هوندو آهي ۽ هيٺين خاصيتن جو مالڪ آهي: * '''قد:''' هي ٻوٽو عام طور تي 2.4 ميٽر (8 فوٽ) کان وٺي 4 ميٽرن تائين وڌي سگهي ٿو. * '''گل ۽ اناج:''' ٻوٽي جي چوٽيءَ تي هڪ وڏو ڇڳو (Panicle) ٿيندو آهي جنهن ۾ اٽڪل 3,000 تائين ٻج يا داڻا ٿي سگهن ٿا. * '''ٻج جو سائيز:''' اناج جو داڻو قطر ۾ 2 کان 4 ملي ميٽر تائين هوندو آهي. * '''زندگي جو چڪر:''' اڪثر قسم سالياني (Annual) هوندا آهن، پر ڪجهه قسم ڪيترن ئي سالن تائين (Perennial) به هلي سگهن ٿا. == تاريخ ۽ ورڇ == جوئر جو اصل وطن آفريڪا جو ملڪ '''سوڊان''' آهي، جتان هي سڄي دنيا ۾ پکڙيو. اڄڪلهه هي ايشيا، آفريڪا، ۽ آمريڪا جي گرم ۽ نيم گرم علائقن ۾ پوکيو وڃي ٿو. سنڌ ۾ جوئر کي انساني خوراڪ سان گڏ جانورن جي گاهه طور به تمام گهڻي اهميت حاصل آهي. == استعمال == جوئر جا مختلف استعمال آهن: # '''انساني خوراڪ:''' جوئر جو اٽو مانيءَ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جيڪو گلوٽين کان پاڪ (Gluten-free) هوندو آهي. # '''جانورن جو چارو:''' ٻوٽي جا پن ۽ لٺيون جانورن کي گاهه طور کارايون وينديون آهن. # '''صنعتي استعمال:''' جوئر مان ايٿانول (Ethanol) تيار ڪيو ويندو آهي، جيڪو ٻارڻ طور ڪم اچي ٿو. # '''ٻهارا ٺاهڻ:''' ان جي هڪ خاص قسم (Broomcorn) مان ٻهارا پڻ ٺاهيا ويندا آهن. == اهم قسم == جوئر جا ڪجهه مشهور قسم هي آهن: * مائلو (Milo) * جوئر (Jowar) * درا (Durra) * ڪافير (Kaffir) * فيٽيريٽا (Feterita) ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:جوئر]] [[زمرو:اناج]] [[زمرو:فصل]] [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:سنڌ جي پوکون]] [[زمرو:پاڪستان جي پوکون]] dt6ofaggnecqs73ocjffpfp6k6f190g 0 91437 404891 392015 2026-08-20T11:29:33Z Ibne maryam 17680 added [[Category:انساني جسم جا عضوا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404891 wikitext text/x-wiki {{short description|سيني ۽ ڪُلهن جي وچ ۾ جسم جو حصو}} {{Infobox anatomy | Name= پيٽ | Latin= abdomen | Greek= ἦτρον | Image= Abdomen-periumbilical region.png | Image2 = Anatomy Abdomen Tiesworks.jpg | Caption2 = انساني مرد جو پيٽ ۽ اهي عضوا، جيڪي ان جي مٿاڇري هيٺان موجود هوندا آهن | Origin = | Blood = | Nerve = | Action = ڌڙ جي چرپر ۽ سهارو<br />ساهه کڻڻ ۾ مدد<br />اندروني عضون جي حفاظت<br />جسماني بيهڪ لاءِ سهارو | Antagonist= }} '''پيٽ''' (فقاريات ۾ '''بطن''' يا '''معدو''' پڻ<ref>{{Cite web |date=2025-04-27 |title=Thesaurus results for abdomen |url=https://dictionary.cambridge.org/thesaurus/abdomen |access-date=2025-04-27 |website=dictionary.cambridge.org |language=en}}</ref>، يا سنڌي پيرن وارن جاندارن ۾ '''ميٽاسوما''') انسانن ۽ ٻين [[فقاري جاندار|فقاري جاندارن]] ۾ [[ڌڙ]] جو [[ڇاتي]] (سينو) ۽ [[ڪُلهو|ڪُلهن]] جي وچ وارو اڳيون حصو آهي. پيٽ جي والاريل حصي کي [[پيٽ جي کوپي]] چيو ويندو آهي. [[سنڌي پيرن وارا جاندار|سنڌي پيرن وارن جاندارن]] ۾، اهو جسم جو [[پويون (جسماني بناوت)|پويون]] [[ٽيگما (حياتيات)|ٽيگما]] آهي؛ جيڪو ڇاتي يا [[مٿو-ڇاتي]] کان پوءِ هوندو آهي.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/abdomen Abdomen]. Dictionary.com. The American Heritage Dictionary of the English Language, 4th Edition. Retrieved 22 October 2007</ref> انسانن ۾ پيٽ، [[ڇاتيءَ جو پردو|ڇاتيءَ جي پردي]] وٽ ڇاتيءَ کان شروع ٿي [[ڪُلهو|ڪُلهن]] وٽ [[ڪُلهي جي ڪناري]] تائين پکڙيل هوندو آهي. ڪُلهي جي ڪناري [[چيلهه-سيڪرمي جوڙ]] ([[چيلهه جا مهره|L5]] ۽ [[مهره#سيڪرم|S1]] جي وچ واري [[مهرن وچ واري ڊسڪ]]) کان [[عاني جوڙ]] تائين پکڙيل هوندي آهي ۽ [[ڪُلهي جي داخلي منهن]] جي ڪناري بڻجي ٿي. هن داخلي منهن جي مٿان ۽ ڇاتيءَ جي پردي جي هيٺان واري جاءِ کي پيٽ جي کوپي چيو ويندو آهي. پيٽ جي کوپي جي حد اڳيان [[پيٽ جي ڀت]] ۽ پٺيان پيريٽونيم جي مٿاڇري سان ٺهندي آهي. فقاري جاندارن ۾ پيٽ هڪ وڏي [[جسماني کوپي]] آهي، جيڪا اڳيان ۽ پاسن کان پيٽ جي ڏورن ۽ پٺيان [[ڪرنگهي جي هڏي]] جي هڪ حصي سان گهيريل هوندي آهي. هيٺيون پاسراٽيون پڻ اڳين ۽ پاسي وارين ڀتين کي گهيري سگهن ٿيون. پيٽ جي کوپي، ڪُلهي جي کوپي سان لاڳيتي ۽ ان جي مٿان هوندي آهي. اها پردي وسيلي [[ڇاتيءَ جي کوپي]] سان ڳنڍيل هوندي آهي. [[شه رڳ]]، [[هيٺين وڏي نس]] ۽ [[کاڌي جي نلي]] جهڙيون بناوتون پردي مان لنگهن ٿيون. پيٽ ۽ ڪُلهي جون ٻئي کوپيون هڪ سيرسي جهليءَ سان ڍڪيل هونديون آهن، جنهن کي [[ڀتي پيريٽونيم]] چيو ويندو آهي. هيءَ جهلي عضون کي ڍڪيندڙ [[عضوي پيريٽونيم]] سان لاڳيتي هوندي آهي.<ref>[http://www.answers.com/topic/peritoneum Peritoneum]. The Veterinary Dictionary. Elsevier, 2007. Retrieved 22 October 2007</ref> فقاري جاندارن جي پيٽ ۾ ڪيترائي [[عضوو (جسماني بناوت)|عضوا]] هوندا آهن، جيڪي مثال طور [[هاضمي جو سرشتو|هاضمي جي سرشتي]]، [[پيشابي سرشتو|پيشابي سرشتي]] ۽ [[ڏورن جو سرشتو|ڏورن جي سرشتي]] سان واسطو رکن ٿا. == مواد == {{Main|پيٽ جي کوپي}}{{See also|انساني جسم جي عضون جي فهرست}} [[پيٽ جي کوپي]] ۾ [[هاضمي جو سرشتو|هاضمي جي سرشتي]] جا گهڻا عضوا موجود هوندا آهن، جن ۾ [[معدو]]، [[ننڍو آنڊو]] ۽ ان سان ڳنڍيل [[اپينڊڪس (جسماني بناوت)|اپينڊڪس]] سميت [[وڏو آنڊو (جسماني بناوت)|وڏو آنڊو]] شامل آهن. هاضمي جا ٻيا عضوا [[هاضمي جا مددگار عضوا]] سڏبا آهن، جن ۾ [[جيرو]]، ان سان ڳنڍيل [[پِت جي ٿيلهي]] ۽ [[لبلبو]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نالين وسيلي سرشتي جي باقي حصن سان رابطو رکن ٿا. [[تري]] ۽ [[پيشابي سرشتو|پيشابي سرشتي]] جا عضوا، جن ۾ [[بُڪيو|بُڪيا]] ۽ [[ايڊرينل غدود]] شامل آهن، پڻ پيٽ اندر موجود هوندا آهن، ان سان گڏ [[شه رڳ]] ۽ [[وڏيون نسون|هيٺين وڏي نس]] سميت ڪيتريون ئي رت جون نليون پڻ هونديون آهن. [[پيشاب جي ٿيلهي]]، [[ڳڀيرڻ]]، [[فيلوپي نلي|فيلوپي نليون]] ۽ [[بيضو|بيضاڻيون]] پيٽ جا عضوا يا ڪُلهي جا عضوا سمجهي سگهجن ٿا. آخر ۾، پيٽ ۾ [[پيريٽونيم]] نالي هڪ وسيع جهلي موجود هوندي آهي. پيريٽونيم جو وڪڙ ڪجهه عضون کي مڪمل طور ڍڪي سگهي ٿو، جڏهن ته اهو عام طور پيٽ جي ڀت جي ويجهو رهندڙ عضون جي رڳو هڪ پاسي کي ڍڪي سگهي ٿو. ان کي [[پيريٽونيم پٺيان]] چيو ويندو آهي، ۽ بُڪين ۽ پيشاب نالين کي ''پيريٽونيم پٺيان'' عضوا چيو ويندو آهي. {{gallery|align=center|noborder=yes| |File:Sobo 1906 393.png|جيري جي ويجهو موجود مختلف عضون ۽ رت جي نلين جو ڏيک |File:Gray1120.png|پٺيان کان ڏٺل پيٽ جي اندرين عضون ۽ وڏين رت جي نلين جا لاڳاپا }} == ڏورا == {{main|پيٽ جا ڏورا}} {{Multiple image|direction=horizontal|align=right|image1=Grays Anatomy image392.png|caption1=''هينري گري (1825–1861ع). انساني جسم جي ايناٽامي''|image2=Example of a physically fit human male abdomen.jpg|width=225|height=225|caption2=هڪ [[مرد]] جو پيٽ}} [[پيٽ جي ڀت]] ۾ ڏورن جا ٽي تهه هوندا آهن. ٻاهران کان اندر ڏانهن اهي آهن: [[ٻاهريون ترڇو ڏورو]]، [[اندريون ترڇو ڏورو]] ۽ [[آڏو پيٽ وارو ڏورو]].<ref name="EB">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |title=Abdominal cavity |edition=15th |year=2010 |volume=I: A-Ak – Bayes |location=Chicago, IL |isbn=978-1-59339-837-8 |pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/19 19–20] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/19 }}</ref> اهي ٽيئي تهه [[ڪرنگهي جي هڏي]]، هيٺين پاسراٽين، [[ايليئڪ چوٽي]] ۽ [[عاني هڏي|عاني هڏيءَ]] جي وچ ۾ پکڙيل هوندا آهن. انهن جا سڀئي تاندورا وچين لڪير ڏانهن ملي، [[سڌي پيٽ واري ڏوري]] کي هڪ غلاف ۾ گهيرين ٿا ۽ پوءِ ٻئي پاسي [[اڇي لڪير (پيٽ)|اڇي لڪير]] وٽ پاڻ ۾ ملن ٿا. تاندورن جي هڪ ٻئي کي آرپار ڪرڻ سبب سگهه پيدا ٿئي ٿي، اهڙيءَ طرح [[ٻاهريون ترڇو ڏورو]] هيٺ ۽ اڳتي، [[اندريون ترڇو ڏورو]] مٿي ۽ اڳتي، ۽ آڏو پيٽ وارو ڏورو افقي نموني اڳتي هلندو آهي.<ref name="EB" /> [[آڏو پيٽ وارو ڏورو]] سنئون ۽ ٽڪنڊو هوندو آهي، جنهن جا تاندورا افقي نموني هلندا آهن. اهو اندرين ترڇي ڏوري ۽ هيٺ موجود [[آڏي فاشيا]] جي وچ ۾ هوندو آهي. اهو انگيوئنل لِگامينٽ، 7–12 پاسراٽين جي ڪارٽليج، ايليئڪ چوٽي ۽ ڇاتي-چيلهه فاشيا مان شروع ٿئي ٿو. اهو گڏيل ٽينڊن، [[زائيفائيڊ عمل]]، اڇي لڪير ۽ عاني چوٽيءَ ۾ داخل ٿئي ٿو. [[سڌو پيٽ وارو ڏورو|سڌا پيٽ وارا ڏورا]] ڊگها ۽ سنوان هوندا آهن. ڏوري کي [[ٽينڊني ڇيڄ|ٽينڊني ڇيڄن]] نالي ٽي ريشيدار پٽيون آرپار ڪٽين ٿيون. سڌو پيٽ وارو ڏورو هڪ ٿلهي غلاف ۾ بند هوندو آهي، جيڪو جيئن مٿي بيان ڪيو ويو آهي، پيٽ جي پاسي واري ڀت جي ٽنهي ڏورن جي تاندورن مان ٺهندو آهي. اهي [[عاني هڏي]] کان شروع ٿين ٿا، اڇي لڪير جي ٻنهي پاسن کان پيٽ مٿان چڙهن ٿا ۽ پنجين، ڇهين ۽ ستين پاسراٽيءَ جي ڪارٽليجن ۾ داخل ٿين ٿا. [[ران جي پاڙ]] واري علائقي ۾ [[انگيوئنل نالي]] تهن مان لنگهندڙ هڪ رستو آهي. هن وٿي مان [[خصيو|خصيا]] ڀت مان هيٺ لهي سگهن ٿا ۽ عورتن ۾ [[ڳڀيرڻ]] مان ايندڙ ريشيدار ڏوري لنگهي ٿي. هيءَ اها جاءِ پڻ آهي، جتي ڪمزوري پيدا ٿي [[انگيوئنل هرنيا]] جو سبب بڻجي سگهي ٿي.<ref name="EB" /> [[پيراميڊيلس ڏورو]] ننڍو ۽ ٽڪنڊو هوندو آهي. اهو هيٺين پيٽ ۾ سڌي پيٽ واري ڏوري جي اڳيان واقع هوندو آهي. اهو عاني هڏيءَ کان شروع ٿي [[دن]] تائين اڌ رستي تي اڇي لڪير ۾ داخل ٿئي ٿو. == ڪم == [[File:Abdominal Organs Anatomy.png|thumb|هڪ بالغ انساني مرد جي پيٽ جي عضون جي ايناٽامي]] ڪم جي لحاظ کان، انساني پيٽ اها جاءِ آهي، جتي هاضمي واري نالي جو گهڻو حصو موجود هوندو آهي، تنهنڪري کاڌي جو گهڻو جذب ۽ هاضمو هتي ٿيندو آهي. پيٽ اندر هاضمي واري نالي ۾ هيٺين [[کاڌي جي نلي]]، [[معدو]]، [[ٻارهن آڱري آنڊو]]، [[جيجنم]]، [[ايليم]]، [[سيڪم]] ۽ [[ڪيڙي جهڙو اپينڊڪس|اپينڊڪس]]، [[چڙهندڙ وڏو آنڊو|چڙهندڙ]]، [[آڏو وڏو آنڊو|آڏو]] ۽ [[لهندڙ وڏو آنڊو|لهندڙ وڏا آنڊا]]، [[سگمائيڊ وڏو آنڊو]] ۽ [[مقعدي آنڊو]] شامل آهن. پيٽ اندر موجود ٻين اهم عضون ۾ [[جيرو]]، [[بُڪيو|بُڪيا]]، [[لبلبو]] ۽ [[تري]] شامل آهن. [[پيٽ جي ڀت]] کي پويان (پٺي)، پاسي وارين (پاسن) ۽ اڳين (اڳيان) ڀتين ۾ ورهايو ويندو آهي. ===چرپر، ساهه کڻڻ ۽ ٻيا ڪم=== پيٽ جي ڏورن جا مختلف اهم ڪم آهن. اهي [[ساهه کڻڻ جا ڏورا|ساهه ٻاهر ڪڍڻ وارن ڏورن]] طور [[زور سان ساهه ٻاهر ڪڍڻ]] دوران ساهه کڻڻ جي عمل ۾ مدد ڪن ٿا. ان کان سواءِ، اهي ڏورا اندروني عضون جي حفاظت ڪن ٿا. وڌيڪ اهو ته، پٺيءَ جي ڏورن سان گڏ اهي جسماني بيهڪ لاءِ سهارو ڏين ٿا ۽ جسم جي شڪل جوڙڻ ۾ اهم آهن. جڏهن [[آوازي چير]] بند هجي ۽ [[ڇاتي]] ۽ [[ڪُلهو|ڪُلهن]] کي بيهاريو وڃي، تڏهن اهي [[کنگهه]]، [[پيشاب ڪرڻ]]، [[پاخانو ڪرڻ]]، [[ٻار ڄڻڻ]]، [[الٽي]] ۽ ڳائڻ جي عملن ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا.<ref name="EB" /> جڏهن ڪُلهن کي بيهاريو وڃي، تڏهن اهي ڌڙ جي اڳتي چرپر شروع ڪري سگهن ٿا. اهي [[حد کان وڌيڪ پٺتي ڇڪجڻ]] کي پڻ روڪين ٿا. جڏهن ڇاتيءَ کي بيهاريو وڃي، تڏهن اهي ڪُلهن کي مٿي ڇڪي سگهن ٿا ۽ آخرڪار ڪرنگهي جي هڏيءَ کي پاسي ڏانهن موڙي ۽ ڌڙ جي ڦيري ۾ مدد ڪري سگهن ٿا.<ref name="EB" /> ===جسماني بيهڪ=== آڏو پيٽ وارو ڏورو سڀ کان اونهو ڏورو آهي؛ تنهنڪري ان کي ٻاهران ڇهي نٿو سگهجي. اهو جسم جي بيهڪ تي گهرو اثر وجهي سگهي ٿو. اندريان ترڇا ڏورا پڻ اونها آهن ۽ جسماني بيهڪ تي اثر وجهن ٿا. اهي ٻئي [[ڪرنگهي جي هڏي|ڪرنگهي]] جي ڦيري ۽ پاسي واري موڙ ۾ شامل آهن ۽ ڪرنگهي کي اڳيان کان موڙڻ ۽ سهارو ڏيڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا. ٻاهريان ترڇا ڏورا وڌيڪ مٿاڇري وارا آهن ۽ اهي پڻ ڪرنگهي جي ڦيري ۽ پاسي واري موڙ ۾ شامل آهن. اهي سڌي بيهڻ وقت ڪرنگهي کي مستحڪم پڻ رکن ٿا. سڌو پيٽ وارو ڏورو پيٽ جو سڀ کان مٿاڇري وارو ڏورو نه آهي. ٻاهرين ترڇن ڏورن کان پکڙيل ٽينڊني غلاف سڌي پيٽ واري ڏوري کي ڍڪي ٿو. سڌو پيٽ وارو ڏورو اهو ڏورو آهي، جنهن کي تمام گهڻي جسماني سگهه رکندڙ ماڻهو ”سڪس پيڪ“ پيٽ جي صورت ۾ ٺاهين ٿا، جيتوڻيڪ هر پاسي پنج عمودي حصا هوندا آهن. هيٺيان ٻه حصا عاني هڏيءَ جي بلڪل مٿان هوندا آهن ۽ عام طور نظر نه ايندا آهن. سڌي پيٽ واري ڏوري جو ڪم پٺيءَ کي اڳتي موڙڻ (فليڪشن) آهي. پيٽ جي ڏورن جو مُک ڪم مرڪزي نموني سُسڻ وقت ڪرنگهي کي اڳتي موڙڻ آهي.<ref name="B">{{cite web |url=http://backandneck.about.com/od/anatomyexplained/p/abdominalmuscle.htm |title=The Abdominal Muscle Group |access-date=2010-07-13 |archive-date=2015-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151226202250/http://backandneck.about.com/od/anatomyexplained/p/abdominalmuscle.htm |url-status=dead }}</ref> ==سماج ۽ ثقافت== {{see also|پيٽ جو وچيون حصو|مقبول ثقافت ۾ دن}} پيٽ جي ٻاهرين ڏيک بابت سماجي ۽ ثقافتي تصور سڄي دنيا ۾ مختلف اهميت رکن ٿا. سماج جي قسم موجب، [[ٿولهه|وڌيڪ وزن]] گهڻي خوراڪ سبب دولت ۽ مان مرتبي جي نشاني، يا ورزش جي کوٽ سبب خراب صحت جي علامت سمجهي سگهجي ٿو. ڪيترين ئي ثقافتن ۾ اگهاڙو پيٽ نمايان طور جنسي ڪشش سان ڳنڍيو ويندو آهي ۽ ان کي [[ڇاتين جو چير|ڇاتين جي چير]] جهڙي نموني ڏٺو ويندو آهي. ==ورزش== {{main|پيٽ جي ورزش}} [[File:Superman exercise, isometric back hyperextension (cropped).png|thumb|سپر مين ورزش، جنهن ۾ رڳو پيٽ (ويڙهيل ٽوال مٿان) تي توازن رکندي مٿيون ڌڙ ۽ ڪُلهو فرش کان مٿي کنيا ويندا آهن ۽ عضوا موڙيل رکبا آهن. هن ورزش جون ڪيتريون ئي صورتون آهن.<ref>{{cite book |last1=Terry |first1=Michael |last2=Goodman |first2=Paul |title=Hockey Anatomy |date=2019 |publisher=Human Kinetics |location=Champaign |isbn=978-1-4925-3588-1 |pages=74–75}}</ref>]] ڪرنگهي کي سهارو ڏيڻ جا اهم جزا ۽ سٺي جسماني بيهڪ ۾ مددگار هئڻ سبب، پيٽ جي ڏورن کي پٺيءَ جي ڏورن سان گڏ صحيح نموني ورزش ڪرائڻ اهم آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جڏهن اهي ڪمزور يا حد کان وڌيڪ ڇڪيل هجن، تڏهن انهن ۾ سورناڪ ڇڪ ۽ [[زخم]] ٿي سگهن ٿا. صحيح نموني ورزش ڪرائڻ سان پيٽ جا ڏورا جسماني بيهڪ ۽ توازن کي بهتر ڪن ٿا، [[پٺيءَ جي سور]] جي دورن جو امڪان گهٽائين ٿا، پٺيءَ جي سور جي شدت گهٽائين ٿا،<ref>{{cite book |last1=Raj |first1=Joshua |title=A Guide to the Prevention and Treatment of Back Pain |date=2011 |publisher=Armour |location=Singapore |isbn=978-981-4305-32-7 |page=23}}</ref> زخمن کان بچائن ٿا،<ref>{{cite book |first1=Bill |last1=Reger-Nash |first2=Meredith |last2=Smith |first3=Gregory |last3=Juckett |title=Foundations of Wellness |date=2015 |publisher=Human Kinetics |isbn=978-1-4504-0200-2 |page=96}}</ref> پٺيءَ جي ڪجهه جراحتن کان بچڻ ۾ مدد ڪن ٿا ۽ پٺيءَ جي مسئلن يا ڪرنگهي جي جراحت کان پوءِ صحتيابيءَ ۾ مدد ڪن ٿا. مضبوط ٿيڻ سان پيٽ جا ڏورا لچڪ پڻ ڏين ٿا. پيٽ جي ڏورن کي سگهه ۽ جسماني تندرستيءَ جي ورزشن سان، ۽ سڄي جسم جي سگهه وڌائيندڙ طريقن جهڙوڪ [[پائليٽس]]،<ref>{{cite book |last1=Isacowitz |first1=Rael |title=Pilates |date=2014 |publisher=Human Kinetics |location=Champaign |isbn=978-1-4504-3416-4 |page=36 |edition=2}}</ref> [[ورزش طور يوگا|يوگا]]،<ref>{{cite book |last1=Swenson |first1=Doug |title=Power Yoga for Dummies |date=2001 |publisher=Wiley Publishers |location=Hoboken |chapter=Accumulating strong abs}}</ref> [[تائي چي]] ۽ [[هلڪي ڊوڙ]] جي مشق سان ڪم ڪرائي سگهجي ٿو. ==طبي اهميت== [[پيٽ جي ٿولهه]] هڪ اهڙي حالت آهي، جنهن ۾ [[پيٽ جي چرٻي]] يا اندرين عضون واري چرٻي پيٽ جي عضون جي وچ ۾ حد کان وڌيڪ گڏ ٿي وڃي ٿي. ان جو واسطو [[دل جي بيماري]]، [[دمو]] ۽ [[قسم 2 ذيابيطس|قسم 2 ذيابيطس]] جي وڌيڪ خطري سان آهي. [[پيٽ جو صدمو]] پيٽ تي لڳندڙ هڪ زخم آهي، جنهن ۾ پيٽ جي عضون کي نقصان پهچي سگهي ٿو. ان سان [[رت وهي وڃڻ|گهڻو رت وهي وڃڻ]] ۽ [[انفيڪشن]] جو خطرو لاڳاپيل هوندو آهي.<ref name="Jansen08">{{cite journal |vauthors=Jansen JO, Yule SR, Loudon MA |title=Investigation of blunt abdominal trauma |journal=BMJ |volume=336 |issue=7650 |pages=938–42 |date=April 2008 |pmid=18436949 |pmc=2335258 |doi=10.1136/bmj.39534.686192.80 }}</ref> هيٺين ڇاتيءَ تي زخم تري ۽ جيري کي پڻ نقصان پهچائي سگهي ٿو.<ref name="OxHandbookEM">{{cite book |last=Wyatt |first=Jonathon |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_t9l0/page/346/mode/2up |title=Oxford Handbook of Emergency Medicine |author2=Illingworth, RN |author3=Graham, CA |author4=Clancy, MJ |author5=Robertson, CE |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-920607-0 |page=346 |url-access=registration}}</ref> [[اندر ڌنسيل پيٽ]] اها حالت آهي، جنهن ۾ پيٽ اندر ڏانهن ڇڪيل هوندو آهي.<ref>{{cite book |title=Dorland's illustrated medical dictionary. |date=2012 |publisher=Saunders/Elsevier |location=Philadelphia |isbn=978-1-4160-6257-8 |page=2 |edition=32nd}}</ref> نئين ڄاول ٻار ۾ اهو [[پردي جو هرنيا]] ظاهر ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite book |author1=Durward, Heather |author2=Baston, Helen |title=Examination of the newborn: a practical guide |url=https://archive.org/details/examinationnewbo00bast_733 |url-access=limited |publisher=Routledge |location=New York |year=2001 |page=[https://archive.org/details/examinationnewbo00bast_733/page/n150 134] |isbn=978-0-415-19184-5 }}</ref> عام طور اهو [[غذائي کوٽ]] جي نشاندهي ڪري ٿو.<ref>{{cite book |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK420/ |title=Clinical Methods: The History, Physical, and Laboratory Examinations |author=Ferguson, Charles |year=1990 |editor1-last=Walker |editor1-first=HK |editor2-last=Hall |editor2-first=WD |editor3-last=Hurst |editor3-first=JW |chapter=Inspection, Auscultation, Palpation, and Percussion of the Abdomen |access-date=2013-11-27 |publisher=Butterworths |location=Boston |isbn=9780409900774 |edition=3rd}}</ref> ===بيماري=== {{Main|معدي ۽ آنڊن جي بيماري}} ڪيتريون ئي [[معدي ۽ آنڊن جي بيماري|معدي ۽ آنڊن جون بيماريون]] پيٽ جي عضون کي متاثر ڪن ٿيون. انهن ۾ [[معدي جي بيماري]]، [[جيري جي بيماري]]، [[لبلبي جي بيماري]]، [[پِت جي ٿيلهي]] ۽ [[پِت جي نلي]] جون بيماريون شامل آهن؛ آنڊن جي بيمارين ۾ [[آنڊن جي سوزش]]، [[سيليئڪ بيماري]]، [[ڊائيورٽيڪولائٽس]] ۽ [[چڙچڙي آنڊي جي سنڊروم]] شامل آهن. ===معائنو=== هاضمي واري نالي جي عضون جي جاچ لاءِ مختلف [[طبي طريقيڪار]] استعمال ڪري سگهجن ٿا. انهن ۾ [[اينڊوسڪوپي]]، [[ڪولونوسڪوپي]]، [[سگمائيڊوسڪوپي]]، [[اينٽيروسڪوپي]]، [[کاڌي جي نلي، معدي ۽ ٻارهن آڱري آنڊي جي اينڊوسڪوپي]] ۽ [[مجازي ڪولونوسڪوپي]] شامل آهن. ان کان سواءِ ڪيتريون ئي [[طبي عڪس نگاري]] جون ٽيڪنيڪون پڻ استعمال ڪري سگهجن ٿيون. [[پيٽ جو معائنو|پيٽ جي معائني]] ۾ مٿاڇري جون جسماني نشانيون اهم هونديون آهن. ====مٿاڇري جون نشانيون==== [[File:Surface projections of the organs of the trunk.png|thumb|[[ڌڙ]] جي عضون جون مٿاڇري واريون پروجيڪشنون، جن مان عضون جا هنڌ گهڻو ڪري [[مهره|مهرن]] جي سطحن، [[پاسراٽي|پاسراٽين]] ۽ [[ايليم (هڏي)|ايليم]] مان ڪڍيا ويندا آهن]] وچين لڪير ۾ مٿي [[زائيفائيڊ عمل]] کان هيٺ [[عاني جوڙ]] تائين هڪ هلڪي کاهي پکڙيل هوندي آهي، جيڪا پيٽ جي ڀت ۾ [[اڇي لڪير (پيٽ)|اڇي لڪير]] جي نمائندگي ڪري ٿي. ان جي لڳ ڀڳ وچ تي امبليڪس يا [[دن]] هوندو آهي. اڇي لڪير جي ٻنهي پاسن تي [[سڌو پيٽ وارو ڏورو]] ڏوريدار ماڻهن ۾ نمايان نظر ايندو آهي. انهن ڏورن جو خاڪو ٽي يا وڌيڪ آڏين کاهين سبب ٽٽل نظر ايندو آهي، جيڪي [[ٽينڊني ڇيڄ|ٽينڊني ڇيڄن]] کي ظاهر ڪن ٿيون. عام طور هڪ زائيفائيڊ عمل وٽ، هڪ دن وٽ، ۽ هڪ انهن ٻنهي جي وچ ۾ هوندي آهي. اڇي لڪير ۽ ٽينڊني ڇيڄن جي گڏجڻ سان پيٽ جو اهو ”سڪس پيڪ“ ٺهي ٿو، جنهن جي گهڻا ماڻهو خواهش ڪندا آهن. پيٽ جي مٿين پاسي واري حد سبڪاسٽل ڪنارو آهي (''[[سبڪاسٽل سطح]]'' تي يا ان جي ويجهو)، جيڪو [[ڪوڙي پاسراٽي|ڪوڙين پاسراٽين]] (8، 9، 10) جي ڪارٽليجن جي هڪ ٻئي سان ملڻ سان ٺهي ٿو. هيٺين پاسي واري حد [[ايليم (هڏي)|ايليم]] جي اڳئين چوٽي ۽ [[پوپارٽ جو لِگامينٽ]] آهي، جيڪو ايليم جي اڳئين مٿئين ڪنڊي کان [[عاني هڏي|عاني هڏي]] جي ڪنڊي تائين هلندو آهي. اهي هيٺيون حدون ڏسڻ ۾ ايندڙ کاهين سان نشان لڳل هونديون آهن. ٻنهي پاسن تي عاني ڪنڊن کان ٿورو مٿي ٻاهريان پيٽ وارا ڇلا هوندا آهن، جيڪي پيٽ جي ڏوريدار ڀت ۾ اهڙا کول آهن، جن مان مرد ۾ [[نطفي ڏوري]] نڪري ٿي، ۽ جن مان [[انگيوئنل هرنيا]] ڦاٽي ٻاهر اچي سگهي ٿو. پيٽ جي اندروني مواد جي هنڌ کي سمجهڻ جو هڪ طريقو ٽي افقي ۽ ٻه عمودي لڪيرون ڪڍڻ آهي. =====افقي لڪيرون===== [[File:Gray1225.png|thumb|پيٽ جو اڳيون حصو، جنهن ۾ ٻارهن آڱري آنڊي، لبلبي ۽ بُڪين لاءِ نشان ڏيکاريل آهن]] * انهن مان سڀ کان مٿين [[ٽرانس پائلورڪ لڪير]] سي. ايڊيسن جي آهي، جيڪا [[سُپرااسٽرنل کاهي]] ۽ عاني جوڙ جي مٿئين حصي جي وچ تي واقع هوندي آهي، ۽ اڪثر معدي جي پائلورڪ کول کي وچين لڪير کان هڪ انچ ساڄي پاسي ڪٽيندي آهي. هر [[بُڪيو|بُڪي]] جو [[بُڪي جو هائلم|هائلم]] ان کان ٿورو هيٺ هوندو آهي، جڏهن ته ان جو کاٻو ڇيڙو لڳ ڀڳ [[تري]] جي هيٺين حد کي ڇهندو آهي. اها پٺيان پهرين چيلهي واري مهره سان مطابقت رکي ٿي. * ٻي لڪير ''[[سبڪاسٽل لڪير]]'' آهي، جيڪا [[سبڪاسٽل ڪمان]] ([[ڏهين پاسراٽي]]) جي سڀ کان هيٺين نقطي کان ڪڍي ويندي آهي. اها ٽئين چيلهي واري مهره جي مٿئين حصي سان مطابقت رکي ٿي، ۽ دن کان لڳ ڀڳ هڪ انچ مٿي هوندي آهي. اها لڳ ڀڳ [[آڏو وڏو آنڊو]]، بُڪين جا هيٺيان ڇيڙا، ۽ [[ٻارهن آڱري آنڊو|ٻارهن آڱري آنڊي]] جي آڏي (ٽئين) حصي جي مٿئين حد ظاهر ڪري ٿي. * ٽئين لڪير کي ''[[انٽرٽيوبرڪيولر لڪير]]'' چيو ويندو آهي، ۽ اها ٻن کُهريل [[ٽيوبرڪل (جسماني بناوت)|ٽيوبرڪلن]] جي وچ ۾ هلندي آهي، جيڪي ايليم جي چوٽي جي ٻاهرئين ڪناري تي اڳئين مٿئين ڪنڊي کان لڳ ڀڳ {{convert|2+1/2|in|mm|spell=in}} پري محسوس ڪري سگهجن ٿا. هيءَ لڪير پنجين چيلهي واري مهره جي جسم سان مطابقت رکي ٿي، ۽ [[ايليو-سيڪل والو]] مان يا ان کان ٿورو مٿي لنگهي ٿي، جتي [[ننڍو آنڊو]] [[وڏو آنڊو|وڏي آنڊي]] سان ملي ٿو. =====عمودي لڪيرون===== ٻه عمودي يا وچ-پوپارٽ لڪيرون هر پاسي اڳئين مٿئين ڪنڊي ۽ عاني جوڙ جي وچ واري نقطي کان عمودي طور مٿي پاسراٽي ڪناري تائين ڪڍيون وينديون آهن. * ساڄي لڪير سڀ کان وڌيڪ ڪارائتي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ [[ايليو-سيڪل والو]] اتي واقع آهي، جتي اها انٽرٽيوبرڪيولر لڪير کي ڪٽي ٿي. [[اپينڊڪس (جسماني بناوت)|اپينڊڪس]] جو کول ان کان هڪ انچ هيٺ، [[ميڪ برني جو نقطو|ميڪ برني جي نقطي]] تي هوندو آهي. پنهنجي مٿئين حصي ۾ عمودي لڪير پاسراٽين جي هيٺين ڪناري، عام طور نائين پاسراٽي، وٽ ٽرانس پائلورڪ لڪير سان ملي ٿي، ۽ هتي [[پِت جي ٿيلهي]] واقع هوندي آهي. * کاٻي وچ-پوپارٽ لڪير پنهنجي مٿئين ٽن چوٿائين حصي ۾ [[لهندڙ وڏو آنڊو|لهندڙ وڏي آنڊي]] جي اندرين ڪناري سان مطابقت رکي ٿي. ساڄو سبڪاسٽل ڪنارو [[جيرو|جيري]] جي هيٺين حد سان مطابقت رکي ٿو، جڏهن ته ساڄو نپل ان جي مٿئين حد کان لڳ ڀڳ اڌ انچ مٿي هوندو آهي. ===چوٿايون ۽ علائقا=== [[File:Abdominal Quadrant Regions.jpg|thumb|upright=1.8|چوٿاين ۽ علائقن جو ڀيٽ وارو ڏيک]] {{anchor|quadrants}}{{Main|پيٽ جون چوٿايون ۽ علائقا}} ڪنهن عضوي يا بناوت جو هنڌ بيان ڪرڻ لاءِ پيٽ کي چوٿاين يا علائقن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روايتي طور چوٿايون کاٻي مٿئين، کاٻي هيٺئين، ساڄي مٿئين ۽ ساڄي هيٺئين طور بيان ڪيون وينديون آهن.{{uncited|date=July 2019}} چوٿايون پيٽ جي سور جي هنڌ بيان ڪرڻ ۾ پڻ اڪثر استعمال ٿينديون آهن.<ref>{{Cite book|title=Human anatomy|last=Saladin|first=Kenneth|publisher=McGraw-Hill|year=2011|isbn=9780071222075|pages=14}}</ref> پيٽ کي نون علائقن ۾ پڻ ورهائي سگهجي ٿو. {| class="wikitable" |- | ساڄو هائيپوڪونڊريئڪ/[[هائيپوڪونڊريم]] || ايپيگيسٽرڪ/[[ايپيگيسٽريم]] || کاٻو هائيپوڪونڊريئڪ/هائيپوڪونڊريم |- | ساڄو چيلهي وارو/پاسو/[[ليٽس (جسماني بناوت)|ليٽس]]/پاسي وارو || [[دن وارو علائقو|دن وارو]] || کاٻو چيلهي وارو/پاسو/ليٽس/پاسي وارو |- | ساڄو [[ران جي پاڙ|انگيوئنل]]/[[ايليئڪ کڏ|ايليئڪ]] || [[هائيپوگيسٽريم|هائيپوگيسٽرڪ]]/سُپرا[[عاني]] || کاٻو انگيوئنل/ايليئڪ |} اهي اصطلاح "hypo" مان نڪتل آهن، جنهن جي معنيٰ "هيٺ" آهي، ۽ "epi" جي معنيٰ "مٿي" آهي، جڏهن ته "chondron" جي معنيٰ "ڪارٽليج" آهي (هن صورت ۾ پاسراٽي جي ڪارٽليج) ۽ "gaster" جي معنيٰ معدو آهي. "کاٻي" ۽ "ساڄي" جي ابتڙ ترتيب ڄاڻي واڻي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جسماني بناوت جون نالاگذاريون [[معياري جسماني حالت|مريض جي پنهنجي ساڄي ۽ کاٻي]] کي ظاهر ڪن ٿيون.) "ساڄي ايليئڪ کڏ" (RIF) [[اپينڊيسائٽس]] وارن مريضن ۾ سور ۽ ڇهڻ سان سور جو هڪ عام هنڌ آهي. هن کڏ جو نالو [[ڪُلهي جي هڏي]] جي هيٺ موجود [[ايليئڪ کڏ]] تي رکيو ويو آهي، تنهنڪري اهو ڪجهه حد تائين غيردقيق آهي. گهڻيون جسماني بناوتون، جيڪي هن علائقي ۾ سور ۽ ڇهڻ سان سور پيدا ڪنديون آهن، حقيقت ۾ ايليم جي کڏ ۾ موجود نه هونديون آهن. بهرحال، هي اصطلاح عام استعمال ۾ آهي. ==جانورن جي فائيلن ۽ طبقن ۾== ===ڪورڊيٽا=== {{see|ڪورڊيٽا}} ====کير پياريندڙ جانور==== {{see also|کير پياريندڙ جانورن جي ايناٽامي}} ڪجهه کير پياريندڙ جانورن ۾ پيٽ جا عضوا انتهائي خاص بڻيل هوندا آهن. مثال طور، [[جڳالي جانور|جڳالي جانورن]] (کير پياريندڙ جانورن جو هڪ [[ذيلي سلسلو]]، جنهن ۾ [[ڍور]] ۽ [[رڍ]] شامل آهن) جو معدو چئن خانن ۾ ورهايل هوندو آهي: [[رومن]]، [[ريٽيڪولم (جسماني بناوت)|ريٽيڪولم]]، [[اوماسم]] ۽ [[ابوماسم]].<ref>"[http://www.answers.com/topic/ruminant Ruminant]." The Veterinary Dictionary. Elsevier, 2007. Retrieved 22 October 2007</ref> ===سنڌي پيرن وارا جاندار=== [[سنڌي پيرن وارا جاندار|سنڌي پيرن وارن جاندارن]] ۾ پيٽ مٿين تختين جي هڪ سلسلي مان ٺهيل هوندو آهي، جن کي [[ٽرگائٽ]] چيو ويندو آهي، ۽ هيٺين تختين مان، جن کي [[اسٽرنائٽ]] چيو ويندو آهي؛ سڄو حصو هڪ سخت پر ڇڪجڻ لائق جهليءَ سان گڏ رکيل هوندو آهي. ====جيت==== [[File:Abdomen-head-thorax-en.svg|thumb|انساني مرد ۽ [[چيلي]] جي [[هم رخي ارتقا|مشابه]] مجموعي [[مورفولوجي (حياتيات)|مورفولوجيون]]]] [[File:Scheme ant worker anatomy-en.svg|thumb|مزدور چيلي ۾، پيٽ [[پروپوڊيم]] تي ٻڌل هوندو آهي، جيڪو [[جيت جي مورفولوجي#ڇاتي|ڇاتي]] سان مليو هوندو آهي، ۽ [[ميٽاسوما]]، جيڪو پاڻ تنگ [[پيٽِيول (جيتن جي ايناٽامي)|پيٽيول]] ۽ ڦوڪيل [[گيسٽر (جيتن جي ايناٽامي)|گيسٽر]] ۾ ورهايل هوندو آهي.]] [[جيت|جيتن]] ۾ پيٽ، جيت جو هاضمي وارو نالو ۽ توليدي عضوا رکي ٿو. اهو جيتن جي گهڻن سلسلن ۾ يارهن حصن تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ گهڻن اعليٰ سلسلن جي بالغن ۾ يارهون حصو موجود نه هوندو آهي. انهن حصن جو انگ جنس کان جنس تائين بدلجي ٿو، ۽ عام [[ماکيءَ جي مک]] ۾ ڏسڻ ۾ ايندڙ حصن جو انگ گهٽجي رڳو ست ٿي وڃي ٿو. [[ڪوليمبولا]] (اسپرنگ ٽيلز) ۾ پيٽ ۾ رڳو ڇهه حصا هوندا آهن. پيٽ ڪڏهن ڪڏهن گهڻو بدلجي ويندو آهي. [[اپوڪريٽا]] (مکيون، چيونٽيون ۽ واسپس) ۾ پيٽ جو پهريون حصو [[ڇاتي (جيتن جي ايناٽامي)|ڇاتي]] سان ملي ويندو آهي ۽ ان کي [[پروپوڊيم]] چيو ويندو آهي. [[چيلي|چيونٽين]] ۾ ٻيو حصو تنگ [[پيٽِيول (جيتن جي ايناٽامي)|پيٽيول]] ٺاهيندو آهي. ڪجهه چيونٽين ۾ هڪ اضافي [[پوسٽ پيٽيول]] حصو هوندو آهي، ۽ باقي حصا ڦوڪيل [[گيسٽر (جيتن جي ايناٽامي)|گيسٽر]] ٺاهيندا آهن.<ref>{{cite web |url=http://www.desertants.org/indexpages/terminology.html |title=Glossary of Descriptive Terminology |publisher=Desertants.org |access-date=2013-07-08 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517144322/http://www.desertants.org/indexpages/terminology.html |archive-date=17 May 2013 }}</ref> پيٽيول ۽ گيسٽر (پيٽ جا ٻيا ۽ ان کان پوءِ وارا حصا) گڏيل طور [[ميٽاسوما]] سڏبا آهن. ٻين سنڌي پيرن وارن جاندارن جي ابتڙ، بالغ صورت ۾ جيتن جي پيٽ تي ٽنگون نه هونديون آهن، جيتوڻيڪ [[پروٽورا]] ۾ پيٽ جي پهرين ٽن حصن تي ابتدائي ٽنگ جهڙا عضوا هوندا آهن، ۽ [[آرڪيوگناٿا]] ۾ ننڍا، ڳنڍيل "اسٽائلي" هوندا آهن، جن کي ڪڏهن ڪڏهن ابتدائي عضوا سمجهيو ويندو آهي. [[ليپيڊوپٽيرا]] ۽ [[سمفائٽا]] (سا فلائيز) سميت ڪيترن ئي لاروا وارن جيتن ۾ پيٽ جي حصن تي گوشتالا عضوا هوندا آهن، جن کي [[پرو ليگ]] چيو ويندو آهي (انهن جي وڌيڪ ڄاتل ڇاتي وارين ٽنگن سان گڏ)، جيڪي هلندي وقت کين ٻوٽن جي پنن جي ڪنارن کي پڪڙڻ جي اجازت ڏين ٿا. ====اريڪنڊا==== [[اريڪنڊا]] (ڪوريئڙا، وڇون ۽ سندن ويجها جاندار) ۾ "پيٽ" جو اصطلاح "[[اوپيسٿوسوما]]" ("پويون جسم") سان بدلائي استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو جسم جو اهو حصو آهي، جيڪو ٽنگن ۽ مٿي واري حصي (پروسوما يا [[مٿو-ڇاتي]]) کان پٺيان هوندو آهي. ==پڻ ڏسو== {{Anatomy-terms}} * [[پيٽ جي چرٻي]] ==حوالا== {{Reflist}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wiktionary}} * {{cite Collier's|wstitle=Abdomen |short=x}} *{{Commonscatinline}} {{Human regional anatomy |state=expanded}} {{Abdominopelvic cavity}} {{Authority control}} [[زمرو:پيٽ| ]] [[زمرو:جانورن جي ايناٽامي]] [[زمرو:انساني ايناٽامي]] [[زمرو:انساني جسم جا عضوا]] ewdndrzb1z13v07d6rfkdw11tr74svt 404892 404891 2026-08-20T11:30:14Z Ibne maryam 17680 added [[Category:جانور]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404892 wikitext text/x-wiki {{short description|سيني ۽ ڪُلهن جي وچ ۾ جسم جو حصو}} {{Infobox anatomy | Name= پيٽ | Latin= abdomen | Greek= ἦτρον | Image= Abdomen-periumbilical region.png | Image2 = Anatomy Abdomen Tiesworks.jpg | Caption2 = انساني مرد جو پيٽ ۽ اهي عضوا، جيڪي ان جي مٿاڇري هيٺان موجود هوندا آهن | Origin = | Blood = | Nerve = | Action = ڌڙ جي چرپر ۽ سهارو<br />ساهه کڻڻ ۾ مدد<br />اندروني عضون جي حفاظت<br />جسماني بيهڪ لاءِ سهارو | Antagonist= }} '''پيٽ''' (فقاريات ۾ '''بطن''' يا '''معدو''' پڻ<ref>{{Cite web |date=2025-04-27 |title=Thesaurus results for abdomen |url=https://dictionary.cambridge.org/thesaurus/abdomen |access-date=2025-04-27 |website=dictionary.cambridge.org |language=en}}</ref>، يا سنڌي پيرن وارن جاندارن ۾ '''ميٽاسوما''') انسانن ۽ ٻين [[فقاري جاندار|فقاري جاندارن]] ۾ [[ڌڙ]] جو [[ڇاتي]] (سينو) ۽ [[ڪُلهو|ڪُلهن]] جي وچ وارو اڳيون حصو آهي. پيٽ جي والاريل حصي کي [[پيٽ جي کوپي]] چيو ويندو آهي. [[سنڌي پيرن وارا جاندار|سنڌي پيرن وارن جاندارن]] ۾، اهو جسم جو [[پويون (جسماني بناوت)|پويون]] [[ٽيگما (حياتيات)|ٽيگما]] آهي؛ جيڪو ڇاتي يا [[مٿو-ڇاتي]] کان پوءِ هوندو آهي.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/abdomen Abdomen]. Dictionary.com. The American Heritage Dictionary of the English Language, 4th Edition. Retrieved 22 October 2007</ref> انسانن ۾ پيٽ، [[ڇاتيءَ جو پردو|ڇاتيءَ جي پردي]] وٽ ڇاتيءَ کان شروع ٿي [[ڪُلهو|ڪُلهن]] وٽ [[ڪُلهي جي ڪناري]] تائين پکڙيل هوندو آهي. ڪُلهي جي ڪناري [[چيلهه-سيڪرمي جوڙ]] ([[چيلهه جا مهره|L5]] ۽ [[مهره#سيڪرم|S1]] جي وچ واري [[مهرن وچ واري ڊسڪ]]) کان [[عاني جوڙ]] تائين پکڙيل هوندي آهي ۽ [[ڪُلهي جي داخلي منهن]] جي ڪناري بڻجي ٿي. هن داخلي منهن جي مٿان ۽ ڇاتيءَ جي پردي جي هيٺان واري جاءِ کي پيٽ جي کوپي چيو ويندو آهي. پيٽ جي کوپي جي حد اڳيان [[پيٽ جي ڀت]] ۽ پٺيان پيريٽونيم جي مٿاڇري سان ٺهندي آهي. فقاري جاندارن ۾ پيٽ هڪ وڏي [[جسماني کوپي]] آهي، جيڪا اڳيان ۽ پاسن کان پيٽ جي ڏورن ۽ پٺيان [[ڪرنگهي جي هڏي]] جي هڪ حصي سان گهيريل هوندي آهي. هيٺيون پاسراٽيون پڻ اڳين ۽ پاسي وارين ڀتين کي گهيري سگهن ٿيون. پيٽ جي کوپي، ڪُلهي جي کوپي سان لاڳيتي ۽ ان جي مٿان هوندي آهي. اها پردي وسيلي [[ڇاتيءَ جي کوپي]] سان ڳنڍيل هوندي آهي. [[شه رڳ]]، [[هيٺين وڏي نس]] ۽ [[کاڌي جي نلي]] جهڙيون بناوتون پردي مان لنگهن ٿيون. پيٽ ۽ ڪُلهي جون ٻئي کوپيون هڪ سيرسي جهليءَ سان ڍڪيل هونديون آهن، جنهن کي [[ڀتي پيريٽونيم]] چيو ويندو آهي. هيءَ جهلي عضون کي ڍڪيندڙ [[عضوي پيريٽونيم]] سان لاڳيتي هوندي آهي.<ref>[http://www.answers.com/topic/peritoneum Peritoneum]. The Veterinary Dictionary. Elsevier, 2007. Retrieved 22 October 2007</ref> فقاري جاندارن جي پيٽ ۾ ڪيترائي [[عضوو (جسماني بناوت)|عضوا]] هوندا آهن، جيڪي مثال طور [[هاضمي جو سرشتو|هاضمي جي سرشتي]]، [[پيشابي سرشتو|پيشابي سرشتي]] ۽ [[ڏورن جو سرشتو|ڏورن جي سرشتي]] سان واسطو رکن ٿا. == مواد == {{Main|پيٽ جي کوپي}}{{See also|انساني جسم جي عضون جي فهرست}} [[پيٽ جي کوپي]] ۾ [[هاضمي جو سرشتو|هاضمي جي سرشتي]] جا گهڻا عضوا موجود هوندا آهن، جن ۾ [[معدو]]، [[ننڍو آنڊو]] ۽ ان سان ڳنڍيل [[اپينڊڪس (جسماني بناوت)|اپينڊڪس]] سميت [[وڏو آنڊو (جسماني بناوت)|وڏو آنڊو]] شامل آهن. هاضمي جا ٻيا عضوا [[هاضمي جا مددگار عضوا]] سڏبا آهن، جن ۾ [[جيرو]]، ان سان ڳنڍيل [[پِت جي ٿيلهي]] ۽ [[لبلبو]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نالين وسيلي سرشتي جي باقي حصن سان رابطو رکن ٿا. [[تري]] ۽ [[پيشابي سرشتو|پيشابي سرشتي]] جا عضوا، جن ۾ [[بُڪيو|بُڪيا]] ۽ [[ايڊرينل غدود]] شامل آهن، پڻ پيٽ اندر موجود هوندا آهن، ان سان گڏ [[شه رڳ]] ۽ [[وڏيون نسون|هيٺين وڏي نس]] سميت ڪيتريون ئي رت جون نليون پڻ هونديون آهن. [[پيشاب جي ٿيلهي]]، [[ڳڀيرڻ]]، [[فيلوپي نلي|فيلوپي نليون]] ۽ [[بيضو|بيضاڻيون]] پيٽ جا عضوا يا ڪُلهي جا عضوا سمجهي سگهجن ٿا. آخر ۾، پيٽ ۾ [[پيريٽونيم]] نالي هڪ وسيع جهلي موجود هوندي آهي. پيريٽونيم جو وڪڙ ڪجهه عضون کي مڪمل طور ڍڪي سگهي ٿو، جڏهن ته اهو عام طور پيٽ جي ڀت جي ويجهو رهندڙ عضون جي رڳو هڪ پاسي کي ڍڪي سگهي ٿو. ان کي [[پيريٽونيم پٺيان]] چيو ويندو آهي، ۽ بُڪين ۽ پيشاب نالين کي ''پيريٽونيم پٺيان'' عضوا چيو ويندو آهي. {{gallery|align=center|noborder=yes| |File:Sobo 1906 393.png|جيري جي ويجهو موجود مختلف عضون ۽ رت جي نلين جو ڏيک |File:Gray1120.png|پٺيان کان ڏٺل پيٽ جي اندرين عضون ۽ وڏين رت جي نلين جا لاڳاپا }} == ڏورا == {{main|پيٽ جا ڏورا}} {{Multiple image|direction=horizontal|align=right|image1=Grays Anatomy image392.png|caption1=''هينري گري (1825–1861ع). انساني جسم جي ايناٽامي''|image2=Example of a physically fit human male abdomen.jpg|width=225|height=225|caption2=هڪ [[مرد]] جو پيٽ}} [[پيٽ جي ڀت]] ۾ ڏورن جا ٽي تهه هوندا آهن. ٻاهران کان اندر ڏانهن اهي آهن: [[ٻاهريون ترڇو ڏورو]]، [[اندريون ترڇو ڏورو]] ۽ [[آڏو پيٽ وارو ڏورو]].<ref name="EB">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |title=Abdominal cavity |edition=15th |year=2010 |volume=I: A-Ak – Bayes |location=Chicago, IL |isbn=978-1-59339-837-8 |pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/19 19–20] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/19 }}</ref> اهي ٽيئي تهه [[ڪرنگهي جي هڏي]]، هيٺين پاسراٽين، [[ايليئڪ چوٽي]] ۽ [[عاني هڏي|عاني هڏيءَ]] جي وچ ۾ پکڙيل هوندا آهن. انهن جا سڀئي تاندورا وچين لڪير ڏانهن ملي، [[سڌي پيٽ واري ڏوري]] کي هڪ غلاف ۾ گهيرين ٿا ۽ پوءِ ٻئي پاسي [[اڇي لڪير (پيٽ)|اڇي لڪير]] وٽ پاڻ ۾ ملن ٿا. تاندورن جي هڪ ٻئي کي آرپار ڪرڻ سبب سگهه پيدا ٿئي ٿي، اهڙيءَ طرح [[ٻاهريون ترڇو ڏورو]] هيٺ ۽ اڳتي، [[اندريون ترڇو ڏورو]] مٿي ۽ اڳتي، ۽ آڏو پيٽ وارو ڏورو افقي نموني اڳتي هلندو آهي.<ref name="EB" /> [[آڏو پيٽ وارو ڏورو]] سنئون ۽ ٽڪنڊو هوندو آهي، جنهن جا تاندورا افقي نموني هلندا آهن. اهو اندرين ترڇي ڏوري ۽ هيٺ موجود [[آڏي فاشيا]] جي وچ ۾ هوندو آهي. اهو انگيوئنل لِگامينٽ، 7–12 پاسراٽين جي ڪارٽليج، ايليئڪ چوٽي ۽ ڇاتي-چيلهه فاشيا مان شروع ٿئي ٿو. اهو گڏيل ٽينڊن، [[زائيفائيڊ عمل]]، اڇي لڪير ۽ عاني چوٽيءَ ۾ داخل ٿئي ٿو. [[سڌو پيٽ وارو ڏورو|سڌا پيٽ وارا ڏورا]] ڊگها ۽ سنوان هوندا آهن. ڏوري کي [[ٽينڊني ڇيڄ|ٽينڊني ڇيڄن]] نالي ٽي ريشيدار پٽيون آرپار ڪٽين ٿيون. سڌو پيٽ وارو ڏورو هڪ ٿلهي غلاف ۾ بند هوندو آهي، جيڪو جيئن مٿي بيان ڪيو ويو آهي، پيٽ جي پاسي واري ڀت جي ٽنهي ڏورن جي تاندورن مان ٺهندو آهي. اهي [[عاني هڏي]] کان شروع ٿين ٿا، اڇي لڪير جي ٻنهي پاسن کان پيٽ مٿان چڙهن ٿا ۽ پنجين، ڇهين ۽ ستين پاسراٽيءَ جي ڪارٽليجن ۾ داخل ٿين ٿا. [[ران جي پاڙ]] واري علائقي ۾ [[انگيوئنل نالي]] تهن مان لنگهندڙ هڪ رستو آهي. هن وٿي مان [[خصيو|خصيا]] ڀت مان هيٺ لهي سگهن ٿا ۽ عورتن ۾ [[ڳڀيرڻ]] مان ايندڙ ريشيدار ڏوري لنگهي ٿي. هيءَ اها جاءِ پڻ آهي، جتي ڪمزوري پيدا ٿي [[انگيوئنل هرنيا]] جو سبب بڻجي سگهي ٿي.<ref name="EB" /> [[پيراميڊيلس ڏورو]] ننڍو ۽ ٽڪنڊو هوندو آهي. اهو هيٺين پيٽ ۾ سڌي پيٽ واري ڏوري جي اڳيان واقع هوندو آهي. اهو عاني هڏيءَ کان شروع ٿي [[دن]] تائين اڌ رستي تي اڇي لڪير ۾ داخل ٿئي ٿو. == ڪم == [[File:Abdominal Organs Anatomy.png|thumb|هڪ بالغ انساني مرد جي پيٽ جي عضون جي ايناٽامي]] ڪم جي لحاظ کان، انساني پيٽ اها جاءِ آهي، جتي هاضمي واري نالي جو گهڻو حصو موجود هوندو آهي، تنهنڪري کاڌي جو گهڻو جذب ۽ هاضمو هتي ٿيندو آهي. پيٽ اندر هاضمي واري نالي ۾ هيٺين [[کاڌي جي نلي]]، [[معدو]]، [[ٻارهن آڱري آنڊو]]، [[جيجنم]]، [[ايليم]]، [[سيڪم]] ۽ [[ڪيڙي جهڙو اپينڊڪس|اپينڊڪس]]، [[چڙهندڙ وڏو آنڊو|چڙهندڙ]]، [[آڏو وڏو آنڊو|آڏو]] ۽ [[لهندڙ وڏو آنڊو|لهندڙ وڏا آنڊا]]، [[سگمائيڊ وڏو آنڊو]] ۽ [[مقعدي آنڊو]] شامل آهن. پيٽ اندر موجود ٻين اهم عضون ۾ [[جيرو]]، [[بُڪيو|بُڪيا]]، [[لبلبو]] ۽ [[تري]] شامل آهن. [[پيٽ جي ڀت]] کي پويان (پٺي)، پاسي وارين (پاسن) ۽ اڳين (اڳيان) ڀتين ۾ ورهايو ويندو آهي. ===چرپر، ساهه کڻڻ ۽ ٻيا ڪم=== پيٽ جي ڏورن جا مختلف اهم ڪم آهن. اهي [[ساهه کڻڻ جا ڏورا|ساهه ٻاهر ڪڍڻ وارن ڏورن]] طور [[زور سان ساهه ٻاهر ڪڍڻ]] دوران ساهه کڻڻ جي عمل ۾ مدد ڪن ٿا. ان کان سواءِ، اهي ڏورا اندروني عضون جي حفاظت ڪن ٿا. وڌيڪ اهو ته، پٺيءَ جي ڏورن سان گڏ اهي جسماني بيهڪ لاءِ سهارو ڏين ٿا ۽ جسم جي شڪل جوڙڻ ۾ اهم آهن. جڏهن [[آوازي چير]] بند هجي ۽ [[ڇاتي]] ۽ [[ڪُلهو|ڪُلهن]] کي بيهاريو وڃي، تڏهن اهي [[کنگهه]]، [[پيشاب ڪرڻ]]، [[پاخانو ڪرڻ]]، [[ٻار ڄڻڻ]]، [[الٽي]] ۽ ڳائڻ جي عملن ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا.<ref name="EB" /> جڏهن ڪُلهن کي بيهاريو وڃي، تڏهن اهي ڌڙ جي اڳتي چرپر شروع ڪري سگهن ٿا. اهي [[حد کان وڌيڪ پٺتي ڇڪجڻ]] کي پڻ روڪين ٿا. جڏهن ڇاتيءَ کي بيهاريو وڃي، تڏهن اهي ڪُلهن کي مٿي ڇڪي سگهن ٿا ۽ آخرڪار ڪرنگهي جي هڏيءَ کي پاسي ڏانهن موڙي ۽ ڌڙ جي ڦيري ۾ مدد ڪري سگهن ٿا.<ref name="EB" /> ===جسماني بيهڪ=== آڏو پيٽ وارو ڏورو سڀ کان اونهو ڏورو آهي؛ تنهنڪري ان کي ٻاهران ڇهي نٿو سگهجي. اهو جسم جي بيهڪ تي گهرو اثر وجهي سگهي ٿو. اندريان ترڇا ڏورا پڻ اونها آهن ۽ جسماني بيهڪ تي اثر وجهن ٿا. اهي ٻئي [[ڪرنگهي جي هڏي|ڪرنگهي]] جي ڦيري ۽ پاسي واري موڙ ۾ شامل آهن ۽ ڪرنگهي کي اڳيان کان موڙڻ ۽ سهارو ڏيڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا. ٻاهريان ترڇا ڏورا وڌيڪ مٿاڇري وارا آهن ۽ اهي پڻ ڪرنگهي جي ڦيري ۽ پاسي واري موڙ ۾ شامل آهن. اهي سڌي بيهڻ وقت ڪرنگهي کي مستحڪم پڻ رکن ٿا. سڌو پيٽ وارو ڏورو پيٽ جو سڀ کان مٿاڇري وارو ڏورو نه آهي. ٻاهرين ترڇن ڏورن کان پکڙيل ٽينڊني غلاف سڌي پيٽ واري ڏوري کي ڍڪي ٿو. سڌو پيٽ وارو ڏورو اهو ڏورو آهي، جنهن کي تمام گهڻي جسماني سگهه رکندڙ ماڻهو ”سڪس پيڪ“ پيٽ جي صورت ۾ ٺاهين ٿا، جيتوڻيڪ هر پاسي پنج عمودي حصا هوندا آهن. هيٺيان ٻه حصا عاني هڏيءَ جي بلڪل مٿان هوندا آهن ۽ عام طور نظر نه ايندا آهن. سڌي پيٽ واري ڏوري جو ڪم پٺيءَ کي اڳتي موڙڻ (فليڪشن) آهي. پيٽ جي ڏورن جو مُک ڪم مرڪزي نموني سُسڻ وقت ڪرنگهي کي اڳتي موڙڻ آهي.<ref name="B">{{cite web |url=http://backandneck.about.com/od/anatomyexplained/p/abdominalmuscle.htm |title=The Abdominal Muscle Group |access-date=2010-07-13 |archive-date=2015-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151226202250/http://backandneck.about.com/od/anatomyexplained/p/abdominalmuscle.htm |url-status=dead }}</ref> ==سماج ۽ ثقافت== {{see also|پيٽ جو وچيون حصو|مقبول ثقافت ۾ دن}} پيٽ جي ٻاهرين ڏيک بابت سماجي ۽ ثقافتي تصور سڄي دنيا ۾ مختلف اهميت رکن ٿا. سماج جي قسم موجب، [[ٿولهه|وڌيڪ وزن]] گهڻي خوراڪ سبب دولت ۽ مان مرتبي جي نشاني، يا ورزش جي کوٽ سبب خراب صحت جي علامت سمجهي سگهجي ٿو. ڪيترين ئي ثقافتن ۾ اگهاڙو پيٽ نمايان طور جنسي ڪشش سان ڳنڍيو ويندو آهي ۽ ان کي [[ڇاتين جو چير|ڇاتين جي چير]] جهڙي نموني ڏٺو ويندو آهي. ==ورزش== {{main|پيٽ جي ورزش}} [[File:Superman exercise, isometric back hyperextension (cropped).png|thumb|سپر مين ورزش، جنهن ۾ رڳو پيٽ (ويڙهيل ٽوال مٿان) تي توازن رکندي مٿيون ڌڙ ۽ ڪُلهو فرش کان مٿي کنيا ويندا آهن ۽ عضوا موڙيل رکبا آهن. هن ورزش جون ڪيتريون ئي صورتون آهن.<ref>{{cite book |last1=Terry |first1=Michael |last2=Goodman |first2=Paul |title=Hockey Anatomy |date=2019 |publisher=Human Kinetics |location=Champaign |isbn=978-1-4925-3588-1 |pages=74–75}}</ref>]] ڪرنگهي کي سهارو ڏيڻ جا اهم جزا ۽ سٺي جسماني بيهڪ ۾ مددگار هئڻ سبب، پيٽ جي ڏورن کي پٺيءَ جي ڏورن سان گڏ صحيح نموني ورزش ڪرائڻ اهم آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جڏهن اهي ڪمزور يا حد کان وڌيڪ ڇڪيل هجن، تڏهن انهن ۾ سورناڪ ڇڪ ۽ [[زخم]] ٿي سگهن ٿا. صحيح نموني ورزش ڪرائڻ سان پيٽ جا ڏورا جسماني بيهڪ ۽ توازن کي بهتر ڪن ٿا، [[پٺيءَ جي سور]] جي دورن جو امڪان گهٽائين ٿا، پٺيءَ جي سور جي شدت گهٽائين ٿا،<ref>{{cite book |last1=Raj |first1=Joshua |title=A Guide to the Prevention and Treatment of Back Pain |date=2011 |publisher=Armour |location=Singapore |isbn=978-981-4305-32-7 |page=23}}</ref> زخمن کان بچائن ٿا،<ref>{{cite book |first1=Bill |last1=Reger-Nash |first2=Meredith |last2=Smith |first3=Gregory |last3=Juckett |title=Foundations of Wellness |date=2015 |publisher=Human Kinetics |isbn=978-1-4504-0200-2 |page=96}}</ref> پٺيءَ جي ڪجهه جراحتن کان بچڻ ۾ مدد ڪن ٿا ۽ پٺيءَ جي مسئلن يا ڪرنگهي جي جراحت کان پوءِ صحتيابيءَ ۾ مدد ڪن ٿا. مضبوط ٿيڻ سان پيٽ جا ڏورا لچڪ پڻ ڏين ٿا. پيٽ جي ڏورن کي سگهه ۽ جسماني تندرستيءَ جي ورزشن سان، ۽ سڄي جسم جي سگهه وڌائيندڙ طريقن جهڙوڪ [[پائليٽس]]،<ref>{{cite book |last1=Isacowitz |first1=Rael |title=Pilates |date=2014 |publisher=Human Kinetics |location=Champaign |isbn=978-1-4504-3416-4 |page=36 |edition=2}}</ref> [[ورزش طور يوگا|يوگا]]،<ref>{{cite book |last1=Swenson |first1=Doug |title=Power Yoga for Dummies |date=2001 |publisher=Wiley Publishers |location=Hoboken |chapter=Accumulating strong abs}}</ref> [[تائي چي]] ۽ [[هلڪي ڊوڙ]] جي مشق سان ڪم ڪرائي سگهجي ٿو. ==طبي اهميت== [[پيٽ جي ٿولهه]] هڪ اهڙي حالت آهي، جنهن ۾ [[پيٽ جي چرٻي]] يا اندرين عضون واري چرٻي پيٽ جي عضون جي وچ ۾ حد کان وڌيڪ گڏ ٿي وڃي ٿي. ان جو واسطو [[دل جي بيماري]]، [[دمو]] ۽ [[قسم 2 ذيابيطس|قسم 2 ذيابيطس]] جي وڌيڪ خطري سان آهي. [[پيٽ جو صدمو]] پيٽ تي لڳندڙ هڪ زخم آهي، جنهن ۾ پيٽ جي عضون کي نقصان پهچي سگهي ٿو. ان سان [[رت وهي وڃڻ|گهڻو رت وهي وڃڻ]] ۽ [[انفيڪشن]] جو خطرو لاڳاپيل هوندو آهي.<ref name="Jansen08">{{cite journal |vauthors=Jansen JO, Yule SR, Loudon MA |title=Investigation of blunt abdominal trauma |journal=BMJ |volume=336 |issue=7650 |pages=938–42 |date=April 2008 |pmid=18436949 |pmc=2335258 |doi=10.1136/bmj.39534.686192.80 }}</ref> هيٺين ڇاتيءَ تي زخم تري ۽ جيري کي پڻ نقصان پهچائي سگهي ٿو.<ref name="OxHandbookEM">{{cite book |last=Wyatt |first=Jonathon |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_t9l0/page/346/mode/2up |title=Oxford Handbook of Emergency Medicine |author2=Illingworth, RN |author3=Graham, CA |author4=Clancy, MJ |author5=Robertson, CE |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-920607-0 |page=346 |url-access=registration}}</ref> [[اندر ڌنسيل پيٽ]] اها حالت آهي، جنهن ۾ پيٽ اندر ڏانهن ڇڪيل هوندو آهي.<ref>{{cite book |title=Dorland's illustrated medical dictionary. |date=2012 |publisher=Saunders/Elsevier |location=Philadelphia |isbn=978-1-4160-6257-8 |page=2 |edition=32nd}}</ref> نئين ڄاول ٻار ۾ اهو [[پردي جو هرنيا]] ظاهر ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite book |author1=Durward, Heather |author2=Baston, Helen |title=Examination of the newborn: a practical guide |url=https://archive.org/details/examinationnewbo00bast_733 |url-access=limited |publisher=Routledge |location=New York |year=2001 |page=[https://archive.org/details/examinationnewbo00bast_733/page/n150 134] |isbn=978-0-415-19184-5 }}</ref> عام طور اهو [[غذائي کوٽ]] جي نشاندهي ڪري ٿو.<ref>{{cite book |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK420/ |title=Clinical Methods: The History, Physical, and Laboratory Examinations |author=Ferguson, Charles |year=1990 |editor1-last=Walker |editor1-first=HK |editor2-last=Hall |editor2-first=WD |editor3-last=Hurst |editor3-first=JW |chapter=Inspection, Auscultation, Palpation, and Percussion of the Abdomen |access-date=2013-11-27 |publisher=Butterworths |location=Boston |isbn=9780409900774 |edition=3rd}}</ref> ===بيماري=== {{Main|معدي ۽ آنڊن جي بيماري}} ڪيتريون ئي [[معدي ۽ آنڊن جي بيماري|معدي ۽ آنڊن جون بيماريون]] پيٽ جي عضون کي متاثر ڪن ٿيون. انهن ۾ [[معدي جي بيماري]]، [[جيري جي بيماري]]، [[لبلبي جي بيماري]]، [[پِت جي ٿيلهي]] ۽ [[پِت جي نلي]] جون بيماريون شامل آهن؛ آنڊن جي بيمارين ۾ [[آنڊن جي سوزش]]، [[سيليئڪ بيماري]]، [[ڊائيورٽيڪولائٽس]] ۽ [[چڙچڙي آنڊي جي سنڊروم]] شامل آهن. ===معائنو=== هاضمي واري نالي جي عضون جي جاچ لاءِ مختلف [[طبي طريقيڪار]] استعمال ڪري سگهجن ٿا. انهن ۾ [[اينڊوسڪوپي]]، [[ڪولونوسڪوپي]]، [[سگمائيڊوسڪوپي]]، [[اينٽيروسڪوپي]]، [[کاڌي جي نلي، معدي ۽ ٻارهن آڱري آنڊي جي اينڊوسڪوپي]] ۽ [[مجازي ڪولونوسڪوپي]] شامل آهن. ان کان سواءِ ڪيتريون ئي [[طبي عڪس نگاري]] جون ٽيڪنيڪون پڻ استعمال ڪري سگهجن ٿيون. [[پيٽ جو معائنو|پيٽ جي معائني]] ۾ مٿاڇري جون جسماني نشانيون اهم هونديون آهن. ====مٿاڇري جون نشانيون==== [[File:Surface projections of the organs of the trunk.png|thumb|[[ڌڙ]] جي عضون جون مٿاڇري واريون پروجيڪشنون، جن مان عضون جا هنڌ گهڻو ڪري [[مهره|مهرن]] جي سطحن، [[پاسراٽي|پاسراٽين]] ۽ [[ايليم (هڏي)|ايليم]] مان ڪڍيا ويندا آهن]] وچين لڪير ۾ مٿي [[زائيفائيڊ عمل]] کان هيٺ [[عاني جوڙ]] تائين هڪ هلڪي کاهي پکڙيل هوندي آهي، جيڪا پيٽ جي ڀت ۾ [[اڇي لڪير (پيٽ)|اڇي لڪير]] جي نمائندگي ڪري ٿي. ان جي لڳ ڀڳ وچ تي امبليڪس يا [[دن]] هوندو آهي. اڇي لڪير جي ٻنهي پاسن تي [[سڌو پيٽ وارو ڏورو]] ڏوريدار ماڻهن ۾ نمايان نظر ايندو آهي. انهن ڏورن جو خاڪو ٽي يا وڌيڪ آڏين کاهين سبب ٽٽل نظر ايندو آهي، جيڪي [[ٽينڊني ڇيڄ|ٽينڊني ڇيڄن]] کي ظاهر ڪن ٿيون. عام طور هڪ زائيفائيڊ عمل وٽ، هڪ دن وٽ، ۽ هڪ انهن ٻنهي جي وچ ۾ هوندي آهي. اڇي لڪير ۽ ٽينڊني ڇيڄن جي گڏجڻ سان پيٽ جو اهو ”سڪس پيڪ“ ٺهي ٿو، جنهن جي گهڻا ماڻهو خواهش ڪندا آهن. پيٽ جي مٿين پاسي واري حد سبڪاسٽل ڪنارو آهي (''[[سبڪاسٽل سطح]]'' تي يا ان جي ويجهو)، جيڪو [[ڪوڙي پاسراٽي|ڪوڙين پاسراٽين]] (8، 9، 10) جي ڪارٽليجن جي هڪ ٻئي سان ملڻ سان ٺهي ٿو. هيٺين پاسي واري حد [[ايليم (هڏي)|ايليم]] جي اڳئين چوٽي ۽ [[پوپارٽ جو لِگامينٽ]] آهي، جيڪو ايليم جي اڳئين مٿئين ڪنڊي کان [[عاني هڏي|عاني هڏي]] جي ڪنڊي تائين هلندو آهي. اهي هيٺيون حدون ڏسڻ ۾ ايندڙ کاهين سان نشان لڳل هونديون آهن. ٻنهي پاسن تي عاني ڪنڊن کان ٿورو مٿي ٻاهريان پيٽ وارا ڇلا هوندا آهن، جيڪي پيٽ جي ڏوريدار ڀت ۾ اهڙا کول آهن، جن مان مرد ۾ [[نطفي ڏوري]] نڪري ٿي، ۽ جن مان [[انگيوئنل هرنيا]] ڦاٽي ٻاهر اچي سگهي ٿو. پيٽ جي اندروني مواد جي هنڌ کي سمجهڻ جو هڪ طريقو ٽي افقي ۽ ٻه عمودي لڪيرون ڪڍڻ آهي. =====افقي لڪيرون===== [[File:Gray1225.png|thumb|پيٽ جو اڳيون حصو، جنهن ۾ ٻارهن آڱري آنڊي، لبلبي ۽ بُڪين لاءِ نشان ڏيکاريل آهن]] * انهن مان سڀ کان مٿين [[ٽرانس پائلورڪ لڪير]] سي. ايڊيسن جي آهي، جيڪا [[سُپرااسٽرنل کاهي]] ۽ عاني جوڙ جي مٿئين حصي جي وچ تي واقع هوندي آهي، ۽ اڪثر معدي جي پائلورڪ کول کي وچين لڪير کان هڪ انچ ساڄي پاسي ڪٽيندي آهي. هر [[بُڪيو|بُڪي]] جو [[بُڪي جو هائلم|هائلم]] ان کان ٿورو هيٺ هوندو آهي، جڏهن ته ان جو کاٻو ڇيڙو لڳ ڀڳ [[تري]] جي هيٺين حد کي ڇهندو آهي. اها پٺيان پهرين چيلهي واري مهره سان مطابقت رکي ٿي. * ٻي لڪير ''[[سبڪاسٽل لڪير]]'' آهي، جيڪا [[سبڪاسٽل ڪمان]] ([[ڏهين پاسراٽي]]) جي سڀ کان هيٺين نقطي کان ڪڍي ويندي آهي. اها ٽئين چيلهي واري مهره جي مٿئين حصي سان مطابقت رکي ٿي، ۽ دن کان لڳ ڀڳ هڪ انچ مٿي هوندي آهي. اها لڳ ڀڳ [[آڏو وڏو آنڊو]]، بُڪين جا هيٺيان ڇيڙا، ۽ [[ٻارهن آڱري آنڊو|ٻارهن آڱري آنڊي]] جي آڏي (ٽئين) حصي جي مٿئين حد ظاهر ڪري ٿي. * ٽئين لڪير کي ''[[انٽرٽيوبرڪيولر لڪير]]'' چيو ويندو آهي، ۽ اها ٻن کُهريل [[ٽيوبرڪل (جسماني بناوت)|ٽيوبرڪلن]] جي وچ ۾ هلندي آهي، جيڪي ايليم جي چوٽي جي ٻاهرئين ڪناري تي اڳئين مٿئين ڪنڊي کان لڳ ڀڳ {{convert|2+1/2|in|mm|spell=in}} پري محسوس ڪري سگهجن ٿا. هيءَ لڪير پنجين چيلهي واري مهره جي جسم سان مطابقت رکي ٿي، ۽ [[ايليو-سيڪل والو]] مان يا ان کان ٿورو مٿي لنگهي ٿي، جتي [[ننڍو آنڊو]] [[وڏو آنڊو|وڏي آنڊي]] سان ملي ٿو. =====عمودي لڪيرون===== ٻه عمودي يا وچ-پوپارٽ لڪيرون هر پاسي اڳئين مٿئين ڪنڊي ۽ عاني جوڙ جي وچ واري نقطي کان عمودي طور مٿي پاسراٽي ڪناري تائين ڪڍيون وينديون آهن. * ساڄي لڪير سڀ کان وڌيڪ ڪارائتي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ [[ايليو-سيڪل والو]] اتي واقع آهي، جتي اها انٽرٽيوبرڪيولر لڪير کي ڪٽي ٿي. [[اپينڊڪس (جسماني بناوت)|اپينڊڪس]] جو کول ان کان هڪ انچ هيٺ، [[ميڪ برني جو نقطو|ميڪ برني جي نقطي]] تي هوندو آهي. پنهنجي مٿئين حصي ۾ عمودي لڪير پاسراٽين جي هيٺين ڪناري، عام طور نائين پاسراٽي، وٽ ٽرانس پائلورڪ لڪير سان ملي ٿي، ۽ هتي [[پِت جي ٿيلهي]] واقع هوندي آهي. * کاٻي وچ-پوپارٽ لڪير پنهنجي مٿئين ٽن چوٿائين حصي ۾ [[لهندڙ وڏو آنڊو|لهندڙ وڏي آنڊي]] جي اندرين ڪناري سان مطابقت رکي ٿي. ساڄو سبڪاسٽل ڪنارو [[جيرو|جيري]] جي هيٺين حد سان مطابقت رکي ٿو، جڏهن ته ساڄو نپل ان جي مٿئين حد کان لڳ ڀڳ اڌ انچ مٿي هوندو آهي. ===چوٿايون ۽ علائقا=== [[File:Abdominal Quadrant Regions.jpg|thumb|upright=1.8|چوٿاين ۽ علائقن جو ڀيٽ وارو ڏيک]] {{anchor|quadrants}}{{Main|پيٽ جون چوٿايون ۽ علائقا}} ڪنهن عضوي يا بناوت جو هنڌ بيان ڪرڻ لاءِ پيٽ کي چوٿاين يا علائقن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روايتي طور چوٿايون کاٻي مٿئين، کاٻي هيٺئين، ساڄي مٿئين ۽ ساڄي هيٺئين طور بيان ڪيون وينديون آهن.{{uncited|date=July 2019}} چوٿايون پيٽ جي سور جي هنڌ بيان ڪرڻ ۾ پڻ اڪثر استعمال ٿينديون آهن.<ref>{{Cite book|title=Human anatomy|last=Saladin|first=Kenneth|publisher=McGraw-Hill|year=2011|isbn=9780071222075|pages=14}}</ref> پيٽ کي نون علائقن ۾ پڻ ورهائي سگهجي ٿو. {| class="wikitable" |- | ساڄو هائيپوڪونڊريئڪ/[[هائيپوڪونڊريم]] || ايپيگيسٽرڪ/[[ايپيگيسٽريم]] || کاٻو هائيپوڪونڊريئڪ/هائيپوڪونڊريم |- | ساڄو چيلهي وارو/پاسو/[[ليٽس (جسماني بناوت)|ليٽس]]/پاسي وارو || [[دن وارو علائقو|دن وارو]] || کاٻو چيلهي وارو/پاسو/ليٽس/پاسي وارو |- | ساڄو [[ران جي پاڙ|انگيوئنل]]/[[ايليئڪ کڏ|ايليئڪ]] || [[هائيپوگيسٽريم|هائيپوگيسٽرڪ]]/سُپرا[[عاني]] || کاٻو انگيوئنل/ايليئڪ |} اهي اصطلاح "hypo" مان نڪتل آهن، جنهن جي معنيٰ "هيٺ" آهي، ۽ "epi" جي معنيٰ "مٿي" آهي، جڏهن ته "chondron" جي معنيٰ "ڪارٽليج" آهي (هن صورت ۾ پاسراٽي جي ڪارٽليج) ۽ "gaster" جي معنيٰ معدو آهي. "کاٻي" ۽ "ساڄي" جي ابتڙ ترتيب ڄاڻي واڻي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جسماني بناوت جون نالاگذاريون [[معياري جسماني حالت|مريض جي پنهنجي ساڄي ۽ کاٻي]] کي ظاهر ڪن ٿيون.) "ساڄي ايليئڪ کڏ" (RIF) [[اپينڊيسائٽس]] وارن مريضن ۾ سور ۽ ڇهڻ سان سور جو هڪ عام هنڌ آهي. هن کڏ جو نالو [[ڪُلهي جي هڏي]] جي هيٺ موجود [[ايليئڪ کڏ]] تي رکيو ويو آهي، تنهنڪري اهو ڪجهه حد تائين غيردقيق آهي. گهڻيون جسماني بناوتون، جيڪي هن علائقي ۾ سور ۽ ڇهڻ سان سور پيدا ڪنديون آهن، حقيقت ۾ ايليم جي کڏ ۾ موجود نه هونديون آهن. بهرحال، هي اصطلاح عام استعمال ۾ آهي. ==جانورن جي فائيلن ۽ طبقن ۾== ===ڪورڊيٽا=== {{see|ڪورڊيٽا}} ====کير پياريندڙ جانور==== {{see also|کير پياريندڙ جانورن جي ايناٽامي}} ڪجهه کير پياريندڙ جانورن ۾ پيٽ جا عضوا انتهائي خاص بڻيل هوندا آهن. مثال طور، [[جڳالي جانور|جڳالي جانورن]] (کير پياريندڙ جانورن جو هڪ [[ذيلي سلسلو]]، جنهن ۾ [[ڍور]] ۽ [[رڍ]] شامل آهن) جو معدو چئن خانن ۾ ورهايل هوندو آهي: [[رومن]]، [[ريٽيڪولم (جسماني بناوت)|ريٽيڪولم]]، [[اوماسم]] ۽ [[ابوماسم]].<ref>"[http://www.answers.com/topic/ruminant Ruminant]." The Veterinary Dictionary. Elsevier, 2007. Retrieved 22 October 2007</ref> ===سنڌي پيرن وارا جاندار=== [[سنڌي پيرن وارا جاندار|سنڌي پيرن وارن جاندارن]] ۾ پيٽ مٿين تختين جي هڪ سلسلي مان ٺهيل هوندو آهي، جن کي [[ٽرگائٽ]] چيو ويندو آهي، ۽ هيٺين تختين مان، جن کي [[اسٽرنائٽ]] چيو ويندو آهي؛ سڄو حصو هڪ سخت پر ڇڪجڻ لائق جهليءَ سان گڏ رکيل هوندو آهي. ====جيت==== [[File:Abdomen-head-thorax-en.svg|thumb|انساني مرد ۽ [[چيلي]] جي [[هم رخي ارتقا|مشابه]] مجموعي [[مورفولوجي (حياتيات)|مورفولوجيون]]]] [[File:Scheme ant worker anatomy-en.svg|thumb|مزدور چيلي ۾، پيٽ [[پروپوڊيم]] تي ٻڌل هوندو آهي، جيڪو [[جيت جي مورفولوجي#ڇاتي|ڇاتي]] سان مليو هوندو آهي، ۽ [[ميٽاسوما]]، جيڪو پاڻ تنگ [[پيٽِيول (جيتن جي ايناٽامي)|پيٽيول]] ۽ ڦوڪيل [[گيسٽر (جيتن جي ايناٽامي)|گيسٽر]] ۾ ورهايل هوندو آهي.]] [[جيت|جيتن]] ۾ پيٽ، جيت جو هاضمي وارو نالو ۽ توليدي عضوا رکي ٿو. اهو جيتن جي گهڻن سلسلن ۾ يارهن حصن تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ گهڻن اعليٰ سلسلن جي بالغن ۾ يارهون حصو موجود نه هوندو آهي. انهن حصن جو انگ جنس کان جنس تائين بدلجي ٿو، ۽ عام [[ماکيءَ جي مک]] ۾ ڏسڻ ۾ ايندڙ حصن جو انگ گهٽجي رڳو ست ٿي وڃي ٿو. [[ڪوليمبولا]] (اسپرنگ ٽيلز) ۾ پيٽ ۾ رڳو ڇهه حصا هوندا آهن. پيٽ ڪڏهن ڪڏهن گهڻو بدلجي ويندو آهي. [[اپوڪريٽا]] (مکيون، چيونٽيون ۽ واسپس) ۾ پيٽ جو پهريون حصو [[ڇاتي (جيتن جي ايناٽامي)|ڇاتي]] سان ملي ويندو آهي ۽ ان کي [[پروپوڊيم]] چيو ويندو آهي. [[چيلي|چيونٽين]] ۾ ٻيو حصو تنگ [[پيٽِيول (جيتن جي ايناٽامي)|پيٽيول]] ٺاهيندو آهي. ڪجهه چيونٽين ۾ هڪ اضافي [[پوسٽ پيٽيول]] حصو هوندو آهي، ۽ باقي حصا ڦوڪيل [[گيسٽر (جيتن جي ايناٽامي)|گيسٽر]] ٺاهيندا آهن.<ref>{{cite web |url=http://www.desertants.org/indexpages/terminology.html |title=Glossary of Descriptive Terminology |publisher=Desertants.org |access-date=2013-07-08 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517144322/http://www.desertants.org/indexpages/terminology.html |archive-date=17 May 2013 }}</ref> پيٽيول ۽ گيسٽر (پيٽ جا ٻيا ۽ ان کان پوءِ وارا حصا) گڏيل طور [[ميٽاسوما]] سڏبا آهن. ٻين سنڌي پيرن وارن جاندارن جي ابتڙ، بالغ صورت ۾ جيتن جي پيٽ تي ٽنگون نه هونديون آهن، جيتوڻيڪ [[پروٽورا]] ۾ پيٽ جي پهرين ٽن حصن تي ابتدائي ٽنگ جهڙا عضوا هوندا آهن، ۽ [[آرڪيوگناٿا]] ۾ ننڍا، ڳنڍيل "اسٽائلي" هوندا آهن، جن کي ڪڏهن ڪڏهن ابتدائي عضوا سمجهيو ويندو آهي. [[ليپيڊوپٽيرا]] ۽ [[سمفائٽا]] (سا فلائيز) سميت ڪيترن ئي لاروا وارن جيتن ۾ پيٽ جي حصن تي گوشتالا عضوا هوندا آهن، جن کي [[پرو ليگ]] چيو ويندو آهي (انهن جي وڌيڪ ڄاتل ڇاتي وارين ٽنگن سان گڏ)، جيڪي هلندي وقت کين ٻوٽن جي پنن جي ڪنارن کي پڪڙڻ جي اجازت ڏين ٿا. ====اريڪنڊا==== [[اريڪنڊا]] (ڪوريئڙا، وڇون ۽ سندن ويجها جاندار) ۾ "پيٽ" جو اصطلاح "[[اوپيسٿوسوما]]" ("پويون جسم") سان بدلائي استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو جسم جو اهو حصو آهي، جيڪو ٽنگن ۽ مٿي واري حصي (پروسوما يا [[مٿو-ڇاتي]]) کان پٺيان هوندو آهي. ==پڻ ڏسو== {{Anatomy-terms}} * [[پيٽ جي چرٻي]] ==حوالا== {{Reflist}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wiktionary}} * {{cite Collier's|wstitle=Abdomen |short=x}} *{{Commonscatinline}} {{Human regional anatomy |state=expanded}} {{Abdominopelvic cavity}} {{Authority control}} [[زمرو:پيٽ| ]] [[زمرو:جانورن جي ايناٽامي]] [[زمرو:انساني ايناٽامي]] [[زمرو:انساني جسم جا عضوا]] [[زمرو:جانور]] jpdlfqkkkyleou1gsgsreswj5zu5k21 404893 404892 2026-08-20T11:30:45Z Ibne maryam 17680 added [[Category:اناٽومي]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404893 wikitext text/x-wiki {{short description|سيني ۽ ڪُلهن جي وچ ۾ جسم جو حصو}} {{Infobox anatomy | Name= پيٽ | Latin= abdomen | Greek= ἦτρον | Image= Abdomen-periumbilical region.png | Image2 = Anatomy Abdomen Tiesworks.jpg | Caption2 = انساني مرد جو پيٽ ۽ اهي عضوا، جيڪي ان جي مٿاڇري هيٺان موجود هوندا آهن | Origin = | Blood = | Nerve = | Action = ڌڙ جي چرپر ۽ سهارو<br />ساهه کڻڻ ۾ مدد<br />اندروني عضون جي حفاظت<br />جسماني بيهڪ لاءِ سهارو | Antagonist= }} '''پيٽ''' (فقاريات ۾ '''بطن''' يا '''معدو''' پڻ<ref>{{Cite web |date=2025-04-27 |title=Thesaurus results for abdomen |url=https://dictionary.cambridge.org/thesaurus/abdomen |access-date=2025-04-27 |website=dictionary.cambridge.org |language=en}}</ref>، يا سنڌي پيرن وارن جاندارن ۾ '''ميٽاسوما''') انسانن ۽ ٻين [[فقاري جاندار|فقاري جاندارن]] ۾ [[ڌڙ]] جو [[ڇاتي]] (سينو) ۽ [[ڪُلهو|ڪُلهن]] جي وچ وارو اڳيون حصو آهي. پيٽ جي والاريل حصي کي [[پيٽ جي کوپي]] چيو ويندو آهي. [[سنڌي پيرن وارا جاندار|سنڌي پيرن وارن جاندارن]] ۾، اهو جسم جو [[پويون (جسماني بناوت)|پويون]] [[ٽيگما (حياتيات)|ٽيگما]] آهي؛ جيڪو ڇاتي يا [[مٿو-ڇاتي]] کان پوءِ هوندو آهي.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/abdomen Abdomen]. Dictionary.com. The American Heritage Dictionary of the English Language, 4th Edition. Retrieved 22 October 2007</ref> انسانن ۾ پيٽ، [[ڇاتيءَ جو پردو|ڇاتيءَ جي پردي]] وٽ ڇاتيءَ کان شروع ٿي [[ڪُلهو|ڪُلهن]] وٽ [[ڪُلهي جي ڪناري]] تائين پکڙيل هوندو آهي. ڪُلهي جي ڪناري [[چيلهه-سيڪرمي جوڙ]] ([[چيلهه جا مهره|L5]] ۽ [[مهره#سيڪرم|S1]] جي وچ واري [[مهرن وچ واري ڊسڪ]]) کان [[عاني جوڙ]] تائين پکڙيل هوندي آهي ۽ [[ڪُلهي جي داخلي منهن]] جي ڪناري بڻجي ٿي. هن داخلي منهن جي مٿان ۽ ڇاتيءَ جي پردي جي هيٺان واري جاءِ کي پيٽ جي کوپي چيو ويندو آهي. پيٽ جي کوپي جي حد اڳيان [[پيٽ جي ڀت]] ۽ پٺيان پيريٽونيم جي مٿاڇري سان ٺهندي آهي. فقاري جاندارن ۾ پيٽ هڪ وڏي [[جسماني کوپي]] آهي، جيڪا اڳيان ۽ پاسن کان پيٽ جي ڏورن ۽ پٺيان [[ڪرنگهي جي هڏي]] جي هڪ حصي سان گهيريل هوندي آهي. هيٺيون پاسراٽيون پڻ اڳين ۽ پاسي وارين ڀتين کي گهيري سگهن ٿيون. پيٽ جي کوپي، ڪُلهي جي کوپي سان لاڳيتي ۽ ان جي مٿان هوندي آهي. اها پردي وسيلي [[ڇاتيءَ جي کوپي]] سان ڳنڍيل هوندي آهي. [[شه رڳ]]، [[هيٺين وڏي نس]] ۽ [[کاڌي جي نلي]] جهڙيون بناوتون پردي مان لنگهن ٿيون. پيٽ ۽ ڪُلهي جون ٻئي کوپيون هڪ سيرسي جهليءَ سان ڍڪيل هونديون آهن، جنهن کي [[ڀتي پيريٽونيم]] چيو ويندو آهي. هيءَ جهلي عضون کي ڍڪيندڙ [[عضوي پيريٽونيم]] سان لاڳيتي هوندي آهي.<ref>[http://www.answers.com/topic/peritoneum Peritoneum]. The Veterinary Dictionary. Elsevier, 2007. Retrieved 22 October 2007</ref> فقاري جاندارن جي پيٽ ۾ ڪيترائي [[عضوو (جسماني بناوت)|عضوا]] هوندا آهن، جيڪي مثال طور [[هاضمي جو سرشتو|هاضمي جي سرشتي]]، [[پيشابي سرشتو|پيشابي سرشتي]] ۽ [[ڏورن جو سرشتو|ڏورن جي سرشتي]] سان واسطو رکن ٿا. == مواد == {{Main|پيٽ جي کوپي}}{{See also|انساني جسم جي عضون جي فهرست}} [[پيٽ جي کوپي]] ۾ [[هاضمي جو سرشتو|هاضمي جي سرشتي]] جا گهڻا عضوا موجود هوندا آهن، جن ۾ [[معدو]]، [[ننڍو آنڊو]] ۽ ان سان ڳنڍيل [[اپينڊڪس (جسماني بناوت)|اپينڊڪس]] سميت [[وڏو آنڊو (جسماني بناوت)|وڏو آنڊو]] شامل آهن. هاضمي جا ٻيا عضوا [[هاضمي جا مددگار عضوا]] سڏبا آهن، جن ۾ [[جيرو]]، ان سان ڳنڍيل [[پِت جي ٿيلهي]] ۽ [[لبلبو]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نالين وسيلي سرشتي جي باقي حصن سان رابطو رکن ٿا. [[تري]] ۽ [[پيشابي سرشتو|پيشابي سرشتي]] جا عضوا، جن ۾ [[بُڪيو|بُڪيا]] ۽ [[ايڊرينل غدود]] شامل آهن، پڻ پيٽ اندر موجود هوندا آهن، ان سان گڏ [[شه رڳ]] ۽ [[وڏيون نسون|هيٺين وڏي نس]] سميت ڪيتريون ئي رت جون نليون پڻ هونديون آهن. [[پيشاب جي ٿيلهي]]، [[ڳڀيرڻ]]، [[فيلوپي نلي|فيلوپي نليون]] ۽ [[بيضو|بيضاڻيون]] پيٽ جا عضوا يا ڪُلهي جا عضوا سمجهي سگهجن ٿا. آخر ۾، پيٽ ۾ [[پيريٽونيم]] نالي هڪ وسيع جهلي موجود هوندي آهي. پيريٽونيم جو وڪڙ ڪجهه عضون کي مڪمل طور ڍڪي سگهي ٿو، جڏهن ته اهو عام طور پيٽ جي ڀت جي ويجهو رهندڙ عضون جي رڳو هڪ پاسي کي ڍڪي سگهي ٿو. ان کي [[پيريٽونيم پٺيان]] چيو ويندو آهي، ۽ بُڪين ۽ پيشاب نالين کي ''پيريٽونيم پٺيان'' عضوا چيو ويندو آهي. {{gallery|align=center|noborder=yes| |File:Sobo 1906 393.png|جيري جي ويجهو موجود مختلف عضون ۽ رت جي نلين جو ڏيک |File:Gray1120.png|پٺيان کان ڏٺل پيٽ جي اندرين عضون ۽ وڏين رت جي نلين جا لاڳاپا }} == ڏورا == {{main|پيٽ جا ڏورا}} {{Multiple image|direction=horizontal|align=right|image1=Grays Anatomy image392.png|caption1=''هينري گري (1825–1861ع). انساني جسم جي ايناٽامي''|image2=Example of a physically fit human male abdomen.jpg|width=225|height=225|caption2=هڪ [[مرد]] جو پيٽ}} [[پيٽ جي ڀت]] ۾ ڏورن جا ٽي تهه هوندا آهن. ٻاهران کان اندر ڏانهن اهي آهن: [[ٻاهريون ترڇو ڏورو]]، [[اندريون ترڇو ڏورو]] ۽ [[آڏو پيٽ وارو ڏورو]].<ref name="EB">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |title=Abdominal cavity |edition=15th |year=2010 |volume=I: A-Ak – Bayes |location=Chicago, IL |isbn=978-1-59339-837-8 |pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/19 19–20] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/19 }}</ref> اهي ٽيئي تهه [[ڪرنگهي جي هڏي]]، هيٺين پاسراٽين، [[ايليئڪ چوٽي]] ۽ [[عاني هڏي|عاني هڏيءَ]] جي وچ ۾ پکڙيل هوندا آهن. انهن جا سڀئي تاندورا وچين لڪير ڏانهن ملي، [[سڌي پيٽ واري ڏوري]] کي هڪ غلاف ۾ گهيرين ٿا ۽ پوءِ ٻئي پاسي [[اڇي لڪير (پيٽ)|اڇي لڪير]] وٽ پاڻ ۾ ملن ٿا. تاندورن جي هڪ ٻئي کي آرپار ڪرڻ سبب سگهه پيدا ٿئي ٿي، اهڙيءَ طرح [[ٻاهريون ترڇو ڏورو]] هيٺ ۽ اڳتي، [[اندريون ترڇو ڏورو]] مٿي ۽ اڳتي، ۽ آڏو پيٽ وارو ڏورو افقي نموني اڳتي هلندو آهي.<ref name="EB" /> [[آڏو پيٽ وارو ڏورو]] سنئون ۽ ٽڪنڊو هوندو آهي، جنهن جا تاندورا افقي نموني هلندا آهن. اهو اندرين ترڇي ڏوري ۽ هيٺ موجود [[آڏي فاشيا]] جي وچ ۾ هوندو آهي. اهو انگيوئنل لِگامينٽ، 7–12 پاسراٽين جي ڪارٽليج، ايليئڪ چوٽي ۽ ڇاتي-چيلهه فاشيا مان شروع ٿئي ٿو. اهو گڏيل ٽينڊن، [[زائيفائيڊ عمل]]، اڇي لڪير ۽ عاني چوٽيءَ ۾ داخل ٿئي ٿو. [[سڌو پيٽ وارو ڏورو|سڌا پيٽ وارا ڏورا]] ڊگها ۽ سنوان هوندا آهن. ڏوري کي [[ٽينڊني ڇيڄ|ٽينڊني ڇيڄن]] نالي ٽي ريشيدار پٽيون آرپار ڪٽين ٿيون. سڌو پيٽ وارو ڏورو هڪ ٿلهي غلاف ۾ بند هوندو آهي، جيڪو جيئن مٿي بيان ڪيو ويو آهي، پيٽ جي پاسي واري ڀت جي ٽنهي ڏورن جي تاندورن مان ٺهندو آهي. اهي [[عاني هڏي]] کان شروع ٿين ٿا، اڇي لڪير جي ٻنهي پاسن کان پيٽ مٿان چڙهن ٿا ۽ پنجين، ڇهين ۽ ستين پاسراٽيءَ جي ڪارٽليجن ۾ داخل ٿين ٿا. [[ران جي پاڙ]] واري علائقي ۾ [[انگيوئنل نالي]] تهن مان لنگهندڙ هڪ رستو آهي. هن وٿي مان [[خصيو|خصيا]] ڀت مان هيٺ لهي سگهن ٿا ۽ عورتن ۾ [[ڳڀيرڻ]] مان ايندڙ ريشيدار ڏوري لنگهي ٿي. هيءَ اها جاءِ پڻ آهي، جتي ڪمزوري پيدا ٿي [[انگيوئنل هرنيا]] جو سبب بڻجي سگهي ٿي.<ref name="EB" /> [[پيراميڊيلس ڏورو]] ننڍو ۽ ٽڪنڊو هوندو آهي. اهو هيٺين پيٽ ۾ سڌي پيٽ واري ڏوري جي اڳيان واقع هوندو آهي. اهو عاني هڏيءَ کان شروع ٿي [[دن]] تائين اڌ رستي تي اڇي لڪير ۾ داخل ٿئي ٿو. == ڪم == [[File:Abdominal Organs Anatomy.png|thumb|هڪ بالغ انساني مرد جي پيٽ جي عضون جي ايناٽامي]] ڪم جي لحاظ کان، انساني پيٽ اها جاءِ آهي، جتي هاضمي واري نالي جو گهڻو حصو موجود هوندو آهي، تنهنڪري کاڌي جو گهڻو جذب ۽ هاضمو هتي ٿيندو آهي. پيٽ اندر هاضمي واري نالي ۾ هيٺين [[کاڌي جي نلي]]، [[معدو]]، [[ٻارهن آڱري آنڊو]]، [[جيجنم]]، [[ايليم]]، [[سيڪم]] ۽ [[ڪيڙي جهڙو اپينڊڪس|اپينڊڪس]]، [[چڙهندڙ وڏو آنڊو|چڙهندڙ]]، [[آڏو وڏو آنڊو|آڏو]] ۽ [[لهندڙ وڏو آنڊو|لهندڙ وڏا آنڊا]]، [[سگمائيڊ وڏو آنڊو]] ۽ [[مقعدي آنڊو]] شامل آهن. پيٽ اندر موجود ٻين اهم عضون ۾ [[جيرو]]، [[بُڪيو|بُڪيا]]، [[لبلبو]] ۽ [[تري]] شامل آهن. [[پيٽ جي ڀت]] کي پويان (پٺي)، پاسي وارين (پاسن) ۽ اڳين (اڳيان) ڀتين ۾ ورهايو ويندو آهي. ===چرپر، ساهه کڻڻ ۽ ٻيا ڪم=== پيٽ جي ڏورن جا مختلف اهم ڪم آهن. اهي [[ساهه کڻڻ جا ڏورا|ساهه ٻاهر ڪڍڻ وارن ڏورن]] طور [[زور سان ساهه ٻاهر ڪڍڻ]] دوران ساهه کڻڻ جي عمل ۾ مدد ڪن ٿا. ان کان سواءِ، اهي ڏورا اندروني عضون جي حفاظت ڪن ٿا. وڌيڪ اهو ته، پٺيءَ جي ڏورن سان گڏ اهي جسماني بيهڪ لاءِ سهارو ڏين ٿا ۽ جسم جي شڪل جوڙڻ ۾ اهم آهن. جڏهن [[آوازي چير]] بند هجي ۽ [[ڇاتي]] ۽ [[ڪُلهو|ڪُلهن]] کي بيهاريو وڃي، تڏهن اهي [[کنگهه]]، [[پيشاب ڪرڻ]]، [[پاخانو ڪرڻ]]، [[ٻار ڄڻڻ]]، [[الٽي]] ۽ ڳائڻ جي عملن ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا.<ref name="EB" /> جڏهن ڪُلهن کي بيهاريو وڃي، تڏهن اهي ڌڙ جي اڳتي چرپر شروع ڪري سگهن ٿا. اهي [[حد کان وڌيڪ پٺتي ڇڪجڻ]] کي پڻ روڪين ٿا. جڏهن ڇاتيءَ کي بيهاريو وڃي، تڏهن اهي ڪُلهن کي مٿي ڇڪي سگهن ٿا ۽ آخرڪار ڪرنگهي جي هڏيءَ کي پاسي ڏانهن موڙي ۽ ڌڙ جي ڦيري ۾ مدد ڪري سگهن ٿا.<ref name="EB" /> ===جسماني بيهڪ=== آڏو پيٽ وارو ڏورو سڀ کان اونهو ڏورو آهي؛ تنهنڪري ان کي ٻاهران ڇهي نٿو سگهجي. اهو جسم جي بيهڪ تي گهرو اثر وجهي سگهي ٿو. اندريان ترڇا ڏورا پڻ اونها آهن ۽ جسماني بيهڪ تي اثر وجهن ٿا. اهي ٻئي [[ڪرنگهي جي هڏي|ڪرنگهي]] جي ڦيري ۽ پاسي واري موڙ ۾ شامل آهن ۽ ڪرنگهي کي اڳيان کان موڙڻ ۽ سهارو ڏيڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا. ٻاهريان ترڇا ڏورا وڌيڪ مٿاڇري وارا آهن ۽ اهي پڻ ڪرنگهي جي ڦيري ۽ پاسي واري موڙ ۾ شامل آهن. اهي سڌي بيهڻ وقت ڪرنگهي کي مستحڪم پڻ رکن ٿا. سڌو پيٽ وارو ڏورو پيٽ جو سڀ کان مٿاڇري وارو ڏورو نه آهي. ٻاهرين ترڇن ڏورن کان پکڙيل ٽينڊني غلاف سڌي پيٽ واري ڏوري کي ڍڪي ٿو. سڌو پيٽ وارو ڏورو اهو ڏورو آهي، جنهن کي تمام گهڻي جسماني سگهه رکندڙ ماڻهو ”سڪس پيڪ“ پيٽ جي صورت ۾ ٺاهين ٿا، جيتوڻيڪ هر پاسي پنج عمودي حصا هوندا آهن. هيٺيان ٻه حصا عاني هڏيءَ جي بلڪل مٿان هوندا آهن ۽ عام طور نظر نه ايندا آهن. سڌي پيٽ واري ڏوري جو ڪم پٺيءَ کي اڳتي موڙڻ (فليڪشن) آهي. پيٽ جي ڏورن جو مُک ڪم مرڪزي نموني سُسڻ وقت ڪرنگهي کي اڳتي موڙڻ آهي.<ref name="B">{{cite web |url=http://backandneck.about.com/od/anatomyexplained/p/abdominalmuscle.htm |title=The Abdominal Muscle Group |access-date=2010-07-13 |archive-date=2015-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151226202250/http://backandneck.about.com/od/anatomyexplained/p/abdominalmuscle.htm |url-status=dead }}</ref> ==سماج ۽ ثقافت== {{see also|پيٽ جو وچيون حصو|مقبول ثقافت ۾ دن}} پيٽ جي ٻاهرين ڏيک بابت سماجي ۽ ثقافتي تصور سڄي دنيا ۾ مختلف اهميت رکن ٿا. سماج جي قسم موجب، [[ٿولهه|وڌيڪ وزن]] گهڻي خوراڪ سبب دولت ۽ مان مرتبي جي نشاني، يا ورزش جي کوٽ سبب خراب صحت جي علامت سمجهي سگهجي ٿو. ڪيترين ئي ثقافتن ۾ اگهاڙو پيٽ نمايان طور جنسي ڪشش سان ڳنڍيو ويندو آهي ۽ ان کي [[ڇاتين جو چير|ڇاتين جي چير]] جهڙي نموني ڏٺو ويندو آهي. ==ورزش== {{main|پيٽ جي ورزش}} [[File:Superman exercise, isometric back hyperextension (cropped).png|thumb|سپر مين ورزش، جنهن ۾ رڳو پيٽ (ويڙهيل ٽوال مٿان) تي توازن رکندي مٿيون ڌڙ ۽ ڪُلهو فرش کان مٿي کنيا ويندا آهن ۽ عضوا موڙيل رکبا آهن. هن ورزش جون ڪيتريون ئي صورتون آهن.<ref>{{cite book |last1=Terry |first1=Michael |last2=Goodman |first2=Paul |title=Hockey Anatomy |date=2019 |publisher=Human Kinetics |location=Champaign |isbn=978-1-4925-3588-1 |pages=74–75}}</ref>]] ڪرنگهي کي سهارو ڏيڻ جا اهم جزا ۽ سٺي جسماني بيهڪ ۾ مددگار هئڻ سبب، پيٽ جي ڏورن کي پٺيءَ جي ڏورن سان گڏ صحيح نموني ورزش ڪرائڻ اهم آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جڏهن اهي ڪمزور يا حد کان وڌيڪ ڇڪيل هجن، تڏهن انهن ۾ سورناڪ ڇڪ ۽ [[زخم]] ٿي سگهن ٿا. صحيح نموني ورزش ڪرائڻ سان پيٽ جا ڏورا جسماني بيهڪ ۽ توازن کي بهتر ڪن ٿا، [[پٺيءَ جي سور]] جي دورن جو امڪان گهٽائين ٿا، پٺيءَ جي سور جي شدت گهٽائين ٿا،<ref>{{cite book |last1=Raj |first1=Joshua |title=A Guide to the Prevention and Treatment of Back Pain |date=2011 |publisher=Armour |location=Singapore |isbn=978-981-4305-32-7 |page=23}}</ref> زخمن کان بچائن ٿا،<ref>{{cite book |first1=Bill |last1=Reger-Nash |first2=Meredith |last2=Smith |first3=Gregory |last3=Juckett |title=Foundations of Wellness |date=2015 |publisher=Human Kinetics |isbn=978-1-4504-0200-2 |page=96}}</ref> پٺيءَ جي ڪجهه جراحتن کان بچڻ ۾ مدد ڪن ٿا ۽ پٺيءَ جي مسئلن يا ڪرنگهي جي جراحت کان پوءِ صحتيابيءَ ۾ مدد ڪن ٿا. مضبوط ٿيڻ سان پيٽ جا ڏورا لچڪ پڻ ڏين ٿا. پيٽ جي ڏورن کي سگهه ۽ جسماني تندرستيءَ جي ورزشن سان، ۽ سڄي جسم جي سگهه وڌائيندڙ طريقن جهڙوڪ [[پائليٽس]]،<ref>{{cite book |last1=Isacowitz |first1=Rael |title=Pilates |date=2014 |publisher=Human Kinetics |location=Champaign |isbn=978-1-4504-3416-4 |page=36 |edition=2}}</ref> [[ورزش طور يوگا|يوگا]]،<ref>{{cite book |last1=Swenson |first1=Doug |title=Power Yoga for Dummies |date=2001 |publisher=Wiley Publishers |location=Hoboken |chapter=Accumulating strong abs}}</ref> [[تائي چي]] ۽ [[هلڪي ڊوڙ]] جي مشق سان ڪم ڪرائي سگهجي ٿو. ==طبي اهميت== [[پيٽ جي ٿولهه]] هڪ اهڙي حالت آهي، جنهن ۾ [[پيٽ جي چرٻي]] يا اندرين عضون واري چرٻي پيٽ جي عضون جي وچ ۾ حد کان وڌيڪ گڏ ٿي وڃي ٿي. ان جو واسطو [[دل جي بيماري]]، [[دمو]] ۽ [[قسم 2 ذيابيطس|قسم 2 ذيابيطس]] جي وڌيڪ خطري سان آهي. [[پيٽ جو صدمو]] پيٽ تي لڳندڙ هڪ زخم آهي، جنهن ۾ پيٽ جي عضون کي نقصان پهچي سگهي ٿو. ان سان [[رت وهي وڃڻ|گهڻو رت وهي وڃڻ]] ۽ [[انفيڪشن]] جو خطرو لاڳاپيل هوندو آهي.<ref name="Jansen08">{{cite journal |vauthors=Jansen JO, Yule SR, Loudon MA |title=Investigation of blunt abdominal trauma |journal=BMJ |volume=336 |issue=7650 |pages=938–42 |date=April 2008 |pmid=18436949 |pmc=2335258 |doi=10.1136/bmj.39534.686192.80 }}</ref> هيٺين ڇاتيءَ تي زخم تري ۽ جيري کي پڻ نقصان پهچائي سگهي ٿو.<ref name="OxHandbookEM">{{cite book |last=Wyatt |first=Jonathon |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_t9l0/page/346/mode/2up |title=Oxford Handbook of Emergency Medicine |author2=Illingworth, RN |author3=Graham, CA |author4=Clancy, MJ |author5=Robertson, CE |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-920607-0 |page=346 |url-access=registration}}</ref> [[اندر ڌنسيل پيٽ]] اها حالت آهي، جنهن ۾ پيٽ اندر ڏانهن ڇڪيل هوندو آهي.<ref>{{cite book |title=Dorland's illustrated medical dictionary. |date=2012 |publisher=Saunders/Elsevier |location=Philadelphia |isbn=978-1-4160-6257-8 |page=2 |edition=32nd}}</ref> نئين ڄاول ٻار ۾ اهو [[پردي جو هرنيا]] ظاهر ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite book |author1=Durward, Heather |author2=Baston, Helen |title=Examination of the newborn: a practical guide |url=https://archive.org/details/examinationnewbo00bast_733 |url-access=limited |publisher=Routledge |location=New York |year=2001 |page=[https://archive.org/details/examinationnewbo00bast_733/page/n150 134] |isbn=978-0-415-19184-5 }}</ref> عام طور اهو [[غذائي کوٽ]] جي نشاندهي ڪري ٿو.<ref>{{cite book |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK420/ |title=Clinical Methods: The History, Physical, and Laboratory Examinations |author=Ferguson, Charles |year=1990 |editor1-last=Walker |editor1-first=HK |editor2-last=Hall |editor2-first=WD |editor3-last=Hurst |editor3-first=JW |chapter=Inspection, Auscultation, Palpation, and Percussion of the Abdomen |access-date=2013-11-27 |publisher=Butterworths |location=Boston |isbn=9780409900774 |edition=3rd}}</ref> ===بيماري=== {{Main|معدي ۽ آنڊن جي بيماري}} ڪيتريون ئي [[معدي ۽ آنڊن جي بيماري|معدي ۽ آنڊن جون بيماريون]] پيٽ جي عضون کي متاثر ڪن ٿيون. انهن ۾ [[معدي جي بيماري]]، [[جيري جي بيماري]]، [[لبلبي جي بيماري]]، [[پِت جي ٿيلهي]] ۽ [[پِت جي نلي]] جون بيماريون شامل آهن؛ آنڊن جي بيمارين ۾ [[آنڊن جي سوزش]]، [[سيليئڪ بيماري]]، [[ڊائيورٽيڪولائٽس]] ۽ [[چڙچڙي آنڊي جي سنڊروم]] شامل آهن. ===معائنو=== هاضمي واري نالي جي عضون جي جاچ لاءِ مختلف [[طبي طريقيڪار]] استعمال ڪري سگهجن ٿا. انهن ۾ [[اينڊوسڪوپي]]، [[ڪولونوسڪوپي]]، [[سگمائيڊوسڪوپي]]، [[اينٽيروسڪوپي]]، [[کاڌي جي نلي، معدي ۽ ٻارهن آڱري آنڊي جي اينڊوسڪوپي]] ۽ [[مجازي ڪولونوسڪوپي]] شامل آهن. ان کان سواءِ ڪيتريون ئي [[طبي عڪس نگاري]] جون ٽيڪنيڪون پڻ استعمال ڪري سگهجن ٿيون. [[پيٽ جو معائنو|پيٽ جي معائني]] ۾ مٿاڇري جون جسماني نشانيون اهم هونديون آهن. ====مٿاڇري جون نشانيون==== [[File:Surface projections of the organs of the trunk.png|thumb|[[ڌڙ]] جي عضون جون مٿاڇري واريون پروجيڪشنون، جن مان عضون جا هنڌ گهڻو ڪري [[مهره|مهرن]] جي سطحن، [[پاسراٽي|پاسراٽين]] ۽ [[ايليم (هڏي)|ايليم]] مان ڪڍيا ويندا آهن]] وچين لڪير ۾ مٿي [[زائيفائيڊ عمل]] کان هيٺ [[عاني جوڙ]] تائين هڪ هلڪي کاهي پکڙيل هوندي آهي، جيڪا پيٽ جي ڀت ۾ [[اڇي لڪير (پيٽ)|اڇي لڪير]] جي نمائندگي ڪري ٿي. ان جي لڳ ڀڳ وچ تي امبليڪس يا [[دن]] هوندو آهي. اڇي لڪير جي ٻنهي پاسن تي [[سڌو پيٽ وارو ڏورو]] ڏوريدار ماڻهن ۾ نمايان نظر ايندو آهي. انهن ڏورن جو خاڪو ٽي يا وڌيڪ آڏين کاهين سبب ٽٽل نظر ايندو آهي، جيڪي [[ٽينڊني ڇيڄ|ٽينڊني ڇيڄن]] کي ظاهر ڪن ٿيون. عام طور هڪ زائيفائيڊ عمل وٽ، هڪ دن وٽ، ۽ هڪ انهن ٻنهي جي وچ ۾ هوندي آهي. اڇي لڪير ۽ ٽينڊني ڇيڄن جي گڏجڻ سان پيٽ جو اهو ”سڪس پيڪ“ ٺهي ٿو، جنهن جي گهڻا ماڻهو خواهش ڪندا آهن. پيٽ جي مٿين پاسي واري حد سبڪاسٽل ڪنارو آهي (''[[سبڪاسٽل سطح]]'' تي يا ان جي ويجهو)، جيڪو [[ڪوڙي پاسراٽي|ڪوڙين پاسراٽين]] (8، 9، 10) جي ڪارٽليجن جي هڪ ٻئي سان ملڻ سان ٺهي ٿو. هيٺين پاسي واري حد [[ايليم (هڏي)|ايليم]] جي اڳئين چوٽي ۽ [[پوپارٽ جو لِگامينٽ]] آهي، جيڪو ايليم جي اڳئين مٿئين ڪنڊي کان [[عاني هڏي|عاني هڏي]] جي ڪنڊي تائين هلندو آهي. اهي هيٺيون حدون ڏسڻ ۾ ايندڙ کاهين سان نشان لڳل هونديون آهن. ٻنهي پاسن تي عاني ڪنڊن کان ٿورو مٿي ٻاهريان پيٽ وارا ڇلا هوندا آهن، جيڪي پيٽ جي ڏوريدار ڀت ۾ اهڙا کول آهن، جن مان مرد ۾ [[نطفي ڏوري]] نڪري ٿي، ۽ جن مان [[انگيوئنل هرنيا]] ڦاٽي ٻاهر اچي سگهي ٿو. پيٽ جي اندروني مواد جي هنڌ کي سمجهڻ جو هڪ طريقو ٽي افقي ۽ ٻه عمودي لڪيرون ڪڍڻ آهي. =====افقي لڪيرون===== [[File:Gray1225.png|thumb|پيٽ جو اڳيون حصو، جنهن ۾ ٻارهن آڱري آنڊي، لبلبي ۽ بُڪين لاءِ نشان ڏيکاريل آهن]] * انهن مان سڀ کان مٿين [[ٽرانس پائلورڪ لڪير]] سي. ايڊيسن جي آهي، جيڪا [[سُپرااسٽرنل کاهي]] ۽ عاني جوڙ جي مٿئين حصي جي وچ تي واقع هوندي آهي، ۽ اڪثر معدي جي پائلورڪ کول کي وچين لڪير کان هڪ انچ ساڄي پاسي ڪٽيندي آهي. هر [[بُڪيو|بُڪي]] جو [[بُڪي جو هائلم|هائلم]] ان کان ٿورو هيٺ هوندو آهي، جڏهن ته ان جو کاٻو ڇيڙو لڳ ڀڳ [[تري]] جي هيٺين حد کي ڇهندو آهي. اها پٺيان پهرين چيلهي واري مهره سان مطابقت رکي ٿي. * ٻي لڪير ''[[سبڪاسٽل لڪير]]'' آهي، جيڪا [[سبڪاسٽل ڪمان]] ([[ڏهين پاسراٽي]]) جي سڀ کان هيٺين نقطي کان ڪڍي ويندي آهي. اها ٽئين چيلهي واري مهره جي مٿئين حصي سان مطابقت رکي ٿي، ۽ دن کان لڳ ڀڳ هڪ انچ مٿي هوندي آهي. اها لڳ ڀڳ [[آڏو وڏو آنڊو]]، بُڪين جا هيٺيان ڇيڙا، ۽ [[ٻارهن آڱري آنڊو|ٻارهن آڱري آنڊي]] جي آڏي (ٽئين) حصي جي مٿئين حد ظاهر ڪري ٿي. * ٽئين لڪير کي ''[[انٽرٽيوبرڪيولر لڪير]]'' چيو ويندو آهي، ۽ اها ٻن کُهريل [[ٽيوبرڪل (جسماني بناوت)|ٽيوبرڪلن]] جي وچ ۾ هلندي آهي، جيڪي ايليم جي چوٽي جي ٻاهرئين ڪناري تي اڳئين مٿئين ڪنڊي کان لڳ ڀڳ {{convert|2+1/2|in|mm|spell=in}} پري محسوس ڪري سگهجن ٿا. هيءَ لڪير پنجين چيلهي واري مهره جي جسم سان مطابقت رکي ٿي، ۽ [[ايليو-سيڪل والو]] مان يا ان کان ٿورو مٿي لنگهي ٿي، جتي [[ننڍو آنڊو]] [[وڏو آنڊو|وڏي آنڊي]] سان ملي ٿو. =====عمودي لڪيرون===== ٻه عمودي يا وچ-پوپارٽ لڪيرون هر پاسي اڳئين مٿئين ڪنڊي ۽ عاني جوڙ جي وچ واري نقطي کان عمودي طور مٿي پاسراٽي ڪناري تائين ڪڍيون وينديون آهن. * ساڄي لڪير سڀ کان وڌيڪ ڪارائتي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ [[ايليو-سيڪل والو]] اتي واقع آهي، جتي اها انٽرٽيوبرڪيولر لڪير کي ڪٽي ٿي. [[اپينڊڪس (جسماني بناوت)|اپينڊڪس]] جو کول ان کان هڪ انچ هيٺ، [[ميڪ برني جو نقطو|ميڪ برني جي نقطي]] تي هوندو آهي. پنهنجي مٿئين حصي ۾ عمودي لڪير پاسراٽين جي هيٺين ڪناري، عام طور نائين پاسراٽي، وٽ ٽرانس پائلورڪ لڪير سان ملي ٿي، ۽ هتي [[پِت جي ٿيلهي]] واقع هوندي آهي. * کاٻي وچ-پوپارٽ لڪير پنهنجي مٿئين ٽن چوٿائين حصي ۾ [[لهندڙ وڏو آنڊو|لهندڙ وڏي آنڊي]] جي اندرين ڪناري سان مطابقت رکي ٿي. ساڄو سبڪاسٽل ڪنارو [[جيرو|جيري]] جي هيٺين حد سان مطابقت رکي ٿو، جڏهن ته ساڄو نپل ان جي مٿئين حد کان لڳ ڀڳ اڌ انچ مٿي هوندو آهي. ===چوٿايون ۽ علائقا=== [[File:Abdominal Quadrant Regions.jpg|thumb|upright=1.8|چوٿاين ۽ علائقن جو ڀيٽ وارو ڏيک]] {{anchor|quadrants}}{{Main|پيٽ جون چوٿايون ۽ علائقا}} ڪنهن عضوي يا بناوت جو هنڌ بيان ڪرڻ لاءِ پيٽ کي چوٿاين يا علائقن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روايتي طور چوٿايون کاٻي مٿئين، کاٻي هيٺئين، ساڄي مٿئين ۽ ساڄي هيٺئين طور بيان ڪيون وينديون آهن.{{uncited|date=July 2019}} چوٿايون پيٽ جي سور جي هنڌ بيان ڪرڻ ۾ پڻ اڪثر استعمال ٿينديون آهن.<ref>{{Cite book|title=Human anatomy|last=Saladin|first=Kenneth|publisher=McGraw-Hill|year=2011|isbn=9780071222075|pages=14}}</ref> پيٽ کي نون علائقن ۾ پڻ ورهائي سگهجي ٿو. {| class="wikitable" |- | ساڄو هائيپوڪونڊريئڪ/[[هائيپوڪونڊريم]] || ايپيگيسٽرڪ/[[ايپيگيسٽريم]] || کاٻو هائيپوڪونڊريئڪ/هائيپوڪونڊريم |- | ساڄو چيلهي وارو/پاسو/[[ليٽس (جسماني بناوت)|ليٽس]]/پاسي وارو || [[دن وارو علائقو|دن وارو]] || کاٻو چيلهي وارو/پاسو/ليٽس/پاسي وارو |- | ساڄو [[ران جي پاڙ|انگيوئنل]]/[[ايليئڪ کڏ|ايليئڪ]] || [[هائيپوگيسٽريم|هائيپوگيسٽرڪ]]/سُپرا[[عاني]] || کاٻو انگيوئنل/ايليئڪ |} اهي اصطلاح "hypo" مان نڪتل آهن، جنهن جي معنيٰ "هيٺ" آهي، ۽ "epi" جي معنيٰ "مٿي" آهي، جڏهن ته "chondron" جي معنيٰ "ڪارٽليج" آهي (هن صورت ۾ پاسراٽي جي ڪارٽليج) ۽ "gaster" جي معنيٰ معدو آهي. "کاٻي" ۽ "ساڄي" جي ابتڙ ترتيب ڄاڻي واڻي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جسماني بناوت جون نالاگذاريون [[معياري جسماني حالت|مريض جي پنهنجي ساڄي ۽ کاٻي]] کي ظاهر ڪن ٿيون.) "ساڄي ايليئڪ کڏ" (RIF) [[اپينڊيسائٽس]] وارن مريضن ۾ سور ۽ ڇهڻ سان سور جو هڪ عام هنڌ آهي. هن کڏ جو نالو [[ڪُلهي جي هڏي]] جي هيٺ موجود [[ايليئڪ کڏ]] تي رکيو ويو آهي، تنهنڪري اهو ڪجهه حد تائين غيردقيق آهي. گهڻيون جسماني بناوتون، جيڪي هن علائقي ۾ سور ۽ ڇهڻ سان سور پيدا ڪنديون آهن، حقيقت ۾ ايليم جي کڏ ۾ موجود نه هونديون آهن. بهرحال، هي اصطلاح عام استعمال ۾ آهي. ==جانورن جي فائيلن ۽ طبقن ۾== ===ڪورڊيٽا=== {{see|ڪورڊيٽا}} ====کير پياريندڙ جانور==== {{see also|کير پياريندڙ جانورن جي ايناٽامي}} ڪجهه کير پياريندڙ جانورن ۾ پيٽ جا عضوا انتهائي خاص بڻيل هوندا آهن. مثال طور، [[جڳالي جانور|جڳالي جانورن]] (کير پياريندڙ جانورن جو هڪ [[ذيلي سلسلو]]، جنهن ۾ [[ڍور]] ۽ [[رڍ]] شامل آهن) جو معدو چئن خانن ۾ ورهايل هوندو آهي: [[رومن]]، [[ريٽيڪولم (جسماني بناوت)|ريٽيڪولم]]، [[اوماسم]] ۽ [[ابوماسم]].<ref>"[http://www.answers.com/topic/ruminant Ruminant]." The Veterinary Dictionary. Elsevier, 2007. Retrieved 22 October 2007</ref> ===سنڌي پيرن وارا جاندار=== [[سنڌي پيرن وارا جاندار|سنڌي پيرن وارن جاندارن]] ۾ پيٽ مٿين تختين جي هڪ سلسلي مان ٺهيل هوندو آهي، جن کي [[ٽرگائٽ]] چيو ويندو آهي، ۽ هيٺين تختين مان، جن کي [[اسٽرنائٽ]] چيو ويندو آهي؛ سڄو حصو هڪ سخت پر ڇڪجڻ لائق جهليءَ سان گڏ رکيل هوندو آهي. ====جيت==== [[File:Abdomen-head-thorax-en.svg|thumb|انساني مرد ۽ [[چيلي]] جي [[هم رخي ارتقا|مشابه]] مجموعي [[مورفولوجي (حياتيات)|مورفولوجيون]]]] [[File:Scheme ant worker anatomy-en.svg|thumb|مزدور چيلي ۾، پيٽ [[پروپوڊيم]] تي ٻڌل هوندو آهي، جيڪو [[جيت جي مورفولوجي#ڇاتي|ڇاتي]] سان مليو هوندو آهي، ۽ [[ميٽاسوما]]، جيڪو پاڻ تنگ [[پيٽِيول (جيتن جي ايناٽامي)|پيٽيول]] ۽ ڦوڪيل [[گيسٽر (جيتن جي ايناٽامي)|گيسٽر]] ۾ ورهايل هوندو آهي.]] [[جيت|جيتن]] ۾ پيٽ، جيت جو هاضمي وارو نالو ۽ توليدي عضوا رکي ٿو. اهو جيتن جي گهڻن سلسلن ۾ يارهن حصن تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ گهڻن اعليٰ سلسلن جي بالغن ۾ يارهون حصو موجود نه هوندو آهي. انهن حصن جو انگ جنس کان جنس تائين بدلجي ٿو، ۽ عام [[ماکيءَ جي مک]] ۾ ڏسڻ ۾ ايندڙ حصن جو انگ گهٽجي رڳو ست ٿي وڃي ٿو. [[ڪوليمبولا]] (اسپرنگ ٽيلز) ۾ پيٽ ۾ رڳو ڇهه حصا هوندا آهن. پيٽ ڪڏهن ڪڏهن گهڻو بدلجي ويندو آهي. [[اپوڪريٽا]] (مکيون، چيونٽيون ۽ واسپس) ۾ پيٽ جو پهريون حصو [[ڇاتي (جيتن جي ايناٽامي)|ڇاتي]] سان ملي ويندو آهي ۽ ان کي [[پروپوڊيم]] چيو ويندو آهي. [[چيلي|چيونٽين]] ۾ ٻيو حصو تنگ [[پيٽِيول (جيتن جي ايناٽامي)|پيٽيول]] ٺاهيندو آهي. ڪجهه چيونٽين ۾ هڪ اضافي [[پوسٽ پيٽيول]] حصو هوندو آهي، ۽ باقي حصا ڦوڪيل [[گيسٽر (جيتن جي ايناٽامي)|گيسٽر]] ٺاهيندا آهن.<ref>{{cite web |url=http://www.desertants.org/indexpages/terminology.html |title=Glossary of Descriptive Terminology |publisher=Desertants.org |access-date=2013-07-08 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517144322/http://www.desertants.org/indexpages/terminology.html |archive-date=17 May 2013 }}</ref> پيٽيول ۽ گيسٽر (پيٽ جا ٻيا ۽ ان کان پوءِ وارا حصا) گڏيل طور [[ميٽاسوما]] سڏبا آهن. ٻين سنڌي پيرن وارن جاندارن جي ابتڙ، بالغ صورت ۾ جيتن جي پيٽ تي ٽنگون نه هونديون آهن، جيتوڻيڪ [[پروٽورا]] ۾ پيٽ جي پهرين ٽن حصن تي ابتدائي ٽنگ جهڙا عضوا هوندا آهن، ۽ [[آرڪيوگناٿا]] ۾ ننڍا، ڳنڍيل "اسٽائلي" هوندا آهن، جن کي ڪڏهن ڪڏهن ابتدائي عضوا سمجهيو ويندو آهي. [[ليپيڊوپٽيرا]] ۽ [[سمفائٽا]] (سا فلائيز) سميت ڪيترن ئي لاروا وارن جيتن ۾ پيٽ جي حصن تي گوشتالا عضوا هوندا آهن، جن کي [[پرو ليگ]] چيو ويندو آهي (انهن جي وڌيڪ ڄاتل ڇاتي وارين ٽنگن سان گڏ)، جيڪي هلندي وقت کين ٻوٽن جي پنن جي ڪنارن کي پڪڙڻ جي اجازت ڏين ٿا. ====اريڪنڊا==== [[اريڪنڊا]] (ڪوريئڙا، وڇون ۽ سندن ويجها جاندار) ۾ "پيٽ" جو اصطلاح "[[اوپيسٿوسوما]]" ("پويون جسم") سان بدلائي استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو جسم جو اهو حصو آهي، جيڪو ٽنگن ۽ مٿي واري حصي (پروسوما يا [[مٿو-ڇاتي]]) کان پٺيان هوندو آهي. ==پڻ ڏسو== {{Anatomy-terms}} * [[پيٽ جي چرٻي]] ==حوالا== {{Reflist}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wiktionary}} * {{cite Collier's|wstitle=Abdomen |short=x}} *{{Commonscatinline}} {{Human regional anatomy |state=expanded}} {{Abdominopelvic cavity}} {{Authority control}} [[زمرو:پيٽ| ]] [[زمرو:جانورن جي ايناٽامي]] [[زمرو:انساني ايناٽامي]] [[زمرو:انساني جسم جا عضوا]] [[زمرو:جانور]] [[زمرو:اناٽومي]] h2k9n15j87cd7zsaxlzgryji5vij7bt 404894 404893 2026-08-20T11:32:28Z Ibne maryam 17680 404894 wikitext text/x-wiki {{short description|سيني ۽ ڪُلهن جي وچ ۾ جسم جو حصو}} {{Infobox anatomy | Name= پيٽ | Latin= abdomen | Greek= ἦτρον | Image= Abdomen-periumbilical region.png | Image2 = Anatomy Abdomen Tiesworks.jpg | Caption2 = انساني مرد جو پيٽ ۽ اهي عضوا، جيڪي ان جي مٿاڇري هيٺان موجود هوندا آهن | Origin = | Blood = | Nerve = | Action = ڌڙ جي چرپر ۽ سهارو<br />ساهه کڻڻ ۾ مدد<br />اندروني عضون جي حفاظت<br />جسماني بيهڪ لاءِ سهارو | Antagonist= }} '''پيٽ''' (فقاريات ۾ '''بطن''' يا '''معدو''' پڻ<ref>{{Cite web |date=2025-04-27 |title=Thesaurus results for abdomen |url=https://dictionary.cambridge.org/thesaurus/abdomen |access-date=2025-04-27 |website=dictionary.cambridge.org |language=en}}</ref>، يا سنڌي پيرن وارن جاندارن ۾ '''ميٽاسوما''') انسانن ۽ ٻين [[فقاري جاندار|فقاري جاندارن]] ۾ [[ڌڙ]] جو [[ڇاتي]] (سينو) ۽ [[ڪُلهو|ڪُلهن]] جي وچ وارو اڳيون حصو آهي. پيٽ جي والاريل حصي کي [[پيٽ جي کوپي]] چيو ويندو آهي. [[سنڌي پيرن وارا جاندار|سنڌي پيرن وارن جاندارن]] ۾، اهو جسم جو [[پويون (جسماني بناوت)|پويون]] [[ٽيگما (حياتيات)|ٽيگما]] آهي؛ جيڪو ڇاتي يا [[مٿو-ڇاتي]] کان پوءِ هوندو آهي.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/abdomen Abdomen]. Dictionary.com. The American Heritage Dictionary of the English Language, 4th Edition. Retrieved 22 October 2007</ref> انسانن ۾ پيٽ، [[ڇاتيءَ جو پردو|ڇاتيءَ جي پردي]] وٽ ڇاتيءَ کان شروع ٿي [[ڪُلهو|ڪُلهن]] وٽ [[ڪُلهي جي ڪناري]] تائين پکڙيل هوندو آهي. ڪُلهي جي ڪناري [[چيلهه-سيڪرمي جوڙ]] ([[چيلهه جا مهره|L5]] ۽ [[مهره#سيڪرم|S1]] جي وچ واري [[مهرن وچ واري ڊسڪ]]) کان [[عاني جوڙ]] تائين پکڙيل هوندي آهي ۽ [[ڪُلهي جي داخلي منهن]] جي ڪناري بڻجي ٿي. هن داخلي منهن جي مٿان ۽ ڇاتيءَ جي پردي جي هيٺان واري جاءِ کي پيٽ جي کوپي چيو ويندو آهي. پيٽ جي کوپي جي حد اڳيان [[پيٽ جي ڀت]] ۽ پٺيان پيريٽونيم جي مٿاڇري سان ٺهندي آهي. فقاري جاندارن ۾ پيٽ هڪ وڏي [[جسماني کوپي]] آهي، جيڪا اڳيان ۽ پاسن کان پيٽ جي ڏورن ۽ پٺيان [[ڪرنگهي جي هڏي]] جي هڪ حصي سان گهيريل هوندي آهي. هيٺيون پاسراٽيون پڻ اڳين ۽ پاسي وارين ڀتين کي گهيري سگهن ٿيون. پيٽ جي کوپي، ڪُلهي جي کوپي سان لاڳيتي ۽ ان جي مٿان هوندي آهي. اها پردي وسيلي [[ڇاتيءَ جي کوپي]] سان ڳنڍيل هوندي آهي. [[شه رڳ]]، [[هيٺين وڏي نس]] ۽ [[کاڌي جي نلي]] جهڙيون بناوتون پردي مان لنگهن ٿيون. پيٽ ۽ ڪُلهي جون ٻئي کوپيون هڪ سيرسي جهليءَ سان ڍڪيل هونديون آهن، جنهن کي [[ڀتي پيريٽونيم]] چيو ويندو آهي. هيءَ جهلي عضون کي ڍڪيندڙ [[عضوي پيريٽونيم]] سان لاڳيتي هوندي آهي.<ref>[http://www.answers.com/topic/peritoneum Peritoneum]. The Veterinary Dictionary. Elsevier, 2007. Retrieved 22 October 2007</ref> فقاري جاندارن جي پيٽ ۾ ڪيترائي [[عضوو (جسماني بناوت)|عضوا]] هوندا آهن، جيڪي مثال طور [[هاضمي جو سرشتو|هاضمي جي سرشتي]]، [[پيشابي سرشتو|پيشابي سرشتي]] ۽ [[ڏورن جو سرشتو|ڏورن جي سرشتي]] سان واسطو رکن ٿا. == مواد == {{Main|پيٽ جي کوپي}}{{See also|انساني جسم جي عضون جي فهرست}} [[پيٽ جي کوپي]] ۾ [[هاضمي جو سرشتو|هاضمي جي سرشتي]] جا گهڻا عضوا موجود هوندا آهن، جن ۾ [[معدو]]، [[ننڍو آنڊو]] ۽ ان سان ڳنڍيل [[اپينڊڪس (جسماني بناوت)|اپينڊڪس]] سميت [[وڏو آنڊو (جسماني بناوت)|وڏو آنڊو]] شامل آهن. هاضمي جا ٻيا عضوا [[هاضمي جا مددگار عضوا]] سڏبا آهن، جن ۾ [[جيرو]]، ان سان ڳنڍيل [[پِت جي ٿيلهي]] ۽ [[لبلبو]] شامل آهن، ۽ اهي مختلف نالين وسيلي سرشتي جي باقي حصن سان رابطو رکن ٿا. [[تري]] ۽ [[پيشابي سرشتو|پيشابي سرشتي]] جا عضوا، جن ۾ [[بُڪيو|بُڪيا]] ۽ [[ايڊرينل غدود]] شامل آهن، پڻ پيٽ اندر موجود هوندا آهن، ان سان گڏ [[شه رڳ]] ۽ [[وڏيون نسون|هيٺين وڏي نس]] سميت ڪيتريون ئي رت جون نليون پڻ هونديون آهن. [[پيشاب جي ٿيلهي]]، [[ڳڀيرڻ]]، [[فيلوپي نلي|فيلوپي نليون]] ۽ [[بيضو|بيضاڻيون]] پيٽ جا عضوا يا ڪُلهي جا عضوا سمجهي سگهجن ٿا. آخر ۾، پيٽ ۾ [[پيريٽونيم]] نالي هڪ وسيع جهلي موجود هوندي آهي. پيريٽونيم جو وڪڙ ڪجهه عضون کي مڪمل طور ڍڪي سگهي ٿو، جڏهن ته اهو عام طور پيٽ جي ڀت جي ويجهو رهندڙ عضون جي رڳو هڪ پاسي کي ڍڪي سگهي ٿو. ان کي [[پيريٽونيم پٺيان]] چيو ويندو آهي، ۽ بُڪين ۽ پيشاب نالين کي ''پيريٽونيم پٺيان'' عضوا چيو ويندو آهي. {{gallery|align=center|noborder=yes| |File:Sobo 1906 393.png|جيري جي ويجهو موجود مختلف عضون ۽ رت جي نلين جو ڏيک |File:Gray1120.png|پٺيان کان ڏٺل پيٽ جي اندرين عضون ۽ وڏين رت جي نلين جا لاڳاپا }} == ڏورا == {{main|پيٽ جا ڏورا}} {{Multiple image|direction=horizontal|align=right|image1=Grays Anatomy image392.png|caption1=''هينري گري (1825–1861ع). انساني جسم جي ايناٽامي''|image2=Example of a physically fit human male abdomen.jpg|width=225|height=225|caption2=هڪ [[مرد]] جو پيٽ}} [[پيٽ جي ڀت]] ۾ ڏورن جا ٽي تهه هوندا آهن. ٻاهران کان اندر ڏانهن اهي آهن: [[ٻاهريون ترڇو ڏورو]]، [[اندريون ترڇو ڏورو]] ۽ [[آڏو پيٽ وارو ڏورو]].<ref name="EB">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |title=Abdominal cavity |edition=15th |year=2010 |volume=I: A-Ak – Bayes |location=Chicago, IL |isbn=978-1-59339-837-8 |pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/19 19–20] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/19 }}</ref> اهي ٽيئي تهه [[ڪرنگهي جي هڏي]]، هيٺين پاسراٽين، [[ايليئڪ چوٽي]] ۽ [[عاني هڏي|عاني هڏيءَ]] جي وچ ۾ پکڙيل هوندا آهن. انهن جا سڀئي تاندورا وچين لڪير ڏانهن ملي، [[سڌي پيٽ واري ڏوري]] کي هڪ غلاف ۾ گهيرين ٿا ۽ پوءِ ٻئي پاسي [[اڇي لڪير (پيٽ)|اڇي لڪير]] وٽ پاڻ ۾ ملن ٿا. تاندورن جي هڪ ٻئي کي آرپار ڪرڻ سبب سگهه پيدا ٿئي ٿي، اهڙيءَ طرح [[ٻاهريون ترڇو ڏورو]] هيٺ ۽ اڳتي، [[اندريون ترڇو ڏورو]] مٿي ۽ اڳتي، ۽ آڏو پيٽ وارو ڏورو افقي نموني اڳتي هلندو آهي.<ref name="EB" /> [[آڏو پيٽ وارو ڏورو]] سنئون ۽ ٽڪنڊو هوندو آهي، جنهن جا تاندورا افقي نموني هلندا آهن. اهو اندرين ترڇي ڏوري ۽ هيٺ موجود [[آڏي فاشيا]] جي وچ ۾ هوندو آهي. اهو انگيوئنل لِگامينٽ، 7–12 پاسراٽين جي ڪارٽليج، ايليئڪ چوٽي ۽ ڇاتي-چيلهه فاشيا مان شروع ٿئي ٿو. اهو گڏيل ٽينڊن، [[زائيفائيڊ عمل]]، اڇي لڪير ۽ عاني چوٽيءَ ۾ داخل ٿئي ٿو. [[سڌو پيٽ وارو ڏورو|سڌا پيٽ وارا ڏورا]] ڊگها ۽ سنوان هوندا آهن. ڏوري کي [[ٽينڊني ڇيڄ|ٽينڊني ڇيڄن]] نالي ٽي ريشيدار پٽيون آرپار ڪٽين ٿيون. سڌو پيٽ وارو ڏورو هڪ ٿلهي غلاف ۾ بند هوندو آهي، جيڪو جيئن مٿي بيان ڪيو ويو آهي، پيٽ جي پاسي واري ڀت جي ٽنهي ڏورن جي تاندورن مان ٺهندو آهي. اهي [[عاني هڏي]] کان شروع ٿين ٿا، اڇي لڪير جي ٻنهي پاسن کان پيٽ مٿان چڙهن ٿا ۽ پنجين، ڇهين ۽ ستين پاسراٽيءَ جي ڪارٽليجن ۾ داخل ٿين ٿا. [[ران جي پاڙ]] واري علائقي ۾ [[انگيوئنل نالي]] تهن مان لنگهندڙ هڪ رستو آهي. هن وٿي مان [[خصيو|خصيا]] ڀت مان هيٺ لهي سگهن ٿا ۽ عورتن ۾ [[ڳڀيرڻ]] مان ايندڙ ريشيدار ڏوري لنگهي ٿي. هيءَ اها جاءِ پڻ آهي، جتي ڪمزوري پيدا ٿي [[انگيوئنل هرنيا]] جو سبب بڻجي سگهي ٿي.<ref name="EB" /> [[پيراميڊيلس ڏورو]] ننڍو ۽ ٽڪنڊو هوندو آهي. اهو هيٺين پيٽ ۾ سڌي پيٽ واري ڏوري جي اڳيان واقع هوندو آهي. اهو عاني هڏيءَ کان شروع ٿي [[دن]] تائين اڌ رستي تي اڇي لڪير ۾ داخل ٿئي ٿو. == ڪم == [[File:Abdominal Organs Anatomy.png|thumb|هڪ بالغ انساني مرد جي پيٽ جي عضون جي ايناٽامي]] ڪم جي لحاظ کان، انساني پيٽ اها جاءِ آهي، جتي هاضمي واري نالي جو گهڻو حصو موجود هوندو آهي، تنهنڪري کاڌي جو گهڻو جذب ۽ هاضمو هتي ٿيندو آهي. پيٽ اندر هاضمي واري نالي ۾ هيٺين [[کاڌي جي نلي]]، [[معدو]]، [[ٻارهن آڱري آنڊو]]، [[جيجنم]]، [[ايليم]]، [[سيڪم]] ۽ [[ڪيڙي جهڙو اپينڊڪس|اپينڊڪس]]، [[چڙهندڙ وڏو آنڊو|چڙهندڙ]]، [[آڏو وڏو آنڊو|آڏو]] ۽ [[لهندڙ وڏو آنڊو|لهندڙ وڏا آنڊا]]، [[سگمائيڊ وڏو آنڊو]] ۽ [[مقعدي آنڊو]] شامل آهن. پيٽ اندر موجود ٻين اهم عضون ۾ [[جيرو]]، [[بُڪيو|بُڪيا]]، [[لبلبو]] ۽ [[تري]] شامل آهن. [[پيٽ جي ڀت]] کي پويان (پٺي)، پاسي وارين (پاسن) ۽ اڳين (اڳيان) ڀتين ۾ ورهايو ويندو آهي. ===چرپر، ساهه کڻڻ ۽ ٻيا ڪم=== پيٽ جي ڏورن جا مختلف اهم ڪم آهن. اهي [[ساهه کڻڻ جا ڏورا|ساهه ٻاهر ڪڍڻ وارن ڏورن]] طور [[زور سان ساهه ٻاهر ڪڍڻ]] دوران ساهه کڻڻ جي عمل ۾ مدد ڪن ٿا. ان کان سواءِ، اهي ڏورا اندروني عضون جي حفاظت ڪن ٿا. وڌيڪ اهو ته، پٺيءَ جي ڏورن سان گڏ اهي جسماني بيهڪ لاءِ سهارو ڏين ٿا ۽ جسم جي شڪل جوڙڻ ۾ اهم آهن. جڏهن [[آوازي چير]] بند هجي ۽ [[ڇاتي]] ۽ [[ڪُلهو|ڪُلهن]] کي بيهاريو وڃي، تڏهن اهي [[کنگهه]]، [[پيشاب ڪرڻ]]، [[پاخانو ڪرڻ]]، [[ٻار ڄڻڻ]]، [[الٽي]] ۽ ڳائڻ جي عملن ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا.<ref name="EB" /> جڏهن ڪُلهن کي بيهاريو وڃي، تڏهن اهي ڌڙ جي اڳتي چرپر شروع ڪري سگهن ٿا. اهي [[حد کان وڌيڪ پٺتي ڇڪجڻ]] کي پڻ روڪين ٿا. جڏهن ڇاتيءَ کي بيهاريو وڃي، تڏهن اهي ڪُلهن کي مٿي ڇڪي سگهن ٿا ۽ آخرڪار ڪرنگهي جي هڏيءَ کي پاسي ڏانهن موڙي ۽ ڌڙ جي ڦيري ۾ مدد ڪري سگهن ٿا.<ref name="EB" /> ===جسماني بيهڪ=== آڏو پيٽ وارو ڏورو سڀ کان اونهو ڏورو آهي؛ تنهنڪري ان کي ٻاهران ڇهي نٿو سگهجي. اهو جسم جي بيهڪ تي گهرو اثر وجهي سگهي ٿو. اندريان ترڇا ڏورا پڻ اونها آهن ۽ جسماني بيهڪ تي اثر وجهن ٿا. اهي ٻئي [[ڪرنگهي جي هڏي|ڪرنگهي]] جي ڦيري ۽ پاسي واري موڙ ۾ شامل آهن ۽ ڪرنگهي کي اڳيان کان موڙڻ ۽ سهارو ڏيڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا. ٻاهريان ترڇا ڏورا وڌيڪ مٿاڇري وارا آهن ۽ اهي پڻ ڪرنگهي جي ڦيري ۽ پاسي واري موڙ ۾ شامل آهن. اهي سڌي بيهڻ وقت ڪرنگهي کي مستحڪم پڻ رکن ٿا. سڌو پيٽ وارو ڏورو پيٽ جو سڀ کان مٿاڇري وارو ڏورو نه آهي. ٻاهرين ترڇن ڏورن کان پکڙيل ٽينڊني غلاف سڌي پيٽ واري ڏوري کي ڍڪي ٿو. سڌو پيٽ وارو ڏورو اهو ڏورو آهي، جنهن کي تمام گهڻي جسماني سگهه رکندڙ ماڻهو ”سڪس پيڪ“ پيٽ جي صورت ۾ ٺاهين ٿا، جيتوڻيڪ هر پاسي پنج عمودي حصا هوندا آهن. هيٺيان ٻه حصا عاني هڏيءَ جي بلڪل مٿان هوندا آهن ۽ عام طور نظر نه ايندا آهن. سڌي پيٽ واري ڏوري جو ڪم پٺيءَ کي اڳتي موڙڻ (فليڪشن) آهي. پيٽ جي ڏورن جو مُک ڪم مرڪزي نموني سُسڻ وقت ڪرنگهي کي اڳتي موڙڻ آهي.<ref name="B">{{cite web |url=http://backandneck.about.com/od/anatomyexplained/p/abdominalmuscle.htm |title=The Abdominal Muscle Group |access-date=2010-07-13 |archive-date=2015-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151226202250/http://backandneck.about.com/od/anatomyexplained/p/abdominalmuscle.htm |url-status=dead }}</ref> ==سماج ۽ ثقافت== {{see also|پيٽ جو وچيون حصو|مقبول ثقافت ۾ دن}} پيٽ جي ٻاهرين ڏيک بابت سماجي ۽ ثقافتي تصور سڄي دنيا ۾ مختلف اهميت رکن ٿا. سماج جي قسم موجب، [[ٿولهه|وڌيڪ وزن]] گهڻي خوراڪ سبب دولت ۽ مان مرتبي جي نشاني، يا ورزش جي کوٽ سبب خراب صحت جي علامت سمجهي سگهجي ٿو. ڪيترين ئي ثقافتن ۾ اگهاڙو پيٽ نمايان طور جنسي ڪشش سان ڳنڍيو ويندو آهي ۽ ان کي [[ڇاتين جو چير|ڇاتين جي چير]] جهڙي نموني ڏٺو ويندو آهي. ==ورزش== {{main|پيٽ جي ورزش}} [[File:Superman exercise, isometric back hyperextension (cropped).png|thumb|سپر مين ورزش، جنهن ۾ رڳو پيٽ (ويڙهيل ٽوال مٿان) تي توازن رکندي مٿيون ڌڙ ۽ ڪُلهو فرش کان مٿي کنيا ويندا آهن ۽ عضوا موڙيل رکبا آهن. هن ورزش جون ڪيتريون ئي صورتون آهن.<ref>{{cite book |last1=Terry |first1=Michael |last2=Goodman |first2=Paul |title=Hockey Anatomy |date=2019 |publisher=Human Kinetics |location=Champaign |isbn=978-1-4925-3588-1 |pages=74–75}}</ref>]] ڪرنگهي کي سهارو ڏيڻ جا اهم جزا ۽ سٺي جسماني بيهڪ ۾ مددگار هئڻ سبب، پيٽ جي ڏورن کي پٺيءَ جي ڏورن سان گڏ صحيح نموني ورزش ڪرائڻ اهم آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جڏهن اهي ڪمزور يا حد کان وڌيڪ ڇڪيل هجن، تڏهن انهن ۾ سورناڪ ڇڪ ۽ [[زخم]] ٿي سگهن ٿا. صحيح نموني ورزش ڪرائڻ سان پيٽ جا ڏورا جسماني بيهڪ ۽ توازن کي بهتر ڪن ٿا، [[پٺيءَ جي سور]] جي دورن جو امڪان گهٽائين ٿا، پٺيءَ جي سور جي شدت گهٽائين ٿا،<ref>{{cite book |last1=Raj |first1=Joshua |title=A Guide to the Prevention and Treatment of Back Pain |date=2011 |publisher=Armour |location=Singapore |isbn=978-981-4305-32-7 |page=23}}</ref> زخمن کان بچائن ٿا،<ref>{{cite book |first1=Bill |last1=Reger-Nash |first2=Meredith |last2=Smith |first3=Gregory |last3=Juckett |title=Foundations of Wellness |date=2015 |publisher=Human Kinetics |isbn=978-1-4504-0200-2 |page=96}}</ref> پٺيءَ جي ڪجهه جراحتن کان بچڻ ۾ مدد ڪن ٿا ۽ پٺيءَ جي مسئلن يا ڪرنگهي جي جراحت کان پوءِ صحتيابيءَ ۾ مدد ڪن ٿا. مضبوط ٿيڻ سان پيٽ جا ڏورا لچڪ پڻ ڏين ٿا. پيٽ جي ڏورن کي سگهه ۽ جسماني تندرستيءَ جي ورزشن سان، ۽ سڄي جسم جي سگهه وڌائيندڙ طريقن جهڙوڪ [[پائليٽس]]،<ref>{{cite book |last1=Isacowitz |first1=Rael |title=Pilates |date=2014 |publisher=Human Kinetics |location=Champaign |isbn=978-1-4504-3416-4 |page=36 |edition=2}}</ref> [[ورزش طور يوگا|يوگا]]،<ref>{{cite book |last1=Swenson |first1=Doug |title=Power Yoga for Dummies |date=2001 |publisher=Wiley Publishers |location=Hoboken |chapter=Accumulating strong abs}}</ref> [[تائي چي]] ۽ [[هلڪي ڊوڙ]] جي مشق سان ڪم ڪرائي سگهجي ٿو. ==طبي اهميت== [[پيٽ جي ٿولهه]] هڪ اهڙي حالت آهي، جنهن ۾ [[پيٽ جي چرٻي]] يا اندرين عضون واري چرٻي پيٽ جي عضون جي وچ ۾ حد کان وڌيڪ گڏ ٿي وڃي ٿي. ان جو واسطو [[دل جي بيماري]]، [[دمو]] ۽ [[قسم 2 ذيابيطس|قسم 2 ذيابيطس]] جي وڌيڪ خطري سان آهي. [[پيٽ جو صدمو]] پيٽ تي لڳندڙ هڪ زخم آهي، جنهن ۾ پيٽ جي عضون کي نقصان پهچي سگهي ٿو. ان سان [[رت وهي وڃڻ|گهڻو رت وهي وڃڻ]] ۽ [[انفيڪشن]] جو خطرو لاڳاپيل هوندو آهي.<ref name="Jansen08">{{cite journal |vauthors=Jansen JO, Yule SR, Loudon MA |title=Investigation of blunt abdominal trauma |journal=BMJ |volume=336 |issue=7650 |pages=938–42 |date=April 2008 |pmid=18436949 |pmc=2335258 |doi=10.1136/bmj.39534.686192.80 }}</ref> هيٺين ڇاتيءَ تي زخم تري ۽ جيري کي پڻ نقصان پهچائي سگهي ٿو.<ref name="OxHandbookEM">{{cite book |last=Wyatt |first=Jonathon |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_t9l0/page/346/mode/2up |title=Oxford Handbook of Emergency Medicine |author2=Illingworth, RN |author3=Graham, CA |author4=Clancy, MJ |author5=Robertson, CE |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-920607-0 |page=346 |url-access=registration}}</ref> [[اندر ڌنسيل پيٽ]] اها حالت آهي، جنهن ۾ پيٽ اندر ڏانهن ڇڪيل هوندو آهي.<ref>{{cite book |title=Dorland's illustrated medical dictionary. |date=2012 |publisher=Saunders/Elsevier |location=Philadelphia |isbn=978-1-4160-6257-8 |page=2 |edition=32nd}}</ref> نئين ڄاول ٻار ۾ اهو [[پردي جو هرنيا]] ظاهر ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite book |author1=Durward, Heather |author2=Baston, Helen |title=Examination of the newborn: a practical guide |url=https://archive.org/details/examinationnewbo00bast_733 |url-access=limited |publisher=Routledge |location=New York |year=2001 |page=[https://archive.org/details/examinationnewbo00bast_733/page/n150 134] |isbn=978-0-415-19184-5 }}</ref> عام طور اهو [[غذائي کوٽ]] جي نشاندهي ڪري ٿو.<ref>{{cite book |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK420/ |title=Clinical Methods: The History, Physical, and Laboratory Examinations |author=Ferguson, Charles |year=1990 |editor1-last=Walker |editor1-first=HK |editor2-last=Hall |editor2-first=WD |editor3-last=Hurst |editor3-first=JW |chapter=Inspection, Auscultation, Palpation, and Percussion of the Abdomen |access-date=2013-11-27 |publisher=Butterworths |location=Boston |isbn=9780409900774 |edition=3rd}}</ref> ===بيماري=== {{Main|معدي ۽ آنڊن جي بيماري}} ڪيتريون ئي [[معدي ۽ آنڊن جي بيماري|معدي ۽ آنڊن جون بيماريون]] پيٽ جي عضون کي متاثر ڪن ٿيون. انهن ۾ [[معدي جي بيماري]]، [[جيري جي بيماري]]، [[لبلبي جي بيماري]]، [[پِت جي ٿيلهي]] ۽ [[پِت جي نلي]] جون بيماريون شامل آهن؛ آنڊن جي بيمارين ۾ [[آنڊن جي سوزش]]، [[سيليئڪ بيماري]]، [[ڊائيورٽيڪولائٽس]] ۽ [[چڙچڙي آنڊي جي سنڊروم]] شامل آهن. ===معائنو=== هاضمي واري نالي جي عضون جي جاچ لاءِ مختلف [[طبي طريقيڪار]] استعمال ڪري سگهجن ٿا. انهن ۾ [[اينڊوسڪوپي]]، [[ڪولونوسڪوپي]]، [[سگمائيڊوسڪوپي]]، [[اينٽيروسڪوپي]]، [[کاڌي جي نلي، معدي ۽ ٻارهن آڱري آنڊي جي اينڊوسڪوپي]] ۽ [[مجازي ڪولونوسڪوپي]] شامل آهن. ان کان سواءِ ڪيتريون ئي [[طبي عڪس نگاري]] جون ٽيڪنيڪون پڻ استعمال ڪري سگهجن ٿيون. [[پيٽ جو معائنو|پيٽ جي معائني]] ۾ مٿاڇري جون جسماني نشانيون اهم هونديون آهن. ====مٿاڇري جون نشانيون==== [[File:Surface projections of the organs of the trunk.png|thumb|[[ڌڙ]] جي عضون جون مٿاڇري واريون پروجيڪشنون، جن مان عضون جا هنڌ گهڻو ڪري [[مهره|مهرن]] جي سطحن، [[پاسراٽي|پاسراٽين]] ۽ [[ايليم (هڏي)|ايليم]] مان ڪڍيا ويندا آهن]] وچين لڪير ۾ مٿي [[زائيفائيڊ عمل]] کان هيٺ [[عاني جوڙ]] تائين هڪ هلڪي کاهي پکڙيل هوندي آهي، جيڪا پيٽ جي ڀت ۾ [[اڇي لڪير (پيٽ)|اڇي لڪير]] جي نمائندگي ڪري ٿي. ان جي لڳ ڀڳ وچ تي امبليڪس يا [[دن]] هوندو آهي. اڇي لڪير جي ٻنهي پاسن تي [[سڌو پيٽ وارو ڏورو]] ڏوريدار ماڻهن ۾ نمايان نظر ايندو آهي. انهن ڏورن جو خاڪو ٽي يا وڌيڪ آڏين کاهين سبب ٽٽل نظر ايندو آهي، جيڪي [[ٽينڊني ڇيڄ|ٽينڊني ڇيڄن]] کي ظاهر ڪن ٿيون. عام طور هڪ زائيفائيڊ عمل وٽ، هڪ دن وٽ، ۽ هڪ انهن ٻنهي جي وچ ۾ هوندي آهي. اڇي لڪير ۽ ٽينڊني ڇيڄن جي گڏجڻ سان پيٽ جو اهو ”سڪس پيڪ“ ٺهي ٿو، جنهن جي گهڻا ماڻهو خواهش ڪندا آهن. پيٽ جي مٿين پاسي واري حد سبڪاسٽل ڪنارو آهي (''[[سبڪاسٽل سطح]]'' تي يا ان جي ويجهو)، جيڪو [[ڪوڙي پاسراٽي|ڪوڙين پاسراٽين]] (8، 9، 10) جي ڪارٽليجن جي هڪ ٻئي سان ملڻ سان ٺهي ٿو. هيٺين پاسي واري حد [[ايليم (هڏي)|ايليم]] جي اڳئين چوٽي ۽ [[پوپارٽ جو لِگامينٽ]] آهي، جيڪو ايليم جي اڳئين مٿئين ڪنڊي کان [[عاني هڏي|عاني هڏي]] جي ڪنڊي تائين هلندو آهي. اهي هيٺيون حدون ڏسڻ ۾ ايندڙ کاهين سان نشان لڳل هونديون آهن. ٻنهي پاسن تي عاني ڪنڊن کان ٿورو مٿي ٻاهريان پيٽ وارا ڇلا هوندا آهن، جيڪي پيٽ جي ڏوريدار ڀت ۾ اهڙا کول آهن، جن مان مرد ۾ [[نطفي ڏوري]] نڪري ٿي، ۽ جن مان [[انگيوئنل هرنيا]] ڦاٽي ٻاهر اچي سگهي ٿو. پيٽ جي اندروني مواد جي هنڌ کي سمجهڻ جو هڪ طريقو ٽي افقي ۽ ٻه عمودي لڪيرون ڪڍڻ آهي. =====افقي لڪيرون===== [[File:Gray1225.png|thumb|پيٽ جو اڳيون حصو، جنهن ۾ ٻارهن آڱري آنڊي، لبلبي ۽ بُڪين لاءِ نشان ڏيکاريل آهن]] * انهن مان سڀ کان مٿين [[ٽرانس پائلورڪ لڪير]] سي. ايڊيسن جي آهي، جيڪا [[سُپرااسٽرنل کاهي]] ۽ عاني جوڙ جي مٿئين حصي جي وچ تي واقع هوندي آهي، ۽ اڪثر معدي جي پائلورڪ کول کي وچين لڪير کان هڪ انچ ساڄي پاسي ڪٽيندي آهي. هر [[بُڪيو|بُڪي]] جو [[بُڪي جو هائلم|هائلم]] ان کان ٿورو هيٺ هوندو آهي، جڏهن ته ان جو کاٻو ڇيڙو لڳ ڀڳ [[تري]] جي هيٺين حد کي ڇهندو آهي. اها پٺيان پهرين چيلهي واري مهره سان مطابقت رکي ٿي. * ٻي لڪير ''[[سبڪاسٽل لڪير]]'' آهي، جيڪا [[سبڪاسٽل ڪمان]] ([[ڏهين پاسراٽي]]) جي سڀ کان هيٺين نقطي کان ڪڍي ويندي آهي. اها ٽئين چيلهي واري مهره جي مٿئين حصي سان مطابقت رکي ٿي، ۽ دن کان لڳ ڀڳ هڪ انچ مٿي هوندي آهي. اها لڳ ڀڳ [[آڏو وڏو آنڊو]]، بُڪين جا هيٺيان ڇيڙا، ۽ [[ٻارهن آڱري آنڊو|ٻارهن آڱري آنڊي]] جي آڏي (ٽئين) حصي جي مٿئين حد ظاهر ڪري ٿي. * ٽئين لڪير کي ''[[انٽرٽيوبرڪيولر لڪير]]'' چيو ويندو آهي، ۽ اها ٻن کُهريل [[ٽيوبرڪل (جسماني بناوت)|ٽيوبرڪلن]] جي وچ ۾ هلندي آهي، جيڪي ايليم جي چوٽي جي ٻاهرئين ڪناري تي اڳئين مٿئين ڪنڊي کان لڳ ڀڳ {{convert|2+1/2|in|mm|spell=in}} پري محسوس ڪري سگهجن ٿا. هيءَ لڪير پنجين چيلهي واري مهره جي جسم سان مطابقت رکي ٿي، ۽ [[ايليو-سيڪل والو]] مان يا ان کان ٿورو مٿي لنگهي ٿي، جتي [[ننڍو آنڊو]] [[وڏو آنڊو|وڏي آنڊي]] سان ملي ٿو. =====عمودي لڪيرون===== ٻه عمودي يا وچ-پوپارٽ لڪيرون هر پاسي اڳئين مٿئين ڪنڊي ۽ عاني جوڙ جي وچ واري نقطي کان عمودي طور مٿي پاسراٽي ڪناري تائين ڪڍيون وينديون آهن. * ساڄي لڪير سڀ کان وڌيڪ ڪارائتي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ [[ايليو-سيڪل والو]] اتي واقع آهي، جتي اها انٽرٽيوبرڪيولر لڪير کي ڪٽي ٿي. [[اپينڊڪس (جسماني بناوت)|اپينڊڪس]] جو کول ان کان هڪ انچ هيٺ، [[ميڪ برني جو نقطو|ميڪ برني جي نقطي]] تي هوندو آهي. پنهنجي مٿئين حصي ۾ عمودي لڪير پاسراٽين جي هيٺين ڪناري، عام طور نائين پاسراٽي، وٽ ٽرانس پائلورڪ لڪير سان ملي ٿي، ۽ هتي [[پِت جي ٿيلهي]] واقع هوندي آهي. * کاٻي وچ-پوپارٽ لڪير پنهنجي مٿئين ٽن چوٿائين حصي ۾ [[لهندڙ وڏو آنڊو|لهندڙ وڏي آنڊي]] جي اندرين ڪناري سان مطابقت رکي ٿي. ساڄو سبڪاسٽل ڪنارو [[جيرو|جيري]] جي هيٺين حد سان مطابقت رکي ٿو، جڏهن ته ساڄو نپل ان جي مٿئين حد کان لڳ ڀڳ اڌ انچ مٿي هوندو آهي. ===چوٿايون ۽ علائقا=== [[File:Abdominal Quadrant Regions.jpg|thumb|upright=1.8|چوٿاين ۽ علائقن جو ڀيٽ وارو ڏيک]] {{anchor|quadrants}}{{Main|پيٽ جون چوٿايون ۽ علائقا}} ڪنهن عضوي يا بناوت جو هنڌ بيان ڪرڻ لاءِ پيٽ کي چوٿاين يا علائقن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. روايتي طور چوٿايون کاٻي مٿئين، کاٻي هيٺئين، ساڄي مٿئين ۽ ساڄي هيٺئين طور بيان ڪيون وينديون آهن.{{uncited|date=July 2019}} چوٿايون پيٽ جي سور جي هنڌ بيان ڪرڻ ۾ پڻ اڪثر استعمال ٿينديون آهن.<ref>{{Cite book|title=Human anatomy|last=Saladin|first=Kenneth|publisher=McGraw-Hill|year=2011|isbn=9780071222075|pages=14}}</ref> پيٽ کي نون علائقن ۾ پڻ ورهائي سگهجي ٿو. {| class="wikitable" |- | ساڄو هائيپوڪونڊريئڪ/[[هائيپوڪونڊريم]] || ايپيگيسٽرڪ/[[ايپيگيسٽريم]] || کاٻو هائيپوڪونڊريئڪ/هائيپوڪونڊريم |- | ساڄو چيلهي وارو/پاسو/[[ليٽس (جسماني بناوت)|ليٽس]]/پاسي وارو || [[دن وارو علائقو|دن وارو]] || کاٻو چيلهي وارو/پاسو/ليٽس/پاسي وارو |- | ساڄو [[ران جي پاڙ|انگيوئنل]]/[[ايليئڪ کڏ|ايليئڪ]] || [[هائيپوگيسٽريم|هائيپوگيسٽرڪ]]/سُپرا[[عاني]] || کاٻو انگيوئنل/ايليئڪ |} اهي اصطلاح "hypo" مان نڪتل آهن، جنهن جي معنيٰ "هيٺ" آهي، ۽ "epi" جي معنيٰ "مٿي" آهي، جڏهن ته "chondron" جي معنيٰ "ڪارٽليج" آهي (هن صورت ۾ پاسراٽي جي ڪارٽليج) ۽ "gaster" جي معنيٰ معدو آهي. "کاٻي" ۽ "ساڄي" جي ابتڙ ترتيب ڄاڻي واڻي آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ جسماني بناوت جون نالاگذاريون [[معياري جسماني حالت|مريض جي پنهنجي ساڄي ۽ کاٻي]] کي ظاهر ڪن ٿيون.) "ساڄي ايليئڪ کڏ" (RIF) [[اپينڊيسائٽس]] وارن مريضن ۾ سور ۽ ڇهڻ سان سور جو هڪ عام هنڌ آهي. هن کڏ جو نالو [[ڪُلهي جي هڏي]] جي هيٺ موجود [[ايليئڪ کڏ]] تي رکيو ويو آهي، تنهنڪري اهو ڪجهه حد تائين غيردقيق آهي. گهڻيون جسماني بناوتون، جيڪي هن علائقي ۾ سور ۽ ڇهڻ سان سور پيدا ڪنديون آهن، حقيقت ۾ ايليم جي کڏ ۾ موجود نه هونديون آهن. بهرحال، هي اصطلاح عام استعمال ۾ آهي. ==جانورن جي فائيلن ۽ طبقن ۾== ===ڪورڊيٽا=== {{see|ڪورڊيٽا}} ====کير پياريندڙ جانور==== {{see also|کير پياريندڙ جانورن جي ايناٽامي}} ڪجهه کير پياريندڙ جانورن ۾ پيٽ جا عضوا انتهائي خاص بڻيل هوندا آهن. مثال طور، [[جڳالي جانور|جڳالي جانورن]] (کير پياريندڙ جانورن جو هڪ [[ذيلي سلسلو]]، جنهن ۾ [[ڍور]] ۽ [[رڍ]] شامل آهن) جو معدو چئن خانن ۾ ورهايل هوندو آهي: [[رومن]]، [[ريٽيڪولم (جسماني بناوت)|ريٽيڪولم]]، [[اوماسم]] ۽ [[ابوماسم]].<ref>"[http://www.answers.com/topic/ruminant Ruminant]." The Veterinary Dictionary. Elsevier, 2007. Retrieved 22 October 2007</ref> ===سنڌي پيرن وارا جاندار=== [[سنڌي پيرن وارا جاندار|سنڌي پيرن وارن جاندارن]] ۾ پيٽ مٿين تختين جي هڪ سلسلي مان ٺهيل هوندو آهي، جن کي [[ٽرگائٽ]] چيو ويندو آهي، ۽ هيٺين تختين مان، جن کي [[اسٽرنائٽ]] چيو ويندو آهي؛ سڄو حصو هڪ سخت پر ڇڪجڻ لائق جهليءَ سان گڏ رکيل هوندو آهي. ====جيت==== [[File:Abdomen-head-thorax-en.svg|thumb|انساني مرد ۽ [[چيلي]] جي [[هم رخي ارتقا|مشابه]] مجموعي [[مورفولوجي (حياتيات)|مورفولوجيون]]]] [[File:Scheme ant worker anatomy-en.svg|thumb|مزدور چيلي ۾، پيٽ [[پروپوڊيم]] تي ٻڌل هوندو آهي، جيڪو [[جيت جي مورفولوجي#ڇاتي|ڇاتي]] سان مليو هوندو آهي، ۽ [[ميٽاسوما]]، جيڪو پاڻ تنگ [[پيٽِيول (جيتن جي ايناٽامي)|پيٽيول]] ۽ ڦوڪيل [[گيسٽر (جيتن جي ايناٽامي)|گيسٽر]] ۾ ورهايل هوندو آهي.]] [[جيت|جيتن]] ۾ پيٽ، جيت جو هاضمي وارو نالو ۽ توليدي عضوا رکي ٿو. اهو جيتن جي گهڻن سلسلن ۾ يارهن حصن تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ گهڻن اعليٰ سلسلن جي بالغن ۾ يارهون حصو موجود نه هوندو آهي. انهن حصن جو انگ جنس کان جنس تائين بدلجي ٿو، ۽ عام [[ماکيءَ جي مک]] ۾ ڏسڻ ۾ ايندڙ حصن جو انگ گهٽجي رڳو ست ٿي وڃي ٿو. [[ڪوليمبولا]] (اسپرنگ ٽيلز) ۾ پيٽ ۾ رڳو ڇهه حصا هوندا آهن. پيٽ ڪڏهن ڪڏهن گهڻو بدلجي ويندو آهي. [[اپوڪريٽا]] (مکيون، چيونٽيون ۽ واسپس) ۾ پيٽ جو پهريون حصو [[ڇاتي (جيتن جي ايناٽامي)|ڇاتي]] سان ملي ويندو آهي ۽ ان کي [[پروپوڊيم]] چيو ويندو آهي. [[چيلي|چيونٽين]] ۾ ٻيو حصو تنگ [[پيٽِيول (جيتن جي ايناٽامي)|پيٽيول]] ٺاهيندو آهي. ڪجهه چيونٽين ۾ هڪ اضافي [[پوسٽ پيٽيول]] حصو هوندو آهي، ۽ باقي حصا ڦوڪيل [[گيسٽر (جيتن جي ايناٽامي)|گيسٽر]] ٺاهيندا آهن.<ref>{{cite web |url=http://www.desertants.org/indexpages/terminology.html |title=Glossary of Descriptive Terminology |publisher=Desertants.org |access-date=2013-07-08 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517144322/http://www.desertants.org/indexpages/terminology.html |archive-date=17 May 2013 }}</ref> پيٽيول ۽ گيسٽر (پيٽ جا ٻيا ۽ ان کان پوءِ وارا حصا) گڏيل طور [[ميٽاسوما]] سڏبا آهن. ٻين سنڌي پيرن وارن جاندارن جي ابتڙ، بالغ صورت ۾ جيتن جي پيٽ تي ٽنگون نه هونديون آهن، جيتوڻيڪ [[پروٽورا]] ۾ پيٽ جي پهرين ٽن حصن تي ابتدائي ٽنگ جهڙا عضوا هوندا آهن، ۽ [[آرڪيوگناٿا]] ۾ ننڍا، ڳنڍيل "اسٽائلي" هوندا آهن، جن کي ڪڏهن ڪڏهن ابتدائي عضوا سمجهيو ويندو آهي. [[ليپيڊوپٽيرا]] ۽ [[سمفائٽا]] (سا فلائيز) سميت ڪيترن ئي لاروا وارن جيتن ۾ پيٽ جي حصن تي گوشتالا عضوا هوندا آهن، جن کي [[پرو ليگ]] چيو ويندو آهي (انهن جي وڌيڪ ڄاتل ڇاتي وارين ٽنگن سان گڏ)، جيڪي هلندي وقت کين ٻوٽن جي پنن جي ڪنارن کي پڪڙڻ جي اجازت ڏين ٿا. ====اريڪنڊا==== [[اريڪنڊا]] (ڪوريئڙا، وڇون ۽ سندن ويجها جاندار) ۾ "پيٽ" جو اصطلاح "[[اوپيسٿوسوما]]" ("پويون جسم") سان بدلائي استعمال ڪيو ويندو آهي، جيڪو جسم جو اهو حصو آهي، جيڪو ٽنگن ۽ مٿي واري حصي (پروسوما يا [[مٿو-ڇاتي]]) کان پٺيان هوندو آهي. ==پڻ ڏسو== {{Anatomy-terms}} * [[پيٽ جي چرٻي]] ==حوالا== {{Reflist}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wiktionary}} * {{cite Collier's|wstitle=Abdomen |short=x}} *{{Commonscatinline}} {{Human regional anatomy |state=expanded}} {{Abdominopelvic cavity}} {{Authority control}} [[زمرو:پيٽ| ]] [[زمرو:انساني جسم]] [[زمرو:انساني اناٽومي]] [[زمرو:جانورن جي اناٽومي]] pj39r3dr7cwynhzuwqu2i7cjs3jyrgr 0 101351 404865 402222 2026-08-20T10:27:36Z Ibne maryam 17680 /* پڻ ڏسو */ 404865 wikitext text/x-wiki {{Short description|Academic fields of study or professions}} [[File:Academic_disciplines_(collage).jpg|thumb|مختلف تعليمي شعبن جي نمائندگي ڪندڙ تصويرن جو ڪولاج]] [[File:Disciplines_mind_map.jpg|thumb|اعليٰ سطحي شعبن ۽ پيشن جو نقشو]]هيٺ ڏنل [[خاڪو (فھرست)|خاڪو]] تعليمي شعبن جو جائزو ۽ موضوعي رهنمائي فراهم ڪري ٿو. ان ۾، درجي بندي جي اعليٰ ترين سطح تي موجود عنصر مثال طور، انساني علوم (Humanities) وسيع پيماني تي هڪجهڙائي رکندڙ شعبن جو مجموعو هوندو آهي؛ جڏهن ته ان کان هيٺين سطح تي موجود عنصر، مثال طور موسيقي هڪ اهڙو شعبو هوندو آهي جنهن کي ڪنهن حد تائين خودمختياري حاصل هوندي آهي ۽ اهو ان جي ماهرن لاءِ بنيادي سڃاڻپ جي حيثيت رکندو آهي. درجي بندي جي هيٺين سطحن تي ذيلي شعبا هوندا آهن، جن جو عام طور تي يونيورسٽي جي انتظامي ڍانچي يا عنوانن ۾ ڪو خاص ڪردار نه هوندو آهي. علم کي مختلف شعبن ۾ ورهايو يا ترتيب ڏيڻ لاءِ مناسب معيار ڪهڙو هجڻ گهرجي، اهو معاملو اڃا تائين بحث طلب آهي. ==بشريات== {{Main|بشريات|بشريات جو خاڪو}} * [[لسانيات]] * [[ادب]] * [[تاريخ]] * [[فلسفو]] * [[فن|فنيات]] * [[موسيقي]] * [[مذهب]] * [[قانون]] * [[قديم آثار|علم الآثار]] * [[انسانيات]] * [[سياست|سياسيات]] * [[اخلاقيات]] * [[ادراڪي اڀياس]] * [[الاھيات]] * [[انساني ڀلائي جو اڀياس]] * [[اينٿروپالاجي]] * [[بشريات]] * [[جرميات]] * [[سماجي اڀياس]] * [[سماجي ڀلائي]] * [[علم موجودات]] * [[علم ڪلام]] * [[پائيدار ترقي]] === پرفارمنگ آرٽ === {{Main|پرفارمنگ آرٽ جو خاڪو}} * * موسيقي (خاڪو) ** [[Accompaniment|Accompanying]] ** چيمبر موسيقي ** چرچ موسيقي ** ڪنڊڪٽنگ *** ڪورل ڪنڊڪٽنگ *** آرڪيسٽرل ڪنڊڪٽنگ *** ونڊ اينسمبل ڪنڊڪٽنگ ** ابتدائي موسيقي ** جاز اسٽڊيز (خاڪو) ** موسيقي جي ترڪيب ** موسيقي جي تعليم ** موسيقي جي صنف موسيقي *** موسيقي جي صنفن ۽ اندازن جي فهرست ** ميوزڪولوجي *** تاريخي ميوزڪولوجي *** سسٽميٽڪ ميوزڪولوجي *** نسلي موسيقيولوجي ** موسيقي جو نظريو ** آرڪيسٽرل اسٽڊيز ** آرگنالاجي *** آرگنالاجي ۽ تاريخي ڪي بورڊ *** پيانو *** تار، هارپ، عود ۽ گٽار (خاڪو) *** راڳ *** وڊ وائنڊ، پيتل ۽ پرڪشن ** ريڪارڊنگ * ناچ (خاڪو) ** ڪوريوگرافي ** ناچ جي نوٽيشن ** نسلي ڪوريولاجي ** ناچ جي تاريخ * ٽيليويزن (خاڪو) ** ٽيليويزن اسٽڊيز * ٿيٽر (خاڪو) ** اداڪاري ** هدايتڪاري ** ڊراماگرافي ** ٿيٽر جي تاريخ ** ميوزيڪل ٿيٽر ** ناٽڪ لکڻ ** ڪٺڙي پيتي ** منظرنامو ** اسٽيج ڊيزائن ** وينٽريلوڪزم * فلم (خاڪو) ** اينيميشن ** فلم تنقيد ** فلم سازي ** فلم ٿيوري ** فلم جو مطالعو ** لائيو ايڪشن * زباني ادب ** عوامي تقرير ** پرفارمنس شاعري ** ڳالهايل لفظ ** ڪهاڻي ٻڌائڻ * اليڪٽرانڪ راند ** آرڪيڊ راند ** آڊيو راند ** ويڊيو راندين جو خاڪو ===بصري فنون=== {{Main|بصري فنون}} * بصري فن (خاڪو) ** [[خطاطي]] ** [[فلم]] ** [[نقش نگاري]] ** [[چٽسالي]] ** [[مجسما سازي]] ** [[فوٽوگرافي]] ** [[اينيميشن]] ** [[ڪمپيوٽر اينيميشن]] * اطلاقي فن (خاڪو) **هنر *** [[آرائشي فن]] *** [[فيشن]] (خاڪو) *** [[پيپرماشي]] *** [[ٽيڪسٽائل آرٽ]] *** [[ڪاٺ جو ڪم]] *** [[ڌاتو جو ڪم]] *** [[برتن سازي]] *** [[گرافڪ ڊيزائن]]<ref>{{cite journal |title = Characteristics of Design as an Academic and Creative Discipline |last = Khaled Nabil |first = Al-Momani |journal = Kne Social Sciences |publisher = Ural Federal University |pages = 294–298 |date = 25 August 2020|doi = 10.18502/kss.v4i11.7560 |s2cid = 221710217 |doi-access = free }}</ref><ref>{{cite web |url = https://revistas.udistrital.edu.co/index.php/c14/article/view/10133 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220312145640/https://revistas.udistrital.edu.co/index.php/c14/article/view/10133 |archive-date = 12 March 2022 |url-status = dead |title = Vigencia de la Bauhaus en la formación académica de los diseñadores gráficos |trans-title=Currency of the Bauhaus in the academic training of graphic designers |last = Bravo |first = Rafael Ángel |publisher = Francisco José de Caldas District University |date = 4 March 2016 |language = es}}</ref><ref>{{cite web |url = https://catalog.cos.edu/areas-study/graphic-design/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20210922013152/https://catalog.cos.edu/areas-study/graphic-design/ |archive-date = 22 September 2021 |url-status = dead |title = Graphic Design |publisher = College of the Sequoias |access-date = 26 August 2022}}</ref> ** [[فن تعمير]] (فنِ تعمير جو خاڪو) *** اندروني فنِ تعمير *** منظري فنِ تعمير **** منظري ڊيزائن **** منظري رٿا بندي *** تعميراتي تجزياتي اڀياس *** تاريخي ورثي جي حفاظت *** اندروني ڊيزائن (اندروني فنِ تعمير) *** فني ڊرائنگ * آرٽ ڊائريڪٽر * [[فنون لطيفه]] ** گرافڪ آرٽس *** ڊرائنگ (خاڪو) *** پرنٽ ميڪنگ (ڇپائيءَ جو فن) *** [[چٽسالي]] (خاڪو) *** [[فوٽوگرافي]] (خاڪو) ** [[مجسما سازي]] (خاڪو) * ڊجيٽل آرٽ ** [[اينيميشن]] ** ٿري ڊي (3D) ماڊلنگ. ** ڊجيٽل پينٽنگ ** اسٽوڊيو آرٽ * [[Mixed media]] * [[کاڌي جو فن]] ** کاڌي جي فوٽوگرافي ** کاڌي جي پيشڪش ** اعليٰ معيار جو کاڌو (Gourmet) ===تاريخ=== {{Main|تاريخ جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[Social science]]'' * [[Prehistory]] * [[Ancient history]] ** [[Ancient Egypt]] ** [[Carthage]] ** [[Ancient Greece|Ancient Greek history]] ([[Outline of ancient Greece#General history of ancient Greece|outline]]) ** [[Ancient Rome|Ancient Roman history]] ([[Outline of ancient Rome|outline]]) *** [[History of the Constitution of the Roman Republic|History of the Roman Republic]] *** [[History of the Roman Empire]] ** [[Ancient China|Ancient Chinese history]] ([[Outline of ancient China|outline]]) ** [[Ancient Near East|Ancient Middle Eastern history]] **[[Assyria]]n Civilization **[[Bronze Age]] Civilizations ** [[Historicity of the Bible|Biblical history]] ** [[Indus Valley Civilisation|History of the Indus Valley Civilization]] ** [[Preclassic Maya]] ** [[History of Mesopotamia]] ** [[The Stone Age]] ** [[Yangtze civilization|History of the Yangtze civilization]] ** [[Yellow River civilization|History of the Yellow River civilization]] * [[Modern history]] * [[History of Asia|Asian history]] ** [[History of China|Chinese history]] ** [[History of Japan|Japanese history]] ** [[History of Korea|Korean history]] ** [[History of Mongolia|Mongolian history]] ** [[History of India|Indian history]] ([[Outline of ancient India|outline]]) ** [[History of Indonesia|Indonesian history]] ** [[History of Turkey|Turkish history]] ** [[History of Iran|Iranian history]] ** [[History of Vietnam|Vietnamese history]] ** [[History of the Philippines|Philippine history]] * [[History of Australia|Australian history]] * [[History of Europe|European history]] ** [[History of the United Kingdom|British history]] ** [[History of France|French history]] ** [[History of Germany|German history]] ** [[History of the Netherlands|Dutch history]] ** [[History of Italy|Italian history]] ** [[History of Spain|Spanish history]] ** [[History of Portugal|Portuguese history]] ** [[History of Poland|Polish history]] ** [[History of the Balkans|Balkan history]] ** [[History of Scandinavia|Scandinavian history]] *** [[History of Sweden|Swedish history]] *** [[History of Norway|Norwegian history]] *** [[History of Denmark|Danish history]] *** [[History of Finland|Finnish history]] *** [[History of Iceland|Icelandic history]] ** [[History of Russia|Russian history]] * [[African history]] ** [[History of South Africa|South African history]] ** [[History of Egypt|Egyptian history]] ** [[East and Central African history]] ** [[History of Nigeria|Nigerian history]] * [[Pre-Columbian era]] history * [[History of the Americas|Pan-American history]] ** [[History of North America|North American history]] *** [[History of the United States|American history]] *** [[History of Canada|Canadian history]] *** [[History of Mexico|Mexican history]] *** [[History of Cuba|Cuban history]] ** [[History of South America|South American history]] *** [[History of Latin America|Latin American history]] *** [[History of Brazil|Brazilian history]] *** [[History of Colombia|Colombian history]] *** [[History of Venezuela|Venezuelan history]] *** [[History of Peru|Peruvian history]] *** [[History of Argentina|Argentine history]] ** [[Pre-Columbian era]] *** [[History of the Maya civilization|Mayan history]] *** [[History of the Aztecs|Aztec history]] *** [[History of the Incas|Inca history]] *** [[Mississippian culture]]* [[Art History]] * [[History of Latin America|Latin American history]] * [[تاريخ اسلام]] * [[Jewish history]] * [[Cultural history]] * [[Ecclesiastical history of the Catholic Church]] * [[Economic history of the world|Economic history]] * [[Environmental history]] * [[Intellectual history]] * [[History of philosophy|Philosophical history]] ** [[Ancient philosophy]] ** [[Contemporary philosophy]] ** [[Medieval philosophy]] *** [[Humanism]] ([[Outline of humanism|outline]]) *** [[Scholasticism]] ** [[Modern philosophy]] * [[Political history]] ** [[History of political thought]] * [[Public history]] * [[History of science|Scientific history]] * [[History of Technology|Technological history]] * [[World history (field)|World history]] {{div col end}} ===ٻوليون ۽ ادب=== {{Main|ادب جو خاڪو}} ''[[Linguistics]] listed in Social science'' * [[Comics studies]] * [[Classics]] ([[Outline of classical studies|outline]]) * [[Comparative literature]] * [[Creative writing]] ** [[شاعري]] ** [[نثر]] ** [[Non-fiction]] ** [[Fiction]] ([[Outline of fiction|outline]]) ** [[Creative nonfiction]] ** [[Literary journalism]] ** [[Screenwriting]] ** [[Playwrighting]] * [[English studies]] * [[English literature]] * [[History of literature]] ** [[Ancient literature]] ** [[Medieval literature]] ** [[Post-colonial literature]] ** [[Post-modern literature]] * [[Literary genre]] * [[Literary theory]] ** [[Critical theory]] ([[Outline of critical theory|outline]]) ** [[Literary criticism]] ** [[Poetics]] ** [[Rhetoric]] * [[Language]]s ** [[Business English]] ** [[Classical language]] ** [[Modern language]] ** [[Standard English]] ** [[World Englishes]] * [[World literature]] ** [[American literature]] *** [[African-American literature]] *** [[Southern literature]] ** [[British literature]] ** [[Canadian literature]] ** [[Indian English literature]] ** [[Irish literature]] ** [[New Zealand literature]] ** [[Scottish literature]] ** [[South African literature]] ** [[Welsh literature]] {{div col end}} ===قانون=== {{Main|قانون جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[Social science]]'' * [[Legal management (academic discipline)]] ** [[Corporate law]] ** [[Mercantile law]] ** [[Business law]] * [[Administrative law]] * [[Canon law]] * [[Comparative law]] * [[Constitutional law]] * [[Competition law]] * [[Criminal law]] ** [[Criminal procedure]] ** [[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) *** [[Police science]] *** [[Forensic science]] ([[Outline of forensic science|outline]]) * [[اسلامي قانون]] * [[Jewish law]] ([[Outline of Jewish law|outline]]) * [[Jurisprudence]] ([[Philosophy of Law]]) * [[Civil law (common law)|Civil law]] ** [[Admiralty law]] ** [[Animal law]]/[[Animal rights]] ** [[Common law]] ** [[Corporations]] ** [[Civil procedure]] ** [[Contract law]] ** [[Environmental law]] ** [[Family law]] ** [[Federal law]] ** [[International law]] *** [[Public international law]] *** [[Supranational law]] ** [[Labor law]] ** [[Paralegal]] studies ** [[Property law]] ** [[Tax law]] ** [[Tort law]] ([[Outline of tort law|outline]]) * [[Law enforcement]] ([[Outline of law enforcement|outline]]) * [[Procedural law]] * [[Substantive law]] ===فلسفو=== {{Main|فلسفو|فلسفي جو خاڪو}} ان کي هڪ الڳ حيثيت حاصل آهي ۽ اهو درجابندي جي بلند ترين سطح تي موجود هڪ باب يا داخلا آهي. * [[جماليات]] (خاڪو) / فن جو فلسفو. * اطلاقي فلسفو ** ** معيشت جو فلسفو ** تعليم جو فلسفو ** انجنيئرنگ جو فلسفو ** تاريخ جو فلسفو ** ٻوليءَ جو فلسفو ** قانون جو فلسفو ** رياضيات جو فلسفو ** موسيقيءَ جو فلسفو ** نفسيات جو فلسفو ** مذهب جو فلسفو ** طبعي سائنسن جو فلسفو *** حياتيات جو فلسفو *** ڪيمسٽريءَ جو فلسفو *** فزڪس جو فلسفو ** سماجي سائنس جو فلسفو ** ٽيڪنالاجي جو فلسفو. ** نظامن جو فلسفو ** سياسي ۽ سماجي فلسفو *** انارڪزم / لا-حڪومتيت (خاڪو) ***عورتن جي حقن بابت فلسفو ***جنسي لاڳاپن ۽ ڪردارن بابت ’مينو اسفيئر‘ (Manosphere) جا نظرياتي مڪتبِ فڪر. ***لبرٽيرينزم / انفرادي آزاديءَ جو فلسفو (خاڪو) مارڪسزم * [[Epistemology]] ([[Outline of epistemology|outline]]) * علمِ ادراڪ يا علمِ العلم (خاڪو). جواز (Justification). دليلن ۾ غلطيون. * اخلاقيات (خاڪو). اطلاقي اخلاقيات. جانورن جا حق. حياتياتي اخلاقيات (Bioethics). ماحولياتي اخلاقيات. ميٽا-ايٿڪس (اخلاقيات بابت فلسفو). اخلاقي نفسيات، وضاحتي اخلاقيات، قدرن جو نظريو (Value theory). معياري اخلاقيات (Normative ethics). فضيلت واري اخلاقيات (Virtue ethics). * منطق (خاڪو). رياضياتي منطق. فلسفيانه منطق. * ميٽا-فلسفو (فلسفي بابت فلسفو). * ما بعد الطبيعات / مٽا فزڪس (خاڪو). * عمل جو فلسفو. جبريت (Determinism) ۽ آزاد مرضي. وجوديات (Ontology). ذھن جو فلسفو. درد جو فلسفو. مصنوعي ذهانت جو فلسفو. ادراک جو فلسفو. نيورو-فلسفو (اعصابي نظام ۽ فلسفي جو ميلاپ). مڪان ۽ زمان جو فلسفو. مقصديت / غايتيات (Teleology). خدا پرستي ۽ الحاد. فلسفيانه روايتون ۽ مڪتبِ فڪر. افريقي فلسفو. تجزيي وارو فلسفو (Analytic philosophy). اسلامي فلسفو. ارسطو جو فلسفو (Aristotelianism). افلاطون جو فلسفو (Platonism). ڪانٽينينٽل فلسفو (يورپي برِاعظمي فلسفو). مشرقي فلسفو. عورتن جي حقن بابت فلسفو. اسلامي فلسفو. افلاطون جو فلسفو. فلسفي جي تاريخ. قديم فلسفو. وچئين دور جو فلسفو. اسڪولاسٽڪ فلسفو (مذهبي-فلسفيانه روايت). * انسان دوستي / هيومنزم (خاڪو). جديد فلسفو. عصرِ حاضر جو فلسفو. ** [[Theory of justification|Justification]] ** [[List of informal fallacies|Reasoning errors]] * [[Ethics]] ([[Outline of ethics|outline]]) ** [[Applied ethics]] *** [[Animal rights]] *** [[Bioethics]] *** [[Environmental ethics]] ** [[Meta-ethics]] ** [[Moral psychology]], [[Descriptive ethics]], [[Value theory]] ** [[Normative ethics]] *** [[Virtue ethics]] * [[منطق]] ([[Outline of logic|outline]]) ** [[Mathematical logic]] ** [[Philosophical logic]] * [[Meta-philosophy]] * [[Metaphysics]] ([[Outline of metaphysics|outline]]) ** [[Action (philosophy)|Philosophy of Action]] ** [[Determinism]] and [[Free will]] ** [[Ontology]] ** [[Philosophy of mind]] *** [[Pain (philosophy)|Philosophy of pain]] *** [[Philosophy of artificial intelligence]] *** [[Philosophy of perception]] *** [[Neurophilosophy]] ** [[Philosophy of space and time]] ** [[Teleology]] ** [[Theism]] and [[Atheism]] * [[Philosophical movement|Philosophical traditions and schools]] ** [[African philosophy]] ** [[Analytic philosophy]] ** [[Aristotelianism]] ** [[Continental philosophy]] ** [[Eastern philosophy]] ** [[Feminist philosophy]] ** [[Islamic philosophy]] ** [[Platonism]] * [[History of philosophy]] ** [[Ancient philosophy]] ** [[Medieval philosophy]] *** [[Scholasticism]] *** [[Humanism]] ([[Outline of humanism|outline]]) ** [[Modern philosophy]] ** [[Contemporary philosophy]] * <bdi>[[:زمرو:اخلاقيات|اخلاقيات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سائنس جو فلسفو|سائنس جو فلسفو]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سماج فلسفو|سماج فلسفو]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سياسي فلاسافي|سياسي فلاسافي]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:علميات|علميات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:مابعد الطبعيات|مابعد الطبعيات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:منطق|منطق]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:نظرياتي فلسفو|نظرياتي فلسفو]]</bdi> ===مذهبي تعليم=== {{Main|Religious studies|Outline of religion}} ''Also regarded as a [[social science]]'' * [[History of Religion]] * [[Anthropology of religion|Anthropology of Religion]] * [[Sociology of Religion]] * [[Psychology of Religion]] * [[Phenomenology of Religion]] * [[Philosophy of Religion]] * [[Comparative religion]] * [[Mythology]] and [[Folklore]] * [[Theism]] * [[Irreligion]] ===الاھيات=== {{Main|Divinity (academic discipline)}} * [[Canon law]] * [[History of Christianity|Church history]] * Field ministry ** [[Pastoral counseling]] ** [[Pastoral theology]] ** [[Religious education]] techniques ** [[Homiletics]] ** [[Liturgy]] ** [[Sacred music]] ** [[Missiology]] * [[Hermeneutics]] * Scriptural study and languages ** [[Avestan]] ** [[Biblical Hebrew language|Biblical Hebrew]] ** [[Biblical studies]]/[[Sacred Scripture]] ** [[Classical Arabic]] ** [[Classical Armenian]] ** [[Coptic language|Coptic]] ** [[Ge'ez]] ** [[Koine Greek]] ** [[Latin]] ** [[Old Church Slavonic]] ** [[Old Georgian]] ** [[Pali]] ** [[Syriac language|Syriac]] ** [[Vedic Sanskrit]] ([[Vedas]]) * [[Theology]] ([[Outline of theology|outline]]) ** [[Dogmatic theology]] ** [[Ecclesiology]] ** [[Sacrament]]al theology ** [[Systematic theology]] ** [[Christian ethics]] **[[Hindu ethics]] ** [[Moral theology]] ** [[Historical theology]] ===مذهبي اڀياس=== {{Main|Outline of theology}} {{See also|List of religions and spiritual traditions}} * [[اسلاميات|اسلام جو اڀياس]] * [[Biblical studies]] ** [[Biblical Hebrew]], [[Koine Greek]], [[Aramaic]] * [[Buddhist philosophy|Buddhist theology]] ** [[Pali language|Pali Studies]] * [[Christian theology]] ([[Outline of Christian theology|outline]]) ** [[Anglican theology]] ** [[Baptist theology]] ** [[Catholic theology]] ** [[Eastern Orthodox theology]] ** [[Protestant theology]] * [[Hindu theology]] ** [[Sanskrit language|Sanskrit Studies]] **[[Dravidian studies|Dravidian Studies]] * [[Jewish theology (disambiguation)|Jewish theology]] * [[Muslim theology]] ** [[Arabic language|Arabic Studies]] *[[Buddhist studies]] ===مذهب=== {{Main|Religion|Religious studies|Outline of religion}} {{See also|List of religions and spiritual traditions}} * [[Abrahamic religions]] ** [[Christianity]] ([[Outline of Christianity|outline]]) *** [[Christian theology]] ([[Outline of Christian theology|outline]]) ** [[Islam]] ([[Outline of Islam|outline]])/ [[Islamic studies]] ** [[Judaism]] ([[Outline of Judaism|outline]])/ [[Jewish studies]] * [[Apologetics]] * [[Indian religions]] ** [[Buddhism]] ([[Outline of Buddhism|outline]])/ [[Buddhist studies]] ** [[Hinduism]] ([[Outline of Hinduism|outline]]) ** [[Jainism]] ** [[Sikhism]] ([[Outline of Sikhism|outline]]) * [[East Asian religions]] ** [[Chinese folk religion]] ** [[Confucianism]] ** [[Shinto]] ** [[Daoism]] ([[Outline of Taoism|outline]]) ** [[I-Kuan Tao]] ** [[Caodaism]] ** [[Chondogyo]] ** [[Tenrikyo]] ** [[Oomoto]] * Other religions ** [[Religion in Africa|African religions]] ** [[Ancient Egyptian religion]] ** [[Indigenous peoples of the Americas|Native American religions]] ** [[Gnosticism]] ** [[Occult]] ** [[Western Esotericism (academia)|Esotericism]] ** [[Mysticism]] ** [[Spirituality]] ** [[New religious movements]] ** [[Sumerian religion]] ** [[Zoroastrianism]] * [[Comparative religion]] * [[Mythology]] and [[Folklore]] * [[Theism]] * [[Irreligion]] ** [[Agnostic]]ism ** [[Atheism]] ([[Outline of atheism|outline]]) and [[religious humanism]] ** [[Nontheism]] ==سماجي سائنس== {{Main|سماجي سائنس|سماجي سائنس جو خاڪو}} * [[نفسيات]] * [[تعليمي سائنس]] * [[انفارميشن سائنس]] * [[لائبريري سائنس]] * [[سسٽم سائنس]] * [[سماجي سائنس]] * [[سياسي سائنس]] * [[اقتصاديات]] * [[جاگرافي]] * [[تاريخ]] * [[فلسفو]] * [[سياسي تاريخ]] ===اينٿروپالاجي=== {{Main|Outline of anthropology}} * [[Archaeology]] ([[Outline of archaeology|outline]]) ** [[Biocultural anthropology]] ** [[Feminist archaeology]] ** [[Maritime archaeology]] * [[Anthropological criminology]] * [[Anthropological linguistics]] ** [[Descriptive linguistics|Synchronic linguistics]] (or [[Descriptive linguistics]]) ** [[Diachronic linguistics]] (or [[Historical linguistics]]) ** [[Ethnolinguistics]] ** [[Semiotic anthropology]] ** [[Sociolinguistics]] * [[Anthrozoology]] * [[Biological anthropology]] ** [[Dual inheritance theory|Gene-culture coevolution]] ** [[Evolutionary anthropology]] ** [[Forensic anthropology]] ** [[Human behavioral ecology]] ** [[Human evolution]] ** [[Medical anthropology]] ** [[Molecular anthropology]] ** [[Neuroanthropology]] ** [[Nutritional anthropology]] ** [[Paleoanthropology]] ** [[Population genetics]] ** [[Primatology]] * [[Biocultural anthropology]] * [[Cultural anthropology]] ** [[Anthropology of development]] ** [[Anthropology of religion]] ** [[Applied anthropology]] ** [[Cognitive anthropology]] ** [[Cyborg anthropology]] ** [[Digital anthropology]] ** [[Digital culture]] ** [[Ecological anthropology]] ** [[Economic anthropology]] ** [[Environmental anthropology]] ** [[Ethnobiology]] ** [[Ethnobotany]] ** [[Ethnography]] ** [[Ethnohistory]] ** [[Ethnology]] ** [[Ethnomuseology]] ** [[Ethnomusicology]] ** [[Feminist anthropology]] ** [[Folklore]] ** [[Kinship]] ** [[Legal anthropology]] ** [[Mythology]] ** [[Missiology]] ** [[Political anthropology]] ** [[Political economy in anthropology|Political economic anthropology]] ** [[Psychological anthropology]] ** [[Public anthropology]] ** [[Symbolic anthropology]] ** [[Transpersonal anthropology]] ** [[Urban anthropology]] * [[Linguistic anthropology]] * [[Social anthropology]] ** [[Anthropology of art]] ** [[Anthropology of institutions]] ** [[Anthropology of media]] ** [[Visual anthropology]] * [[Sociocultural anthropology]] ===قديم آثار جو اڀياس=== {{Main|Archaeology|Outline of archaeology|Archaeological sub-disciplines}} * [[Aerial archaeology]] * [[Aviation archaeology]] * [[Anthracology]] * [[Archaeo-optics]] * [[Archaeoacoustics]] * [[Archaeoastronomy]] * [[Archaeogeography]] * [[Archaeological culture]] * [[Archaeological theory]] ** [[Great ages archaeology]] ** [[Functionalism (sociology)|Functionalism]] ** [[Processualism]] ** [[Post-processualism]] ** [[Cognitive archaeology]] ** [[Gender archaeology]] ** [[Feminist archaeology]] * [[Archaeometry]] ** [[Archaeogenetics]] ** [[Bioarchaeology]] ** [[Computational archaeology]] ** [[Dendrochronology]] ** [[Geoarchaeology]] ** [[Isotope analysis]] ** [[Palynology]] ** [[Radiocarbon dating]] ** [[Zooarchaeology]] * [[Archaeology of religion and ritual]] * [[Archaeology of trade]] * [[Archaeomythology]] * [[Architectural analytics]] * [[Battlefield archaeology]] * [[Calceology]] * [[Conflict archaeology]] * [[Data archaeology]] * [[Digital archaeology]] * [[Experimental archaeology]] * [[Environmental archaeology]] * [[Ethnoarchaeology]] * [[Forensic archaeology]] * [[Glyptology]] * [[History of archaeology]] * [[Household archaeology]] * [[Landscape archaeology]] and [[Landscape history]] * [[Manuscriptology]] * [[Maritime archaeology]] * [[Media archaeology]] * [[Modern archaeology]] ** [[Settlement archaeology]] * [[Music archaeology]] * [[Osteology]] * [[Palaeoarchaeology]] * [[Paleoanthropology]] * [[Paleoethnobotany]] * [[Paleopathology]] * [[Paleoradiology]] * [[Taphonomy]] * [[Urban archaeology]] * [[Historical archaeology]] ** [[Prehistoric archaeology]] ** [[protohistoric archaeology]] ** [[Biblical archaeology]] ** [[Classical archaeology]] ** [[Egyptology]] ** [[Assyriology]] ** [[Etruscology]] ** [[Near Eastern archaeology]] ** [[Medieval archaeology]] ** [[Post-medieval archaeology]] ** [[Industrial archaeology]] ** [[Contemporary archaeology]] ===ڪاروبار=== {{Main|Business|Outline of business|Business education}} * [[Accounting]] ** [[Accounting research]] ** [[Accounting scholarship]] * [[Business administration]] * [[Business analysis]] * [[Business ethics]] * [[Business law]] * [[Corporate governance]] * [[E-Business]] * [[Entrepreneurship]] * [[Decision science]] * [[Finance]] ([[Outline of finance|outline]]) * [[Industrial relations|Industrial and labor relations]] ** [[Collective bargaining]] ** [[Human resources]] ** [[Organizational studies]] ** [[Labor economics]] ** [[Labor history (discipline)|Labor history]] * [[Information technology]] ([[Outline of information technology|outline]]) ** [[Information systems]] ([[Business informatics]]) ** [[Management information systems]] ** [[Health informatics]] * [[International trade]] * [[Management]] ([[Outline of business management|outline]]) * [[Marketing]] ([[Outline of marketing|outline]]) * [[Operations management]] * [[Purchasing]] * [[Risk management]] and [[insurance]] * [[Strategy]] or [[Strategic Management]] * [[Systems science]] ===اقتصاديات=== {{Main|Outline of economics}} * [[Agricultural economics]] * [[Anarchist economics]] * [[Applied economics]] * [[Behavioural economics]] * [[Bioeconomics (biophysical)|Bioeconomics]] * [[Business]] * [[Complexity economics]] * [[Computational economics]] * [[Consumer economics]] * [[Development economics]] * [[Digital economy]] * [[Ecological economics]] * [[Econometrics]] * [[Economic geography]] * [[Economic history]] * [[Economic sector]] * [[Economic sociology]] * [[Economic systems]] * [[Economic value]] * [[Education economics]] * [[Energy economics]] * [[Entrepreneurial economics]] * [[Environmental economics]] * [[Evolutionary economics]] * [[Experimental economics]] * [[Feminist economics]] * [[Family economics]] * [[Financial economics]] * [[Financial econometrics]] * [[Green economics]] * [[Economic growth|Growth economics]] * [[Human development theory]] * [[Industrial organization]] * [[Information economics]] * [[Institutional economics]] * [[International economics]] * [[Islamic economics]] * [[JEL classification codes]] in searching for articles by fields in economics journals * [[Knowledge economy]] * [[Labor economics]] * [[Health economics]] * [[Law and economics]] * [[Macroeconomics]] * [[Managerial economics]] * [[Market economy]] * [[Marxian economics]] * [[Mathematical economics]] * [[Microeconomics]] * [[Monetary economics]] * [[Neuroeconomics]] * [[Participatory economics]] * [[Political economy]] * [[Public economics]] * [[Public choice]] * [[Public finance]] * [[Real estate economics]] * [[Resource economics]] * [[Social choice theory]] * [[Socialist economics]] * [[Socioeconomics]] * [[Transport economics]] * [[Welfare economics]] === Futurology === '''(also known as future studies or prospective studies)''' ''Main articles: [[Outline of futures studies]] and [[Futures studies]]'' * [[Cashless society]] * [[Climate]] ===جاگرافي=== {{Main|جاگرافي|جاگرافي جو خاڪو}} * [[Physical geography]] (is also listed in [[Earth Science]]) ** [[Water vapour#In Earth's atmosphere|Atmology]] ** [[Biogeography]] ** [[Climatology]] *** [[Palaeoclimatology]] ** [[Coastal geography]] ** [[Emergency management]] ** [[Environmental geography]] ** [[Geobiology]] ** [[Geochemistry]] ** [[Geographic information system]]s ** [[Geology]] ** [[Geomatics]] ** [[Geomorphology]] ** [[Geodesy]] ** [[Geophysics]] ** [[Glaciology]] ** [[Hydrology]]/[[Hydrography]] *** [[Glaciology]] *** [[Limnology]] *** [[Biogeochemistry]] *** [[Oceanography]] ** [[Landscape ecology]] ** [[Lithology]] ** [[Meteorology]] ** [[Mineralogy]] ** [[Oceanography]] ** [[Palaeogeography]] ** [[Palaeontology]] ** [[Petrology]] ** [[Quaternary science]] ** [[Pedology|Soil geography]] * [[Human geography]] ** [[Behavioural geography]] ** [[Cognitive geography]] ** [[Cultural geography]] *** [[Feminist geography]] ** [[Development geography]] ** [[Economic geography]] ** [[Health geography]] ** [[Historical geography]] ** [[Language geography]] ** [[Mathematical geography]] ** [[Marketing geography]] ** [[Military geography]] ** [[Political geography]] and [[Geopolitics]] ** [[Population geography]] ** [[Religion geography]] ** [[Social geography]] ** [[Children's geographies]] ** [[Strategic geography]] ** [[Time geography]] ** [[Tourism geography]] ** [[Transport geography]] ** [[Urban geography]] * [[Integrated geography]] * [[Cartography]] ([[Outline of cartography|outline]]) ** [[Celestial cartography]] ** [[Planetary cartography]] ** [[Topography]] * [[Navigation]] * [[Regional geography]] * [[Remote sensing]] ===لسانيات=== {{Main|لسانيات|لسانيات جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[formal science]]'' * [[Applied linguistics]] * [[Composition studies]] * [[Computational linguistics]] * [[Discourse analysis]] * [[English studies]] * [[Etymology]] * [[Grammar]] * [[Grammatology]] * [[Historical linguistics]] * [[History of linguistics]] * [[Interlinguistics]] * [[Lexicology]] * [[Linguistic typology]] * [[Morphology (linguistics)|Morphology]] * [[Natural language processing]] * [[Philosophy of language]] * [[Philosophy of linguistics]] * [[Linguistic philosophy]] * [[Philology]] * [[Phonetics]] * [[Phonology]] * [[Pragmatics]] * [[Psycholinguistics]] * [[Rhetoric]] * [[Semantics]] * [[Semiotics]] ([[Outline of semiotics|outline]]) * [[Sociolinguistics]] * [[Syntax]] * [[Terminology science]] * [[Usage]] * [[Word usage]] ===سياسي سائنس=== {{Main|سياست|سياسي سائنس|سياسي سائنس جو خاڪو}} * [[Politics of the United States|American politics]] * [[Politics of Canada|Canadian politics]] * [[Civics]] * [[Health politics]] * [[Biopolitics]] * [[Comparative politics]] * [[European studies]] * [[Geopolitics]] ([[Political geography]]) * [[Indian politics]] * [[International relations]] * [[International organization]]s * [[Nationalism studies]] * [[Peace and conflict studies]] * [[Policy studies]] * [[Theories of political behavior|Political behavior]] * [[Political culture]] * [[Political economy]] * [[Political history]] * [[Political philosophy]] * [[Public administration]] ** [[Nonprofit organization|Nonprofit administration]] ** [[Non-governmental organization|Non-governmental organization (NGO) administration]] * [[Public law]] * [[Public policy]] * [[Psephology]] * [[Social choice theory]] * [[Singapore politics]] ===نفسيات=== {{Main|نفسيات|نفسيات جو خاڪو}} * [[Abnormal psychology]] * [[Applied psychology]] * [[Biological psychology]] * [[Clinical neuropsychology]] * [[Clinical psychology]] * [[Cognitive psychology]] * [[Community psychology]] * [[Comparative psychology]] * [[Conservation psychology]] * [[Consumer psychology]] * [[Counseling psychology]] * [[Criminal psychology]] * [[Cultural psychology]] ** [[Asian psychology]] ** [[Black psychology]] * [[Developmental psychology]] * [[Differential psychology]] * [[Ecological psychology]] * [[Educational psychology]] * [[Environmental psychology]] * [[Evolutionary psychology]] * [[Experimental psychology]] * [[Group dynamics|Group psychology]] * [[Journal of Family Psychology|Family psychology]] * [[Feminine psychology]] * [[Forensic developmental psychology]] * [[Forensic psychology]] * [[Health psychology]] * [[Humanistic psychology]] * [[Indigenous psychology]] * [[Legal psychology]] * [[Mathematical psychology]] * [[Media psychology]] * [[Medical psychology]] * [[Military psychology]] * [[Moral psychology]] and [[Descriptive ethics]] * [[Music psychology]] * [[Neuropsychology]] * [[Occupational health psychology]] * [[Occupational psychology]] * [[Industrial and organizational psychology|Organizational psychology]] (a.k.a., [[Industrial Psychology]]) * [[Parapsychology]] ([[Outline of parapsychology|outline]]) * [[Pediatric psychology]] * [[Pedology (children study)]] * [[Personality psychology]] * [[Phenomenology (psychology)|Phenomenology]] * [[Political psychology]] * [[Positive psychology]] * [[Problem solving]] * [[Psychoanalysis]] * [[Psychobiology]] * [[Psychology of religion]] * [[Psychometrics]] * [[Psychopathology]] ** [[Child psychopathology]] * [[Psychophysics]] * [[Quantitative psychology]] * [[Rehabilitation Psychology (journal)|Rehabilitation psychology]] * [[School psychology]] * [[Social psychology]] * [[Sport psychology]] * [[Traffic psychology]] * [[Transpersonal psychology]] * [[Travel psychology]] ===سماجيات=== {{Main|سماجيات|سماجيات جو خاڪو}} * [[Analytical sociology]] * [[Applied sociology]] ** [[Leisure studies]] ** [[Political sociology]] ** [[Public sociology]] ** [[Social engineering (political science)|Social engineering]] * [[Architectural sociology]] * [[Area studies]] ** [[African studies]] ** [[American studies]] *** [[Appalachian studies]] *** [[Canadian studies]] *** [[Latin American studies]] ** [[Asian studies]] *** [[Central Asian studies]] *** [[East Asian studies]] *** [[Filipinology]] *** [[Iranian studies]] *** [[Japanese studies]] *** [[Korean studies]] *** [[Sinology]] ([[Outline of sinology|outline]]) *** [[Indology]] (South Asian studies) **** [[Bengal studies]] **** [[Dravidian studies]] (Dravidology) **** [[Tamilology]] **** [[Pakistan studies]] **** [[Sindhology]] *** [[Southeast Asian studies]] *** [[Thai studies]] ** [[Australian studies]] ** [[European studies]] *** [[Celtic studies]] *** [[German studies]] *** [[Sociology in Poland]] *** [[Scandinavian studies]] *** [[Slavic studies]] ** [[Middle Eastern studies]] *** [[Arab studies]] *** [[Assyriology]] *** [[Egyptology]] *** [[Jewish studies]] * [[Collective behavior|Behavioral sociology]] * [[Chinese sociology]] * [[Collective behavior]] ** [[Social movements]] ** [[Activism]] * [[Social phenomenon]] * [[Community informatics]] ** [[Social network analysis]] * [[Comparative sociology]] * [[Conflict theories|Conflict theory]] * [[Criminology]]/[[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) * [[Critical management studies]] * [[Critical sociology]] * [[Cultural sociology]] * [[Cultural studies]]/[[ethnic studies]] ** [[Africana studies]] ** [[Cross-cultural studies]] ** [[Culturology]] ** [[Deaf studies]] ** [[Ethnology]] ** [[Utopian studies]] ** [[Whiteness studies]] * [[Demography]]/[[Population (human biology)|Population]] * [[Digital sociology]] * [[Dramaturgical sociology]] * [[Economic sociology]] * [[Educational sociology]] * [[Empirical sociology]] * [[Environmental sociology]] * [[Evolutionary sociology]] * [[Feminist sociology]] * [[Figurational Sociology|Figurational sociology]] * [[Futures studies]] ([[Outline of futures studies|outline]]) * [[Gender studies]] ** [[Men's studies]] ** [[Women's studies]] ** [[Queer studies]] * [[Historical sociology]] * [[Human ecology]] * [[Humanistic sociology]] * [[Industrial sociology]] * [[Interactionism]] * [[Interpretive sociology]] ** [[Ethnomethodology]] ** [[Phenomenology (philosophy)|Phenomenology]] ** [[Social constructionism]] ** [[Symbolic interactionism]] * [[Jealousy sociology]] * [[Macrosociology]] * [[Marxist sociology]] * [[Mathematical sociology]] * [[Medical sociology]] * [[Mesosociology]] * [[Microsociology]] * [[Military sociology]] * [[Natural resource sociology]] * [[Organizational theory]] ** [[Organizational studies]] * [[Phenomenological sociology]] * [[Policy sociology]] * [[Postcolonialism]] * [[Psychoanalytic sociology]] * [[Science studies]]/[[Science and technology studies]] * [[Sexology]] ** [[Heterosexism]] ** [[Human sexual activity|Human sexual behavior]] ** [[Human sexuality]] ([[Outline of human sexuality|outline]]) ** [[Queer studies]]/[[Queer theory]] ** [[Sex education]] * [[Social capital]] * [[Social change]] * [[Social conflict theory]] * [[Social control]] ** [[Pure sociology]] * [[Social economy]] * [[Social philosophy]] * [[Social policy]] * [[Social psychology]] * [[Social stratification]] * [[Social theory]] * [[Social research]] * [[Social transformation]] ** [[Computational sociology]] ** [[Economic sociology]]/[[Socioeconomics]] *** [[Economic development]] *** [[Social development theory|Social development]] *** [[Social change|Social development]] * [[Sociobiology]] * [[Sociocybernetics]] * [[Sociolinguistics]] * [[Gerontology#Social gerontology|Sociology of aging]] * [[Rural sociology|Sociology of agriculture]] * [[Sociology of art]] * [[Societal and cultural aspects of autism|Sociology of autism]] * [[Sociology of the family#Sociology of childhood|Sociology of childhood]] * [[Social conflict|Sociology of conflict]] * [[Sociology of culture]] * [[Sociology of the Internet|Sociology of cyberspace]] * [[Development theory|Sociology of development]] * [[Deviance (sociology)|Sociology of deviance]] * [[Sociology of disaster]] * [[Sociology of education]] * [[Sociology of emotions]] * [[Sociology of the family#Sociology of fatherhood|Sociology of fatherhood]] * [[Sociology of film]] * [[Social studies of finance|Sociology of finance]] * [[Sociology of food]] * [[Sociology of gender]] * [[Theory of generations|Sociology of generations]] * [[World-systems theory|Sociology of globalization]] * [[Political sociology|Sociology of government]] * [[Sociology of health and illness]] * [[Sociology of human consciousness]] * [[Sociology of immigration]] * [[Sociology of knowledge]] * [[Sociology of language]] * [[Sociology of law]] * [[Sociology of leisure]] * [[Sociology of literature]] * [[Economic sociology|Sociology of markets]] * [[Sociology of the family#Sociology of marriage|Sociology of marriage]] * [[Sociology of the family#Sociology of motherhood|Sociology of motherhood]] * [[Sociomusicology|Sociology of music]] * [[Natural resource management|Sociology of natural resources]] * [[Organizational behavior|Sociology of organizations]] * [[Sociology of peace, war, and social conflict]] * [[Sociology of punishment]] * [[Sociology of race and ethnic relations]] * [[Sociology of religion]] * [[Risk|Sociology of risk]] * [[Sociology of scientific knowledge|Sociology of science]] * [[Sociology of scientific knowledge]] * [[Social change|Sociology of social change]] * [[Social movement|Sociology of social movements]] * [[Sociology of space]] * [[Sociology of sport]] * [[Science, technology and society|Sociology of technology]] * [[Sociology of terrorism]] * [[Sociology of the body]] * [[Sociology of the family]] * [[Sociology of the history of science]] * [[Sociology of the Internet]] * [[Industrial sociology|Sociology of work]] * [[Sociomusicology]] * [[Structural sociology]] * [[Theoretical sociology]] * [[Urban studies]] or [[Urban sociology]]/[[Rural sociology]] * [[Victimology]] * [[Visual sociology]] * [[Social theory]] * [[Social stratification]] * [[Sociological theory]] * [[Sociobiology]] * [[Sociocybernetics]] * [[Sociolinguistics]] ===بين الشعباجاتي اڀياس=== {{Main|Interdisciplinarity}} ====علاقائي اڀياس==== {{Main|Area studies}} * [[African studies]] * [[American studies]] ** [[Appalachian studies]] ** [[Canadian studies]] ** [[Latin American studies]] * [[Asian studies]] ** [[Central Asian studies]] ** [[East Asian studies]] ** [[Iranian studies]] ** [[Japanology]] (Japanese studies) ** [[Korean studies]] ** [[Sinology]] ([[Outline of sinology|outline]]) (Chinese studies) ** [[Indology]] (South Asian studies) *** [[Bengal studies]] *** [[Dravidian studies]] (Dravidology) **** [[Tamilology]] *** [[Pakistan studies]] *** [[Sindhology]] ** [[Southeast Asian studies]] * [[European studies]] ** [[Celtic studies]] ** [[German studies]] ** [[Indo-European studies]] ** [[Scandinavian studies]] ** [[Slavic studies]] * [[Australian studies]] * [[Pacific studies]] * [[Middle East studies]] ** [[Turkology]] (Turkish studies) *[[Russian Empire|Russian]] and [[Eastern European Studies|Eastern European studies]] ====نسلي ۽ ثقافتي اڀياس==== *[[Cultural studies]] *[[Ethnic studies]] * [[Ethnology]] * [[Culturology]] *[[Cross-cultural studies]] ====تنظيمي اڀياس==== {{Main|تنظيم}} * [[Business administration]] * [[Business economics]] * [[Business studies]] * [[Human resources management]] * [[Industrial organization]] * [[Management]] * [[Organizational behavior]] * [[Organization theory]] * [[Project management]] * [[Quality control]] ==فطري سائنس== {{Main|سائنس|سائنس جو خاڪو|فطري سائنس|فطري سائنس جو خاڪو}} ===طبعي سائنس=== * [[طبيعيات]] * [[علم ڪيميا]] * [[نامياتي ڪيميا]] * [[غير نامياتي ڪيميا]] * [[فلڪيات]] * [[ڌرتي سائنس]] * [[جينيات]] * [[حياتيات]] * [[حيوانيات]] * [[نيوروسائنس]] * [[علم زراعت]] * [[سامونڊي حياتيات]] * [[مائڪروبائيولاجي]] * [[نباتاتيات]] ===طبعي سائنس=== {{main|طبعي سائنس جو خاڪو}} ==== Space sciences ==== {{main|Outline of space science}} * [[Aerospace engineering]] ** [[Aerospace architecture]] ** [[Aerospace physiology]] ** [[Aerospace manufacturing]] ** [[Astronautics]] *** [[Space architecture]] *** [[Space colonization]] *** [[Space commercialization]] **** [[Space-based economy]] **** [[Space industry]] **** [[Space manufacturing]] **** [[Space tourism]] *** [[Space environment]] *** [[Space logistics]] *** [[Space food]] *** [[Space medicine]] **** [[Neuroscience in space]] *** [[Religion in space|Space religion]] *** [[Sex in space|Space sex]] *** [[Space and survival|Space survival]] *** [[Space warfare]] *** [[Writing in space|Space writing]] ** [[Aeronautics]] ** [[Control engineering]] ** [[Human spaceflight]] ** [[Robotic spacecraft]] ** [[Space corrosion]] * [[Space technology]] ** [[Space telescopes]] ** [[Space-based radar]] ** [[Space-based solar power]] ** [[Spacecraft design]] ** [[Spacecraft propulsion]] * [[Asteroid-impact avoidance]] * [[Astrobiology]] * [[Astrobotany]] * [[Astrochemistry]] ** [[Theoretical astronomy]] * [[Cosmochemistry]] * [[Cosmology]] ** [[Physical cosmology]] * [[Micro-g environment|Micro-g environment research]] * [[Remote sensing]] * [[Space archaeology]] * [[Space exploration]] * [[Space law]] * [[Nuclear power in space|Space nuclear power]] ===== Astronomy ===== {{Main|Outline of astronomy}} * [[Astronomy]] ([[Outline of astronomy|outline]]) ** [[Archaeoastronomy]] ** [[Astrometry]] ** [[Amateur astronomy]] ** [[Forensic astronomy]] ** [[Extragalactic astronomy]] ** [[Galactic astronomy]] ** [[High-energy astronomy]] ** [[Observational astronomy]] *** [[Radio astronomy]] *** [[Timeline of cosmic microwave background astronomy|Microwave astronomy]] *** [[Submillimetre astronomy]] *** [[Infrared astronomy]] *** [[Optical astronomy]] *** [[UV astronomy]] *** [[X-ray astronomy]] *** [[Gamma-ray astronomy]] *** [[Cosmic-ray observatory|Cosmic-ray astronomy]] *** [[Neutrino astronomy]] *** [[Gravitational wave astronomy]] ** [[Photometry (astronomy)|Photometry]] ** [[Spectroscopy]] ** [[Stellar astronomy]] *** [[Solar astronomy]] * [[Astrophysics]] ([[Outline of astrophysics|outline]]) ** [[Celestial mechanics]] ** [[Compact objects]] ** [[Computational astrophysics]] ** [[Gravity|Gravitational astronomy]] *** [[Black hole]]s ** [[Interstellar medium]] ** [[Direct numerical simulation|Numerical simulations]] *** [[Astrophysical plasma]] *** [[Galaxy formation and evolution]] *** [[High-energy astronomy|High-energy astrophysics]] *** [[Hydrodynamics]] *** [[Magnetohydrodynamics]] *** [[Star formation]] ** [[Orbital mechanics]] ** [[Physical cosmology]] ** [[Relativistic astrophysics]] ** [[Star|Stellar astrophysics]] *** [[Helioseismology]] *** [[Solar physics]] *** [[Stellar evolution]] *** [[Stellar nucleosynthesis]] ** [[Space plasma physics]] * [[Planetary science]] (alternatively, a part of [[earth science]]) ** [[Atmospheric science]] ** [[Exoplanetology]] ** [[Planetary formation]] ** [[Planetary rings]] ** [[Magnetosphere]]s ** [[Planetary geology]] ** [[Planetary surface]]s ** [[Small Solar System bodies]] ==== Physics ==== {{Main|Outline of physics}} * [[Acoustics]] ([[Outline of acoustics|outline]]) ** [[Quantum acoustics]] * [[Agrophysics]] * [[Aerodynamics]] * [[Applied physics]] ([[Outline of applied physics|outline]]) ** [[Accelerator physics]] ** [[Communication physics]] * [[Astrophysics]] * [[Atmospheric physics]] * [[Atomic, molecular, and optical physics]] * [[Atomic physics]] * [[Biophysics]] ([[Outline of biophysics|outline]]) ** [[Neurophysics]] * [[Chemical physics]] * [[Classical physics]] * [[Computational physics]] * [[Condensed matter physics]] * [[Cryogenics]] * [[Digital physics]] * [[Dynamics (mechanics)|Dynamics]] ** [[Analytical dynamics]] ** [[Orbital mechanics|Astrodynamics]] ** [[Brownian dynamics]] ** [[File dynamics]] ** [[Flight dynamics]] ** [[Fluid dynamics]] *** [[Aerodynamics]] *** [[Hydrodynamics]] ** [[Fractional dynamics]] ** [[Geodynamics]] ** [[Molecular dynamics]] ** [[Newtonian dynamics]] ** [[Langevin dynamics]] ** [[Quantum chromodynamics]] ** [[Quantum electrodynamics]] ** [[Relativistic dynamics]] ** [[Stellar dynamics]] ** [[System dynamics]] ** [[Thermodynamics]] ** [[Vehicle dynamics]] * [[Econophysics]] * [[Electricity]] * [[Electromagnetism]] * [[Electrostatic]] * [[Magnetism]] * [[Engineering physics]] * [[Elementary particle physics]] * [[Experimental physics]] * [[Fluid dynamics]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) ** [[Biogeophysics]] ** [[Geomagnetism]] * [[Kinematics]] ** [[Fluid kinematics]] ** [[Relativistic mechanics#Relativistic kinematics|Relativistic kinematics]] * [[Kinetics (physics)|Kinetics]] ** [[Electrohydrodynamics|Electrokinetics]] ** [[Homeokinetics]] * [[Laser physics]] * [[Materials physics]] * [[Mathematical physics]] * [[Mechanics]] ** [[Analytical mechanics]] ** [[Applied mechanics]] ** [[Ballistics]] ** [[Biomechanics]] ** [[Celestial mechanics]] ** [[Classical mechanics]] ** [[Continuum mechanics]] ** [[Fluid mechanics]] ** [[Fracture mechanics]] ** [[Hamiltonian mechanics]] ** [[Hydraulics]] ** [[Lagrangian mechanics]] ** [[Matrix mechanics]] ** [[Molecular mechanics]] ** [[Optomechanics]] ** [[Particle mechanics]] ** [[Quantum mechanics]] ** [[Relativistic mechanics]] ** [[Relativistic quantum mechanics]] ** [[Soil mechanics]] ** [[Solid mechanics]] ** [[Statistical mechanics]] *** [[Quantum statistical mechanics]] * [[Mineral physics]] * [[Medical physics]] * [[Molecular physics]] * [[Newton's laws of motion|Newtonian dynamics]] * [[Nuclear physics]] * [[Optics]] ** [[Geometrical optics]] ** [[Physical optics]] ** [[Quantum optics]] * [[Particle physics]] * [[Petrophysics]] * [[Photonics]] * [[Physical chemistry]] * [[Polymer physics]] * [[Plasma physics]] * [[Quantum physics]] ** [[Quantum technology]] * [[Radiophysics]] * [[Theory of relativity|Relativity]] ** [[General relativity]] ** [[Special relativity]] * [[Solid mechanics]] * [[Solid state physics]] * [[Statistical mechanics]] * [[Theoretical physics]] * [[Thermal physics]] * [[Thermodynamics]] * [[Social physics]] * [[Soil physics]] * [[Solid state physics]] * [[Spintronics]] * [[Statics]] ** [[Fluid statics]] * [[Statistical physics]] * [[Surface physics]] ==== Chemistry ==== {{Main|Outline of chemistry}} {{See also|Pure chemistry}} * [[Agrochemistry]] * [[Analytical chemistry]] * [[Astrochemistry]] * [[Atmospheric chemistry]] * [[Biochemistry]] ([[Outline of biochemistry|outline]]) * [[Catalysts]] * [[Chemical biology]] * [[Chemical engineering]] ([[Outline of chemical engineering|outline]]) * [[Chemical physics]] * [[Cheminformatics]] * [[Computational chemistry]] * [[Cosmochemistry]] * [[Electrochemistry]] * [[Environmental chemistry]] * [[Femtochemistry]] * [[Flavour (taste)|Flavor]] * [[Flow chemistry]] * [[Forensic chemistry]] * [[Geochemistry]] * [[Green chemistry]] * [[Histochemistry]] * [[Hydrogenation]] * [[Immunochemistry]] * [[Inorganic chemistry]] * [[Marine chemistry]] * [[Mathematical chemistry]] * [[Mechanochemistry]] * [[Medicinal chemistry]] * [[Molecular biology]] * [[Molecular mechanics]] * [[Nanotechnology]] * [[Natural product chemistry]] * [[Neurochemistry]] * [[Nuclear chemistry]] * [[Oenology]] * [[Organic chemistry]] ([[Outline of organic chemistry|outline]]) * [[Organometallic chemistry]] * [[Petrochemistry]] * [[Pharmacology]] * [[Photochemistry]] * [[Physical chemistry]] * [[Physical organic chemistry]] * [[Phytochemistry]] * [[Polymer chemistry]] * [[Quantum chemistry]] * [[Radiochemistry]] * [[Soil chemistry]] * [[Solid-state chemistry]] * [[Sonochemistry]] * [[Supramolecular chemistry]] * [[Surface chemistry]] * [[Synthetic chemistry]] * [[Systems chemistry]] * [[Theoretical chemistry]] * [[Thermochemistry]] ==== Earth science ==== {{Main|Outline of earth science}} {{See also|Earth science#Partial list of the major earth science topics|l1=Branches of earth sciences}} * [[Chronology]] * [[Edaphology]] * [[Environmental chemistry]] * [[Environmental science]] * [[Gemology]] * [[Geochemistry]] * [[Geodesy]] * [[Physical geography]] ([[Outline of geography#Physical geography|outline]]) ** [[Atmospheric science]] / [[Meteorology]] ([[Outline of meteorology|outline]]) ** [[Biogeography]] / [[Phytogeography]] ** [[Climatology]] / [[Paleoclimatology]] / [[Palaeogeography]] ** [[Coastal geography]] / [[Oceanography]] ** [[Edaphology]] / [[Pedology]] or [[Soil science]] ** [[Geobiology]] ** [[Geology]] ([[Outline of geology|outline]]) ([[Geomorphology]], [[Mineralogy]], [[Petrology]], [[Sedimentology]], [[Speleology]], [[Tectonics]], [[Volcanology]]) ** [[Geostatistics]] ** [[Glaciology]] ** [[Hydrology]] ([[Outline of hydrology|outline]])/ [[Limnology]] / [[Hydrogeology]] ** [[Landscape ecology]] ** [[Quaternary science]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) * [[Paleontology]] ** [[Paleobiology]] ** [[Paleoecology]] * [[Ecology]] * [[Forensic geology]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) * [[Planetary science]] (alternatively, a part of [[space science]]) * [[Seismology]] === Life science === ==== Biology ==== {{Main|Outline of biology}} {{See also|List of life sciences}} * [[Aerobiology]] * [[Anatomy]] ** [[Comparative anatomy]] ** [[Human anatomy]] ([[Outline of human anatomy|outline]]) * [[Biochemistry]] ([[Outline of biochemistry|outline]]) * [[Bioinformatics]] * [[Biophysics]] ([[Outline of biophysics|outline]]) * [[Biotechnology]] ([[Outline of biotechnology|outline]]) * [[Botany]] ([[Outline of botany|outline]]) ** [[Ethnobotany]] ** [[Phycology]] * [[Cell biology]] ([[Outline of cell biology|outline]]) * [[Chronobiology]] * [[Cognitive biology]] * [[Computational biology]] * [[Conservation biology]] * [[Cryobiology]] * [[Developmental biology]] ** [[Embryology]] ** [[Gerontology]] ** [[Teratology]] * [[Ecology]] ([[Outline of ecology|outline]]) ** [[Agroecology]] ** [[Ethnoecology]] ** [[Human ecology]] ** [[Landscape ecology]] * [[Endocrinology]] * [[Epigenetics]] * [[Ethnobiology]] ** [[Anthrozoology]] * [[Evolutionary biology]] * [[Evolution]] ([[Outline of evolution|outline]]) ** [[Systematics]] ** [[Taxonomy (general)|Taxonomy]] * [[Forensic biology]] * [[Genetics]] ([[Outline of genetics|outline]]) ** [[Behavioural genetics]] ** [[Molecular genetics]] ** [[Population genetics]] * [[Geobiology]] * [[Histology]] * [[Human biology]] * [[Immunology]] ([[Outline of immunology|outline]]) * [[Limnology]] * [[Linnaean taxonomy]] * [[Marine biology]] * [[Mathematical biology]] * [[Microbiology]] ** [[Bacteriology]] ** [[Protistology]] * [[Molecular biology]] * [[Mycology]] * [[Neuroscience]] ([[Outline of neuroscience|outline]]) ** [[Behavioral neuroscience]] ** [[Neurophysics]] ** [[Computational Neuroscience]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) * [[Paleobiology]] ** [[Paleontology]] * [[Parasitology]] * [[Pathology]] ** [[Anatomical pathology]] ** [[Clinical pathology]] ** [[Dermatopathology]] ** [[Forensic pathology]] ** [[Hematopathology]] ** [[Histopathology]] ** [[Molecular pathology]] ** [[Surgical pathology]] ** [[Phytopathology]] * [[Physiology]] ** [[Human physiology]] *** [[Exercise physiology]] * [[Structural Biology]] * [[Systematics]] ([[Taxonomy (general)|Taxonomy]]) * [[Population biology]] * [[Quantum biology]] * [[Sociobiology]] * [[Theoretical biology]] * [[Toxicology]] * [[Systems biology]] * [[Virology]] ** [[Molecular virology]] * [[Xenobiology]] * [[Zoology]] ([[Outline of zoology|outline]]) ** [[Animal communication]]s ** [[Apiology]] ** [[Arachnology]] ** [[Arthropodology]] ** [[Batrachology]] ** [[Bryozoology]] ** [[Carcinology]] ** [[Cetology]] ** [[Cnidariology]] ** [[Entomology]] *** [[Forensic entomology]] ** [[Ethnozoology]] ** [[Ethology]] ** [[Helminthology]] ** [[Herpetology]] ** [[Ichthyology]] ([[Outline of fish|outline]]) ** [[Invertebrate zoology]] ** [[Mammalogy]] *** [[Cynology]] *** [[Felinology]] ** [[Malacology]] *** [[Conchology]] *** [[Limacology]] *** [[Teuthology]] ** [[Myriapodology]] ** [[Myrmecology]] ([[Outline of ants|outline]]) ** [[Nematology]] ** [[Neuroethology]] ** [[Oology]] ** [[Ornithology]] ([[Outline of birds|outline]]) ** [[Planktology]] ** [[Primatology]] ** [[Zootomy]] ** [[Zoosemiotics]] ==رسمي سائنس== {{Main|رسمي سائنس|رسمي سائنس جو خاڪو}} * [[آلجبرا]] * [[ارٿميٽڪ|رياضي]] * [[جاميٽري]] * [[علم احصا]] * [[علم رياضيات]] * [[شماريات]] * [[ڊيٽا سائنس]] * [[ڪمپيوٽر سائنس]] ===ڪمپيوٽر سائنس=== {{Main|Computer science|Outline of computer science}} {{See also|ACM Computing Classification System}} ''Also a branch of [[electrical engineering]]'' * [[Logic in computer science]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Logic programming]] ** [[Multi-valued logic]] *** [[Fuzzy logic]] ** [[Formal semantics of programming languages|Programming language semantics]] ** [[Type theory]] * [[Operating systems]] * [[Algorithm]]s ** [[Computational geometry]] ** [[Distributed algorithms]] ** [[Parallel algorithms]] ** [[Randomized algorithms]] * [[Artificial intelligence]] ([[Outline of artificial intelligence|outline]]) ** [[Cognitive science]] *** [[Automated reasoning]] *** [[Computer vision]] ([[Outline of computer vision|outline]]) *** [[Machine learning]] **** [[Artificial neural network]]s **** [[Support vector machine]] *** [[Natural language processing]] ([[Computational linguistics]]) *** [[Computer vision]] ([[Outline of computer vision|outline]]) ** [[Expert system]]s ** [[Robotics]] ([[Outline of robotics|outline]]) * [[Database]] * [[Data science]] * [[Data structures]] * [[Computer architecture]] * [[Computer graphics]] ** [[Image processing]] ** [[Scientific visualization]] * [[Computer networking|Computer communications (networks)]] ** [[Cloud computing]] ** [[Information theory]] ** [[Internet]], [[World Wide Web]] ** [[Ubiquitous computing]] ** [[Wireless computing]] ([[Mobile computing]]) * [[Computer security]] and [[High availability|reliability]] ** [[Cryptanalysis]] ** [[Cryptography]] ** [[Fault-tolerant system|Fault-tolerant computing]] ** [[Information security]] ** [[Network security]] * Computing in [[mathematics]], [[natural science]]s, [[engineering]], and [[medicine]] ** [[Symbolic computation|Algebraic (symbolic) computation]] ** [[Computational biology]] (bioinformatics) ** [[Computational chemistry]] ** [[Computational mathematics]] ** [[Computational neuroscience]] ** [[Computational number theory]] ** [[Computational physics]] ** [[Computer-aided engineering]] *** [[Computational fluid dynamics]] *** [[Finite element analysis]] ** [[Numerical analysis]] ** [[Symbolic computation|Algebraic (symbolic) computation]] ** [[Scientific computing]] (Computational science) * Computing in [[social science]]s, [[The arts|arts]], [[humanities]], and [[profession]]s ** [[Community informatics]] ** [[Computational economics]] ** [[Computational finance]] ** [[Computational sociology]] ** [[Digital humanities]] (Humanities computing) ** [[History of computer hardware]] ** [[History of computer science]] ([[Outline of computer science#History of computer science|outline]]) ** [[Humanistic informatics]] ** [[Database]]s ([[Outline of databases|outline]]) *** [[Distributed database]]s *** [[Object database]]s *** [[Relational database]]s ** [[Data management]] ** [[Data mining]] ** [[Information science]] ([[Outline of information science|outline]]) ** [[Information architecture]] ** [[Information management]] ** [[Information retrieval]] ** [[Information system]] ** [[Information technology]] ** [[Knowledge management]] ** [[Multimedia]], [[hypermedia]] *** [[Sound and music computing]] * [[Distributed computing]] ** [[Grid computing]] * [[Human-computer interaction]] * [[Operating systems]] * [[Parallel computing]] ** [[High-performance computing]] * [[Computer program]] * [[Computer programming]] * [[Programming languages]] ** [[Compilers]] ** [[Programming paradigms]] *** [[Concurrent programming language|Concurrent programming]] *** [[Functional programming]] *** [[Imperative programming]] *** [[Logic programming]] *** [[Object-oriented programming]] ** [[Program semantics]] ** [[Type theory]] * [[Quantum computing]] ** [[Quantum information]] * [[Software engineering]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Game Development]] * [[Theoretical computer science]] * [[Theory of computation]] ** [[Automata theory]] ([[Formal languages]]) ** [[Computability theory (computer science)|Computability theory]] ** [[Computational complexity theory]] ** [[Concurrency (computer science)#Theory|Concurrency theory]] * [[Very-large-scale integration|VLSI design]] ===منطق=== {{Main|منطق|منطق جو خاڪو}} * [[Mathematical logic]] ** [[Set theory]] ** [[Proof theory]] ** [[Model theory]] ** [[Recursion theory]] ** [[Modal logic]] ** [[Intuitionistic logic]] * [[Philosophical logic]] ** [[Logical reasoning]] ** [[Modal logic]] *** [[Deontic logic]] *** [[Doxastic logic]] * [[Logic in computer science]] ** [[Formal semantics of programming languages|Programming language semantics]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Type theory]] ** [[Logic programming]] ** [[Multi-valued logic]] *** [[Fuzzy logic]] === Mathematics === {{Main|Mathematics|Outline of mathematics|Mathematics Subject Classification}} ==== Pure mathematics ==== {{Main|Mathematics|Outline of mathematics|Pure mathematics|Mathematical sciences}} * [[Mathematical logic]] and [[Foundations of mathematics]] ** [[Intuitionistic logic]] ** [[Modal logic]] ** [[Model theory]] ** [[Proof theory]] ** [[Recursion theory]] ** [[Set theory]] * [[Arithmetic]] * [[Algebra]] ([[Outline of algebra|outline]]) ** [[Associative algebra]] ** [[Category theory]] *** [[Topos theory]] ** [[Differential algebra]] ** [[Field theory (mathematics)|Field theory]] ** [[Group theory]] *** [[Group representation]] ** [[Homological algebra]] ** [[K-theory]] ** [[Lattice theory]] ([[Order theory]]) ** [[Lie algebra]] ** [[Linear algebra]] ([[Vector space]]) ** [[Multilinear algebra]] ** [[Non-associative algebra]] ** [[Representation theory]] ** [[Ring theory]] *** [[Commutative algebra]] *** [[Noncommutative algebra]] ** [[Universal algebra]] * [[Mathematical analysis|Analysis]] ** [[Complex analysis]] ** [[Functional analysis]] *** [[Operator theory]] ** [[Harmonic analysis]] *** [[Fourier analysis]] ** [[Non-standard analysis]] ** [[Ordinary differential equations]] ** [[p-adic analysis]] ** [[Partial differential equations]] ** [[Real analysis]] *** [[Calculus]] ([[Outline of calculus|outline]]) * [[Probability theory]] ** [[Ergodic theory]] ** [[Measure theory]] *** [[Integral geometry]] ** [[Stochastic process]] * [[Geometry]] ([[Outline of geometry|outline]]) and [[Topology]] ** [[Affine geometry]] ** [[Algebraic geometry]] ** [[Algebraic topology]] ** [[Convex geometry]] ** [[Differential topology]] ** [[Discrete geometry]] ** [[Finite geometry]] ** [[Galois geometry]] ** [[General topology]] ** [[Geometric topology]] ** [[Integral geometry]] ** [[Noncommutative geometry]] ** [[Non-Euclidean geometry]] ** [[Projective geometry]] ** [[Euclidean geometry]] ** [[Solid geometry]] ** [[Trigonometry]] * [[Number theory]] ** [[Algebraic number theory]] ** [[Analytic number theory]] ** [[Arithmetic combinatorics]] ** [[Arithmetic]] ** [[Geometric number theory]] ==== Applied mathematics ==== * [[Approximation theory]] * [[Combinatorics]] ([[Outline of combinatorics|outline]]) ** [[Coding theory]] * [[Dynamical systems]] ** [[Chaos theory]] ** [[Fractal geometry]] * [[Game theory]] * [[Graph theory]] * [[Information theory]] * [[Mathematical physics]] ** [[Quantum field theory]] ** [[Quantum gravity]] *** [[String theory]] ** [[Quantum mechanics]] ** [[Statistical mechanics]] * [[Numerical analysis]] * [[Operations research]] ** [[Assignment problem]] ** [[Decision analysis]] ** [[Dynamic programming]] ** [[Inventory theory]] ** [[Linear programming]] ** [[Mathematical optimization]] ** [[Optimal maintenance]] ** [[Real options analysis]] ** [[Job shop scheduling|Scheduling]] ** [[Stochastic processes]] ** [[Systems analysis]] * [[Statistics]] ([[Outline of statistics|outline]]) ** [[Actuarial science]] ** [[Demography]] ** [[Econometrics]] ** [[Mathematical statistics]] ** [[Data visualization]] * [[Computational mathematics]] * [[Theory of computation]] ** [[Computational complexity theory]] * [[Cryptography]] * [[Steganography]] * [[Mathematical game]] * [[Mathematical puzzle]] ===== Statistics ===== {{Main|Statistics|Outline of statistics}} * [[Mathematical statistics]] * [[Econometrics]] * [[Actuarial science]] * [[Demography]] * [[Computational statistics]] ** [[Data mining]] ** [[Regression analysis|Regression]] ([[Outline of regression analysis|outline]]) ** [[Simulation]] *** [[Bootstrap (statistics)]] * [[Design of experiments]] ** [[Block design]] and [[Analysis of variance]] ** [[Response surface methodology]] * [[Survey sampling|Sample Survey]] ** [[Statistical sampling|Sampling theory]] * [[Statistical model]]ling ** [[Biostatistics]] *** [[Epidemiology]] ** [[Multivariate analysis]] *** [[Structural equation model]] *** [[Time series]] ** [[Reliability theory]] ** [[Quality control]] * [[Statistical theory]] ** [[Decision theory]] ** [[Mathematical statistics]] *** [[Probability]] ([[Outline of probability|outline]]) <!-- **[[Official statistics]] --> ** [[Survey (statistics)|Survey methodology]] == اطلاقي سائنس == {{Main|Applied science|Outline of applied science}} === Agriculture === {{Main|Agriculture|Outline of agriculture|Agricultural science}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Aeroponics]] ** [[Fogponics]] * [[Agroecology]] * [[Agrology]] * [[Agronomy]] * [[Animal husbandry]] ([[Animal science]]) ** [[Beekeeping]] ([[Apiculture]]) * [[Anthroponics]] * [[Agricultural economics]] * [[Agricultural engineering]] ** [[Biological systems engineering]] ** [[Food engineering]] * [[Aquaculture]] * [[Aquaponics]] * [[Enology]] * [[Entomology]] * [[Food science]] ** [[Culinary arts]] * [[Forestry]] * [[Horticulture]] * [[Hydrology]] ([[Outline of hydrology|outline]]) * [[Hydroponics]] * [[Pedology]] * [[Plant science]] ([[Outline of botany|outline]]) ** [[Pomology]] * [[Pest control]] * [[Water purification|Purification]] * [[Urban agriculture]] * [[Viticulture]] {{div col end}} === Architecture and design === {{Main|Architecture|Outline of architecture|Design|Outline of design|Applied arts}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Architecture]] ([[Outline of architecture|outline]]) ** [[Interior architecture]] ** [[Landscape architecture]] * [[Architectural analytics]] * [[Historic preservation]] * [[Interior design]] ([[interior architecture]]) * [[Landscape architecture]] ([[landscape planning]]) * [[Landscape design]] * [[Urban planning]] ([[urban design]]) * [[Visual communication]] ** [[Graphic design]] *** [[Type design]] ** [[Technical drawing]] * [[Industrial design]] ([[product design]]) ** [[Ergonomics]] ([[Outline of ergonomics|outline]]) ** [[Toy]] and amusement design * [[User experience design]] ** [[Interaction design]] ** [[Information architecture]] ** [[User interface design]] ** [[User experience evaluation]] * [[Decorative arts]] * [[Fashion design]] * [[Textile design]] * [[Food design]] {{div col end}} === Education === {{Main|Education|Outline of education}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Comparative education]] * [[Critical pedagogy]] * [[Curriculum and instruction]] ** [[Alternative education]] ** [[Early childhood education]] ** [[Elementary education]] ** [[Secondary education]] ** [[Higher education]] ** [[Mastery learning]] ** [[Cooperative learning]] ** [[Agricultural education]] ** [[Art education]] ** [[Bilingual education]] ** [[Chemistry education]] ** [[Counselor education]] ** [[Language education]] ** [[Legal education]] ** [[Mathematics education]] ** [[Medical education]] ** [[Military education and training]] ** [[Music education]] ** [[Nursing education]] ** [[Outdoor education]] ** [[Peace education]] ** [[Physical education]]/[[Coach (sport)|Sports coaching]] ** [[Physics education]] ** [[Reading education]] ** [[Religious education]] ** [[Science education]] ** [[Special education]] ** [[Sex education]] ** [[Sociology of education]] ** [[Technology education]] ** [[Vocational education]] * [[Educational leadership]] * [[Educational philosophy]] * [[Educational psychology]] * [[Educational technology]] * [[Distance education]] {{div col end}} === Engineering and technology === {{Main|Engineering|Outline of engineering}} {{See also|List of engineering branches|Technology|Outline of technology|Engineering education|Lists of engineering software}} {{div col|colwidth=15em}} {{div col end}} ==== Chemical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Biocatalysts]] * [[Bioengineering]] ** [[Biochemical engineering]] ** [[Biomolecular engineering]] ** [[Bionics]] * [[Catalysis]] * [[Materials engineering]] * [[Molecular engineering]] * [[Nanotechnology]] * [[Polymer engineering]] * [[Process design]] ** [[Petroleum engineering]] ** [[Nuclear engineering]] ** [[Food engineering]] * [[Process engineering]] * [[Reaction engineering]] * [[Thermodynamics]] * [[Transport phenomena]] {{div col end}} ==== Civil engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Coastal engineering]] * [[Earthquake engineering]] * [[Ecological engineering]] * [[Environmental engineering]] * [[Geotechnical engineering]] ** [[Engineering geology]] * [[Hydraulic engineering]] * [[Mining engineering]] * [[Transportation engineering]] ** [[Highway engineering]] * [[Structural engineering]] ** [[Architectural engineering]] * [[Structural mechanics]] * [[Surveying]] * [[Agricultural engineering]] * [[Construction]] * [[Infrastructure]] {{div col end}} ==== Educational technology ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Instructional design]] ** [[Distance education]] ** [[Instructional simulation]] * [[Human performance technology]] * [[Knowledge management]] {{div col end}} ==== Electrical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Applied physics]] * [[Computer engineering]] ([[Outline of computer engineering|outline]]) * [[Computer science]] * [[Control engineering|Control systems engineering]] ** [[Control theory]] * [[Electronic engineering]] ** [[Electronics]] ** [[Instrumentation engineering]] * [[Engineering physics]] ** [[Photonics]] * [[Information theory]] * [[Mechatronics]] * [[Power engineering]] * [[Quantum computing]] * [[Robotics]] ([[Outline of robotics|outline]]) ** [[Microbotics]] * [[Semiconductors]] * [[Telecommunications engineering]] {{div col end}} ==== Materials science ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Biomaterials]] * [[Ceramic engineering]] * [[Crystallography]] * [[Nanomaterials]] * [[Photonics]] * [[Metallurgy|Physical Metallurgy]] * [[Polymer engineering]] * [[Polymer science]] * [[Semiconductors]] * [[Corrosion engineering]] {{div col end}} ==== Mechanical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Aerospace engineering]] **[[Aeronautics]] **[[Astronautics]] * [[Acoustical engineering]] * [[Automotive engineering]] * [[Biomedical engineering]] ** [[Biomechanical engineering]] ** [[Neural engineering]] * [[Continuum mechanics]] * [[Fluid mechanics]] * [[Heat transfer]] * [[Industrial engineering]] * [[Manufacturing engineering]] * [[Marine propulsion|Marine engineering]] * [[Mass transfer]] * [[Mechatronics]] * [[Nanoengineering]] * [[Offshore construction|Ocean engineering]] * [[Optical engineering]] * [[Robotics]] * [[Thermal engineering]] * [[Thermodynamics]] {{div col end}} ==== Systems science ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Chaos theory]] * [[Complex systems]] * [[Conceptual systems]] * [[Control theory]] ** [[Affect control theory]] ** [[Control engineering]] ** [[Control systems]] ** [[Dynamical systems]] ** [[Perceptual control theory]] * [[Cybernetics]] ** [[Biocybernetics]] ** [[Engineering cybernetics]] ** [[Management cybernetics]] ** [[Medical cybernetics]] ** [[New Cybernetics]] ** [[Second-order cybernetics]] ** [[Sociocybernetics]] * [[Network science]] * [[Operations research]] * [[Systems biology]] ** [[Computational systems biology]] ** [[Synthetic biology]] ** [[Systems immunology]] ** [[Systems neuroscience]] * [[System dynamics]] ** [[Social dynamics]] * [[Systems ecology]] ** [[Ecosystem ecology]] * [[Systems engineering]] ** [[Biological systems engineering]] ** [[Earth systems engineering and management]] ** [[Enterprise systems engineering]] ** [[Systems analysis]] * [[Systems psychology]] ** [[Ergonomics]] ** [[Family systems theory]] ** [[Systemic therapy]] * [[Systems theory]] ** [[Biochemical systems theory]] ** [[Ecological systems theory]] ** [[Developmental systems theory]] ** [[General systems theory]] ** [[Living systems theory]] ** [[LTI system theory]] ** [[Mathematical system theory]] ** [[Sociotechnical systems theory]] ** [[World-systems theory]] * [[Systems theory in anthropology]] {{div col end}} === Environmental studies and forestry === {{Main|Environmental studies|Outline of environmental studies|Forestry}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Environmental management]] ** [[Coastal management]] ** [[Fisheries management]] ** [[Land management]] ** [[Natural resource management]] ** [[Waste management]] ** [[Wildlife management]] * [[Environmental policy]] * [[Wildlife observation]] * [[Recreation ecology]] * [[Silviculture]] * [[Sustainability studies]] ** [[Sustainable development]] * [[Toxicology]] * [[Ecology]] {{div col end}} === Family and consumer science === {{Main|Family and consumer science}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Consumer education]] * [[Housing]] * [[Interior design]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) ** [[Foodservice]] management * [[Textile]]s {{div col end}} === Human physical performance and recreation === {{Main|Human reliability|human behavior}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Biomechanics]] / [[Sports biomechanics]] * [[Coach (sport)|Sports coaching]] * [[Escapology]] * [[Ergonomics]] * [[Physical fitness]] ** [[Aerobics]] ** [[Personal trainer]] / [[Personal fitness training]] * [[Game design]] * [[Exercise physiology]] * [[Kinesiology]] / [[Exercise physiology]] / [[Performance science]] * [[Leisure studies]] * [[Navigation]] * [[Outdoor activity]] * [[Physical activity]] * [[Physical education]] / [[Pedagogy]] * [[Sociology of sport]] * [[Sexology]] * [[Sports]] / [[exercise]] * [[Sports journalism]] / [[sportscasting]] * [[Sport management]] ** [[Athletic Administration|Athletic director]] * [[Sport psychology]] * [[Sports medicine]] ** [[Athletic training]] * [[Survival skills]] ** [[Batoning]] ** [[Bushcraft]] ** [[Scoutcraft]] ** [[Woodcraft]] * [[Toy]] and amusement design {{div col end}} === Journalism, media studies and communication === {{Main|Journalism|Media studies|Communication|Communication studies|Outline of communication}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Journalism]] ([[Outline of journalism|outline]]) ** [[Broadcast journalism]] ** [[Digital journalism]] ** [[Creative nonfiction|Literary journalism]] ** [[New media]] journalism ** [[Journalism|Print journalism]] ** [[Sports journalism]] / [[Broadcasting of sports events|sportscasting]] * [[Media studies]] ([[Mass media]]) ** [[Newspaper]] ** [[Magazine]] ** [[Radio]] ([[Outline of radio|outline]]) ** [[Television]] ([[Outline of television broadcasting|outline]]) *** [[Television studies]] ** [[Film]] ([[Outline of film|outline]]) *** [[Film studies]] ** [[Game studies]] ** [[Fan studies]] * [[Narratology]] ** [[Internet]] ([[Outline of the Internet|outline]]) * [[Communication studies]] ** [[Advertising]] ** [[Animal communication]] ** [[Communication design]] ** [[Conspiracy theory]] ** [[Digital media]] ** [[Electronic media]] ** [[Environmental communication]] ** [[Hoax]] ** [[Information theory]] ** [[Cross-cultural communication|Intercultural communication]] ** [[Marketing]] ([[Outline of marketing|outline]]) ** [[Mass communication]] ** [[Nonverbal communication]] ** [[Organizational communication]] ** [[Popular culture studies]] ** [[Propaganda]] ** [[Public relations]] ([[Outline of public relations|outline]]) ** [[Speech]] communication ** [[Technical writing]] ** [[Translation]] {{div col end}} === Library and museum studies === {{Main|Library science|Outline of library science|Museology}} {{See also|Outline of management}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Archival science]] * [[Archivist]] * [[Bibliographic databases]] * [[Bibliometrics]] * [[Bookmobile]] * [[Cataloging]] ** [[Citation analysis]] * [[Categorization]] * [[Classification]] ** [[Library classification]] ** [[Taxonomic classification]] ** [[Scientific classification]] ** [[Statistical classification]] ** [[Security classification]] ** [[Film classification]] * [[Collections care]] * [[Librarian#Librarian roles and duties|Collection management]] * [[Collection Management Policy]] * [[Conservation science (cultural heritage)|Conservation science]] * [[Conservation and restoration of cultural heritage]] * [[Curator]] * [[Data storage]] * [[Database management]] * [[Data modeling]] * [[Digital preservation]] * [[Dissemination]] * [[Film preservation]] * [[Five laws of library science]] * [[Historic preservation]] * [[Library science#History|History of library science]] * [[Human-computer interaction]] * [[Bibliographic index|Indexer]] * [[Informatics]] * [[Information architecture]] * [[Information broker]] * [[Information literacy]] * [[Information retrieval]] * [[Information science]] ([[Outline of information science|outline]]) * [[Information systems and technology]] * [[Integrated library system]] * [[Interlibrary loan]] * [[Knowledge engineering]] * [[Knowledge management]] * [[Library]] * [[Library binding]] * [[Library circulation]] * [[Library instruction]] * [[Library portal]] * [[Library technical services]] * [[Management]] * [[Mass deacidification]] * [[Museology]] * [[Museum education]] ** [[Arts administration|Museum administration]] * [[Object conservation]] * [[Historic preservation|Preservation]] * [[Prospect research]] * [[Readers' advisory]] * [[Records management]] * [[Reference]] * [[Reference desk]] * [[Reference management software]] * [[Registrar (museum)|Registrar]] * [[Research methods]] * [[Slow fire]] * [[Special library]] * [[Statistics]] {{div col end}} === Medicine and health === {{Main|Medicine|Healthcare science|Outline of health sciences|Biomedical sciences}} {{See also|Outline of medicine|Branches of medicine}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Alternative medicine]] * [[Audiology]] * [[Clinical laboratory sciences]]/[[Clinical pathology]]/[[Laboratory medicine]] ** [[Clinical biochemistry]] ** [[Cytogenetics]] ** [[Cytohematology]] ** [[cell biology|Cytology]] ([[Outline of cell biology|outline]]) ** [[Haemostasiology]] ** [[Histology]] ** [[Clinical immunology]] ** [[Clinical microbiology]] ** [[Molecular genetics]] ** [[Parasitology]] * [[Clinical physiology]] * [[Deathcare]] ** [[Funeral director]] ** [[Mortuary science]] * [[Dentistry]] ([[Outline of dentistry and oral health|outline]]) ** [[Dental hygienist|Dental hygiene]] and [[epidemiology]] ** [[Dental surgery]] ** [[Endodontics]] ** [[Dental implant|Implantology]] ** [[Oral and maxillofacial surgery]] ** [[Orthodontics]] ** [[Periodontics]] ** [[Prosthodontics]] * [[Dermatology]] * [[Emergency medicine]] ([[Outline of emergency medicine|outline]]) * [[Epidemiology]] * [[Geriatrics]] * [[Gynaecology]] * [[Health informatics]]/[[Clinical informatics]] * [[Hematology]] * [[Holistic medicine]] * [[Infectious disease]] * [[Intensive care medicine]] * [[Internal medicine]] ** [[Cardiology]] *** [[Cardiac electrophysiology]] ** [[Endocrinology]] ** [[Gastroenterology]] ** [[Hepatology]] ** [[Nephrology]] ** [[Neurology]] ** [[Oncology]] ** [[Pulmonology]] ** [[Rheumatology]] * [[Medical toxicology]] * [[Music therapy]] * [[Nursing]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) and [[dietetics]] * [[Obstetrics]] ([[Outline of obstetrics|outline]]) * [[Occupational hygiene]] * [[Occupational therapy]] * [[Occupational toxicology]] * [[Ophthalmology]] ** [[Neuro-ophthalmology]] * [[Optometry]] * [[Otolaryngology]] * [[Pathology]] * [[Pediatrics]] * [[Pharmaceutical sciences]] ** [[Pharmaceutical chemistry]] ** [[Toxicology|Pharmaceutical toxicology]] ** [[Pharmaceutics]] ** [[Pharmacocybernetics]] ** [[Pharmacodynamics]] ** [[Pharmacogenomics]] ** [[Pharmacognosy]] ** [[Pharmacokinetics]] ** [[Pharmacology]] ** [[Pharmacy]] * [[Physical fitness]] ** Group Fitness / [[aerobics]] ** [[Kinesiology]] / [[Exercise physiology]] / [[Performance science]] ** [[Personal fitness training]] * [[Physical therapy]] * [[Osteopathy]] * [[Physiotherapy]] * [[Podiatry]] * [[Preventive healthcare|Preventive medicine]] * [[Primary care]] ** [[General medical services|General practice]] * [[Psychiatry]] ([[Outline of psychiatry|outline]]) ** [[Forensic psychiatry]] * [[Psychosomatic medicine|Psychosomatic]] * [[Psychotherapy]] * [[Psychology]] ([[Outline of psychology|outline]]) * [[Therapy]] * [[Public health]] * [[Radiology]] * [[Recreational therapy]] * [[Physical medicine and rehabilitation|Rehabilitation medicine]] * [[Respiratory therapy]] * [[Sleep medicine]] * [[Speech–language pathology]] * [[Sports medicine]] * [[Surgery]] ** [[Bariatric surgery]] ** [[Cardiothoracic surgery]] ** [[Neurosurgery]] ** [[Orthoptics]] ** [[Orthopedic surgery]] ** [[Plastic surgery]] ** [[Trauma surgery]] ** [[Traumatology]] ** [[Anesthesiology]] * [[Traditional medicine]] * [[Urology]] ** [[Andrology]] * [[Veterinary medicine]] * [[Cosmetology]] * [[Cleaning]] * [[Decontamination]] * [[Sterilization (microbiology)]] * [[Sports medicine]] {{div col end}} === Military sciences === {{Main|Military science|Outline of military science and technology}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Amphibious warfare]] * [[Artillery]] * [[Battlespace]] ** [[Aerial warfare|Air]] ** [[Information warfare|Information]] ** [[Ground warfare|Land]] ** [[Naval warfare|Sea]] ** [[Space warfare|Space]] * [[Military campaign|Campaigning]] * [[Military engineering]] * [[Doctrine]] * [[Espionage]] * [[Game theory]] *[[Grand strategy]] ** [[Containment]] **[[Limited war]] ** [[Military science]] ([[Outline of military science and technology|outline]]) ** [[Philosophy of war]] ** [[Strategic studies]] ** [[Chess]] ** [[Total war]] ** [[War]] ([[Outline of war|outline]]) * [[Leadership]] * [[Military logistics|Logistics]] ** [[Materiel]] ** [[Military supply chain management|Supply chain management]] * [[Military operation]] * [[Military history]] ** [[Prehistoric warfare|Prehistoric]] ** [[Ancient warfare|Ancient]] ** [[Medieval warfare|Medieval]] ** [[Early modern warfare|Early modern]] ** [[Industrial warfare|Industrial]] ** [[Modern warfare|Modern]] ** [[Fourth-generation warfare]] * [[Military intelligence]] * [[Military law]] * [[Military medicine]] * [[Naval science]] ** [[Naval engineering]] ** [[Naval tactics]] ** [[Naval architecture]] *[[Military organization|Organization]] ** [[Command and control]] ** [[Doctrine]] ** [[Military education and training|Education and training]] ** [[Military engineering|Engineers]] ** [[Military intelligence|Intelligence]] ** [[Military rank|Ranks]] ** [[Staff (military)|Staff]] ** [[Military technology|Technology and equipment]] ** [[Military exercises]] ** [[Military simulation]] ** [[Military sports]] * [[Strategy]] ** [[Attrition warfare|Attrition]] ** [[Military deception|Deception]] ** [[Strategic defence|Defensive]] ** [[Offensive (military)|Offensive]] ** [[Counter-offensive]] ** [[Maneuver warfare|Maneuver]] ** [[Strategic goal (military)|Goal]] ** [[Naval strategy|Naval]] * [[Military tactics|Tactics]] ** [[Air combat manoeuvring|Aerial]] ** [[Battle]] ** [[Cavalry tactics|Cavalry]] ** [[Charge (warfare)|Charge]] ** [[Counter-attack]] ** [[Counter-insurgency]] ** [[Counter-intelligence]] ** [[Counter-terrorism]] ** [[Defensive fighting position|Foxhole]] ** [[Endemic warfare]] ** [[Guerrilla warfare]] ** [[Infiltration tactics|Infiltration]] ** [[Irregular warfare]] ** [[Morale]] ** [[Naval tactics]] ** [[Siege]] ** [[Surgical strike]] ** [[Tactical objective]] ** [[Trench warfare]] * [[Weapon|Military weapons]] ** [[Armoured warfare|Armor]] ** [[Artillery]] ** [[Biological warfare|Biological]] ** [[Cavalry]] ** [[Conventional warfare|Conventional]] ** [[Chemical warfare|Chemical]] ** [[Cyberweapon|Cyber]] ** [[Economic warfare|Economic]] ** [[Electronic warfare|Electronic]] ** [[Infantry]] ** [[Nuclear warfare|Nuclear]] ** [[Psychological warfare|Psychological]] ** [[Unconventional warfare|Unconventional]] * Other Military ** [[Arms control]] ** [[Arms race]] ** [[Assassination]] ** [[Asymmetric warfare]] ** [[Civil defense]] ** [[Clandestine operation]] ** [[Collateral damage]] ** [[Cold war (general term)]] ** [[Combat]] ** [[Covert operation]] ** [[Cyberwarfare]] ** [[Defense industry]] ** [[Disarmament]] ** [[Intelligence agency]] ** [[Laws of war]] ** [[Mercenary]] ** [[Military campaign]] ** [[Military operation]] ** [[Mock combat]] ** [[Network-centric warfare]] ** [[Paramilitary]] ** [[Principles of war]] ** [[Private defense agency]] ** [[Private military company]] ** [[Proxy war]] ** [[Religious war]] ** [[Security]] ** [[Special forces]] ** [[Special operations]] ** [[Theater (warfare)]] ** [[Theft]] ** [[Undercover operation|Undercover]] ** [[War crime]]s ** [[Warrior]] {{div col end}} === Public administration === {{Main|Public administration}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Civil service]] * [[Corrections]] * [[Conservation biology]] * [[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) * [[Disaster research]] * [[Disaster response]] * [[Emergency management]] * [[Emergency services]] * [[Fire safety]] (Structural [[fire protection]]) * [[Fire ecology]] (Wildland fire management) * [[Government]]al affairs * [[international relations|International affairs]] * [[Law enforcement]] * [[Peace and conflict studies]] * [[Police science]] * [[Policy studies]] ** [[Policy analysis]] * [[Public administration]] ** [[Nonprofit]] administration ** [[Non-governmental organization]] (NGO) administration ** [[Public policy doctrine]] ** [[Public policy school]] ** [[Regulation]] * [[Public safety]] * [[Public service]] {{div col end}} === Public policy === {{Main|Public policy}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Agricultural policy]] * [[Commercial policy]] * [[Cultural policy]] * [[Domestic policy]] * [[Drug policy]] ** [[Drug policy reform]] * [[Economic policy]] ** [[Fiscal policy]] ** [[Incomes policy]] ** [[Industrial policy]] ** [[Investment policy]] ** [[Monetary policy]] ** [[Tax policy]] * [[Education policy]] * [[Energy policy]] ** [[Nuclear energy policy]] ** [[Renewable energy policy]] * [[Environmental policy]] * [[Food policy]] * [[Foreign policy]] * [[Governance]] * [[Health policy]] ** [[Pharmaceutical policy]] ** [[Vaccination policy]] * [[Housing policy]] * [[Immigration policy]] * [[Knowledge policy]] * [[Language policy]] * [[Military policy]] * [[Science policy]] ** [[Climate change policy]] ** [[Stem cell research policy]] ** [[Space policy]] ** [[Technology policy]] * [[Security policy]] * [[Social policy]] * [[List of public policy topics by country|Public policy by country]] {{div col end}} === Social work === {{Main|Social work}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Child welfare]] * [[Community practice]] ** [[Community organizing]] ** [[Social policy]] * [[Human Services]] * [[Corrections]] * [[Gerontology]] * [[Medical social work]] * [[Mental health]] * [[School social worker|School social work]] {{div col end}} === Transportation === {{Main|Transport|Modes of transport}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Highway safety]] * [[Infographics]] * [[Intermodal passenger transport|Intermodal transportation studies]] * [[Logistics]] * [[Marine transportation]] ** [[Port management]] ** [[Seafaring]] * [[Operations research]] * [[Mass transit]] * [[Travel]] * [[Vehicles]] {{div col end}} ==پڻ ڏسو== {{Main|سائنس جي شاخون}} {{div col|colwidth=40em}} * [[Academia (disambiguation)|Academia]] ([[Outline of academia|outline]]) * [[Branches of science]] ([[Outline of science|outline]]) * [[Classification of Instructional Programs]] * [[Joint Academic Coding System]] * [[List of fields of doctoral studies in the United States]] * [[Lists of occupations]] * [[Art school]] * [[Academic genealogy]] * [[Curriculum]] * [[Interdisciplinarity]] * [[Knowledge organization]] * [[Transdisciplinarity]] * [[Classification of Instructional Programs]] {{div col end}} == Notes == {{Reflist}} == Further reading == * {{cite book| last = Abbott| first = Andrew| title = Chaos of Disciplines| year = 2001| publisher = University of Chicago Press| isbn = 978-0-226-00101-2| url-access = registration| url = https://archive.org/details/chaosofdisciplin0023abbo}} * {{cite book| last1 = Oleson| first1 = Alexandra| last2 = Voss| first2 = John| title = The Organization of knowledge in modern America, 1860–1920| year = 1979| publisher = Johns Hopkins University Press| isbn = 0-8018-2108-8| url-access = registration| url = https://archive.org/details/organizationofkn00tes1}} * US Department of Education Institute of Education Sciences. [http://nces.ed.gov/ipeds/cipcode/default.aspx?y=55 ''Classification of Instructional Programs'' (CIP)]. National Center for Education Statistics. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://nces.ed.gov/pubs2002/cip2000/ Classification of Instructional Programs (CIP 2000)]: Developed by the U.S. Department of Education's National Center for Education Statistics to provide a [[taxonomic scheme]] that will support the accurate tracking, assessment, and reporting of fields of study and program completions activity. * [http://www.hesa.ac.uk/jacs/completeclassification.htm Complete JACS] ([[Joint Academic Classification of Subjects]]) from [[Higher Education Statistics Agency]] (HESA) in the [[United Kingdom]] * [[Australian and New Zealand Standard Research Classification]] [https://web.archive.org/web/20090913104221/http://www.arc.gov.au/pdf/ANZSRC_FOR_codes.pdf (ANZSRC 2008)] ([http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/1297.0Contents12008?opendocument&tabname=Summary&prodno=1297.0&issue=2008&num=&view= web-page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212234536/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/1297.0Contents12008?opendocument&tabname=Summary&prodno=1297.0&issue=2008&num=&view= |date=2010-12-12 }}) Chapter 3 and Appendix 1: Fields of research classification. * [http://www.thingsmadethinkable.com/item/fields_of_knowledge.php Fields of Knowledge], a zoomable map allowing the academic disciplines and sub-disciplines in this article be visualised. * [http://atlas-disciplines.unige.ch/ Sandoz, R. (ed.), ''Interactive Historical Atlas of the Disciplines'', University of Geneva] [[زمرو:خاڪا|تعليمي شعبا]] [[زمرو:تعليمي شعبا]] [[زمرو:عام حوالي جا خاڪا|تعليمي شعبا]] [[زمرو:تعليم سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:تعليمي درجي بندي نظام]] [[زمرو:سائنس-سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:اعلي تعليم سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:تعليم]] [[زمرو:تدريس]] [[زمرو:تدريسي شعبا]] [[زمرو:درسي علم]] [[زمرو:اعلي تعليم]] [[زمرو:درجا بندي نظام]] [[زمرو:عام حوالا]] [[زمرو:حوالا]] [[زمرو:درجابندي نظام بلحاظ موضوع]] 0kmutg55rznc1lu0wu7mewyn3jvfxoj 404866 404865 2026-08-20T10:28:16Z Ibne maryam 17680 /* نوٽ */ 404866 wikitext text/x-wiki {{Short description|Academic fields of study or professions}} [[File:Academic_disciplines_(collage).jpg|thumb|مختلف تعليمي شعبن جي نمائندگي ڪندڙ تصويرن جو ڪولاج]] [[File:Disciplines_mind_map.jpg|thumb|اعليٰ سطحي شعبن ۽ پيشن جو نقشو]]هيٺ ڏنل [[خاڪو (فھرست)|خاڪو]] تعليمي شعبن جو جائزو ۽ موضوعي رهنمائي فراهم ڪري ٿو. ان ۾، درجي بندي جي اعليٰ ترين سطح تي موجود عنصر مثال طور، انساني علوم (Humanities) وسيع پيماني تي هڪجهڙائي رکندڙ شعبن جو مجموعو هوندو آهي؛ جڏهن ته ان کان هيٺين سطح تي موجود عنصر، مثال طور موسيقي هڪ اهڙو شعبو هوندو آهي جنهن کي ڪنهن حد تائين خودمختياري حاصل هوندي آهي ۽ اهو ان جي ماهرن لاءِ بنيادي سڃاڻپ جي حيثيت رکندو آهي. درجي بندي جي هيٺين سطحن تي ذيلي شعبا هوندا آهن، جن جو عام طور تي يونيورسٽي جي انتظامي ڍانچي يا عنوانن ۾ ڪو خاص ڪردار نه هوندو آهي. علم کي مختلف شعبن ۾ ورهايو يا ترتيب ڏيڻ لاءِ مناسب معيار ڪهڙو هجڻ گهرجي، اهو معاملو اڃا تائين بحث طلب آهي. ==بشريات== {{Main|بشريات|بشريات جو خاڪو}} * [[لسانيات]] * [[ادب]] * [[تاريخ]] * [[فلسفو]] * [[فن|فنيات]] * [[موسيقي]] * [[مذهب]] * [[قانون]] * [[قديم آثار|علم الآثار]] * [[انسانيات]] * [[سياست|سياسيات]] * [[اخلاقيات]] * [[ادراڪي اڀياس]] * [[الاھيات]] * [[انساني ڀلائي جو اڀياس]] * [[اينٿروپالاجي]] * [[بشريات]] * [[جرميات]] * [[سماجي اڀياس]] * [[سماجي ڀلائي]] * [[علم موجودات]] * [[علم ڪلام]] * [[پائيدار ترقي]] === پرفارمنگ آرٽ === {{Main|پرفارمنگ آرٽ جو خاڪو}} * * موسيقي (خاڪو) ** [[Accompaniment|Accompanying]] ** چيمبر موسيقي ** چرچ موسيقي ** ڪنڊڪٽنگ *** ڪورل ڪنڊڪٽنگ *** آرڪيسٽرل ڪنڊڪٽنگ *** ونڊ اينسمبل ڪنڊڪٽنگ ** ابتدائي موسيقي ** جاز اسٽڊيز (خاڪو) ** موسيقي جي ترڪيب ** موسيقي جي تعليم ** موسيقي جي صنف موسيقي *** موسيقي جي صنفن ۽ اندازن جي فهرست ** ميوزڪولوجي *** تاريخي ميوزڪولوجي *** سسٽميٽڪ ميوزڪولوجي *** نسلي موسيقيولوجي ** موسيقي جو نظريو ** آرڪيسٽرل اسٽڊيز ** آرگنالاجي *** آرگنالاجي ۽ تاريخي ڪي بورڊ *** پيانو *** تار، هارپ، عود ۽ گٽار (خاڪو) *** راڳ *** وڊ وائنڊ، پيتل ۽ پرڪشن ** ريڪارڊنگ * ناچ (خاڪو) ** ڪوريوگرافي ** ناچ جي نوٽيشن ** نسلي ڪوريولاجي ** ناچ جي تاريخ * ٽيليويزن (خاڪو) ** ٽيليويزن اسٽڊيز * ٿيٽر (خاڪو) ** اداڪاري ** هدايتڪاري ** ڊراماگرافي ** ٿيٽر جي تاريخ ** ميوزيڪل ٿيٽر ** ناٽڪ لکڻ ** ڪٺڙي پيتي ** منظرنامو ** اسٽيج ڊيزائن ** وينٽريلوڪزم * فلم (خاڪو) ** اينيميشن ** فلم تنقيد ** فلم سازي ** فلم ٿيوري ** فلم جو مطالعو ** لائيو ايڪشن * زباني ادب ** عوامي تقرير ** پرفارمنس شاعري ** ڳالهايل لفظ ** ڪهاڻي ٻڌائڻ * اليڪٽرانڪ راند ** آرڪيڊ راند ** آڊيو راند ** ويڊيو راندين جو خاڪو ===بصري فنون=== {{Main|بصري فنون}} * بصري فن (خاڪو) ** [[خطاطي]] ** [[فلم]] ** [[نقش نگاري]] ** [[چٽسالي]] ** [[مجسما سازي]] ** [[فوٽوگرافي]] ** [[اينيميشن]] ** [[ڪمپيوٽر اينيميشن]] * اطلاقي فن (خاڪو) **هنر *** [[آرائشي فن]] *** [[فيشن]] (خاڪو) *** [[پيپرماشي]] *** [[ٽيڪسٽائل آرٽ]] *** [[ڪاٺ جو ڪم]] *** [[ڌاتو جو ڪم]] *** [[برتن سازي]] *** [[گرافڪ ڊيزائن]]<ref>{{cite journal |title = Characteristics of Design as an Academic and Creative Discipline |last = Khaled Nabil |first = Al-Momani |journal = Kne Social Sciences |publisher = Ural Federal University |pages = 294–298 |date = 25 August 2020|doi = 10.18502/kss.v4i11.7560 |s2cid = 221710217 |doi-access = free }}</ref><ref>{{cite web |url = https://revistas.udistrital.edu.co/index.php/c14/article/view/10133 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220312145640/https://revistas.udistrital.edu.co/index.php/c14/article/view/10133 |archive-date = 12 March 2022 |url-status = dead |title = Vigencia de la Bauhaus en la formación académica de los diseñadores gráficos |trans-title=Currency of the Bauhaus in the academic training of graphic designers |last = Bravo |first = Rafael Ángel |publisher = Francisco José de Caldas District University |date = 4 March 2016 |language = es}}</ref><ref>{{cite web |url = https://catalog.cos.edu/areas-study/graphic-design/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20210922013152/https://catalog.cos.edu/areas-study/graphic-design/ |archive-date = 22 September 2021 |url-status = dead |title = Graphic Design |publisher = College of the Sequoias |access-date = 26 August 2022}}</ref> ** [[فن تعمير]] (فنِ تعمير جو خاڪو) *** اندروني فنِ تعمير *** منظري فنِ تعمير **** منظري ڊيزائن **** منظري رٿا بندي *** تعميراتي تجزياتي اڀياس *** تاريخي ورثي جي حفاظت *** اندروني ڊيزائن (اندروني فنِ تعمير) *** فني ڊرائنگ * آرٽ ڊائريڪٽر * [[فنون لطيفه]] ** گرافڪ آرٽس *** ڊرائنگ (خاڪو) *** پرنٽ ميڪنگ (ڇپائيءَ جو فن) *** [[چٽسالي]] (خاڪو) *** [[فوٽوگرافي]] (خاڪو) ** [[مجسما سازي]] (خاڪو) * ڊجيٽل آرٽ ** [[اينيميشن]] ** ٿري ڊي (3D) ماڊلنگ. ** ڊجيٽل پينٽنگ ** اسٽوڊيو آرٽ * [[Mixed media]] * [[کاڌي جو فن]] ** کاڌي جي فوٽوگرافي ** کاڌي جي پيشڪش ** اعليٰ معيار جو کاڌو (Gourmet) ===تاريخ=== {{Main|تاريخ جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[Social science]]'' * [[Prehistory]] * [[Ancient history]] ** [[Ancient Egypt]] ** [[Carthage]] ** [[Ancient Greece|Ancient Greek history]] ([[Outline of ancient Greece#General history of ancient Greece|outline]]) ** [[Ancient Rome|Ancient Roman history]] ([[Outline of ancient Rome|outline]]) *** [[History of the Constitution of the Roman Republic|History of the Roman Republic]] *** [[History of the Roman Empire]] ** [[Ancient China|Ancient Chinese history]] ([[Outline of ancient China|outline]]) ** [[Ancient Near East|Ancient Middle Eastern history]] **[[Assyria]]n Civilization **[[Bronze Age]] Civilizations ** [[Historicity of the Bible|Biblical history]] ** [[Indus Valley Civilisation|History of the Indus Valley Civilization]] ** [[Preclassic Maya]] ** [[History of Mesopotamia]] ** [[The Stone Age]] ** [[Yangtze civilization|History of the Yangtze civilization]] ** [[Yellow River civilization|History of the Yellow River civilization]] * [[Modern history]] * [[History of Asia|Asian history]] ** [[History of China|Chinese history]] ** [[History of Japan|Japanese history]] ** [[History of Korea|Korean history]] ** [[History of Mongolia|Mongolian history]] ** [[History of India|Indian history]] ([[Outline of ancient India|outline]]) ** [[History of Indonesia|Indonesian history]] ** [[History of Turkey|Turkish history]] ** [[History of Iran|Iranian history]] ** [[History of Vietnam|Vietnamese history]] ** [[History of the Philippines|Philippine history]] * [[History of Australia|Australian history]] * [[History of Europe|European history]] ** [[History of the United Kingdom|British history]] ** [[History of France|French history]] ** [[History of Germany|German history]] ** [[History of the Netherlands|Dutch history]] ** [[History of Italy|Italian history]] ** [[History of Spain|Spanish history]] ** [[History of Portugal|Portuguese history]] ** [[History of Poland|Polish history]] ** [[History of the Balkans|Balkan history]] ** [[History of Scandinavia|Scandinavian history]] *** [[History of Sweden|Swedish history]] *** [[History of Norway|Norwegian history]] *** [[History of Denmark|Danish history]] *** [[History of Finland|Finnish history]] *** [[History of Iceland|Icelandic history]] ** [[History of Russia|Russian history]] * [[African history]] ** [[History of South Africa|South African history]] ** [[History of Egypt|Egyptian history]] ** [[East and Central African history]] ** [[History of Nigeria|Nigerian history]] * [[Pre-Columbian era]] history * [[History of the Americas|Pan-American history]] ** [[History of North America|North American history]] *** [[History of the United States|American history]] *** [[History of Canada|Canadian history]] *** [[History of Mexico|Mexican history]] *** [[History of Cuba|Cuban history]] ** [[History of South America|South American history]] *** [[History of Latin America|Latin American history]] *** [[History of Brazil|Brazilian history]] *** [[History of Colombia|Colombian history]] *** [[History of Venezuela|Venezuelan history]] *** [[History of Peru|Peruvian history]] *** [[History of Argentina|Argentine history]] ** [[Pre-Columbian era]] *** [[History of the Maya civilization|Mayan history]] *** [[History of the Aztecs|Aztec history]] *** [[History of the Incas|Inca history]] *** [[Mississippian culture]]* [[Art History]] * [[History of Latin America|Latin American history]] * [[تاريخ اسلام]] * [[Jewish history]] * [[Cultural history]] * [[Ecclesiastical history of the Catholic Church]] * [[Economic history of the world|Economic history]] * [[Environmental history]] * [[Intellectual history]] * [[History of philosophy|Philosophical history]] ** [[Ancient philosophy]] ** [[Contemporary philosophy]] ** [[Medieval philosophy]] *** [[Humanism]] ([[Outline of humanism|outline]]) *** [[Scholasticism]] ** [[Modern philosophy]] * [[Political history]] ** [[History of political thought]] * [[Public history]] * [[History of science|Scientific history]] * [[History of Technology|Technological history]] * [[World history (field)|World history]] {{div col end}} ===ٻوليون ۽ ادب=== {{Main|ادب جو خاڪو}} ''[[Linguistics]] listed in Social science'' * [[Comics studies]] * [[Classics]] ([[Outline of classical studies|outline]]) * [[Comparative literature]] * [[Creative writing]] ** [[شاعري]] ** [[نثر]] ** [[Non-fiction]] ** [[Fiction]] ([[Outline of fiction|outline]]) ** [[Creative nonfiction]] ** [[Literary journalism]] ** [[Screenwriting]] ** [[Playwrighting]] * [[English studies]] * [[English literature]] * [[History of literature]] ** [[Ancient literature]] ** [[Medieval literature]] ** [[Post-colonial literature]] ** [[Post-modern literature]] * [[Literary genre]] * [[Literary theory]] ** [[Critical theory]] ([[Outline of critical theory|outline]]) ** [[Literary criticism]] ** [[Poetics]] ** [[Rhetoric]] * [[Language]]s ** [[Business English]] ** [[Classical language]] ** [[Modern language]] ** [[Standard English]] ** [[World Englishes]] * [[World literature]] ** [[American literature]] *** [[African-American literature]] *** [[Southern literature]] ** [[British literature]] ** [[Canadian literature]] ** [[Indian English literature]] ** [[Irish literature]] ** [[New Zealand literature]] ** [[Scottish literature]] ** [[South African literature]] ** [[Welsh literature]] {{div col end}} ===قانون=== {{Main|قانون جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[Social science]]'' * [[Legal management (academic discipline)]] ** [[Corporate law]] ** [[Mercantile law]] ** [[Business law]] * [[Administrative law]] * [[Canon law]] * [[Comparative law]] * [[Constitutional law]] * [[Competition law]] * [[Criminal law]] ** [[Criminal procedure]] ** [[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) *** [[Police science]] *** [[Forensic science]] ([[Outline of forensic science|outline]]) * [[اسلامي قانون]] * [[Jewish law]] ([[Outline of Jewish law|outline]]) * [[Jurisprudence]] ([[Philosophy of Law]]) * [[Civil law (common law)|Civil law]] ** [[Admiralty law]] ** [[Animal law]]/[[Animal rights]] ** [[Common law]] ** [[Corporations]] ** [[Civil procedure]] ** [[Contract law]] ** [[Environmental law]] ** [[Family law]] ** [[Federal law]] ** [[International law]] *** [[Public international law]] *** [[Supranational law]] ** [[Labor law]] ** [[Paralegal]] studies ** [[Property law]] ** [[Tax law]] ** [[Tort law]] ([[Outline of tort law|outline]]) * [[Law enforcement]] ([[Outline of law enforcement|outline]]) * [[Procedural law]] * [[Substantive law]] ===فلسفو=== {{Main|فلسفو|فلسفي جو خاڪو}} ان کي هڪ الڳ حيثيت حاصل آهي ۽ اهو درجابندي جي بلند ترين سطح تي موجود هڪ باب يا داخلا آهي. * [[جماليات]] (خاڪو) / فن جو فلسفو. * اطلاقي فلسفو ** ** معيشت جو فلسفو ** تعليم جو فلسفو ** انجنيئرنگ جو فلسفو ** تاريخ جو فلسفو ** ٻوليءَ جو فلسفو ** قانون جو فلسفو ** رياضيات جو فلسفو ** موسيقيءَ جو فلسفو ** نفسيات جو فلسفو ** مذهب جو فلسفو ** طبعي سائنسن جو فلسفو *** حياتيات جو فلسفو *** ڪيمسٽريءَ جو فلسفو *** فزڪس جو فلسفو ** سماجي سائنس جو فلسفو ** ٽيڪنالاجي جو فلسفو. ** نظامن جو فلسفو ** سياسي ۽ سماجي فلسفو *** انارڪزم / لا-حڪومتيت (خاڪو) ***عورتن جي حقن بابت فلسفو ***جنسي لاڳاپن ۽ ڪردارن بابت ’مينو اسفيئر‘ (Manosphere) جا نظرياتي مڪتبِ فڪر. ***لبرٽيرينزم / انفرادي آزاديءَ جو فلسفو (خاڪو) مارڪسزم * [[Epistemology]] ([[Outline of epistemology|outline]]) * علمِ ادراڪ يا علمِ العلم (خاڪو). جواز (Justification). دليلن ۾ غلطيون. * اخلاقيات (خاڪو). اطلاقي اخلاقيات. جانورن جا حق. حياتياتي اخلاقيات (Bioethics). ماحولياتي اخلاقيات. ميٽا-ايٿڪس (اخلاقيات بابت فلسفو). اخلاقي نفسيات، وضاحتي اخلاقيات، قدرن جو نظريو (Value theory). معياري اخلاقيات (Normative ethics). فضيلت واري اخلاقيات (Virtue ethics). * منطق (خاڪو). رياضياتي منطق. فلسفيانه منطق. * ميٽا-فلسفو (فلسفي بابت فلسفو). * ما بعد الطبيعات / مٽا فزڪس (خاڪو). * عمل جو فلسفو. جبريت (Determinism) ۽ آزاد مرضي. وجوديات (Ontology). ذھن جو فلسفو. درد جو فلسفو. مصنوعي ذهانت جو فلسفو. ادراک جو فلسفو. نيورو-فلسفو (اعصابي نظام ۽ فلسفي جو ميلاپ). مڪان ۽ زمان جو فلسفو. مقصديت / غايتيات (Teleology). خدا پرستي ۽ الحاد. فلسفيانه روايتون ۽ مڪتبِ فڪر. افريقي فلسفو. تجزيي وارو فلسفو (Analytic philosophy). اسلامي فلسفو. ارسطو جو فلسفو (Aristotelianism). افلاطون جو فلسفو (Platonism). ڪانٽينينٽل فلسفو (يورپي برِاعظمي فلسفو). مشرقي فلسفو. عورتن جي حقن بابت فلسفو. اسلامي فلسفو. افلاطون جو فلسفو. فلسفي جي تاريخ. قديم فلسفو. وچئين دور جو فلسفو. اسڪولاسٽڪ فلسفو (مذهبي-فلسفيانه روايت). * انسان دوستي / هيومنزم (خاڪو). جديد فلسفو. عصرِ حاضر جو فلسفو. ** [[Theory of justification|Justification]] ** [[List of informal fallacies|Reasoning errors]] * [[Ethics]] ([[Outline of ethics|outline]]) ** [[Applied ethics]] *** [[Animal rights]] *** [[Bioethics]] *** [[Environmental ethics]] ** [[Meta-ethics]] ** [[Moral psychology]], [[Descriptive ethics]], [[Value theory]] ** [[Normative ethics]] *** [[Virtue ethics]] * [[منطق]] ([[Outline of logic|outline]]) ** [[Mathematical logic]] ** [[Philosophical logic]] * [[Meta-philosophy]] * [[Metaphysics]] ([[Outline of metaphysics|outline]]) ** [[Action (philosophy)|Philosophy of Action]] ** [[Determinism]] and [[Free will]] ** [[Ontology]] ** [[Philosophy of mind]] *** [[Pain (philosophy)|Philosophy of pain]] *** [[Philosophy of artificial intelligence]] *** [[Philosophy of perception]] *** [[Neurophilosophy]] ** [[Philosophy of space and time]] ** [[Teleology]] ** [[Theism]] and [[Atheism]] * [[Philosophical movement|Philosophical traditions and schools]] ** [[African philosophy]] ** [[Analytic philosophy]] ** [[Aristotelianism]] ** [[Continental philosophy]] ** [[Eastern philosophy]] ** [[Feminist philosophy]] ** [[Islamic philosophy]] ** [[Platonism]] * [[History of philosophy]] ** [[Ancient philosophy]] ** [[Medieval philosophy]] *** [[Scholasticism]] *** [[Humanism]] ([[Outline of humanism|outline]]) ** [[Modern philosophy]] ** [[Contemporary philosophy]] * <bdi>[[:زمرو:اخلاقيات|اخلاقيات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سائنس جو فلسفو|سائنس جو فلسفو]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سماج فلسفو|سماج فلسفو]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سياسي فلاسافي|سياسي فلاسافي]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:علميات|علميات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:مابعد الطبعيات|مابعد الطبعيات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:منطق|منطق]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:نظرياتي فلسفو|نظرياتي فلسفو]]</bdi> ===مذهبي تعليم=== {{Main|Religious studies|Outline of religion}} ''Also regarded as a [[social science]]'' * [[History of Religion]] * [[Anthropology of religion|Anthropology of Religion]] * [[Sociology of Religion]] * [[Psychology of Religion]] * [[Phenomenology of Religion]] * [[Philosophy of Religion]] * [[Comparative religion]] * [[Mythology]] and [[Folklore]] * [[Theism]] * [[Irreligion]] ===الاھيات=== {{Main|Divinity (academic discipline)}} * [[Canon law]] * [[History of Christianity|Church history]] * Field ministry ** [[Pastoral counseling]] ** [[Pastoral theology]] ** [[Religious education]] techniques ** [[Homiletics]] ** [[Liturgy]] ** [[Sacred music]] ** [[Missiology]] * [[Hermeneutics]] * Scriptural study and languages ** [[Avestan]] ** [[Biblical Hebrew language|Biblical Hebrew]] ** [[Biblical studies]]/[[Sacred Scripture]] ** [[Classical Arabic]] ** [[Classical Armenian]] ** [[Coptic language|Coptic]] ** [[Ge'ez]] ** [[Koine Greek]] ** [[Latin]] ** [[Old Church Slavonic]] ** [[Old Georgian]] ** [[Pali]] ** [[Syriac language|Syriac]] ** [[Vedic Sanskrit]] ([[Vedas]]) * [[Theology]] ([[Outline of theology|outline]]) ** [[Dogmatic theology]] ** [[Ecclesiology]] ** [[Sacrament]]al theology ** [[Systematic theology]] ** [[Christian ethics]] **[[Hindu ethics]] ** [[Moral theology]] ** [[Historical theology]] ===مذهبي اڀياس=== {{Main|Outline of theology}} {{See also|List of religions and spiritual traditions}} * [[اسلاميات|اسلام جو اڀياس]] * [[Biblical studies]] ** [[Biblical Hebrew]], [[Koine Greek]], [[Aramaic]] * [[Buddhist philosophy|Buddhist theology]] ** [[Pali language|Pali Studies]] * [[Christian theology]] ([[Outline of Christian theology|outline]]) ** [[Anglican theology]] ** [[Baptist theology]] ** [[Catholic theology]] ** [[Eastern Orthodox theology]] ** [[Protestant theology]] * [[Hindu theology]] ** [[Sanskrit language|Sanskrit Studies]] **[[Dravidian studies|Dravidian Studies]] * [[Jewish theology (disambiguation)|Jewish theology]] * [[Muslim theology]] ** [[Arabic language|Arabic Studies]] *[[Buddhist studies]] ===مذهب=== {{Main|Religion|Religious studies|Outline of religion}} {{See also|List of religions and spiritual traditions}} * [[Abrahamic religions]] ** [[Christianity]] ([[Outline of Christianity|outline]]) *** [[Christian theology]] ([[Outline of Christian theology|outline]]) ** [[Islam]] ([[Outline of Islam|outline]])/ [[Islamic studies]] ** [[Judaism]] ([[Outline of Judaism|outline]])/ [[Jewish studies]] * [[Apologetics]] * [[Indian religions]] ** [[Buddhism]] ([[Outline of Buddhism|outline]])/ [[Buddhist studies]] ** [[Hinduism]] ([[Outline of Hinduism|outline]]) ** [[Jainism]] ** [[Sikhism]] ([[Outline of Sikhism|outline]]) * [[East Asian religions]] ** [[Chinese folk religion]] ** [[Confucianism]] ** [[Shinto]] ** [[Daoism]] ([[Outline of Taoism|outline]]) ** [[I-Kuan Tao]] ** [[Caodaism]] ** [[Chondogyo]] ** [[Tenrikyo]] ** [[Oomoto]] * Other religions ** [[Religion in Africa|African religions]] ** [[Ancient Egyptian religion]] ** [[Indigenous peoples of the Americas|Native American religions]] ** [[Gnosticism]] ** [[Occult]] ** [[Western Esotericism (academia)|Esotericism]] ** [[Mysticism]] ** [[Spirituality]] ** [[New religious movements]] ** [[Sumerian religion]] ** [[Zoroastrianism]] * [[Comparative religion]] * [[Mythology]] and [[Folklore]] * [[Theism]] * [[Irreligion]] ** [[Agnostic]]ism ** [[Atheism]] ([[Outline of atheism|outline]]) and [[religious humanism]] ** [[Nontheism]] ==سماجي سائنس== {{Main|سماجي سائنس|سماجي سائنس جو خاڪو}} * [[نفسيات]] * [[تعليمي سائنس]] * [[انفارميشن سائنس]] * [[لائبريري سائنس]] * [[سسٽم سائنس]] * [[سماجي سائنس]] * [[سياسي سائنس]] * [[اقتصاديات]] * [[جاگرافي]] * [[تاريخ]] * [[فلسفو]] * [[سياسي تاريخ]] ===اينٿروپالاجي=== {{Main|Outline of anthropology}} * [[Archaeology]] ([[Outline of archaeology|outline]]) ** [[Biocultural anthropology]] ** [[Feminist archaeology]] ** [[Maritime archaeology]] * [[Anthropological criminology]] * [[Anthropological linguistics]] ** [[Descriptive linguistics|Synchronic linguistics]] (or [[Descriptive linguistics]]) ** [[Diachronic linguistics]] (or [[Historical linguistics]]) ** [[Ethnolinguistics]] ** [[Semiotic anthropology]] ** [[Sociolinguistics]] * [[Anthrozoology]] * [[Biological anthropology]] ** [[Dual inheritance theory|Gene-culture coevolution]] ** [[Evolutionary anthropology]] ** [[Forensic anthropology]] ** [[Human behavioral ecology]] ** [[Human evolution]] ** [[Medical anthropology]] ** [[Molecular anthropology]] ** [[Neuroanthropology]] ** [[Nutritional anthropology]] ** [[Paleoanthropology]] ** [[Population genetics]] ** [[Primatology]] * [[Biocultural anthropology]] * [[Cultural anthropology]] ** [[Anthropology of development]] ** [[Anthropology of religion]] ** [[Applied anthropology]] ** [[Cognitive anthropology]] ** [[Cyborg anthropology]] ** [[Digital anthropology]] ** [[Digital culture]] ** [[Ecological anthropology]] ** [[Economic anthropology]] ** [[Environmental anthropology]] ** [[Ethnobiology]] ** [[Ethnobotany]] ** [[Ethnography]] ** [[Ethnohistory]] ** [[Ethnology]] ** [[Ethnomuseology]] ** [[Ethnomusicology]] ** [[Feminist anthropology]] ** [[Folklore]] ** [[Kinship]] ** [[Legal anthropology]] ** [[Mythology]] ** [[Missiology]] ** [[Political anthropology]] ** [[Political economy in anthropology|Political economic anthropology]] ** [[Psychological anthropology]] ** [[Public anthropology]] ** [[Symbolic anthropology]] ** [[Transpersonal anthropology]] ** [[Urban anthropology]] * [[Linguistic anthropology]] * [[Social anthropology]] ** [[Anthropology of art]] ** [[Anthropology of institutions]] ** [[Anthropology of media]] ** [[Visual anthropology]] * [[Sociocultural anthropology]] ===قديم آثار جو اڀياس=== {{Main|Archaeology|Outline of archaeology|Archaeological sub-disciplines}} * [[Aerial archaeology]] * [[Aviation archaeology]] * [[Anthracology]] * [[Archaeo-optics]] * [[Archaeoacoustics]] * [[Archaeoastronomy]] * [[Archaeogeography]] * [[Archaeological culture]] * [[Archaeological theory]] ** [[Great ages archaeology]] ** [[Functionalism (sociology)|Functionalism]] ** [[Processualism]] ** [[Post-processualism]] ** [[Cognitive archaeology]] ** [[Gender archaeology]] ** [[Feminist archaeology]] * [[Archaeometry]] ** [[Archaeogenetics]] ** [[Bioarchaeology]] ** [[Computational archaeology]] ** [[Dendrochronology]] ** [[Geoarchaeology]] ** [[Isotope analysis]] ** [[Palynology]] ** [[Radiocarbon dating]] ** [[Zooarchaeology]] * [[Archaeology of religion and ritual]] * [[Archaeology of trade]] * [[Archaeomythology]] * [[Architectural analytics]] * [[Battlefield archaeology]] * [[Calceology]] * [[Conflict archaeology]] * [[Data archaeology]] * [[Digital archaeology]] * [[Experimental archaeology]] * [[Environmental archaeology]] * [[Ethnoarchaeology]] * [[Forensic archaeology]] * [[Glyptology]] * [[History of archaeology]] * [[Household archaeology]] * [[Landscape archaeology]] and [[Landscape history]] * [[Manuscriptology]] * [[Maritime archaeology]] * [[Media archaeology]] * [[Modern archaeology]] ** [[Settlement archaeology]] * [[Music archaeology]] * [[Osteology]] * [[Palaeoarchaeology]] * [[Paleoanthropology]] * [[Paleoethnobotany]] * [[Paleopathology]] * [[Paleoradiology]] * [[Taphonomy]] * [[Urban archaeology]] * [[Historical archaeology]] ** [[Prehistoric archaeology]] ** [[protohistoric archaeology]] ** [[Biblical archaeology]] ** [[Classical archaeology]] ** [[Egyptology]] ** [[Assyriology]] ** [[Etruscology]] ** [[Near Eastern archaeology]] ** [[Medieval archaeology]] ** [[Post-medieval archaeology]] ** [[Industrial archaeology]] ** [[Contemporary archaeology]] ===ڪاروبار=== {{Main|Business|Outline of business|Business education}} * [[Accounting]] ** [[Accounting research]] ** [[Accounting scholarship]] * [[Business administration]] * [[Business analysis]] * [[Business ethics]] * [[Business law]] * [[Corporate governance]] * [[E-Business]] * [[Entrepreneurship]] * [[Decision science]] * [[Finance]] ([[Outline of finance|outline]]) * [[Industrial relations|Industrial and labor relations]] ** [[Collective bargaining]] ** [[Human resources]] ** [[Organizational studies]] ** [[Labor economics]] ** [[Labor history (discipline)|Labor history]] * [[Information technology]] ([[Outline of information technology|outline]]) ** [[Information systems]] ([[Business informatics]]) ** [[Management information systems]] ** [[Health informatics]] * [[International trade]] * [[Management]] ([[Outline of business management|outline]]) * [[Marketing]] ([[Outline of marketing|outline]]) * [[Operations management]] * [[Purchasing]] * [[Risk management]] and [[insurance]] * [[Strategy]] or [[Strategic Management]] * [[Systems science]] ===اقتصاديات=== {{Main|Outline of economics}} * [[Agricultural economics]] * [[Anarchist economics]] * [[Applied economics]] * [[Behavioural economics]] * [[Bioeconomics (biophysical)|Bioeconomics]] * [[Business]] * [[Complexity economics]] * [[Computational economics]] * [[Consumer economics]] * [[Development economics]] * [[Digital economy]] * [[Ecological economics]] * [[Econometrics]] * [[Economic geography]] * [[Economic history]] * [[Economic sector]] * [[Economic sociology]] * [[Economic systems]] * [[Economic value]] * [[Education economics]] * [[Energy economics]] * [[Entrepreneurial economics]] * [[Environmental economics]] * [[Evolutionary economics]] * [[Experimental economics]] * [[Feminist economics]] * [[Family economics]] * [[Financial economics]] * [[Financial econometrics]] * [[Green economics]] * [[Economic growth|Growth economics]] * [[Human development theory]] * [[Industrial organization]] * [[Information economics]] * [[Institutional economics]] * [[International economics]] * [[Islamic economics]] * [[JEL classification codes]] in searching for articles by fields in economics journals * [[Knowledge economy]] * [[Labor economics]] * [[Health economics]] * [[Law and economics]] * [[Macroeconomics]] * [[Managerial economics]] * [[Market economy]] * [[Marxian economics]] * [[Mathematical economics]] * [[Microeconomics]] * [[Monetary economics]] * [[Neuroeconomics]] * [[Participatory economics]] * [[Political economy]] * [[Public economics]] * [[Public choice]] * [[Public finance]] * [[Real estate economics]] * [[Resource economics]] * [[Social choice theory]] * [[Socialist economics]] * [[Socioeconomics]] * [[Transport economics]] * [[Welfare economics]] === Futurology === '''(also known as future studies or prospective studies)''' ''Main articles: [[Outline of futures studies]] and [[Futures studies]]'' * [[Cashless society]] * [[Climate]] ===جاگرافي=== {{Main|جاگرافي|جاگرافي جو خاڪو}} * [[Physical geography]] (is also listed in [[Earth Science]]) ** [[Water vapour#In Earth's atmosphere|Atmology]] ** [[Biogeography]] ** [[Climatology]] *** [[Palaeoclimatology]] ** [[Coastal geography]] ** [[Emergency management]] ** [[Environmental geography]] ** [[Geobiology]] ** [[Geochemistry]] ** [[Geographic information system]]s ** [[Geology]] ** [[Geomatics]] ** [[Geomorphology]] ** [[Geodesy]] ** [[Geophysics]] ** [[Glaciology]] ** [[Hydrology]]/[[Hydrography]] *** [[Glaciology]] *** [[Limnology]] *** [[Biogeochemistry]] *** [[Oceanography]] ** [[Landscape ecology]] ** [[Lithology]] ** [[Meteorology]] ** [[Mineralogy]] ** [[Oceanography]] ** [[Palaeogeography]] ** [[Palaeontology]] ** [[Petrology]] ** [[Quaternary science]] ** [[Pedology|Soil geography]] * [[Human geography]] ** [[Behavioural geography]] ** [[Cognitive geography]] ** [[Cultural geography]] *** [[Feminist geography]] ** [[Development geography]] ** [[Economic geography]] ** [[Health geography]] ** [[Historical geography]] ** [[Language geography]] ** [[Mathematical geography]] ** [[Marketing geography]] ** [[Military geography]] ** [[Political geography]] and [[Geopolitics]] ** [[Population geography]] ** [[Religion geography]] ** [[Social geography]] ** [[Children's geographies]] ** [[Strategic geography]] ** [[Time geography]] ** [[Tourism geography]] ** [[Transport geography]] ** [[Urban geography]] * [[Integrated geography]] * [[Cartography]] ([[Outline of cartography|outline]]) ** [[Celestial cartography]] ** [[Planetary cartography]] ** [[Topography]] * [[Navigation]] * [[Regional geography]] * [[Remote sensing]] ===لسانيات=== {{Main|لسانيات|لسانيات جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[formal science]]'' * [[Applied linguistics]] * [[Composition studies]] * [[Computational linguistics]] * [[Discourse analysis]] * [[English studies]] * [[Etymology]] * [[Grammar]] * [[Grammatology]] * [[Historical linguistics]] * [[History of linguistics]] * [[Interlinguistics]] * [[Lexicology]] * [[Linguistic typology]] * [[Morphology (linguistics)|Morphology]] * [[Natural language processing]] * [[Philosophy of language]] * [[Philosophy of linguistics]] * [[Linguistic philosophy]] * [[Philology]] * [[Phonetics]] * [[Phonology]] * [[Pragmatics]] * [[Psycholinguistics]] * [[Rhetoric]] * [[Semantics]] * [[Semiotics]] ([[Outline of semiotics|outline]]) * [[Sociolinguistics]] * [[Syntax]] * [[Terminology science]] * [[Usage]] * [[Word usage]] ===سياسي سائنس=== {{Main|سياست|سياسي سائنس|سياسي سائنس جو خاڪو}} * [[Politics of the United States|American politics]] * [[Politics of Canada|Canadian politics]] * [[Civics]] * [[Health politics]] * [[Biopolitics]] * [[Comparative politics]] * [[European studies]] * [[Geopolitics]] ([[Political geography]]) * [[Indian politics]] * [[International relations]] * [[International organization]]s * [[Nationalism studies]] * [[Peace and conflict studies]] * [[Policy studies]] * [[Theories of political behavior|Political behavior]] * [[Political culture]] * [[Political economy]] * [[Political history]] * [[Political philosophy]] * [[Public administration]] ** [[Nonprofit organization|Nonprofit administration]] ** [[Non-governmental organization|Non-governmental organization (NGO) administration]] * [[Public law]] * [[Public policy]] * [[Psephology]] * [[Social choice theory]] * [[Singapore politics]] ===نفسيات=== {{Main|نفسيات|نفسيات جو خاڪو}} * [[Abnormal psychology]] * [[Applied psychology]] * [[Biological psychology]] * [[Clinical neuropsychology]] * [[Clinical psychology]] * [[Cognitive psychology]] * [[Community psychology]] * [[Comparative psychology]] * [[Conservation psychology]] * [[Consumer psychology]] * [[Counseling psychology]] * [[Criminal psychology]] * [[Cultural psychology]] ** [[Asian psychology]] ** [[Black psychology]] * [[Developmental psychology]] * [[Differential psychology]] * [[Ecological psychology]] * [[Educational psychology]] * [[Environmental psychology]] * [[Evolutionary psychology]] * [[Experimental psychology]] * [[Group dynamics|Group psychology]] * [[Journal of Family Psychology|Family psychology]] * [[Feminine psychology]] * [[Forensic developmental psychology]] * [[Forensic psychology]] * [[Health psychology]] * [[Humanistic psychology]] * [[Indigenous psychology]] * [[Legal psychology]] * [[Mathematical psychology]] * [[Media psychology]] * [[Medical psychology]] * [[Military psychology]] * [[Moral psychology]] and [[Descriptive ethics]] * [[Music psychology]] * [[Neuropsychology]] * [[Occupational health psychology]] * [[Occupational psychology]] * [[Industrial and organizational psychology|Organizational psychology]] (a.k.a., [[Industrial Psychology]]) * [[Parapsychology]] ([[Outline of parapsychology|outline]]) * [[Pediatric psychology]] * [[Pedology (children study)]] * [[Personality psychology]] * [[Phenomenology (psychology)|Phenomenology]] * [[Political psychology]] * [[Positive psychology]] * [[Problem solving]] * [[Psychoanalysis]] * [[Psychobiology]] * [[Psychology of religion]] * [[Psychometrics]] * [[Psychopathology]] ** [[Child psychopathology]] * [[Psychophysics]] * [[Quantitative psychology]] * [[Rehabilitation Psychology (journal)|Rehabilitation psychology]] * [[School psychology]] * [[Social psychology]] * [[Sport psychology]] * [[Traffic psychology]] * [[Transpersonal psychology]] * [[Travel psychology]] ===سماجيات=== {{Main|سماجيات|سماجيات جو خاڪو}} * [[Analytical sociology]] * [[Applied sociology]] ** [[Leisure studies]] ** [[Political sociology]] ** [[Public sociology]] ** [[Social engineering (political science)|Social engineering]] * [[Architectural sociology]] * [[Area studies]] ** [[African studies]] ** [[American studies]] *** [[Appalachian studies]] *** [[Canadian studies]] *** [[Latin American studies]] ** [[Asian studies]] *** [[Central Asian studies]] *** [[East Asian studies]] *** [[Filipinology]] *** [[Iranian studies]] *** [[Japanese studies]] *** [[Korean studies]] *** [[Sinology]] ([[Outline of sinology|outline]]) *** [[Indology]] (South Asian studies) **** [[Bengal studies]] **** [[Dravidian studies]] (Dravidology) **** [[Tamilology]] **** [[Pakistan studies]] **** [[Sindhology]] *** [[Southeast Asian studies]] *** [[Thai studies]] ** [[Australian studies]] ** [[European studies]] *** [[Celtic studies]] *** [[German studies]] *** [[Sociology in Poland]] *** [[Scandinavian studies]] *** [[Slavic studies]] ** [[Middle Eastern studies]] *** [[Arab studies]] *** [[Assyriology]] *** [[Egyptology]] *** [[Jewish studies]] * [[Collective behavior|Behavioral sociology]] * [[Chinese sociology]] * [[Collective behavior]] ** [[Social movements]] ** [[Activism]] * [[Social phenomenon]] * [[Community informatics]] ** [[Social network analysis]] * [[Comparative sociology]] * [[Conflict theories|Conflict theory]] * [[Criminology]]/[[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) * [[Critical management studies]] * [[Critical sociology]] * [[Cultural sociology]] * [[Cultural studies]]/[[ethnic studies]] ** [[Africana studies]] ** [[Cross-cultural studies]] ** [[Culturology]] ** [[Deaf studies]] ** [[Ethnology]] ** [[Utopian studies]] ** [[Whiteness studies]] * [[Demography]]/[[Population (human biology)|Population]] * [[Digital sociology]] * [[Dramaturgical sociology]] * [[Economic sociology]] * [[Educational sociology]] * [[Empirical sociology]] * [[Environmental sociology]] * [[Evolutionary sociology]] * [[Feminist sociology]] * [[Figurational Sociology|Figurational sociology]] * [[Futures studies]] ([[Outline of futures studies|outline]]) * [[Gender studies]] ** [[Men's studies]] ** [[Women's studies]] ** [[Queer studies]] * [[Historical sociology]] * [[Human ecology]] * [[Humanistic sociology]] * [[Industrial sociology]] * [[Interactionism]] * [[Interpretive sociology]] ** [[Ethnomethodology]] ** [[Phenomenology (philosophy)|Phenomenology]] ** [[Social constructionism]] ** [[Symbolic interactionism]] * [[Jealousy sociology]] * [[Macrosociology]] * [[Marxist sociology]] * [[Mathematical sociology]] * [[Medical sociology]] * [[Mesosociology]] * [[Microsociology]] * [[Military sociology]] * [[Natural resource sociology]] * [[Organizational theory]] ** [[Organizational studies]] * [[Phenomenological sociology]] * [[Policy sociology]] * [[Postcolonialism]] * [[Psychoanalytic sociology]] * [[Science studies]]/[[Science and technology studies]] * [[Sexology]] ** [[Heterosexism]] ** [[Human sexual activity|Human sexual behavior]] ** [[Human sexuality]] ([[Outline of human sexuality|outline]]) ** [[Queer studies]]/[[Queer theory]] ** [[Sex education]] * [[Social capital]] * [[Social change]] * [[Social conflict theory]] * [[Social control]] ** [[Pure sociology]] * [[Social economy]] * [[Social philosophy]] * [[Social policy]] * [[Social psychology]] * [[Social stratification]] * [[Social theory]] * [[Social research]] * [[Social transformation]] ** [[Computational sociology]] ** [[Economic sociology]]/[[Socioeconomics]] *** [[Economic development]] *** [[Social development theory|Social development]] *** [[Social change|Social development]] * [[Sociobiology]] * [[Sociocybernetics]] * [[Sociolinguistics]] * [[Gerontology#Social gerontology|Sociology of aging]] * [[Rural sociology|Sociology of agriculture]] * [[Sociology of art]] * [[Societal and cultural aspects of autism|Sociology of autism]] * [[Sociology of the family#Sociology of childhood|Sociology of childhood]] * [[Social conflict|Sociology of conflict]] * [[Sociology of culture]] * [[Sociology of the Internet|Sociology of cyberspace]] * [[Development theory|Sociology of development]] * [[Deviance (sociology)|Sociology of deviance]] * [[Sociology of disaster]] * [[Sociology of education]] * [[Sociology of emotions]] * [[Sociology of the family#Sociology of fatherhood|Sociology of fatherhood]] * [[Sociology of film]] * [[Social studies of finance|Sociology of finance]] * [[Sociology of food]] * [[Sociology of gender]] * [[Theory of generations|Sociology of generations]] * [[World-systems theory|Sociology of globalization]] * [[Political sociology|Sociology of government]] * [[Sociology of health and illness]] * [[Sociology of human consciousness]] * [[Sociology of immigration]] * [[Sociology of knowledge]] * [[Sociology of language]] * [[Sociology of law]] * [[Sociology of leisure]] * [[Sociology of literature]] * [[Economic sociology|Sociology of markets]] * [[Sociology of the family#Sociology of marriage|Sociology of marriage]] * [[Sociology of the family#Sociology of motherhood|Sociology of motherhood]] * [[Sociomusicology|Sociology of music]] * [[Natural resource management|Sociology of natural resources]] * [[Organizational behavior|Sociology of organizations]] * [[Sociology of peace, war, and social conflict]] * [[Sociology of punishment]] * [[Sociology of race and ethnic relations]] * [[Sociology of religion]] * [[Risk|Sociology of risk]] * [[Sociology of scientific knowledge|Sociology of science]] * [[Sociology of scientific knowledge]] * [[Social change|Sociology of social change]] * [[Social movement|Sociology of social movements]] * [[Sociology of space]] * [[Sociology of sport]] * [[Science, technology and society|Sociology of technology]] * [[Sociology of terrorism]] * [[Sociology of the body]] * [[Sociology of the family]] * [[Sociology of the history of science]] * [[Sociology of the Internet]] * [[Industrial sociology|Sociology of work]] * [[Sociomusicology]] * [[Structural sociology]] * [[Theoretical sociology]] * [[Urban studies]] or [[Urban sociology]]/[[Rural sociology]] * [[Victimology]] * [[Visual sociology]] * [[Social theory]] * [[Social stratification]] * [[Sociological theory]] * [[Sociobiology]] * [[Sociocybernetics]] * [[Sociolinguistics]] ===بين الشعباجاتي اڀياس=== {{Main|Interdisciplinarity}} ====علاقائي اڀياس==== {{Main|Area studies}} * [[African studies]] * [[American studies]] ** [[Appalachian studies]] ** [[Canadian studies]] ** [[Latin American studies]] * [[Asian studies]] ** [[Central Asian studies]] ** [[East Asian studies]] ** [[Iranian studies]] ** [[Japanology]] (Japanese studies) ** [[Korean studies]] ** [[Sinology]] ([[Outline of sinology|outline]]) (Chinese studies) ** [[Indology]] (South Asian studies) *** [[Bengal studies]] *** [[Dravidian studies]] (Dravidology) **** [[Tamilology]] *** [[Pakistan studies]] *** [[Sindhology]] ** [[Southeast Asian studies]] * [[European studies]] ** [[Celtic studies]] ** [[German studies]] ** [[Indo-European studies]] ** [[Scandinavian studies]] ** [[Slavic studies]] * [[Australian studies]] * [[Pacific studies]] * [[Middle East studies]] ** [[Turkology]] (Turkish studies) *[[Russian Empire|Russian]] and [[Eastern European Studies|Eastern European studies]] ====نسلي ۽ ثقافتي اڀياس==== *[[Cultural studies]] *[[Ethnic studies]] * [[Ethnology]] * [[Culturology]] *[[Cross-cultural studies]] ====تنظيمي اڀياس==== {{Main|تنظيم}} * [[Business administration]] * [[Business economics]] * [[Business studies]] * [[Human resources management]] * [[Industrial organization]] * [[Management]] * [[Organizational behavior]] * [[Organization theory]] * [[Project management]] * [[Quality control]] ==فطري سائنس== {{Main|سائنس|سائنس جو خاڪو|فطري سائنس|فطري سائنس جو خاڪو}} ===طبعي سائنس=== * [[طبيعيات]] * [[علم ڪيميا]] * [[نامياتي ڪيميا]] * [[غير نامياتي ڪيميا]] * [[فلڪيات]] * [[ڌرتي سائنس]] * [[جينيات]] * [[حياتيات]] * [[حيوانيات]] * [[نيوروسائنس]] * [[علم زراعت]] * [[سامونڊي حياتيات]] * [[مائڪروبائيولاجي]] * [[نباتاتيات]] ===طبعي سائنس=== {{main|طبعي سائنس جو خاڪو}} ==== Space sciences ==== {{main|Outline of space science}} * [[Aerospace engineering]] ** [[Aerospace architecture]] ** [[Aerospace physiology]] ** [[Aerospace manufacturing]] ** [[Astronautics]] *** [[Space architecture]] *** [[Space colonization]] *** [[Space commercialization]] **** [[Space-based economy]] **** [[Space industry]] **** [[Space manufacturing]] **** [[Space tourism]] *** [[Space environment]] *** [[Space logistics]] *** [[Space food]] *** [[Space medicine]] **** [[Neuroscience in space]] *** [[Religion in space|Space religion]] *** [[Sex in space|Space sex]] *** [[Space and survival|Space survival]] *** [[Space warfare]] *** [[Writing in space|Space writing]] ** [[Aeronautics]] ** [[Control engineering]] ** [[Human spaceflight]] ** [[Robotic spacecraft]] ** [[Space corrosion]] * [[Space technology]] ** [[Space telescopes]] ** [[Space-based radar]] ** [[Space-based solar power]] ** [[Spacecraft design]] ** [[Spacecraft propulsion]] * [[Asteroid-impact avoidance]] * [[Astrobiology]] * [[Astrobotany]] * [[Astrochemistry]] ** [[Theoretical astronomy]] * [[Cosmochemistry]] * [[Cosmology]] ** [[Physical cosmology]] * [[Micro-g environment|Micro-g environment research]] * [[Remote sensing]] * [[Space archaeology]] * [[Space exploration]] * [[Space law]] * [[Nuclear power in space|Space nuclear power]] ===== Astronomy ===== {{Main|Outline of astronomy}} * [[Astronomy]] ([[Outline of astronomy|outline]]) ** [[Archaeoastronomy]] ** [[Astrometry]] ** [[Amateur astronomy]] ** [[Forensic astronomy]] ** [[Extragalactic astronomy]] ** [[Galactic astronomy]] ** [[High-energy astronomy]] ** [[Observational astronomy]] *** [[Radio astronomy]] *** [[Timeline of cosmic microwave background astronomy|Microwave astronomy]] *** [[Submillimetre astronomy]] *** [[Infrared astronomy]] *** [[Optical astronomy]] *** [[UV astronomy]] *** [[X-ray astronomy]] *** [[Gamma-ray astronomy]] *** [[Cosmic-ray observatory|Cosmic-ray astronomy]] *** [[Neutrino astronomy]] *** [[Gravitational wave astronomy]] ** [[Photometry (astronomy)|Photometry]] ** [[Spectroscopy]] ** [[Stellar astronomy]] *** [[Solar astronomy]] * [[Astrophysics]] ([[Outline of astrophysics|outline]]) ** [[Celestial mechanics]] ** [[Compact objects]] ** [[Computational astrophysics]] ** [[Gravity|Gravitational astronomy]] *** [[Black hole]]s ** [[Interstellar medium]] ** [[Direct numerical simulation|Numerical simulations]] *** [[Astrophysical plasma]] *** [[Galaxy formation and evolution]] *** [[High-energy astronomy|High-energy astrophysics]] *** [[Hydrodynamics]] *** [[Magnetohydrodynamics]] *** [[Star formation]] ** [[Orbital mechanics]] ** [[Physical cosmology]] ** [[Relativistic astrophysics]] ** [[Star|Stellar astrophysics]] *** [[Helioseismology]] *** [[Solar physics]] *** [[Stellar evolution]] *** [[Stellar nucleosynthesis]] ** [[Space plasma physics]] * [[Planetary science]] (alternatively, a part of [[earth science]]) ** [[Atmospheric science]] ** [[Exoplanetology]] ** [[Planetary formation]] ** [[Planetary rings]] ** [[Magnetosphere]]s ** [[Planetary geology]] ** [[Planetary surface]]s ** [[Small Solar System bodies]] ==== Physics ==== {{Main|Outline of physics}} * [[Acoustics]] ([[Outline of acoustics|outline]]) ** [[Quantum acoustics]] * [[Agrophysics]] * [[Aerodynamics]] * [[Applied physics]] ([[Outline of applied physics|outline]]) ** [[Accelerator physics]] ** [[Communication physics]] * [[Astrophysics]] * [[Atmospheric physics]] * [[Atomic, molecular, and optical physics]] * [[Atomic physics]] * [[Biophysics]] ([[Outline of biophysics|outline]]) ** [[Neurophysics]] * [[Chemical physics]] * [[Classical physics]] * [[Computational physics]] * [[Condensed matter physics]] * [[Cryogenics]] * [[Digital physics]] * [[Dynamics (mechanics)|Dynamics]] ** [[Analytical dynamics]] ** [[Orbital mechanics|Astrodynamics]] ** [[Brownian dynamics]] ** [[File dynamics]] ** [[Flight dynamics]] ** [[Fluid dynamics]] *** [[Aerodynamics]] *** [[Hydrodynamics]] ** [[Fractional dynamics]] ** [[Geodynamics]] ** [[Molecular dynamics]] ** [[Newtonian dynamics]] ** [[Langevin dynamics]] ** [[Quantum chromodynamics]] ** [[Quantum electrodynamics]] ** [[Relativistic dynamics]] ** [[Stellar dynamics]] ** [[System dynamics]] ** [[Thermodynamics]] ** [[Vehicle dynamics]] * [[Econophysics]] * [[Electricity]] * [[Electromagnetism]] * [[Electrostatic]] * [[Magnetism]] * [[Engineering physics]] * [[Elementary particle physics]] * [[Experimental physics]] * [[Fluid dynamics]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) ** [[Biogeophysics]] ** [[Geomagnetism]] * [[Kinematics]] ** [[Fluid kinematics]] ** [[Relativistic mechanics#Relativistic kinematics|Relativistic kinematics]] * [[Kinetics (physics)|Kinetics]] ** [[Electrohydrodynamics|Electrokinetics]] ** [[Homeokinetics]] * [[Laser physics]] * [[Materials physics]] * [[Mathematical physics]] * [[Mechanics]] ** [[Analytical mechanics]] ** [[Applied mechanics]] ** [[Ballistics]] ** [[Biomechanics]] ** [[Celestial mechanics]] ** [[Classical mechanics]] ** [[Continuum mechanics]] ** [[Fluid mechanics]] ** [[Fracture mechanics]] ** [[Hamiltonian mechanics]] ** [[Hydraulics]] ** [[Lagrangian mechanics]] ** [[Matrix mechanics]] ** [[Molecular mechanics]] ** [[Optomechanics]] ** [[Particle mechanics]] ** [[Quantum mechanics]] ** [[Relativistic mechanics]] ** [[Relativistic quantum mechanics]] ** [[Soil mechanics]] ** [[Solid mechanics]] ** [[Statistical mechanics]] *** [[Quantum statistical mechanics]] * [[Mineral physics]] * [[Medical physics]] * [[Molecular physics]] * [[Newton's laws of motion|Newtonian dynamics]] * [[Nuclear physics]] * [[Optics]] ** [[Geometrical optics]] ** [[Physical optics]] ** [[Quantum optics]] * [[Particle physics]] * [[Petrophysics]] * [[Photonics]] * [[Physical chemistry]] * [[Polymer physics]] * [[Plasma physics]] * [[Quantum physics]] ** [[Quantum technology]] * [[Radiophysics]] * [[Theory of relativity|Relativity]] ** [[General relativity]] ** [[Special relativity]] * [[Solid mechanics]] * [[Solid state physics]] * [[Statistical mechanics]] * [[Theoretical physics]] * [[Thermal physics]] * [[Thermodynamics]] * [[Social physics]] * [[Soil physics]] * [[Solid state physics]] * [[Spintronics]] * [[Statics]] ** [[Fluid statics]] * [[Statistical physics]] * [[Surface physics]] ==== Chemistry ==== {{Main|Outline of chemistry}} {{See also|Pure chemistry}} * [[Agrochemistry]] * [[Analytical chemistry]] * [[Astrochemistry]] * [[Atmospheric chemistry]] * [[Biochemistry]] ([[Outline of biochemistry|outline]]) * [[Catalysts]] * [[Chemical biology]] * [[Chemical engineering]] ([[Outline of chemical engineering|outline]]) * [[Chemical physics]] * [[Cheminformatics]] * [[Computational chemistry]] * [[Cosmochemistry]] * [[Electrochemistry]] * [[Environmental chemistry]] * [[Femtochemistry]] * [[Flavour (taste)|Flavor]] * [[Flow chemistry]] * [[Forensic chemistry]] * [[Geochemistry]] * [[Green chemistry]] * [[Histochemistry]] * [[Hydrogenation]] * [[Immunochemistry]] * [[Inorganic chemistry]] * [[Marine chemistry]] * [[Mathematical chemistry]] * [[Mechanochemistry]] * [[Medicinal chemistry]] * [[Molecular biology]] * [[Molecular mechanics]] * [[Nanotechnology]] * [[Natural product chemistry]] * [[Neurochemistry]] * [[Nuclear chemistry]] * [[Oenology]] * [[Organic chemistry]] ([[Outline of organic chemistry|outline]]) * [[Organometallic chemistry]] * [[Petrochemistry]] * [[Pharmacology]] * [[Photochemistry]] * [[Physical chemistry]] * [[Physical organic chemistry]] * [[Phytochemistry]] * [[Polymer chemistry]] * [[Quantum chemistry]] * [[Radiochemistry]] * [[Soil chemistry]] * [[Solid-state chemistry]] * [[Sonochemistry]] * [[Supramolecular chemistry]] * [[Surface chemistry]] * [[Synthetic chemistry]] * [[Systems chemistry]] * [[Theoretical chemistry]] * [[Thermochemistry]] ==== Earth science ==== {{Main|Outline of earth science}} {{See also|Earth science#Partial list of the major earth science topics|l1=Branches of earth sciences}} * [[Chronology]] * [[Edaphology]] * [[Environmental chemistry]] * [[Environmental science]] * [[Gemology]] * [[Geochemistry]] * [[Geodesy]] * [[Physical geography]] ([[Outline of geography#Physical geography|outline]]) ** [[Atmospheric science]] / [[Meteorology]] ([[Outline of meteorology|outline]]) ** [[Biogeography]] / [[Phytogeography]] ** [[Climatology]] / [[Paleoclimatology]] / [[Palaeogeography]] ** [[Coastal geography]] / [[Oceanography]] ** [[Edaphology]] / [[Pedology]] or [[Soil science]] ** [[Geobiology]] ** [[Geology]] ([[Outline of geology|outline]]) ([[Geomorphology]], [[Mineralogy]], [[Petrology]], [[Sedimentology]], [[Speleology]], [[Tectonics]], [[Volcanology]]) ** [[Geostatistics]] ** [[Glaciology]] ** [[Hydrology]] ([[Outline of hydrology|outline]])/ [[Limnology]] / [[Hydrogeology]] ** [[Landscape ecology]] ** [[Quaternary science]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) * [[Paleontology]] ** [[Paleobiology]] ** [[Paleoecology]] * [[Ecology]] * [[Forensic geology]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) * [[Planetary science]] (alternatively, a part of [[space science]]) * [[Seismology]] === Life science === ==== Biology ==== {{Main|Outline of biology}} {{See also|List of life sciences}} * [[Aerobiology]] * [[Anatomy]] ** [[Comparative anatomy]] ** [[Human anatomy]] ([[Outline of human anatomy|outline]]) * [[Biochemistry]] ([[Outline of biochemistry|outline]]) * [[Bioinformatics]] * [[Biophysics]] ([[Outline of biophysics|outline]]) * [[Biotechnology]] ([[Outline of biotechnology|outline]]) * [[Botany]] ([[Outline of botany|outline]]) ** [[Ethnobotany]] ** [[Phycology]] * [[Cell biology]] ([[Outline of cell biology|outline]]) * [[Chronobiology]] * [[Cognitive biology]] * [[Computational biology]] * [[Conservation biology]] * [[Cryobiology]] * [[Developmental biology]] ** [[Embryology]] ** [[Gerontology]] ** [[Teratology]] * [[Ecology]] ([[Outline of ecology|outline]]) ** [[Agroecology]] ** [[Ethnoecology]] ** [[Human ecology]] ** [[Landscape ecology]] * [[Endocrinology]] * [[Epigenetics]] * [[Ethnobiology]] ** [[Anthrozoology]] * [[Evolutionary biology]] * [[Evolution]] ([[Outline of evolution|outline]]) ** [[Systematics]] ** [[Taxonomy (general)|Taxonomy]] * [[Forensic biology]] * [[Genetics]] ([[Outline of genetics|outline]]) ** [[Behavioural genetics]] ** [[Molecular genetics]] ** [[Population genetics]] * [[Geobiology]] * [[Histology]] * [[Human biology]] * [[Immunology]] ([[Outline of immunology|outline]]) * [[Limnology]] * [[Linnaean taxonomy]] * [[Marine biology]] * [[Mathematical biology]] * [[Microbiology]] ** [[Bacteriology]] ** [[Protistology]] * [[Molecular biology]] * [[Mycology]] * [[Neuroscience]] ([[Outline of neuroscience|outline]]) ** [[Behavioral neuroscience]] ** [[Neurophysics]] ** [[Computational Neuroscience]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) * [[Paleobiology]] ** [[Paleontology]] * [[Parasitology]] * [[Pathology]] ** [[Anatomical pathology]] ** [[Clinical pathology]] ** [[Dermatopathology]] ** [[Forensic pathology]] ** [[Hematopathology]] ** [[Histopathology]] ** [[Molecular pathology]] ** [[Surgical pathology]] ** [[Phytopathology]] * [[Physiology]] ** [[Human physiology]] *** [[Exercise physiology]] * [[Structural Biology]] * [[Systematics]] ([[Taxonomy (general)|Taxonomy]]) * [[Population biology]] * [[Quantum biology]] * [[Sociobiology]] * [[Theoretical biology]] * [[Toxicology]] * [[Systems biology]] * [[Virology]] ** [[Molecular virology]] * [[Xenobiology]] * [[Zoology]] ([[Outline of zoology|outline]]) ** [[Animal communication]]s ** [[Apiology]] ** [[Arachnology]] ** [[Arthropodology]] ** [[Batrachology]] ** [[Bryozoology]] ** [[Carcinology]] ** [[Cetology]] ** [[Cnidariology]] ** [[Entomology]] *** [[Forensic entomology]] ** [[Ethnozoology]] ** [[Ethology]] ** [[Helminthology]] ** [[Herpetology]] ** [[Ichthyology]] ([[Outline of fish|outline]]) ** [[Invertebrate zoology]] ** [[Mammalogy]] *** [[Cynology]] *** [[Felinology]] ** [[Malacology]] *** [[Conchology]] *** [[Limacology]] *** [[Teuthology]] ** [[Myriapodology]] ** [[Myrmecology]] ([[Outline of ants|outline]]) ** [[Nematology]] ** [[Neuroethology]] ** [[Oology]] ** [[Ornithology]] ([[Outline of birds|outline]]) ** [[Planktology]] ** [[Primatology]] ** [[Zootomy]] ** [[Zoosemiotics]] ==رسمي سائنس== {{Main|رسمي سائنس|رسمي سائنس جو خاڪو}} * [[آلجبرا]] * [[ارٿميٽڪ|رياضي]] * [[جاميٽري]] * [[علم احصا]] * [[علم رياضيات]] * [[شماريات]] * [[ڊيٽا سائنس]] * [[ڪمپيوٽر سائنس]] ===ڪمپيوٽر سائنس=== {{Main|Computer science|Outline of computer science}} {{See also|ACM Computing Classification System}} ''Also a branch of [[electrical engineering]]'' * [[Logic in computer science]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Logic programming]] ** [[Multi-valued logic]] *** [[Fuzzy logic]] ** [[Formal semantics of programming languages|Programming language semantics]] ** [[Type theory]] * [[Operating systems]] * [[Algorithm]]s ** [[Computational geometry]] ** [[Distributed algorithms]] ** [[Parallel algorithms]] ** [[Randomized algorithms]] * [[Artificial intelligence]] ([[Outline of artificial intelligence|outline]]) ** [[Cognitive science]] *** [[Automated reasoning]] *** [[Computer vision]] ([[Outline of computer vision|outline]]) *** [[Machine learning]] **** [[Artificial neural network]]s **** [[Support vector machine]] *** [[Natural language processing]] ([[Computational linguistics]]) *** [[Computer vision]] ([[Outline of computer vision|outline]]) ** [[Expert system]]s ** [[Robotics]] ([[Outline of robotics|outline]]) * [[Database]] * [[Data science]] * [[Data structures]] * [[Computer architecture]] * [[Computer graphics]] ** [[Image processing]] ** [[Scientific visualization]] * [[Computer networking|Computer communications (networks)]] ** [[Cloud computing]] ** [[Information theory]] ** [[Internet]], [[World Wide Web]] ** [[Ubiquitous computing]] ** [[Wireless computing]] ([[Mobile computing]]) * [[Computer security]] and [[High availability|reliability]] ** [[Cryptanalysis]] ** [[Cryptography]] ** [[Fault-tolerant system|Fault-tolerant computing]] ** [[Information security]] ** [[Network security]] * Computing in [[mathematics]], [[natural science]]s, [[engineering]], and [[medicine]] ** [[Symbolic computation|Algebraic (symbolic) computation]] ** [[Computational biology]] (bioinformatics) ** [[Computational chemistry]] ** [[Computational mathematics]] ** [[Computational neuroscience]] ** [[Computational number theory]] ** [[Computational physics]] ** [[Computer-aided engineering]] *** [[Computational fluid dynamics]] *** [[Finite element analysis]] ** [[Numerical analysis]] ** [[Symbolic computation|Algebraic (symbolic) computation]] ** [[Scientific computing]] (Computational science) * Computing in [[social science]]s, [[The arts|arts]], [[humanities]], and [[profession]]s ** [[Community informatics]] ** [[Computational economics]] ** [[Computational finance]] ** [[Computational sociology]] ** [[Digital humanities]] (Humanities computing) ** [[History of computer hardware]] ** [[History of computer science]] ([[Outline of computer science#History of computer science|outline]]) ** [[Humanistic informatics]] ** [[Database]]s ([[Outline of databases|outline]]) *** [[Distributed database]]s *** [[Object database]]s *** [[Relational database]]s ** [[Data management]] ** [[Data mining]] ** [[Information science]] ([[Outline of information science|outline]]) ** [[Information architecture]] ** [[Information management]] ** [[Information retrieval]] ** [[Information system]] ** [[Information technology]] ** [[Knowledge management]] ** [[Multimedia]], [[hypermedia]] *** [[Sound and music computing]] * [[Distributed computing]] ** [[Grid computing]] * [[Human-computer interaction]] * [[Operating systems]] * [[Parallel computing]] ** [[High-performance computing]] * [[Computer program]] * [[Computer programming]] * [[Programming languages]] ** [[Compilers]] ** [[Programming paradigms]] *** [[Concurrent programming language|Concurrent programming]] *** [[Functional programming]] *** [[Imperative programming]] *** [[Logic programming]] *** [[Object-oriented programming]] ** [[Program semantics]] ** [[Type theory]] * [[Quantum computing]] ** [[Quantum information]] * [[Software engineering]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Game Development]] * [[Theoretical computer science]] * [[Theory of computation]] ** [[Automata theory]] ([[Formal languages]]) ** [[Computability theory (computer science)|Computability theory]] ** [[Computational complexity theory]] ** [[Concurrency (computer science)#Theory|Concurrency theory]] * [[Very-large-scale integration|VLSI design]] ===منطق=== {{Main|منطق|منطق جو خاڪو}} * [[Mathematical logic]] ** [[Set theory]] ** [[Proof theory]] ** [[Model theory]] ** [[Recursion theory]] ** [[Modal logic]] ** [[Intuitionistic logic]] * [[Philosophical logic]] ** [[Logical reasoning]] ** [[Modal logic]] *** [[Deontic logic]] *** [[Doxastic logic]] * [[Logic in computer science]] ** [[Formal semantics of programming languages|Programming language semantics]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Type theory]] ** [[Logic programming]] ** [[Multi-valued logic]] *** [[Fuzzy logic]] === Mathematics === {{Main|Mathematics|Outline of mathematics|Mathematics Subject Classification}} ==== Pure mathematics ==== {{Main|Mathematics|Outline of mathematics|Pure mathematics|Mathematical sciences}} * [[Mathematical logic]] and [[Foundations of mathematics]] ** [[Intuitionistic logic]] ** [[Modal logic]] ** [[Model theory]] ** [[Proof theory]] ** [[Recursion theory]] ** [[Set theory]] * [[Arithmetic]] * [[Algebra]] ([[Outline of algebra|outline]]) ** [[Associative algebra]] ** [[Category theory]] *** [[Topos theory]] ** [[Differential algebra]] ** [[Field theory (mathematics)|Field theory]] ** [[Group theory]] *** [[Group representation]] ** [[Homological algebra]] ** [[K-theory]] ** [[Lattice theory]] ([[Order theory]]) ** [[Lie algebra]] ** [[Linear algebra]] ([[Vector space]]) ** [[Multilinear algebra]] ** [[Non-associative algebra]] ** [[Representation theory]] ** [[Ring theory]] *** [[Commutative algebra]] *** [[Noncommutative algebra]] ** [[Universal algebra]] * [[Mathematical analysis|Analysis]] ** [[Complex analysis]] ** [[Functional analysis]] *** [[Operator theory]] ** [[Harmonic analysis]] *** [[Fourier analysis]] ** [[Non-standard analysis]] ** [[Ordinary differential equations]] ** [[p-adic analysis]] ** [[Partial differential equations]] ** [[Real analysis]] *** [[Calculus]] ([[Outline of calculus|outline]]) * [[Probability theory]] ** [[Ergodic theory]] ** [[Measure theory]] *** [[Integral geometry]] ** [[Stochastic process]] * [[Geometry]] ([[Outline of geometry|outline]]) and [[Topology]] ** [[Affine geometry]] ** [[Algebraic geometry]] ** [[Algebraic topology]] ** [[Convex geometry]] ** [[Differential topology]] ** [[Discrete geometry]] ** [[Finite geometry]] ** [[Galois geometry]] ** [[General topology]] ** [[Geometric topology]] ** [[Integral geometry]] ** [[Noncommutative geometry]] ** [[Non-Euclidean geometry]] ** [[Projective geometry]] ** [[Euclidean geometry]] ** [[Solid geometry]] ** [[Trigonometry]] * [[Number theory]] ** [[Algebraic number theory]] ** [[Analytic number theory]] ** [[Arithmetic combinatorics]] ** [[Arithmetic]] ** [[Geometric number theory]] ==== Applied mathematics ==== * [[Approximation theory]] * [[Combinatorics]] ([[Outline of combinatorics|outline]]) ** [[Coding theory]] * [[Dynamical systems]] ** [[Chaos theory]] ** [[Fractal geometry]] * [[Game theory]] * [[Graph theory]] * [[Information theory]] * [[Mathematical physics]] ** [[Quantum field theory]] ** [[Quantum gravity]] *** [[String theory]] ** [[Quantum mechanics]] ** [[Statistical mechanics]] * [[Numerical analysis]] * [[Operations research]] ** [[Assignment problem]] ** [[Decision analysis]] ** [[Dynamic programming]] ** [[Inventory theory]] ** [[Linear programming]] ** [[Mathematical optimization]] ** [[Optimal maintenance]] ** [[Real options analysis]] ** [[Job shop scheduling|Scheduling]] ** [[Stochastic processes]] ** [[Systems analysis]] * [[Statistics]] ([[Outline of statistics|outline]]) ** [[Actuarial science]] ** [[Demography]] ** [[Econometrics]] ** [[Mathematical statistics]] ** [[Data visualization]] * [[Computational mathematics]] * [[Theory of computation]] ** [[Computational complexity theory]] * [[Cryptography]] * [[Steganography]] * [[Mathematical game]] * [[Mathematical puzzle]] ===== Statistics ===== {{Main|Statistics|Outline of statistics}} * [[Mathematical statistics]] * [[Econometrics]] * [[Actuarial science]] * [[Demography]] * [[Computational statistics]] ** [[Data mining]] ** [[Regression analysis|Regression]] ([[Outline of regression analysis|outline]]) ** [[Simulation]] *** [[Bootstrap (statistics)]] * [[Design of experiments]] ** [[Block design]] and [[Analysis of variance]] ** [[Response surface methodology]] * [[Survey sampling|Sample Survey]] ** [[Statistical sampling|Sampling theory]] * [[Statistical model]]ling ** [[Biostatistics]] *** [[Epidemiology]] ** [[Multivariate analysis]] *** [[Structural equation model]] *** [[Time series]] ** [[Reliability theory]] ** [[Quality control]] * [[Statistical theory]] ** [[Decision theory]] ** [[Mathematical statistics]] *** [[Probability]] ([[Outline of probability|outline]]) <!-- **[[Official statistics]] --> ** [[Survey (statistics)|Survey methodology]] == اطلاقي سائنس == {{Main|Applied science|Outline of applied science}} === Agriculture === {{Main|Agriculture|Outline of agriculture|Agricultural science}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Aeroponics]] ** [[Fogponics]] * [[Agroecology]] * [[Agrology]] * [[Agronomy]] * [[Animal husbandry]] ([[Animal science]]) ** [[Beekeeping]] ([[Apiculture]]) * [[Anthroponics]] * [[Agricultural economics]] * [[Agricultural engineering]] ** [[Biological systems engineering]] ** [[Food engineering]] * [[Aquaculture]] * [[Aquaponics]] * [[Enology]] * [[Entomology]] * [[Food science]] ** [[Culinary arts]] * [[Forestry]] * [[Horticulture]] * [[Hydrology]] ([[Outline of hydrology|outline]]) * [[Hydroponics]] * [[Pedology]] * [[Plant science]] ([[Outline of botany|outline]]) ** [[Pomology]] * [[Pest control]] * [[Water purification|Purification]] * [[Urban agriculture]] * [[Viticulture]] {{div col end}} === Architecture and design === {{Main|Architecture|Outline of architecture|Design|Outline of design|Applied arts}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Architecture]] ([[Outline of architecture|outline]]) ** [[Interior architecture]] ** [[Landscape architecture]] * [[Architectural analytics]] * [[Historic preservation]] * [[Interior design]] ([[interior architecture]]) * [[Landscape architecture]] ([[landscape planning]]) * [[Landscape design]] * [[Urban planning]] ([[urban design]]) * [[Visual communication]] ** [[Graphic design]] *** [[Type design]] ** [[Technical drawing]] * [[Industrial design]] ([[product design]]) ** [[Ergonomics]] ([[Outline of ergonomics|outline]]) ** [[Toy]] and amusement design * [[User experience design]] ** [[Interaction design]] ** [[Information architecture]] ** [[User interface design]] ** [[User experience evaluation]] * [[Decorative arts]] * [[Fashion design]] * [[Textile design]] * [[Food design]] {{div col end}} === Education === {{Main|Education|Outline of education}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Comparative education]] * [[Critical pedagogy]] * [[Curriculum and instruction]] ** [[Alternative education]] ** [[Early childhood education]] ** [[Elementary education]] ** [[Secondary education]] ** [[Higher education]] ** [[Mastery learning]] ** [[Cooperative learning]] ** [[Agricultural education]] ** [[Art education]] ** [[Bilingual education]] ** [[Chemistry education]] ** [[Counselor education]] ** [[Language education]] ** [[Legal education]] ** [[Mathematics education]] ** [[Medical education]] ** [[Military education and training]] ** [[Music education]] ** [[Nursing education]] ** [[Outdoor education]] ** [[Peace education]] ** [[Physical education]]/[[Coach (sport)|Sports coaching]] ** [[Physics education]] ** [[Reading education]] ** [[Religious education]] ** [[Science education]] ** [[Special education]] ** [[Sex education]] ** [[Sociology of education]] ** [[Technology education]] ** [[Vocational education]] * [[Educational leadership]] * [[Educational philosophy]] * [[Educational psychology]] * [[Educational technology]] * [[Distance education]] {{div col end}} === Engineering and technology === {{Main|Engineering|Outline of engineering}} {{See also|List of engineering branches|Technology|Outline of technology|Engineering education|Lists of engineering software}} {{div col|colwidth=15em}} {{div col end}} ==== Chemical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Biocatalysts]] * [[Bioengineering]] ** [[Biochemical engineering]] ** [[Biomolecular engineering]] ** [[Bionics]] * [[Catalysis]] * [[Materials engineering]] * [[Molecular engineering]] * [[Nanotechnology]] * [[Polymer engineering]] * [[Process design]] ** [[Petroleum engineering]] ** [[Nuclear engineering]] ** [[Food engineering]] * [[Process engineering]] * [[Reaction engineering]] * [[Thermodynamics]] * [[Transport phenomena]] {{div col end}} ==== Civil engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Coastal engineering]] * [[Earthquake engineering]] * [[Ecological engineering]] * [[Environmental engineering]] * [[Geotechnical engineering]] ** [[Engineering geology]] * [[Hydraulic engineering]] * [[Mining engineering]] * [[Transportation engineering]] ** [[Highway engineering]] * [[Structural engineering]] ** [[Architectural engineering]] * [[Structural mechanics]] * [[Surveying]] * [[Agricultural engineering]] * [[Construction]] * [[Infrastructure]] {{div col end}} ==== Educational technology ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Instructional design]] ** [[Distance education]] ** [[Instructional simulation]] * [[Human performance technology]] * [[Knowledge management]] {{div col end}} ==== Electrical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Applied physics]] * [[Computer engineering]] ([[Outline of computer engineering|outline]]) * [[Computer science]] * [[Control engineering|Control systems engineering]] ** [[Control theory]] * [[Electronic engineering]] ** [[Electronics]] ** [[Instrumentation engineering]] * [[Engineering physics]] ** [[Photonics]] * [[Information theory]] * [[Mechatronics]] * [[Power engineering]] * [[Quantum computing]] * [[Robotics]] ([[Outline of robotics|outline]]) ** [[Microbotics]] * [[Semiconductors]] * [[Telecommunications engineering]] {{div col end}} ==== Materials science ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Biomaterials]] * [[Ceramic engineering]] * [[Crystallography]] * [[Nanomaterials]] * [[Photonics]] * [[Metallurgy|Physical Metallurgy]] * [[Polymer engineering]] * [[Polymer science]] * [[Semiconductors]] * [[Corrosion engineering]] {{div col end}} ==== Mechanical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Aerospace engineering]] **[[Aeronautics]] **[[Astronautics]] * [[Acoustical engineering]] * [[Automotive engineering]] * [[Biomedical engineering]] ** [[Biomechanical engineering]] ** [[Neural engineering]] * [[Continuum mechanics]] * [[Fluid mechanics]] * [[Heat transfer]] * [[Industrial engineering]] * [[Manufacturing engineering]] * [[Marine propulsion|Marine engineering]] * [[Mass transfer]] * [[Mechatronics]] * [[Nanoengineering]] * [[Offshore construction|Ocean engineering]] * [[Optical engineering]] * [[Robotics]] * [[Thermal engineering]] * [[Thermodynamics]] {{div col end}} ==== Systems science ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Chaos theory]] * [[Complex systems]] * [[Conceptual systems]] * [[Control theory]] ** [[Affect control theory]] ** [[Control engineering]] ** [[Control systems]] ** [[Dynamical systems]] ** [[Perceptual control theory]] * [[Cybernetics]] ** [[Biocybernetics]] ** [[Engineering cybernetics]] ** [[Management cybernetics]] ** [[Medical cybernetics]] ** [[New Cybernetics]] ** [[Second-order cybernetics]] ** [[Sociocybernetics]] * [[Network science]] * [[Operations research]] * [[Systems biology]] ** [[Computational systems biology]] ** [[Synthetic biology]] ** [[Systems immunology]] ** [[Systems neuroscience]] * [[System dynamics]] ** [[Social dynamics]] * [[Systems ecology]] ** [[Ecosystem ecology]] * [[Systems engineering]] ** [[Biological systems engineering]] ** [[Earth systems engineering and management]] ** [[Enterprise systems engineering]] ** [[Systems analysis]] * [[Systems psychology]] ** [[Ergonomics]] ** [[Family systems theory]] ** [[Systemic therapy]] * [[Systems theory]] ** [[Biochemical systems theory]] ** [[Ecological systems theory]] ** [[Developmental systems theory]] ** [[General systems theory]] ** [[Living systems theory]] ** [[LTI system theory]] ** [[Mathematical system theory]] ** [[Sociotechnical systems theory]] ** [[World-systems theory]] * [[Systems theory in anthropology]] {{div col end}} === Environmental studies and forestry === {{Main|Environmental studies|Outline of environmental studies|Forestry}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Environmental management]] ** [[Coastal management]] ** [[Fisheries management]] ** [[Land management]] ** [[Natural resource management]] ** [[Waste management]] ** [[Wildlife management]] * [[Environmental policy]] * [[Wildlife observation]] * [[Recreation ecology]] * [[Silviculture]] * [[Sustainability studies]] ** [[Sustainable development]] * [[Toxicology]] * [[Ecology]] {{div col end}} === Family and consumer science === {{Main|Family and consumer science}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Consumer education]] * [[Housing]] * [[Interior design]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) ** [[Foodservice]] management * [[Textile]]s {{div col end}} === Human physical performance and recreation === {{Main|Human reliability|human behavior}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Biomechanics]] / [[Sports biomechanics]] * [[Coach (sport)|Sports coaching]] * [[Escapology]] * [[Ergonomics]] * [[Physical fitness]] ** [[Aerobics]] ** [[Personal trainer]] / [[Personal fitness training]] * [[Game design]] * [[Exercise physiology]] * [[Kinesiology]] / [[Exercise physiology]] / [[Performance science]] * [[Leisure studies]] * [[Navigation]] * [[Outdoor activity]] * [[Physical activity]] * [[Physical education]] / [[Pedagogy]] * [[Sociology of sport]] * [[Sexology]] * [[Sports]] / [[exercise]] * [[Sports journalism]] / [[sportscasting]] * [[Sport management]] ** [[Athletic Administration|Athletic director]] * [[Sport psychology]] * [[Sports medicine]] ** [[Athletic training]] * [[Survival skills]] ** [[Batoning]] ** [[Bushcraft]] ** [[Scoutcraft]] ** [[Woodcraft]] * [[Toy]] and amusement design {{div col end}} === Journalism, media studies and communication === {{Main|Journalism|Media studies|Communication|Communication studies|Outline of communication}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Journalism]] ([[Outline of journalism|outline]]) ** [[Broadcast journalism]] ** [[Digital journalism]] ** [[Creative nonfiction|Literary journalism]] ** [[New media]] journalism ** [[Journalism|Print journalism]] ** [[Sports journalism]] / [[Broadcasting of sports events|sportscasting]] * [[Media studies]] ([[Mass media]]) ** [[Newspaper]] ** [[Magazine]] ** [[Radio]] ([[Outline of radio|outline]]) ** [[Television]] ([[Outline of television broadcasting|outline]]) *** [[Television studies]] ** [[Film]] ([[Outline of film|outline]]) *** [[Film studies]] ** [[Game studies]] ** [[Fan studies]] * [[Narratology]] ** [[Internet]] ([[Outline of the Internet|outline]]) * [[Communication studies]] ** [[Advertising]] ** [[Animal communication]] ** [[Communication design]] ** [[Conspiracy theory]] ** [[Digital media]] ** [[Electronic media]] ** [[Environmental communication]] ** [[Hoax]] ** [[Information theory]] ** [[Cross-cultural communication|Intercultural communication]] ** [[Marketing]] ([[Outline of marketing|outline]]) ** [[Mass communication]] ** [[Nonverbal communication]] ** [[Organizational communication]] ** [[Popular culture studies]] ** [[Propaganda]] ** [[Public relations]] ([[Outline of public relations|outline]]) ** [[Speech]] communication ** [[Technical writing]] ** [[Translation]] {{div col end}} === Library and museum studies === {{Main|Library science|Outline of library science|Museology}} {{See also|Outline of management}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Archival science]] * [[Archivist]] * [[Bibliographic databases]] * [[Bibliometrics]] * [[Bookmobile]] * [[Cataloging]] ** [[Citation analysis]] * [[Categorization]] * [[Classification]] ** [[Library classification]] ** [[Taxonomic classification]] ** [[Scientific classification]] ** [[Statistical classification]] ** [[Security classification]] ** [[Film classification]] * [[Collections care]] * [[Librarian#Librarian roles and duties|Collection management]] * [[Collection Management Policy]] * [[Conservation science (cultural heritage)|Conservation science]] * [[Conservation and restoration of cultural heritage]] * [[Curator]] * [[Data storage]] * [[Database management]] * [[Data modeling]] * [[Digital preservation]] * [[Dissemination]] * [[Film preservation]] * [[Five laws of library science]] * [[Historic preservation]] * [[Library science#History|History of library science]] * [[Human-computer interaction]] * [[Bibliographic index|Indexer]] * [[Informatics]] * [[Information architecture]] * [[Information broker]] * [[Information literacy]] * [[Information retrieval]] * [[Information science]] ([[Outline of information science|outline]]) * [[Information systems and technology]] * [[Integrated library system]] * [[Interlibrary loan]] * [[Knowledge engineering]] * [[Knowledge management]] * [[Library]] * [[Library binding]] * [[Library circulation]] * [[Library instruction]] * [[Library portal]] * [[Library technical services]] * [[Management]] * [[Mass deacidification]] * [[Museology]] * [[Museum education]] ** [[Arts administration|Museum administration]] * [[Object conservation]] * [[Historic preservation|Preservation]] * [[Prospect research]] * [[Readers' advisory]] * [[Records management]] * [[Reference]] * [[Reference desk]] * [[Reference management software]] * [[Registrar (museum)|Registrar]] * [[Research methods]] * [[Slow fire]] * [[Special library]] * [[Statistics]] {{div col end}} === Medicine and health === {{Main|Medicine|Healthcare science|Outline of health sciences|Biomedical sciences}} {{See also|Outline of medicine|Branches of medicine}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Alternative medicine]] * [[Audiology]] * [[Clinical laboratory sciences]]/[[Clinical pathology]]/[[Laboratory medicine]] ** [[Clinical biochemistry]] ** [[Cytogenetics]] ** [[Cytohematology]] ** [[cell biology|Cytology]] ([[Outline of cell biology|outline]]) ** [[Haemostasiology]] ** [[Histology]] ** [[Clinical immunology]] ** [[Clinical microbiology]] ** [[Molecular genetics]] ** [[Parasitology]] * [[Clinical physiology]] * [[Deathcare]] ** [[Funeral director]] ** [[Mortuary science]] * [[Dentistry]] ([[Outline of dentistry and oral health|outline]]) ** [[Dental hygienist|Dental hygiene]] and [[epidemiology]] ** [[Dental surgery]] ** [[Endodontics]] ** [[Dental implant|Implantology]] ** [[Oral and maxillofacial surgery]] ** [[Orthodontics]] ** [[Periodontics]] ** [[Prosthodontics]] * [[Dermatology]] * [[Emergency medicine]] ([[Outline of emergency medicine|outline]]) * [[Epidemiology]] * [[Geriatrics]] * [[Gynaecology]] * [[Health informatics]]/[[Clinical informatics]] * [[Hematology]] * [[Holistic medicine]] * [[Infectious disease]] * [[Intensive care medicine]] * [[Internal medicine]] ** [[Cardiology]] *** [[Cardiac electrophysiology]] ** [[Endocrinology]] ** [[Gastroenterology]] ** [[Hepatology]] ** [[Nephrology]] ** [[Neurology]] ** [[Oncology]] ** [[Pulmonology]] ** [[Rheumatology]] * [[Medical toxicology]] * [[Music therapy]] * [[Nursing]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) and [[dietetics]] * [[Obstetrics]] ([[Outline of obstetrics|outline]]) * [[Occupational hygiene]] * [[Occupational therapy]] * [[Occupational toxicology]] * [[Ophthalmology]] ** [[Neuro-ophthalmology]] * [[Optometry]] * [[Otolaryngology]] * [[Pathology]] * [[Pediatrics]] * [[Pharmaceutical sciences]] ** [[Pharmaceutical chemistry]] ** [[Toxicology|Pharmaceutical toxicology]] ** [[Pharmaceutics]] ** [[Pharmacocybernetics]] ** [[Pharmacodynamics]] ** [[Pharmacogenomics]] ** [[Pharmacognosy]] ** [[Pharmacokinetics]] ** [[Pharmacology]] ** [[Pharmacy]] * [[Physical fitness]] ** Group Fitness / [[aerobics]] ** [[Kinesiology]] / [[Exercise physiology]] / [[Performance science]] ** [[Personal fitness training]] * [[Physical therapy]] * [[Osteopathy]] * [[Physiotherapy]] * [[Podiatry]] * [[Preventive healthcare|Preventive medicine]] * [[Primary care]] ** [[General medical services|General practice]] * [[Psychiatry]] ([[Outline of psychiatry|outline]]) ** [[Forensic psychiatry]] * [[Psychosomatic medicine|Psychosomatic]] * [[Psychotherapy]] * [[Psychology]] ([[Outline of psychology|outline]]) * [[Therapy]] * [[Public health]] * [[Radiology]] * [[Recreational therapy]] * [[Physical medicine and rehabilitation|Rehabilitation medicine]] * [[Respiratory therapy]] * [[Sleep medicine]] * [[Speech–language pathology]] * [[Sports medicine]] * [[Surgery]] ** [[Bariatric surgery]] ** [[Cardiothoracic surgery]] ** [[Neurosurgery]] ** [[Orthoptics]] ** [[Orthopedic surgery]] ** [[Plastic surgery]] ** [[Trauma surgery]] ** [[Traumatology]] ** [[Anesthesiology]] * [[Traditional medicine]] * [[Urology]] ** [[Andrology]] * [[Veterinary medicine]] * [[Cosmetology]] * [[Cleaning]] * [[Decontamination]] * [[Sterilization (microbiology)]] * [[Sports medicine]] {{div col end}} === Military sciences === {{Main|Military science|Outline of military science and technology}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Amphibious warfare]] * [[Artillery]] * [[Battlespace]] ** [[Aerial warfare|Air]] ** [[Information warfare|Information]] ** [[Ground warfare|Land]] ** [[Naval warfare|Sea]] ** [[Space warfare|Space]] * [[Military campaign|Campaigning]] * [[Military engineering]] * [[Doctrine]] * [[Espionage]] * [[Game theory]] *[[Grand strategy]] ** [[Containment]] **[[Limited war]] ** [[Military science]] ([[Outline of military science and technology|outline]]) ** [[Philosophy of war]] ** [[Strategic studies]] ** [[Chess]] ** [[Total war]] ** [[War]] ([[Outline of war|outline]]) * [[Leadership]] * [[Military logistics|Logistics]] ** [[Materiel]] ** [[Military supply chain management|Supply chain management]] * [[Military operation]] * [[Military history]] ** [[Prehistoric warfare|Prehistoric]] ** [[Ancient warfare|Ancient]] ** [[Medieval warfare|Medieval]] ** [[Early modern warfare|Early modern]] ** [[Industrial warfare|Industrial]] ** [[Modern warfare|Modern]] ** [[Fourth-generation warfare]] * [[Military intelligence]] * [[Military law]] * [[Military medicine]] * [[Naval science]] ** [[Naval engineering]] ** [[Naval tactics]] ** [[Naval architecture]] *[[Military organization|Organization]] ** [[Command and control]] ** [[Doctrine]] ** [[Military education and training|Education and training]] ** [[Military engineering|Engineers]] ** [[Military intelligence|Intelligence]] ** [[Military rank|Ranks]] ** [[Staff (military)|Staff]] ** [[Military technology|Technology and equipment]] ** [[Military exercises]] ** [[Military simulation]] ** [[Military sports]] * [[Strategy]] ** [[Attrition warfare|Attrition]] ** [[Military deception|Deception]] ** [[Strategic defence|Defensive]] ** [[Offensive (military)|Offensive]] ** [[Counter-offensive]] ** [[Maneuver warfare|Maneuver]] ** [[Strategic goal (military)|Goal]] ** [[Naval strategy|Naval]] * [[Military tactics|Tactics]] ** [[Air combat manoeuvring|Aerial]] ** [[Battle]] ** [[Cavalry tactics|Cavalry]] ** [[Charge (warfare)|Charge]] ** [[Counter-attack]] ** [[Counter-insurgency]] ** [[Counter-intelligence]] ** [[Counter-terrorism]] ** [[Defensive fighting position|Foxhole]] ** [[Endemic warfare]] ** [[Guerrilla warfare]] ** [[Infiltration tactics|Infiltration]] ** [[Irregular warfare]] ** [[Morale]] ** [[Naval tactics]] ** [[Siege]] ** [[Surgical strike]] ** [[Tactical objective]] ** [[Trench warfare]] * [[Weapon|Military weapons]] ** [[Armoured warfare|Armor]] ** [[Artillery]] ** [[Biological warfare|Biological]] ** [[Cavalry]] ** [[Conventional warfare|Conventional]] ** [[Chemical warfare|Chemical]] ** [[Cyberweapon|Cyber]] ** [[Economic warfare|Economic]] ** [[Electronic warfare|Electronic]] ** [[Infantry]] ** [[Nuclear warfare|Nuclear]] ** [[Psychological warfare|Psychological]] ** [[Unconventional warfare|Unconventional]] * Other Military ** [[Arms control]] ** [[Arms race]] ** [[Assassination]] ** [[Asymmetric warfare]] ** [[Civil defense]] ** [[Clandestine operation]] ** [[Collateral damage]] ** [[Cold war (general term)]] ** [[Combat]] ** [[Covert operation]] ** [[Cyberwarfare]] ** [[Defense industry]] ** [[Disarmament]] ** [[Intelligence agency]] ** [[Laws of war]] ** [[Mercenary]] ** [[Military campaign]] ** [[Military operation]] ** [[Mock combat]] ** [[Network-centric warfare]] ** [[Paramilitary]] ** [[Principles of war]] ** [[Private defense agency]] ** [[Private military company]] ** [[Proxy war]] ** [[Religious war]] ** [[Security]] ** [[Special forces]] ** [[Special operations]] ** [[Theater (warfare)]] ** [[Theft]] ** [[Undercover operation|Undercover]] ** [[War crime]]s ** [[Warrior]] {{div col end}} === Public administration === {{Main|Public administration}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Civil service]] * [[Corrections]] * [[Conservation biology]] * [[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) * [[Disaster research]] * [[Disaster response]] * [[Emergency management]] * [[Emergency services]] * [[Fire safety]] (Structural [[fire protection]]) * [[Fire ecology]] (Wildland fire management) * [[Government]]al affairs * [[international relations|International affairs]] * [[Law enforcement]] * [[Peace and conflict studies]] * [[Police science]] * [[Policy studies]] ** [[Policy analysis]] * [[Public administration]] ** [[Nonprofit]] administration ** [[Non-governmental organization]] (NGO) administration ** [[Public policy doctrine]] ** [[Public policy school]] ** [[Regulation]] * [[Public safety]] * [[Public service]] {{div col end}} === Public policy === {{Main|Public policy}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Agricultural policy]] * [[Commercial policy]] * [[Cultural policy]] * [[Domestic policy]] * [[Drug policy]] ** [[Drug policy reform]] * [[Economic policy]] ** [[Fiscal policy]] ** [[Incomes policy]] ** [[Industrial policy]] ** [[Investment policy]] ** [[Monetary policy]] ** [[Tax policy]] * [[Education policy]] * [[Energy policy]] ** [[Nuclear energy policy]] ** [[Renewable energy policy]] * [[Environmental policy]] * [[Food policy]] * [[Foreign policy]] * [[Governance]] * [[Health policy]] ** [[Pharmaceutical policy]] ** [[Vaccination policy]] * [[Housing policy]] * [[Immigration policy]] * [[Knowledge policy]] * [[Language policy]] * [[Military policy]] * [[Science policy]] ** [[Climate change policy]] ** [[Stem cell research policy]] ** [[Space policy]] ** [[Technology policy]] * [[Security policy]] * [[Social policy]] * [[List of public policy topics by country|Public policy by country]] {{div col end}} === Social work === {{Main|Social work}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Child welfare]] * [[Community practice]] ** [[Community organizing]] ** [[Social policy]] * [[Human Services]] * [[Corrections]] * [[Gerontology]] * [[Medical social work]] * [[Mental health]] * [[School social worker|School social work]] {{div col end}} === Transportation === {{Main|Transport|Modes of transport}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Highway safety]] * [[Infographics]] * [[Intermodal passenger transport|Intermodal transportation studies]] * [[Logistics]] * [[Marine transportation]] ** [[Port management]] ** [[Seafaring]] * [[Operations research]] * [[Mass transit]] * [[Travel]] * [[Vehicles]] {{div col end}} ==پڻ ڏسو== {{Main|سائنس جي شاخون}} {{div col|colwidth=40em}} * [[Academia (disambiguation)|Academia]] ([[Outline of academia|outline]]) * [[Branches of science]] ([[Outline of science|outline]]) * [[Classification of Instructional Programs]] * [[Joint Academic Coding System]] * [[List of fields of doctoral studies in the United States]] * [[Lists of occupations]] * [[Art school]] * [[Academic genealogy]] * [[Curriculum]] * [[Interdisciplinarity]] * [[Knowledge organization]] * [[Transdisciplinarity]] * [[Classification of Instructional Programs]] {{div col end}} ==نوٽ== {{Reflist}} == Further reading == * {{cite book| last = Abbott| first = Andrew| title = Chaos of Disciplines| year = 2001| publisher = University of Chicago Press| isbn = 978-0-226-00101-2| url-access = registration| url = https://archive.org/details/chaosofdisciplin0023abbo}} * {{cite book| last1 = Oleson| first1 = Alexandra| last2 = Voss| first2 = John| title = The Organization of knowledge in modern America, 1860–1920| year = 1979| publisher = Johns Hopkins University Press| isbn = 0-8018-2108-8| url-access = registration| url = https://archive.org/details/organizationofkn00tes1}} * US Department of Education Institute of Education Sciences. [http://nces.ed.gov/ipeds/cipcode/default.aspx?y=55 ''Classification of Instructional Programs'' (CIP)]. National Center for Education Statistics. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://nces.ed.gov/pubs2002/cip2000/ Classification of Instructional Programs (CIP 2000)]: Developed by the U.S. Department of Education's National Center for Education Statistics to provide a [[taxonomic scheme]] that will support the accurate tracking, assessment, and reporting of fields of study and program completions activity. * [http://www.hesa.ac.uk/jacs/completeclassification.htm Complete JACS] ([[Joint Academic Classification of Subjects]]) from [[Higher Education Statistics Agency]] (HESA) in the [[United Kingdom]] * [[Australian and New Zealand Standard Research Classification]] [https://web.archive.org/web/20090913104221/http://www.arc.gov.au/pdf/ANZSRC_FOR_codes.pdf (ANZSRC 2008)] ([http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/1297.0Contents12008?opendocument&tabname=Summary&prodno=1297.0&issue=2008&num=&view= web-page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212234536/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/1297.0Contents12008?opendocument&tabname=Summary&prodno=1297.0&issue=2008&num=&view= |date=2010-12-12 }}) Chapter 3 and Appendix 1: Fields of research classification. * [http://www.thingsmadethinkable.com/item/fields_of_knowledge.php Fields of Knowledge], a zoomable map allowing the academic disciplines and sub-disciplines in this article be visualised. * [http://atlas-disciplines.unige.ch/ Sandoz, R. (ed.), ''Interactive Historical Atlas of the Disciplines'', University of Geneva] [[زمرو:خاڪا|تعليمي شعبا]] [[زمرو:تعليمي شعبا]] [[زمرو:عام حوالي جا خاڪا|تعليمي شعبا]] [[زمرو:تعليم سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:تعليمي درجي بندي نظام]] [[زمرو:سائنس-سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:اعلي تعليم سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:تعليم]] [[زمرو:تدريس]] [[زمرو:تدريسي شعبا]] [[زمرو:درسي علم]] [[زمرو:اعلي تعليم]] [[زمرو:درجا بندي نظام]] [[زمرو:عام حوالا]] [[زمرو:حوالا]] [[زمرو:درجابندي نظام بلحاظ موضوع]] ajtzvlyx7964m3pszpgsifpb7tdpyzb 404867 404866 2026-08-20T10:29:08Z Ibne maryam 17680 /* وڌيڪ مطالعي لاء */ 404867 wikitext text/x-wiki {{Short description|Academic fields of study or professions}} [[File:Academic_disciplines_(collage).jpg|thumb|مختلف تعليمي شعبن جي نمائندگي ڪندڙ تصويرن جو ڪولاج]] [[File:Disciplines_mind_map.jpg|thumb|اعليٰ سطحي شعبن ۽ پيشن جو نقشو]]هيٺ ڏنل [[خاڪو (فھرست)|خاڪو]] تعليمي شعبن جو جائزو ۽ موضوعي رهنمائي فراهم ڪري ٿو. ان ۾، درجي بندي جي اعليٰ ترين سطح تي موجود عنصر مثال طور، انساني علوم (Humanities) وسيع پيماني تي هڪجهڙائي رکندڙ شعبن جو مجموعو هوندو آهي؛ جڏهن ته ان کان هيٺين سطح تي موجود عنصر، مثال طور موسيقي هڪ اهڙو شعبو هوندو آهي جنهن کي ڪنهن حد تائين خودمختياري حاصل هوندي آهي ۽ اهو ان جي ماهرن لاءِ بنيادي سڃاڻپ جي حيثيت رکندو آهي. درجي بندي جي هيٺين سطحن تي ذيلي شعبا هوندا آهن، جن جو عام طور تي يونيورسٽي جي انتظامي ڍانچي يا عنوانن ۾ ڪو خاص ڪردار نه هوندو آهي. علم کي مختلف شعبن ۾ ورهايو يا ترتيب ڏيڻ لاءِ مناسب معيار ڪهڙو هجڻ گهرجي، اهو معاملو اڃا تائين بحث طلب آهي. ==بشريات== {{Main|بشريات|بشريات جو خاڪو}} * [[لسانيات]] * [[ادب]] * [[تاريخ]] * [[فلسفو]] * [[فن|فنيات]] * [[موسيقي]] * [[مذهب]] * [[قانون]] * [[قديم آثار|علم الآثار]] * [[انسانيات]] * [[سياست|سياسيات]] * [[اخلاقيات]] * [[ادراڪي اڀياس]] * [[الاھيات]] * [[انساني ڀلائي جو اڀياس]] * [[اينٿروپالاجي]] * [[بشريات]] * [[جرميات]] * [[سماجي اڀياس]] * [[سماجي ڀلائي]] * [[علم موجودات]] * [[علم ڪلام]] * [[پائيدار ترقي]] === پرفارمنگ آرٽ === {{Main|پرفارمنگ آرٽ جو خاڪو}} * * موسيقي (خاڪو) ** [[Accompaniment|Accompanying]] ** چيمبر موسيقي ** چرچ موسيقي ** ڪنڊڪٽنگ *** ڪورل ڪنڊڪٽنگ *** آرڪيسٽرل ڪنڊڪٽنگ *** ونڊ اينسمبل ڪنڊڪٽنگ ** ابتدائي موسيقي ** جاز اسٽڊيز (خاڪو) ** موسيقي جي ترڪيب ** موسيقي جي تعليم ** موسيقي جي صنف موسيقي *** موسيقي جي صنفن ۽ اندازن جي فهرست ** ميوزڪولوجي *** تاريخي ميوزڪولوجي *** سسٽميٽڪ ميوزڪولوجي *** نسلي موسيقيولوجي ** موسيقي جو نظريو ** آرڪيسٽرل اسٽڊيز ** آرگنالاجي *** آرگنالاجي ۽ تاريخي ڪي بورڊ *** پيانو *** تار، هارپ، عود ۽ گٽار (خاڪو) *** راڳ *** وڊ وائنڊ، پيتل ۽ پرڪشن ** ريڪارڊنگ * ناچ (خاڪو) ** ڪوريوگرافي ** ناچ جي نوٽيشن ** نسلي ڪوريولاجي ** ناچ جي تاريخ * ٽيليويزن (خاڪو) ** ٽيليويزن اسٽڊيز * ٿيٽر (خاڪو) ** اداڪاري ** هدايتڪاري ** ڊراماگرافي ** ٿيٽر جي تاريخ ** ميوزيڪل ٿيٽر ** ناٽڪ لکڻ ** ڪٺڙي پيتي ** منظرنامو ** اسٽيج ڊيزائن ** وينٽريلوڪزم * فلم (خاڪو) ** اينيميشن ** فلم تنقيد ** فلم سازي ** فلم ٿيوري ** فلم جو مطالعو ** لائيو ايڪشن * زباني ادب ** عوامي تقرير ** پرفارمنس شاعري ** ڳالهايل لفظ ** ڪهاڻي ٻڌائڻ * اليڪٽرانڪ راند ** آرڪيڊ راند ** آڊيو راند ** ويڊيو راندين جو خاڪو ===بصري فنون=== {{Main|بصري فنون}} * بصري فن (خاڪو) ** [[خطاطي]] ** [[فلم]] ** [[نقش نگاري]] ** [[چٽسالي]] ** [[مجسما سازي]] ** [[فوٽوگرافي]] ** [[اينيميشن]] ** [[ڪمپيوٽر اينيميشن]] * اطلاقي فن (خاڪو) **هنر *** [[آرائشي فن]] *** [[فيشن]] (خاڪو) *** [[پيپرماشي]] *** [[ٽيڪسٽائل آرٽ]] *** [[ڪاٺ جو ڪم]] *** [[ڌاتو جو ڪم]] *** [[برتن سازي]] *** [[گرافڪ ڊيزائن]]<ref>{{cite journal |title = Characteristics of Design as an Academic and Creative Discipline |last = Khaled Nabil |first = Al-Momani |journal = Kne Social Sciences |publisher = Ural Federal University |pages = 294–298 |date = 25 August 2020|doi = 10.18502/kss.v4i11.7560 |s2cid = 221710217 |doi-access = free }}</ref><ref>{{cite web |url = https://revistas.udistrital.edu.co/index.php/c14/article/view/10133 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220312145640/https://revistas.udistrital.edu.co/index.php/c14/article/view/10133 |archive-date = 12 March 2022 |url-status = dead |title = Vigencia de la Bauhaus en la formación académica de los diseñadores gráficos |trans-title=Currency of the Bauhaus in the academic training of graphic designers |last = Bravo |first = Rafael Ángel |publisher = Francisco José de Caldas District University |date = 4 March 2016 |language = es}}</ref><ref>{{cite web |url = https://catalog.cos.edu/areas-study/graphic-design/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20210922013152/https://catalog.cos.edu/areas-study/graphic-design/ |archive-date = 22 September 2021 |url-status = dead |title = Graphic Design |publisher = College of the Sequoias |access-date = 26 August 2022}}</ref> ** [[فن تعمير]] (فنِ تعمير جو خاڪو) *** اندروني فنِ تعمير *** منظري فنِ تعمير **** منظري ڊيزائن **** منظري رٿا بندي *** تعميراتي تجزياتي اڀياس *** تاريخي ورثي جي حفاظت *** اندروني ڊيزائن (اندروني فنِ تعمير) *** فني ڊرائنگ * آرٽ ڊائريڪٽر * [[فنون لطيفه]] ** گرافڪ آرٽس *** ڊرائنگ (خاڪو) *** پرنٽ ميڪنگ (ڇپائيءَ جو فن) *** [[چٽسالي]] (خاڪو) *** [[فوٽوگرافي]] (خاڪو) ** [[مجسما سازي]] (خاڪو) * ڊجيٽل آرٽ ** [[اينيميشن]] ** ٿري ڊي (3D) ماڊلنگ. ** ڊجيٽل پينٽنگ ** اسٽوڊيو آرٽ * [[Mixed media]] * [[کاڌي جو فن]] ** کاڌي جي فوٽوگرافي ** کاڌي جي پيشڪش ** اعليٰ معيار جو کاڌو (Gourmet) ===تاريخ=== {{Main|تاريخ جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[Social science]]'' * [[Prehistory]] * [[Ancient history]] ** [[Ancient Egypt]] ** [[Carthage]] ** [[Ancient Greece|Ancient Greek history]] ([[Outline of ancient Greece#General history of ancient Greece|outline]]) ** [[Ancient Rome|Ancient Roman history]] ([[Outline of ancient Rome|outline]]) *** [[History of the Constitution of the Roman Republic|History of the Roman Republic]] *** [[History of the Roman Empire]] ** [[Ancient China|Ancient Chinese history]] ([[Outline of ancient China|outline]]) ** [[Ancient Near East|Ancient Middle Eastern history]] **[[Assyria]]n Civilization **[[Bronze Age]] Civilizations ** [[Historicity of the Bible|Biblical history]] ** [[Indus Valley Civilisation|History of the Indus Valley Civilization]] ** [[Preclassic Maya]] ** [[History of Mesopotamia]] ** [[The Stone Age]] ** [[Yangtze civilization|History of the Yangtze civilization]] ** [[Yellow River civilization|History of the Yellow River civilization]] * [[Modern history]] * [[History of Asia|Asian history]] ** [[History of China|Chinese history]] ** [[History of Japan|Japanese history]] ** [[History of Korea|Korean history]] ** [[History of Mongolia|Mongolian history]] ** [[History of India|Indian history]] ([[Outline of ancient India|outline]]) ** [[History of Indonesia|Indonesian history]] ** [[History of Turkey|Turkish history]] ** [[History of Iran|Iranian history]] ** [[History of Vietnam|Vietnamese history]] ** [[History of the Philippines|Philippine history]] * [[History of Australia|Australian history]] * [[History of Europe|European history]] ** [[History of the United Kingdom|British history]] ** [[History of France|French history]] ** [[History of Germany|German history]] ** [[History of the Netherlands|Dutch history]] ** [[History of Italy|Italian history]] ** [[History of Spain|Spanish history]] ** [[History of Portugal|Portuguese history]] ** [[History of Poland|Polish history]] ** [[History of the Balkans|Balkan history]] ** [[History of Scandinavia|Scandinavian history]] *** [[History of Sweden|Swedish history]] *** [[History of Norway|Norwegian history]] *** [[History of Denmark|Danish history]] *** [[History of Finland|Finnish history]] *** [[History of Iceland|Icelandic history]] ** [[History of Russia|Russian history]] * [[African history]] ** [[History of South Africa|South African history]] ** [[History of Egypt|Egyptian history]] ** [[East and Central African history]] ** [[History of Nigeria|Nigerian history]] * [[Pre-Columbian era]] history * [[History of the Americas|Pan-American history]] ** [[History of North America|North American history]] *** [[History of the United States|American history]] *** [[History of Canada|Canadian history]] *** [[History of Mexico|Mexican history]] *** [[History of Cuba|Cuban history]] ** [[History of South America|South American history]] *** [[History of Latin America|Latin American history]] *** [[History of Brazil|Brazilian history]] *** [[History of Colombia|Colombian history]] *** [[History of Venezuela|Venezuelan history]] *** [[History of Peru|Peruvian history]] *** [[History of Argentina|Argentine history]] ** [[Pre-Columbian era]] *** [[History of the Maya civilization|Mayan history]] *** [[History of the Aztecs|Aztec history]] *** [[History of the Incas|Inca history]] *** [[Mississippian culture]]* [[Art History]] * [[History of Latin America|Latin American history]] * [[تاريخ اسلام]] * [[Jewish history]] * [[Cultural history]] * [[Ecclesiastical history of the Catholic Church]] * [[Economic history of the world|Economic history]] * [[Environmental history]] * [[Intellectual history]] * [[History of philosophy|Philosophical history]] ** [[Ancient philosophy]] ** [[Contemporary philosophy]] ** [[Medieval philosophy]] *** [[Humanism]] ([[Outline of humanism|outline]]) *** [[Scholasticism]] ** [[Modern philosophy]] * [[Political history]] ** [[History of political thought]] * [[Public history]] * [[History of science|Scientific history]] * [[History of Technology|Technological history]] * [[World history (field)|World history]] {{div col end}} ===ٻوليون ۽ ادب=== {{Main|ادب جو خاڪو}} ''[[Linguistics]] listed in Social science'' * [[Comics studies]] * [[Classics]] ([[Outline of classical studies|outline]]) * [[Comparative literature]] * [[Creative writing]] ** [[شاعري]] ** [[نثر]] ** [[Non-fiction]] ** [[Fiction]] ([[Outline of fiction|outline]]) ** [[Creative nonfiction]] ** [[Literary journalism]] ** [[Screenwriting]] ** [[Playwrighting]] * [[English studies]] * [[English literature]] * [[History of literature]] ** [[Ancient literature]] ** [[Medieval literature]] ** [[Post-colonial literature]] ** [[Post-modern literature]] * [[Literary genre]] * [[Literary theory]] ** [[Critical theory]] ([[Outline of critical theory|outline]]) ** [[Literary criticism]] ** [[Poetics]] ** [[Rhetoric]] * [[Language]]s ** [[Business English]] ** [[Classical language]] ** [[Modern language]] ** [[Standard English]] ** [[World Englishes]] * [[World literature]] ** [[American literature]] *** [[African-American literature]] *** [[Southern literature]] ** [[British literature]] ** [[Canadian literature]] ** [[Indian English literature]] ** [[Irish literature]] ** [[New Zealand literature]] ** [[Scottish literature]] ** [[South African literature]] ** [[Welsh literature]] {{div col end}} ===قانون=== {{Main|قانون جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[Social science]]'' * [[Legal management (academic discipline)]] ** [[Corporate law]] ** [[Mercantile law]] ** [[Business law]] * [[Administrative law]] * [[Canon law]] * [[Comparative law]] * [[Constitutional law]] * [[Competition law]] * [[Criminal law]] ** [[Criminal procedure]] ** [[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) *** [[Police science]] *** [[Forensic science]] ([[Outline of forensic science|outline]]) * [[اسلامي قانون]] * [[Jewish law]] ([[Outline of Jewish law|outline]]) * [[Jurisprudence]] ([[Philosophy of Law]]) * [[Civil law (common law)|Civil law]] ** [[Admiralty law]] ** [[Animal law]]/[[Animal rights]] ** [[Common law]] ** [[Corporations]] ** [[Civil procedure]] ** [[Contract law]] ** [[Environmental law]] ** [[Family law]] ** [[Federal law]] ** [[International law]] *** [[Public international law]] *** [[Supranational law]] ** [[Labor law]] ** [[Paralegal]] studies ** [[Property law]] ** [[Tax law]] ** [[Tort law]] ([[Outline of tort law|outline]]) * [[Law enforcement]] ([[Outline of law enforcement|outline]]) * [[Procedural law]] * [[Substantive law]] ===فلسفو=== {{Main|فلسفو|فلسفي جو خاڪو}} ان کي هڪ الڳ حيثيت حاصل آهي ۽ اهو درجابندي جي بلند ترين سطح تي موجود هڪ باب يا داخلا آهي. * [[جماليات]] (خاڪو) / فن جو فلسفو. * اطلاقي فلسفو ** ** معيشت جو فلسفو ** تعليم جو فلسفو ** انجنيئرنگ جو فلسفو ** تاريخ جو فلسفو ** ٻوليءَ جو فلسفو ** قانون جو فلسفو ** رياضيات جو فلسفو ** موسيقيءَ جو فلسفو ** نفسيات جو فلسفو ** مذهب جو فلسفو ** طبعي سائنسن جو فلسفو *** حياتيات جو فلسفو *** ڪيمسٽريءَ جو فلسفو *** فزڪس جو فلسفو ** سماجي سائنس جو فلسفو ** ٽيڪنالاجي جو فلسفو. ** نظامن جو فلسفو ** سياسي ۽ سماجي فلسفو *** انارڪزم / لا-حڪومتيت (خاڪو) ***عورتن جي حقن بابت فلسفو ***جنسي لاڳاپن ۽ ڪردارن بابت ’مينو اسفيئر‘ (Manosphere) جا نظرياتي مڪتبِ فڪر. ***لبرٽيرينزم / انفرادي آزاديءَ جو فلسفو (خاڪو) مارڪسزم * [[Epistemology]] ([[Outline of epistemology|outline]]) * علمِ ادراڪ يا علمِ العلم (خاڪو). جواز (Justification). دليلن ۾ غلطيون. * اخلاقيات (خاڪو). اطلاقي اخلاقيات. جانورن جا حق. حياتياتي اخلاقيات (Bioethics). ماحولياتي اخلاقيات. ميٽا-ايٿڪس (اخلاقيات بابت فلسفو). اخلاقي نفسيات، وضاحتي اخلاقيات، قدرن جو نظريو (Value theory). معياري اخلاقيات (Normative ethics). فضيلت واري اخلاقيات (Virtue ethics). * منطق (خاڪو). رياضياتي منطق. فلسفيانه منطق. * ميٽا-فلسفو (فلسفي بابت فلسفو). * ما بعد الطبيعات / مٽا فزڪس (خاڪو). * عمل جو فلسفو. جبريت (Determinism) ۽ آزاد مرضي. وجوديات (Ontology). ذھن جو فلسفو. درد جو فلسفو. مصنوعي ذهانت جو فلسفو. ادراک جو فلسفو. نيورو-فلسفو (اعصابي نظام ۽ فلسفي جو ميلاپ). مڪان ۽ زمان جو فلسفو. مقصديت / غايتيات (Teleology). خدا پرستي ۽ الحاد. فلسفيانه روايتون ۽ مڪتبِ فڪر. افريقي فلسفو. تجزيي وارو فلسفو (Analytic philosophy). اسلامي فلسفو. ارسطو جو فلسفو (Aristotelianism). افلاطون جو فلسفو (Platonism). ڪانٽينينٽل فلسفو (يورپي برِاعظمي فلسفو). مشرقي فلسفو. عورتن جي حقن بابت فلسفو. اسلامي فلسفو. افلاطون جو فلسفو. فلسفي جي تاريخ. قديم فلسفو. وچئين دور جو فلسفو. اسڪولاسٽڪ فلسفو (مذهبي-فلسفيانه روايت). * انسان دوستي / هيومنزم (خاڪو). جديد فلسفو. عصرِ حاضر جو فلسفو. ** [[Theory of justification|Justification]] ** [[List of informal fallacies|Reasoning errors]] * [[Ethics]] ([[Outline of ethics|outline]]) ** [[Applied ethics]] *** [[Animal rights]] *** [[Bioethics]] *** [[Environmental ethics]] ** [[Meta-ethics]] ** [[Moral psychology]], [[Descriptive ethics]], [[Value theory]] ** [[Normative ethics]] *** [[Virtue ethics]] * [[منطق]] ([[Outline of logic|outline]]) ** [[Mathematical logic]] ** [[Philosophical logic]] * [[Meta-philosophy]] * [[Metaphysics]] ([[Outline of metaphysics|outline]]) ** [[Action (philosophy)|Philosophy of Action]] ** [[Determinism]] and [[Free will]] ** [[Ontology]] ** [[Philosophy of mind]] *** [[Pain (philosophy)|Philosophy of pain]] *** [[Philosophy of artificial intelligence]] *** [[Philosophy of perception]] *** [[Neurophilosophy]] ** [[Philosophy of space and time]] ** [[Teleology]] ** [[Theism]] and [[Atheism]] * [[Philosophical movement|Philosophical traditions and schools]] ** [[African philosophy]] ** [[Analytic philosophy]] ** [[Aristotelianism]] ** [[Continental philosophy]] ** [[Eastern philosophy]] ** [[Feminist philosophy]] ** [[Islamic philosophy]] ** [[Platonism]] * [[History of philosophy]] ** [[Ancient philosophy]] ** [[Medieval philosophy]] *** [[Scholasticism]] *** [[Humanism]] ([[Outline of humanism|outline]]) ** [[Modern philosophy]] ** [[Contemporary philosophy]] * <bdi>[[:زمرو:اخلاقيات|اخلاقيات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سائنس جو فلسفو|سائنس جو فلسفو]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سماج فلسفو|سماج فلسفو]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سياسي فلاسافي|سياسي فلاسافي]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:علميات|علميات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:مابعد الطبعيات|مابعد الطبعيات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:منطق|منطق]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:نظرياتي فلسفو|نظرياتي فلسفو]]</bdi> ===مذهبي تعليم=== {{Main|Religious studies|Outline of religion}} ''Also regarded as a [[social science]]'' * [[History of Religion]] * [[Anthropology of religion|Anthropology of Religion]] * [[Sociology of Religion]] * [[Psychology of Religion]] * [[Phenomenology of Religion]] * [[Philosophy of Religion]] * [[Comparative religion]] * [[Mythology]] and [[Folklore]] * [[Theism]] * [[Irreligion]] ===الاھيات=== {{Main|Divinity (academic discipline)}} * [[Canon law]] * [[History of Christianity|Church history]] * Field ministry ** [[Pastoral counseling]] ** [[Pastoral theology]] ** [[Religious education]] techniques ** [[Homiletics]] ** [[Liturgy]] ** [[Sacred music]] ** [[Missiology]] * [[Hermeneutics]] * Scriptural study and languages ** [[Avestan]] ** [[Biblical Hebrew language|Biblical Hebrew]] ** [[Biblical studies]]/[[Sacred Scripture]] ** [[Classical Arabic]] ** [[Classical Armenian]] ** [[Coptic language|Coptic]] ** [[Ge'ez]] ** [[Koine Greek]] ** [[Latin]] ** [[Old Church Slavonic]] ** [[Old Georgian]] ** [[Pali]] ** [[Syriac language|Syriac]] ** [[Vedic Sanskrit]] ([[Vedas]]) * [[Theology]] ([[Outline of theology|outline]]) ** [[Dogmatic theology]] ** [[Ecclesiology]] ** [[Sacrament]]al theology ** [[Systematic theology]] ** [[Christian ethics]] **[[Hindu ethics]] ** [[Moral theology]] ** [[Historical theology]] ===مذهبي اڀياس=== {{Main|Outline of theology}} {{See also|List of religions and spiritual traditions}} * [[اسلاميات|اسلام جو اڀياس]] * [[Biblical studies]] ** [[Biblical Hebrew]], [[Koine Greek]], [[Aramaic]] * [[Buddhist philosophy|Buddhist theology]] ** [[Pali language|Pali Studies]] * [[Christian theology]] ([[Outline of Christian theology|outline]]) ** [[Anglican theology]] ** [[Baptist theology]] ** [[Catholic theology]] ** [[Eastern Orthodox theology]] ** [[Protestant theology]] * [[Hindu theology]] ** [[Sanskrit language|Sanskrit Studies]] **[[Dravidian studies|Dravidian Studies]] * [[Jewish theology (disambiguation)|Jewish theology]] * [[Muslim theology]] ** [[Arabic language|Arabic Studies]] *[[Buddhist studies]] ===مذهب=== {{Main|Religion|Religious studies|Outline of religion}} {{See also|List of religions and spiritual traditions}} * [[Abrahamic religions]] ** [[Christianity]] ([[Outline of Christianity|outline]]) *** [[Christian theology]] ([[Outline of Christian theology|outline]]) ** [[Islam]] ([[Outline of Islam|outline]])/ [[Islamic studies]] ** [[Judaism]] ([[Outline of Judaism|outline]])/ [[Jewish studies]] * [[Apologetics]] * [[Indian religions]] ** [[Buddhism]] ([[Outline of Buddhism|outline]])/ [[Buddhist studies]] ** [[Hinduism]] ([[Outline of Hinduism|outline]]) ** [[Jainism]] ** [[Sikhism]] ([[Outline of Sikhism|outline]]) * [[East Asian religions]] ** [[Chinese folk religion]] ** [[Confucianism]] ** [[Shinto]] ** [[Daoism]] ([[Outline of Taoism|outline]]) ** [[I-Kuan Tao]] ** [[Caodaism]] ** [[Chondogyo]] ** [[Tenrikyo]] ** [[Oomoto]] * Other religions ** [[Religion in Africa|African religions]] ** [[Ancient Egyptian religion]] ** [[Indigenous peoples of the Americas|Native American religions]] ** [[Gnosticism]] ** [[Occult]] ** [[Western Esotericism (academia)|Esotericism]] ** [[Mysticism]] ** [[Spirituality]] ** [[New religious movements]] ** [[Sumerian religion]] ** [[Zoroastrianism]] * [[Comparative religion]] * [[Mythology]] and [[Folklore]] * [[Theism]] * [[Irreligion]] ** [[Agnostic]]ism ** [[Atheism]] ([[Outline of atheism|outline]]) and [[religious humanism]] ** [[Nontheism]] ==سماجي سائنس== {{Main|سماجي سائنس|سماجي سائنس جو خاڪو}} * [[نفسيات]] * [[تعليمي سائنس]] * [[انفارميشن سائنس]] * [[لائبريري سائنس]] * [[سسٽم سائنس]] * [[سماجي سائنس]] * [[سياسي سائنس]] * [[اقتصاديات]] * [[جاگرافي]] * [[تاريخ]] * [[فلسفو]] * [[سياسي تاريخ]] ===اينٿروپالاجي=== {{Main|Outline of anthropology}} * [[Archaeology]] ([[Outline of archaeology|outline]]) ** [[Biocultural anthropology]] ** [[Feminist archaeology]] ** [[Maritime archaeology]] * [[Anthropological criminology]] * [[Anthropological linguistics]] ** [[Descriptive linguistics|Synchronic linguistics]] (or [[Descriptive linguistics]]) ** [[Diachronic linguistics]] (or [[Historical linguistics]]) ** [[Ethnolinguistics]] ** [[Semiotic anthropology]] ** [[Sociolinguistics]] * [[Anthrozoology]] * [[Biological anthropology]] ** [[Dual inheritance theory|Gene-culture coevolution]] ** [[Evolutionary anthropology]] ** [[Forensic anthropology]] ** [[Human behavioral ecology]] ** [[Human evolution]] ** [[Medical anthropology]] ** [[Molecular anthropology]] ** [[Neuroanthropology]] ** [[Nutritional anthropology]] ** [[Paleoanthropology]] ** [[Population genetics]] ** [[Primatology]] * [[Biocultural anthropology]] * [[Cultural anthropology]] ** [[Anthropology of development]] ** [[Anthropology of religion]] ** [[Applied anthropology]] ** [[Cognitive anthropology]] ** [[Cyborg anthropology]] ** [[Digital anthropology]] ** [[Digital culture]] ** [[Ecological anthropology]] ** [[Economic anthropology]] ** [[Environmental anthropology]] ** [[Ethnobiology]] ** [[Ethnobotany]] ** [[Ethnography]] ** [[Ethnohistory]] ** [[Ethnology]] ** [[Ethnomuseology]] ** [[Ethnomusicology]] ** [[Feminist anthropology]] ** [[Folklore]] ** [[Kinship]] ** [[Legal anthropology]] ** [[Mythology]] ** [[Missiology]] ** [[Political anthropology]] ** [[Political economy in anthropology|Political economic anthropology]] ** [[Psychological anthropology]] ** [[Public anthropology]] ** [[Symbolic anthropology]] ** [[Transpersonal anthropology]] ** [[Urban anthropology]] * [[Linguistic anthropology]] * [[Social anthropology]] ** [[Anthropology of art]] ** [[Anthropology of institutions]] ** [[Anthropology of media]] ** [[Visual anthropology]] * [[Sociocultural anthropology]] ===قديم آثار جو اڀياس=== {{Main|Archaeology|Outline of archaeology|Archaeological sub-disciplines}} * [[Aerial archaeology]] * [[Aviation archaeology]] * [[Anthracology]] * [[Archaeo-optics]] * [[Archaeoacoustics]] * [[Archaeoastronomy]] * [[Archaeogeography]] * [[Archaeological culture]] * [[Archaeological theory]] ** [[Great ages archaeology]] ** [[Functionalism (sociology)|Functionalism]] ** [[Processualism]] ** [[Post-processualism]] ** [[Cognitive archaeology]] ** [[Gender archaeology]] ** [[Feminist archaeology]] * [[Archaeometry]] ** [[Archaeogenetics]] ** [[Bioarchaeology]] ** [[Computational archaeology]] ** [[Dendrochronology]] ** [[Geoarchaeology]] ** [[Isotope analysis]] ** [[Palynology]] ** [[Radiocarbon dating]] ** [[Zooarchaeology]] * [[Archaeology of religion and ritual]] * [[Archaeology of trade]] * [[Archaeomythology]] * [[Architectural analytics]] * [[Battlefield archaeology]] * [[Calceology]] * [[Conflict archaeology]] * [[Data archaeology]] * [[Digital archaeology]] * [[Experimental archaeology]] * [[Environmental archaeology]] * [[Ethnoarchaeology]] * [[Forensic archaeology]] * [[Glyptology]] * [[History of archaeology]] * [[Household archaeology]] * [[Landscape archaeology]] and [[Landscape history]] * [[Manuscriptology]] * [[Maritime archaeology]] * [[Media archaeology]] * [[Modern archaeology]] ** [[Settlement archaeology]] * [[Music archaeology]] * [[Osteology]] * [[Palaeoarchaeology]] * [[Paleoanthropology]] * [[Paleoethnobotany]] * [[Paleopathology]] * [[Paleoradiology]] * [[Taphonomy]] * [[Urban archaeology]] * [[Historical archaeology]] ** [[Prehistoric archaeology]] ** [[protohistoric archaeology]] ** [[Biblical archaeology]] ** [[Classical archaeology]] ** [[Egyptology]] ** [[Assyriology]] ** [[Etruscology]] ** [[Near Eastern archaeology]] ** [[Medieval archaeology]] ** [[Post-medieval archaeology]] ** [[Industrial archaeology]] ** [[Contemporary archaeology]] ===ڪاروبار=== {{Main|Business|Outline of business|Business education}} * [[Accounting]] ** [[Accounting research]] ** [[Accounting scholarship]] * [[Business administration]] * [[Business analysis]] * [[Business ethics]] * [[Business law]] * [[Corporate governance]] * [[E-Business]] * [[Entrepreneurship]] * [[Decision science]] * [[Finance]] ([[Outline of finance|outline]]) * [[Industrial relations|Industrial and labor relations]] ** [[Collective bargaining]] ** [[Human resources]] ** [[Organizational studies]] ** [[Labor economics]] ** [[Labor history (discipline)|Labor history]] * [[Information technology]] ([[Outline of information technology|outline]]) ** [[Information systems]] ([[Business informatics]]) ** [[Management information systems]] ** [[Health informatics]] * [[International trade]] * [[Management]] ([[Outline of business management|outline]]) * [[Marketing]] ([[Outline of marketing|outline]]) * [[Operations management]] * [[Purchasing]] * [[Risk management]] and [[insurance]] * [[Strategy]] or [[Strategic Management]] * [[Systems science]] ===اقتصاديات=== {{Main|Outline of economics}} * [[Agricultural economics]] * [[Anarchist economics]] * [[Applied economics]] * [[Behavioural economics]] * [[Bioeconomics (biophysical)|Bioeconomics]] * [[Business]] * [[Complexity economics]] * [[Computational economics]] * [[Consumer economics]] * [[Development economics]] * [[Digital economy]] * [[Ecological economics]] * [[Econometrics]] * [[Economic geography]] * [[Economic history]] * [[Economic sector]] * [[Economic sociology]] * [[Economic systems]] * [[Economic value]] * [[Education economics]] * [[Energy economics]] * [[Entrepreneurial economics]] * [[Environmental economics]] * [[Evolutionary economics]] * [[Experimental economics]] * [[Feminist economics]] * [[Family economics]] * [[Financial economics]] * [[Financial econometrics]] * [[Green economics]] * [[Economic growth|Growth economics]] * [[Human development theory]] * [[Industrial organization]] * [[Information economics]] * [[Institutional economics]] * [[International economics]] * [[Islamic economics]] * [[JEL classification codes]] in searching for articles by fields in economics journals * [[Knowledge economy]] * [[Labor economics]] * [[Health economics]] * [[Law and economics]] * [[Macroeconomics]] * [[Managerial economics]] * [[Market economy]] * [[Marxian economics]] * [[Mathematical economics]] * [[Microeconomics]] * [[Monetary economics]] * [[Neuroeconomics]] * [[Participatory economics]] * [[Political economy]] * [[Public economics]] * [[Public choice]] * [[Public finance]] * [[Real estate economics]] * [[Resource economics]] * [[Social choice theory]] * [[Socialist economics]] * [[Socioeconomics]] * [[Transport economics]] * [[Welfare economics]] === Futurology === '''(also known as future studies or prospective studies)''' ''Main articles: [[Outline of futures studies]] and [[Futures studies]]'' * [[Cashless society]] * [[Climate]] ===جاگرافي=== {{Main|جاگرافي|جاگرافي جو خاڪو}} * [[Physical geography]] (is also listed in [[Earth Science]]) ** [[Water vapour#In Earth's atmosphere|Atmology]] ** [[Biogeography]] ** [[Climatology]] *** [[Palaeoclimatology]] ** [[Coastal geography]] ** [[Emergency management]] ** [[Environmental geography]] ** [[Geobiology]] ** [[Geochemistry]] ** [[Geographic information system]]s ** [[Geology]] ** [[Geomatics]] ** [[Geomorphology]] ** [[Geodesy]] ** [[Geophysics]] ** [[Glaciology]] ** [[Hydrology]]/[[Hydrography]] *** [[Glaciology]] *** [[Limnology]] *** [[Biogeochemistry]] *** [[Oceanography]] ** [[Landscape ecology]] ** [[Lithology]] ** [[Meteorology]] ** [[Mineralogy]] ** [[Oceanography]] ** [[Palaeogeography]] ** [[Palaeontology]] ** [[Petrology]] ** [[Quaternary science]] ** [[Pedology|Soil geography]] * [[Human geography]] ** [[Behavioural geography]] ** [[Cognitive geography]] ** [[Cultural geography]] *** [[Feminist geography]] ** [[Development geography]] ** [[Economic geography]] ** [[Health geography]] ** [[Historical geography]] ** [[Language geography]] ** [[Mathematical geography]] ** [[Marketing geography]] ** [[Military geography]] ** [[Political geography]] and [[Geopolitics]] ** [[Population geography]] ** [[Religion geography]] ** [[Social geography]] ** [[Children's geographies]] ** [[Strategic geography]] ** [[Time geography]] ** [[Tourism geography]] ** [[Transport geography]] ** [[Urban geography]] * [[Integrated geography]] * [[Cartography]] ([[Outline of cartography|outline]]) ** [[Celestial cartography]] ** [[Planetary cartography]] ** [[Topography]] * [[Navigation]] * [[Regional geography]] * [[Remote sensing]] ===لسانيات=== {{Main|لسانيات|لسانيات جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[formal science]]'' * [[Applied linguistics]] * [[Composition studies]] * [[Computational linguistics]] * [[Discourse analysis]] * [[English studies]] * [[Etymology]] * [[Grammar]] * [[Grammatology]] * [[Historical linguistics]] * [[History of linguistics]] * [[Interlinguistics]] * [[Lexicology]] * [[Linguistic typology]] * [[Morphology (linguistics)|Morphology]] * [[Natural language processing]] * [[Philosophy of language]] * [[Philosophy of linguistics]] * [[Linguistic philosophy]] * [[Philology]] * [[Phonetics]] * [[Phonology]] * [[Pragmatics]] * [[Psycholinguistics]] * [[Rhetoric]] * [[Semantics]] * [[Semiotics]] ([[Outline of semiotics|outline]]) * [[Sociolinguistics]] * [[Syntax]] * [[Terminology science]] * [[Usage]] * [[Word usage]] ===سياسي سائنس=== {{Main|سياست|سياسي سائنس|سياسي سائنس جو خاڪو}} * [[Politics of the United States|American politics]] * [[Politics of Canada|Canadian politics]] * [[Civics]] * [[Health politics]] * [[Biopolitics]] * [[Comparative politics]] * [[European studies]] * [[Geopolitics]] ([[Political geography]]) * [[Indian politics]] * [[International relations]] * [[International organization]]s * [[Nationalism studies]] * [[Peace and conflict studies]] * [[Policy studies]] * [[Theories of political behavior|Political behavior]] * [[Political culture]] * [[Political economy]] * [[Political history]] * [[Political philosophy]] * [[Public administration]] ** [[Nonprofit organization|Nonprofit administration]] ** [[Non-governmental organization|Non-governmental organization (NGO) administration]] * [[Public law]] * [[Public policy]] * [[Psephology]] * [[Social choice theory]] * [[Singapore politics]] ===نفسيات=== {{Main|نفسيات|نفسيات جو خاڪو}} * [[Abnormal psychology]] * [[Applied psychology]] * [[Biological psychology]] * [[Clinical neuropsychology]] * [[Clinical psychology]] * [[Cognitive psychology]] * [[Community psychology]] * [[Comparative psychology]] * [[Conservation psychology]] * [[Consumer psychology]] * [[Counseling psychology]] * [[Criminal psychology]] * [[Cultural psychology]] ** [[Asian psychology]] ** [[Black psychology]] * [[Developmental psychology]] * [[Differential psychology]] * [[Ecological psychology]] * [[Educational psychology]] * [[Environmental psychology]] * [[Evolutionary psychology]] * [[Experimental psychology]] * [[Group dynamics|Group psychology]] * [[Journal of Family Psychology|Family psychology]] * [[Feminine psychology]] * [[Forensic developmental psychology]] * [[Forensic psychology]] * [[Health psychology]] * [[Humanistic psychology]] * [[Indigenous psychology]] * [[Legal psychology]] * [[Mathematical psychology]] * [[Media psychology]] * [[Medical psychology]] * [[Military psychology]] * [[Moral psychology]] and [[Descriptive ethics]] * [[Music psychology]] * [[Neuropsychology]] * [[Occupational health psychology]] * [[Occupational psychology]] * [[Industrial and organizational psychology|Organizational psychology]] (a.k.a., [[Industrial Psychology]]) * [[Parapsychology]] ([[Outline of parapsychology|outline]]) * [[Pediatric psychology]] * [[Pedology (children study)]] * [[Personality psychology]] * [[Phenomenology (psychology)|Phenomenology]] * [[Political psychology]] * [[Positive psychology]] * [[Problem solving]] * [[Psychoanalysis]] * [[Psychobiology]] * [[Psychology of religion]] * [[Psychometrics]] * [[Psychopathology]] ** [[Child psychopathology]] * [[Psychophysics]] * [[Quantitative psychology]] * [[Rehabilitation Psychology (journal)|Rehabilitation psychology]] * [[School psychology]] * [[Social psychology]] * [[Sport psychology]] * [[Traffic psychology]] * [[Transpersonal psychology]] * [[Travel psychology]] ===سماجيات=== {{Main|سماجيات|سماجيات جو خاڪو}} * [[Analytical sociology]] * [[Applied sociology]] ** [[Leisure studies]] ** [[Political sociology]] ** [[Public sociology]] ** [[Social engineering (political science)|Social engineering]] * [[Architectural sociology]] * [[Area studies]] ** [[African studies]] ** [[American studies]] *** [[Appalachian studies]] *** [[Canadian studies]] *** [[Latin American studies]] ** [[Asian studies]] *** [[Central Asian studies]] *** [[East Asian studies]] *** [[Filipinology]] *** [[Iranian studies]] *** [[Japanese studies]] *** [[Korean studies]] *** [[Sinology]] ([[Outline of sinology|outline]]) *** [[Indology]] (South Asian studies) **** [[Bengal studies]] **** [[Dravidian studies]] (Dravidology) **** [[Tamilology]] **** [[Pakistan studies]] **** [[Sindhology]] *** [[Southeast Asian studies]] *** [[Thai studies]] ** [[Australian studies]] ** [[European studies]] *** [[Celtic studies]] *** [[German studies]] *** [[Sociology in Poland]] *** [[Scandinavian studies]] *** [[Slavic studies]] ** [[Middle Eastern studies]] *** [[Arab studies]] *** [[Assyriology]] *** [[Egyptology]] *** [[Jewish studies]] * [[Collective behavior|Behavioral sociology]] * [[Chinese sociology]] * [[Collective behavior]] ** [[Social movements]] ** [[Activism]] * [[Social phenomenon]] * [[Community informatics]] ** [[Social network analysis]] * [[Comparative sociology]] * [[Conflict theories|Conflict theory]] * [[Criminology]]/[[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) * [[Critical management studies]] * [[Critical sociology]] * [[Cultural sociology]] * [[Cultural studies]]/[[ethnic studies]] ** [[Africana studies]] ** [[Cross-cultural studies]] ** [[Culturology]] ** [[Deaf studies]] ** [[Ethnology]] ** [[Utopian studies]] ** [[Whiteness studies]] * [[Demography]]/[[Population (human biology)|Population]] * [[Digital sociology]] * [[Dramaturgical sociology]] * [[Economic sociology]] * [[Educational sociology]] * [[Empirical sociology]] * [[Environmental sociology]] * [[Evolutionary sociology]] * [[Feminist sociology]] * [[Figurational Sociology|Figurational sociology]] * [[Futures studies]] ([[Outline of futures studies|outline]]) * [[Gender studies]] ** [[Men's studies]] ** [[Women's studies]] ** [[Queer studies]] * [[Historical sociology]] * [[Human ecology]] * [[Humanistic sociology]] * [[Industrial sociology]] * [[Interactionism]] * [[Interpretive sociology]] ** [[Ethnomethodology]] ** [[Phenomenology (philosophy)|Phenomenology]] ** [[Social constructionism]] ** [[Symbolic interactionism]] * [[Jealousy sociology]] * [[Macrosociology]] * [[Marxist sociology]] * [[Mathematical sociology]] * [[Medical sociology]] * [[Mesosociology]] * [[Microsociology]] * [[Military sociology]] * [[Natural resource sociology]] * [[Organizational theory]] ** [[Organizational studies]] * [[Phenomenological sociology]] * [[Policy sociology]] * [[Postcolonialism]] * [[Psychoanalytic sociology]] * [[Science studies]]/[[Science and technology studies]] * [[Sexology]] ** [[Heterosexism]] ** [[Human sexual activity|Human sexual behavior]] ** [[Human sexuality]] ([[Outline of human sexuality|outline]]) ** [[Queer studies]]/[[Queer theory]] ** [[Sex education]] * [[Social capital]] * [[Social change]] * [[Social conflict theory]] * [[Social control]] ** [[Pure sociology]] * [[Social economy]] * [[Social philosophy]] * [[Social policy]] * [[Social psychology]] * [[Social stratification]] * [[Social theory]] * [[Social research]] * [[Social transformation]] ** [[Computational sociology]] ** [[Economic sociology]]/[[Socioeconomics]] *** [[Economic development]] *** [[Social development theory|Social development]] *** [[Social change|Social development]] * [[Sociobiology]] * [[Sociocybernetics]] * [[Sociolinguistics]] * [[Gerontology#Social gerontology|Sociology of aging]] * [[Rural sociology|Sociology of agriculture]] * [[Sociology of art]] * [[Societal and cultural aspects of autism|Sociology of autism]] * [[Sociology of the family#Sociology of childhood|Sociology of childhood]] * [[Social conflict|Sociology of conflict]] * [[Sociology of culture]] * [[Sociology of the Internet|Sociology of cyberspace]] * [[Development theory|Sociology of development]] * [[Deviance (sociology)|Sociology of deviance]] * [[Sociology of disaster]] * [[Sociology of education]] * [[Sociology of emotions]] * [[Sociology of the family#Sociology of fatherhood|Sociology of fatherhood]] * [[Sociology of film]] * [[Social studies of finance|Sociology of finance]] * [[Sociology of food]] * [[Sociology of gender]] * [[Theory of generations|Sociology of generations]] * [[World-systems theory|Sociology of globalization]] * [[Political sociology|Sociology of government]] * [[Sociology of health and illness]] * [[Sociology of human consciousness]] * [[Sociology of immigration]] * [[Sociology of knowledge]] * [[Sociology of language]] * [[Sociology of law]] * [[Sociology of leisure]] * [[Sociology of literature]] * [[Economic sociology|Sociology of markets]] * [[Sociology of the family#Sociology of marriage|Sociology of marriage]] * [[Sociology of the family#Sociology of motherhood|Sociology of motherhood]] * [[Sociomusicology|Sociology of music]] * [[Natural resource management|Sociology of natural resources]] * [[Organizational behavior|Sociology of organizations]] * [[Sociology of peace, war, and social conflict]] * [[Sociology of punishment]] * [[Sociology of race and ethnic relations]] * [[Sociology of religion]] * [[Risk|Sociology of risk]] * [[Sociology of scientific knowledge|Sociology of science]] * [[Sociology of scientific knowledge]] * [[Social change|Sociology of social change]] * [[Social movement|Sociology of social movements]] * [[Sociology of space]] * [[Sociology of sport]] * [[Science, technology and society|Sociology of technology]] * [[Sociology of terrorism]] * [[Sociology of the body]] * [[Sociology of the family]] * [[Sociology of the history of science]] * [[Sociology of the Internet]] * [[Industrial sociology|Sociology of work]] * [[Sociomusicology]] * [[Structural sociology]] * [[Theoretical sociology]] * [[Urban studies]] or [[Urban sociology]]/[[Rural sociology]] * [[Victimology]] * [[Visual sociology]] * [[Social theory]] * [[Social stratification]] * [[Sociological theory]] * [[Sociobiology]] * [[Sociocybernetics]] * [[Sociolinguistics]] ===بين الشعباجاتي اڀياس=== {{Main|Interdisciplinarity}} ====علاقائي اڀياس==== {{Main|Area studies}} * [[African studies]] * [[American studies]] ** [[Appalachian studies]] ** [[Canadian studies]] ** [[Latin American studies]] * [[Asian studies]] ** [[Central Asian studies]] ** [[East Asian studies]] ** [[Iranian studies]] ** [[Japanology]] (Japanese studies) ** [[Korean studies]] ** [[Sinology]] ([[Outline of sinology|outline]]) (Chinese studies) ** [[Indology]] (South Asian studies) *** [[Bengal studies]] *** [[Dravidian studies]] (Dravidology) **** [[Tamilology]] *** [[Pakistan studies]] *** [[Sindhology]] ** [[Southeast Asian studies]] * [[European studies]] ** [[Celtic studies]] ** [[German studies]] ** [[Indo-European studies]] ** [[Scandinavian studies]] ** [[Slavic studies]] * [[Australian studies]] * [[Pacific studies]] * [[Middle East studies]] ** [[Turkology]] (Turkish studies) *[[Russian Empire|Russian]] and [[Eastern European Studies|Eastern European studies]] ====نسلي ۽ ثقافتي اڀياس==== *[[Cultural studies]] *[[Ethnic studies]] * [[Ethnology]] * [[Culturology]] *[[Cross-cultural studies]] ====تنظيمي اڀياس==== {{Main|تنظيم}} * [[Business administration]] * [[Business economics]] * [[Business studies]] * [[Human resources management]] * [[Industrial organization]] * [[Management]] * [[Organizational behavior]] * [[Organization theory]] * [[Project management]] * [[Quality control]] ==فطري سائنس== {{Main|سائنس|سائنس جو خاڪو|فطري سائنس|فطري سائنس جو خاڪو}} ===طبعي سائنس=== * [[طبيعيات]] * [[علم ڪيميا]] * [[نامياتي ڪيميا]] * [[غير نامياتي ڪيميا]] * [[فلڪيات]] * [[ڌرتي سائنس]] * [[جينيات]] * [[حياتيات]] * [[حيوانيات]] * [[نيوروسائنس]] * [[علم زراعت]] * [[سامونڊي حياتيات]] * [[مائڪروبائيولاجي]] * [[نباتاتيات]] ===طبعي سائنس=== {{main|طبعي سائنس جو خاڪو}} ==== Space sciences ==== {{main|Outline of space science}} * [[Aerospace engineering]] ** [[Aerospace architecture]] ** [[Aerospace physiology]] ** [[Aerospace manufacturing]] ** [[Astronautics]] *** [[Space architecture]] *** [[Space colonization]] *** [[Space commercialization]] **** [[Space-based economy]] **** [[Space industry]] **** [[Space manufacturing]] **** [[Space tourism]] *** [[Space environment]] *** [[Space logistics]] *** [[Space food]] *** [[Space medicine]] **** [[Neuroscience in space]] *** [[Religion in space|Space religion]] *** [[Sex in space|Space sex]] *** [[Space and survival|Space survival]] *** [[Space warfare]] *** [[Writing in space|Space writing]] ** [[Aeronautics]] ** [[Control engineering]] ** [[Human spaceflight]] ** [[Robotic spacecraft]] ** [[Space corrosion]] * [[Space technology]] ** [[Space telescopes]] ** [[Space-based radar]] ** [[Space-based solar power]] ** [[Spacecraft design]] ** [[Spacecraft propulsion]] * [[Asteroid-impact avoidance]] * [[Astrobiology]] * [[Astrobotany]] * [[Astrochemistry]] ** [[Theoretical astronomy]] * [[Cosmochemistry]] * [[Cosmology]] ** [[Physical cosmology]] * [[Micro-g environment|Micro-g environment research]] * [[Remote sensing]] * [[Space archaeology]] * [[Space exploration]] * [[Space law]] * [[Nuclear power in space|Space nuclear power]] ===== Astronomy ===== {{Main|Outline of astronomy}} * [[Astronomy]] ([[Outline of astronomy|outline]]) ** [[Archaeoastronomy]] ** [[Astrometry]] ** [[Amateur astronomy]] ** [[Forensic astronomy]] ** [[Extragalactic astronomy]] ** [[Galactic astronomy]] ** [[High-energy astronomy]] ** [[Observational astronomy]] *** [[Radio astronomy]] *** [[Timeline of cosmic microwave background astronomy|Microwave astronomy]] *** [[Submillimetre astronomy]] *** [[Infrared astronomy]] *** [[Optical astronomy]] *** [[UV astronomy]] *** [[X-ray astronomy]] *** [[Gamma-ray astronomy]] *** [[Cosmic-ray observatory|Cosmic-ray astronomy]] *** [[Neutrino astronomy]] *** [[Gravitational wave astronomy]] ** [[Photometry (astronomy)|Photometry]] ** [[Spectroscopy]] ** [[Stellar astronomy]] *** [[Solar astronomy]] * [[Astrophysics]] ([[Outline of astrophysics|outline]]) ** [[Celestial mechanics]] ** [[Compact objects]] ** [[Computational astrophysics]] ** [[Gravity|Gravitational astronomy]] *** [[Black hole]]s ** [[Interstellar medium]] ** [[Direct numerical simulation|Numerical simulations]] *** [[Astrophysical plasma]] *** [[Galaxy formation and evolution]] *** [[High-energy astronomy|High-energy astrophysics]] *** [[Hydrodynamics]] *** [[Magnetohydrodynamics]] *** [[Star formation]] ** [[Orbital mechanics]] ** [[Physical cosmology]] ** [[Relativistic astrophysics]] ** [[Star|Stellar astrophysics]] *** [[Helioseismology]] *** [[Solar physics]] *** [[Stellar evolution]] *** [[Stellar nucleosynthesis]] ** [[Space plasma physics]] * [[Planetary science]] (alternatively, a part of [[earth science]]) ** [[Atmospheric science]] ** [[Exoplanetology]] ** [[Planetary formation]] ** [[Planetary rings]] ** [[Magnetosphere]]s ** [[Planetary geology]] ** [[Planetary surface]]s ** [[Small Solar System bodies]] ==== Physics ==== {{Main|Outline of physics}} * [[Acoustics]] ([[Outline of acoustics|outline]]) ** [[Quantum acoustics]] * [[Agrophysics]] * [[Aerodynamics]] * [[Applied physics]] ([[Outline of applied physics|outline]]) ** [[Accelerator physics]] ** [[Communication physics]] * [[Astrophysics]] * [[Atmospheric physics]] * [[Atomic, molecular, and optical physics]] * [[Atomic physics]] * [[Biophysics]] ([[Outline of biophysics|outline]]) ** [[Neurophysics]] * [[Chemical physics]] * [[Classical physics]] * [[Computational physics]] * [[Condensed matter physics]] * [[Cryogenics]] * [[Digital physics]] * [[Dynamics (mechanics)|Dynamics]] ** [[Analytical dynamics]] ** [[Orbital mechanics|Astrodynamics]] ** [[Brownian dynamics]] ** [[File dynamics]] ** [[Flight dynamics]] ** [[Fluid dynamics]] *** [[Aerodynamics]] *** [[Hydrodynamics]] ** [[Fractional dynamics]] ** [[Geodynamics]] ** [[Molecular dynamics]] ** [[Newtonian dynamics]] ** [[Langevin dynamics]] ** [[Quantum chromodynamics]] ** [[Quantum electrodynamics]] ** [[Relativistic dynamics]] ** [[Stellar dynamics]] ** [[System dynamics]] ** [[Thermodynamics]] ** [[Vehicle dynamics]] * [[Econophysics]] * [[Electricity]] * [[Electromagnetism]] * [[Electrostatic]] * [[Magnetism]] * [[Engineering physics]] * [[Elementary particle physics]] * [[Experimental physics]] * [[Fluid dynamics]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) ** [[Biogeophysics]] ** [[Geomagnetism]] * [[Kinematics]] ** [[Fluid kinematics]] ** [[Relativistic mechanics#Relativistic kinematics|Relativistic kinematics]] * [[Kinetics (physics)|Kinetics]] ** [[Electrohydrodynamics|Electrokinetics]] ** [[Homeokinetics]] * [[Laser physics]] * [[Materials physics]] * [[Mathematical physics]] * [[Mechanics]] ** [[Analytical mechanics]] ** [[Applied mechanics]] ** [[Ballistics]] ** [[Biomechanics]] ** [[Celestial mechanics]] ** [[Classical mechanics]] ** [[Continuum mechanics]] ** [[Fluid mechanics]] ** [[Fracture mechanics]] ** [[Hamiltonian mechanics]] ** [[Hydraulics]] ** [[Lagrangian mechanics]] ** [[Matrix mechanics]] ** [[Molecular mechanics]] ** [[Optomechanics]] ** [[Particle mechanics]] ** [[Quantum mechanics]] ** [[Relativistic mechanics]] ** [[Relativistic quantum mechanics]] ** [[Soil mechanics]] ** [[Solid mechanics]] ** [[Statistical mechanics]] *** [[Quantum statistical mechanics]] * [[Mineral physics]] * [[Medical physics]] * [[Molecular physics]] * [[Newton's laws of motion|Newtonian dynamics]] * [[Nuclear physics]] * [[Optics]] ** [[Geometrical optics]] ** [[Physical optics]] ** [[Quantum optics]] * [[Particle physics]] * [[Petrophysics]] * [[Photonics]] * [[Physical chemistry]] * [[Polymer physics]] * [[Plasma physics]] * [[Quantum physics]] ** [[Quantum technology]] * [[Radiophysics]] * [[Theory of relativity|Relativity]] ** [[General relativity]] ** [[Special relativity]] * [[Solid mechanics]] * [[Solid state physics]] * [[Statistical mechanics]] * [[Theoretical physics]] * [[Thermal physics]] * [[Thermodynamics]] * [[Social physics]] * [[Soil physics]] * [[Solid state physics]] * [[Spintronics]] * [[Statics]] ** [[Fluid statics]] * [[Statistical physics]] * [[Surface physics]] ==== Chemistry ==== {{Main|Outline of chemistry}} {{See also|Pure chemistry}} * [[Agrochemistry]] * [[Analytical chemistry]] * [[Astrochemistry]] * [[Atmospheric chemistry]] * [[Biochemistry]] ([[Outline of biochemistry|outline]]) * [[Catalysts]] * [[Chemical biology]] * [[Chemical engineering]] ([[Outline of chemical engineering|outline]]) * [[Chemical physics]] * [[Cheminformatics]] * [[Computational chemistry]] * [[Cosmochemistry]] * [[Electrochemistry]] * [[Environmental chemistry]] * [[Femtochemistry]] * [[Flavour (taste)|Flavor]] * [[Flow chemistry]] * [[Forensic chemistry]] * [[Geochemistry]] * [[Green chemistry]] * [[Histochemistry]] * [[Hydrogenation]] * [[Immunochemistry]] * [[Inorganic chemistry]] * [[Marine chemistry]] * [[Mathematical chemistry]] * [[Mechanochemistry]] * [[Medicinal chemistry]] * [[Molecular biology]] * [[Molecular mechanics]] * [[Nanotechnology]] * [[Natural product chemistry]] * [[Neurochemistry]] * [[Nuclear chemistry]] * [[Oenology]] * [[Organic chemistry]] ([[Outline of organic chemistry|outline]]) * [[Organometallic chemistry]] * [[Petrochemistry]] * [[Pharmacology]] * [[Photochemistry]] * [[Physical chemistry]] * [[Physical organic chemistry]] * [[Phytochemistry]] * [[Polymer chemistry]] * [[Quantum chemistry]] * [[Radiochemistry]] * [[Soil chemistry]] * [[Solid-state chemistry]] * [[Sonochemistry]] * [[Supramolecular chemistry]] * [[Surface chemistry]] * [[Synthetic chemistry]] * [[Systems chemistry]] * [[Theoretical chemistry]] * [[Thermochemistry]] ==== Earth science ==== {{Main|Outline of earth science}} {{See also|Earth science#Partial list of the major earth science topics|l1=Branches of earth sciences}} * [[Chronology]] * [[Edaphology]] * [[Environmental chemistry]] * [[Environmental science]] * [[Gemology]] * [[Geochemistry]] * [[Geodesy]] * [[Physical geography]] ([[Outline of geography#Physical geography|outline]]) ** [[Atmospheric science]] / [[Meteorology]] ([[Outline of meteorology|outline]]) ** [[Biogeography]] / [[Phytogeography]] ** [[Climatology]] / [[Paleoclimatology]] / [[Palaeogeography]] ** [[Coastal geography]] / [[Oceanography]] ** [[Edaphology]] / [[Pedology]] or [[Soil science]] ** [[Geobiology]] ** [[Geology]] ([[Outline of geology|outline]]) ([[Geomorphology]], [[Mineralogy]], [[Petrology]], [[Sedimentology]], [[Speleology]], [[Tectonics]], [[Volcanology]]) ** [[Geostatistics]] ** [[Glaciology]] ** [[Hydrology]] ([[Outline of hydrology|outline]])/ [[Limnology]] / [[Hydrogeology]] ** [[Landscape ecology]] ** [[Quaternary science]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) * [[Paleontology]] ** [[Paleobiology]] ** [[Paleoecology]] * [[Ecology]] * [[Forensic geology]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) * [[Planetary science]] (alternatively, a part of [[space science]]) * [[Seismology]] === Life science === ==== Biology ==== {{Main|Outline of biology}} {{See also|List of life sciences}} * [[Aerobiology]] * [[Anatomy]] ** [[Comparative anatomy]] ** [[Human anatomy]] ([[Outline of human anatomy|outline]]) * [[Biochemistry]] ([[Outline of biochemistry|outline]]) * [[Bioinformatics]] * [[Biophysics]] ([[Outline of biophysics|outline]]) * [[Biotechnology]] ([[Outline of biotechnology|outline]]) * [[Botany]] ([[Outline of botany|outline]]) ** [[Ethnobotany]] ** [[Phycology]] * [[Cell biology]] ([[Outline of cell biology|outline]]) * [[Chronobiology]] * [[Cognitive biology]] * [[Computational biology]] * [[Conservation biology]] * [[Cryobiology]] * [[Developmental biology]] ** [[Embryology]] ** [[Gerontology]] ** [[Teratology]] * [[Ecology]] ([[Outline of ecology|outline]]) ** [[Agroecology]] ** [[Ethnoecology]] ** [[Human ecology]] ** [[Landscape ecology]] * [[Endocrinology]] * [[Epigenetics]] * [[Ethnobiology]] ** [[Anthrozoology]] * [[Evolutionary biology]] * [[Evolution]] ([[Outline of evolution|outline]]) ** [[Systematics]] ** [[Taxonomy (general)|Taxonomy]] * [[Forensic biology]] * [[Genetics]] ([[Outline of genetics|outline]]) ** [[Behavioural genetics]] ** [[Molecular genetics]] ** [[Population genetics]] * [[Geobiology]] * [[Histology]] * [[Human biology]] * [[Immunology]] ([[Outline of immunology|outline]]) * [[Limnology]] * [[Linnaean taxonomy]] * [[Marine biology]] * [[Mathematical biology]] * [[Microbiology]] ** [[Bacteriology]] ** [[Protistology]] * [[Molecular biology]] * [[Mycology]] * [[Neuroscience]] ([[Outline of neuroscience|outline]]) ** [[Behavioral neuroscience]] ** [[Neurophysics]] ** [[Computational Neuroscience]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) * [[Paleobiology]] ** [[Paleontology]] * [[Parasitology]] * [[Pathology]] ** [[Anatomical pathology]] ** [[Clinical pathology]] ** [[Dermatopathology]] ** [[Forensic pathology]] ** [[Hematopathology]] ** [[Histopathology]] ** [[Molecular pathology]] ** [[Surgical pathology]] ** [[Phytopathology]] * [[Physiology]] ** [[Human physiology]] *** [[Exercise physiology]] * [[Structural Biology]] * [[Systematics]] ([[Taxonomy (general)|Taxonomy]]) * [[Population biology]] * [[Quantum biology]] * [[Sociobiology]] * [[Theoretical biology]] * [[Toxicology]] * [[Systems biology]] * [[Virology]] ** [[Molecular virology]] * [[Xenobiology]] * [[Zoology]] ([[Outline of zoology|outline]]) ** [[Animal communication]]s ** [[Apiology]] ** [[Arachnology]] ** [[Arthropodology]] ** [[Batrachology]] ** [[Bryozoology]] ** [[Carcinology]] ** [[Cetology]] ** [[Cnidariology]] ** [[Entomology]] *** [[Forensic entomology]] ** [[Ethnozoology]] ** [[Ethology]] ** [[Helminthology]] ** [[Herpetology]] ** [[Ichthyology]] ([[Outline of fish|outline]]) ** [[Invertebrate zoology]] ** [[Mammalogy]] *** [[Cynology]] *** [[Felinology]] ** [[Malacology]] *** [[Conchology]] *** [[Limacology]] *** [[Teuthology]] ** [[Myriapodology]] ** [[Myrmecology]] ([[Outline of ants|outline]]) ** [[Nematology]] ** [[Neuroethology]] ** [[Oology]] ** [[Ornithology]] ([[Outline of birds|outline]]) ** [[Planktology]] ** [[Primatology]] ** [[Zootomy]] ** [[Zoosemiotics]] ==رسمي سائنس== {{Main|رسمي سائنس|رسمي سائنس جو خاڪو}} * [[آلجبرا]] * [[ارٿميٽڪ|رياضي]] * [[جاميٽري]] * [[علم احصا]] * [[علم رياضيات]] * [[شماريات]] * [[ڊيٽا سائنس]] * [[ڪمپيوٽر سائنس]] ===ڪمپيوٽر سائنس=== {{Main|Computer science|Outline of computer science}} {{See also|ACM Computing Classification System}} ''Also a branch of [[electrical engineering]]'' * [[Logic in computer science]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Logic programming]] ** [[Multi-valued logic]] *** [[Fuzzy logic]] ** [[Formal semantics of programming languages|Programming language semantics]] ** [[Type theory]] * [[Operating systems]] * [[Algorithm]]s ** [[Computational geometry]] ** [[Distributed algorithms]] ** [[Parallel algorithms]] ** [[Randomized algorithms]] * [[Artificial intelligence]] ([[Outline of artificial intelligence|outline]]) ** [[Cognitive science]] *** [[Automated reasoning]] *** [[Computer vision]] ([[Outline of computer vision|outline]]) *** [[Machine learning]] **** [[Artificial neural network]]s **** [[Support vector machine]] *** [[Natural language processing]] ([[Computational linguistics]]) *** [[Computer vision]] ([[Outline of computer vision|outline]]) ** [[Expert system]]s ** [[Robotics]] ([[Outline of robotics|outline]]) * [[Database]] * [[Data science]] * [[Data structures]] * [[Computer architecture]] * [[Computer graphics]] ** [[Image processing]] ** [[Scientific visualization]] * [[Computer networking|Computer communications (networks)]] ** [[Cloud computing]] ** [[Information theory]] ** [[Internet]], [[World Wide Web]] ** [[Ubiquitous computing]] ** [[Wireless computing]] ([[Mobile computing]]) * [[Computer security]] and [[High availability|reliability]] ** [[Cryptanalysis]] ** [[Cryptography]] ** [[Fault-tolerant system|Fault-tolerant computing]] ** [[Information security]] ** [[Network security]] * Computing in [[mathematics]], [[natural science]]s, [[engineering]], and [[medicine]] ** [[Symbolic computation|Algebraic (symbolic) computation]] ** [[Computational biology]] (bioinformatics) ** [[Computational chemistry]] ** [[Computational mathematics]] ** [[Computational neuroscience]] ** [[Computational number theory]] ** [[Computational physics]] ** [[Computer-aided engineering]] *** [[Computational fluid dynamics]] *** [[Finite element analysis]] ** [[Numerical analysis]] ** [[Symbolic computation|Algebraic (symbolic) computation]] ** [[Scientific computing]] (Computational science) * Computing in [[social science]]s, [[The arts|arts]], [[humanities]], and [[profession]]s ** [[Community informatics]] ** [[Computational economics]] ** [[Computational finance]] ** [[Computational sociology]] ** [[Digital humanities]] (Humanities computing) ** [[History of computer hardware]] ** [[History of computer science]] ([[Outline of computer science#History of computer science|outline]]) ** [[Humanistic informatics]] ** [[Database]]s ([[Outline of databases|outline]]) *** [[Distributed database]]s *** [[Object database]]s *** [[Relational database]]s ** [[Data management]] ** [[Data mining]] ** [[Information science]] ([[Outline of information science|outline]]) ** [[Information architecture]] ** [[Information management]] ** [[Information retrieval]] ** [[Information system]] ** [[Information technology]] ** [[Knowledge management]] ** [[Multimedia]], [[hypermedia]] *** [[Sound and music computing]] * [[Distributed computing]] ** [[Grid computing]] * [[Human-computer interaction]] * [[Operating systems]] * [[Parallel computing]] ** [[High-performance computing]] * [[Computer program]] * [[Computer programming]] * [[Programming languages]] ** [[Compilers]] ** [[Programming paradigms]] *** [[Concurrent programming language|Concurrent programming]] *** [[Functional programming]] *** [[Imperative programming]] *** [[Logic programming]] *** [[Object-oriented programming]] ** [[Program semantics]] ** [[Type theory]] * [[Quantum computing]] ** [[Quantum information]] * [[Software engineering]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Game Development]] * [[Theoretical computer science]] * [[Theory of computation]] ** [[Automata theory]] ([[Formal languages]]) ** [[Computability theory (computer science)|Computability theory]] ** [[Computational complexity theory]] ** [[Concurrency (computer science)#Theory|Concurrency theory]] * [[Very-large-scale integration|VLSI design]] ===منطق=== {{Main|منطق|منطق جو خاڪو}} * [[Mathematical logic]] ** [[Set theory]] ** [[Proof theory]] ** [[Model theory]] ** [[Recursion theory]] ** [[Modal logic]] ** [[Intuitionistic logic]] * [[Philosophical logic]] ** [[Logical reasoning]] ** [[Modal logic]] *** [[Deontic logic]] *** [[Doxastic logic]] * [[Logic in computer science]] ** [[Formal semantics of programming languages|Programming language semantics]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Type theory]] ** [[Logic programming]] ** [[Multi-valued logic]] *** [[Fuzzy logic]] === Mathematics === {{Main|Mathematics|Outline of mathematics|Mathematics Subject Classification}} ==== Pure mathematics ==== {{Main|Mathematics|Outline of mathematics|Pure mathematics|Mathematical sciences}} * [[Mathematical logic]] and [[Foundations of mathematics]] ** [[Intuitionistic logic]] ** [[Modal logic]] ** [[Model theory]] ** [[Proof theory]] ** [[Recursion theory]] ** [[Set theory]] * [[Arithmetic]] * [[Algebra]] ([[Outline of algebra|outline]]) ** [[Associative algebra]] ** [[Category theory]] *** [[Topos theory]] ** [[Differential algebra]] ** [[Field theory (mathematics)|Field theory]] ** [[Group theory]] *** [[Group representation]] ** [[Homological algebra]] ** [[K-theory]] ** [[Lattice theory]] ([[Order theory]]) ** [[Lie algebra]] ** [[Linear algebra]] ([[Vector space]]) ** [[Multilinear algebra]] ** [[Non-associative algebra]] ** [[Representation theory]] ** [[Ring theory]] *** [[Commutative algebra]] *** [[Noncommutative algebra]] ** [[Universal algebra]] * [[Mathematical analysis|Analysis]] ** [[Complex analysis]] ** [[Functional analysis]] *** [[Operator theory]] ** [[Harmonic analysis]] *** [[Fourier analysis]] ** [[Non-standard analysis]] ** [[Ordinary differential equations]] ** [[p-adic analysis]] ** [[Partial differential equations]] ** [[Real analysis]] *** [[Calculus]] ([[Outline of calculus|outline]]) * [[Probability theory]] ** [[Ergodic theory]] ** [[Measure theory]] *** [[Integral geometry]] ** [[Stochastic process]] * [[Geometry]] ([[Outline of geometry|outline]]) and [[Topology]] ** [[Affine geometry]] ** [[Algebraic geometry]] ** [[Algebraic topology]] ** [[Convex geometry]] ** [[Differential topology]] ** [[Discrete geometry]] ** [[Finite geometry]] ** [[Galois geometry]] ** [[General topology]] ** [[Geometric topology]] ** [[Integral geometry]] ** [[Noncommutative geometry]] ** [[Non-Euclidean geometry]] ** [[Projective geometry]] ** [[Euclidean geometry]] ** [[Solid geometry]] ** [[Trigonometry]] * [[Number theory]] ** [[Algebraic number theory]] ** [[Analytic number theory]] ** [[Arithmetic combinatorics]] ** [[Arithmetic]] ** [[Geometric number theory]] ==== Applied mathematics ==== * [[Approximation theory]] * [[Combinatorics]] ([[Outline of combinatorics|outline]]) ** [[Coding theory]] * [[Dynamical systems]] ** [[Chaos theory]] ** [[Fractal geometry]] * [[Game theory]] * [[Graph theory]] * [[Information theory]] * [[Mathematical physics]] ** [[Quantum field theory]] ** [[Quantum gravity]] *** [[String theory]] ** [[Quantum mechanics]] ** [[Statistical mechanics]] * [[Numerical analysis]] * [[Operations research]] ** [[Assignment problem]] ** [[Decision analysis]] ** [[Dynamic programming]] ** [[Inventory theory]] ** [[Linear programming]] ** [[Mathematical optimization]] ** [[Optimal maintenance]] ** [[Real options analysis]] ** [[Job shop scheduling|Scheduling]] ** [[Stochastic processes]] ** [[Systems analysis]] * [[Statistics]] ([[Outline of statistics|outline]]) ** [[Actuarial science]] ** [[Demography]] ** [[Econometrics]] ** [[Mathematical statistics]] ** [[Data visualization]] * [[Computational mathematics]] * [[Theory of computation]] ** [[Computational complexity theory]] * [[Cryptography]] * [[Steganography]] * [[Mathematical game]] * [[Mathematical puzzle]] ===== Statistics ===== {{Main|Statistics|Outline of statistics}} * [[Mathematical statistics]] * [[Econometrics]] * [[Actuarial science]] * [[Demography]] * [[Computational statistics]] ** [[Data mining]] ** [[Regression analysis|Regression]] ([[Outline of regression analysis|outline]]) ** [[Simulation]] *** [[Bootstrap (statistics)]] * [[Design of experiments]] ** [[Block design]] and [[Analysis of variance]] ** [[Response surface methodology]] * [[Survey sampling|Sample Survey]] ** [[Statistical sampling|Sampling theory]] * [[Statistical model]]ling ** [[Biostatistics]] *** [[Epidemiology]] ** [[Multivariate analysis]] *** [[Structural equation model]] *** [[Time series]] ** [[Reliability theory]] ** [[Quality control]] * [[Statistical theory]] ** [[Decision theory]] ** [[Mathematical statistics]] *** [[Probability]] ([[Outline of probability|outline]]) <!-- **[[Official statistics]] --> ** [[Survey (statistics)|Survey methodology]] == اطلاقي سائنس == {{Main|Applied science|Outline of applied science}} === Agriculture === {{Main|Agriculture|Outline of agriculture|Agricultural science}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Aeroponics]] ** [[Fogponics]] * [[Agroecology]] * [[Agrology]] * [[Agronomy]] * [[Animal husbandry]] ([[Animal science]]) ** [[Beekeeping]] ([[Apiculture]]) * [[Anthroponics]] * [[Agricultural economics]] * [[Agricultural engineering]] ** [[Biological systems engineering]] ** [[Food engineering]] * [[Aquaculture]] * [[Aquaponics]] * [[Enology]] * [[Entomology]] * [[Food science]] ** [[Culinary arts]] * [[Forestry]] * [[Horticulture]] * [[Hydrology]] ([[Outline of hydrology|outline]]) * [[Hydroponics]] * [[Pedology]] * [[Plant science]] ([[Outline of botany|outline]]) ** [[Pomology]] * [[Pest control]] * [[Water purification|Purification]] * [[Urban agriculture]] * [[Viticulture]] {{div col end}} === Architecture and design === {{Main|Architecture|Outline of architecture|Design|Outline of design|Applied arts}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Architecture]] ([[Outline of architecture|outline]]) ** [[Interior architecture]] ** [[Landscape architecture]] * [[Architectural analytics]] * [[Historic preservation]] * [[Interior design]] ([[interior architecture]]) * [[Landscape architecture]] ([[landscape planning]]) * [[Landscape design]] * [[Urban planning]] ([[urban design]]) * [[Visual communication]] ** [[Graphic design]] *** [[Type design]] ** [[Technical drawing]] * [[Industrial design]] ([[product design]]) ** [[Ergonomics]] ([[Outline of ergonomics|outline]]) ** [[Toy]] and amusement design * [[User experience design]] ** [[Interaction design]] ** [[Information architecture]] ** [[User interface design]] ** [[User experience evaluation]] * [[Decorative arts]] * [[Fashion design]] * [[Textile design]] * [[Food design]] {{div col end}} === Education === {{Main|Education|Outline of education}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Comparative education]] * [[Critical pedagogy]] * [[Curriculum and instruction]] ** [[Alternative education]] ** [[Early childhood education]] ** [[Elementary education]] ** [[Secondary education]] ** [[Higher education]] ** [[Mastery learning]] ** [[Cooperative learning]] ** [[Agricultural education]] ** [[Art education]] ** [[Bilingual education]] ** [[Chemistry education]] ** [[Counselor education]] ** [[Language education]] ** [[Legal education]] ** [[Mathematics education]] ** [[Medical education]] ** [[Military education and training]] ** [[Music education]] ** [[Nursing education]] ** [[Outdoor education]] ** [[Peace education]] ** [[Physical education]]/[[Coach (sport)|Sports coaching]] ** [[Physics education]] ** [[Reading education]] ** [[Religious education]] ** [[Science education]] ** [[Special education]] ** [[Sex education]] ** [[Sociology of education]] ** [[Technology education]] ** [[Vocational education]] * [[Educational leadership]] * [[Educational philosophy]] * [[Educational psychology]] * [[Educational technology]] * [[Distance education]] {{div col end}} === Engineering and technology === {{Main|Engineering|Outline of engineering}} {{See also|List of engineering branches|Technology|Outline of technology|Engineering education|Lists of engineering software}} {{div col|colwidth=15em}} {{div col end}} ==== Chemical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Biocatalysts]] * [[Bioengineering]] ** [[Biochemical engineering]] ** [[Biomolecular engineering]] ** [[Bionics]] * [[Catalysis]] * [[Materials engineering]] * [[Molecular engineering]] * [[Nanotechnology]] * [[Polymer engineering]] * [[Process design]] ** [[Petroleum engineering]] ** [[Nuclear engineering]] ** [[Food engineering]] * [[Process engineering]] * [[Reaction engineering]] * [[Thermodynamics]] * [[Transport phenomena]] {{div col end}} ==== Civil engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Coastal engineering]] * [[Earthquake engineering]] * [[Ecological engineering]] * [[Environmental engineering]] * [[Geotechnical engineering]] ** [[Engineering geology]] * [[Hydraulic engineering]] * [[Mining engineering]] * [[Transportation engineering]] ** [[Highway engineering]] * [[Structural engineering]] ** [[Architectural engineering]] * [[Structural mechanics]] * [[Surveying]] * [[Agricultural engineering]] * [[Construction]] * [[Infrastructure]] {{div col end}} ==== Educational technology ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Instructional design]] ** [[Distance education]] ** [[Instructional simulation]] * [[Human performance technology]] * [[Knowledge management]] {{div col end}} ==== Electrical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Applied physics]] * [[Computer engineering]] ([[Outline of computer engineering|outline]]) * [[Computer science]] * [[Control engineering|Control systems engineering]] ** [[Control theory]] * [[Electronic engineering]] ** [[Electronics]] ** [[Instrumentation engineering]] * [[Engineering physics]] ** [[Photonics]] * [[Information theory]] * [[Mechatronics]] * [[Power engineering]] * [[Quantum computing]] * [[Robotics]] ([[Outline of robotics|outline]]) ** [[Microbotics]] * [[Semiconductors]] * [[Telecommunications engineering]] {{div col end}} ==== Materials science ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Biomaterials]] * [[Ceramic engineering]] * [[Crystallography]] * [[Nanomaterials]] * [[Photonics]] * [[Metallurgy|Physical Metallurgy]] * [[Polymer engineering]] * [[Polymer science]] * [[Semiconductors]] * [[Corrosion engineering]] {{div col end}} ==== Mechanical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Aerospace engineering]] **[[Aeronautics]] **[[Astronautics]] * [[Acoustical engineering]] * [[Automotive engineering]] * [[Biomedical engineering]] ** [[Biomechanical engineering]] ** [[Neural engineering]] * [[Continuum mechanics]] * [[Fluid mechanics]] * [[Heat transfer]] * [[Industrial engineering]] * [[Manufacturing engineering]] * [[Marine propulsion|Marine engineering]] * [[Mass transfer]] * [[Mechatronics]] * [[Nanoengineering]] * [[Offshore construction|Ocean engineering]] * [[Optical engineering]] * [[Robotics]] * [[Thermal engineering]] * [[Thermodynamics]] {{div col end}} ==== Systems science ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Chaos theory]] * [[Complex systems]] * [[Conceptual systems]] * [[Control theory]] ** [[Affect control theory]] ** [[Control engineering]] ** [[Control systems]] ** [[Dynamical systems]] ** [[Perceptual control theory]] * [[Cybernetics]] ** [[Biocybernetics]] ** [[Engineering cybernetics]] ** [[Management cybernetics]] ** [[Medical cybernetics]] ** [[New Cybernetics]] ** [[Second-order cybernetics]] ** [[Sociocybernetics]] * [[Network science]] * [[Operations research]] * [[Systems biology]] ** [[Computational systems biology]] ** [[Synthetic biology]] ** [[Systems immunology]] ** [[Systems neuroscience]] * [[System dynamics]] ** [[Social dynamics]] * [[Systems ecology]] ** [[Ecosystem ecology]] * [[Systems engineering]] ** [[Biological systems engineering]] ** [[Earth systems engineering and management]] ** [[Enterprise systems engineering]] ** [[Systems analysis]] * [[Systems psychology]] ** [[Ergonomics]] ** [[Family systems theory]] ** [[Systemic therapy]] * [[Systems theory]] ** [[Biochemical systems theory]] ** [[Ecological systems theory]] ** [[Developmental systems theory]] ** [[General systems theory]] ** [[Living systems theory]] ** [[LTI system theory]] ** [[Mathematical system theory]] ** [[Sociotechnical systems theory]] ** [[World-systems theory]] * [[Systems theory in anthropology]] {{div col end}} === Environmental studies and forestry === {{Main|Environmental studies|Outline of environmental studies|Forestry}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Environmental management]] ** [[Coastal management]] ** [[Fisheries management]] ** [[Land management]] ** [[Natural resource management]] ** [[Waste management]] ** [[Wildlife management]] * [[Environmental policy]] * [[Wildlife observation]] * [[Recreation ecology]] * [[Silviculture]] * [[Sustainability studies]] ** [[Sustainable development]] * [[Toxicology]] * [[Ecology]] {{div col end}} === Family and consumer science === {{Main|Family and consumer science}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Consumer education]] * [[Housing]] * [[Interior design]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) ** [[Foodservice]] management * [[Textile]]s {{div col end}} === Human physical performance and recreation === {{Main|Human reliability|human behavior}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Biomechanics]] / [[Sports biomechanics]] * [[Coach (sport)|Sports coaching]] * [[Escapology]] * [[Ergonomics]] * [[Physical fitness]] ** [[Aerobics]] ** [[Personal trainer]] / [[Personal fitness training]] * [[Game design]] * [[Exercise physiology]] * [[Kinesiology]] / [[Exercise physiology]] / [[Performance science]] * [[Leisure studies]] * [[Navigation]] * [[Outdoor activity]] * [[Physical activity]] * [[Physical education]] / [[Pedagogy]] * [[Sociology of sport]] * [[Sexology]] * [[Sports]] / [[exercise]] * [[Sports journalism]] / [[sportscasting]] * [[Sport management]] ** [[Athletic Administration|Athletic director]] * [[Sport psychology]] * [[Sports medicine]] ** [[Athletic training]] * [[Survival skills]] ** [[Batoning]] ** [[Bushcraft]] ** [[Scoutcraft]] ** [[Woodcraft]] * [[Toy]] and amusement design {{div col end}} === Journalism, media studies and communication === {{Main|Journalism|Media studies|Communication|Communication studies|Outline of communication}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Journalism]] ([[Outline of journalism|outline]]) ** [[Broadcast journalism]] ** [[Digital journalism]] ** [[Creative nonfiction|Literary journalism]] ** [[New media]] journalism ** [[Journalism|Print journalism]] ** [[Sports journalism]] / [[Broadcasting of sports events|sportscasting]] * [[Media studies]] ([[Mass media]]) ** [[Newspaper]] ** [[Magazine]] ** [[Radio]] ([[Outline of radio|outline]]) ** [[Television]] ([[Outline of television broadcasting|outline]]) *** [[Television studies]] ** [[Film]] ([[Outline of film|outline]]) *** [[Film studies]] ** [[Game studies]] ** [[Fan studies]] * [[Narratology]] ** [[Internet]] ([[Outline of the Internet|outline]]) * [[Communication studies]] ** [[Advertising]] ** [[Animal communication]] ** [[Communication design]] ** [[Conspiracy theory]] ** [[Digital media]] ** [[Electronic media]] ** [[Environmental communication]] ** [[Hoax]] ** [[Information theory]] ** [[Cross-cultural communication|Intercultural communication]] ** [[Marketing]] ([[Outline of marketing|outline]]) ** [[Mass communication]] ** [[Nonverbal communication]] ** [[Organizational communication]] ** [[Popular culture studies]] ** [[Propaganda]] ** [[Public relations]] ([[Outline of public relations|outline]]) ** [[Speech]] communication ** [[Technical writing]] ** [[Translation]] {{div col end}} === Library and museum studies === {{Main|Library science|Outline of library science|Museology}} {{See also|Outline of management}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Archival science]] * [[Archivist]] * [[Bibliographic databases]] * [[Bibliometrics]] * [[Bookmobile]] * [[Cataloging]] ** [[Citation analysis]] * [[Categorization]] * [[Classification]] ** [[Library classification]] ** [[Taxonomic classification]] ** [[Scientific classification]] ** [[Statistical classification]] ** [[Security classification]] ** [[Film classification]] * [[Collections care]] * [[Librarian#Librarian roles and duties|Collection management]] * [[Collection Management Policy]] * [[Conservation science (cultural heritage)|Conservation science]] * [[Conservation and restoration of cultural heritage]] * [[Curator]] * [[Data storage]] * [[Database management]] * [[Data modeling]] * [[Digital preservation]] * [[Dissemination]] * [[Film preservation]] * [[Five laws of library science]] * [[Historic preservation]] * [[Library science#History|History of library science]] * [[Human-computer interaction]] * [[Bibliographic index|Indexer]] * [[Informatics]] * [[Information architecture]] * [[Information broker]] * [[Information literacy]] * [[Information retrieval]] * [[Information science]] ([[Outline of information science|outline]]) * [[Information systems and technology]] * [[Integrated library system]] * [[Interlibrary loan]] * [[Knowledge engineering]] * [[Knowledge management]] * [[Library]] * [[Library binding]] * [[Library circulation]] * [[Library instruction]] * [[Library portal]] * [[Library technical services]] * [[Management]] * [[Mass deacidification]] * [[Museology]] * [[Museum education]] ** [[Arts administration|Museum administration]] * [[Object conservation]] * [[Historic preservation|Preservation]] * [[Prospect research]] * [[Readers' advisory]] * [[Records management]] * [[Reference]] * [[Reference desk]] * [[Reference management software]] * [[Registrar (museum)|Registrar]] * [[Research methods]] * [[Slow fire]] * [[Special library]] * [[Statistics]] {{div col end}} === Medicine and health === {{Main|Medicine|Healthcare science|Outline of health sciences|Biomedical sciences}} {{See also|Outline of medicine|Branches of medicine}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Alternative medicine]] * [[Audiology]] * [[Clinical laboratory sciences]]/[[Clinical pathology]]/[[Laboratory medicine]] ** [[Clinical biochemistry]] ** [[Cytogenetics]] ** [[Cytohematology]] ** [[cell biology|Cytology]] ([[Outline of cell biology|outline]]) ** [[Haemostasiology]] ** [[Histology]] ** [[Clinical immunology]] ** [[Clinical microbiology]] ** [[Molecular genetics]] ** [[Parasitology]] * [[Clinical physiology]] * [[Deathcare]] ** [[Funeral director]] ** [[Mortuary science]] * [[Dentistry]] ([[Outline of dentistry and oral health|outline]]) ** [[Dental hygienist|Dental hygiene]] and [[epidemiology]] ** [[Dental surgery]] ** [[Endodontics]] ** [[Dental implant|Implantology]] ** [[Oral and maxillofacial surgery]] ** [[Orthodontics]] ** [[Periodontics]] ** [[Prosthodontics]] * [[Dermatology]] * [[Emergency medicine]] ([[Outline of emergency medicine|outline]]) * [[Epidemiology]] * [[Geriatrics]] * [[Gynaecology]] * [[Health informatics]]/[[Clinical informatics]] * [[Hematology]] * [[Holistic medicine]] * [[Infectious disease]] * [[Intensive care medicine]] * [[Internal medicine]] ** [[Cardiology]] *** [[Cardiac electrophysiology]] ** [[Endocrinology]] ** [[Gastroenterology]] ** [[Hepatology]] ** [[Nephrology]] ** [[Neurology]] ** [[Oncology]] ** [[Pulmonology]] ** [[Rheumatology]] * [[Medical toxicology]] * [[Music therapy]] * [[Nursing]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) and [[dietetics]] * [[Obstetrics]] ([[Outline of obstetrics|outline]]) * [[Occupational hygiene]] * [[Occupational therapy]] * [[Occupational toxicology]] * [[Ophthalmology]] ** [[Neuro-ophthalmology]] * [[Optometry]] * [[Otolaryngology]] * [[Pathology]] * [[Pediatrics]] * [[Pharmaceutical sciences]] ** [[Pharmaceutical chemistry]] ** [[Toxicology|Pharmaceutical toxicology]] ** [[Pharmaceutics]] ** [[Pharmacocybernetics]] ** [[Pharmacodynamics]] ** [[Pharmacogenomics]] ** [[Pharmacognosy]] ** [[Pharmacokinetics]] ** [[Pharmacology]] ** [[Pharmacy]] * [[Physical fitness]] ** Group Fitness / [[aerobics]] ** [[Kinesiology]] / [[Exercise physiology]] / [[Performance science]] ** [[Personal fitness training]] * [[Physical therapy]] * [[Osteopathy]] * [[Physiotherapy]] * [[Podiatry]] * [[Preventive healthcare|Preventive medicine]] * [[Primary care]] ** [[General medical services|General practice]] * [[Psychiatry]] ([[Outline of psychiatry|outline]]) ** [[Forensic psychiatry]] * [[Psychosomatic medicine|Psychosomatic]] * [[Psychotherapy]] * [[Psychology]] ([[Outline of psychology|outline]]) * [[Therapy]] * [[Public health]] * [[Radiology]] * [[Recreational therapy]] * [[Physical medicine and rehabilitation|Rehabilitation medicine]] * [[Respiratory therapy]] * [[Sleep medicine]] * [[Speech–language pathology]] * [[Sports medicine]] * [[Surgery]] ** [[Bariatric surgery]] ** [[Cardiothoracic surgery]] ** [[Neurosurgery]] ** [[Orthoptics]] ** [[Orthopedic surgery]] ** [[Plastic surgery]] ** [[Trauma surgery]] ** [[Traumatology]] ** [[Anesthesiology]] * [[Traditional medicine]] * [[Urology]] ** [[Andrology]] * [[Veterinary medicine]] * [[Cosmetology]] * [[Cleaning]] * [[Decontamination]] * [[Sterilization (microbiology)]] * [[Sports medicine]] {{div col end}} === Military sciences === {{Main|Military science|Outline of military science and technology}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Amphibious warfare]] * [[Artillery]] * [[Battlespace]] ** [[Aerial warfare|Air]] ** [[Information warfare|Information]] ** [[Ground warfare|Land]] ** [[Naval warfare|Sea]] ** [[Space warfare|Space]] * [[Military campaign|Campaigning]] * [[Military engineering]] * [[Doctrine]] * [[Espionage]] * [[Game theory]] *[[Grand strategy]] ** [[Containment]] **[[Limited war]] ** [[Military science]] ([[Outline of military science and technology|outline]]) ** [[Philosophy of war]] ** [[Strategic studies]] ** [[Chess]] ** [[Total war]] ** [[War]] ([[Outline of war|outline]]) * [[Leadership]] * [[Military logistics|Logistics]] ** [[Materiel]] ** [[Military supply chain management|Supply chain management]] * [[Military operation]] * [[Military history]] ** [[Prehistoric warfare|Prehistoric]] ** [[Ancient warfare|Ancient]] ** [[Medieval warfare|Medieval]] ** [[Early modern warfare|Early modern]] ** [[Industrial warfare|Industrial]] ** [[Modern warfare|Modern]] ** [[Fourth-generation warfare]] * [[Military intelligence]] * [[Military law]] * [[Military medicine]] * [[Naval science]] ** [[Naval engineering]] ** [[Naval tactics]] ** [[Naval architecture]] *[[Military organization|Organization]] ** [[Command and control]] ** [[Doctrine]] ** [[Military education and training|Education and training]] ** [[Military engineering|Engineers]] ** [[Military intelligence|Intelligence]] ** [[Military rank|Ranks]] ** [[Staff (military)|Staff]] ** [[Military technology|Technology and equipment]] ** [[Military exercises]] ** [[Military simulation]] ** [[Military sports]] * [[Strategy]] ** [[Attrition warfare|Attrition]] ** [[Military deception|Deception]] ** [[Strategic defence|Defensive]] ** [[Offensive (military)|Offensive]] ** [[Counter-offensive]] ** [[Maneuver warfare|Maneuver]] ** [[Strategic goal (military)|Goal]] ** [[Naval strategy|Naval]] * [[Military tactics|Tactics]] ** [[Air combat manoeuvring|Aerial]] ** [[Battle]] ** [[Cavalry tactics|Cavalry]] ** [[Charge (warfare)|Charge]] ** [[Counter-attack]] ** [[Counter-insurgency]] ** [[Counter-intelligence]] ** [[Counter-terrorism]] ** [[Defensive fighting position|Foxhole]] ** [[Endemic warfare]] ** [[Guerrilla warfare]] ** [[Infiltration tactics|Infiltration]] ** [[Irregular warfare]] ** [[Morale]] ** [[Naval tactics]] ** [[Siege]] ** [[Surgical strike]] ** [[Tactical objective]] ** [[Trench warfare]] * [[Weapon|Military weapons]] ** [[Armoured warfare|Armor]] ** [[Artillery]] ** [[Biological warfare|Biological]] ** [[Cavalry]] ** [[Conventional warfare|Conventional]] ** [[Chemical warfare|Chemical]] ** [[Cyberweapon|Cyber]] ** [[Economic warfare|Economic]] ** [[Electronic warfare|Electronic]] ** [[Infantry]] ** [[Nuclear warfare|Nuclear]] ** [[Psychological warfare|Psychological]] ** [[Unconventional warfare|Unconventional]] * Other Military ** [[Arms control]] ** [[Arms race]] ** [[Assassination]] ** [[Asymmetric warfare]] ** [[Civil defense]] ** [[Clandestine operation]] ** [[Collateral damage]] ** [[Cold war (general term)]] ** [[Combat]] ** [[Covert operation]] ** [[Cyberwarfare]] ** [[Defense industry]] ** [[Disarmament]] ** [[Intelligence agency]] ** [[Laws of war]] ** [[Mercenary]] ** [[Military campaign]] ** [[Military operation]] ** [[Mock combat]] ** [[Network-centric warfare]] ** [[Paramilitary]] ** [[Principles of war]] ** [[Private defense agency]] ** [[Private military company]] ** [[Proxy war]] ** [[Religious war]] ** [[Security]] ** [[Special forces]] ** [[Special operations]] ** [[Theater (warfare)]] ** [[Theft]] ** [[Undercover operation|Undercover]] ** [[War crime]]s ** [[Warrior]] {{div col end}} === Public administration === {{Main|Public administration}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Civil service]] * [[Corrections]] * [[Conservation biology]] * [[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) * [[Disaster research]] * [[Disaster response]] * [[Emergency management]] * [[Emergency services]] * [[Fire safety]] (Structural [[fire protection]]) * [[Fire ecology]] (Wildland fire management) * [[Government]]al affairs * [[international relations|International affairs]] * [[Law enforcement]] * [[Peace and conflict studies]] * [[Police science]] * [[Policy studies]] ** [[Policy analysis]] * [[Public administration]] ** [[Nonprofit]] administration ** [[Non-governmental organization]] (NGO) administration ** [[Public policy doctrine]] ** [[Public policy school]] ** [[Regulation]] * [[Public safety]] * [[Public service]] {{div col end}} === Public policy === {{Main|Public policy}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Agricultural policy]] * [[Commercial policy]] * [[Cultural policy]] * [[Domestic policy]] * [[Drug policy]] ** [[Drug policy reform]] * [[Economic policy]] ** [[Fiscal policy]] ** [[Incomes policy]] ** [[Industrial policy]] ** [[Investment policy]] ** [[Monetary policy]] ** [[Tax policy]] * [[Education policy]] * [[Energy policy]] ** [[Nuclear energy policy]] ** [[Renewable energy policy]] * [[Environmental policy]] * [[Food policy]] * [[Foreign policy]] * [[Governance]] * [[Health policy]] ** [[Pharmaceutical policy]] ** [[Vaccination policy]] * [[Housing policy]] * [[Immigration policy]] * [[Knowledge policy]] * [[Language policy]] * [[Military policy]] * [[Science policy]] ** [[Climate change policy]] ** [[Stem cell research policy]] ** [[Space policy]] ** [[Technology policy]] * [[Security policy]] * [[Social policy]] * [[List of public policy topics by country|Public policy by country]] {{div col end}} === Social work === {{Main|Social work}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Child welfare]] * [[Community practice]] ** [[Community organizing]] ** [[Social policy]] * [[Human Services]] * [[Corrections]] * [[Gerontology]] * [[Medical social work]] * [[Mental health]] * [[School social worker|School social work]] {{div col end}} === Transportation === {{Main|Transport|Modes of transport}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Highway safety]] * [[Infographics]] * [[Intermodal passenger transport|Intermodal transportation studies]] * [[Logistics]] * [[Marine transportation]] ** [[Port management]] ** [[Seafaring]] * [[Operations research]] * [[Mass transit]] * [[Travel]] * [[Vehicles]] {{div col end}} ==پڻ ڏسو== {{Main|سائنس جي شاخون}} {{div col|colwidth=40em}} * [[Academia (disambiguation)|Academia]] ([[Outline of academia|outline]]) * [[Branches of science]] ([[Outline of science|outline]]) * [[Classification of Instructional Programs]] * [[Joint Academic Coding System]] * [[List of fields of doctoral studies in the United States]] * [[Lists of occupations]] * [[Art school]] * [[Academic genealogy]] * [[Curriculum]] * [[Interdisciplinarity]] * [[Knowledge organization]] * [[Transdisciplinarity]] * [[Classification of Instructional Programs]] {{div col end}} ==نوٽ== {{Reflist}} ==وڌيڪ مطالعي لاء== * {{cite book| last = Abbott| first = Andrew| title = Chaos of Disciplines| year = 2001| publisher = University of Chicago Press| isbn = 978-0-226-00101-2| url-access = registration| url = https://archive.org/details/chaosofdisciplin0023abbo}} * {{cite book| last1 = Oleson| first1 = Alexandra| last2 = Voss| first2 = John| title = The Organization of knowledge in modern America, 1860–1920| year = 1979| publisher = Johns Hopkins University Press| isbn = 0-8018-2108-8| url-access = registration| url = https://archive.org/details/organizationofkn00tes1}} * US Department of Education Institute of Education Sciences. [http://nces.ed.gov/ipeds/cipcode/default.aspx?y=55 ''Classification of Instructional Programs'' (CIP)]. National Center for Education Statistics. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://nces.ed.gov/pubs2002/cip2000/ Classification of Instructional Programs (CIP 2000)]: Developed by the U.S. Department of Education's National Center for Education Statistics to provide a [[taxonomic scheme]] that will support the accurate tracking, assessment, and reporting of fields of study and program completions activity. * [http://www.hesa.ac.uk/jacs/completeclassification.htm Complete JACS] ([[Joint Academic Classification of Subjects]]) from [[Higher Education Statistics Agency]] (HESA) in the [[United Kingdom]] * [[Australian and New Zealand Standard Research Classification]] [https://web.archive.org/web/20090913104221/http://www.arc.gov.au/pdf/ANZSRC_FOR_codes.pdf (ANZSRC 2008)] ([http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/1297.0Contents12008?opendocument&tabname=Summary&prodno=1297.0&issue=2008&num=&view= web-page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212234536/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/1297.0Contents12008?opendocument&tabname=Summary&prodno=1297.0&issue=2008&num=&view= |date=2010-12-12 }}) Chapter 3 and Appendix 1: Fields of research classification. * [http://www.thingsmadethinkable.com/item/fields_of_knowledge.php Fields of Knowledge], a zoomable map allowing the academic disciplines and sub-disciplines in this article be visualised. * [http://atlas-disciplines.unige.ch/ Sandoz, R. (ed.), ''Interactive Historical Atlas of the Disciplines'', University of Geneva] [[زمرو:خاڪا|تعليمي شعبا]] [[زمرو:تعليمي شعبا]] [[زمرو:عام حوالي جا خاڪا|تعليمي شعبا]] [[زمرو:تعليم سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:تعليمي درجي بندي نظام]] [[زمرو:سائنس-سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:اعلي تعليم سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:تعليم]] [[زمرو:تدريس]] [[زمرو:تدريسي شعبا]] [[زمرو:درسي علم]] [[زمرو:اعلي تعليم]] [[زمرو:درجا بندي نظام]] [[زمرو:عام حوالا]] [[زمرو:حوالا]] [[زمرو:درجابندي نظام بلحاظ موضوع]] cnyjuzkj01kb6aeybvd0o3p326b2nqn 404868 404867 2026-08-20T10:30:25Z Ibne maryam 17680 /* پڻ ڏسو */ 404868 wikitext text/x-wiki {{Short description|Academic fields of study or professions}} [[File:Academic_disciplines_(collage).jpg|thumb|مختلف تعليمي شعبن جي نمائندگي ڪندڙ تصويرن جو ڪولاج]] [[File:Disciplines_mind_map.jpg|thumb|اعليٰ سطحي شعبن ۽ پيشن جو نقشو]]هيٺ ڏنل [[خاڪو (فھرست)|خاڪو]] تعليمي شعبن جو جائزو ۽ موضوعي رهنمائي فراهم ڪري ٿو. ان ۾، درجي بندي جي اعليٰ ترين سطح تي موجود عنصر مثال طور، انساني علوم (Humanities) وسيع پيماني تي هڪجهڙائي رکندڙ شعبن جو مجموعو هوندو آهي؛ جڏهن ته ان کان هيٺين سطح تي موجود عنصر، مثال طور موسيقي هڪ اهڙو شعبو هوندو آهي جنهن کي ڪنهن حد تائين خودمختياري حاصل هوندي آهي ۽ اهو ان جي ماهرن لاءِ بنيادي سڃاڻپ جي حيثيت رکندو آهي. درجي بندي جي هيٺين سطحن تي ذيلي شعبا هوندا آهن، جن جو عام طور تي يونيورسٽي جي انتظامي ڍانچي يا عنوانن ۾ ڪو خاص ڪردار نه هوندو آهي. علم کي مختلف شعبن ۾ ورهايو يا ترتيب ڏيڻ لاءِ مناسب معيار ڪهڙو هجڻ گهرجي، اهو معاملو اڃا تائين بحث طلب آهي. ==بشريات== {{Main|بشريات|بشريات جو خاڪو}} * [[لسانيات]] * [[ادب]] * [[تاريخ]] * [[فلسفو]] * [[فن|فنيات]] * [[موسيقي]] * [[مذهب]] * [[قانون]] * [[قديم آثار|علم الآثار]] * [[انسانيات]] * [[سياست|سياسيات]] * [[اخلاقيات]] * [[ادراڪي اڀياس]] * [[الاھيات]] * [[انساني ڀلائي جو اڀياس]] * [[اينٿروپالاجي]] * [[بشريات]] * [[جرميات]] * [[سماجي اڀياس]] * [[سماجي ڀلائي]] * [[علم موجودات]] * [[علم ڪلام]] * [[پائيدار ترقي]] === پرفارمنگ آرٽ === {{Main|پرفارمنگ آرٽ جو خاڪو}} * * موسيقي (خاڪو) ** [[Accompaniment|Accompanying]] ** چيمبر موسيقي ** چرچ موسيقي ** ڪنڊڪٽنگ *** ڪورل ڪنڊڪٽنگ *** آرڪيسٽرل ڪنڊڪٽنگ *** ونڊ اينسمبل ڪنڊڪٽنگ ** ابتدائي موسيقي ** جاز اسٽڊيز (خاڪو) ** موسيقي جي ترڪيب ** موسيقي جي تعليم ** موسيقي جي صنف موسيقي *** موسيقي جي صنفن ۽ اندازن جي فهرست ** ميوزڪولوجي *** تاريخي ميوزڪولوجي *** سسٽميٽڪ ميوزڪولوجي *** نسلي موسيقيولوجي ** موسيقي جو نظريو ** آرڪيسٽرل اسٽڊيز ** آرگنالاجي *** آرگنالاجي ۽ تاريخي ڪي بورڊ *** پيانو *** تار، هارپ، عود ۽ گٽار (خاڪو) *** راڳ *** وڊ وائنڊ، پيتل ۽ پرڪشن ** ريڪارڊنگ * ناچ (خاڪو) ** ڪوريوگرافي ** ناچ جي نوٽيشن ** نسلي ڪوريولاجي ** ناچ جي تاريخ * ٽيليويزن (خاڪو) ** ٽيليويزن اسٽڊيز * ٿيٽر (خاڪو) ** اداڪاري ** هدايتڪاري ** ڊراماگرافي ** ٿيٽر جي تاريخ ** ميوزيڪل ٿيٽر ** ناٽڪ لکڻ ** ڪٺڙي پيتي ** منظرنامو ** اسٽيج ڊيزائن ** وينٽريلوڪزم * فلم (خاڪو) ** اينيميشن ** فلم تنقيد ** فلم سازي ** فلم ٿيوري ** فلم جو مطالعو ** لائيو ايڪشن * زباني ادب ** عوامي تقرير ** پرفارمنس شاعري ** ڳالهايل لفظ ** ڪهاڻي ٻڌائڻ * اليڪٽرانڪ راند ** آرڪيڊ راند ** آڊيو راند ** ويڊيو راندين جو خاڪو ===بصري فنون=== {{Main|بصري فنون}} * بصري فن (خاڪو) ** [[خطاطي]] ** [[فلم]] ** [[نقش نگاري]] ** [[چٽسالي]] ** [[مجسما سازي]] ** [[فوٽوگرافي]] ** [[اينيميشن]] ** [[ڪمپيوٽر اينيميشن]] * اطلاقي فن (خاڪو) **هنر *** [[آرائشي فن]] *** [[فيشن]] (خاڪو) *** [[پيپرماشي]] *** [[ٽيڪسٽائل آرٽ]] *** [[ڪاٺ جو ڪم]] *** [[ڌاتو جو ڪم]] *** [[برتن سازي]] *** [[گرافڪ ڊيزائن]]<ref>{{cite journal |title = Characteristics of Design as an Academic and Creative Discipline |last = Khaled Nabil |first = Al-Momani |journal = Kne Social Sciences |publisher = Ural Federal University |pages = 294–298 |date = 25 August 2020|doi = 10.18502/kss.v4i11.7560 |s2cid = 221710217 |doi-access = free }}</ref><ref>{{cite web |url = https://revistas.udistrital.edu.co/index.php/c14/article/view/10133 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220312145640/https://revistas.udistrital.edu.co/index.php/c14/article/view/10133 |archive-date = 12 March 2022 |url-status = dead |title = Vigencia de la Bauhaus en la formación académica de los diseñadores gráficos |trans-title=Currency of the Bauhaus in the academic training of graphic designers |last = Bravo |first = Rafael Ángel |publisher = Francisco José de Caldas District University |date = 4 March 2016 |language = es}}</ref><ref>{{cite web |url = https://catalog.cos.edu/areas-study/graphic-design/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20210922013152/https://catalog.cos.edu/areas-study/graphic-design/ |archive-date = 22 September 2021 |url-status = dead |title = Graphic Design |publisher = College of the Sequoias |access-date = 26 August 2022}}</ref> ** [[فن تعمير]] (فنِ تعمير جو خاڪو) *** اندروني فنِ تعمير *** منظري فنِ تعمير **** منظري ڊيزائن **** منظري رٿا بندي *** تعميراتي تجزياتي اڀياس *** تاريخي ورثي جي حفاظت *** اندروني ڊيزائن (اندروني فنِ تعمير) *** فني ڊرائنگ * آرٽ ڊائريڪٽر * [[فنون لطيفه]] ** گرافڪ آرٽس *** ڊرائنگ (خاڪو) *** پرنٽ ميڪنگ (ڇپائيءَ جو فن) *** [[چٽسالي]] (خاڪو) *** [[فوٽوگرافي]] (خاڪو) ** [[مجسما سازي]] (خاڪو) * ڊجيٽل آرٽ ** [[اينيميشن]] ** ٿري ڊي (3D) ماڊلنگ. ** ڊجيٽل پينٽنگ ** اسٽوڊيو آرٽ * [[Mixed media]] * [[کاڌي جو فن]] ** کاڌي جي فوٽوگرافي ** کاڌي جي پيشڪش ** اعليٰ معيار جو کاڌو (Gourmet) ===تاريخ=== {{Main|تاريخ جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[Social science]]'' * [[Prehistory]] * [[Ancient history]] ** [[Ancient Egypt]] ** [[Carthage]] ** [[Ancient Greece|Ancient Greek history]] ([[Outline of ancient Greece#General history of ancient Greece|outline]]) ** [[Ancient Rome|Ancient Roman history]] ([[Outline of ancient Rome|outline]]) *** [[History of the Constitution of the Roman Republic|History of the Roman Republic]] *** [[History of the Roman Empire]] ** [[Ancient China|Ancient Chinese history]] ([[Outline of ancient China|outline]]) ** [[Ancient Near East|Ancient Middle Eastern history]] **[[Assyria]]n Civilization **[[Bronze Age]] Civilizations ** [[Historicity of the Bible|Biblical history]] ** [[Indus Valley Civilisation|History of the Indus Valley Civilization]] ** [[Preclassic Maya]] ** [[History of Mesopotamia]] ** [[The Stone Age]] ** [[Yangtze civilization|History of the Yangtze civilization]] ** [[Yellow River civilization|History of the Yellow River civilization]] * [[Modern history]] * [[History of Asia|Asian history]] ** [[History of China|Chinese history]] ** [[History of Japan|Japanese history]] ** [[History of Korea|Korean history]] ** [[History of Mongolia|Mongolian history]] ** [[History of India|Indian history]] ([[Outline of ancient India|outline]]) ** [[History of Indonesia|Indonesian history]] ** [[History of Turkey|Turkish history]] ** [[History of Iran|Iranian history]] ** [[History of Vietnam|Vietnamese history]] ** [[History of the Philippines|Philippine history]] * [[History of Australia|Australian history]] * [[History of Europe|European history]] ** [[History of the United Kingdom|British history]] ** [[History of France|French history]] ** [[History of Germany|German history]] ** [[History of the Netherlands|Dutch history]] ** [[History of Italy|Italian history]] ** [[History of Spain|Spanish history]] ** [[History of Portugal|Portuguese history]] ** [[History of Poland|Polish history]] ** [[History of the Balkans|Balkan history]] ** [[History of Scandinavia|Scandinavian history]] *** [[History of Sweden|Swedish history]] *** [[History of Norway|Norwegian history]] *** [[History of Denmark|Danish history]] *** [[History of Finland|Finnish history]] *** [[History of Iceland|Icelandic history]] ** [[History of Russia|Russian history]] * [[African history]] ** [[History of South Africa|South African history]] ** [[History of Egypt|Egyptian history]] ** [[East and Central African history]] ** [[History of Nigeria|Nigerian history]] * [[Pre-Columbian era]] history * [[History of the Americas|Pan-American history]] ** [[History of North America|North American history]] *** [[History of the United States|American history]] *** [[History of Canada|Canadian history]] *** [[History of Mexico|Mexican history]] *** [[History of Cuba|Cuban history]] ** [[History of South America|South American history]] *** [[History of Latin America|Latin American history]] *** [[History of Brazil|Brazilian history]] *** [[History of Colombia|Colombian history]] *** [[History of Venezuela|Venezuelan history]] *** [[History of Peru|Peruvian history]] *** [[History of Argentina|Argentine history]] ** [[Pre-Columbian era]] *** [[History of the Maya civilization|Mayan history]] *** [[History of the Aztecs|Aztec history]] *** [[History of the Incas|Inca history]] *** [[Mississippian culture]]* [[Art History]] * [[History of Latin America|Latin American history]] * [[تاريخ اسلام]] * [[Jewish history]] * [[Cultural history]] * [[Ecclesiastical history of the Catholic Church]] * [[Economic history of the world|Economic history]] * [[Environmental history]] * [[Intellectual history]] * [[History of philosophy|Philosophical history]] ** [[Ancient philosophy]] ** [[Contemporary philosophy]] ** [[Medieval philosophy]] *** [[Humanism]] ([[Outline of humanism|outline]]) *** [[Scholasticism]] ** [[Modern philosophy]] * [[Political history]] ** [[History of political thought]] * [[Public history]] * [[History of science|Scientific history]] * [[History of Technology|Technological history]] * [[World history (field)|World history]] {{div col end}} ===ٻوليون ۽ ادب=== {{Main|ادب جو خاڪو}} ''[[Linguistics]] listed in Social science'' * [[Comics studies]] * [[Classics]] ([[Outline of classical studies|outline]]) * [[Comparative literature]] * [[Creative writing]] ** [[شاعري]] ** [[نثر]] ** [[Non-fiction]] ** [[Fiction]] ([[Outline of fiction|outline]]) ** [[Creative nonfiction]] ** [[Literary journalism]] ** [[Screenwriting]] ** [[Playwrighting]] * [[English studies]] * [[English literature]] * [[History of literature]] ** [[Ancient literature]] ** [[Medieval literature]] ** [[Post-colonial literature]] ** [[Post-modern literature]] * [[Literary genre]] * [[Literary theory]] ** [[Critical theory]] ([[Outline of critical theory|outline]]) ** [[Literary criticism]] ** [[Poetics]] ** [[Rhetoric]] * [[Language]]s ** [[Business English]] ** [[Classical language]] ** [[Modern language]] ** [[Standard English]] ** [[World Englishes]] * [[World literature]] ** [[American literature]] *** [[African-American literature]] *** [[Southern literature]] ** [[British literature]] ** [[Canadian literature]] ** [[Indian English literature]] ** [[Irish literature]] ** [[New Zealand literature]] ** [[Scottish literature]] ** [[South African literature]] ** [[Welsh literature]] {{div col end}} ===قانون=== {{Main|قانون جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[Social science]]'' * [[Legal management (academic discipline)]] ** [[Corporate law]] ** [[Mercantile law]] ** [[Business law]] * [[Administrative law]] * [[Canon law]] * [[Comparative law]] * [[Constitutional law]] * [[Competition law]] * [[Criminal law]] ** [[Criminal procedure]] ** [[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) *** [[Police science]] *** [[Forensic science]] ([[Outline of forensic science|outline]]) * [[اسلامي قانون]] * [[Jewish law]] ([[Outline of Jewish law|outline]]) * [[Jurisprudence]] ([[Philosophy of Law]]) * [[Civil law (common law)|Civil law]] ** [[Admiralty law]] ** [[Animal law]]/[[Animal rights]] ** [[Common law]] ** [[Corporations]] ** [[Civil procedure]] ** [[Contract law]] ** [[Environmental law]] ** [[Family law]] ** [[Federal law]] ** [[International law]] *** [[Public international law]] *** [[Supranational law]] ** [[Labor law]] ** [[Paralegal]] studies ** [[Property law]] ** [[Tax law]] ** [[Tort law]] ([[Outline of tort law|outline]]) * [[Law enforcement]] ([[Outline of law enforcement|outline]]) * [[Procedural law]] * [[Substantive law]] ===فلسفو=== {{Main|فلسفو|فلسفي جو خاڪو}} ان کي هڪ الڳ حيثيت حاصل آهي ۽ اهو درجابندي جي بلند ترين سطح تي موجود هڪ باب يا داخلا آهي. * [[جماليات]] (خاڪو) / فن جو فلسفو. * اطلاقي فلسفو ** ** معيشت جو فلسفو ** تعليم جو فلسفو ** انجنيئرنگ جو فلسفو ** تاريخ جو فلسفو ** ٻوليءَ جو فلسفو ** قانون جو فلسفو ** رياضيات جو فلسفو ** موسيقيءَ جو فلسفو ** نفسيات جو فلسفو ** مذهب جو فلسفو ** طبعي سائنسن جو فلسفو *** حياتيات جو فلسفو *** ڪيمسٽريءَ جو فلسفو *** فزڪس جو فلسفو ** سماجي سائنس جو فلسفو ** ٽيڪنالاجي جو فلسفو. ** نظامن جو فلسفو ** سياسي ۽ سماجي فلسفو *** انارڪزم / لا-حڪومتيت (خاڪو) ***عورتن جي حقن بابت فلسفو ***جنسي لاڳاپن ۽ ڪردارن بابت ’مينو اسفيئر‘ (Manosphere) جا نظرياتي مڪتبِ فڪر. ***لبرٽيرينزم / انفرادي آزاديءَ جو فلسفو (خاڪو) مارڪسزم * [[Epistemology]] ([[Outline of epistemology|outline]]) * علمِ ادراڪ يا علمِ العلم (خاڪو). جواز (Justification). دليلن ۾ غلطيون. * اخلاقيات (خاڪو). اطلاقي اخلاقيات. جانورن جا حق. حياتياتي اخلاقيات (Bioethics). ماحولياتي اخلاقيات. ميٽا-ايٿڪس (اخلاقيات بابت فلسفو). اخلاقي نفسيات، وضاحتي اخلاقيات، قدرن جو نظريو (Value theory). معياري اخلاقيات (Normative ethics). فضيلت واري اخلاقيات (Virtue ethics). * منطق (خاڪو). رياضياتي منطق. فلسفيانه منطق. * ميٽا-فلسفو (فلسفي بابت فلسفو). * ما بعد الطبيعات / مٽا فزڪس (خاڪو). * عمل جو فلسفو. جبريت (Determinism) ۽ آزاد مرضي. وجوديات (Ontology). ذھن جو فلسفو. درد جو فلسفو. مصنوعي ذهانت جو فلسفو. ادراک جو فلسفو. نيورو-فلسفو (اعصابي نظام ۽ فلسفي جو ميلاپ). مڪان ۽ زمان جو فلسفو. مقصديت / غايتيات (Teleology). خدا پرستي ۽ الحاد. فلسفيانه روايتون ۽ مڪتبِ فڪر. افريقي فلسفو. تجزيي وارو فلسفو (Analytic philosophy). اسلامي فلسفو. ارسطو جو فلسفو (Aristotelianism). افلاطون جو فلسفو (Platonism). ڪانٽينينٽل فلسفو (يورپي برِاعظمي فلسفو). مشرقي فلسفو. عورتن جي حقن بابت فلسفو. اسلامي فلسفو. افلاطون جو فلسفو. فلسفي جي تاريخ. قديم فلسفو. وچئين دور جو فلسفو. اسڪولاسٽڪ فلسفو (مذهبي-فلسفيانه روايت). * انسان دوستي / هيومنزم (خاڪو). جديد فلسفو. عصرِ حاضر جو فلسفو. ** [[Theory of justification|Justification]] ** [[List of informal fallacies|Reasoning errors]] * [[Ethics]] ([[Outline of ethics|outline]]) ** [[Applied ethics]] *** [[Animal rights]] *** [[Bioethics]] *** [[Environmental ethics]] ** [[Meta-ethics]] ** [[Moral psychology]], [[Descriptive ethics]], [[Value theory]] ** [[Normative ethics]] *** [[Virtue ethics]] * [[منطق]] ([[Outline of logic|outline]]) ** [[Mathematical logic]] ** [[Philosophical logic]] * [[Meta-philosophy]] * [[Metaphysics]] ([[Outline of metaphysics|outline]]) ** [[Action (philosophy)|Philosophy of Action]] ** [[Determinism]] and [[Free will]] ** [[Ontology]] ** [[Philosophy of mind]] *** [[Pain (philosophy)|Philosophy of pain]] *** [[Philosophy of artificial intelligence]] *** [[Philosophy of perception]] *** [[Neurophilosophy]] ** [[Philosophy of space and time]] ** [[Teleology]] ** [[Theism]] and [[Atheism]] * [[Philosophical movement|Philosophical traditions and schools]] ** [[African philosophy]] ** [[Analytic philosophy]] ** [[Aristotelianism]] ** [[Continental philosophy]] ** [[Eastern philosophy]] ** [[Feminist philosophy]] ** [[Islamic philosophy]] ** [[Platonism]] * [[History of philosophy]] ** [[Ancient philosophy]] ** [[Medieval philosophy]] *** [[Scholasticism]] *** [[Humanism]] ([[Outline of humanism|outline]]) ** [[Modern philosophy]] ** [[Contemporary philosophy]] * <bdi>[[:زمرو:اخلاقيات|اخلاقيات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سائنس جو فلسفو|سائنس جو فلسفو]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سماج فلسفو|سماج فلسفو]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سياسي فلاسافي|سياسي فلاسافي]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:علميات|علميات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:مابعد الطبعيات|مابعد الطبعيات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:منطق|منطق]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:نظرياتي فلسفو|نظرياتي فلسفو]]</bdi> ===مذهبي تعليم=== {{Main|Religious studies|Outline of religion}} ''Also regarded as a [[social science]]'' * [[History of Religion]] * [[Anthropology of religion|Anthropology of Religion]] * [[Sociology of Religion]] * [[Psychology of Religion]] * [[Phenomenology of Religion]] * [[Philosophy of Religion]] * [[Comparative religion]] * [[Mythology]] and [[Folklore]] * [[Theism]] * [[Irreligion]] ===الاھيات=== {{Main|Divinity (academic discipline)}} * [[Canon law]] * [[History of Christianity|Church history]] * Field ministry ** [[Pastoral counseling]] ** [[Pastoral theology]] ** [[Religious education]] techniques ** [[Homiletics]] ** [[Liturgy]] ** [[Sacred music]] ** [[Missiology]] * [[Hermeneutics]] * Scriptural study and languages ** [[Avestan]] ** [[Biblical Hebrew language|Biblical Hebrew]] ** [[Biblical studies]]/[[Sacred Scripture]] ** [[Classical Arabic]] ** [[Classical Armenian]] ** [[Coptic language|Coptic]] ** [[Ge'ez]] ** [[Koine Greek]] ** [[Latin]] ** [[Old Church Slavonic]] ** [[Old Georgian]] ** [[Pali]] ** [[Syriac language|Syriac]] ** [[Vedic Sanskrit]] ([[Vedas]]) * [[Theology]] ([[Outline of theology|outline]]) ** [[Dogmatic theology]] ** [[Ecclesiology]] ** [[Sacrament]]al theology ** [[Systematic theology]] ** [[Christian ethics]] **[[Hindu ethics]] ** [[Moral theology]] ** [[Historical theology]] ===مذهبي اڀياس=== {{Main|Outline of theology}} {{See also|List of religions and spiritual traditions}} * [[اسلاميات|اسلام جو اڀياس]] * [[Biblical studies]] ** [[Biblical Hebrew]], [[Koine Greek]], [[Aramaic]] * [[Buddhist philosophy|Buddhist theology]] ** [[Pali language|Pali Studies]] * [[Christian theology]] ([[Outline of Christian theology|outline]]) ** [[Anglican theology]] ** [[Baptist theology]] ** [[Catholic theology]] ** [[Eastern Orthodox theology]] ** [[Protestant theology]] * [[Hindu theology]] ** [[Sanskrit language|Sanskrit Studies]] **[[Dravidian studies|Dravidian Studies]] * [[Jewish theology (disambiguation)|Jewish theology]] * [[Muslim theology]] ** [[Arabic language|Arabic Studies]] *[[Buddhist studies]] ===مذهب=== {{Main|Religion|Religious studies|Outline of religion}} {{See also|List of religions and spiritual traditions}} * [[Abrahamic religions]] ** [[Christianity]] ([[Outline of Christianity|outline]]) *** [[Christian theology]] ([[Outline of Christian theology|outline]]) ** [[Islam]] ([[Outline of Islam|outline]])/ [[Islamic studies]] ** [[Judaism]] ([[Outline of Judaism|outline]])/ [[Jewish studies]] * [[Apologetics]] * [[Indian religions]] ** [[Buddhism]] ([[Outline of Buddhism|outline]])/ [[Buddhist studies]] ** [[Hinduism]] ([[Outline of Hinduism|outline]]) ** [[Jainism]] ** [[Sikhism]] ([[Outline of Sikhism|outline]]) * [[East Asian religions]] ** [[Chinese folk religion]] ** [[Confucianism]] ** [[Shinto]] ** [[Daoism]] ([[Outline of Taoism|outline]]) ** [[I-Kuan Tao]] ** [[Caodaism]] ** [[Chondogyo]] ** [[Tenrikyo]] ** [[Oomoto]] * Other religions ** [[Religion in Africa|African religions]] ** [[Ancient Egyptian religion]] ** [[Indigenous peoples of the Americas|Native American religions]] ** [[Gnosticism]] ** [[Occult]] ** [[Western Esotericism (academia)|Esotericism]] ** [[Mysticism]] ** [[Spirituality]] ** [[New religious movements]] ** [[Sumerian religion]] ** [[Zoroastrianism]] * [[Comparative religion]] * [[Mythology]] and [[Folklore]] * [[Theism]] * [[Irreligion]] ** [[Agnostic]]ism ** [[Atheism]] ([[Outline of atheism|outline]]) and [[religious humanism]] ** [[Nontheism]] ==سماجي سائنس== {{Main|سماجي سائنس|سماجي سائنس جو خاڪو}} * [[نفسيات]] * [[تعليمي سائنس]] * [[انفارميشن سائنس]] * [[لائبريري سائنس]] * [[سسٽم سائنس]] * [[سماجي سائنس]] * [[سياسي سائنس]] * [[اقتصاديات]] * [[جاگرافي]] * [[تاريخ]] * [[فلسفو]] * [[سياسي تاريخ]] ===اينٿروپالاجي=== {{Main|Outline of anthropology}} * [[Archaeology]] ([[Outline of archaeology|outline]]) ** [[Biocultural anthropology]] ** [[Feminist archaeology]] ** [[Maritime archaeology]] * [[Anthropological criminology]] * [[Anthropological linguistics]] ** [[Descriptive linguistics|Synchronic linguistics]] (or [[Descriptive linguistics]]) ** [[Diachronic linguistics]] (or [[Historical linguistics]]) ** [[Ethnolinguistics]] ** [[Semiotic anthropology]] ** [[Sociolinguistics]] * [[Anthrozoology]] * [[Biological anthropology]] ** [[Dual inheritance theory|Gene-culture coevolution]] ** [[Evolutionary anthropology]] ** [[Forensic anthropology]] ** [[Human behavioral ecology]] ** [[Human evolution]] ** [[Medical anthropology]] ** [[Molecular anthropology]] ** [[Neuroanthropology]] ** [[Nutritional anthropology]] ** [[Paleoanthropology]] ** [[Population genetics]] ** [[Primatology]] * [[Biocultural anthropology]] * [[Cultural anthropology]] ** [[Anthropology of development]] ** [[Anthropology of religion]] ** [[Applied anthropology]] ** [[Cognitive anthropology]] ** [[Cyborg anthropology]] ** [[Digital anthropology]] ** [[Digital culture]] ** [[Ecological anthropology]] ** [[Economic anthropology]] ** [[Environmental anthropology]] ** [[Ethnobiology]] ** [[Ethnobotany]] ** [[Ethnography]] ** [[Ethnohistory]] ** [[Ethnology]] ** [[Ethnomuseology]] ** [[Ethnomusicology]] ** [[Feminist anthropology]] ** [[Folklore]] ** [[Kinship]] ** [[Legal anthropology]] ** [[Mythology]] ** [[Missiology]] ** [[Political anthropology]] ** [[Political economy in anthropology|Political economic anthropology]] ** [[Psychological anthropology]] ** [[Public anthropology]] ** [[Symbolic anthropology]] ** [[Transpersonal anthropology]] ** [[Urban anthropology]] * [[Linguistic anthropology]] * [[Social anthropology]] ** [[Anthropology of art]] ** [[Anthropology of institutions]] ** [[Anthropology of media]] ** [[Visual anthropology]] * [[Sociocultural anthropology]] ===قديم آثار جو اڀياس=== {{Main|Archaeology|Outline of archaeology|Archaeological sub-disciplines}} * [[Aerial archaeology]] * [[Aviation archaeology]] * [[Anthracology]] * [[Archaeo-optics]] * [[Archaeoacoustics]] * [[Archaeoastronomy]] * [[Archaeogeography]] * [[Archaeological culture]] * [[Archaeological theory]] ** [[Great ages archaeology]] ** [[Functionalism (sociology)|Functionalism]] ** [[Processualism]] ** [[Post-processualism]] ** [[Cognitive archaeology]] ** [[Gender archaeology]] ** [[Feminist archaeology]] * [[Archaeometry]] ** [[Archaeogenetics]] ** [[Bioarchaeology]] ** [[Computational archaeology]] ** [[Dendrochronology]] ** [[Geoarchaeology]] ** [[Isotope analysis]] ** [[Palynology]] ** [[Radiocarbon dating]] ** [[Zooarchaeology]] * [[Archaeology of religion and ritual]] * [[Archaeology of trade]] * [[Archaeomythology]] * [[Architectural analytics]] * [[Battlefield archaeology]] * [[Calceology]] * [[Conflict archaeology]] * [[Data archaeology]] * [[Digital archaeology]] * [[Experimental archaeology]] * [[Environmental archaeology]] * [[Ethnoarchaeology]] * [[Forensic archaeology]] * [[Glyptology]] * [[History of archaeology]] * [[Household archaeology]] * [[Landscape archaeology]] and [[Landscape history]] * [[Manuscriptology]] * [[Maritime archaeology]] * [[Media archaeology]] * [[Modern archaeology]] ** [[Settlement archaeology]] * [[Music archaeology]] * [[Osteology]] * [[Palaeoarchaeology]] * [[Paleoanthropology]] * [[Paleoethnobotany]] * [[Paleopathology]] * [[Paleoradiology]] * [[Taphonomy]] * [[Urban archaeology]] * [[Historical archaeology]] ** [[Prehistoric archaeology]] ** [[protohistoric archaeology]] ** [[Biblical archaeology]] ** [[Classical archaeology]] ** [[Egyptology]] ** [[Assyriology]] ** [[Etruscology]] ** [[Near Eastern archaeology]] ** [[Medieval archaeology]] ** [[Post-medieval archaeology]] ** [[Industrial archaeology]] ** [[Contemporary archaeology]] ===ڪاروبار=== {{Main|Business|Outline of business|Business education}} * [[Accounting]] ** [[Accounting research]] ** [[Accounting scholarship]] * [[Business administration]] * [[Business analysis]] * [[Business ethics]] * [[Business law]] * [[Corporate governance]] * [[E-Business]] * [[Entrepreneurship]] * [[Decision science]] * [[Finance]] ([[Outline of finance|outline]]) * [[Industrial relations|Industrial and labor relations]] ** [[Collective bargaining]] ** [[Human resources]] ** [[Organizational studies]] ** [[Labor economics]] ** [[Labor history (discipline)|Labor history]] * [[Information technology]] ([[Outline of information technology|outline]]) ** [[Information systems]] ([[Business informatics]]) ** [[Management information systems]] ** [[Health informatics]] * [[International trade]] * [[Management]] ([[Outline of business management|outline]]) * [[Marketing]] ([[Outline of marketing|outline]]) * [[Operations management]] * [[Purchasing]] * [[Risk management]] and [[insurance]] * [[Strategy]] or [[Strategic Management]] * [[Systems science]] ===اقتصاديات=== {{Main|Outline of economics}} * [[Agricultural economics]] * [[Anarchist economics]] * [[Applied economics]] * [[Behavioural economics]] * [[Bioeconomics (biophysical)|Bioeconomics]] * [[Business]] * [[Complexity economics]] * [[Computational economics]] * [[Consumer economics]] * [[Development economics]] * [[Digital economy]] * [[Ecological economics]] * [[Econometrics]] * [[Economic geography]] * [[Economic history]] * [[Economic sector]] * [[Economic sociology]] * [[Economic systems]] * [[Economic value]] * [[Education economics]] * [[Energy economics]] * [[Entrepreneurial economics]] * [[Environmental economics]] * [[Evolutionary economics]] * [[Experimental economics]] * [[Feminist economics]] * [[Family economics]] * [[Financial economics]] * [[Financial econometrics]] * [[Green economics]] * [[Economic growth|Growth economics]] * [[Human development theory]] * [[Industrial organization]] * [[Information economics]] * [[Institutional economics]] * [[International economics]] * [[Islamic economics]] * [[JEL classification codes]] in searching for articles by fields in economics journals * [[Knowledge economy]] * [[Labor economics]] * [[Health economics]] * [[Law and economics]] * [[Macroeconomics]] * [[Managerial economics]] * [[Market economy]] * [[Marxian economics]] * [[Mathematical economics]] * [[Microeconomics]] * [[Monetary economics]] * [[Neuroeconomics]] * [[Participatory economics]] * [[Political economy]] * [[Public economics]] * [[Public choice]] * [[Public finance]] * [[Real estate economics]] * [[Resource economics]] * [[Social choice theory]] * [[Socialist economics]] * [[Socioeconomics]] * [[Transport economics]] * [[Welfare economics]] === Futurology === '''(also known as future studies or prospective studies)''' ''Main articles: [[Outline of futures studies]] and [[Futures studies]]'' * [[Cashless society]] * [[Climate]] ===جاگرافي=== {{Main|جاگرافي|جاگرافي جو خاڪو}} * [[Physical geography]] (is also listed in [[Earth Science]]) ** [[Water vapour#In Earth's atmosphere|Atmology]] ** [[Biogeography]] ** [[Climatology]] *** [[Palaeoclimatology]] ** [[Coastal geography]] ** [[Emergency management]] ** [[Environmental geography]] ** [[Geobiology]] ** [[Geochemistry]] ** [[Geographic information system]]s ** [[Geology]] ** [[Geomatics]] ** [[Geomorphology]] ** [[Geodesy]] ** [[Geophysics]] ** [[Glaciology]] ** [[Hydrology]]/[[Hydrography]] *** [[Glaciology]] *** [[Limnology]] *** [[Biogeochemistry]] *** [[Oceanography]] ** [[Landscape ecology]] ** [[Lithology]] ** [[Meteorology]] ** [[Mineralogy]] ** [[Oceanography]] ** [[Palaeogeography]] ** [[Palaeontology]] ** [[Petrology]] ** [[Quaternary science]] ** [[Pedology|Soil geography]] * [[Human geography]] ** [[Behavioural geography]] ** [[Cognitive geography]] ** [[Cultural geography]] *** [[Feminist geography]] ** [[Development geography]] ** [[Economic geography]] ** [[Health geography]] ** [[Historical geography]] ** [[Language geography]] ** [[Mathematical geography]] ** [[Marketing geography]] ** [[Military geography]] ** [[Political geography]] and [[Geopolitics]] ** [[Population geography]] ** [[Religion geography]] ** [[Social geography]] ** [[Children's geographies]] ** [[Strategic geography]] ** [[Time geography]] ** [[Tourism geography]] ** [[Transport geography]] ** [[Urban geography]] * [[Integrated geography]] * [[Cartography]] ([[Outline of cartography|outline]]) ** [[Celestial cartography]] ** [[Planetary cartography]] ** [[Topography]] * [[Navigation]] * [[Regional geography]] * [[Remote sensing]] ===لسانيات=== {{Main|لسانيات|لسانيات جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[formal science]]'' * [[Applied linguistics]] * [[Composition studies]] * [[Computational linguistics]] * [[Discourse analysis]] * [[English studies]] * [[Etymology]] * [[Grammar]] * [[Grammatology]] * [[Historical linguistics]] * [[History of linguistics]] * [[Interlinguistics]] * [[Lexicology]] * [[Linguistic typology]] * [[Morphology (linguistics)|Morphology]] * [[Natural language processing]] * [[Philosophy of language]] * [[Philosophy of linguistics]] * [[Linguistic philosophy]] * [[Philology]] * [[Phonetics]] * [[Phonology]] * [[Pragmatics]] * [[Psycholinguistics]] * [[Rhetoric]] * [[Semantics]] * [[Semiotics]] ([[Outline of semiotics|outline]]) * [[Sociolinguistics]] * [[Syntax]] * [[Terminology science]] * [[Usage]] * [[Word usage]] ===سياسي سائنس=== {{Main|سياست|سياسي سائنس|سياسي سائنس جو خاڪو}} * [[Politics of the United States|American politics]] * [[Politics of Canada|Canadian politics]] * [[Civics]] * [[Health politics]] * [[Biopolitics]] * [[Comparative politics]] * [[European studies]] * [[Geopolitics]] ([[Political geography]]) * [[Indian politics]] * [[International relations]] * [[International organization]]s * [[Nationalism studies]] * [[Peace and conflict studies]] * [[Policy studies]] * [[Theories of political behavior|Political behavior]] * [[Political culture]] * [[Political economy]] * [[Political history]] * [[Political philosophy]] * [[Public administration]] ** [[Nonprofit organization|Nonprofit administration]] ** [[Non-governmental organization|Non-governmental organization (NGO) administration]] * [[Public law]] * [[Public policy]] * [[Psephology]] * [[Social choice theory]] * [[Singapore politics]] ===نفسيات=== {{Main|نفسيات|نفسيات جو خاڪو}} * [[Abnormal psychology]] * [[Applied psychology]] * [[Biological psychology]] * [[Clinical neuropsychology]] * [[Clinical psychology]] * [[Cognitive psychology]] * [[Community psychology]] * [[Comparative psychology]] * [[Conservation psychology]] * [[Consumer psychology]] * [[Counseling psychology]] * [[Criminal psychology]] * [[Cultural psychology]] ** [[Asian psychology]] ** [[Black psychology]] * [[Developmental psychology]] * [[Differential psychology]] * [[Ecological psychology]] * [[Educational psychology]] * [[Environmental psychology]] * [[Evolutionary psychology]] * [[Experimental psychology]] * [[Group dynamics|Group psychology]] * [[Journal of Family Psychology|Family psychology]] * [[Feminine psychology]] * [[Forensic developmental psychology]] * [[Forensic psychology]] * [[Health psychology]] * [[Humanistic psychology]] * [[Indigenous psychology]] * [[Legal psychology]] * [[Mathematical psychology]] * [[Media psychology]] * [[Medical psychology]] * [[Military psychology]] * [[Moral psychology]] and [[Descriptive ethics]] * [[Music psychology]] * [[Neuropsychology]] * [[Occupational health psychology]] * [[Occupational psychology]] * [[Industrial and organizational psychology|Organizational psychology]] (a.k.a., [[Industrial Psychology]]) * [[Parapsychology]] ([[Outline of parapsychology|outline]]) * [[Pediatric psychology]] * [[Pedology (children study)]] * [[Personality psychology]] * [[Phenomenology (psychology)|Phenomenology]] * [[Political psychology]] * [[Positive psychology]] * [[Problem solving]] * [[Psychoanalysis]] * [[Psychobiology]] * [[Psychology of religion]] * [[Psychometrics]] * [[Psychopathology]] ** [[Child psychopathology]] * [[Psychophysics]] * [[Quantitative psychology]] * [[Rehabilitation Psychology (journal)|Rehabilitation psychology]] * [[School psychology]] * [[Social psychology]] * [[Sport psychology]] * [[Traffic psychology]] * [[Transpersonal psychology]] * [[Travel psychology]] ===سماجيات=== {{Main|سماجيات|سماجيات جو خاڪو}} * [[Analytical sociology]] * [[Applied sociology]] ** [[Leisure studies]] ** [[Political sociology]] ** [[Public sociology]] ** [[Social engineering (political science)|Social engineering]] * [[Architectural sociology]] * [[Area studies]] ** [[African studies]] ** [[American studies]] *** [[Appalachian studies]] *** [[Canadian studies]] *** [[Latin American studies]] ** [[Asian studies]] *** [[Central Asian studies]] *** [[East Asian studies]] *** [[Filipinology]] *** [[Iranian studies]] *** [[Japanese studies]] *** [[Korean studies]] *** [[Sinology]] ([[Outline of sinology|outline]]) *** [[Indology]] (South Asian studies) **** [[Bengal studies]] **** [[Dravidian studies]] (Dravidology) **** [[Tamilology]] **** [[Pakistan studies]] **** [[Sindhology]] *** [[Southeast Asian studies]] *** [[Thai studies]] ** [[Australian studies]] ** [[European studies]] *** [[Celtic studies]] *** [[German studies]] *** [[Sociology in Poland]] *** [[Scandinavian studies]] *** [[Slavic studies]] ** [[Middle Eastern studies]] *** [[Arab studies]] *** [[Assyriology]] *** [[Egyptology]] *** [[Jewish studies]] * [[Collective behavior|Behavioral sociology]] * [[Chinese sociology]] * [[Collective behavior]] ** [[Social movements]] ** [[Activism]] * [[Social phenomenon]] * [[Community informatics]] ** [[Social network analysis]] * [[Comparative sociology]] * [[Conflict theories|Conflict theory]] * [[Criminology]]/[[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) * [[Critical management studies]] * [[Critical sociology]] * [[Cultural sociology]] * [[Cultural studies]]/[[ethnic studies]] ** [[Africana studies]] ** [[Cross-cultural studies]] ** [[Culturology]] ** [[Deaf studies]] ** [[Ethnology]] ** [[Utopian studies]] ** [[Whiteness studies]] * [[Demography]]/[[Population (human biology)|Population]] * [[Digital sociology]] * [[Dramaturgical sociology]] * [[Economic sociology]] * [[Educational sociology]] * [[Empirical sociology]] * [[Environmental sociology]] * [[Evolutionary sociology]] * [[Feminist sociology]] * [[Figurational Sociology|Figurational sociology]] * [[Futures studies]] ([[Outline of futures studies|outline]]) * [[Gender studies]] ** [[Men's studies]] ** [[Women's studies]] ** [[Queer studies]] * [[Historical sociology]] * [[Human ecology]] * [[Humanistic sociology]] * [[Industrial sociology]] * [[Interactionism]] * [[Interpretive sociology]] ** [[Ethnomethodology]] ** [[Phenomenology (philosophy)|Phenomenology]] ** [[Social constructionism]] ** [[Symbolic interactionism]] * [[Jealousy sociology]] * [[Macrosociology]] * [[Marxist sociology]] * [[Mathematical sociology]] * [[Medical sociology]] * [[Mesosociology]] * [[Microsociology]] * [[Military sociology]] * [[Natural resource sociology]] * [[Organizational theory]] ** [[Organizational studies]] * [[Phenomenological sociology]] * [[Policy sociology]] * [[Postcolonialism]] * [[Psychoanalytic sociology]] * [[Science studies]]/[[Science and technology studies]] * [[Sexology]] ** [[Heterosexism]] ** [[Human sexual activity|Human sexual behavior]] ** [[Human sexuality]] ([[Outline of human sexuality|outline]]) ** [[Queer studies]]/[[Queer theory]] ** [[Sex education]] * [[Social capital]] * [[Social change]] * [[Social conflict theory]] * [[Social control]] ** [[Pure sociology]] * [[Social economy]] * [[Social philosophy]] * [[Social policy]] * [[Social psychology]] * [[Social stratification]] * [[Social theory]] * [[Social research]] * [[Social transformation]] ** [[Computational sociology]] ** [[Economic sociology]]/[[Socioeconomics]] *** [[Economic development]] *** [[Social development theory|Social development]] *** [[Social change|Social development]] * [[Sociobiology]] * [[Sociocybernetics]] * [[Sociolinguistics]] * [[Gerontology#Social gerontology|Sociology of aging]] * [[Rural sociology|Sociology of agriculture]] * [[Sociology of art]] * [[Societal and cultural aspects of autism|Sociology of autism]] * [[Sociology of the family#Sociology of childhood|Sociology of childhood]] * [[Social conflict|Sociology of conflict]] * [[Sociology of culture]] * [[Sociology of the Internet|Sociology of cyberspace]] * [[Development theory|Sociology of development]] * [[Deviance (sociology)|Sociology of deviance]] * [[Sociology of disaster]] * [[Sociology of education]] * [[Sociology of emotions]] * [[Sociology of the family#Sociology of fatherhood|Sociology of fatherhood]] * [[Sociology of film]] * [[Social studies of finance|Sociology of finance]] * [[Sociology of food]] * [[Sociology of gender]] * [[Theory of generations|Sociology of generations]] * [[World-systems theory|Sociology of globalization]] * [[Political sociology|Sociology of government]] * [[Sociology of health and illness]] * [[Sociology of human consciousness]] * [[Sociology of immigration]] * [[Sociology of knowledge]] * [[Sociology of language]] * [[Sociology of law]] * [[Sociology of leisure]] * [[Sociology of literature]] * [[Economic sociology|Sociology of markets]] * [[Sociology of the family#Sociology of marriage|Sociology of marriage]] * [[Sociology of the family#Sociology of motherhood|Sociology of motherhood]] * [[Sociomusicology|Sociology of music]] * [[Natural resource management|Sociology of natural resources]] * [[Organizational behavior|Sociology of organizations]] * [[Sociology of peace, war, and social conflict]] * [[Sociology of punishment]] * [[Sociology of race and ethnic relations]] * [[Sociology of religion]] * [[Risk|Sociology of risk]] * [[Sociology of scientific knowledge|Sociology of science]] * [[Sociology of scientific knowledge]] * [[Social change|Sociology of social change]] * [[Social movement|Sociology of social movements]] * [[Sociology of space]] * [[Sociology of sport]] * [[Science, technology and society|Sociology of technology]] * [[Sociology of terrorism]] * [[Sociology of the body]] * [[Sociology of the family]] * [[Sociology of the history of science]] * [[Sociology of the Internet]] * [[Industrial sociology|Sociology of work]] * [[Sociomusicology]] * [[Structural sociology]] * [[Theoretical sociology]] * [[Urban studies]] or [[Urban sociology]]/[[Rural sociology]] * [[Victimology]] * [[Visual sociology]] * [[Social theory]] * [[Social stratification]] * [[Sociological theory]] * [[Sociobiology]] * [[Sociocybernetics]] * [[Sociolinguistics]] ===بين الشعباجاتي اڀياس=== {{Main|Interdisciplinarity}} ====علاقائي اڀياس==== {{Main|Area studies}} * [[African studies]] * [[American studies]] ** [[Appalachian studies]] ** [[Canadian studies]] ** [[Latin American studies]] * [[Asian studies]] ** [[Central Asian studies]] ** [[East Asian studies]] ** [[Iranian studies]] ** [[Japanology]] (Japanese studies) ** [[Korean studies]] ** [[Sinology]] ([[Outline of sinology|outline]]) (Chinese studies) ** [[Indology]] (South Asian studies) *** [[Bengal studies]] *** [[Dravidian studies]] (Dravidology) **** [[Tamilology]] *** [[Pakistan studies]] *** [[Sindhology]] ** [[Southeast Asian studies]] * [[European studies]] ** [[Celtic studies]] ** [[German studies]] ** [[Indo-European studies]] ** [[Scandinavian studies]] ** [[Slavic studies]] * [[Australian studies]] * [[Pacific studies]] * [[Middle East studies]] ** [[Turkology]] (Turkish studies) *[[Russian Empire|Russian]] and [[Eastern European Studies|Eastern European studies]] ====نسلي ۽ ثقافتي اڀياس==== *[[Cultural studies]] *[[Ethnic studies]] * [[Ethnology]] * [[Culturology]] *[[Cross-cultural studies]] ====تنظيمي اڀياس==== {{Main|تنظيم}} * [[Business administration]] * [[Business economics]] * [[Business studies]] * [[Human resources management]] * [[Industrial organization]] * [[Management]] * [[Organizational behavior]] * [[Organization theory]] * [[Project management]] * [[Quality control]] ==فطري سائنس== {{Main|سائنس|سائنس جو خاڪو|فطري سائنس|فطري سائنس جو خاڪو}} ===طبعي سائنس=== * [[طبيعيات]] * [[علم ڪيميا]] * [[نامياتي ڪيميا]] * [[غير نامياتي ڪيميا]] * [[فلڪيات]] * [[ڌرتي سائنس]] * [[جينيات]] * [[حياتيات]] * [[حيوانيات]] * [[نيوروسائنس]] * [[علم زراعت]] * [[سامونڊي حياتيات]] * [[مائڪروبائيولاجي]] * [[نباتاتيات]] ===طبعي سائنس=== {{main|طبعي سائنس جو خاڪو}} ==== Space sciences ==== {{main|Outline of space science}} * [[Aerospace engineering]] ** [[Aerospace architecture]] ** [[Aerospace physiology]] ** [[Aerospace manufacturing]] ** [[Astronautics]] *** [[Space architecture]] *** [[Space colonization]] *** [[Space commercialization]] **** [[Space-based economy]] **** [[Space industry]] **** [[Space manufacturing]] **** [[Space tourism]] *** [[Space environment]] *** [[Space logistics]] *** [[Space food]] *** [[Space medicine]] **** [[Neuroscience in space]] *** [[Religion in space|Space religion]] *** [[Sex in space|Space sex]] *** [[Space and survival|Space survival]] *** [[Space warfare]] *** [[Writing in space|Space writing]] ** [[Aeronautics]] ** [[Control engineering]] ** [[Human spaceflight]] ** [[Robotic spacecraft]] ** [[Space corrosion]] * [[Space technology]] ** [[Space telescopes]] ** [[Space-based radar]] ** [[Space-based solar power]] ** [[Spacecraft design]] ** [[Spacecraft propulsion]] * [[Asteroid-impact avoidance]] * [[Astrobiology]] * [[Astrobotany]] * [[Astrochemistry]] ** [[Theoretical astronomy]] * [[Cosmochemistry]] * [[Cosmology]] ** [[Physical cosmology]] * [[Micro-g environment|Micro-g environment research]] * [[Remote sensing]] * [[Space archaeology]] * [[Space exploration]] * [[Space law]] * [[Nuclear power in space|Space nuclear power]] ===== Astronomy ===== {{Main|Outline of astronomy}} * [[Astronomy]] ([[Outline of astronomy|outline]]) ** [[Archaeoastronomy]] ** [[Astrometry]] ** [[Amateur astronomy]] ** [[Forensic astronomy]] ** [[Extragalactic astronomy]] ** [[Galactic astronomy]] ** [[High-energy astronomy]] ** [[Observational astronomy]] *** [[Radio astronomy]] *** [[Timeline of cosmic microwave background astronomy|Microwave astronomy]] *** [[Submillimetre astronomy]] *** [[Infrared astronomy]] *** [[Optical astronomy]] *** [[UV astronomy]] *** [[X-ray astronomy]] *** [[Gamma-ray astronomy]] *** [[Cosmic-ray observatory|Cosmic-ray astronomy]] *** [[Neutrino astronomy]] *** [[Gravitational wave astronomy]] ** [[Photometry (astronomy)|Photometry]] ** [[Spectroscopy]] ** [[Stellar astronomy]] *** [[Solar astronomy]] * [[Astrophysics]] ([[Outline of astrophysics|outline]]) ** [[Celestial mechanics]] ** [[Compact objects]] ** [[Computational astrophysics]] ** [[Gravity|Gravitational astronomy]] *** [[Black hole]]s ** [[Interstellar medium]] ** [[Direct numerical simulation|Numerical simulations]] *** [[Astrophysical plasma]] *** [[Galaxy formation and evolution]] *** [[High-energy astronomy|High-energy astrophysics]] *** [[Hydrodynamics]] *** [[Magnetohydrodynamics]] *** [[Star formation]] ** [[Orbital mechanics]] ** [[Physical cosmology]] ** [[Relativistic astrophysics]] ** [[Star|Stellar astrophysics]] *** [[Helioseismology]] *** [[Solar physics]] *** [[Stellar evolution]] *** [[Stellar nucleosynthesis]] ** [[Space plasma physics]] * [[Planetary science]] (alternatively, a part of [[earth science]]) ** [[Atmospheric science]] ** [[Exoplanetology]] ** [[Planetary formation]] ** [[Planetary rings]] ** [[Magnetosphere]]s ** [[Planetary geology]] ** [[Planetary surface]]s ** [[Small Solar System bodies]] ==== Physics ==== {{Main|Outline of physics}} * [[Acoustics]] ([[Outline of acoustics|outline]]) ** [[Quantum acoustics]] * [[Agrophysics]] * [[Aerodynamics]] * [[Applied physics]] ([[Outline of applied physics|outline]]) ** [[Accelerator physics]] ** [[Communication physics]] * [[Astrophysics]] * [[Atmospheric physics]] * [[Atomic, molecular, and optical physics]] * [[Atomic physics]] * [[Biophysics]] ([[Outline of biophysics|outline]]) ** [[Neurophysics]] * [[Chemical physics]] * [[Classical physics]] * [[Computational physics]] * [[Condensed matter physics]] * [[Cryogenics]] * [[Digital physics]] * [[Dynamics (mechanics)|Dynamics]] ** [[Analytical dynamics]] ** [[Orbital mechanics|Astrodynamics]] ** [[Brownian dynamics]] ** [[File dynamics]] ** [[Flight dynamics]] ** [[Fluid dynamics]] *** [[Aerodynamics]] *** [[Hydrodynamics]] ** [[Fractional dynamics]] ** [[Geodynamics]] ** [[Molecular dynamics]] ** [[Newtonian dynamics]] ** [[Langevin dynamics]] ** [[Quantum chromodynamics]] ** [[Quantum electrodynamics]] ** [[Relativistic dynamics]] ** [[Stellar dynamics]] ** [[System dynamics]] ** [[Thermodynamics]] ** [[Vehicle dynamics]] * [[Econophysics]] * [[Electricity]] * [[Electromagnetism]] * [[Electrostatic]] * [[Magnetism]] * [[Engineering physics]] * [[Elementary particle physics]] * [[Experimental physics]] * [[Fluid dynamics]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) ** [[Biogeophysics]] ** [[Geomagnetism]] * [[Kinematics]] ** [[Fluid kinematics]] ** [[Relativistic mechanics#Relativistic kinematics|Relativistic kinematics]] * [[Kinetics (physics)|Kinetics]] ** [[Electrohydrodynamics|Electrokinetics]] ** [[Homeokinetics]] * [[Laser physics]] * [[Materials physics]] * [[Mathematical physics]] * [[Mechanics]] ** [[Analytical mechanics]] ** [[Applied mechanics]] ** [[Ballistics]] ** [[Biomechanics]] ** [[Celestial mechanics]] ** [[Classical mechanics]] ** [[Continuum mechanics]] ** [[Fluid mechanics]] ** [[Fracture mechanics]] ** [[Hamiltonian mechanics]] ** [[Hydraulics]] ** [[Lagrangian mechanics]] ** [[Matrix mechanics]] ** [[Molecular mechanics]] ** [[Optomechanics]] ** [[Particle mechanics]] ** [[Quantum mechanics]] ** [[Relativistic mechanics]] ** [[Relativistic quantum mechanics]] ** [[Soil mechanics]] ** [[Solid mechanics]] ** [[Statistical mechanics]] *** [[Quantum statistical mechanics]] * [[Mineral physics]] * [[Medical physics]] * [[Molecular physics]] * [[Newton's laws of motion|Newtonian dynamics]] * [[Nuclear physics]] * [[Optics]] ** [[Geometrical optics]] ** [[Physical optics]] ** [[Quantum optics]] * [[Particle physics]] * [[Petrophysics]] * [[Photonics]] * [[Physical chemistry]] * [[Polymer physics]] * [[Plasma physics]] * [[Quantum physics]] ** [[Quantum technology]] * [[Radiophysics]] * [[Theory of relativity|Relativity]] ** [[General relativity]] ** [[Special relativity]] * [[Solid mechanics]] * [[Solid state physics]] * [[Statistical mechanics]] * [[Theoretical physics]] * [[Thermal physics]] * [[Thermodynamics]] * [[Social physics]] * [[Soil physics]] * [[Solid state physics]] * [[Spintronics]] * [[Statics]] ** [[Fluid statics]] * [[Statistical physics]] * [[Surface physics]] ==== Chemistry ==== {{Main|Outline of chemistry}} {{See also|Pure chemistry}} * [[Agrochemistry]] * [[Analytical chemistry]] * [[Astrochemistry]] * [[Atmospheric chemistry]] * [[Biochemistry]] ([[Outline of biochemistry|outline]]) * [[Catalysts]] * [[Chemical biology]] * [[Chemical engineering]] ([[Outline of chemical engineering|outline]]) * [[Chemical physics]] * [[Cheminformatics]] * [[Computational chemistry]] * [[Cosmochemistry]] * [[Electrochemistry]] * [[Environmental chemistry]] * [[Femtochemistry]] * [[Flavour (taste)|Flavor]] * [[Flow chemistry]] * [[Forensic chemistry]] * [[Geochemistry]] * [[Green chemistry]] * [[Histochemistry]] * [[Hydrogenation]] * [[Immunochemistry]] * [[Inorganic chemistry]] * [[Marine chemistry]] * [[Mathematical chemistry]] * [[Mechanochemistry]] * [[Medicinal chemistry]] * [[Molecular biology]] * [[Molecular mechanics]] * [[Nanotechnology]] * [[Natural product chemistry]] * [[Neurochemistry]] * [[Nuclear chemistry]] * [[Oenology]] * [[Organic chemistry]] ([[Outline of organic chemistry|outline]]) * [[Organometallic chemistry]] * [[Petrochemistry]] * [[Pharmacology]] * [[Photochemistry]] * [[Physical chemistry]] * [[Physical organic chemistry]] * [[Phytochemistry]] * [[Polymer chemistry]] * [[Quantum chemistry]] * [[Radiochemistry]] * [[Soil chemistry]] * [[Solid-state chemistry]] * [[Sonochemistry]] * [[Supramolecular chemistry]] * [[Surface chemistry]] * [[Synthetic chemistry]] * [[Systems chemistry]] * [[Theoretical chemistry]] * [[Thermochemistry]] ==== Earth science ==== {{Main|Outline of earth science}} {{See also|Earth science#Partial list of the major earth science topics|l1=Branches of earth sciences}} * [[Chronology]] * [[Edaphology]] * [[Environmental chemistry]] * [[Environmental science]] * [[Gemology]] * [[Geochemistry]] * [[Geodesy]] * [[Physical geography]] ([[Outline of geography#Physical geography|outline]]) ** [[Atmospheric science]] / [[Meteorology]] ([[Outline of meteorology|outline]]) ** [[Biogeography]] / [[Phytogeography]] ** [[Climatology]] / [[Paleoclimatology]] / [[Palaeogeography]] ** [[Coastal geography]] / [[Oceanography]] ** [[Edaphology]] / [[Pedology]] or [[Soil science]] ** [[Geobiology]] ** [[Geology]] ([[Outline of geology|outline]]) ([[Geomorphology]], [[Mineralogy]], [[Petrology]], [[Sedimentology]], [[Speleology]], [[Tectonics]], [[Volcanology]]) ** [[Geostatistics]] ** [[Glaciology]] ** [[Hydrology]] ([[Outline of hydrology|outline]])/ [[Limnology]] / [[Hydrogeology]] ** [[Landscape ecology]] ** [[Quaternary science]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) * [[Paleontology]] ** [[Paleobiology]] ** [[Paleoecology]] * [[Ecology]] * [[Forensic geology]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) * [[Planetary science]] (alternatively, a part of [[space science]]) * [[Seismology]] === Life science === ==== Biology ==== {{Main|Outline of biology}} {{See also|List of life sciences}} * [[Aerobiology]] * [[Anatomy]] ** [[Comparative anatomy]] ** [[Human anatomy]] ([[Outline of human anatomy|outline]]) * [[Biochemistry]] ([[Outline of biochemistry|outline]]) * [[Bioinformatics]] * [[Biophysics]] ([[Outline of biophysics|outline]]) * [[Biotechnology]] ([[Outline of biotechnology|outline]]) * [[Botany]] ([[Outline of botany|outline]]) ** [[Ethnobotany]] ** [[Phycology]] * [[Cell biology]] ([[Outline of cell biology|outline]]) * [[Chronobiology]] * [[Cognitive biology]] * [[Computational biology]] * [[Conservation biology]] * [[Cryobiology]] * [[Developmental biology]] ** [[Embryology]] ** [[Gerontology]] ** [[Teratology]] * [[Ecology]] ([[Outline of ecology|outline]]) ** [[Agroecology]] ** [[Ethnoecology]] ** [[Human ecology]] ** [[Landscape ecology]] * [[Endocrinology]] * [[Epigenetics]] * [[Ethnobiology]] ** [[Anthrozoology]] * [[Evolutionary biology]] * [[Evolution]] ([[Outline of evolution|outline]]) ** [[Systematics]] ** [[Taxonomy (general)|Taxonomy]] * [[Forensic biology]] * [[Genetics]] ([[Outline of genetics|outline]]) ** [[Behavioural genetics]] ** [[Molecular genetics]] ** [[Population genetics]] * [[Geobiology]] * [[Histology]] * [[Human biology]] * [[Immunology]] ([[Outline of immunology|outline]]) * [[Limnology]] * [[Linnaean taxonomy]] * [[Marine biology]] * [[Mathematical biology]] * [[Microbiology]] ** [[Bacteriology]] ** [[Protistology]] * [[Molecular biology]] * [[Mycology]] * [[Neuroscience]] ([[Outline of neuroscience|outline]]) ** [[Behavioral neuroscience]] ** [[Neurophysics]] ** [[Computational Neuroscience]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) * [[Paleobiology]] ** [[Paleontology]] * [[Parasitology]] * [[Pathology]] ** [[Anatomical pathology]] ** [[Clinical pathology]] ** [[Dermatopathology]] ** [[Forensic pathology]] ** [[Hematopathology]] ** [[Histopathology]] ** [[Molecular pathology]] ** [[Surgical pathology]] ** [[Phytopathology]] * [[Physiology]] ** [[Human physiology]] *** [[Exercise physiology]] * [[Structural Biology]] * [[Systematics]] ([[Taxonomy (general)|Taxonomy]]) * [[Population biology]] * [[Quantum biology]] * [[Sociobiology]] * [[Theoretical biology]] * [[Toxicology]] * [[Systems biology]] * [[Virology]] ** [[Molecular virology]] * [[Xenobiology]] * [[Zoology]] ([[Outline of zoology|outline]]) ** [[Animal communication]]s ** [[Apiology]] ** [[Arachnology]] ** [[Arthropodology]] ** [[Batrachology]] ** [[Bryozoology]] ** [[Carcinology]] ** [[Cetology]] ** [[Cnidariology]] ** [[Entomology]] *** [[Forensic entomology]] ** [[Ethnozoology]] ** [[Ethology]] ** [[Helminthology]] ** [[Herpetology]] ** [[Ichthyology]] ([[Outline of fish|outline]]) ** [[Invertebrate zoology]] ** [[Mammalogy]] *** [[Cynology]] *** [[Felinology]] ** [[Malacology]] *** [[Conchology]] *** [[Limacology]] *** [[Teuthology]] ** [[Myriapodology]] ** [[Myrmecology]] ([[Outline of ants|outline]]) ** [[Nematology]] ** [[Neuroethology]] ** [[Oology]] ** [[Ornithology]] ([[Outline of birds|outline]]) ** [[Planktology]] ** [[Primatology]] ** [[Zootomy]] ** [[Zoosemiotics]] ==رسمي سائنس== {{Main|رسمي سائنس|رسمي سائنس جو خاڪو}} * [[آلجبرا]] * [[ارٿميٽڪ|رياضي]] * [[جاميٽري]] * [[علم احصا]] * [[علم رياضيات]] * [[شماريات]] * [[ڊيٽا سائنس]] * [[ڪمپيوٽر سائنس]] ===ڪمپيوٽر سائنس=== {{Main|Computer science|Outline of computer science}} {{See also|ACM Computing Classification System}} ''Also a branch of [[electrical engineering]]'' * [[Logic in computer science]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Logic programming]] ** [[Multi-valued logic]] *** [[Fuzzy logic]] ** [[Formal semantics of programming languages|Programming language semantics]] ** [[Type theory]] * [[Operating systems]] * [[Algorithm]]s ** [[Computational geometry]] ** [[Distributed algorithms]] ** [[Parallel algorithms]] ** [[Randomized algorithms]] * [[Artificial intelligence]] ([[Outline of artificial intelligence|outline]]) ** [[Cognitive science]] *** [[Automated reasoning]] *** [[Computer vision]] ([[Outline of computer vision|outline]]) *** [[Machine learning]] **** [[Artificial neural network]]s **** [[Support vector machine]] *** [[Natural language processing]] ([[Computational linguistics]]) *** [[Computer vision]] ([[Outline of computer vision|outline]]) ** [[Expert system]]s ** [[Robotics]] ([[Outline of robotics|outline]]) * [[Database]] * [[Data science]] * [[Data structures]] * [[Computer architecture]] * [[Computer graphics]] ** [[Image processing]] ** [[Scientific visualization]] * [[Computer networking|Computer communications (networks)]] ** [[Cloud computing]] ** [[Information theory]] ** [[Internet]], [[World Wide Web]] ** [[Ubiquitous computing]] ** [[Wireless computing]] ([[Mobile computing]]) * [[Computer security]] and [[High availability|reliability]] ** [[Cryptanalysis]] ** [[Cryptography]] ** [[Fault-tolerant system|Fault-tolerant computing]] ** [[Information security]] ** [[Network security]] * Computing in [[mathematics]], [[natural science]]s, [[engineering]], and [[medicine]] ** [[Symbolic computation|Algebraic (symbolic) computation]] ** [[Computational biology]] (bioinformatics) ** [[Computational chemistry]] ** [[Computational mathematics]] ** [[Computational neuroscience]] ** [[Computational number theory]] ** [[Computational physics]] ** [[Computer-aided engineering]] *** [[Computational fluid dynamics]] *** [[Finite element analysis]] ** [[Numerical analysis]] ** [[Symbolic computation|Algebraic (symbolic) computation]] ** [[Scientific computing]] (Computational science) * Computing in [[social science]]s, [[The arts|arts]], [[humanities]], and [[profession]]s ** [[Community informatics]] ** [[Computational economics]] ** [[Computational finance]] ** [[Computational sociology]] ** [[Digital humanities]] (Humanities computing) ** [[History of computer hardware]] ** [[History of computer science]] ([[Outline of computer science#History of computer science|outline]]) ** [[Humanistic informatics]] ** [[Database]]s ([[Outline of databases|outline]]) *** [[Distributed database]]s *** [[Object database]]s *** [[Relational database]]s ** [[Data management]] ** [[Data mining]] ** [[Information science]] ([[Outline of information science|outline]]) ** [[Information architecture]] ** [[Information management]] ** [[Information retrieval]] ** [[Information system]] ** [[Information technology]] ** [[Knowledge management]] ** [[Multimedia]], [[hypermedia]] *** [[Sound and music computing]] * [[Distributed computing]] ** [[Grid computing]] * [[Human-computer interaction]] * [[Operating systems]] * [[Parallel computing]] ** [[High-performance computing]] * [[Computer program]] * [[Computer programming]] * [[Programming languages]] ** [[Compilers]] ** [[Programming paradigms]] *** [[Concurrent programming language|Concurrent programming]] *** [[Functional programming]] *** [[Imperative programming]] *** [[Logic programming]] *** [[Object-oriented programming]] ** [[Program semantics]] ** [[Type theory]] * [[Quantum computing]] ** [[Quantum information]] * [[Software engineering]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Game Development]] * [[Theoretical computer science]] * [[Theory of computation]] ** [[Automata theory]] ([[Formal languages]]) ** [[Computability theory (computer science)|Computability theory]] ** [[Computational complexity theory]] ** [[Concurrency (computer science)#Theory|Concurrency theory]] * [[Very-large-scale integration|VLSI design]] ===منطق=== {{Main|منطق|منطق جو خاڪو}} * [[Mathematical logic]] ** [[Set theory]] ** [[Proof theory]] ** [[Model theory]] ** [[Recursion theory]] ** [[Modal logic]] ** [[Intuitionistic logic]] * [[Philosophical logic]] ** [[Logical reasoning]] ** [[Modal logic]] *** [[Deontic logic]] *** [[Doxastic logic]] * [[Logic in computer science]] ** [[Formal semantics of programming languages|Programming language semantics]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Type theory]] ** [[Logic programming]] ** [[Multi-valued logic]] *** [[Fuzzy logic]] === Mathematics === {{Main|Mathematics|Outline of mathematics|Mathematics Subject Classification}} ==== Pure mathematics ==== {{Main|Mathematics|Outline of mathematics|Pure mathematics|Mathematical sciences}} * [[Mathematical logic]] and [[Foundations of mathematics]] ** [[Intuitionistic logic]] ** [[Modal logic]] ** [[Model theory]] ** [[Proof theory]] ** [[Recursion theory]] ** [[Set theory]] * [[Arithmetic]] * [[Algebra]] ([[Outline of algebra|outline]]) ** [[Associative algebra]] ** [[Category theory]] *** [[Topos theory]] ** [[Differential algebra]] ** [[Field theory (mathematics)|Field theory]] ** [[Group theory]] *** [[Group representation]] ** [[Homological algebra]] ** [[K-theory]] ** [[Lattice theory]] ([[Order theory]]) ** [[Lie algebra]] ** [[Linear algebra]] ([[Vector space]]) ** [[Multilinear algebra]] ** [[Non-associative algebra]] ** [[Representation theory]] ** [[Ring theory]] *** [[Commutative algebra]] *** [[Noncommutative algebra]] ** [[Universal algebra]] * [[Mathematical analysis|Analysis]] ** [[Complex analysis]] ** [[Functional analysis]] *** [[Operator theory]] ** [[Harmonic analysis]] *** [[Fourier analysis]] ** [[Non-standard analysis]] ** [[Ordinary differential equations]] ** [[p-adic analysis]] ** [[Partial differential equations]] ** [[Real analysis]] *** [[Calculus]] ([[Outline of calculus|outline]]) * [[Probability theory]] ** [[Ergodic theory]] ** [[Measure theory]] *** [[Integral geometry]] ** [[Stochastic process]] * [[Geometry]] ([[Outline of geometry|outline]]) and [[Topology]] ** [[Affine geometry]] ** [[Algebraic geometry]] ** [[Algebraic topology]] ** [[Convex geometry]] ** [[Differential topology]] ** [[Discrete geometry]] ** [[Finite geometry]] ** [[Galois geometry]] ** [[General topology]] ** [[Geometric topology]] ** [[Integral geometry]] ** [[Noncommutative geometry]] ** [[Non-Euclidean geometry]] ** [[Projective geometry]] ** [[Euclidean geometry]] ** [[Solid geometry]] ** [[Trigonometry]] * [[Number theory]] ** [[Algebraic number theory]] ** [[Analytic number theory]] ** [[Arithmetic combinatorics]] ** [[Arithmetic]] ** [[Geometric number theory]] ==== Applied mathematics ==== * [[Approximation theory]] * [[Combinatorics]] ([[Outline of combinatorics|outline]]) ** [[Coding theory]] * [[Dynamical systems]] ** [[Chaos theory]] ** [[Fractal geometry]] * [[Game theory]] * [[Graph theory]] * [[Information theory]] * [[Mathematical physics]] ** [[Quantum field theory]] ** [[Quantum gravity]] *** [[String theory]] ** [[Quantum mechanics]] ** [[Statistical mechanics]] * [[Numerical analysis]] * [[Operations research]] ** [[Assignment problem]] ** [[Decision analysis]] ** [[Dynamic programming]] ** [[Inventory theory]] ** [[Linear programming]] ** [[Mathematical optimization]] ** [[Optimal maintenance]] ** [[Real options analysis]] ** [[Job shop scheduling|Scheduling]] ** [[Stochastic processes]] ** [[Systems analysis]] * [[Statistics]] ([[Outline of statistics|outline]]) ** [[Actuarial science]] ** [[Demography]] ** [[Econometrics]] ** [[Mathematical statistics]] ** [[Data visualization]] * [[Computational mathematics]] * [[Theory of computation]] ** [[Computational complexity theory]] * [[Cryptography]] * [[Steganography]] * [[Mathematical game]] * [[Mathematical puzzle]] ===== Statistics ===== {{Main|Statistics|Outline of statistics}} * [[Mathematical statistics]] * [[Econometrics]] * [[Actuarial science]] * [[Demography]] * [[Computational statistics]] ** [[Data mining]] ** [[Regression analysis|Regression]] ([[Outline of regression analysis|outline]]) ** [[Simulation]] *** [[Bootstrap (statistics)]] * [[Design of experiments]] ** [[Block design]] and [[Analysis of variance]] ** [[Response surface methodology]] * [[Survey sampling|Sample Survey]] ** [[Statistical sampling|Sampling theory]] * [[Statistical model]]ling ** [[Biostatistics]] *** [[Epidemiology]] ** [[Multivariate analysis]] *** [[Structural equation model]] *** [[Time series]] ** [[Reliability theory]] ** [[Quality control]] * [[Statistical theory]] ** [[Decision theory]] ** [[Mathematical statistics]] *** [[Probability]] ([[Outline of probability|outline]]) <!-- **[[Official statistics]] --> ** [[Survey (statistics)|Survey methodology]] == اطلاقي سائنس == {{Main|Applied science|Outline of applied science}} === Agriculture === {{Main|Agriculture|Outline of agriculture|Agricultural science}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Aeroponics]] ** [[Fogponics]] * [[Agroecology]] * [[Agrology]] * [[Agronomy]] * [[Animal husbandry]] ([[Animal science]]) ** [[Beekeeping]] ([[Apiculture]]) * [[Anthroponics]] * [[Agricultural economics]] * [[Agricultural engineering]] ** [[Biological systems engineering]] ** [[Food engineering]] * [[Aquaculture]] * [[Aquaponics]] * [[Enology]] * [[Entomology]] * [[Food science]] ** [[Culinary arts]] * [[Forestry]] * [[Horticulture]] * [[Hydrology]] ([[Outline of hydrology|outline]]) * [[Hydroponics]] * [[Pedology]] * [[Plant science]] ([[Outline of botany|outline]]) ** [[Pomology]] * [[Pest control]] * [[Water purification|Purification]] * [[Urban agriculture]] * [[Viticulture]] {{div col end}} === Architecture and design === {{Main|Architecture|Outline of architecture|Design|Outline of design|Applied arts}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Architecture]] ([[Outline of architecture|outline]]) ** [[Interior architecture]] ** [[Landscape architecture]] * [[Architectural analytics]] * [[Historic preservation]] * [[Interior design]] ([[interior architecture]]) * [[Landscape architecture]] ([[landscape planning]]) * [[Landscape design]] * [[Urban planning]] ([[urban design]]) * [[Visual communication]] ** [[Graphic design]] *** [[Type design]] ** [[Technical drawing]] * [[Industrial design]] ([[product design]]) ** [[Ergonomics]] ([[Outline of ergonomics|outline]]) ** [[Toy]] and amusement design * [[User experience design]] ** [[Interaction design]] ** [[Information architecture]] ** [[User interface design]] ** [[User experience evaluation]] * [[Decorative arts]] * [[Fashion design]] * [[Textile design]] * [[Food design]] {{div col end}} === Education === {{Main|Education|Outline of education}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Comparative education]] * [[Critical pedagogy]] * [[Curriculum and instruction]] ** [[Alternative education]] ** [[Early childhood education]] ** [[Elementary education]] ** [[Secondary education]] ** [[Higher education]] ** [[Mastery learning]] ** [[Cooperative learning]] ** [[Agricultural education]] ** [[Art education]] ** [[Bilingual education]] ** [[Chemistry education]] ** [[Counselor education]] ** [[Language education]] ** [[Legal education]] ** [[Mathematics education]] ** [[Medical education]] ** [[Military education and training]] ** [[Music education]] ** [[Nursing education]] ** [[Outdoor education]] ** [[Peace education]] ** [[Physical education]]/[[Coach (sport)|Sports coaching]] ** [[Physics education]] ** [[Reading education]] ** [[Religious education]] ** [[Science education]] ** [[Special education]] ** [[Sex education]] ** [[Sociology of education]] ** [[Technology education]] ** [[Vocational education]] * [[Educational leadership]] * [[Educational philosophy]] * [[Educational psychology]] * [[Educational technology]] * [[Distance education]] {{div col end}} === Engineering and technology === {{Main|Engineering|Outline of engineering}} {{See also|List of engineering branches|Technology|Outline of technology|Engineering education|Lists of engineering software}} {{div col|colwidth=15em}} {{div col end}} ==== Chemical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Biocatalysts]] * [[Bioengineering]] ** [[Biochemical engineering]] ** [[Biomolecular engineering]] ** [[Bionics]] * [[Catalysis]] * [[Materials engineering]] * [[Molecular engineering]] * [[Nanotechnology]] * [[Polymer engineering]] * [[Process design]] ** [[Petroleum engineering]] ** [[Nuclear engineering]] ** [[Food engineering]] * [[Process engineering]] * [[Reaction engineering]] * [[Thermodynamics]] * [[Transport phenomena]] {{div col end}} ==== Civil engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Coastal engineering]] * [[Earthquake engineering]] * [[Ecological engineering]] * [[Environmental engineering]] * [[Geotechnical engineering]] ** [[Engineering geology]] * [[Hydraulic engineering]] * [[Mining engineering]] * [[Transportation engineering]] ** [[Highway engineering]] * [[Structural engineering]] ** [[Architectural engineering]] * [[Structural mechanics]] * [[Surveying]] * [[Agricultural engineering]] * [[Construction]] * [[Infrastructure]] {{div col end}} ==== Educational technology ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Instructional design]] ** [[Distance education]] ** [[Instructional simulation]] * [[Human performance technology]] * [[Knowledge management]] {{div col end}} ==== Electrical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Applied physics]] * [[Computer engineering]] ([[Outline of computer engineering|outline]]) * [[Computer science]] * [[Control engineering|Control systems engineering]] ** [[Control theory]] * [[Electronic engineering]] ** [[Electronics]] ** [[Instrumentation engineering]] * [[Engineering physics]] ** [[Photonics]] * [[Information theory]] * [[Mechatronics]] * [[Power engineering]] * [[Quantum computing]] * [[Robotics]] ([[Outline of robotics|outline]]) ** [[Microbotics]] * [[Semiconductors]] * [[Telecommunications engineering]] {{div col end}} ==== Materials science ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Biomaterials]] * [[Ceramic engineering]] * [[Crystallography]] * [[Nanomaterials]] * [[Photonics]] * [[Metallurgy|Physical Metallurgy]] * [[Polymer engineering]] * [[Polymer science]] * [[Semiconductors]] * [[Corrosion engineering]] {{div col end}} ==== Mechanical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Aerospace engineering]] **[[Aeronautics]] **[[Astronautics]] * [[Acoustical engineering]] * [[Automotive engineering]] * [[Biomedical engineering]] ** [[Biomechanical engineering]] ** [[Neural engineering]] * [[Continuum mechanics]] * [[Fluid mechanics]] * [[Heat transfer]] * [[Industrial engineering]] * [[Manufacturing engineering]] * [[Marine propulsion|Marine engineering]] * [[Mass transfer]] * [[Mechatronics]] * [[Nanoengineering]] * [[Offshore construction|Ocean engineering]] * [[Optical engineering]] * [[Robotics]] * [[Thermal engineering]] * [[Thermodynamics]] {{div col end}} ==== Systems science ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Chaos theory]] * [[Complex systems]] * [[Conceptual systems]] * [[Control theory]] ** [[Affect control theory]] ** [[Control engineering]] ** [[Control systems]] ** [[Dynamical systems]] ** [[Perceptual control theory]] * [[Cybernetics]] ** [[Biocybernetics]] ** [[Engineering cybernetics]] ** [[Management cybernetics]] ** [[Medical cybernetics]] ** [[New Cybernetics]] ** [[Second-order cybernetics]] ** [[Sociocybernetics]] * [[Network science]] * [[Operations research]] * [[Systems biology]] ** [[Computational systems biology]] ** [[Synthetic biology]] ** [[Systems immunology]] ** [[Systems neuroscience]] * [[System dynamics]] ** [[Social dynamics]] * [[Systems ecology]] ** [[Ecosystem ecology]] * [[Systems engineering]] ** [[Biological systems engineering]] ** [[Earth systems engineering and management]] ** [[Enterprise systems engineering]] ** [[Systems analysis]] * [[Systems psychology]] ** [[Ergonomics]] ** [[Family systems theory]] ** [[Systemic therapy]] * [[Systems theory]] ** [[Biochemical systems theory]] ** [[Ecological systems theory]] ** [[Developmental systems theory]] ** [[General systems theory]] ** [[Living systems theory]] ** [[LTI system theory]] ** [[Mathematical system theory]] ** [[Sociotechnical systems theory]] ** [[World-systems theory]] * [[Systems theory in anthropology]] {{div col end}} === Environmental studies and forestry === {{Main|Environmental studies|Outline of environmental studies|Forestry}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Environmental management]] ** [[Coastal management]] ** [[Fisheries management]] ** [[Land management]] ** [[Natural resource management]] ** [[Waste management]] ** [[Wildlife management]] * [[Environmental policy]] * [[Wildlife observation]] * [[Recreation ecology]] * [[Silviculture]] * [[Sustainability studies]] ** [[Sustainable development]] * [[Toxicology]] * [[Ecology]] {{div col end}} === Family and consumer science === {{Main|Family and consumer science}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Consumer education]] * [[Housing]] * [[Interior design]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) ** [[Foodservice]] management * [[Textile]]s {{div col end}} === Human physical performance and recreation === {{Main|Human reliability|human behavior}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Biomechanics]] / [[Sports biomechanics]] * [[Coach (sport)|Sports coaching]] * [[Escapology]] * [[Ergonomics]] * [[Physical fitness]] ** [[Aerobics]] ** [[Personal trainer]] / [[Personal fitness training]] * [[Game design]] * [[Exercise physiology]] * [[Kinesiology]] / [[Exercise physiology]] / [[Performance science]] * [[Leisure studies]] * [[Navigation]] * [[Outdoor activity]] * [[Physical activity]] * [[Physical education]] / [[Pedagogy]] * [[Sociology of sport]] * [[Sexology]] * [[Sports]] / [[exercise]] * [[Sports journalism]] / [[sportscasting]] * [[Sport management]] ** [[Athletic Administration|Athletic director]] * [[Sport psychology]] * [[Sports medicine]] ** [[Athletic training]] * [[Survival skills]] ** [[Batoning]] ** [[Bushcraft]] ** [[Scoutcraft]] ** [[Woodcraft]] * [[Toy]] and amusement design {{div col end}} === Journalism, media studies and communication === {{Main|Journalism|Media studies|Communication|Communication studies|Outline of communication}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Journalism]] ([[Outline of journalism|outline]]) ** [[Broadcast journalism]] ** [[Digital journalism]] ** [[Creative nonfiction|Literary journalism]] ** [[New media]] journalism ** [[Journalism|Print journalism]] ** [[Sports journalism]] / [[Broadcasting of sports events|sportscasting]] * [[Media studies]] ([[Mass media]]) ** [[Newspaper]] ** [[Magazine]] ** [[Radio]] ([[Outline of radio|outline]]) ** [[Television]] ([[Outline of television broadcasting|outline]]) *** [[Television studies]] ** [[Film]] ([[Outline of film|outline]]) *** [[Film studies]] ** [[Game studies]] ** [[Fan studies]] * [[Narratology]] ** [[Internet]] ([[Outline of the Internet|outline]]) * [[Communication studies]] ** [[Advertising]] ** [[Animal communication]] ** [[Communication design]] ** [[Conspiracy theory]] ** [[Digital media]] ** [[Electronic media]] ** [[Environmental communication]] ** [[Hoax]] ** [[Information theory]] ** [[Cross-cultural communication|Intercultural communication]] ** [[Marketing]] ([[Outline of marketing|outline]]) ** [[Mass communication]] ** [[Nonverbal communication]] ** [[Organizational communication]] ** [[Popular culture studies]] ** [[Propaganda]] ** [[Public relations]] ([[Outline of public relations|outline]]) ** [[Speech]] communication ** [[Technical writing]] ** [[Translation]] {{div col end}} === Library and museum studies === {{Main|Library science|Outline of library science|Museology}} {{See also|Outline of management}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Archival science]] * [[Archivist]] * [[Bibliographic databases]] * [[Bibliometrics]] * [[Bookmobile]] * [[Cataloging]] ** [[Citation analysis]] * [[Categorization]] * [[Classification]] ** [[Library classification]] ** [[Taxonomic classification]] ** [[Scientific classification]] ** [[Statistical classification]] ** [[Security classification]] ** [[Film classification]] * [[Collections care]] * [[Librarian#Librarian roles and duties|Collection management]] * [[Collection Management Policy]] * [[Conservation science (cultural heritage)|Conservation science]] * [[Conservation and restoration of cultural heritage]] * [[Curator]] * [[Data storage]] * [[Database management]] * [[Data modeling]] * [[Digital preservation]] * [[Dissemination]] * [[Film preservation]] * [[Five laws of library science]] * [[Historic preservation]] * [[Library science#History|History of library science]] * [[Human-computer interaction]] * [[Bibliographic index|Indexer]] * [[Informatics]] * [[Information architecture]] * [[Information broker]] * [[Information literacy]] * [[Information retrieval]] * [[Information science]] ([[Outline of information science|outline]]) * [[Information systems and technology]] * [[Integrated library system]] * [[Interlibrary loan]] * [[Knowledge engineering]] * [[Knowledge management]] * [[Library]] * [[Library binding]] * [[Library circulation]] * [[Library instruction]] * [[Library portal]] * [[Library technical services]] * [[Management]] * [[Mass deacidification]] * [[Museology]] * [[Museum education]] ** [[Arts administration|Museum administration]] * [[Object conservation]] * [[Historic preservation|Preservation]] * [[Prospect research]] * [[Readers' advisory]] * [[Records management]] * [[Reference]] * [[Reference desk]] * [[Reference management software]] * [[Registrar (museum)|Registrar]] * [[Research methods]] * [[Slow fire]] * [[Special library]] * [[Statistics]] {{div col end}} === Medicine and health === {{Main|Medicine|Healthcare science|Outline of health sciences|Biomedical sciences}} {{See also|Outline of medicine|Branches of medicine}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Alternative medicine]] * [[Audiology]] * [[Clinical laboratory sciences]]/[[Clinical pathology]]/[[Laboratory medicine]] ** [[Clinical biochemistry]] ** [[Cytogenetics]] ** [[Cytohematology]] ** [[cell biology|Cytology]] ([[Outline of cell biology|outline]]) ** [[Haemostasiology]] ** [[Histology]] ** [[Clinical immunology]] ** [[Clinical microbiology]] ** [[Molecular genetics]] ** [[Parasitology]] * [[Clinical physiology]] * [[Deathcare]] ** [[Funeral director]] ** [[Mortuary science]] * [[Dentistry]] ([[Outline of dentistry and oral health|outline]]) ** [[Dental hygienist|Dental hygiene]] and [[epidemiology]] ** [[Dental surgery]] ** [[Endodontics]] ** [[Dental implant|Implantology]] ** [[Oral and maxillofacial surgery]] ** [[Orthodontics]] ** [[Periodontics]] ** [[Prosthodontics]] * [[Dermatology]] * [[Emergency medicine]] ([[Outline of emergency medicine|outline]]) * [[Epidemiology]] * [[Geriatrics]] * [[Gynaecology]] * [[Health informatics]]/[[Clinical informatics]] * [[Hematology]] * [[Holistic medicine]] * [[Infectious disease]] * [[Intensive care medicine]] * [[Internal medicine]] ** [[Cardiology]] *** [[Cardiac electrophysiology]] ** [[Endocrinology]] ** [[Gastroenterology]] ** [[Hepatology]] ** [[Nephrology]] ** [[Neurology]] ** [[Oncology]] ** [[Pulmonology]] ** [[Rheumatology]] * [[Medical toxicology]] * [[Music therapy]] * [[Nursing]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) and [[dietetics]] * [[Obstetrics]] ([[Outline of obstetrics|outline]]) * [[Occupational hygiene]] * [[Occupational therapy]] * [[Occupational toxicology]] * [[Ophthalmology]] ** [[Neuro-ophthalmology]] * [[Optometry]] * [[Otolaryngology]] * [[Pathology]] * [[Pediatrics]] * [[Pharmaceutical sciences]] ** [[Pharmaceutical chemistry]] ** [[Toxicology|Pharmaceutical toxicology]] ** [[Pharmaceutics]] ** [[Pharmacocybernetics]] ** [[Pharmacodynamics]] ** [[Pharmacogenomics]] ** [[Pharmacognosy]] ** [[Pharmacokinetics]] ** [[Pharmacology]] ** [[Pharmacy]] * [[Physical fitness]] ** Group Fitness / [[aerobics]] ** [[Kinesiology]] / [[Exercise physiology]] / [[Performance science]] ** [[Personal fitness training]] * [[Physical therapy]] * [[Osteopathy]] * [[Physiotherapy]] * [[Podiatry]] * [[Preventive healthcare|Preventive medicine]] * [[Primary care]] ** [[General medical services|General practice]] * [[Psychiatry]] ([[Outline of psychiatry|outline]]) ** [[Forensic psychiatry]] * [[Psychosomatic medicine|Psychosomatic]] * [[Psychotherapy]] * [[Psychology]] ([[Outline of psychology|outline]]) * [[Therapy]] * [[Public health]] * [[Radiology]] * [[Recreational therapy]] * [[Physical medicine and rehabilitation|Rehabilitation medicine]] * [[Respiratory therapy]] * [[Sleep medicine]] * [[Speech–language pathology]] * [[Sports medicine]] * [[Surgery]] ** [[Bariatric surgery]] ** [[Cardiothoracic surgery]] ** [[Neurosurgery]] ** [[Orthoptics]] ** [[Orthopedic surgery]] ** [[Plastic surgery]] ** [[Trauma surgery]] ** [[Traumatology]] ** [[Anesthesiology]] * [[Traditional medicine]] * [[Urology]] ** [[Andrology]] * [[Veterinary medicine]] * [[Cosmetology]] * [[Cleaning]] * [[Decontamination]] * [[Sterilization (microbiology)]] * [[Sports medicine]] {{div col end}} === Military sciences === {{Main|Military science|Outline of military science and technology}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Amphibious warfare]] * [[Artillery]] * [[Battlespace]] ** [[Aerial warfare|Air]] ** [[Information warfare|Information]] ** [[Ground warfare|Land]] ** [[Naval warfare|Sea]] ** [[Space warfare|Space]] * [[Military campaign|Campaigning]] * [[Military engineering]] * [[Doctrine]] * [[Espionage]] * [[Game theory]] *[[Grand strategy]] ** [[Containment]] **[[Limited war]] ** [[Military science]] ([[Outline of military science and technology|outline]]) ** [[Philosophy of war]] ** [[Strategic studies]] ** [[Chess]] ** [[Total war]] ** [[War]] ([[Outline of war|outline]]) * [[Leadership]] * [[Military logistics|Logistics]] ** [[Materiel]] ** [[Military supply chain management|Supply chain management]] * [[Military operation]] * [[Military history]] ** [[Prehistoric warfare|Prehistoric]] ** [[Ancient warfare|Ancient]] ** [[Medieval warfare|Medieval]] ** [[Early modern warfare|Early modern]] ** [[Industrial warfare|Industrial]] ** [[Modern warfare|Modern]] ** [[Fourth-generation warfare]] * [[Military intelligence]] * [[Military law]] * [[Military medicine]] * [[Naval science]] ** [[Naval engineering]] ** [[Naval tactics]] ** [[Naval architecture]] *[[Military organization|Organization]] ** [[Command and control]] ** [[Doctrine]] ** [[Military education and training|Education and training]] ** [[Military engineering|Engineers]] ** [[Military intelligence|Intelligence]] ** [[Military rank|Ranks]] ** [[Staff (military)|Staff]] ** [[Military technology|Technology and equipment]] ** [[Military exercises]] ** [[Military simulation]] ** [[Military sports]] * [[Strategy]] ** [[Attrition warfare|Attrition]] ** [[Military deception|Deception]] ** [[Strategic defence|Defensive]] ** [[Offensive (military)|Offensive]] ** [[Counter-offensive]] ** [[Maneuver warfare|Maneuver]] ** [[Strategic goal (military)|Goal]] ** [[Naval strategy|Naval]] * [[Military tactics|Tactics]] ** [[Air combat manoeuvring|Aerial]] ** [[Battle]] ** [[Cavalry tactics|Cavalry]] ** [[Charge (warfare)|Charge]] ** [[Counter-attack]] ** [[Counter-insurgency]] ** [[Counter-intelligence]] ** [[Counter-terrorism]] ** [[Defensive fighting position|Foxhole]] ** [[Endemic warfare]] ** [[Guerrilla warfare]] ** [[Infiltration tactics|Infiltration]] ** [[Irregular warfare]] ** [[Morale]] ** [[Naval tactics]] ** [[Siege]] ** [[Surgical strike]] ** [[Tactical objective]] ** [[Trench warfare]] * [[Weapon|Military weapons]] ** [[Armoured warfare|Armor]] ** [[Artillery]] ** [[Biological warfare|Biological]] ** [[Cavalry]] ** [[Conventional warfare|Conventional]] ** [[Chemical warfare|Chemical]] ** [[Cyberweapon|Cyber]] ** [[Economic warfare|Economic]] ** [[Electronic warfare|Electronic]] ** [[Infantry]] ** [[Nuclear warfare|Nuclear]] ** [[Psychological warfare|Psychological]] ** [[Unconventional warfare|Unconventional]] * Other Military ** [[Arms control]] ** [[Arms race]] ** [[Assassination]] ** [[Asymmetric warfare]] ** [[Civil defense]] ** [[Clandestine operation]] ** [[Collateral damage]] ** [[Cold war (general term)]] ** [[Combat]] ** [[Covert operation]] ** [[Cyberwarfare]] ** [[Defense industry]] ** [[Disarmament]] ** [[Intelligence agency]] ** [[Laws of war]] ** [[Mercenary]] ** [[Military campaign]] ** [[Military operation]] ** [[Mock combat]] ** [[Network-centric warfare]] ** [[Paramilitary]] ** [[Principles of war]] ** [[Private defense agency]] ** [[Private military company]] ** [[Proxy war]] ** [[Religious war]] ** [[Security]] ** [[Special forces]] ** [[Special operations]] ** [[Theater (warfare)]] ** [[Theft]] ** [[Undercover operation|Undercover]] ** [[War crime]]s ** [[Warrior]] {{div col end}} === Public administration === {{Main|Public administration}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Civil service]] * [[Corrections]] * [[Conservation biology]] * [[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) * [[Disaster research]] * [[Disaster response]] * [[Emergency management]] * [[Emergency services]] * [[Fire safety]] (Structural [[fire protection]]) * [[Fire ecology]] (Wildland fire management) * [[Government]]al affairs * [[international relations|International affairs]] * [[Law enforcement]] * [[Peace and conflict studies]] * [[Police science]] * [[Policy studies]] ** [[Policy analysis]] * [[Public administration]] ** [[Nonprofit]] administration ** [[Non-governmental organization]] (NGO) administration ** [[Public policy doctrine]] ** [[Public policy school]] ** [[Regulation]] * [[Public safety]] * [[Public service]] {{div col end}} === Public policy === {{Main|Public policy}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Agricultural policy]] * [[Commercial policy]] * [[Cultural policy]] * [[Domestic policy]] * [[Drug policy]] ** [[Drug policy reform]] * [[Economic policy]] ** [[Fiscal policy]] ** [[Incomes policy]] ** [[Industrial policy]] ** [[Investment policy]] ** [[Monetary policy]] ** [[Tax policy]] * [[Education policy]] * [[Energy policy]] ** [[Nuclear energy policy]] ** [[Renewable energy policy]] * [[Environmental policy]] * [[Food policy]] * [[Foreign policy]] * [[Governance]] * [[Health policy]] ** [[Pharmaceutical policy]] ** [[Vaccination policy]] * [[Housing policy]] * [[Immigration policy]] * [[Knowledge policy]] * [[Language policy]] * [[Military policy]] * [[Science policy]] ** [[Climate change policy]] ** [[Stem cell research policy]] ** [[Space policy]] ** [[Technology policy]] * [[Security policy]] * [[Social policy]] * [[List of public policy topics by country|Public policy by country]] {{div col end}} === Social work === {{Main|Social work}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Child welfare]] * [[Community practice]] ** [[Community organizing]] ** [[Social policy]] * [[Human Services]] * [[Corrections]] * [[Gerontology]] * [[Medical social work]] * [[Mental health]] * [[School social worker|School social work]] {{div col end}} === Transportation === {{Main|Transport|Modes of transport}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Highway safety]] * [[Infographics]] * [[Intermodal passenger transport|Intermodal transportation studies]] * [[Logistics]] * [[Marine transportation]] ** [[Port management]] ** [[Seafaring]] * [[Operations research]] * [[Mass transit]] * [[Travel]] * [[Vehicles]] {{div col end}} ==پڻ ڏسو== {{Main|سائنس جون شاخون}} {{div col|colwidth=40em}} * [[Academia (disambiguation)|Academia]] ([[Outline of academia|outline]]) * [[Branches of science]] ([[Outline of science|outline]]) * [[Classification of Instructional Programs]] * [[Joint Academic Coding System]] * [[List of fields of doctoral studies in the United States]] * [[Lists of occupations]] * [[Art school]] * [[Academic genealogy]] * [[Curriculum]] * [[Interdisciplinarity]] * [[Knowledge organization]] * [[Transdisciplinarity]] * [[Classification of Instructional Programs]] {{div col end}} ==نوٽ== {{Reflist}} ==وڌيڪ مطالعي لاء== * {{cite book| last = Abbott| first = Andrew| title = Chaos of Disciplines| year = 2001| publisher = University of Chicago Press| isbn = 978-0-226-00101-2| url-access = registration| url = https://archive.org/details/chaosofdisciplin0023abbo}} * {{cite book| last1 = Oleson| first1 = Alexandra| last2 = Voss| first2 = John| title = The Organization of knowledge in modern America, 1860–1920| year = 1979| publisher = Johns Hopkins University Press| isbn = 0-8018-2108-8| url-access = registration| url = https://archive.org/details/organizationofkn00tes1}} * US Department of Education Institute of Education Sciences. [http://nces.ed.gov/ipeds/cipcode/default.aspx?y=55 ''Classification of Instructional Programs'' (CIP)]. National Center for Education Statistics. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://nces.ed.gov/pubs2002/cip2000/ Classification of Instructional Programs (CIP 2000)]: Developed by the U.S. Department of Education's National Center for Education Statistics to provide a [[taxonomic scheme]] that will support the accurate tracking, assessment, and reporting of fields of study and program completions activity. * [http://www.hesa.ac.uk/jacs/completeclassification.htm Complete JACS] ([[Joint Academic Classification of Subjects]]) from [[Higher Education Statistics Agency]] (HESA) in the [[United Kingdom]] * [[Australian and New Zealand Standard Research Classification]] [https://web.archive.org/web/20090913104221/http://www.arc.gov.au/pdf/ANZSRC_FOR_codes.pdf (ANZSRC 2008)] ([http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/1297.0Contents12008?opendocument&tabname=Summary&prodno=1297.0&issue=2008&num=&view= web-page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212234536/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/1297.0Contents12008?opendocument&tabname=Summary&prodno=1297.0&issue=2008&num=&view= |date=2010-12-12 }}) Chapter 3 and Appendix 1: Fields of research classification. * [http://www.thingsmadethinkable.com/item/fields_of_knowledge.php Fields of Knowledge], a zoomable map allowing the academic disciplines and sub-disciplines in this article be visualised. * [http://atlas-disciplines.unige.ch/ Sandoz, R. (ed.), ''Interactive Historical Atlas of the Disciplines'', University of Geneva] [[زمرو:خاڪا|تعليمي شعبا]] [[زمرو:تعليمي شعبا]] [[زمرو:عام حوالي جا خاڪا|تعليمي شعبا]] [[زمرو:تعليم سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:تعليمي درجي بندي نظام]] [[زمرو:سائنس-سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:اعلي تعليم سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:تعليم]] [[زمرو:تدريس]] [[زمرو:تدريسي شعبا]] [[زمرو:درسي علم]] [[زمرو:اعلي تعليم]] [[زمرو:درجا بندي نظام]] [[زمرو:عام حوالا]] [[زمرو:حوالا]] [[زمرو:درجابندي نظام بلحاظ موضوع]] ehin665nrf350z2pxe3h54bsfbtpsrg 404869 404868 2026-08-20T10:35:22Z Ibne maryam 17680 /* پڻ ڏسو */ 404869 wikitext text/x-wiki {{Short description|Academic fields of study or professions}} [[File:Academic_disciplines_(collage).jpg|thumb|مختلف تعليمي شعبن جي نمائندگي ڪندڙ تصويرن جو ڪولاج]] [[File:Disciplines_mind_map.jpg|thumb|اعليٰ سطحي شعبن ۽ پيشن جو نقشو]]هيٺ ڏنل [[خاڪو (فھرست)|خاڪو]] تعليمي شعبن جو جائزو ۽ موضوعي رهنمائي فراهم ڪري ٿو. ان ۾، درجي بندي جي اعليٰ ترين سطح تي موجود عنصر مثال طور، انساني علوم (Humanities) وسيع پيماني تي هڪجهڙائي رکندڙ شعبن جو مجموعو هوندو آهي؛ جڏهن ته ان کان هيٺين سطح تي موجود عنصر، مثال طور موسيقي هڪ اهڙو شعبو هوندو آهي جنهن کي ڪنهن حد تائين خودمختياري حاصل هوندي آهي ۽ اهو ان جي ماهرن لاءِ بنيادي سڃاڻپ جي حيثيت رکندو آهي. درجي بندي جي هيٺين سطحن تي ذيلي شعبا هوندا آهن، جن جو عام طور تي يونيورسٽي جي انتظامي ڍانچي يا عنوانن ۾ ڪو خاص ڪردار نه هوندو آهي. علم کي مختلف شعبن ۾ ورهايو يا ترتيب ڏيڻ لاءِ مناسب معيار ڪهڙو هجڻ گهرجي، اهو معاملو اڃا تائين بحث طلب آهي. ==بشريات== {{Main|بشريات|بشريات جو خاڪو}} * [[لسانيات]] * [[ادب]] * [[تاريخ]] * [[فلسفو]] * [[فن|فنيات]] * [[موسيقي]] * [[مذهب]] * [[قانون]] * [[قديم آثار|علم الآثار]] * [[انسانيات]] * [[سياست|سياسيات]] * [[اخلاقيات]] * [[ادراڪي اڀياس]] * [[الاھيات]] * [[انساني ڀلائي جو اڀياس]] * [[اينٿروپالاجي]] * [[بشريات]] * [[جرميات]] * [[سماجي اڀياس]] * [[سماجي ڀلائي]] * [[علم موجودات]] * [[علم ڪلام]] * [[پائيدار ترقي]] === پرفارمنگ آرٽ === {{Main|پرفارمنگ آرٽ جو خاڪو}} * * موسيقي (خاڪو) ** [[Accompaniment|Accompanying]] ** چيمبر موسيقي ** چرچ موسيقي ** ڪنڊڪٽنگ *** ڪورل ڪنڊڪٽنگ *** آرڪيسٽرل ڪنڊڪٽنگ *** ونڊ اينسمبل ڪنڊڪٽنگ ** ابتدائي موسيقي ** جاز اسٽڊيز (خاڪو) ** موسيقي جي ترڪيب ** موسيقي جي تعليم ** موسيقي جي صنف موسيقي *** موسيقي جي صنفن ۽ اندازن جي فهرست ** ميوزڪولوجي *** تاريخي ميوزڪولوجي *** سسٽميٽڪ ميوزڪولوجي *** نسلي موسيقيولوجي ** موسيقي جو نظريو ** آرڪيسٽرل اسٽڊيز ** آرگنالاجي *** آرگنالاجي ۽ تاريخي ڪي بورڊ *** پيانو *** تار، هارپ، عود ۽ گٽار (خاڪو) *** راڳ *** وڊ وائنڊ، پيتل ۽ پرڪشن ** ريڪارڊنگ * ناچ (خاڪو) ** ڪوريوگرافي ** ناچ جي نوٽيشن ** نسلي ڪوريولاجي ** ناچ جي تاريخ * ٽيليويزن (خاڪو) ** ٽيليويزن اسٽڊيز * ٿيٽر (خاڪو) ** اداڪاري ** هدايتڪاري ** ڊراماگرافي ** ٿيٽر جي تاريخ ** ميوزيڪل ٿيٽر ** ناٽڪ لکڻ ** ڪٺڙي پيتي ** منظرنامو ** اسٽيج ڊيزائن ** وينٽريلوڪزم * فلم (خاڪو) ** اينيميشن ** فلم تنقيد ** فلم سازي ** فلم ٿيوري ** فلم جو مطالعو ** لائيو ايڪشن * زباني ادب ** عوامي تقرير ** پرفارمنس شاعري ** ڳالهايل لفظ ** ڪهاڻي ٻڌائڻ * اليڪٽرانڪ راند ** آرڪيڊ راند ** آڊيو راند ** ويڊيو راندين جو خاڪو ===بصري فنون=== {{Main|بصري فنون}} * بصري فن (خاڪو) ** [[خطاطي]] ** [[فلم]] ** [[نقش نگاري]] ** [[چٽسالي]] ** [[مجسما سازي]] ** [[فوٽوگرافي]] ** [[اينيميشن]] ** [[ڪمپيوٽر اينيميشن]] * اطلاقي فن (خاڪو) **هنر *** [[آرائشي فن]] *** [[فيشن]] (خاڪو) *** [[پيپرماشي]] *** [[ٽيڪسٽائل آرٽ]] *** [[ڪاٺ جو ڪم]] *** [[ڌاتو جو ڪم]] *** [[برتن سازي]] *** [[گرافڪ ڊيزائن]]<ref>{{cite journal |title = Characteristics of Design as an Academic and Creative Discipline |last = Khaled Nabil |first = Al-Momani |journal = Kne Social Sciences |publisher = Ural Federal University |pages = 294–298 |date = 25 August 2020|doi = 10.18502/kss.v4i11.7560 |s2cid = 221710217 |doi-access = free }}</ref><ref>{{cite web |url = https://revistas.udistrital.edu.co/index.php/c14/article/view/10133 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220312145640/https://revistas.udistrital.edu.co/index.php/c14/article/view/10133 |archive-date = 12 March 2022 |url-status = dead |title = Vigencia de la Bauhaus en la formación académica de los diseñadores gráficos |trans-title=Currency of the Bauhaus in the academic training of graphic designers |last = Bravo |first = Rafael Ángel |publisher = Francisco José de Caldas District University |date = 4 March 2016 |language = es}}</ref><ref>{{cite web |url = https://catalog.cos.edu/areas-study/graphic-design/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20210922013152/https://catalog.cos.edu/areas-study/graphic-design/ |archive-date = 22 September 2021 |url-status = dead |title = Graphic Design |publisher = College of the Sequoias |access-date = 26 August 2022}}</ref> ** [[فن تعمير]] (فنِ تعمير جو خاڪو) *** اندروني فنِ تعمير *** منظري فنِ تعمير **** منظري ڊيزائن **** منظري رٿا بندي *** تعميراتي تجزياتي اڀياس *** تاريخي ورثي جي حفاظت *** اندروني ڊيزائن (اندروني فنِ تعمير) *** فني ڊرائنگ * آرٽ ڊائريڪٽر * [[فنون لطيفه]] ** گرافڪ آرٽس *** ڊرائنگ (خاڪو) *** پرنٽ ميڪنگ (ڇپائيءَ جو فن) *** [[چٽسالي]] (خاڪو) *** [[فوٽوگرافي]] (خاڪو) ** [[مجسما سازي]] (خاڪو) * ڊجيٽل آرٽ ** [[اينيميشن]] ** ٿري ڊي (3D) ماڊلنگ. ** ڊجيٽل پينٽنگ ** اسٽوڊيو آرٽ * [[Mixed media]] * [[کاڌي جو فن]] ** کاڌي جي فوٽوگرافي ** کاڌي جي پيشڪش ** اعليٰ معيار جو کاڌو (Gourmet) ===تاريخ=== {{Main|تاريخ جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[Social science]]'' * [[Prehistory]] * [[Ancient history]] ** [[Ancient Egypt]] ** [[Carthage]] ** [[Ancient Greece|Ancient Greek history]] ([[Outline of ancient Greece#General history of ancient Greece|outline]]) ** [[Ancient Rome|Ancient Roman history]] ([[Outline of ancient Rome|outline]]) *** [[History of the Constitution of the Roman Republic|History of the Roman Republic]] *** [[History of the Roman Empire]] ** [[Ancient China|Ancient Chinese history]] ([[Outline of ancient China|outline]]) ** [[Ancient Near East|Ancient Middle Eastern history]] **[[Assyria]]n Civilization **[[Bronze Age]] Civilizations ** [[Historicity of the Bible|Biblical history]] ** [[Indus Valley Civilisation|History of the Indus Valley Civilization]] ** [[Preclassic Maya]] ** [[History of Mesopotamia]] ** [[The Stone Age]] ** [[Yangtze civilization|History of the Yangtze civilization]] ** [[Yellow River civilization|History of the Yellow River civilization]] * [[Modern history]] * [[History of Asia|Asian history]] ** [[History of China|Chinese history]] ** [[History of Japan|Japanese history]] ** [[History of Korea|Korean history]] ** [[History of Mongolia|Mongolian history]] ** [[History of India|Indian history]] ([[Outline of ancient India|outline]]) ** [[History of Indonesia|Indonesian history]] ** [[History of Turkey|Turkish history]] ** [[History of Iran|Iranian history]] ** [[History of Vietnam|Vietnamese history]] ** [[History of the Philippines|Philippine history]] * [[History of Australia|Australian history]] * [[History of Europe|European history]] ** [[History of the United Kingdom|British history]] ** [[History of France|French history]] ** [[History of Germany|German history]] ** [[History of the Netherlands|Dutch history]] ** [[History of Italy|Italian history]] ** [[History of Spain|Spanish history]] ** [[History of Portugal|Portuguese history]] ** [[History of Poland|Polish history]] ** [[History of the Balkans|Balkan history]] ** [[History of Scandinavia|Scandinavian history]] *** [[History of Sweden|Swedish history]] *** [[History of Norway|Norwegian history]] *** [[History of Denmark|Danish history]] *** [[History of Finland|Finnish history]] *** [[History of Iceland|Icelandic history]] ** [[History of Russia|Russian history]] * [[African history]] ** [[History of South Africa|South African history]] ** [[History of Egypt|Egyptian history]] ** [[East and Central African history]] ** [[History of Nigeria|Nigerian history]] * [[Pre-Columbian era]] history * [[History of the Americas|Pan-American history]] ** [[History of North America|North American history]] *** [[History of the United States|American history]] *** [[History of Canada|Canadian history]] *** [[History of Mexico|Mexican history]] *** [[History of Cuba|Cuban history]] ** [[History of South America|South American history]] *** [[History of Latin America|Latin American history]] *** [[History of Brazil|Brazilian history]] *** [[History of Colombia|Colombian history]] *** [[History of Venezuela|Venezuelan history]] *** [[History of Peru|Peruvian history]] *** [[History of Argentina|Argentine history]] ** [[Pre-Columbian era]] *** [[History of the Maya civilization|Mayan history]] *** [[History of the Aztecs|Aztec history]] *** [[History of the Incas|Inca history]] *** [[Mississippian culture]]* [[Art History]] * [[History of Latin America|Latin American history]] * [[تاريخ اسلام]] * [[Jewish history]] * [[Cultural history]] * [[Ecclesiastical history of the Catholic Church]] * [[Economic history of the world|Economic history]] * [[Environmental history]] * [[Intellectual history]] * [[History of philosophy|Philosophical history]] ** [[Ancient philosophy]] ** [[Contemporary philosophy]] ** [[Medieval philosophy]] *** [[Humanism]] ([[Outline of humanism|outline]]) *** [[Scholasticism]] ** [[Modern philosophy]] * [[Political history]] ** [[History of political thought]] * [[Public history]] * [[History of science|Scientific history]] * [[History of Technology|Technological history]] * [[World history (field)|World history]] {{div col end}} ===ٻوليون ۽ ادب=== {{Main|ادب جو خاڪو}} ''[[Linguistics]] listed in Social science'' * [[Comics studies]] * [[Classics]] ([[Outline of classical studies|outline]]) * [[Comparative literature]] * [[Creative writing]] ** [[شاعري]] ** [[نثر]] ** [[Non-fiction]] ** [[Fiction]] ([[Outline of fiction|outline]]) ** [[Creative nonfiction]] ** [[Literary journalism]] ** [[Screenwriting]] ** [[Playwrighting]] * [[English studies]] * [[English literature]] * [[History of literature]] ** [[Ancient literature]] ** [[Medieval literature]] ** [[Post-colonial literature]] ** [[Post-modern literature]] * [[Literary genre]] * [[Literary theory]] ** [[Critical theory]] ([[Outline of critical theory|outline]]) ** [[Literary criticism]] ** [[Poetics]] ** [[Rhetoric]] * [[Language]]s ** [[Business English]] ** [[Classical language]] ** [[Modern language]] ** [[Standard English]] ** [[World Englishes]] * [[World literature]] ** [[American literature]] *** [[African-American literature]] *** [[Southern literature]] ** [[British literature]] ** [[Canadian literature]] ** [[Indian English literature]] ** [[Irish literature]] ** [[New Zealand literature]] ** [[Scottish literature]] ** [[South African literature]] ** [[Welsh literature]] {{div col end}} ===قانون=== {{Main|قانون جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[Social science]]'' * [[Legal management (academic discipline)]] ** [[Corporate law]] ** [[Mercantile law]] ** [[Business law]] * [[Administrative law]] * [[Canon law]] * [[Comparative law]] * [[Constitutional law]] * [[Competition law]] * [[Criminal law]] ** [[Criminal procedure]] ** [[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) *** [[Police science]] *** [[Forensic science]] ([[Outline of forensic science|outline]]) * [[اسلامي قانون]] * [[Jewish law]] ([[Outline of Jewish law|outline]]) * [[Jurisprudence]] ([[Philosophy of Law]]) * [[Civil law (common law)|Civil law]] ** [[Admiralty law]] ** [[Animal law]]/[[Animal rights]] ** [[Common law]] ** [[Corporations]] ** [[Civil procedure]] ** [[Contract law]] ** [[Environmental law]] ** [[Family law]] ** [[Federal law]] ** [[International law]] *** [[Public international law]] *** [[Supranational law]] ** [[Labor law]] ** [[Paralegal]] studies ** [[Property law]] ** [[Tax law]] ** [[Tort law]] ([[Outline of tort law|outline]]) * [[Law enforcement]] ([[Outline of law enforcement|outline]]) * [[Procedural law]] * [[Substantive law]] ===فلسفو=== {{Main|فلسفو|فلسفي جو خاڪو}} ان کي هڪ الڳ حيثيت حاصل آهي ۽ اهو درجابندي جي بلند ترين سطح تي موجود هڪ باب يا داخلا آهي. * [[جماليات]] (خاڪو) / فن جو فلسفو. * اطلاقي فلسفو ** ** معيشت جو فلسفو ** تعليم جو فلسفو ** انجنيئرنگ جو فلسفو ** تاريخ جو فلسفو ** ٻوليءَ جو فلسفو ** قانون جو فلسفو ** رياضيات جو فلسفو ** موسيقيءَ جو فلسفو ** نفسيات جو فلسفو ** مذهب جو فلسفو ** طبعي سائنسن جو فلسفو *** حياتيات جو فلسفو *** ڪيمسٽريءَ جو فلسفو *** فزڪس جو فلسفو ** سماجي سائنس جو فلسفو ** ٽيڪنالاجي جو فلسفو. ** نظامن جو فلسفو ** سياسي ۽ سماجي فلسفو *** انارڪزم / لا-حڪومتيت (خاڪو) ***عورتن جي حقن بابت فلسفو ***جنسي لاڳاپن ۽ ڪردارن بابت ’مينو اسفيئر‘ (Manosphere) جا نظرياتي مڪتبِ فڪر. ***لبرٽيرينزم / انفرادي آزاديءَ جو فلسفو (خاڪو) مارڪسزم * [[Epistemology]] ([[Outline of epistemology|outline]]) * علمِ ادراڪ يا علمِ العلم (خاڪو). جواز (Justification). دليلن ۾ غلطيون. * اخلاقيات (خاڪو). اطلاقي اخلاقيات. جانورن جا حق. حياتياتي اخلاقيات (Bioethics). ماحولياتي اخلاقيات. ميٽا-ايٿڪس (اخلاقيات بابت فلسفو). اخلاقي نفسيات، وضاحتي اخلاقيات، قدرن جو نظريو (Value theory). معياري اخلاقيات (Normative ethics). فضيلت واري اخلاقيات (Virtue ethics). * منطق (خاڪو). رياضياتي منطق. فلسفيانه منطق. * ميٽا-فلسفو (فلسفي بابت فلسفو). * ما بعد الطبيعات / مٽا فزڪس (خاڪو). * عمل جو فلسفو. جبريت (Determinism) ۽ آزاد مرضي. وجوديات (Ontology). ذھن جو فلسفو. درد جو فلسفو. مصنوعي ذهانت جو فلسفو. ادراک جو فلسفو. نيورو-فلسفو (اعصابي نظام ۽ فلسفي جو ميلاپ). مڪان ۽ زمان جو فلسفو. مقصديت / غايتيات (Teleology). خدا پرستي ۽ الحاد. فلسفيانه روايتون ۽ مڪتبِ فڪر. افريقي فلسفو. تجزيي وارو فلسفو (Analytic philosophy). اسلامي فلسفو. ارسطو جو فلسفو (Aristotelianism). افلاطون جو فلسفو (Platonism). ڪانٽينينٽل فلسفو (يورپي برِاعظمي فلسفو). مشرقي فلسفو. عورتن جي حقن بابت فلسفو. اسلامي فلسفو. افلاطون جو فلسفو. فلسفي جي تاريخ. قديم فلسفو. وچئين دور جو فلسفو. اسڪولاسٽڪ فلسفو (مذهبي-فلسفيانه روايت). * انسان دوستي / هيومنزم (خاڪو). جديد فلسفو. عصرِ حاضر جو فلسفو. ** [[Theory of justification|Justification]] ** [[List of informal fallacies|Reasoning errors]] * [[Ethics]] ([[Outline of ethics|outline]]) ** [[Applied ethics]] *** [[Animal rights]] *** [[Bioethics]] *** [[Environmental ethics]] ** [[Meta-ethics]] ** [[Moral psychology]], [[Descriptive ethics]], [[Value theory]] ** [[Normative ethics]] *** [[Virtue ethics]] * [[منطق]] ([[Outline of logic|outline]]) ** [[Mathematical logic]] ** [[Philosophical logic]] * [[Meta-philosophy]] * [[Metaphysics]] ([[Outline of metaphysics|outline]]) ** [[Action (philosophy)|Philosophy of Action]] ** [[Determinism]] and [[Free will]] ** [[Ontology]] ** [[Philosophy of mind]] *** [[Pain (philosophy)|Philosophy of pain]] *** [[Philosophy of artificial intelligence]] *** [[Philosophy of perception]] *** [[Neurophilosophy]] ** [[Philosophy of space and time]] ** [[Teleology]] ** [[Theism]] and [[Atheism]] * [[Philosophical movement|Philosophical traditions and schools]] ** [[African philosophy]] ** [[Analytic philosophy]] ** [[Aristotelianism]] ** [[Continental philosophy]] ** [[Eastern philosophy]] ** [[Feminist philosophy]] ** [[Islamic philosophy]] ** [[Platonism]] * [[History of philosophy]] ** [[Ancient philosophy]] ** [[Medieval philosophy]] *** [[Scholasticism]] *** [[Humanism]] ([[Outline of humanism|outline]]) ** [[Modern philosophy]] ** [[Contemporary philosophy]] * <bdi>[[:زمرو:اخلاقيات|اخلاقيات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سائنس جو فلسفو|سائنس جو فلسفو]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سماج فلسفو|سماج فلسفو]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:سياسي فلاسافي|سياسي فلاسافي]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:علميات|علميات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:مابعد الطبعيات|مابعد الطبعيات]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:منطق|منطق]]</bdi> * <bdi>[[:زمرو:نظرياتي فلسفو|نظرياتي فلسفو]]</bdi> ===مذهبي تعليم=== {{Main|Religious studies|Outline of religion}} ''Also regarded as a [[social science]]'' * [[History of Religion]] * [[Anthropology of religion|Anthropology of Religion]] * [[Sociology of Religion]] * [[Psychology of Religion]] * [[Phenomenology of Religion]] * [[Philosophy of Religion]] * [[Comparative religion]] * [[Mythology]] and [[Folklore]] * [[Theism]] * [[Irreligion]] ===الاھيات=== {{Main|Divinity (academic discipline)}} * [[Canon law]] * [[History of Christianity|Church history]] * Field ministry ** [[Pastoral counseling]] ** [[Pastoral theology]] ** [[Religious education]] techniques ** [[Homiletics]] ** [[Liturgy]] ** [[Sacred music]] ** [[Missiology]] * [[Hermeneutics]] * Scriptural study and languages ** [[Avestan]] ** [[Biblical Hebrew language|Biblical Hebrew]] ** [[Biblical studies]]/[[Sacred Scripture]] ** [[Classical Arabic]] ** [[Classical Armenian]] ** [[Coptic language|Coptic]] ** [[Ge'ez]] ** [[Koine Greek]] ** [[Latin]] ** [[Old Church Slavonic]] ** [[Old Georgian]] ** [[Pali]] ** [[Syriac language|Syriac]] ** [[Vedic Sanskrit]] ([[Vedas]]) * [[Theology]] ([[Outline of theology|outline]]) ** [[Dogmatic theology]] ** [[Ecclesiology]] ** [[Sacrament]]al theology ** [[Systematic theology]] ** [[Christian ethics]] **[[Hindu ethics]] ** [[Moral theology]] ** [[Historical theology]] ===مذهبي اڀياس=== {{Main|Outline of theology}} {{See also|List of religions and spiritual traditions}} * [[اسلاميات|اسلام جو اڀياس]] * [[Biblical studies]] ** [[Biblical Hebrew]], [[Koine Greek]], [[Aramaic]] * [[Buddhist philosophy|Buddhist theology]] ** [[Pali language|Pali Studies]] * [[Christian theology]] ([[Outline of Christian theology|outline]]) ** [[Anglican theology]] ** [[Baptist theology]] ** [[Catholic theology]] ** [[Eastern Orthodox theology]] ** [[Protestant theology]] * [[Hindu theology]] ** [[Sanskrit language|Sanskrit Studies]] **[[Dravidian studies|Dravidian Studies]] * [[Jewish theology (disambiguation)|Jewish theology]] * [[Muslim theology]] ** [[Arabic language|Arabic Studies]] *[[Buddhist studies]] ===مذهب=== {{Main|Religion|Religious studies|Outline of religion}} {{See also|List of religions and spiritual traditions}} * [[Abrahamic religions]] ** [[Christianity]] ([[Outline of Christianity|outline]]) *** [[Christian theology]] ([[Outline of Christian theology|outline]]) ** [[Islam]] ([[Outline of Islam|outline]])/ [[Islamic studies]] ** [[Judaism]] ([[Outline of Judaism|outline]])/ [[Jewish studies]] * [[Apologetics]] * [[Indian religions]] ** [[Buddhism]] ([[Outline of Buddhism|outline]])/ [[Buddhist studies]] ** [[Hinduism]] ([[Outline of Hinduism|outline]]) ** [[Jainism]] ** [[Sikhism]] ([[Outline of Sikhism|outline]]) * [[East Asian religions]] ** [[Chinese folk religion]] ** [[Confucianism]] ** [[Shinto]] ** [[Daoism]] ([[Outline of Taoism|outline]]) ** [[I-Kuan Tao]] ** [[Caodaism]] ** [[Chondogyo]] ** [[Tenrikyo]] ** [[Oomoto]] * Other religions ** [[Religion in Africa|African religions]] ** [[Ancient Egyptian religion]] ** [[Indigenous peoples of the Americas|Native American religions]] ** [[Gnosticism]] ** [[Occult]] ** [[Western Esotericism (academia)|Esotericism]] ** [[Mysticism]] ** [[Spirituality]] ** [[New religious movements]] ** [[Sumerian religion]] ** [[Zoroastrianism]] * [[Comparative religion]] * [[Mythology]] and [[Folklore]] * [[Theism]] * [[Irreligion]] ** [[Agnostic]]ism ** [[Atheism]] ([[Outline of atheism|outline]]) and [[religious humanism]] ** [[Nontheism]] ==سماجي سائنس== {{Main|سماجي سائنس|سماجي سائنس جو خاڪو}} * [[نفسيات]] * [[تعليمي سائنس]] * [[انفارميشن سائنس]] * [[لائبريري سائنس]] * [[سسٽم سائنس]] * [[سماجي سائنس]] * [[سياسي سائنس]] * [[اقتصاديات]] * [[جاگرافي]] * [[تاريخ]] * [[فلسفو]] * [[سياسي تاريخ]] ===اينٿروپالاجي=== {{Main|Outline of anthropology}} * [[Archaeology]] ([[Outline of archaeology|outline]]) ** [[Biocultural anthropology]] ** [[Feminist archaeology]] ** [[Maritime archaeology]] * [[Anthropological criminology]] * [[Anthropological linguistics]] ** [[Descriptive linguistics|Synchronic linguistics]] (or [[Descriptive linguistics]]) ** [[Diachronic linguistics]] (or [[Historical linguistics]]) ** [[Ethnolinguistics]] ** [[Semiotic anthropology]] ** [[Sociolinguistics]] * [[Anthrozoology]] * [[Biological anthropology]] ** [[Dual inheritance theory|Gene-culture coevolution]] ** [[Evolutionary anthropology]] ** [[Forensic anthropology]] ** [[Human behavioral ecology]] ** [[Human evolution]] ** [[Medical anthropology]] ** [[Molecular anthropology]] ** [[Neuroanthropology]] ** [[Nutritional anthropology]] ** [[Paleoanthropology]] ** [[Population genetics]] ** [[Primatology]] * [[Biocultural anthropology]] * [[Cultural anthropology]] ** [[Anthropology of development]] ** [[Anthropology of religion]] ** [[Applied anthropology]] ** [[Cognitive anthropology]] ** [[Cyborg anthropology]] ** [[Digital anthropology]] ** [[Digital culture]] ** [[Ecological anthropology]] ** [[Economic anthropology]] ** [[Environmental anthropology]] ** [[Ethnobiology]] ** [[Ethnobotany]] ** [[Ethnography]] ** [[Ethnohistory]] ** [[Ethnology]] ** [[Ethnomuseology]] ** [[Ethnomusicology]] ** [[Feminist anthropology]] ** [[Folklore]] ** [[Kinship]] ** [[Legal anthropology]] ** [[Mythology]] ** [[Missiology]] ** [[Political anthropology]] ** [[Political economy in anthropology|Political economic anthropology]] ** [[Psychological anthropology]] ** [[Public anthropology]] ** [[Symbolic anthropology]] ** [[Transpersonal anthropology]] ** [[Urban anthropology]] * [[Linguistic anthropology]] * [[Social anthropology]] ** [[Anthropology of art]] ** [[Anthropology of institutions]] ** [[Anthropology of media]] ** [[Visual anthropology]] * [[Sociocultural anthropology]] ===قديم آثار جو اڀياس=== {{Main|Archaeology|Outline of archaeology|Archaeological sub-disciplines}} * [[Aerial archaeology]] * [[Aviation archaeology]] * [[Anthracology]] * [[Archaeo-optics]] * [[Archaeoacoustics]] * [[Archaeoastronomy]] * [[Archaeogeography]] * [[Archaeological culture]] * [[Archaeological theory]] ** [[Great ages archaeology]] ** [[Functionalism (sociology)|Functionalism]] ** [[Processualism]] ** [[Post-processualism]] ** [[Cognitive archaeology]] ** [[Gender archaeology]] ** [[Feminist archaeology]] * [[Archaeometry]] ** [[Archaeogenetics]] ** [[Bioarchaeology]] ** [[Computational archaeology]] ** [[Dendrochronology]] ** [[Geoarchaeology]] ** [[Isotope analysis]] ** [[Palynology]] ** [[Radiocarbon dating]] ** [[Zooarchaeology]] * [[Archaeology of religion and ritual]] * [[Archaeology of trade]] * [[Archaeomythology]] * [[Architectural analytics]] * [[Battlefield archaeology]] * [[Calceology]] * [[Conflict archaeology]] * [[Data archaeology]] * [[Digital archaeology]] * [[Experimental archaeology]] * [[Environmental archaeology]] * [[Ethnoarchaeology]] * [[Forensic archaeology]] * [[Glyptology]] * [[History of archaeology]] * [[Household archaeology]] * [[Landscape archaeology]] and [[Landscape history]] * [[Manuscriptology]] * [[Maritime archaeology]] * [[Media archaeology]] * [[Modern archaeology]] ** [[Settlement archaeology]] * [[Music archaeology]] * [[Osteology]] * [[Palaeoarchaeology]] * [[Paleoanthropology]] * [[Paleoethnobotany]] * [[Paleopathology]] * [[Paleoradiology]] * [[Taphonomy]] * [[Urban archaeology]] * [[Historical archaeology]] ** [[Prehistoric archaeology]] ** [[protohistoric archaeology]] ** [[Biblical archaeology]] ** [[Classical archaeology]] ** [[Egyptology]] ** [[Assyriology]] ** [[Etruscology]] ** [[Near Eastern archaeology]] ** [[Medieval archaeology]] ** [[Post-medieval archaeology]] ** [[Industrial archaeology]] ** [[Contemporary archaeology]] ===ڪاروبار=== {{Main|Business|Outline of business|Business education}} * [[Accounting]] ** [[Accounting research]] ** [[Accounting scholarship]] * [[Business administration]] * [[Business analysis]] * [[Business ethics]] * [[Business law]] * [[Corporate governance]] * [[E-Business]] * [[Entrepreneurship]] * [[Decision science]] * [[Finance]] ([[Outline of finance|outline]]) * [[Industrial relations|Industrial and labor relations]] ** [[Collective bargaining]] ** [[Human resources]] ** [[Organizational studies]] ** [[Labor economics]] ** [[Labor history (discipline)|Labor history]] * [[Information technology]] ([[Outline of information technology|outline]]) ** [[Information systems]] ([[Business informatics]]) ** [[Management information systems]] ** [[Health informatics]] * [[International trade]] * [[Management]] ([[Outline of business management|outline]]) * [[Marketing]] ([[Outline of marketing|outline]]) * [[Operations management]] * [[Purchasing]] * [[Risk management]] and [[insurance]] * [[Strategy]] or [[Strategic Management]] * [[Systems science]] ===اقتصاديات=== {{Main|Outline of economics}} * [[Agricultural economics]] * [[Anarchist economics]] * [[Applied economics]] * [[Behavioural economics]] * [[Bioeconomics (biophysical)|Bioeconomics]] * [[Business]] * [[Complexity economics]] * [[Computational economics]] * [[Consumer economics]] * [[Development economics]] * [[Digital economy]] * [[Ecological economics]] * [[Econometrics]] * [[Economic geography]] * [[Economic history]] * [[Economic sector]] * [[Economic sociology]] * [[Economic systems]] * [[Economic value]] * [[Education economics]] * [[Energy economics]] * [[Entrepreneurial economics]] * [[Environmental economics]] * [[Evolutionary economics]] * [[Experimental economics]] * [[Feminist economics]] * [[Family economics]] * [[Financial economics]] * [[Financial econometrics]] * [[Green economics]] * [[Economic growth|Growth economics]] * [[Human development theory]] * [[Industrial organization]] * [[Information economics]] * [[Institutional economics]] * [[International economics]] * [[Islamic economics]] * [[JEL classification codes]] in searching for articles by fields in economics journals * [[Knowledge economy]] * [[Labor economics]] * [[Health economics]] * [[Law and economics]] * [[Macroeconomics]] * [[Managerial economics]] * [[Market economy]] * [[Marxian economics]] * [[Mathematical economics]] * [[Microeconomics]] * [[Monetary economics]] * [[Neuroeconomics]] * [[Participatory economics]] * [[Political economy]] * [[Public economics]] * [[Public choice]] * [[Public finance]] * [[Real estate economics]] * [[Resource economics]] * [[Social choice theory]] * [[Socialist economics]] * [[Socioeconomics]] * [[Transport economics]] * [[Welfare economics]] === Futurology === '''(also known as future studies or prospective studies)''' ''Main articles: [[Outline of futures studies]] and [[Futures studies]]'' * [[Cashless society]] * [[Climate]] ===جاگرافي=== {{Main|جاگرافي|جاگرافي جو خاڪو}} * [[Physical geography]] (is also listed in [[Earth Science]]) ** [[Water vapour#In Earth's atmosphere|Atmology]] ** [[Biogeography]] ** [[Climatology]] *** [[Palaeoclimatology]] ** [[Coastal geography]] ** [[Emergency management]] ** [[Environmental geography]] ** [[Geobiology]] ** [[Geochemistry]] ** [[Geographic information system]]s ** [[Geology]] ** [[Geomatics]] ** [[Geomorphology]] ** [[Geodesy]] ** [[Geophysics]] ** [[Glaciology]] ** [[Hydrology]]/[[Hydrography]] *** [[Glaciology]] *** [[Limnology]] *** [[Biogeochemistry]] *** [[Oceanography]] ** [[Landscape ecology]] ** [[Lithology]] ** [[Meteorology]] ** [[Mineralogy]] ** [[Oceanography]] ** [[Palaeogeography]] ** [[Palaeontology]] ** [[Petrology]] ** [[Quaternary science]] ** [[Pedology|Soil geography]] * [[Human geography]] ** [[Behavioural geography]] ** [[Cognitive geography]] ** [[Cultural geography]] *** [[Feminist geography]] ** [[Development geography]] ** [[Economic geography]] ** [[Health geography]] ** [[Historical geography]] ** [[Language geography]] ** [[Mathematical geography]] ** [[Marketing geography]] ** [[Military geography]] ** [[Political geography]] and [[Geopolitics]] ** [[Population geography]] ** [[Religion geography]] ** [[Social geography]] ** [[Children's geographies]] ** [[Strategic geography]] ** [[Time geography]] ** [[Tourism geography]] ** [[Transport geography]] ** [[Urban geography]] * [[Integrated geography]] * [[Cartography]] ([[Outline of cartography|outline]]) ** [[Celestial cartography]] ** [[Planetary cartography]] ** [[Topography]] * [[Navigation]] * [[Regional geography]] * [[Remote sensing]] ===لسانيات=== {{Main|لسانيات|لسانيات جو خاڪو}} ''Also regarded as a [[formal science]]'' * [[Applied linguistics]] * [[Composition studies]] * [[Computational linguistics]] * [[Discourse analysis]] * [[English studies]] * [[Etymology]] * [[Grammar]] * [[Grammatology]] * [[Historical linguistics]] * [[History of linguistics]] * [[Interlinguistics]] * [[Lexicology]] * [[Linguistic typology]] * [[Morphology (linguistics)|Morphology]] * [[Natural language processing]] * [[Philosophy of language]] * [[Philosophy of linguistics]] * [[Linguistic philosophy]] * [[Philology]] * [[Phonetics]] * [[Phonology]] * [[Pragmatics]] * [[Psycholinguistics]] * [[Rhetoric]] * [[Semantics]] * [[Semiotics]] ([[Outline of semiotics|outline]]) * [[Sociolinguistics]] * [[Syntax]] * [[Terminology science]] * [[Usage]] * [[Word usage]] ===سياسي سائنس=== {{Main|سياست|سياسي سائنس|سياسي سائنس جو خاڪو}} * [[Politics of the United States|American politics]] * [[Politics of Canada|Canadian politics]] * [[Civics]] * [[Health politics]] * [[Biopolitics]] * [[Comparative politics]] * [[European studies]] * [[Geopolitics]] ([[Political geography]]) * [[Indian politics]] * [[International relations]] * [[International organization]]s * [[Nationalism studies]] * [[Peace and conflict studies]] * [[Policy studies]] * [[Theories of political behavior|Political behavior]] * [[Political culture]] * [[Political economy]] * [[Political history]] * [[Political philosophy]] * [[Public administration]] ** [[Nonprofit organization|Nonprofit administration]] ** [[Non-governmental organization|Non-governmental organization (NGO) administration]] * [[Public law]] * [[Public policy]] * [[Psephology]] * [[Social choice theory]] * [[Singapore politics]] ===نفسيات=== {{Main|نفسيات|نفسيات جو خاڪو}} * [[Abnormal psychology]] * [[Applied psychology]] * [[Biological psychology]] * [[Clinical neuropsychology]] * [[Clinical psychology]] * [[Cognitive psychology]] * [[Community psychology]] * [[Comparative psychology]] * [[Conservation psychology]] * [[Consumer psychology]] * [[Counseling psychology]] * [[Criminal psychology]] * [[Cultural psychology]] ** [[Asian psychology]] ** [[Black psychology]] * [[Developmental psychology]] * [[Differential psychology]] * [[Ecological psychology]] * [[Educational psychology]] * [[Environmental psychology]] * [[Evolutionary psychology]] * [[Experimental psychology]] * [[Group dynamics|Group psychology]] * [[Journal of Family Psychology|Family psychology]] * [[Feminine psychology]] * [[Forensic developmental psychology]] * [[Forensic psychology]] * [[Health psychology]] * [[Humanistic psychology]] * [[Indigenous psychology]] * [[Legal psychology]] * [[Mathematical psychology]] * [[Media psychology]] * [[Medical psychology]] * [[Military psychology]] * [[Moral psychology]] and [[Descriptive ethics]] * [[Music psychology]] * [[Neuropsychology]] * [[Occupational health psychology]] * [[Occupational psychology]] * [[Industrial and organizational psychology|Organizational psychology]] (a.k.a., [[Industrial Psychology]]) * [[Parapsychology]] ([[Outline of parapsychology|outline]]) * [[Pediatric psychology]] * [[Pedology (children study)]] * [[Personality psychology]] * [[Phenomenology (psychology)|Phenomenology]] * [[Political psychology]] * [[Positive psychology]] * [[Problem solving]] * [[Psychoanalysis]] * [[Psychobiology]] * [[Psychology of religion]] * [[Psychometrics]] * [[Psychopathology]] ** [[Child psychopathology]] * [[Psychophysics]] * [[Quantitative psychology]] * [[Rehabilitation Psychology (journal)|Rehabilitation psychology]] * [[School psychology]] * [[Social psychology]] * [[Sport psychology]] * [[Traffic psychology]] * [[Transpersonal psychology]] * [[Travel psychology]] ===سماجيات=== {{Main|سماجيات|سماجيات جو خاڪو}} * [[Analytical sociology]] * [[Applied sociology]] ** [[Leisure studies]] ** [[Political sociology]] ** [[Public sociology]] ** [[Social engineering (political science)|Social engineering]] * [[Architectural sociology]] * [[Area studies]] ** [[African studies]] ** [[American studies]] *** [[Appalachian studies]] *** [[Canadian studies]] *** [[Latin American studies]] ** [[Asian studies]] *** [[Central Asian studies]] *** [[East Asian studies]] *** [[Filipinology]] *** [[Iranian studies]] *** [[Japanese studies]] *** [[Korean studies]] *** [[Sinology]] ([[Outline of sinology|outline]]) *** [[Indology]] (South Asian studies) **** [[Bengal studies]] **** [[Dravidian studies]] (Dravidology) **** [[Tamilology]] **** [[Pakistan studies]] **** [[Sindhology]] *** [[Southeast Asian studies]] *** [[Thai studies]] ** [[Australian studies]] ** [[European studies]] *** [[Celtic studies]] *** [[German studies]] *** [[Sociology in Poland]] *** [[Scandinavian studies]] *** [[Slavic studies]] ** [[Middle Eastern studies]] *** [[Arab studies]] *** [[Assyriology]] *** [[Egyptology]] *** [[Jewish studies]] * [[Collective behavior|Behavioral sociology]] * [[Chinese sociology]] * [[Collective behavior]] ** [[Social movements]] ** [[Activism]] * [[Social phenomenon]] * [[Community informatics]] ** [[Social network analysis]] * [[Comparative sociology]] * [[Conflict theories|Conflict theory]] * [[Criminology]]/[[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) * [[Critical management studies]] * [[Critical sociology]] * [[Cultural sociology]] * [[Cultural studies]]/[[ethnic studies]] ** [[Africana studies]] ** [[Cross-cultural studies]] ** [[Culturology]] ** [[Deaf studies]] ** [[Ethnology]] ** [[Utopian studies]] ** [[Whiteness studies]] * [[Demography]]/[[Population (human biology)|Population]] * [[Digital sociology]] * [[Dramaturgical sociology]] * [[Economic sociology]] * [[Educational sociology]] * [[Empirical sociology]] * [[Environmental sociology]] * [[Evolutionary sociology]] * [[Feminist sociology]] * [[Figurational Sociology|Figurational sociology]] * [[Futures studies]] ([[Outline of futures studies|outline]]) * [[Gender studies]] ** [[Men's studies]] ** [[Women's studies]] ** [[Queer studies]] * [[Historical sociology]] * [[Human ecology]] * [[Humanistic sociology]] * [[Industrial sociology]] * [[Interactionism]] * [[Interpretive sociology]] ** [[Ethnomethodology]] ** [[Phenomenology (philosophy)|Phenomenology]] ** [[Social constructionism]] ** [[Symbolic interactionism]] * [[Jealousy sociology]] * [[Macrosociology]] * [[Marxist sociology]] * [[Mathematical sociology]] * [[Medical sociology]] * [[Mesosociology]] * [[Microsociology]] * [[Military sociology]] * [[Natural resource sociology]] * [[Organizational theory]] ** [[Organizational studies]] * [[Phenomenological sociology]] * [[Policy sociology]] * [[Postcolonialism]] * [[Psychoanalytic sociology]] * [[Science studies]]/[[Science and technology studies]] * [[Sexology]] ** [[Heterosexism]] ** [[Human sexual activity|Human sexual behavior]] ** [[Human sexuality]] ([[Outline of human sexuality|outline]]) ** [[Queer studies]]/[[Queer theory]] ** [[Sex education]] * [[Social capital]] * [[Social change]] * [[Social conflict theory]] * [[Social control]] ** [[Pure sociology]] * [[Social economy]] * [[Social philosophy]] * [[Social policy]] * [[Social psychology]] * [[Social stratification]] * [[Social theory]] * [[Social research]] * [[Social transformation]] ** [[Computational sociology]] ** [[Economic sociology]]/[[Socioeconomics]] *** [[Economic development]] *** [[Social development theory|Social development]] *** [[Social change|Social development]] * [[Sociobiology]] * [[Sociocybernetics]] * [[Sociolinguistics]] * [[Gerontology#Social gerontology|Sociology of aging]] * [[Rural sociology|Sociology of agriculture]] * [[Sociology of art]] * [[Societal and cultural aspects of autism|Sociology of autism]] * [[Sociology of the family#Sociology of childhood|Sociology of childhood]] * [[Social conflict|Sociology of conflict]] * [[Sociology of culture]] * [[Sociology of the Internet|Sociology of cyberspace]] * [[Development theory|Sociology of development]] * [[Deviance (sociology)|Sociology of deviance]] * [[Sociology of disaster]] * [[Sociology of education]] * [[Sociology of emotions]] * [[Sociology of the family#Sociology of fatherhood|Sociology of fatherhood]] * [[Sociology of film]] * [[Social studies of finance|Sociology of finance]] * [[Sociology of food]] * [[Sociology of gender]] * [[Theory of generations|Sociology of generations]] * [[World-systems theory|Sociology of globalization]] * [[Political sociology|Sociology of government]] * [[Sociology of health and illness]] * [[Sociology of human consciousness]] * [[Sociology of immigration]] * [[Sociology of knowledge]] * [[Sociology of language]] * [[Sociology of law]] * [[Sociology of leisure]] * [[Sociology of literature]] * [[Economic sociology|Sociology of markets]] * [[Sociology of the family#Sociology of marriage|Sociology of marriage]] * [[Sociology of the family#Sociology of motherhood|Sociology of motherhood]] * [[Sociomusicology|Sociology of music]] * [[Natural resource management|Sociology of natural resources]] * [[Organizational behavior|Sociology of organizations]] * [[Sociology of peace, war, and social conflict]] * [[Sociology of punishment]] * [[Sociology of race and ethnic relations]] * [[Sociology of religion]] * [[Risk|Sociology of risk]] * [[Sociology of scientific knowledge|Sociology of science]] * [[Sociology of scientific knowledge]] * [[Social change|Sociology of social change]] * [[Social movement|Sociology of social movements]] * [[Sociology of space]] * [[Sociology of sport]] * [[Science, technology and society|Sociology of technology]] * [[Sociology of terrorism]] * [[Sociology of the body]] * [[Sociology of the family]] * [[Sociology of the history of science]] * [[Sociology of the Internet]] * [[Industrial sociology|Sociology of work]] * [[Sociomusicology]] * [[Structural sociology]] * [[Theoretical sociology]] * [[Urban studies]] or [[Urban sociology]]/[[Rural sociology]] * [[Victimology]] * [[Visual sociology]] * [[Social theory]] * [[Social stratification]] * [[Sociological theory]] * [[Sociobiology]] * [[Sociocybernetics]] * [[Sociolinguistics]] ===بين الشعباجاتي اڀياس=== {{Main|Interdisciplinarity}} ====علاقائي اڀياس==== {{Main|Area studies}} * [[African studies]] * [[American studies]] ** [[Appalachian studies]] ** [[Canadian studies]] ** [[Latin American studies]] * [[Asian studies]] ** [[Central Asian studies]] ** [[East Asian studies]] ** [[Iranian studies]] ** [[Japanology]] (Japanese studies) ** [[Korean studies]] ** [[Sinology]] ([[Outline of sinology|outline]]) (Chinese studies) ** [[Indology]] (South Asian studies) *** [[Bengal studies]] *** [[Dravidian studies]] (Dravidology) **** [[Tamilology]] *** [[Pakistan studies]] *** [[Sindhology]] ** [[Southeast Asian studies]] * [[European studies]] ** [[Celtic studies]] ** [[German studies]] ** [[Indo-European studies]] ** [[Scandinavian studies]] ** [[Slavic studies]] * [[Australian studies]] * [[Pacific studies]] * [[Middle East studies]] ** [[Turkology]] (Turkish studies) *[[Russian Empire|Russian]] and [[Eastern European Studies|Eastern European studies]] ====نسلي ۽ ثقافتي اڀياس==== *[[Cultural studies]] *[[Ethnic studies]] * [[Ethnology]] * [[Culturology]] *[[Cross-cultural studies]] ====تنظيمي اڀياس==== {{Main|تنظيم}} * [[Business administration]] * [[Business economics]] * [[Business studies]] * [[Human resources management]] * [[Industrial organization]] * [[Management]] * [[Organizational behavior]] * [[Organization theory]] * [[Project management]] * [[Quality control]] ==فطري سائنس== {{Main|سائنس|سائنس جو خاڪو|فطري سائنس|فطري سائنس جو خاڪو}} ===طبعي سائنس=== * [[طبيعيات]] * [[علم ڪيميا]] * [[نامياتي ڪيميا]] * [[غير نامياتي ڪيميا]] * [[فلڪيات]] * [[ڌرتي سائنس]] * [[جينيات]] * [[حياتيات]] * [[حيوانيات]] * [[نيوروسائنس]] * [[علم زراعت]] * [[سامونڊي حياتيات]] * [[مائڪروبائيولاجي]] * [[نباتاتيات]] ===طبعي سائنس=== {{main|طبعي سائنس جو خاڪو}} ==== Space sciences ==== {{main|Outline of space science}} * [[Aerospace engineering]] ** [[Aerospace architecture]] ** [[Aerospace physiology]] ** [[Aerospace manufacturing]] ** [[Astronautics]] *** [[Space architecture]] *** [[Space colonization]] *** [[Space commercialization]] **** [[Space-based economy]] **** [[Space industry]] **** [[Space manufacturing]] **** [[Space tourism]] *** [[Space environment]] *** [[Space logistics]] *** [[Space food]] *** [[Space medicine]] **** [[Neuroscience in space]] *** [[Religion in space|Space religion]] *** [[Sex in space|Space sex]] *** [[Space and survival|Space survival]] *** [[Space warfare]] *** [[Writing in space|Space writing]] ** [[Aeronautics]] ** [[Control engineering]] ** [[Human spaceflight]] ** [[Robotic spacecraft]] ** [[Space corrosion]] * [[Space technology]] ** [[Space telescopes]] ** [[Space-based radar]] ** [[Space-based solar power]] ** [[Spacecraft design]] ** [[Spacecraft propulsion]] * [[Asteroid-impact avoidance]] * [[Astrobiology]] * [[Astrobotany]] * [[Astrochemistry]] ** [[Theoretical astronomy]] * [[Cosmochemistry]] * [[Cosmology]] ** [[Physical cosmology]] * [[Micro-g environment|Micro-g environment research]] * [[Remote sensing]] * [[Space archaeology]] * [[Space exploration]] * [[Space law]] * [[Nuclear power in space|Space nuclear power]] ===== Astronomy ===== {{Main|Outline of astronomy}} * [[Astronomy]] ([[Outline of astronomy|outline]]) ** [[Archaeoastronomy]] ** [[Astrometry]] ** [[Amateur astronomy]] ** [[Forensic astronomy]] ** [[Extragalactic astronomy]] ** [[Galactic astronomy]] ** [[High-energy astronomy]] ** [[Observational astronomy]] *** [[Radio astronomy]] *** [[Timeline of cosmic microwave background astronomy|Microwave astronomy]] *** [[Submillimetre astronomy]] *** [[Infrared astronomy]] *** [[Optical astronomy]] *** [[UV astronomy]] *** [[X-ray astronomy]] *** [[Gamma-ray astronomy]] *** [[Cosmic-ray observatory|Cosmic-ray astronomy]] *** [[Neutrino astronomy]] *** [[Gravitational wave astronomy]] ** [[Photometry (astronomy)|Photometry]] ** [[Spectroscopy]] ** [[Stellar astronomy]] *** [[Solar astronomy]] * [[Astrophysics]] ([[Outline of astrophysics|outline]]) ** [[Celestial mechanics]] ** [[Compact objects]] ** [[Computational astrophysics]] ** [[Gravity|Gravitational astronomy]] *** [[Black hole]]s ** [[Interstellar medium]] ** [[Direct numerical simulation|Numerical simulations]] *** [[Astrophysical plasma]] *** [[Galaxy formation and evolution]] *** [[High-energy astronomy|High-energy astrophysics]] *** [[Hydrodynamics]] *** [[Magnetohydrodynamics]] *** [[Star formation]] ** [[Orbital mechanics]] ** [[Physical cosmology]] ** [[Relativistic astrophysics]] ** [[Star|Stellar astrophysics]] *** [[Helioseismology]] *** [[Solar physics]] *** [[Stellar evolution]] *** [[Stellar nucleosynthesis]] ** [[Space plasma physics]] * [[Planetary science]] (alternatively, a part of [[earth science]]) ** [[Atmospheric science]] ** [[Exoplanetology]] ** [[Planetary formation]] ** [[Planetary rings]] ** [[Magnetosphere]]s ** [[Planetary geology]] ** [[Planetary surface]]s ** [[Small Solar System bodies]] ==== Physics ==== {{Main|Outline of physics}} * [[Acoustics]] ([[Outline of acoustics|outline]]) ** [[Quantum acoustics]] * [[Agrophysics]] * [[Aerodynamics]] * [[Applied physics]] ([[Outline of applied physics|outline]]) ** [[Accelerator physics]] ** [[Communication physics]] * [[Astrophysics]] * [[Atmospheric physics]] * [[Atomic, molecular, and optical physics]] * [[Atomic physics]] * [[Biophysics]] ([[Outline of biophysics|outline]]) ** [[Neurophysics]] * [[Chemical physics]] * [[Classical physics]] * [[Computational physics]] * [[Condensed matter physics]] * [[Cryogenics]] * [[Digital physics]] * [[Dynamics (mechanics)|Dynamics]] ** [[Analytical dynamics]] ** [[Orbital mechanics|Astrodynamics]] ** [[Brownian dynamics]] ** [[File dynamics]] ** [[Flight dynamics]] ** [[Fluid dynamics]] *** [[Aerodynamics]] *** [[Hydrodynamics]] ** [[Fractional dynamics]] ** [[Geodynamics]] ** [[Molecular dynamics]] ** [[Newtonian dynamics]] ** [[Langevin dynamics]] ** [[Quantum chromodynamics]] ** [[Quantum electrodynamics]] ** [[Relativistic dynamics]] ** [[Stellar dynamics]] ** [[System dynamics]] ** [[Thermodynamics]] ** [[Vehicle dynamics]] * [[Econophysics]] * [[Electricity]] * [[Electromagnetism]] * [[Electrostatic]] * [[Magnetism]] * [[Engineering physics]] * [[Elementary particle physics]] * [[Experimental physics]] * [[Fluid dynamics]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) ** [[Biogeophysics]] ** [[Geomagnetism]] * [[Kinematics]] ** [[Fluid kinematics]] ** [[Relativistic mechanics#Relativistic kinematics|Relativistic kinematics]] * [[Kinetics (physics)|Kinetics]] ** [[Electrohydrodynamics|Electrokinetics]] ** [[Homeokinetics]] * [[Laser physics]] * [[Materials physics]] * [[Mathematical physics]] * [[Mechanics]] ** [[Analytical mechanics]] ** [[Applied mechanics]] ** [[Ballistics]] ** [[Biomechanics]] ** [[Celestial mechanics]] ** [[Classical mechanics]] ** [[Continuum mechanics]] ** [[Fluid mechanics]] ** [[Fracture mechanics]] ** [[Hamiltonian mechanics]] ** [[Hydraulics]] ** [[Lagrangian mechanics]] ** [[Matrix mechanics]] ** [[Molecular mechanics]] ** [[Optomechanics]] ** [[Particle mechanics]] ** [[Quantum mechanics]] ** [[Relativistic mechanics]] ** [[Relativistic quantum mechanics]] ** [[Soil mechanics]] ** [[Solid mechanics]] ** [[Statistical mechanics]] *** [[Quantum statistical mechanics]] * [[Mineral physics]] * [[Medical physics]] * [[Molecular physics]] * [[Newton's laws of motion|Newtonian dynamics]] * [[Nuclear physics]] * [[Optics]] ** [[Geometrical optics]] ** [[Physical optics]] ** [[Quantum optics]] * [[Particle physics]] * [[Petrophysics]] * [[Photonics]] * [[Physical chemistry]] * [[Polymer physics]] * [[Plasma physics]] * [[Quantum physics]] ** [[Quantum technology]] * [[Radiophysics]] * [[Theory of relativity|Relativity]] ** [[General relativity]] ** [[Special relativity]] * [[Solid mechanics]] * [[Solid state physics]] * [[Statistical mechanics]] * [[Theoretical physics]] * [[Thermal physics]] * [[Thermodynamics]] * [[Social physics]] * [[Soil physics]] * [[Solid state physics]] * [[Spintronics]] * [[Statics]] ** [[Fluid statics]] * [[Statistical physics]] * [[Surface physics]] ==== Chemistry ==== {{Main|Outline of chemistry}} {{See also|Pure chemistry}} * [[Agrochemistry]] * [[Analytical chemistry]] * [[Astrochemistry]] * [[Atmospheric chemistry]] * [[Biochemistry]] ([[Outline of biochemistry|outline]]) * [[Catalysts]] * [[Chemical biology]] * [[Chemical engineering]] ([[Outline of chemical engineering|outline]]) * [[Chemical physics]] * [[Cheminformatics]] * [[Computational chemistry]] * [[Cosmochemistry]] * [[Electrochemistry]] * [[Environmental chemistry]] * [[Femtochemistry]] * [[Flavour (taste)|Flavor]] * [[Flow chemistry]] * [[Forensic chemistry]] * [[Geochemistry]] * [[Green chemistry]] * [[Histochemistry]] * [[Hydrogenation]] * [[Immunochemistry]] * [[Inorganic chemistry]] * [[Marine chemistry]] * [[Mathematical chemistry]] * [[Mechanochemistry]] * [[Medicinal chemistry]] * [[Molecular biology]] * [[Molecular mechanics]] * [[Nanotechnology]] * [[Natural product chemistry]] * [[Neurochemistry]] * [[Nuclear chemistry]] * [[Oenology]] * [[Organic chemistry]] ([[Outline of organic chemistry|outline]]) * [[Organometallic chemistry]] * [[Petrochemistry]] * [[Pharmacology]] * [[Photochemistry]] * [[Physical chemistry]] * [[Physical organic chemistry]] * [[Phytochemistry]] * [[Polymer chemistry]] * [[Quantum chemistry]] * [[Radiochemistry]] * [[Soil chemistry]] * [[Solid-state chemistry]] * [[Sonochemistry]] * [[Supramolecular chemistry]] * [[Surface chemistry]] * [[Synthetic chemistry]] * [[Systems chemistry]] * [[Theoretical chemistry]] * [[Thermochemistry]] ==== Earth science ==== {{Main|Outline of earth science}} {{See also|Earth science#Partial list of the major earth science topics|l1=Branches of earth sciences}} * [[Chronology]] * [[Edaphology]] * [[Environmental chemistry]] * [[Environmental science]] * [[Gemology]] * [[Geochemistry]] * [[Geodesy]] * [[Physical geography]] ([[Outline of geography#Physical geography|outline]]) ** [[Atmospheric science]] / [[Meteorology]] ([[Outline of meteorology|outline]]) ** [[Biogeography]] / [[Phytogeography]] ** [[Climatology]] / [[Paleoclimatology]] / [[Palaeogeography]] ** [[Coastal geography]] / [[Oceanography]] ** [[Edaphology]] / [[Pedology]] or [[Soil science]] ** [[Geobiology]] ** [[Geology]] ([[Outline of geology|outline]]) ([[Geomorphology]], [[Mineralogy]], [[Petrology]], [[Sedimentology]], [[Speleology]], [[Tectonics]], [[Volcanology]]) ** [[Geostatistics]] ** [[Glaciology]] ** [[Hydrology]] ([[Outline of hydrology|outline]])/ [[Limnology]] / [[Hydrogeology]] ** [[Landscape ecology]] ** [[Quaternary science]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) * [[Paleontology]] ** [[Paleobiology]] ** [[Paleoecology]] * [[Ecology]] * [[Forensic geology]] * [[Geophysics]] ([[Outline of geophysics|outline]]) * [[Planetary science]] (alternatively, a part of [[space science]]) * [[Seismology]] === Life science === ==== Biology ==== {{Main|Outline of biology}} {{See also|List of life sciences}} * [[Aerobiology]] * [[Anatomy]] ** [[Comparative anatomy]] ** [[Human anatomy]] ([[Outline of human anatomy|outline]]) * [[Biochemistry]] ([[Outline of biochemistry|outline]]) * [[Bioinformatics]] * [[Biophysics]] ([[Outline of biophysics|outline]]) * [[Biotechnology]] ([[Outline of biotechnology|outline]]) * [[Botany]] ([[Outline of botany|outline]]) ** [[Ethnobotany]] ** [[Phycology]] * [[Cell biology]] ([[Outline of cell biology|outline]]) * [[Chronobiology]] * [[Cognitive biology]] * [[Computational biology]] * [[Conservation biology]] * [[Cryobiology]] * [[Developmental biology]] ** [[Embryology]] ** [[Gerontology]] ** [[Teratology]] * [[Ecology]] ([[Outline of ecology|outline]]) ** [[Agroecology]] ** [[Ethnoecology]] ** [[Human ecology]] ** [[Landscape ecology]] * [[Endocrinology]] * [[Epigenetics]] * [[Ethnobiology]] ** [[Anthrozoology]] * [[Evolutionary biology]] * [[Evolution]] ([[Outline of evolution|outline]]) ** [[Systematics]] ** [[Taxonomy (general)|Taxonomy]] * [[Forensic biology]] * [[Genetics]] ([[Outline of genetics|outline]]) ** [[Behavioural genetics]] ** [[Molecular genetics]] ** [[Population genetics]] * [[Geobiology]] * [[Histology]] * [[Human biology]] * [[Immunology]] ([[Outline of immunology|outline]]) * [[Limnology]] * [[Linnaean taxonomy]] * [[Marine biology]] * [[Mathematical biology]] * [[Microbiology]] ** [[Bacteriology]] ** [[Protistology]] * [[Molecular biology]] * [[Mycology]] * [[Neuroscience]] ([[Outline of neuroscience|outline]]) ** [[Behavioral neuroscience]] ** [[Neurophysics]] ** [[Computational Neuroscience]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) * [[Paleobiology]] ** [[Paleontology]] * [[Parasitology]] * [[Pathology]] ** [[Anatomical pathology]] ** [[Clinical pathology]] ** [[Dermatopathology]] ** [[Forensic pathology]] ** [[Hematopathology]] ** [[Histopathology]] ** [[Molecular pathology]] ** [[Surgical pathology]] ** [[Phytopathology]] * [[Physiology]] ** [[Human physiology]] *** [[Exercise physiology]] * [[Structural Biology]] * [[Systematics]] ([[Taxonomy (general)|Taxonomy]]) * [[Population biology]] * [[Quantum biology]] * [[Sociobiology]] * [[Theoretical biology]] * [[Toxicology]] * [[Systems biology]] * [[Virology]] ** [[Molecular virology]] * [[Xenobiology]] * [[Zoology]] ([[Outline of zoology|outline]]) ** [[Animal communication]]s ** [[Apiology]] ** [[Arachnology]] ** [[Arthropodology]] ** [[Batrachology]] ** [[Bryozoology]] ** [[Carcinology]] ** [[Cetology]] ** [[Cnidariology]] ** [[Entomology]] *** [[Forensic entomology]] ** [[Ethnozoology]] ** [[Ethology]] ** [[Helminthology]] ** [[Herpetology]] ** [[Ichthyology]] ([[Outline of fish|outline]]) ** [[Invertebrate zoology]] ** [[Mammalogy]] *** [[Cynology]] *** [[Felinology]] ** [[Malacology]] *** [[Conchology]] *** [[Limacology]] *** [[Teuthology]] ** [[Myriapodology]] ** [[Myrmecology]] ([[Outline of ants|outline]]) ** [[Nematology]] ** [[Neuroethology]] ** [[Oology]] ** [[Ornithology]] ([[Outline of birds|outline]]) ** [[Planktology]] ** [[Primatology]] ** [[Zootomy]] ** [[Zoosemiotics]] ==رسمي سائنس== {{Main|رسمي سائنس|رسمي سائنس جو خاڪو}} * [[آلجبرا]] * [[ارٿميٽڪ|رياضي]] * [[جاميٽري]] * [[علم احصا]] * [[علم رياضيات]] * [[شماريات]] * [[ڊيٽا سائنس]] * [[ڪمپيوٽر سائنس]] ===ڪمپيوٽر سائنس=== {{Main|Computer science|Outline of computer science}} {{See also|ACM Computing Classification System}} ''Also a branch of [[electrical engineering]]'' * [[Logic in computer science]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Logic programming]] ** [[Multi-valued logic]] *** [[Fuzzy logic]] ** [[Formal semantics of programming languages|Programming language semantics]] ** [[Type theory]] * [[Operating systems]] * [[Algorithm]]s ** [[Computational geometry]] ** [[Distributed algorithms]] ** [[Parallel algorithms]] ** [[Randomized algorithms]] * [[Artificial intelligence]] ([[Outline of artificial intelligence|outline]]) ** [[Cognitive science]] *** [[Automated reasoning]] *** [[Computer vision]] ([[Outline of computer vision|outline]]) *** [[Machine learning]] **** [[Artificial neural network]]s **** [[Support vector machine]] *** [[Natural language processing]] ([[Computational linguistics]]) *** [[Computer vision]] ([[Outline of computer vision|outline]]) ** [[Expert system]]s ** [[Robotics]] ([[Outline of robotics|outline]]) * [[Database]] * [[Data science]] * [[Data structures]] * [[Computer architecture]] * [[Computer graphics]] ** [[Image processing]] ** [[Scientific visualization]] * [[Computer networking|Computer communications (networks)]] ** [[Cloud computing]] ** [[Information theory]] ** [[Internet]], [[World Wide Web]] ** [[Ubiquitous computing]] ** [[Wireless computing]] ([[Mobile computing]]) * [[Computer security]] and [[High availability|reliability]] ** [[Cryptanalysis]] ** [[Cryptography]] ** [[Fault-tolerant system|Fault-tolerant computing]] ** [[Information security]] ** [[Network security]] * Computing in [[mathematics]], [[natural science]]s, [[engineering]], and [[medicine]] ** [[Symbolic computation|Algebraic (symbolic) computation]] ** [[Computational biology]] (bioinformatics) ** [[Computational chemistry]] ** [[Computational mathematics]] ** [[Computational neuroscience]] ** [[Computational number theory]] ** [[Computational physics]] ** [[Computer-aided engineering]] *** [[Computational fluid dynamics]] *** [[Finite element analysis]] ** [[Numerical analysis]] ** [[Symbolic computation|Algebraic (symbolic) computation]] ** [[Scientific computing]] (Computational science) * Computing in [[social science]]s, [[The arts|arts]], [[humanities]], and [[profession]]s ** [[Community informatics]] ** [[Computational economics]] ** [[Computational finance]] ** [[Computational sociology]] ** [[Digital humanities]] (Humanities computing) ** [[History of computer hardware]] ** [[History of computer science]] ([[Outline of computer science#History of computer science|outline]]) ** [[Humanistic informatics]] ** [[Database]]s ([[Outline of databases|outline]]) *** [[Distributed database]]s *** [[Object database]]s *** [[Relational database]]s ** [[Data management]] ** [[Data mining]] ** [[Information science]] ([[Outline of information science|outline]]) ** [[Information architecture]] ** [[Information management]] ** [[Information retrieval]] ** [[Information system]] ** [[Information technology]] ** [[Knowledge management]] ** [[Multimedia]], [[hypermedia]] *** [[Sound and music computing]] * [[Distributed computing]] ** [[Grid computing]] * [[Human-computer interaction]] * [[Operating systems]] * [[Parallel computing]] ** [[High-performance computing]] * [[Computer program]] * [[Computer programming]] * [[Programming languages]] ** [[Compilers]] ** [[Programming paradigms]] *** [[Concurrent programming language|Concurrent programming]] *** [[Functional programming]] *** [[Imperative programming]] *** [[Logic programming]] *** [[Object-oriented programming]] ** [[Program semantics]] ** [[Type theory]] * [[Quantum computing]] ** [[Quantum information]] * [[Software engineering]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Game Development]] * [[Theoretical computer science]] * [[Theory of computation]] ** [[Automata theory]] ([[Formal languages]]) ** [[Computability theory (computer science)|Computability theory]] ** [[Computational complexity theory]] ** [[Concurrency (computer science)#Theory|Concurrency theory]] * [[Very-large-scale integration|VLSI design]] ===منطق=== {{Main|منطق|منطق جو خاڪو}} * [[Mathematical logic]] ** [[Set theory]] ** [[Proof theory]] ** [[Model theory]] ** [[Recursion theory]] ** [[Modal logic]] ** [[Intuitionistic logic]] * [[Philosophical logic]] ** [[Logical reasoning]] ** [[Modal logic]] *** [[Deontic logic]] *** [[Doxastic logic]] * [[Logic in computer science]] ** [[Formal semantics of programming languages|Programming language semantics]] ** [[Formal methods]] ([[Formal verification]]) ** [[Type theory]] ** [[Logic programming]] ** [[Multi-valued logic]] *** [[Fuzzy logic]] === Mathematics === {{Main|Mathematics|Outline of mathematics|Mathematics Subject Classification}} ==== Pure mathematics ==== {{Main|Mathematics|Outline of mathematics|Pure mathematics|Mathematical sciences}} * [[Mathematical logic]] and [[Foundations of mathematics]] ** [[Intuitionistic logic]] ** [[Modal logic]] ** [[Model theory]] ** [[Proof theory]] ** [[Recursion theory]] ** [[Set theory]] * [[Arithmetic]] * [[Algebra]] ([[Outline of algebra|outline]]) ** [[Associative algebra]] ** [[Category theory]] *** [[Topos theory]] ** [[Differential algebra]] ** [[Field theory (mathematics)|Field theory]] ** [[Group theory]] *** [[Group representation]] ** [[Homological algebra]] ** [[K-theory]] ** [[Lattice theory]] ([[Order theory]]) ** [[Lie algebra]] ** [[Linear algebra]] ([[Vector space]]) ** [[Multilinear algebra]] ** [[Non-associative algebra]] ** [[Representation theory]] ** [[Ring theory]] *** [[Commutative algebra]] *** [[Noncommutative algebra]] ** [[Universal algebra]] * [[Mathematical analysis|Analysis]] ** [[Complex analysis]] ** [[Functional analysis]] *** [[Operator theory]] ** [[Harmonic analysis]] *** [[Fourier analysis]] ** [[Non-standard analysis]] ** [[Ordinary differential equations]] ** [[p-adic analysis]] ** [[Partial differential equations]] ** [[Real analysis]] *** [[Calculus]] ([[Outline of calculus|outline]]) * [[Probability theory]] ** [[Ergodic theory]] ** [[Measure theory]] *** [[Integral geometry]] ** [[Stochastic process]] * [[Geometry]] ([[Outline of geometry|outline]]) and [[Topology]] ** [[Affine geometry]] ** [[Algebraic geometry]] ** [[Algebraic topology]] ** [[Convex geometry]] ** [[Differential topology]] ** [[Discrete geometry]] ** [[Finite geometry]] ** [[Galois geometry]] ** [[General topology]] ** [[Geometric topology]] ** [[Integral geometry]] ** [[Noncommutative geometry]] ** [[Non-Euclidean geometry]] ** [[Projective geometry]] ** [[Euclidean geometry]] ** [[Solid geometry]] ** [[Trigonometry]] * [[Number theory]] ** [[Algebraic number theory]] ** [[Analytic number theory]] ** [[Arithmetic combinatorics]] ** [[Arithmetic]] ** [[Geometric number theory]] ==== Applied mathematics ==== * [[Approximation theory]] * [[Combinatorics]] ([[Outline of combinatorics|outline]]) ** [[Coding theory]] * [[Dynamical systems]] ** [[Chaos theory]] ** [[Fractal geometry]] * [[Game theory]] * [[Graph theory]] * [[Information theory]] * [[Mathematical physics]] ** [[Quantum field theory]] ** [[Quantum gravity]] *** [[String theory]] ** [[Quantum mechanics]] ** [[Statistical mechanics]] * [[Numerical analysis]] * [[Operations research]] ** [[Assignment problem]] ** [[Decision analysis]] ** [[Dynamic programming]] ** [[Inventory theory]] ** [[Linear programming]] ** [[Mathematical optimization]] ** [[Optimal maintenance]] ** [[Real options analysis]] ** [[Job shop scheduling|Scheduling]] ** [[Stochastic processes]] ** [[Systems analysis]] * [[Statistics]] ([[Outline of statistics|outline]]) ** [[Actuarial science]] ** [[Demography]] ** [[Econometrics]] ** [[Mathematical statistics]] ** [[Data visualization]] * [[Computational mathematics]] * [[Theory of computation]] ** [[Computational complexity theory]] * [[Cryptography]] * [[Steganography]] * [[Mathematical game]] * [[Mathematical puzzle]] ===== Statistics ===== {{Main|Statistics|Outline of statistics}} * [[Mathematical statistics]] * [[Econometrics]] * [[Actuarial science]] * [[Demography]] * [[Computational statistics]] ** [[Data mining]] ** [[Regression analysis|Regression]] ([[Outline of regression analysis|outline]]) ** [[Simulation]] *** [[Bootstrap (statistics)]] * [[Design of experiments]] ** [[Block design]] and [[Analysis of variance]] ** [[Response surface methodology]] * [[Survey sampling|Sample Survey]] ** [[Statistical sampling|Sampling theory]] * [[Statistical model]]ling ** [[Biostatistics]] *** [[Epidemiology]] ** [[Multivariate analysis]] *** [[Structural equation model]] *** [[Time series]] ** [[Reliability theory]] ** [[Quality control]] * [[Statistical theory]] ** [[Decision theory]] ** [[Mathematical statistics]] *** [[Probability]] ([[Outline of probability|outline]]) <!-- **[[Official statistics]] --> ** [[Survey (statistics)|Survey methodology]] == اطلاقي سائنس == {{Main|Applied science|Outline of applied science}} === Agriculture === {{Main|Agriculture|Outline of agriculture|Agricultural science}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Aeroponics]] ** [[Fogponics]] * [[Agroecology]] * [[Agrology]] * [[Agronomy]] * [[Animal husbandry]] ([[Animal science]]) ** [[Beekeeping]] ([[Apiculture]]) * [[Anthroponics]] * [[Agricultural economics]] * [[Agricultural engineering]] ** [[Biological systems engineering]] ** [[Food engineering]] * [[Aquaculture]] * [[Aquaponics]] * [[Enology]] * [[Entomology]] * [[Food science]] ** [[Culinary arts]] * [[Forestry]] * [[Horticulture]] * [[Hydrology]] ([[Outline of hydrology|outline]]) * [[Hydroponics]] * [[Pedology]] * [[Plant science]] ([[Outline of botany|outline]]) ** [[Pomology]] * [[Pest control]] * [[Water purification|Purification]] * [[Urban agriculture]] * [[Viticulture]] {{div col end}} === Architecture and design === {{Main|Architecture|Outline of architecture|Design|Outline of design|Applied arts}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Architecture]] ([[Outline of architecture|outline]]) ** [[Interior architecture]] ** [[Landscape architecture]] * [[Architectural analytics]] * [[Historic preservation]] * [[Interior design]] ([[interior architecture]]) * [[Landscape architecture]] ([[landscape planning]]) * [[Landscape design]] * [[Urban planning]] ([[urban design]]) * [[Visual communication]] ** [[Graphic design]] *** [[Type design]] ** [[Technical drawing]] * [[Industrial design]] ([[product design]]) ** [[Ergonomics]] ([[Outline of ergonomics|outline]]) ** [[Toy]] and amusement design * [[User experience design]] ** [[Interaction design]] ** [[Information architecture]] ** [[User interface design]] ** [[User experience evaluation]] * [[Decorative arts]] * [[Fashion design]] * [[Textile design]] * [[Food design]] {{div col end}} === Education === {{Main|Education|Outline of education}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Comparative education]] * [[Critical pedagogy]] * [[Curriculum and instruction]] ** [[Alternative education]] ** [[Early childhood education]] ** [[Elementary education]] ** [[Secondary education]] ** [[Higher education]] ** [[Mastery learning]] ** [[Cooperative learning]] ** [[Agricultural education]] ** [[Art education]] ** [[Bilingual education]] ** [[Chemistry education]] ** [[Counselor education]] ** [[Language education]] ** [[Legal education]] ** [[Mathematics education]] ** [[Medical education]] ** [[Military education and training]] ** [[Music education]] ** [[Nursing education]] ** [[Outdoor education]] ** [[Peace education]] ** [[Physical education]]/[[Coach (sport)|Sports coaching]] ** [[Physics education]] ** [[Reading education]] ** [[Religious education]] ** [[Science education]] ** [[Special education]] ** [[Sex education]] ** [[Sociology of education]] ** [[Technology education]] ** [[Vocational education]] * [[Educational leadership]] * [[Educational philosophy]] * [[Educational psychology]] * [[Educational technology]] * [[Distance education]] {{div col end}} === Engineering and technology === {{Main|Engineering|Outline of engineering}} {{See also|List of engineering branches|Technology|Outline of technology|Engineering education|Lists of engineering software}} {{div col|colwidth=15em}} {{div col end}} ==== Chemical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Biocatalysts]] * [[Bioengineering]] ** [[Biochemical engineering]] ** [[Biomolecular engineering]] ** [[Bionics]] * [[Catalysis]] * [[Materials engineering]] * [[Molecular engineering]] * [[Nanotechnology]] * [[Polymer engineering]] * [[Process design]] ** [[Petroleum engineering]] ** [[Nuclear engineering]] ** [[Food engineering]] * [[Process engineering]] * [[Reaction engineering]] * [[Thermodynamics]] * [[Transport phenomena]] {{div col end}} ==== Civil engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Coastal engineering]] * [[Earthquake engineering]] * [[Ecological engineering]] * [[Environmental engineering]] * [[Geotechnical engineering]] ** [[Engineering geology]] * [[Hydraulic engineering]] * [[Mining engineering]] * [[Transportation engineering]] ** [[Highway engineering]] * [[Structural engineering]] ** [[Architectural engineering]] * [[Structural mechanics]] * [[Surveying]] * [[Agricultural engineering]] * [[Construction]] * [[Infrastructure]] {{div col end}} ==== Educational technology ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Instructional design]] ** [[Distance education]] ** [[Instructional simulation]] * [[Human performance technology]] * [[Knowledge management]] {{div col end}} ==== Electrical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Applied physics]] * [[Computer engineering]] ([[Outline of computer engineering|outline]]) * [[Computer science]] * [[Control engineering|Control systems engineering]] ** [[Control theory]] * [[Electronic engineering]] ** [[Electronics]] ** [[Instrumentation engineering]] * [[Engineering physics]] ** [[Photonics]] * [[Information theory]] * [[Mechatronics]] * [[Power engineering]] * [[Quantum computing]] * [[Robotics]] ([[Outline of robotics|outline]]) ** [[Microbotics]] * [[Semiconductors]] * [[Telecommunications engineering]] {{div col end}} ==== Materials science ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Biomaterials]] * [[Ceramic engineering]] * [[Crystallography]] * [[Nanomaterials]] * [[Photonics]] * [[Metallurgy|Physical Metallurgy]] * [[Polymer engineering]] * [[Polymer science]] * [[Semiconductors]] * [[Corrosion engineering]] {{div col end}} ==== Mechanical engineering ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Aerospace engineering]] **[[Aeronautics]] **[[Astronautics]] * [[Acoustical engineering]] * [[Automotive engineering]] * [[Biomedical engineering]] ** [[Biomechanical engineering]] ** [[Neural engineering]] * [[Continuum mechanics]] * [[Fluid mechanics]] * [[Heat transfer]] * [[Industrial engineering]] * [[Manufacturing engineering]] * [[Marine propulsion|Marine engineering]] * [[Mass transfer]] * [[Mechatronics]] * [[Nanoengineering]] * [[Offshore construction|Ocean engineering]] * [[Optical engineering]] * [[Robotics]] * [[Thermal engineering]] * [[Thermodynamics]] {{div col end}} ==== Systems science ==== {{div col|colwidth=15em}} * [[Chaos theory]] * [[Complex systems]] * [[Conceptual systems]] * [[Control theory]] ** [[Affect control theory]] ** [[Control engineering]] ** [[Control systems]] ** [[Dynamical systems]] ** [[Perceptual control theory]] * [[Cybernetics]] ** [[Biocybernetics]] ** [[Engineering cybernetics]] ** [[Management cybernetics]] ** [[Medical cybernetics]] ** [[New Cybernetics]] ** [[Second-order cybernetics]] ** [[Sociocybernetics]] * [[Network science]] * [[Operations research]] * [[Systems biology]] ** [[Computational systems biology]] ** [[Synthetic biology]] ** [[Systems immunology]] ** [[Systems neuroscience]] * [[System dynamics]] ** [[Social dynamics]] * [[Systems ecology]] ** [[Ecosystem ecology]] * [[Systems engineering]] ** [[Biological systems engineering]] ** [[Earth systems engineering and management]] ** [[Enterprise systems engineering]] ** [[Systems analysis]] * [[Systems psychology]] ** [[Ergonomics]] ** [[Family systems theory]] ** [[Systemic therapy]] * [[Systems theory]] ** [[Biochemical systems theory]] ** [[Ecological systems theory]] ** [[Developmental systems theory]] ** [[General systems theory]] ** [[Living systems theory]] ** [[LTI system theory]] ** [[Mathematical system theory]] ** [[Sociotechnical systems theory]] ** [[World-systems theory]] * [[Systems theory in anthropology]] {{div col end}} === Environmental studies and forestry === {{Main|Environmental studies|Outline of environmental studies|Forestry}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Environmental management]] ** [[Coastal management]] ** [[Fisheries management]] ** [[Land management]] ** [[Natural resource management]] ** [[Waste management]] ** [[Wildlife management]] * [[Environmental policy]] * [[Wildlife observation]] * [[Recreation ecology]] * [[Silviculture]] * [[Sustainability studies]] ** [[Sustainable development]] * [[Toxicology]] * [[Ecology]] {{div col end}} === Family and consumer science === {{Main|Family and consumer science}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Consumer education]] * [[Housing]] * [[Interior design]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) ** [[Foodservice]] management * [[Textile]]s {{div col end}} === Human physical performance and recreation === {{Main|Human reliability|human behavior}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Biomechanics]] / [[Sports biomechanics]] * [[Coach (sport)|Sports coaching]] * [[Escapology]] * [[Ergonomics]] * [[Physical fitness]] ** [[Aerobics]] ** [[Personal trainer]] / [[Personal fitness training]] * [[Game design]] * [[Exercise physiology]] * [[Kinesiology]] / [[Exercise physiology]] / [[Performance science]] * [[Leisure studies]] * [[Navigation]] * [[Outdoor activity]] * [[Physical activity]] * [[Physical education]] / [[Pedagogy]] * [[Sociology of sport]] * [[Sexology]] * [[Sports]] / [[exercise]] * [[Sports journalism]] / [[sportscasting]] * [[Sport management]] ** [[Athletic Administration|Athletic director]] * [[Sport psychology]] * [[Sports medicine]] ** [[Athletic training]] * [[Survival skills]] ** [[Batoning]] ** [[Bushcraft]] ** [[Scoutcraft]] ** [[Woodcraft]] * [[Toy]] and amusement design {{div col end}} === Journalism, media studies and communication === {{Main|Journalism|Media studies|Communication|Communication studies|Outline of communication}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Journalism]] ([[Outline of journalism|outline]]) ** [[Broadcast journalism]] ** [[Digital journalism]] ** [[Creative nonfiction|Literary journalism]] ** [[New media]] journalism ** [[Journalism|Print journalism]] ** [[Sports journalism]] / [[Broadcasting of sports events|sportscasting]] * [[Media studies]] ([[Mass media]]) ** [[Newspaper]] ** [[Magazine]] ** [[Radio]] ([[Outline of radio|outline]]) ** [[Television]] ([[Outline of television broadcasting|outline]]) *** [[Television studies]] ** [[Film]] ([[Outline of film|outline]]) *** [[Film studies]] ** [[Game studies]] ** [[Fan studies]] * [[Narratology]] ** [[Internet]] ([[Outline of the Internet|outline]]) * [[Communication studies]] ** [[Advertising]] ** [[Animal communication]] ** [[Communication design]] ** [[Conspiracy theory]] ** [[Digital media]] ** [[Electronic media]] ** [[Environmental communication]] ** [[Hoax]] ** [[Information theory]] ** [[Cross-cultural communication|Intercultural communication]] ** [[Marketing]] ([[Outline of marketing|outline]]) ** [[Mass communication]] ** [[Nonverbal communication]] ** [[Organizational communication]] ** [[Popular culture studies]] ** [[Propaganda]] ** [[Public relations]] ([[Outline of public relations|outline]]) ** [[Speech]] communication ** [[Technical writing]] ** [[Translation]] {{div col end}} === Library and museum studies === {{Main|Library science|Outline of library science|Museology}} {{See also|Outline of management}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Archival science]] * [[Archivist]] * [[Bibliographic databases]] * [[Bibliometrics]] * [[Bookmobile]] * [[Cataloging]] ** [[Citation analysis]] * [[Categorization]] * [[Classification]] ** [[Library classification]] ** [[Taxonomic classification]] ** [[Scientific classification]] ** [[Statistical classification]] ** [[Security classification]] ** [[Film classification]] * [[Collections care]] * [[Librarian#Librarian roles and duties|Collection management]] * [[Collection Management Policy]] * [[Conservation science (cultural heritage)|Conservation science]] * [[Conservation and restoration of cultural heritage]] * [[Curator]] * [[Data storage]] * [[Database management]] * [[Data modeling]] * [[Digital preservation]] * [[Dissemination]] * [[Film preservation]] * [[Five laws of library science]] * [[Historic preservation]] * [[Library science#History|History of library science]] * [[Human-computer interaction]] * [[Bibliographic index|Indexer]] * [[Informatics]] * [[Information architecture]] * [[Information broker]] * [[Information literacy]] * [[Information retrieval]] * [[Information science]] ([[Outline of information science|outline]]) * [[Information systems and technology]] * [[Integrated library system]] * [[Interlibrary loan]] * [[Knowledge engineering]] * [[Knowledge management]] * [[Library]] * [[Library binding]] * [[Library circulation]] * [[Library instruction]] * [[Library portal]] * [[Library technical services]] * [[Management]] * [[Mass deacidification]] * [[Museology]] * [[Museum education]] ** [[Arts administration|Museum administration]] * [[Object conservation]] * [[Historic preservation|Preservation]] * [[Prospect research]] * [[Readers' advisory]] * [[Records management]] * [[Reference]] * [[Reference desk]] * [[Reference management software]] * [[Registrar (museum)|Registrar]] * [[Research methods]] * [[Slow fire]] * [[Special library]] * [[Statistics]] {{div col end}} === Medicine and health === {{Main|Medicine|Healthcare science|Outline of health sciences|Biomedical sciences}} {{See also|Outline of medicine|Branches of medicine}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Alternative medicine]] * [[Audiology]] * [[Clinical laboratory sciences]]/[[Clinical pathology]]/[[Laboratory medicine]] ** [[Clinical biochemistry]] ** [[Cytogenetics]] ** [[Cytohematology]] ** [[cell biology|Cytology]] ([[Outline of cell biology|outline]]) ** [[Haemostasiology]] ** [[Histology]] ** [[Clinical immunology]] ** [[Clinical microbiology]] ** [[Molecular genetics]] ** [[Parasitology]] * [[Clinical physiology]] * [[Deathcare]] ** [[Funeral director]] ** [[Mortuary science]] * [[Dentistry]] ([[Outline of dentistry and oral health|outline]]) ** [[Dental hygienist|Dental hygiene]] and [[epidemiology]] ** [[Dental surgery]] ** [[Endodontics]] ** [[Dental implant|Implantology]] ** [[Oral and maxillofacial surgery]] ** [[Orthodontics]] ** [[Periodontics]] ** [[Prosthodontics]] * [[Dermatology]] * [[Emergency medicine]] ([[Outline of emergency medicine|outline]]) * [[Epidemiology]] * [[Geriatrics]] * [[Gynaecology]] * [[Health informatics]]/[[Clinical informatics]] * [[Hematology]] * [[Holistic medicine]] * [[Infectious disease]] * [[Intensive care medicine]] * [[Internal medicine]] ** [[Cardiology]] *** [[Cardiac electrophysiology]] ** [[Endocrinology]] ** [[Gastroenterology]] ** [[Hepatology]] ** [[Nephrology]] ** [[Neurology]] ** [[Oncology]] ** [[Pulmonology]] ** [[Rheumatology]] * [[Medical toxicology]] * [[Music therapy]] * [[Nursing]] * [[Nutrition]] ([[Outline of nutrition|outline]]) and [[dietetics]] * [[Obstetrics]] ([[Outline of obstetrics|outline]]) * [[Occupational hygiene]] * [[Occupational therapy]] * [[Occupational toxicology]] * [[Ophthalmology]] ** [[Neuro-ophthalmology]] * [[Optometry]] * [[Otolaryngology]] * [[Pathology]] * [[Pediatrics]] * [[Pharmaceutical sciences]] ** [[Pharmaceutical chemistry]] ** [[Toxicology|Pharmaceutical toxicology]] ** [[Pharmaceutics]] ** [[Pharmacocybernetics]] ** [[Pharmacodynamics]] ** [[Pharmacogenomics]] ** [[Pharmacognosy]] ** [[Pharmacokinetics]] ** [[Pharmacology]] ** [[Pharmacy]] * [[Physical fitness]] ** Group Fitness / [[aerobics]] ** [[Kinesiology]] / [[Exercise physiology]] / [[Performance science]] ** [[Personal fitness training]] * [[Physical therapy]] * [[Osteopathy]] * [[Physiotherapy]] * [[Podiatry]] * [[Preventive healthcare|Preventive medicine]] * [[Primary care]] ** [[General medical services|General practice]] * [[Psychiatry]] ([[Outline of psychiatry|outline]]) ** [[Forensic psychiatry]] * [[Psychosomatic medicine|Psychosomatic]] * [[Psychotherapy]] * [[Psychology]] ([[Outline of psychology|outline]]) * [[Therapy]] * [[Public health]] * [[Radiology]] * [[Recreational therapy]] * [[Physical medicine and rehabilitation|Rehabilitation medicine]] * [[Respiratory therapy]] * [[Sleep medicine]] * [[Speech–language pathology]] * [[Sports medicine]] * [[Surgery]] ** [[Bariatric surgery]] ** [[Cardiothoracic surgery]] ** [[Neurosurgery]] ** [[Orthoptics]] ** [[Orthopedic surgery]] ** [[Plastic surgery]] ** [[Trauma surgery]] ** [[Traumatology]] ** [[Anesthesiology]] * [[Traditional medicine]] * [[Urology]] ** [[Andrology]] * [[Veterinary medicine]] * [[Cosmetology]] * [[Cleaning]] * [[Decontamination]] * [[Sterilization (microbiology)]] * [[Sports medicine]] {{div col end}} === Military sciences === {{Main|Military science|Outline of military science and technology}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Amphibious warfare]] * [[Artillery]] * [[Battlespace]] ** [[Aerial warfare|Air]] ** [[Information warfare|Information]] ** [[Ground warfare|Land]] ** [[Naval warfare|Sea]] ** [[Space warfare|Space]] * [[Military campaign|Campaigning]] * [[Military engineering]] * [[Doctrine]] * [[Espionage]] * [[Game theory]] *[[Grand strategy]] ** [[Containment]] **[[Limited war]] ** [[Military science]] ([[Outline of military science and technology|outline]]) ** [[Philosophy of war]] ** [[Strategic studies]] ** [[Chess]] ** [[Total war]] ** [[War]] ([[Outline of war|outline]]) * [[Leadership]] * [[Military logistics|Logistics]] ** [[Materiel]] ** [[Military supply chain management|Supply chain management]] * [[Military operation]] * [[Military history]] ** [[Prehistoric warfare|Prehistoric]] ** [[Ancient warfare|Ancient]] ** [[Medieval warfare|Medieval]] ** [[Early modern warfare|Early modern]] ** [[Industrial warfare|Industrial]] ** [[Modern warfare|Modern]] ** [[Fourth-generation warfare]] * [[Military intelligence]] * [[Military law]] * [[Military medicine]] * [[Naval science]] ** [[Naval engineering]] ** [[Naval tactics]] ** [[Naval architecture]] *[[Military organization|Organization]] ** [[Command and control]] ** [[Doctrine]] ** [[Military education and training|Education and training]] ** [[Military engineering|Engineers]] ** [[Military intelligence|Intelligence]] ** [[Military rank|Ranks]] ** [[Staff (military)|Staff]] ** [[Military technology|Technology and equipment]] ** [[Military exercises]] ** [[Military simulation]] ** [[Military sports]] * [[Strategy]] ** [[Attrition warfare|Attrition]] ** [[Military deception|Deception]] ** [[Strategic defence|Defensive]] ** [[Offensive (military)|Offensive]] ** [[Counter-offensive]] ** [[Maneuver warfare|Maneuver]] ** [[Strategic goal (military)|Goal]] ** [[Naval strategy|Naval]] * [[Military tactics|Tactics]] ** [[Air combat manoeuvring|Aerial]] ** [[Battle]] ** [[Cavalry tactics|Cavalry]] ** [[Charge (warfare)|Charge]] ** [[Counter-attack]] ** [[Counter-insurgency]] ** [[Counter-intelligence]] ** [[Counter-terrorism]] ** [[Defensive fighting position|Foxhole]] ** [[Endemic warfare]] ** [[Guerrilla warfare]] ** [[Infiltration tactics|Infiltration]] ** [[Irregular warfare]] ** [[Morale]] ** [[Naval tactics]] ** [[Siege]] ** [[Surgical strike]] ** [[Tactical objective]] ** [[Trench warfare]] * [[Weapon|Military weapons]] ** [[Armoured warfare|Armor]] ** [[Artillery]] ** [[Biological warfare|Biological]] ** [[Cavalry]] ** [[Conventional warfare|Conventional]] ** [[Chemical warfare|Chemical]] ** [[Cyberweapon|Cyber]] ** [[Economic warfare|Economic]] ** [[Electronic warfare|Electronic]] ** [[Infantry]] ** [[Nuclear warfare|Nuclear]] ** [[Psychological warfare|Psychological]] ** [[Unconventional warfare|Unconventional]] * Other Military ** [[Arms control]] ** [[Arms race]] ** [[Assassination]] ** [[Asymmetric warfare]] ** [[Civil defense]] ** [[Clandestine operation]] ** [[Collateral damage]] ** [[Cold war (general term)]] ** [[Combat]] ** [[Covert operation]] ** [[Cyberwarfare]] ** [[Defense industry]] ** [[Disarmament]] ** [[Intelligence agency]] ** [[Laws of war]] ** [[Mercenary]] ** [[Military campaign]] ** [[Military operation]] ** [[Mock combat]] ** [[Network-centric warfare]] ** [[Paramilitary]] ** [[Principles of war]] ** [[Private defense agency]] ** [[Private military company]] ** [[Proxy war]] ** [[Religious war]] ** [[Security]] ** [[Special forces]] ** [[Special operations]] ** [[Theater (warfare)]] ** [[Theft]] ** [[Undercover operation|Undercover]] ** [[War crime]]s ** [[Warrior]] {{div col end}} === Public administration === {{Main|Public administration}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Civil service]] * [[Corrections]] * [[Conservation biology]] * [[Criminal justice]] ([[Outline of criminal justice|outline]]) * [[Disaster research]] * [[Disaster response]] * [[Emergency management]] * [[Emergency services]] * [[Fire safety]] (Structural [[fire protection]]) * [[Fire ecology]] (Wildland fire management) * [[Government]]al affairs * [[international relations|International affairs]] * [[Law enforcement]] * [[Peace and conflict studies]] * [[Police science]] * [[Policy studies]] ** [[Policy analysis]] * [[Public administration]] ** [[Nonprofit]] administration ** [[Non-governmental organization]] (NGO) administration ** [[Public policy doctrine]] ** [[Public policy school]] ** [[Regulation]] * [[Public safety]] * [[Public service]] {{div col end}} === Public policy === {{Main|Public policy}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Agricultural policy]] * [[Commercial policy]] * [[Cultural policy]] * [[Domestic policy]] * [[Drug policy]] ** [[Drug policy reform]] * [[Economic policy]] ** [[Fiscal policy]] ** [[Incomes policy]] ** [[Industrial policy]] ** [[Investment policy]] ** [[Monetary policy]] ** [[Tax policy]] * [[Education policy]] * [[Energy policy]] ** [[Nuclear energy policy]] ** [[Renewable energy policy]] * [[Environmental policy]] * [[Food policy]] * [[Foreign policy]] * [[Governance]] * [[Health policy]] ** [[Pharmaceutical policy]] ** [[Vaccination policy]] * [[Housing policy]] * [[Immigration policy]] * [[Knowledge policy]] * [[Language policy]] * [[Military policy]] * [[Science policy]] ** [[Climate change policy]] ** [[Stem cell research policy]] ** [[Space policy]] ** [[Technology policy]] * [[Security policy]] * [[Social policy]] * [[List of public policy topics by country|Public policy by country]] {{div col end}} === Social work === {{Main|Social work}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Child welfare]] * [[Community practice]] ** [[Community organizing]] ** [[Social policy]] * [[Human Services]] * [[Corrections]] * [[Gerontology]] * [[Medical social work]] * [[Mental health]] * [[School social worker|School social work]] {{div col end}} === Transportation === {{Main|Transport|Modes of transport}} {{div col|colwidth=15em}} * [[Highway safety]] * [[Infographics]] * [[Intermodal passenger transport|Intermodal transportation studies]] * [[Logistics]] * [[Marine transportation]] ** [[Port management]] ** [[Seafaring]] * [[Operations research]] * [[Mass transit]] * [[Travel]] * [[Vehicles]] {{div col end}} ==پڻ ڏسو== {{Main|سائنس جون شاخون}} {{Portal|تعليم|سائنس}} * نصاب * تعليم جو خاڪو * تعليم جي تاريخ * تعليمي دنيا (خاڪو) * سائنس جون شاخون (خاڪو) ==نوٽ== {{Reflist}} ==وڌيڪ مطالعي لاء== * {{cite book| last = Abbott| first = Andrew| title = Chaos of Disciplines| year = 2001| publisher = University of Chicago Press| isbn = 978-0-226-00101-2| url-access = registration| url = https://archive.org/details/chaosofdisciplin0023abbo}} * {{cite book| last1 = Oleson| first1 = Alexandra| last2 = Voss| first2 = John| title = The Organization of knowledge in modern America, 1860–1920| year = 1979| publisher = Johns Hopkins University Press| isbn = 0-8018-2108-8| url-access = registration| url = https://archive.org/details/organizationofkn00tes1}} * US Department of Education Institute of Education Sciences. [http://nces.ed.gov/ipeds/cipcode/default.aspx?y=55 ''Classification of Instructional Programs'' (CIP)]. National Center for Education Statistics. ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://nces.ed.gov/pubs2002/cip2000/ Classification of Instructional Programs (CIP 2000)]: Developed by the U.S. Department of Education's National Center for Education Statistics to provide a [[taxonomic scheme]] that will support the accurate tracking, assessment, and reporting of fields of study and program completions activity. * [http://www.hesa.ac.uk/jacs/completeclassification.htm Complete JACS] ([[Joint Academic Classification of Subjects]]) from [[Higher Education Statistics Agency]] (HESA) in the [[United Kingdom]] * [[Australian and New Zealand Standard Research Classification]] [https://web.archive.org/web/20090913104221/http://www.arc.gov.au/pdf/ANZSRC_FOR_codes.pdf (ANZSRC 2008)] ([http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/1297.0Contents12008?opendocument&tabname=Summary&prodno=1297.0&issue=2008&num=&view= web-page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212234536/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/1297.0Contents12008?opendocument&tabname=Summary&prodno=1297.0&issue=2008&num=&view= |date=2010-12-12 }}) Chapter 3 and Appendix 1: Fields of research classification. * [http://www.thingsmadethinkable.com/item/fields_of_knowledge.php Fields of Knowledge], a zoomable map allowing the academic disciplines and sub-disciplines in this article be visualised. * [http://atlas-disciplines.unige.ch/ Sandoz, R. (ed.), ''Interactive Historical Atlas of the Disciplines'', University of Geneva] [[زمرو:خاڪا|تعليمي شعبا]] [[زمرو:تعليمي شعبا]] [[زمرو:عام حوالي جا خاڪا|تعليمي شعبا]] [[زمرو:تعليم سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:تعليمي درجي بندي نظام]] [[زمرو:سائنس-سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:اعلي تعليم سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:تعليم]] [[زمرو:تدريس]] [[زمرو:تدريسي شعبا]] [[زمرو:درسي علم]] [[زمرو:اعلي تعليم]] [[زمرو:درجا بندي نظام]] [[زمرو:عام حوالا]] [[زمرو:حوالا]] [[زمرو:درجابندي نظام بلحاظ موضوع]] 5x82t95gv709763z68grhnn1y355w3m 0 101425 404871 402949 2026-08-20T10:46:45Z Ibne maryam 17680 /* */ 404871 wikitext text/x-wiki {{short description|None}} [[File:The cow pock.jpg|thumb|upright=1.4|<small>'''ايڊورڊ جينر جي "ڪائو پاڪس" (cowpox) مان تيار ڪيل چيچڪ (smallpox) جي ويڪسين بابت 1802ع جو هڪ ڪارٽون'''</small>]] '''اڻويهين صديءَ جي بيمارين ۽ وبائن''' (<small>Diseases and epidemics of the 19th century</small>) ۾ اهڙا خطرا شامل هئا جيڪي ڊگهي عرصي کان موجود هئا، جهڙوڪ چيچڪ (<small>smallpox</small>)، پيلو بخار (<small>yellow fever</small>)، ٽائيفائيڊ (<small>typhoid</small>) ۽ اسڪارليٽ فيور (<small>scarlet fever</small>). ان کان علاوه، [[ھيضو يا ڪوليرا|هيضو]] (<small>cholera</small>) پڻ هڪ وبائي خطري طور سامهون آيو ۽ 19هين صديءَ دوران ڇهه ڀيرا [[وبا|عالمي وبا]] (<small>pandemic</small>) جي صورت ۾ سڄي دنيا ۾ ڦهلجي ويو. == طبي ردعمل == === 19هين صديءَ ۾ طب === 19هين صديءَ جي وبائن کي انهن طبي ترقين کان سواءِ منهن ڏنو ويو جن 20هين صديءَ جي وبائن کي گهڻو گهٽ عام ۽ گهٽ موتمار بڻائي ڇڏيو هو. جيتوڻيڪ مائڪرو آرگنزم (وائرس ۽ بيڪٽيريا) 18هين صديءَ ۾ ئي دريافت ٿي چڪا هئا، پر 19هين صديءَ جي آخر تائين اهڙا تجربا (جهڙوڪ لازارو اسپالنزاني ۽ لوئس پاسچر جا تجربا) نه ٿيا هئا جن ’خود بخود پيدا ٿيڻ‘ (spontaneous generation) جي نظريي کي حتمي طور تي غلط ثابت ڪيو هجي. انهن تجربن ئي ’جرم ٿيوري‘ (germ theory) ۽ بيماريءَ جي ڦهلجڻ جو سبب مائڪرو آرگنزم هجڻ بابت رابرٽ ڪوچ (Robert Koch) جي دريافت لاءِ راهه هموار ڪئي. ان ڪري، 19هين صديءَ جي اڪثر حصي دوران، وبائي بيمارين جي سببن، انهن جي شدت گهٽائڻ ۽ علاج بابت صرف بنيادي ۽ عام فهم (common-sense) واري ڄاڻ ئي موجود هئي [[File:Annie Stebler Hopf-Autopsy (Professor Poirier, Paris) 1889.jpg|thumb|لاش جي طبي معائني (<small>autopsy</small>) جي عمل ۾ آيل طبي ترقيءَ انساني جسم جي ڪم ڪرڻ جي طريقي ۽ مختلف عضون جي افعال کي بهتر نموني سمجهڻ ۾ مدد ڪئي.]] تنهن هوندي به، <small>19</small>هين صدي طب جي شعبي ۾ تبديليءَ جو دور ثابت ٿي. ان دور ۾ بيهوشي آڻيندڙ دوائن (<small>anesthesia</small>) جي طور ڪلوروفارم ۽ نائٽرس آڪسائيڊ جو پهريون ڀيرو استعمال، پيٿالاجي (بيمارين جي علم) بابت اهم دريافتون، لاش جي طبي معائني جي عمل ۾ بهتري، ۽ انساني جسم بابت اسان جي ڄاڻ ۾ واڌارو شامل هئا. طبي ادارا پڻ اسپتالن جي نئين طرز ڏانهن منتقل ٿي رهيا هئا ته جيئن بيمارين جي پکيڙ کي روڪي سگهجي ۽ غريبن توڙي بيمار ماڻهن جي گڏ ٿيڻ سبب پيدا ٿيندڙ رش (جيڪو ان وقت هڪ عام معمول هو) کي ختم ڪري سگهجي. شهري آباديءَ ۾ واڌاري سان گڏ، بيماريون ۽ وبائي بحران وڌيڪ عام ٿي ويا ۽ انهن کي شهري زندگيءَ جو نتيجو سمجهيو ويو. مسئلا تڏهن پيدا ٿيا جڏهن حڪومتن ۽ ان وقت جي طبي ماهرن بيمارين جي پکيڙ تي ضابطو آڻڻ جي ڪوشش ڪئي. انهن کي اڃا تائين اها خبر نه پئجي سگهي هئي ته اصل ۾ بيماري جو سبب ڇا آهي. تنهنڪري، جڏهن اختيارين سائنس جي ميدان ۾ وڏيون اڳڀرائيون ڪرڻ ۽ وبائن جي سببن کي ڳولڻ جي ڪوشش ڪري رهيا هئا، تڏهن سڄا سڄا سماج خوفناڪ بيمارين جي ور چڙهي رهيا هئا. === ممڪنه علاج جي ڳولا === بيمارين جي انهن ڪيترن ئي ڦهلارن (<small>outbreaks</small>) دوران، طبي شعبي سان لاڳاپيل ماڻهن تيزيءَ سان پنهنجي مريضن جي علاج لاءِ مختلف طريقا آزمائڻ شروع ڪيا. <small>1832</small>ع ۾ هيضې (<small>cholera</small>) جي وبا دوران، لنڊن جي هڪ ڊاڪٽر، ٿامس لاٽا، دريافت ڪيو ته هو مريضن جي ٻانهن ۾ لوڻ وارو محلول (<small>saline</small>) داخل ڪري انهن جي بچڻ جي شرح کي تمام گهڻو وڌائي سگهي ٿو. تنهن هوندي به، علاج طور پيش ڪيل دوائن جي وڏي تعداد جي ڪري، سندس اهو طريقو وڏي پيماني تي مقبوليت حاصل نه ڪري سگهيو. 19هين صديءَ ۾ ڪيل ٻيون به ڪيتريون ئي طبي دريافتون ساڳين سببن جي ڪري مقبوليت حاصل نه ڪري سگهيون. ماس ميڊيا جي وڌندڙ اثر ۽ طبي رسالن ۾ مواد جي مناسب جاچ پڙتال نه هجڻ سبب، تقريبن هر ڪو - چاهي هن وٽ مناسب تعليم هجي يا نه - ڪنهن بيماريءَ لاءِ ممڪنه علاج شايع ڪري سگهندو هو. عملي طور تي علاج ڪندڙ طبي ماهرن کي وڌندڙ دواساز ڪمپنين سان پڻ مقابلو ڪرڻو پيو، جيڪي ان وقت جي وبائن لاءِ نيون دوائون ۽ پرڪشش علاج فراهم ڪرڻ لاءِ هميشه تيار رهنديون هيون. طبي شعبي جي ان افراتفري واري صورتحال مان ئي مستند ۽ زندگي بدلائيندڙ علاج سامهون آيا. 19هين صديءَ جو آخري حصو ويڪسين جي وسيع استعمال جي شروعات ثابت ٿيو. هيضې جي بيڪٽيريا کي <small>1854</small>ع ۾ اطالوي ماهرِ تشريح الاعضا (<small>anatomist</small>) فليپو پيسيني ڌار ڪيو هو؛ جڏهن ته ان بيڪٽيريا مان ٿيندڙ بيماريءَ خلاف انسانن ۾ مدافعت پيدا ڪرڻ واري پهرين ويڪسين <small>1885</small>ع ۾ اسپيني طبيب جومي فيران اي ڪلوا ۽ جولاءِ <small>1892</small>ع ۾ روسي-يهودي بيڪٽيريا ماهر والڊيمار هافڪين تيار ڪئي هئي. اينٽي بايوٽڪ دوائون ويهين صديءَ جي وچ ڌاري ئي منظر عام تي آيون. سلفونامائيڊس (<small>Sulfonamides</small>) <small>1935</small>ع تائين موجود نه هيون ۽ پينسلين (<small>panneciline</small>), جنهن جي دريافت <small>1928</small>ع ۾ ٿي هئي, ان کي <small>1940</small>ع تائين وڏي مقدار ۾ خالص (<small>purify</small>) ڪرڻ ممڪن نه ٿي سگهيو هو ۽ ان جو استعمال ڪنهن مريض جي علاج لاءِ پهريون ڀيرو <small>1941</small>ع ۾ ڪيو ويو. 19th century did, however, mark a transformation period in medicine.<ref name=":02">{{Cite book|last1=Bynun|first1=W.F.|title=The Western Medical Tradition 1800 to 2000|last2=Hardy|first2=Anne|last3=Jacyn|first3=Stephen|last4=Lawrente|first4=Christopher|last5=Tanaey|first5=E.M. (Tilli)|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=9780521475242|location=United States |pages=7–10, 150–156}}</ref> This included the first uses of [[chloroform]] and nitrous dioxides as anesthesia, important discoveries in regards of [[pathology]] and the perfection of the [[autopsy]], and advances in our understanding of the human body.<ref name=":02" /> Medical institutions were also transitioning to new hospital styles to try to prevent the spread of disease and stop over crowding with the mixing of the poor and the sick which had been a common practice.<ref name=":02" /><ref name=":0">{{Cite web|last=Victoria and Albert Museum|first=Online Museum|date=14 July 2011|title=Health & Medicine|url=http://www.vam.ac.uk/content/articles/h/health-and-medicine-in-the-19th-century/|access-date=4 December 2020|website=www.vam.ac.uk}}</ref> With the increasing rise in urban population, disease and epidemic crisis became much more prevalent and was seen as a consequence of urban living.<ref name=":02" /><ref name=":0" /> Problems arose as both governments and the medical professionals at the time tried to get a handle on the spread of disease.<ref name=":02" /> They had yet to figure out what actually causes disease.<ref name=":02" /> So as those in authority scrambled to make leaps and bounds in science and track down what may be the cause of these epidemics, entire communities would be lost to the grips of terrible ailments.<ref name=":02" /><ref name=":0" /> === Exploring potential cures === During these many outbreaks, members of the medical profession rapidly began trying different cures to treat their patients.<ref name=":1">{{Cite book|last=Johnson|first=Steven|title=The Ghost Map: The Story of London's Most Terrifying Epidemic and How It Changed Science, Cities, and the Modern World|publisher=Riverhead Books|year=2006|isbn=978-1-59448-925-9|location=United States}}</ref> During the [[1826–1837 cholera pandemic|cholera epidemic of 1832]], a doctor in London, [[Thomas Latta]], discovered that he could greatly increase the survival rate of his patients by injecting saline solutions into their arms.<ref name=":1" /> However, due to the wide range of medicines being touted as cures and treatments, his technique failed to gain widespread adoption.<ref name=":1" /> Many other medical discoveries made in the 19th century failed to gain traction for similar reasons. With the increasing circulation of mass media and little content review in [[Medical literature|medical journals]], almost anyone with or without proper education could publish a potential cure for disease.<ref name=":1" /> Actual practicing medical professionals also had to compete with the ever expanding pharmacy companies that were all too ready to provide new elixirs and promising treatments for the epidemics of the time.<ref name=":1" /> Emerging from the medical chaos were legitimate and life changing treatments. The late 19th century was the beginning of widespread use of [[vaccine]]s.<ref name=Stern-Markel>{{cite journal |vauthors=Stern AM, Markel H |title=The history of vaccines and immunization: familiar patterns, new challenges |journal=Health Aff. (Millwood) |volume=24 |issue=3 |pages=611–621 |year=2005 |pmid=15886151 |doi=10.1377/hlthaff.24.3.611 |doi-access=free }}{{open access}}</ref><ref name="Bax">[[Baxby, Derrick]] (1999). "Edward Jenner's Inquiry; a bicentenary analysis". ''Vaccine'' 17 (4): 301–307</ref> The cholera bacterium was isolated in 1854 by Italian anatomist [[Filippo Pacini]],<ref>See: * Fillipo Pacini (1854) [https://books.google.com/books?id=xdtQAAAAcAAJ&pg=PA397 "Osservazioni microscopiche e deduzioni patologiche sul cholera asiatico"] (Microscopic observations and pathological deductions on Asiatic cholera), ''Gazzetta Medica Italiana: Toscana'', 2nd series, '''4''' (50) : 397–401; '''4''' (51) : 405–412. * Reprinted (more legibily) as a [https://books.google.com/books?id=F9s_AAAAcAAJ&pg=PA1 pamphlet.]</ref> and a vaccine, the first to immunize humans against a bacterial disease, was developed by Spanish physician [[Jaume Ferran i Clua]] in 1885,<ref>[http://www.historyofvaccines.org/content/timelines/others#EVT_101034 onlinelibrary.wiley.com]</ref> and by Russian–Jewish bacteriologist [[Waldemar Haffkine]] in July 1892.<ref>[http://www.haffkineinstitute.org/waldemar.htm haffkineinstitute.org]</ref> [[Antibiotic]] drugs did not appear until the middle of the 20th century. [[Sulfonamide]]s did not [[Timeline of antibiotics|appear until 1935]], and [[penicillin]], discovered in 1928, was not able to be purified in large quantities until 1940 and was first used to treat a patient in 1941.<ref>{{cite journal |last1=Gaynes |first1=Robert |title=The Discovery of Penicillin—New Insights After More Than 75 Years of Clinical Use |journal=Emerging Infectious Diseases |date=May 2017 |volume=23 |issue=5 |pages=849–853 |doi=10.3201/eid2305.161556|pmc=5403050 }}</ref> A big response and potential cure to these epidemics were better [[sanitation]] in the cities.<ref name=":52">{{Cite web|title=Cholera in Victorian London|url=https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/medicine/cholera-victorian-london|access-date=6 November 2020|website=Science Museum|language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite book|last=Mari|first=Christopher Mari|title=Global Epidemics|publisher=H.W Wilson Company|year=2007|isbn=9780824210687|location=New York|pages=22–47}}</ref> Sanitation prior to this was very poor and sometimes attempts to get better sanitation often exacerbated the diseases, especially during the cholera epidemics because their understanding of diseases relied on the [[Miasma theory|miasma (bad air) theory]].<ref name=":52"/> During the first cholera epidemic, [[Edwin Chadwick]] made an inquiry into sanitation and used quantitative data to link poor living conditions and disease and low life expectancy.<ref name=":6" /><ref name=":52"/> As a result, the Board of Health in London took measure to improve drainage and ventilation around the city. Unfortunately, the measures helped clean the city but it further contaminated the [[River Thames]] (the primary drinking water for the city) and the epidemic got worse.<ref name=":52" /> === Beliefs about the causes === [[File: Cholera 395.1.jpg|thumb|left|Hand bill from the [[Metropolitan Board of Health|New York City Board of Health]], 1832{{snd}}the outdated public health advice demonstrates the lack of understanding of the disease and its actual causative factors]] During the second cholera pandemic of 1826–1837, the scientific community varied in its beliefs about its causes. In France, doctors believed cholera was associated with the poverty of certain communities or poor environment. Russians believed the disease was contagious and quarantined their citizens. The United States believed that cholera was brought by recent immigrants, specifically the Irish. Lastly, some British thought the disease might arise from divine intervention.<ref name="Hayes 2005 214–219">{{cite book|last=Hayes|first=J.N. |title=Epidemics and Pandemics: Their Impacts on Human History|year=2005|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, CA|pages=214–219}}</ref> During the [[third cholera pandemic|third pandemic]], Tunisia, which had not been affected by the two previous pandemics, thought Europeans had brought the disease. They blamed their [[sanitation]] practices. The prevalence of the disease in the South in areas of black populations convinced United States scientists that cholera was associated with African Americans. Current researchers note they lived near the waterways by which travelers and ships carried the disease and their populations were underserved with sanitation infrastructure and health care.<ref>{{cite book|last=Hayes|first=J.N.|title=Epidemics and Pandemics: Their Impacts on Human History|year=2005|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, CA|pages=233}}</ref> The [[1854 Broad Street cholera outbreak|Soho outbreak in London in 1854]] ended after the physician [[John Snow (physician)|John Snow]] identified a neighborhood [[Broad Street pump]] as contaminated and convinced officials to remove its handle.<ref>{{cite book |title=On the Mode of Communication of Cholera |year=1855 |author=Snow, John |url=http://eee.uci.edu/clients/bjbecker/PlaguesandPeople/week8a.html}}</ref> Snow believed that [[Germ theory of disease|germ-contaminated water]] was the source of [[cholera]], rather than particles in the air (referred to as "miasmata"). His study proved contaminated water was the main agent spreading cholera, although he did not identify the contaminant. Though [[Filippo Pacini]] had isolated ''[[Vibrio cholerae]]'' as the causative agent for cholera that year, it would be many years before [[miasma theory]] would fall out of favor.{{citation needed|date=June 2021}} [[File:Choleradesinfektin-1892.gif|thumb|Disinfection team in the 1892 cholera outbreak in Hamburg]] In London, in June 1866<ref name="Johnson, S: The Ghost Map">Johnson, S: The Ghost Map(</ref>), a localized epidemic in the East End claimed 5,596 lives, just as the city was completing construction of its major sewage and water treatment systems. [[William Farr]], using the work of John Snow, ''et al.'', as to contaminated drinking water being the likely source of the disease, relatively quickly identified the East London Water Company as the source of the contaminated water. Quick action prevented further deaths.<ref name="Rosenberg" /> During the [[fifth cholera pandemic]], [[Robert Koch]] isolated ''[[Vibrio cholerae]]'' and proposed [[Koch's postulates|postulates]] to explain how bacteria caused disease. His work helped to establish the [[germ theory of disease]]. Prior to this time, many physicians believed that microorganisms were spontaneously generated, and disease was caused by direct exposure to filth and decay. Koch helped establish that the disease was more specifically [[contagious disease|contagious]] and was transmittable through the contaminated water supply. The fifth was the last serious European cholera outbreak, as cities improved their sanitation and water systems.{{citation needed|date=June 2021}} ==Cholera== {{main|Cholera outbreaks and pandemics}} [[File:Cholera bacteria SEM.jpg|thumb|Cholera bacteria]] '''Cholera''' is an infection of the [[small intestine]] caused by the [[Bacteria|bacterium]] ''[[Vibrio cholerae]]''. Cholera is [[disease transmission|transmitted]] primarily by drinking water or eating food<ref name="bakerinstitute.org">{{cite AV media | people =[[Rita Colwell]] | title =Oceans, Climate, and Health: Cholera as a Model of Infectious Diseases in a Changing Environment | url =http://bakerinstitute.org/videos/civic-scientist-lecture-series-rita-colwell-oceans-climate-and-health-cholera-model-infectious-diseases-changing-environment/ | access-date =23 October 2013 | publisher =James A Baker III Institute for Public Policy | location =Rice University | archive-date =26 October 2013 | archive-url =https://web.archive.org/web/20131026030733/http://bakerinstitute.org/videos/civic-scientist-lecture-series-rita-colwell-oceans-climate-and-health-cholera-model-infectious-diseases-changing-environment/ | url-status =dead }}</ref> that has been contaminated by the cholera bacterium. The bacteria multiply in the small intestine;<ref name="Sherris">{{Cite book |title=Sherris medical microbiology: an introduction to infectious diseases |publisher=McGraw-Hill |year=2004 |isbn=978-0-8385-8529-0 |editor-last=Ryan |editor-first=Kenneth J. |edition=4th |location=New York |pages=376–377 |editor-last2=Ray |editor-first2=C. George |editor-last3=Sherris |editor-first3=John C.}}</ref> the [[feces]] (waste product) of an infected person, including one with no apparent symptoms, can pass on the disease if it contacts the water supply by any means.<ref name="Sherris" /> History does not recount any incidents of cholera [[History of emerging infectious diseases|until the 19th century]]. Cholera came in seven waves, the last two of which occurred in the 20th century.{{citation needed|date=June 2021}} The [[first cholera pandemic]] started in 1816, spread across India by 1820,<ref>{{cite web |author=Pike J | url=http://www.globalsecurity.org/wmd/intro/bio_cholera.htm |title=Cholera – Biological Weapons |work=Weapons of Mass Destruction (WMD) |publisher=GlobalSecurity.com |date=23 October 2007 |access-date=1 February 2010}}</ref> and extended to Southeast Asia and Central Europe, lasting until 1826. A [[second cholera pandemic]] began in 1829, reached Russia, causing the [[Cholera riots]]. It spread to [[Hungary]], Germany and [[Egypt]] in 1831,<ref>[http://whqlibdoc.who.int/bulletin/1947-1948/Vol1-No2/bulletin_1948_1(2)_353-381.pdf Cholera Epidemic in Egypt (1947)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122084952/http://whqlibdoc.who.int/bulletin/1947-1948/Vol1-No2/bulletin_1948_1(2)_353-381.pdf |date=22 November 2010 }}.</ref> and London, Paris, [[Quebec, Canada|Quebec]], [[Ontario, Canada|Ontario]] and New York City the following year.<ref name="Rosenberg">{{cite book |author=Charles E. Rosenberg |title=The cholera years: the United States in 1832, 1849 and 1866 |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=Chicago |year=1987 |isbn=0-226-72677-0|author-link=Charles E. Rosenberg }}</ref><ref>[http://www.ph.ucla.edu/EPI/snow/pandemic1826-37.html Asiatic Cholera Pandemic of 1826–37]</ref> Cholera reached the Pacific coast of North America by 1834, reaching into the center of the country by steamboat and other river traffic.<ref>{{cite news| author=Wilford JN| title=How Epidemics Helped Shape the Modern Metropolis| url=https://www.nytimes.com/2008/04/15/science/15chol.html| quote=On a Sunday in July 1832, a fearful and somber crowd of New Yorkers gathered in City Hall Park for more bad news. The epidemic of cholera, cause unknown and prognosis dire, had reached its peak.| work=[[The New York Times]]| date=15 April 2008| access-date=1 February 2010}}</ref> The [[third cholera pandemic]] began in 1846 and lasted until 1860. It hit Russia hardest, with over one million deaths. In 1846, cholera struck [[Mecca]], killing over 15,000.<ref name="Pandemic">[http://www.ph.ucla.edu/epi/Snow/pandemic1846-63.html Asiatic Cholera Pandemic of 1846–63]. UCLA School of Public Health.</ref> A two-year outbreak began in [[England and Wales]] in 1848, and claimed 52,000 lives.<ref>[https://www.cbc.ca/news/science/cholera-s-seven-pandemics-1.758504 Cholera's seven pandemics], cbc.ca, 2 December 2008.</ref> In 1849, outbreak occurred again in Paris, and in London, killing 14,137, over twice as many as the 1832 outbreak. Cholera hit Ireland in 1849 and killed many of the [[Great Famine (Ireland)|Irish Famine]] survivors, already weakened by starvation and fever.<ref>{{cite web |url=http://www.geocities.com/CapitolHill/Congress/2807/irishfamine.html |title=The Irish Famine |access-date=9 June 2014 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027105918/http://www.geocities.com/CapitolHill/Congress/2807/irishfamine.html |archive-date=27 October 2009 }}</ref> In 1849, cholera claimed 5,308 lives in the major port city of [[Liverpool]], England, an embarkation point for immigrants to North America, and 1,834 in [[Kingston upon Hull|Hull]], England.<ref name="Rosenberg" /> Cholera spread throughout the [[Mississippi River]] system.<ref name="Rosenberg" /> Thousands died in New York City, a major destination for Irish immigrants.<ref name="Rosenberg" /> Cholera killed 200,000 people in Mexico.<ref name="Encyclopedia" >{{Cite book | first = Joseph Patrick | last = Byrne | title = Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A–M | url = https://books.google.com/books?id=5Pvi-ksuKFIC&pg=PA101 | publisher = ABC-CLIO | year = 2008 | page = 101 | isbn = 978-0-313-34102-1 }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> That year, cholera was transmitted along the [[California Trail|California]], [[Mormon Trail|Mormon]] and [[Oregon Trail]]s, killing people that are believed to have died on their way to the [[California Gold Rush]], [[Utah]] and [[Oregon]] in the cholera years of 1849–55.<ref name="Rosenberg" /><ref>{{cite book |author=Unruh, John David |title=The plains across: the overland emigrants and the trans-Mississippi West, 1840–60 |publisher=University of Illinois Press |location=Urbana |year=1993 |pages=408–410 |isbn=0-252-06360-0 |title-link=The Plains Across (book) }}</ref><ref name="Cholera" /><ref>{{Cite journal |last=Jiang |first=Sunny C. |year=2001 |title=Vibrio cholerae in recreational beach waters and tributaries of Southern California |journal=Hydrobiologia |volume=460 |pages=157–164 |doi=10.1023/A:1013152407425 |s2cid=20591955|doi-access=free }}</ref> In 1851, a ship coming from Cuba carried the disease to [[Gran Canaria]],<ref>http://coloquioscanariasamerica.casadecolon.com/index.php/CHCA/article/viewFile/9072/8523 p. 626</ref> killing up to 6,000 people.<ref>mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/MDC/id/44370 pp. 545–546</ref> The pandemic spread east to Indonesia by 1852, and China and Japan in 1854. The [[Philippines]] were infected in 1858 and [[Korea]] in 1859. In 1859, an outbreak in Bengal contributed to transmission of the disease by travelers and troops to [[Iran]], [[Iraq]], [[Arabia]] and Russia.<ref name="Pandemic" /> Japan suffered at least seven major outbreaks of cholera between 1858 and 1902. The [[Ansei]] outbreak of 1858–60, for example, is believed to have killed between 100,000 and 200,000 people in Tokyo alone.<ref>''[https://books.google.com/books?id=2Ps-IesBlzkC&pg=PA313 Kaoru Sugihara, Peter Robb, Haruka Yanagisawa, Local Agrarian Societies in Colonial India: Japanese Perspectives]'', (1996), p. 313.</ref> An outbreak of cholera in Chicago in 1854 took the lives of 5.5% of the population (about 3,500 people).<ref name="Rosenberg" /><ref>[http://www.jonathanriley.net/chicsrc.html#y1854_m07_d12 ''Chicago Daily Tribune''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220050453/http://www.jonathanriley.net/chicsrc.html#y1854_m07_d12 |date=20 February 2008 }}, 12 July 1854</ref> In 1853–54, London's epidemic claimed 10,738 lives. [[Cholera epidemics in Spain|Throughout Spain]], cholera caused more than 236,000 deaths in 1854–55.<ref>{{Cite book | first = George C. | last = Kohn | title = Encyclopedia of Plague and Pestilence: from Ancient Times to the Present | url = https://books.google.com/books?id=tzRwRmb09rgC&pg=PA369 | publisher = Infobase Publishing | year = 2008 | page = 369 | isbn = 978-0-8160-6935-4}} </ref> In 1854, it entered Venezuela; Brazil also suffered in 1855.<ref name="Encyclopedia" /> [[File:Cholerabaracke-HH-1892.gif|thumb|upright=1.2|1892 cholera outbreak in [[Hamburg]], hospital ward]] The [[fourth cholera pandemic]] (1863–1875) spread mostly in Europe and Africa. At least 30,000 of the 90,000 [[Mecca]] pilgrims died from the disease. Cholera ravaged northern Africa in 1865 and southeastward to [[Zanzibar]], killing 70,000 in 1869–70.<ref name="Pandemics" >{{Cite book | first = Joseph Patrick | last = Byrne | title = Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A–M | url = https://books.google.com/books?id=5Pvi-ksuKFIC&pg=PA107 | publisher = ABC-CLIO | year = 2008 | page = 107 | isbn = 978-0-313-34102-1 }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cholera claimed 90,000 lives in Russia in 1866.<ref>[https://kehilalinks.jewishgen.org/Myadel/pandemics.htm Eastern European Plagues and Epidemics 1300–1918] .</ref> The epidemic of cholera that spread with the [[Austro-Prussian War]] (1866) is estimated to have killed 165,000 people in the [[Austrian Empire]].<ref>Matthew R. Smallman-Raynor PhD and Andrew D. Cliff DSc, ''Impact of Infectious Diseases on War''. [http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0891552004000248].</ref> In 1867, 113,000 died from cholera in Italy.<ref>[http://cosmos.ucdavis.edu/Archive/2007/FinalProjects/Cluster%207%20Final%20Papers/Lee_Nichele_Vibrio%20Cholerae%20and%20Cholera-The%20History%20and%20Global%20Impact.doc Vibrio Cholerae and Cholera – The History and Global Impact] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081216224438/http://cosmos.ucdavis.edu/Archive/2007/FinalProjects/Cluster%207%20Final%20Papers/Lee_Nichele_Vibrio%20Cholerae%20and%20Cholera-The%20History%20and%20Global%20Impact.doc |date=16 December 2008 }}.</ref> and 80,000 in [[Algeria]].<ref name="Pandemics" /> Outbreaks in North America in 1866–1873 killed some 50,000 Americans.<ref name="Cholera">{{cite journal |author=Beardsley GW |url=http://www.earlyamerica.com/review/2000_fall/1832_cholera_part2.html |title=The 1832 Cholera Epidemic in New York State: 19th Century Responses to Cholerae Vibrio (part 2)| journal=The Early America Review | volume=3 | year=2000| access-date=1 February 2010 | issue = 2 }}</ref> In 1866, localized epidemics occurred in the East End of London,<ref name="Johnson, S: The Ghost Map"/><ref name="Rosenberg" /> in southern [[Wales]], and [[Amsterdam]]. In the 1870s, cholera spread in the U.S. as an epidemic from New Orleans along the Mississippi River and to ports on its tributaries.{{citation needed|date=June 2022}} In the [[fifth cholera pandemic]] (1881–1896), according to Dr A. J. Wall, the 1883–1887 part of the epidemic cost 250,000 lives in Europe and at least 50,000 in the Americas. Cholera claimed 267,890 lives in Russia (1892);<ref name="1911EB">{{Cite EB1911|wstitle= Cholera |volume= 6 | pages = 262–267 }}</ref> 120,000 in [[Cholera epidemics in Spain|Spain]];<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1890/06/20/archives/the-cholera-in-spain.html |title=The cholera in Spain | work=The New York Times |date=20 June 1890 |access-date=8 December 2008}}</ref> 90,000 in Japan and over 60,000 in [[Iran|Persia]].<ref name="1911EB" /> In [[Egypt]], cholera claimed more than 58,000 lives.<ref name=":5" /> The 1892 outbreak in [[Hamburg]] killed 8,600 people.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Awofeso |first=Niyi |last2=Aldbak |first2=Kefah |date=2018-09-01 |title=Cholera, Migration, and Global Health – A Critical Review |url=https://www.ijtmgh.com/article_69629.html |journal=International Journal of Travel Medicine and Global Health |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=92–99 |doi=10.15171/ijtmgh.2018.19 |issn=2322-1100}}</ref> ==Smallpox== {{Main|History of smallpox}} Smallpox is caused by either of the two viruses, Variola major and Variola minor. Smallpox vaccine was available in Europe, the United States, and the Spanish Colonies during the last part of the century.<ref name=Stern-Markel /><ref name=Bax /> The Latin names of this disease are Variola Vera. The words come from various (spotted) or varus (pimple). In England, this disease was first known as the "pox" or the "red plague". Smallpox settles itself in small blood vessels of the skin and in the mouth and throat. The symptoms of smallpox are rash on the skin and blisters filled with raised liquid.<ref>{{Cite journal |last=Breman |first=Joel G. |last2=Henderson |first2=D. A. |date=2002-04-25 |title=Diagnosis and Management of Smallpox |url=https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra020025 |journal=New England Journal of Medicine |volume=346 |issue=17 |pages=1300–1308 |doi=10.1056/NEJMra020025 |issn=0028-4793}}</ref> The disease killed an estimated 400,000 Europeans annually during the 19th century and one-third of all the blindness of that time was caused by smallpox. 20 to 60% of all the people that were infected died and 80% of all the children with the infection also died. It caused also many deaths in the 20th century, over 300–500&nbsp;million. Wolfgang Amadeus Mozart also had smallpox when he was only 11 years old. He survived the smallpox outbreak in Austria.{{citation needed|date=July 2020}} ==Typhus== {{main|Typhus#19th century}} [[Epidemic typhus]] is caused by the bacteria Rickettsia Prowazekii; it comes from [[lice]]. [[Murine typhus]] is caused by the Rickettsia Typhi bacteria, from the [[flea]]s on rats. [[Scrub typhus]] is caused by the Orientia Tsutsugamushi bacteria, from the [[harvest mite]]s on humans and rodents. [[Queensland tick typhus]] is caused by the Rickettsia Australis bacteria, from [[tick]]s.{{citation needed|date=June 2021}} During [[Napoleon]]'s [[Napoleon's invasion of Russia|retreat from]] Moscow in 1812, more French soldiers died of typhus than were killed by the Russians.<ref>[http://entomology.montana.edu/historybug/TYPHUS-Conlon.pdf The Historical Impact of Epidemic Typhus] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091106154259/http://entomology.montana.edu/historybug/TYPHUS-Conlon.pdf |date=6 November 2009 }}. Joseph M. Conlon.</ref> A major epidemic occurred in Ireland between 1816 and 1819, during the [[Year Without a Summer]]; an estimated 100,000 Irish perished. Typhus appeared again in the late 1830s, and between 1846 and 1849 during the [[Great Irish Famine]]. Spreading to England, and called "Irish fever", it was noted for its virulence. It killed people of all social classes, as lice were endemic and inescapable, but it hit particularly hard in the lower or "unwashed" social strata. In Canada alone, the [[typhus epidemic of 1847]] killed more than 20,000 people from 1847 to 1848, mainly Irish immigrants in [[fever shed]]s and other forms of quarantine, who had contracted the disease aboard [[coffin ships]].<ref name=mccord1>{{cite web|title=M993X.5.1529.1 {{!}} The government inspector's office|url=http://www.mccord-museum.qc.ca/en/collection/artifacts/M993X.5.1529.1|work=[[McCord Museum]]|access-date=22 January 2012|location=[[Montreal]]}}</ref> In the United States, epidemics occurred in [[Baltimore]], [[Memphis, Tennessee|Memphis]] and Washington DC between 1865 and 1873, and during the [[American Civil War]].{{citation needed|date=June 2022}} ==Yellow fever== {{main|History of yellow fever}} [[File:YellowFeverVirus.jpg|thumb|Yellow fever virus]] This disease is transmitted by the bite of female mosquito; the higher prevalence of transmission by [[Aedes aegypti]] has led to it being known as the Yellow Fever Mosquito. The transmission of yellow fever is entirely a matter of available habitat for [[Vector (epidemiology)|vector]] mosquito and prevention such as mosquito netting. They mostly infect other primates, but humans can be infected. The symptoms of the fever are: Headaches, back and muscle pain, chills and vomiting, bleeding in the eyes and mouth, and vomit containing blood.{{citation needed|date=June 2021}} Yellow fever accounted for the largest number of the 19th-century's individual epidemic outbreaks, and most of the recorded serious outbreaks of yellow fever occurred in the 19th century. It is most prevalent in tropical-like climates, but the United States was not exempted from the fever.<ref>{{cite journal|last=Miller|first=Jacquelyn C|title=The Wages of Blackness: African American Workers and the Meanings of Race during Philadelphia's 1793 Yellow Fever Epidemic|journal=The Pennsylvania Magazine of History and Biography|year=2005|volume=129|issue=2|pages=163–194}}</ref> [[New Orleans]] was plagued with major epidemics during the 19th century, most notably in 1833 and 1853. At least 25 major outbreaks took place in the Americas during the 18th and 19th centuries, including particularly serious ones in [[Santo Domingo]] in 1803<ref>{{cite book |title=Almost History: Close Calls, Plan B's, and Twists of Fate in American History |last=Bruns |first=Roger |year=2000 |publisher=Hyperion |isbn=0-7868-8579-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/isbn_9780786885794 }}</ref><ref>Marr, J. S., & Cathey, J. T. (n.d.). "The 1802 Saint-Domingue yellow fever epidemic and the Louisiana Purchase". ''Journal of Public Health Management and Practice'', 19(1), 77–82. {{doi|10.1097/PHH.0b013e318252eea8}}</ref> and [[Lower Mississippi Valley yellow fever epidemic of 1878|Memphis in 1878]].<ref>Khaled J. Bloom, ''The Mississippi Valley's Great Yellow Fever Epidemic of 1878,'' Louisiana State U. Press, 1993</ref> Major outbreaks occurred repeatedly in [[Gibraltar]]; outbreaks in 1804, 1814, and again in 1828.<ref>{{cite web |title=Gibraltar's 1804 Yellow Fever Scourge: The Search for Scapegoats |work=Oxford Journals – Journal of the History of Medicine and Allied Sciences |url=http://jhmas.oxfordjournals.org/content/53/1/3.extract |archive-url=https://web.archive.org/web/20110316193829/http://jhmas.oxfordjournals.org/content/53/1/3.extract |url-status=dead |archive-date=16 March 2011 |access-date=5 April 2013}}</ref> [[Barcelona]] suffered the loss of several thousand citizens during an outbreak in 1821. Urban epidemics continued in the United States until 1905, with the last outbreak affecting [[New Orleans]].<ref>{{cite book|author1=John Pierce |author2=Jim Writer |title=Yellow Jack: How Yellow Fever ravaged America and Walter Reed Discovered Its Deadly Secrets|url=https://archive.org/details/yellowjackhowyel0000pier |url-access=registration |year=2005|publisher=John Wiley & Sons|location=Hoboken|page=[https://archive.org/details/yellowjackhowyel0000pier/page/3 3]}}</ref> ==Plague== {{main|Third plague pandemic}} The '''third plague pandemic''' was a major [[bubonic plague]] [[pandemic]] that began in [[Yunnan]], China in 1855.<ref name="Cohn">{{cite book | last = Cohn | first = Samuel K. | title = The Black Death Transformed: Disease and Culture in Early Renaissance Europe | publisher = A Hodder Arnold | year = 2003 | url = https://archive.org/details/blackdeathtransf00samu/page/336 | isbn = 0-340-70646-5 | page = [https://archive.org/details/blackdeathtransf00samu/page/336 336] }}</ref> This episode of bubonic plague spread to all inhabited continents in the 1890s and first years of the 1900s, and ultimately led to more than 12,000,000 deaths in India and China, with about 10,000,000 killed in India alone.<ref>[http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/321/5890/773 Infectious Diseases: Plague Through History], sciencemag.org</ref> A [[natural reservoir]] of plague is located in western Yunnan and is an ongoing health risk today. The third pandemic of plague originated in this area after a rapid influx of [[Han Chinese]] to exploit the demand for minerals, primarily copper, in the latter half of the 19th century.<ref name = "benedict96">{{cite book|last1=Benedict|first1=Carol|title=Bubonic plague in eighteenth-century China|date=1996|publisher=Stanford Univ. Press|location=Stanford, CA|isbn=978-0804726610|pages=[https://archive.org/details/bubonicplagueinn00bene/page/47 47, 70]|url=https://archive.org/details/bubonicplagueinn00bene/page/47}}</ref> By 1850, the population had exploded to over 7,000,000 people. Increasing transportation throughout the region brought people in contact with [[Xenopsylla cheopis|plague-infected fleas]], the primary vector between the yellow-breasted rat (''[[Rattus flavipectus]]'') and humans. The [[Globalization and disease|spread of European empires and the development of new forms of transport]] such as the [[steam engine]] made it easier for both humans and rats to spread the disease along existing trade routes.{{citation needed|date=June 2021}} == Scarlet fever == Haemolytic streptococcus, which was identified in the 1880s,<ref name=":3">{{Cite book|last1=Woods|first1=Robert|title=Urban Disease and Mortality in the Nineteenth Century|last2=Woodward|first2=John|publisher=St. Martin's Press Inc.|year=1984|pages=37–67}}</ref> causes [[scarlet fever]], which is a bacterial disease.<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Duncan|first1=S.R.|last2=Scott|first2=Susan|last3=Duncan|first3=C.T.|date=2000|title=Modelling the Dynamics of Scarlet Fever Epidemics in the 19th Century|journal=European Journal of Epidemiology|publisher=Springer|volume=16|issue=7|pages=619–626|doi=10.1023/A:1007645110006|pmid=11078118|s2cid=12451068|doi-access=free}}</ref> Scarlet fever spreads through respiratory droplets and children between the ages of 5 and 15 years were most affected by scarlet fever.<ref name=":4">{{Cite book|last=Berger|first=Stephen|title=Rheumatic Fever and Scarlet Fever: Global Status|publisher=Gideon Informatics, Inc|isbn=978-1-4988-1653-3|pages=54–104}}</ref> Scarlet fever had several epidemic phases, and around 1825 to 1885 outbreaks began to recur cyclically and often highly fatal.<ref>{{Cite journal|last=Looper|first=Michael de|date=2017|title='This Most Dreadful Scourge': Scarlet Fever in Sydney|journal=Health and History, Incarceration, Migration, Dispossession, and Discovery: Medicine in Colonial Australia|publisher=Australian and New Zealand Society of the History of Medicine|volume=19|issue=2|pages=116–133}}</ref> In the mid-19th century, the mortality caused by scarlet fever rose in England and [[Wales]].<ref>{{Cite journal|last1=Duncan|first1=C.T.|last2=Duncan|first2=S.R.|last3=Scott|first3=S.|date=December 1996|title=The Dynamics of Scarlet Fever Epidemics in England and Wales in the 19th Century|journal=Epidemiology and Infection|publisher=Cambridge University Press|volume=117|issue=3|pages=493–499|doi=10.1017/S0950268800059161|pmid=8972674|pmc=2271647}}</ref> The major outbreak in England and Wales took place during 1825–1885 with high mortality marking this as remarkable.<ref name=":2" /> There were several other notable outbreaks across Europe, South America, and the United States in the 19th century.<ref name=":4" /> === United Kingdom === In the UK, scarlet fever was considered benign for two centuries, but there were fatal epidemics in the 18th century.<ref name=":7">{{Cite journal|last1=Katz|first1=Alan R.|last2=Morens|first2=David M.|date=January 1992|title=Severe Streptoccal Infections in Historical Perspective|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=14|pages=298–307|doi=10.1093/clinids/14.1.298|pmid=1571445}}</ref> Scarlet fever broke out in England in the 19th century and was responsible for an enormous number of deaths in the 60-year period from 1825 to 1885; decades that followed had lower levels of annual mortality from scarlet fever.<ref name=":2" /> In [[North West England]] there was heavy mortality in [[Liverpool]].<ref name=":2" /> Babies born in Liverpool with a birthday in 1861 were only expected to live 26 years, and in larger cities, life expectancy was less than 35 years.<ref name=":3" /> Over time, the life expectancy changed as well as the number of fatalities from scarlet fever.<ref name=":3" /> There was a reduction in child mortality from scarlet fever when comparing the decades of 1851–60 and 1891–1900.<ref name=":3" /> The decline of mortality seen for scarlet fever was noticed after the identification of [[streptococcus]],<ref name=":3" /> but the decline was not associated with a treatment.<ref name=":3" /> A treatment would not be available until the introduction of [[Sulfonamide|sulphonamides]] in the 1930s, and the decline in mortality was due to the quality of air, food, and water improving.<ref name=":3" /> Outbreaks of scarlet fever also took place in [[Dublin]] in 1896 with 1,354 cases and 149 deaths, [[Norway]] from 1862 to 1884, [[Scotland]] in 1861, and in the rest of United Kingdom.<ref name=":4" /> The United Kingdom saw cases in [[Canterbury]] from 1839 to 1865 with 305 deaths, [[Bristol]] in 1870 with 106 deaths and in 1875, and [[Manchester]] in 1886 with six cases.<ref name=":4" /> === South America === Chile reported scarlet fever the first time in 1827 and highest rates were seen during winter months.<ref name=":4" /> The disease spread from [[Valparaíso|Valparaiso]] to [[Santiago]] from 1831 to 1832 and claimed 7,000 lives.<ref name=":4" /> There were multiple outbreaks in different locations of Chile, including [[Copiapó|Copaipo]] in 1875 and [[Caldera, Chile|Caldera]] in 1876.<ref name=":4" /> === United States === Similarly to Europe, [[United States|America]] considered scarlet fever to be benign for two centuries.<ref name=":7" /> In the early 19th century the scarlet fever impact drastically changed and lethal epidemics started to arise in the United States.<ref name=":7" /> The United States had a notable outbreak of scarlet fever in [[Minnesota]] in 1847<ref name=":4" /> and [[Augusta, Georgia]] had a lethal epidemic in 1832–33.<ref name=":7" /> Scarlet fever had low mortality rates in New York for many years before 1828, but remained high for long after.<ref name=":7" /> Cases of scarlet fever were also seen in [[Boston]] during a period of decreasing severity after 1885.<ref name=":7" /> [[Boston City Hospital]] opened a scarlet fever pavilion in 1887 to house patients with infectious diseases and saw nearly 25,000 patients during 1895–1905.<ref name=":7" /> In the mid-19th century, more specific epidemiological information was emerging and incidence in infants were found to be low.<ref name=":7" /> In 1870, the US census showed a decrease in scarlet fever mortality in children below the age of one.<ref name=":7" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:19هين صديءَ جون صحت بابت آفتون|*]] [[زمرو:19هين صديءَ جون وبائون|*]] [[زمرو:صديءَ جي لحاظ کان بيمارين جا ڦهلاءُ|19هين]] [[زمرو:19هين صديءَ ۾ بيمارين جا ڦهلاءُ| ]] [[زمرو:بيڪٽيريا سبب ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:آنڊن جون ڇڙهندڙ (انفيڪشس) بيماريون]] [[زمرو:سيتلا (Smallpox)]] [[زمرو:وبائي ٽائيفس]] [[زمرو:بيمارين جا ڦهلاءُ]] [[زمرو:واقعا بلحاظ صدي]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:وبائي بيماريون]] [[زمرو:زمرا بلحاظ صدي]] [[زمرو:صحت بابت آفتون]] [[زمرو:اڻويھين صدي]] b327vcvxpgvw0epok2sbewjg23vc0e3 404872 404871 2026-08-20T10:51:27Z Ibne maryam 17680 /* */ 404872 wikitext text/x-wiki {{short description|None}} [[File:The cow pock.jpg|thumb|upright=1.4|<small>'''ايڊورڊ جينر جي "ڪائو پاڪس" (cowpox) مان تيار ڪيل چيچڪ (smallpox) جي ويڪسين بابت 1802ع جو هڪ ڪارٽون'''</small>]] '''اڻويهين صديءَ جي بيمارين ۽ وبائن''' (Diseases and epidemics of the 19th century) ۾ اهڙا خطرا جيڪا ڊگهي عرصي کان موجود هئا، جهڙوڪ [[ماتا (بيماري)|چيچڪ]]، پيلو بخار (yellow fever)، ٽائيفائيڊ (typhoid) ۽ اسڪارليٽ فيور (scarlet fever) شامل هئا. ان کان سواء، [[ھيضو يا ڪوليرا|هيضو]] (cholera) پڻ هڪ وبائي خطري طور سامهون آيو ۽ 19هين صديءَ دوران ڇهه ڀيرا [[وبا|عالمي وبا]] (pandemic) جي صورت ۾ سڄي دنيا ۾ ڦهلجي ويو. == طبي ردعمل == === 19هين صديءَ ۾ طب === 19هين صديءَ جي وبائن کي انهن طبي ترقين کان سواءِ منهن ڏنو ويو جن 20هين صديءَ جي وبائن کي گهڻو گهٽ عام ۽ گهٽ موتمار بڻائي ڇڏيو هو. جيتوڻيڪ مائڪرو آرگنزم (وائرس ۽ بيڪٽيريا) 18هين صديءَ ۾ ئي دريافت ٿي چڪا هئا، پر 19هين صديءَ جي آخر تائين اهڙا تجربا (جهڙوڪ لازارو اسپالنزاني ۽ لوئس پاسچر جا تجربا) نه ٿيا هئا جن ’خود بخود پيدا ٿيڻ‘ (spontaneous generation) جي نظريي کي حتمي طور تي غلط ثابت ڪيو هجي. انهن تجربن ئي ’جرم ٿيوري‘ (germ theory) ۽ بيماريءَ جي ڦهلجڻ جو سبب مائڪرو آرگنزم هجڻ بابت رابرٽ ڪوچ (Robert Koch) جي دريافت لاءِ راهه هموار ڪئي. ان ڪري، 19هين صديءَ جي اڪثر حصي دوران، وبائي بيمارين جي سببن، انهن جي شدت گهٽائڻ ۽ علاج بابت صرف بنيادي ۽ عام فهم (common-sense) واري ڄاڻ ئي موجود هئي [[File:Annie Stebler Hopf-Autopsy (Professor Poirier, Paris) 1889.jpg|thumb|لاش جي طبي معائني (<small>autopsy</small>) جي عمل ۾ آيل طبي ترقيءَ انساني جسم جي ڪم ڪرڻ جي طريقي ۽ مختلف عضون جي افعال کي بهتر نموني سمجهڻ ۾ مدد ڪئي.]] تنهن هوندي به، <small>19</small>هين صدي طب جي شعبي ۾ تبديليءَ جو دور ثابت ٿي. ان دور ۾ بيهوشي آڻيندڙ دوائن (<small>anesthesia</small>) جي طور ڪلوروفارم ۽ نائٽرس آڪسائيڊ جو پهريون ڀيرو استعمال، پيٿالاجي (بيمارين جي علم) بابت اهم دريافتون، لاش جي طبي معائني جي عمل ۾ بهتري، ۽ انساني جسم بابت اسان جي ڄاڻ ۾ واڌارو شامل هئا. طبي ادارا پڻ اسپتالن جي نئين طرز ڏانهن منتقل ٿي رهيا هئا ته جيئن بيمارين جي پکيڙ کي روڪي سگهجي ۽ غريبن توڙي بيمار ماڻهن جي گڏ ٿيڻ سبب پيدا ٿيندڙ رش (جيڪو ان وقت هڪ عام معمول هو) کي ختم ڪري سگهجي. شهري آباديءَ ۾ واڌاري سان گڏ، بيماريون ۽ وبائي بحران وڌيڪ عام ٿي ويا ۽ انهن کي شهري زندگيءَ جو نتيجو سمجهيو ويو. مسئلا تڏهن پيدا ٿيا جڏهن حڪومتن ۽ ان وقت جي طبي ماهرن بيمارين جي پکيڙ تي ضابطو آڻڻ جي ڪوشش ڪئي. انهن کي اڃا تائين اها خبر نه پئجي سگهي هئي ته اصل ۾ بيماري جو سبب ڇا آهي. تنهنڪري، جڏهن اختيارين سائنس جي ميدان ۾ وڏيون اڳڀرائيون ڪرڻ ۽ وبائن جي سببن کي ڳولڻ جي ڪوشش ڪري رهيا هئا، تڏهن سڄا سڄا سماج خوفناڪ بيمارين جي ور چڙهي رهيا هئا. === ممڪنه علاج جي ڳولا === بيمارين جي انهن ڪيترن ئي ڦهلارن (<small>outbreaks</small>) دوران، طبي شعبي سان لاڳاپيل ماڻهن تيزيءَ سان پنهنجي مريضن جي علاج لاءِ مختلف طريقا آزمائڻ شروع ڪيا. <small>1832</small>ع ۾ هيضې (<small>cholera</small>) جي وبا دوران، لنڊن جي هڪ ڊاڪٽر، ٿامس لاٽا، دريافت ڪيو ته هو مريضن جي ٻانهن ۾ لوڻ وارو محلول (<small>saline</small>) داخل ڪري انهن جي بچڻ جي شرح کي تمام گهڻو وڌائي سگهي ٿو. تنهن هوندي به، علاج طور پيش ڪيل دوائن جي وڏي تعداد جي ڪري، سندس اهو طريقو وڏي پيماني تي مقبوليت حاصل نه ڪري سگهيو. 19هين صديءَ ۾ ڪيل ٻيون به ڪيتريون ئي طبي دريافتون ساڳين سببن جي ڪري مقبوليت حاصل نه ڪري سگهيون. ماس ميڊيا جي وڌندڙ اثر ۽ طبي رسالن ۾ مواد جي مناسب جاچ پڙتال نه هجڻ سبب، تقريبن هر ڪو - چاهي هن وٽ مناسب تعليم هجي يا نه - ڪنهن بيماريءَ لاءِ ممڪنه علاج شايع ڪري سگهندو هو. عملي طور تي علاج ڪندڙ طبي ماهرن کي وڌندڙ دواساز ڪمپنين سان پڻ مقابلو ڪرڻو پيو، جيڪي ان وقت جي وبائن لاءِ نيون دوائون ۽ پرڪشش علاج فراهم ڪرڻ لاءِ هميشه تيار رهنديون هيون. طبي شعبي جي ان افراتفري واري صورتحال مان ئي مستند ۽ زندگي بدلائيندڙ علاج سامهون آيا. 19هين صديءَ جو آخري حصو ويڪسين جي وسيع استعمال جي شروعات ثابت ٿيو. هيضې جي بيڪٽيريا کي <small>1854</small>ع ۾ اطالوي ماهرِ تشريح الاعضا (<small>anatomist</small>) فليپو پيسيني ڌار ڪيو هو؛ جڏهن ته ان بيڪٽيريا مان ٿيندڙ بيماريءَ خلاف انسانن ۾ مدافعت پيدا ڪرڻ واري پهرين ويڪسين <small>1885</small>ع ۾ اسپيني طبيب جومي فيران اي ڪلوا ۽ جولاءِ <small>1892</small>ع ۾ روسي-يهودي بيڪٽيريا ماهر والڊيمار هافڪين تيار ڪئي هئي. اينٽي بايوٽڪ دوائون ويهين صديءَ جي وچ ڌاري ئي منظر عام تي آيون. سلفونامائيڊس (<small>Sulfonamides</small>) <small>1935</small>ع تائين موجود نه هيون ۽ پينسلين (<small>panneciline</small>), جنهن جي دريافت <small>1928</small>ع ۾ ٿي هئي, ان کي <small>1940</small>ع تائين وڏي مقدار ۾ خالص (<small>purify</small>) ڪرڻ ممڪن نه ٿي سگهيو هو ۽ ان جو استعمال ڪنهن مريض جي علاج لاءِ پهريون ڀيرو <small>1941</small>ع ۾ ڪيو ويو. 19th century did, however, mark a transformation period in medicine.<ref name=":02">{{Cite book|last1=Bynun|first1=W.F.|title=The Western Medical Tradition 1800 to 2000|last2=Hardy|first2=Anne|last3=Jacyn|first3=Stephen|last4=Lawrente|first4=Christopher|last5=Tanaey|first5=E.M. (Tilli)|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=9780521475242|location=United States |pages=7–10, 150–156}}</ref> This included the first uses of [[chloroform]] and nitrous dioxides as anesthesia, important discoveries in regards of [[pathology]] and the perfection of the [[autopsy]], and advances in our understanding of the human body.<ref name=":02" /> Medical institutions were also transitioning to new hospital styles to try to prevent the spread of disease and stop over crowding with the mixing of the poor and the sick which had been a common practice.<ref name=":02" /><ref name=":0">{{Cite web|last=Victoria and Albert Museum|first=Online Museum|date=14 July 2011|title=Health & Medicine|url=http://www.vam.ac.uk/content/articles/h/health-and-medicine-in-the-19th-century/|access-date=4 December 2020|website=www.vam.ac.uk}}</ref> With the increasing rise in urban population, disease and epidemic crisis became much more prevalent and was seen as a consequence of urban living.<ref name=":02" /><ref name=":0" /> Problems arose as both governments and the medical professionals at the time tried to get a handle on the spread of disease.<ref name=":02" /> They had yet to figure out what actually causes disease.<ref name=":02" /> So as those in authority scrambled to make leaps and bounds in science and track down what may be the cause of these epidemics, entire communities would be lost to the grips of terrible ailments.<ref name=":02" /><ref name=":0" /> === Exploring potential cures === During these many outbreaks, members of the medical profession rapidly began trying different cures to treat their patients.<ref name=":1">{{Cite book|last=Johnson|first=Steven|title=The Ghost Map: The Story of London's Most Terrifying Epidemic and How It Changed Science, Cities, and the Modern World|publisher=Riverhead Books|year=2006|isbn=978-1-59448-925-9|location=United States}}</ref> During the [[1826–1837 cholera pandemic|cholera epidemic of 1832]], a doctor in London, [[Thomas Latta]], discovered that he could greatly increase the survival rate of his patients by injecting saline solutions into their arms.<ref name=":1" /> However, due to the wide range of medicines being touted as cures and treatments, his technique failed to gain widespread adoption.<ref name=":1" /> Many other medical discoveries made in the 19th century failed to gain traction for similar reasons. With the increasing circulation of mass media and little content review in [[Medical literature|medical journals]], almost anyone with or without proper education could publish a potential cure for disease.<ref name=":1" /> Actual practicing medical professionals also had to compete with the ever expanding pharmacy companies that were all too ready to provide new elixirs and promising treatments for the epidemics of the time.<ref name=":1" /> Emerging from the medical chaos were legitimate and life changing treatments. The late 19th century was the beginning of widespread use of [[vaccine]]s.<ref name=Stern-Markel>{{cite journal |vauthors=Stern AM, Markel H |title=The history of vaccines and immunization: familiar patterns, new challenges |journal=Health Aff. (Millwood) |volume=24 |issue=3 |pages=611–621 |year=2005 |pmid=15886151 |doi=10.1377/hlthaff.24.3.611 |doi-access=free }}{{open access}}</ref><ref name="Bax">[[Baxby, Derrick]] (1999). "Edward Jenner's Inquiry; a bicentenary analysis". ''Vaccine'' 17 (4): 301–307</ref> The cholera bacterium was isolated in 1854 by Italian anatomist [[Filippo Pacini]],<ref>See: * Fillipo Pacini (1854) [https://books.google.com/books?id=xdtQAAAAcAAJ&pg=PA397 "Osservazioni microscopiche e deduzioni patologiche sul cholera asiatico"] (Microscopic observations and pathological deductions on Asiatic cholera), ''Gazzetta Medica Italiana: Toscana'', 2nd series, '''4''' (50) : 397–401; '''4''' (51) : 405–412. * Reprinted (more legibily) as a [https://books.google.com/books?id=F9s_AAAAcAAJ&pg=PA1 pamphlet.]</ref> and a vaccine, the first to immunize humans against a bacterial disease, was developed by Spanish physician [[Jaume Ferran i Clua]] in 1885,<ref>[http://www.historyofvaccines.org/content/timelines/others#EVT_101034 onlinelibrary.wiley.com]</ref> and by Russian–Jewish bacteriologist [[Waldemar Haffkine]] in July 1892.<ref>[http://www.haffkineinstitute.org/waldemar.htm haffkineinstitute.org]</ref> [[Antibiotic]] drugs did not appear until the middle of the 20th century. [[Sulfonamide]]s did not [[Timeline of antibiotics|appear until 1935]], and [[penicillin]], discovered in 1928, was not able to be purified in large quantities until 1940 and was first used to treat a patient in 1941.<ref>{{cite journal |last1=Gaynes |first1=Robert |title=The Discovery of Penicillin—New Insights After More Than 75 Years of Clinical Use |journal=Emerging Infectious Diseases |date=May 2017 |volume=23 |issue=5 |pages=849–853 |doi=10.3201/eid2305.161556|pmc=5403050 }}</ref> A big response and potential cure to these epidemics were better [[sanitation]] in the cities.<ref name=":52">{{Cite web|title=Cholera in Victorian London|url=https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/medicine/cholera-victorian-london|access-date=6 November 2020|website=Science Museum|language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite book|last=Mari|first=Christopher Mari|title=Global Epidemics|publisher=H.W Wilson Company|year=2007|isbn=9780824210687|location=New York|pages=22–47}}</ref> Sanitation prior to this was very poor and sometimes attempts to get better sanitation often exacerbated the diseases, especially during the cholera epidemics because their understanding of diseases relied on the [[Miasma theory|miasma (bad air) theory]].<ref name=":52"/> During the first cholera epidemic, [[Edwin Chadwick]] made an inquiry into sanitation and used quantitative data to link poor living conditions and disease and low life expectancy.<ref name=":6" /><ref name=":52"/> As a result, the Board of Health in London took measure to improve drainage and ventilation around the city. Unfortunately, the measures helped clean the city but it further contaminated the [[River Thames]] (the primary drinking water for the city) and the epidemic got worse.<ref name=":52" /> === Beliefs about the causes === [[File: Cholera 395.1.jpg|thumb|left|Hand bill from the [[Metropolitan Board of Health|New York City Board of Health]], 1832{{snd}}the outdated public health advice demonstrates the lack of understanding of the disease and its actual causative factors]] During the second cholera pandemic of 1826–1837, the scientific community varied in its beliefs about its causes. In France, doctors believed cholera was associated with the poverty of certain communities or poor environment. Russians believed the disease was contagious and quarantined their citizens. The United States believed that cholera was brought by recent immigrants, specifically the Irish. Lastly, some British thought the disease might arise from divine intervention.<ref name="Hayes 2005 214–219">{{cite book|last=Hayes|first=J.N. |title=Epidemics and Pandemics: Their Impacts on Human History|year=2005|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, CA|pages=214–219}}</ref> During the [[third cholera pandemic|third pandemic]], Tunisia, which had not been affected by the two previous pandemics, thought Europeans had brought the disease. They blamed their [[sanitation]] practices. The prevalence of the disease in the South in areas of black populations convinced United States scientists that cholera was associated with African Americans. Current researchers note they lived near the waterways by which travelers and ships carried the disease and their populations were underserved with sanitation infrastructure and health care.<ref>{{cite book|last=Hayes|first=J.N.|title=Epidemics and Pandemics: Their Impacts on Human History|year=2005|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, CA|pages=233}}</ref> The [[1854 Broad Street cholera outbreak|Soho outbreak in London in 1854]] ended after the physician [[John Snow (physician)|John Snow]] identified a neighborhood [[Broad Street pump]] as contaminated and convinced officials to remove its handle.<ref>{{cite book |title=On the Mode of Communication of Cholera |year=1855 |author=Snow, John |url=http://eee.uci.edu/clients/bjbecker/PlaguesandPeople/week8a.html}}</ref> Snow believed that [[Germ theory of disease|germ-contaminated water]] was the source of [[cholera]], rather than particles in the air (referred to as "miasmata"). His study proved contaminated water was the main agent spreading cholera, although he did not identify the contaminant. Though [[Filippo Pacini]] had isolated ''[[Vibrio cholerae]]'' as the causative agent for cholera that year, it would be many years before [[miasma theory]] would fall out of favor.{{citation needed|date=June 2021}} [[File:Choleradesinfektin-1892.gif|thumb|Disinfection team in the 1892 cholera outbreak in Hamburg]] In London, in June 1866<ref name="Johnson, S: The Ghost Map">Johnson, S: The Ghost Map(</ref>), a localized epidemic in the East End claimed 5,596 lives, just as the city was completing construction of its major sewage and water treatment systems. [[William Farr]], using the work of John Snow, ''et al.'', as to contaminated drinking water being the likely source of the disease, relatively quickly identified the East London Water Company as the source of the contaminated water. Quick action prevented further deaths.<ref name="Rosenberg" /> During the [[fifth cholera pandemic]], [[Robert Koch]] isolated ''[[Vibrio cholerae]]'' and proposed [[Koch's postulates|postulates]] to explain how bacteria caused disease. His work helped to establish the [[germ theory of disease]]. Prior to this time, many physicians believed that microorganisms were spontaneously generated, and disease was caused by direct exposure to filth and decay. Koch helped establish that the disease was more specifically [[contagious disease|contagious]] and was transmittable through the contaminated water supply. The fifth was the last serious European cholera outbreak, as cities improved their sanitation and water systems.{{citation needed|date=June 2021}} ==Cholera== {{main|Cholera outbreaks and pandemics}} [[File:Cholera bacteria SEM.jpg|thumb|Cholera bacteria]] '''Cholera''' is an infection of the [[small intestine]] caused by the [[Bacteria|bacterium]] ''[[Vibrio cholerae]]''. Cholera is [[disease transmission|transmitted]] primarily by drinking water or eating food<ref name="bakerinstitute.org">{{cite AV media | people =[[Rita Colwell]] | title =Oceans, Climate, and Health: Cholera as a Model of Infectious Diseases in a Changing Environment | url =http://bakerinstitute.org/videos/civic-scientist-lecture-series-rita-colwell-oceans-climate-and-health-cholera-model-infectious-diseases-changing-environment/ | access-date =23 October 2013 | publisher =James A Baker III Institute for Public Policy | location =Rice University | archive-date =26 October 2013 | archive-url =https://web.archive.org/web/20131026030733/http://bakerinstitute.org/videos/civic-scientist-lecture-series-rita-colwell-oceans-climate-and-health-cholera-model-infectious-diseases-changing-environment/ | url-status =dead }}</ref> that has been contaminated by the cholera bacterium. The bacteria multiply in the small intestine;<ref name="Sherris">{{Cite book |title=Sherris medical microbiology: an introduction to infectious diseases |publisher=McGraw-Hill |year=2004 |isbn=978-0-8385-8529-0 |editor-last=Ryan |editor-first=Kenneth J. |edition=4th |location=New York |pages=376–377 |editor-last2=Ray |editor-first2=C. George |editor-last3=Sherris |editor-first3=John C.}}</ref> the [[feces]] (waste product) of an infected person, including one with no apparent symptoms, can pass on the disease if it contacts the water supply by any means.<ref name="Sherris" /> History does not recount any incidents of cholera [[History of emerging infectious diseases|until the 19th century]]. Cholera came in seven waves, the last two of which occurred in the 20th century.{{citation needed|date=June 2021}} The [[first cholera pandemic]] started in 1816, spread across India by 1820,<ref>{{cite web |author=Pike J | url=http://www.globalsecurity.org/wmd/intro/bio_cholera.htm |title=Cholera – Biological Weapons |work=Weapons of Mass Destruction (WMD) |publisher=GlobalSecurity.com |date=23 October 2007 |access-date=1 February 2010}}</ref> and extended to Southeast Asia and Central Europe, lasting until 1826. A [[second cholera pandemic]] began in 1829, reached Russia, causing the [[Cholera riots]]. It spread to [[Hungary]], Germany and [[Egypt]] in 1831,<ref>[http://whqlibdoc.who.int/bulletin/1947-1948/Vol1-No2/bulletin_1948_1(2)_353-381.pdf Cholera Epidemic in Egypt (1947)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122084952/http://whqlibdoc.who.int/bulletin/1947-1948/Vol1-No2/bulletin_1948_1(2)_353-381.pdf |date=22 November 2010 }}.</ref> and London, Paris, [[Quebec, Canada|Quebec]], [[Ontario, Canada|Ontario]] and New York City the following year.<ref name="Rosenberg">{{cite book |author=Charles E. Rosenberg |title=The cholera years: the United States in 1832, 1849 and 1866 |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=Chicago |year=1987 |isbn=0-226-72677-0|author-link=Charles E. Rosenberg }}</ref><ref>[http://www.ph.ucla.edu/EPI/snow/pandemic1826-37.html Asiatic Cholera Pandemic of 1826–37]</ref> Cholera reached the Pacific coast of North America by 1834, reaching into the center of the country by steamboat and other river traffic.<ref>{{cite news| author=Wilford JN| title=How Epidemics Helped Shape the Modern Metropolis| url=https://www.nytimes.com/2008/04/15/science/15chol.html| quote=On a Sunday in July 1832, a fearful and somber crowd of New Yorkers gathered in City Hall Park for more bad news. The epidemic of cholera, cause unknown and prognosis dire, had reached its peak.| work=[[The New York Times]]| date=15 April 2008| access-date=1 February 2010}}</ref> The [[third cholera pandemic]] began in 1846 and lasted until 1860. It hit Russia hardest, with over one million deaths. In 1846, cholera struck [[Mecca]], killing over 15,000.<ref name="Pandemic">[http://www.ph.ucla.edu/epi/Snow/pandemic1846-63.html Asiatic Cholera Pandemic of 1846–63]. UCLA School of Public Health.</ref> A two-year outbreak began in [[England and Wales]] in 1848, and claimed 52,000 lives.<ref>[https://www.cbc.ca/news/science/cholera-s-seven-pandemics-1.758504 Cholera's seven pandemics], cbc.ca, 2 December 2008.</ref> In 1849, outbreak occurred again in Paris, and in London, killing 14,137, over twice as many as the 1832 outbreak. Cholera hit Ireland in 1849 and killed many of the [[Great Famine (Ireland)|Irish Famine]] survivors, already weakened by starvation and fever.<ref>{{cite web |url=http://www.geocities.com/CapitolHill/Congress/2807/irishfamine.html |title=The Irish Famine |access-date=9 June 2014 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027105918/http://www.geocities.com/CapitolHill/Congress/2807/irishfamine.html |archive-date=27 October 2009 }}</ref> In 1849, cholera claimed 5,308 lives in the major port city of [[Liverpool]], England, an embarkation point for immigrants to North America, and 1,834 in [[Kingston upon Hull|Hull]], England.<ref name="Rosenberg" /> Cholera spread throughout the [[Mississippi River]] system.<ref name="Rosenberg" /> Thousands died in New York City, a major destination for Irish immigrants.<ref name="Rosenberg" /> Cholera killed 200,000 people in Mexico.<ref name="Encyclopedia" >{{Cite book | first = Joseph Patrick | last = Byrne | title = Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A–M | url = https://books.google.com/books?id=5Pvi-ksuKFIC&pg=PA101 | publisher = ABC-CLIO | year = 2008 | page = 101 | isbn = 978-0-313-34102-1 }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> That year, cholera was transmitted along the [[California Trail|California]], [[Mormon Trail|Mormon]] and [[Oregon Trail]]s, killing people that are believed to have died on their way to the [[California Gold Rush]], [[Utah]] and [[Oregon]] in the cholera years of 1849–55.<ref name="Rosenberg" /><ref>{{cite book |author=Unruh, John David |title=The plains across: the overland emigrants and the trans-Mississippi West, 1840–60 |publisher=University of Illinois Press |location=Urbana |year=1993 |pages=408–410 |isbn=0-252-06360-0 |title-link=The Plains Across (book) }}</ref><ref name="Cholera" /><ref>{{Cite journal |last=Jiang |first=Sunny C. |year=2001 |title=Vibrio cholerae in recreational beach waters and tributaries of Southern California |journal=Hydrobiologia |volume=460 |pages=157–164 |doi=10.1023/A:1013152407425 |s2cid=20591955|doi-access=free }}</ref> In 1851, a ship coming from Cuba carried the disease to [[Gran Canaria]],<ref>http://coloquioscanariasamerica.casadecolon.com/index.php/CHCA/article/viewFile/9072/8523 p. 626</ref> killing up to 6,000 people.<ref>mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/MDC/id/44370 pp. 545–546</ref> The pandemic spread east to Indonesia by 1852, and China and Japan in 1854. The [[Philippines]] were infected in 1858 and [[Korea]] in 1859. In 1859, an outbreak in Bengal contributed to transmission of the disease by travelers and troops to [[Iran]], [[Iraq]], [[Arabia]] and Russia.<ref name="Pandemic" /> Japan suffered at least seven major outbreaks of cholera between 1858 and 1902. The [[Ansei]] outbreak of 1858–60, for example, is believed to have killed between 100,000 and 200,000 people in Tokyo alone.<ref>''[https://books.google.com/books?id=2Ps-IesBlzkC&pg=PA313 Kaoru Sugihara, Peter Robb, Haruka Yanagisawa, Local Agrarian Societies in Colonial India: Japanese Perspectives]'', (1996), p. 313.</ref> An outbreak of cholera in Chicago in 1854 took the lives of 5.5% of the population (about 3,500 people).<ref name="Rosenberg" /><ref>[http://www.jonathanriley.net/chicsrc.html#y1854_m07_d12 ''Chicago Daily Tribune''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220050453/http://www.jonathanriley.net/chicsrc.html#y1854_m07_d12 |date=20 February 2008 }}, 12 July 1854</ref> In 1853–54, London's epidemic claimed 10,738 lives. [[Cholera epidemics in Spain|Throughout Spain]], cholera caused more than 236,000 deaths in 1854–55.<ref>{{Cite book | first = George C. | last = Kohn | title = Encyclopedia of Plague and Pestilence: from Ancient Times to the Present | url = https://books.google.com/books?id=tzRwRmb09rgC&pg=PA369 | publisher = Infobase Publishing | year = 2008 | page = 369 | isbn = 978-0-8160-6935-4}} </ref> In 1854, it entered Venezuela; Brazil also suffered in 1855.<ref name="Encyclopedia" /> [[File:Cholerabaracke-HH-1892.gif|thumb|upright=1.2|1892 cholera outbreak in [[Hamburg]], hospital ward]] The [[fourth cholera pandemic]] (1863–1875) spread mostly in Europe and Africa. At least 30,000 of the 90,000 [[Mecca]] pilgrims died from the disease. Cholera ravaged northern Africa in 1865 and southeastward to [[Zanzibar]], killing 70,000 in 1869–70.<ref name="Pandemics" >{{Cite book | first = Joseph Patrick | last = Byrne | title = Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A–M | url = https://books.google.com/books?id=5Pvi-ksuKFIC&pg=PA107 | publisher = ABC-CLIO | year = 2008 | page = 107 | isbn = 978-0-313-34102-1 }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cholera claimed 90,000 lives in Russia in 1866.<ref>[https://kehilalinks.jewishgen.org/Myadel/pandemics.htm Eastern European Plagues and Epidemics 1300–1918] .</ref> The epidemic of cholera that spread with the [[Austro-Prussian War]] (1866) is estimated to have killed 165,000 people in the [[Austrian Empire]].<ref>Matthew R. Smallman-Raynor PhD and Andrew D. Cliff DSc, ''Impact of Infectious Diseases on War''. [http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0891552004000248].</ref> In 1867, 113,000 died from cholera in Italy.<ref>[http://cosmos.ucdavis.edu/Archive/2007/FinalProjects/Cluster%207%20Final%20Papers/Lee_Nichele_Vibrio%20Cholerae%20and%20Cholera-The%20History%20and%20Global%20Impact.doc Vibrio Cholerae and Cholera – The History and Global Impact] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081216224438/http://cosmos.ucdavis.edu/Archive/2007/FinalProjects/Cluster%207%20Final%20Papers/Lee_Nichele_Vibrio%20Cholerae%20and%20Cholera-The%20History%20and%20Global%20Impact.doc |date=16 December 2008 }}.</ref> and 80,000 in [[Algeria]].<ref name="Pandemics" /> Outbreaks in North America in 1866–1873 killed some 50,000 Americans.<ref name="Cholera">{{cite journal |author=Beardsley GW |url=http://www.earlyamerica.com/review/2000_fall/1832_cholera_part2.html |title=The 1832 Cholera Epidemic in New York State: 19th Century Responses to Cholerae Vibrio (part 2)| journal=The Early America Review | volume=3 | year=2000| access-date=1 February 2010 | issue = 2 }}</ref> In 1866, localized epidemics occurred in the East End of London,<ref name="Johnson, S: The Ghost Map"/><ref name="Rosenberg" /> in southern [[Wales]], and [[Amsterdam]]. In the 1870s, cholera spread in the U.S. as an epidemic from New Orleans along the Mississippi River and to ports on its tributaries.{{citation needed|date=June 2022}} In the [[fifth cholera pandemic]] (1881–1896), according to Dr A. J. Wall, the 1883–1887 part of the epidemic cost 250,000 lives in Europe and at least 50,000 in the Americas. Cholera claimed 267,890 lives in Russia (1892);<ref name="1911EB">{{Cite EB1911|wstitle= Cholera |volume= 6 | pages = 262–267 }}</ref> 120,000 in [[Cholera epidemics in Spain|Spain]];<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1890/06/20/archives/the-cholera-in-spain.html |title=The cholera in Spain | work=The New York Times |date=20 June 1890 |access-date=8 December 2008}}</ref> 90,000 in Japan and over 60,000 in [[Iran|Persia]].<ref name="1911EB" /> In [[Egypt]], cholera claimed more than 58,000 lives.<ref name=":5" /> The 1892 outbreak in [[Hamburg]] killed 8,600 people.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Awofeso |first=Niyi |last2=Aldbak |first2=Kefah |date=2018-09-01 |title=Cholera, Migration, and Global Health – A Critical Review |url=https://www.ijtmgh.com/article_69629.html |journal=International Journal of Travel Medicine and Global Health |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=92–99 |doi=10.15171/ijtmgh.2018.19 |issn=2322-1100}}</ref> ==Smallpox== {{Main|History of smallpox}} Smallpox is caused by either of the two viruses, Variola major and Variola minor. Smallpox vaccine was available in Europe, the United States, and the Spanish Colonies during the last part of the century.<ref name=Stern-Markel /><ref name=Bax /> The Latin names of this disease are Variola Vera. The words come from various (spotted) or varus (pimple). In England, this disease was first known as the "pox" or the "red plague". Smallpox settles itself in small blood vessels of the skin and in the mouth and throat. The symptoms of smallpox are rash on the skin and blisters filled with raised liquid.<ref>{{Cite journal |last=Breman |first=Joel G. |last2=Henderson |first2=D. A. |date=2002-04-25 |title=Diagnosis and Management of Smallpox |url=https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra020025 |journal=New England Journal of Medicine |volume=346 |issue=17 |pages=1300–1308 |doi=10.1056/NEJMra020025 |issn=0028-4793}}</ref> The disease killed an estimated 400,000 Europeans annually during the 19th century and one-third of all the blindness of that time was caused by smallpox. 20 to 60% of all the people that were infected died and 80% of all the children with the infection also died. It caused also many deaths in the 20th century, over 300–500&nbsp;million. Wolfgang Amadeus Mozart also had smallpox when he was only 11 years old. He survived the smallpox outbreak in Austria.{{citation needed|date=July 2020}} ==Typhus== {{main|Typhus#19th century}} [[Epidemic typhus]] is caused by the bacteria Rickettsia Prowazekii; it comes from [[lice]]. [[Murine typhus]] is caused by the Rickettsia Typhi bacteria, from the [[flea]]s on rats. [[Scrub typhus]] is caused by the Orientia Tsutsugamushi bacteria, from the [[harvest mite]]s on humans and rodents. [[Queensland tick typhus]] is caused by the Rickettsia Australis bacteria, from [[tick]]s.{{citation needed|date=June 2021}} During [[Napoleon]]'s [[Napoleon's invasion of Russia|retreat from]] Moscow in 1812, more French soldiers died of typhus than were killed by the Russians.<ref>[http://entomology.montana.edu/historybug/TYPHUS-Conlon.pdf The Historical Impact of Epidemic Typhus] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091106154259/http://entomology.montana.edu/historybug/TYPHUS-Conlon.pdf |date=6 November 2009 }}. Joseph M. Conlon.</ref> A major epidemic occurred in Ireland between 1816 and 1819, during the [[Year Without a Summer]]; an estimated 100,000 Irish perished. Typhus appeared again in the late 1830s, and between 1846 and 1849 during the [[Great Irish Famine]]. Spreading to England, and called "Irish fever", it was noted for its virulence. It killed people of all social classes, as lice were endemic and inescapable, but it hit particularly hard in the lower or "unwashed" social strata. In Canada alone, the [[typhus epidemic of 1847]] killed more than 20,000 people from 1847 to 1848, mainly Irish immigrants in [[fever shed]]s and other forms of quarantine, who had contracted the disease aboard [[coffin ships]].<ref name=mccord1>{{cite web|title=M993X.5.1529.1 {{!}} The government inspector's office|url=http://www.mccord-museum.qc.ca/en/collection/artifacts/M993X.5.1529.1|work=[[McCord Museum]]|access-date=22 January 2012|location=[[Montreal]]}}</ref> In the United States, epidemics occurred in [[Baltimore]], [[Memphis, Tennessee|Memphis]] and Washington DC between 1865 and 1873, and during the [[American Civil War]].{{citation needed|date=June 2022}} ==Yellow fever== {{main|History of yellow fever}} [[File:YellowFeverVirus.jpg|thumb|Yellow fever virus]] This disease is transmitted by the bite of female mosquito; the higher prevalence of transmission by [[Aedes aegypti]] has led to it being known as the Yellow Fever Mosquito. The transmission of yellow fever is entirely a matter of available habitat for [[Vector (epidemiology)|vector]] mosquito and prevention such as mosquito netting. They mostly infect other primates, but humans can be infected. The symptoms of the fever are: Headaches, back and muscle pain, chills and vomiting, bleeding in the eyes and mouth, and vomit containing blood.{{citation needed|date=June 2021}} Yellow fever accounted for the largest number of the 19th-century's individual epidemic outbreaks, and most of the recorded serious outbreaks of yellow fever occurred in the 19th century. It is most prevalent in tropical-like climates, but the United States was not exempted from the fever.<ref>{{cite journal|last=Miller|first=Jacquelyn C|title=The Wages of Blackness: African American Workers and the Meanings of Race during Philadelphia's 1793 Yellow Fever Epidemic|journal=The Pennsylvania Magazine of History and Biography|year=2005|volume=129|issue=2|pages=163–194}}</ref> [[New Orleans]] was plagued with major epidemics during the 19th century, most notably in 1833 and 1853. At least 25 major outbreaks took place in the Americas during the 18th and 19th centuries, including particularly serious ones in [[Santo Domingo]] in 1803<ref>{{cite book |title=Almost History: Close Calls, Plan B's, and Twists of Fate in American History |last=Bruns |first=Roger |year=2000 |publisher=Hyperion |isbn=0-7868-8579-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/isbn_9780786885794 }}</ref><ref>Marr, J. S., & Cathey, J. T. (n.d.). "The 1802 Saint-Domingue yellow fever epidemic and the Louisiana Purchase". ''Journal of Public Health Management and Practice'', 19(1), 77–82. {{doi|10.1097/PHH.0b013e318252eea8}}</ref> and [[Lower Mississippi Valley yellow fever epidemic of 1878|Memphis in 1878]].<ref>Khaled J. Bloom, ''The Mississippi Valley's Great Yellow Fever Epidemic of 1878,'' Louisiana State U. Press, 1993</ref> Major outbreaks occurred repeatedly in [[Gibraltar]]; outbreaks in 1804, 1814, and again in 1828.<ref>{{cite web |title=Gibraltar's 1804 Yellow Fever Scourge: The Search for Scapegoats |work=Oxford Journals – Journal of the History of Medicine and Allied Sciences |url=http://jhmas.oxfordjournals.org/content/53/1/3.extract |archive-url=https://web.archive.org/web/20110316193829/http://jhmas.oxfordjournals.org/content/53/1/3.extract |url-status=dead |archive-date=16 March 2011 |access-date=5 April 2013}}</ref> [[Barcelona]] suffered the loss of several thousand citizens during an outbreak in 1821. Urban epidemics continued in the United States until 1905, with the last outbreak affecting [[New Orleans]].<ref>{{cite book|author1=John Pierce |author2=Jim Writer |title=Yellow Jack: How Yellow Fever ravaged America and Walter Reed Discovered Its Deadly Secrets|url=https://archive.org/details/yellowjackhowyel0000pier |url-access=registration |year=2005|publisher=John Wiley & Sons|location=Hoboken|page=[https://archive.org/details/yellowjackhowyel0000pier/page/3 3]}}</ref> ==Plague== {{main|Third plague pandemic}} The '''third plague pandemic''' was a major [[bubonic plague]] [[pandemic]] that began in [[Yunnan]], China in 1855.<ref name="Cohn">{{cite book | last = Cohn | first = Samuel K. | title = The Black Death Transformed: Disease and Culture in Early Renaissance Europe | publisher = A Hodder Arnold | year = 2003 | url = https://archive.org/details/blackdeathtransf00samu/page/336 | isbn = 0-340-70646-5 | page = [https://archive.org/details/blackdeathtransf00samu/page/336 336] }}</ref> This episode of bubonic plague spread to all inhabited continents in the 1890s and first years of the 1900s, and ultimately led to more than 12,000,000 deaths in India and China, with about 10,000,000 killed in India alone.<ref>[http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/321/5890/773 Infectious Diseases: Plague Through History], sciencemag.org</ref> A [[natural reservoir]] of plague is located in western Yunnan and is an ongoing health risk today. The third pandemic of plague originated in this area after a rapid influx of [[Han Chinese]] to exploit the demand for minerals, primarily copper, in the latter half of the 19th century.<ref name = "benedict96">{{cite book|last1=Benedict|first1=Carol|title=Bubonic plague in eighteenth-century China|date=1996|publisher=Stanford Univ. Press|location=Stanford, CA|isbn=978-0804726610|pages=[https://archive.org/details/bubonicplagueinn00bene/page/47 47, 70]|url=https://archive.org/details/bubonicplagueinn00bene/page/47}}</ref> By 1850, the population had exploded to over 7,000,000 people. Increasing transportation throughout the region brought people in contact with [[Xenopsylla cheopis|plague-infected fleas]], the primary vector between the yellow-breasted rat (''[[Rattus flavipectus]]'') and humans. The [[Globalization and disease|spread of European empires and the development of new forms of transport]] such as the [[steam engine]] made it easier for both humans and rats to spread the disease along existing trade routes.{{citation needed|date=June 2021}} == Scarlet fever == Haemolytic streptococcus, which was identified in the 1880s,<ref name=":3">{{Cite book|last1=Woods|first1=Robert|title=Urban Disease and Mortality in the Nineteenth Century|last2=Woodward|first2=John|publisher=St. Martin's Press Inc.|year=1984|pages=37–67}}</ref> causes [[scarlet fever]], which is a bacterial disease.<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Duncan|first1=S.R.|last2=Scott|first2=Susan|last3=Duncan|first3=C.T.|date=2000|title=Modelling the Dynamics of Scarlet Fever Epidemics in the 19th Century|journal=European Journal of Epidemiology|publisher=Springer|volume=16|issue=7|pages=619–626|doi=10.1023/A:1007645110006|pmid=11078118|s2cid=12451068|doi-access=free}}</ref> Scarlet fever spreads through respiratory droplets and children between the ages of 5 and 15 years were most affected by scarlet fever.<ref name=":4">{{Cite book|last=Berger|first=Stephen|title=Rheumatic Fever and Scarlet Fever: Global Status|publisher=Gideon Informatics, Inc|isbn=978-1-4988-1653-3|pages=54–104}}</ref> Scarlet fever had several epidemic phases, and around 1825 to 1885 outbreaks began to recur cyclically and often highly fatal.<ref>{{Cite journal|last=Looper|first=Michael de|date=2017|title='This Most Dreadful Scourge': Scarlet Fever in Sydney|journal=Health and History, Incarceration, Migration, Dispossession, and Discovery: Medicine in Colonial Australia|publisher=Australian and New Zealand Society of the History of Medicine|volume=19|issue=2|pages=116–133}}</ref> In the mid-19th century, the mortality caused by scarlet fever rose in England and [[Wales]].<ref>{{Cite journal|last1=Duncan|first1=C.T.|last2=Duncan|first2=S.R.|last3=Scott|first3=S.|date=December 1996|title=The Dynamics of Scarlet Fever Epidemics in England and Wales in the 19th Century|journal=Epidemiology and Infection|publisher=Cambridge University Press|volume=117|issue=3|pages=493–499|doi=10.1017/S0950268800059161|pmid=8972674|pmc=2271647}}</ref> The major outbreak in England and Wales took place during 1825–1885 with high mortality marking this as remarkable.<ref name=":2" /> There were several other notable outbreaks across Europe, South America, and the United States in the 19th century.<ref name=":4" /> === United Kingdom === In the UK, scarlet fever was considered benign for two centuries, but there were fatal epidemics in the 18th century.<ref name=":7">{{Cite journal|last1=Katz|first1=Alan R.|last2=Morens|first2=David M.|date=January 1992|title=Severe Streptoccal Infections in Historical Perspective|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=14|pages=298–307|doi=10.1093/clinids/14.1.298|pmid=1571445}}</ref> Scarlet fever broke out in England in the 19th century and was responsible for an enormous number of deaths in the 60-year period from 1825 to 1885; decades that followed had lower levels of annual mortality from scarlet fever.<ref name=":2" /> In [[North West England]] there was heavy mortality in [[Liverpool]].<ref name=":2" /> Babies born in Liverpool with a birthday in 1861 were only expected to live 26 years, and in larger cities, life expectancy was less than 35 years.<ref name=":3" /> Over time, the life expectancy changed as well as the number of fatalities from scarlet fever.<ref name=":3" /> There was a reduction in child mortality from scarlet fever when comparing the decades of 1851–60 and 1891–1900.<ref name=":3" /> The decline of mortality seen for scarlet fever was noticed after the identification of [[streptococcus]],<ref name=":3" /> but the decline was not associated with a treatment.<ref name=":3" /> A treatment would not be available until the introduction of [[Sulfonamide|sulphonamides]] in the 1930s, and the decline in mortality was due to the quality of air, food, and water improving.<ref name=":3" /> Outbreaks of scarlet fever also took place in [[Dublin]] in 1896 with 1,354 cases and 149 deaths, [[Norway]] from 1862 to 1884, [[Scotland]] in 1861, and in the rest of United Kingdom.<ref name=":4" /> The United Kingdom saw cases in [[Canterbury]] from 1839 to 1865 with 305 deaths, [[Bristol]] in 1870 with 106 deaths and in 1875, and [[Manchester]] in 1886 with six cases.<ref name=":4" /> === South America === Chile reported scarlet fever the first time in 1827 and highest rates were seen during winter months.<ref name=":4" /> The disease spread from [[Valparaíso|Valparaiso]] to [[Santiago]] from 1831 to 1832 and claimed 7,000 lives.<ref name=":4" /> There were multiple outbreaks in different locations of Chile, including [[Copiapó|Copaipo]] in 1875 and [[Caldera, Chile|Caldera]] in 1876.<ref name=":4" /> === United States === Similarly to Europe, [[United States|America]] considered scarlet fever to be benign for two centuries.<ref name=":7" /> In the early 19th century the scarlet fever impact drastically changed and lethal epidemics started to arise in the United States.<ref name=":7" /> The United States had a notable outbreak of scarlet fever in [[Minnesota]] in 1847<ref name=":4" /> and [[Augusta, Georgia]] had a lethal epidemic in 1832–33.<ref name=":7" /> Scarlet fever had low mortality rates in New York for many years before 1828, but remained high for long after.<ref name=":7" /> Cases of scarlet fever were also seen in [[Boston]] during a period of decreasing severity after 1885.<ref name=":7" /> [[Boston City Hospital]] opened a scarlet fever pavilion in 1887 to house patients with infectious diseases and saw nearly 25,000 patients during 1895–1905.<ref name=":7" /> In the mid-19th century, more specific epidemiological information was emerging and incidence in infants were found to be low.<ref name=":7" /> In 1870, the US census showed a decrease in scarlet fever mortality in children below the age of one.<ref name=":7" /> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:19هين صديءَ جون صحت بابت آفتون|*]] [[زمرو:19هين صديءَ جون وبائون|*]] [[زمرو:صديءَ جي لحاظ کان بيمارين جا ڦهلاءُ|19هين]] [[زمرو:19هين صديءَ ۾ بيمارين جا ڦهلاءُ| ]] [[زمرو:بيڪٽيريا سبب ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:آنڊن جون ڇڙهندڙ (انفيڪشس) بيماريون]] [[زمرو:سيتلا (Smallpox)]] [[زمرو:وبائي ٽائيفس]] [[زمرو:بيمارين جا ڦهلاءُ]] [[زمرو:واقعا بلحاظ صدي]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:وبائي بيماريون]] [[زمرو:زمرا بلحاظ صدي]] [[زمرو:صحت بابت آفتون]] [[زمرو:اڻويھين صدي]] sux5xgbghuq7ab4q74saootmq614t2o 0 101552 404734 404686 2026-08-19T13:08:54Z Memon2025 21315 /* */ 404734 wikitext text/x-wiki {{Short description|آفريڪي عظيم ڍنڍن واري علائقي جو نسلي گروهه}} {{Infobox ethnic group | group = هوتو<br><small>اباهوتو</small> | pop = | popplace = | region1 = {{Flaglist|روانڊا}} | pop1 = 11.1–12 ملين (ڪُل آباديءَ جو 84٪–90٪) | ref1 = <ref>روانڊا جي قتل عام کان پوءِ ڪو به نسلي آدمشماري وارو انگ گڏ نه ڪيو ويو آهي؛ اندازي موجب آباديءَ جو 84 کان 90 سيڪڙو هوتو آهي.</ref> | region2 = {{Flaglist|برونڊي}} | pop2 = 10.4 ملين (ڪُل آباديءَ جو 85٪) | ref2 = | region3 = [[عيسائيت]]،<br>اقليت [[اسلام]] | langs = [[ڪنياروانڊا]]،<!-- نوٽ: هوتو ماڻهو انگريزي، فرانسيسي ۽ سواهيلي ٻوليون بين النسلي رابطي ۽ رسمي تعليم لاءِ ٻي ٻوليءَ طور ڳالهائين ۽ سکن ٿا، نه ته مادري ٻولين طور؛ هن خاني جو مقصد بنيادي طور مادري ٻوليون ڏيکارڻ آهي --> [[ڪرونڊي]] | related = ٻيا [[روانڊا-رونڊي]] ماڻهو }} <!-- نوٽ: هي صفحو برونڊي جي ڀيٽ ۾ روانڊا تي وڌيڪ ڌيان ڏئي ٿو، ڇاڪاڻ ته موجود ماخذن جو زور اتي وڌيڪ آهي. جيڪو به برونڊي جي هوتو ماڻهن بابت وڌيڪ ڄاڻ معتبر ماخذن سان شامل ڪرڻ چاهي، سو ڪري سگهي ٿو. --> [[File:Rwandan children at Volcans National Park.jpg|thumb|Hutu Children]] '''هوتو''' (Hutu)، جن کي '''اباهوتو''' پڻ چيو وڃي ٿو، [[بانٽو ماڻهو|بانٽو]] [[نسلي گروهه]] آهن، جيڪي [[آفريڪي عظيم ڍنڍون|آفريڪي عظيم ڍنڍن واري علائقي]] جا اصل رهواسي آهن. اهي بنيادي طور [[روانڊا]]، [[برونڊي]]، [[يوگنڊا]] ۽ [[ڪانگو جي ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ]] جي اوڀر وارن حصن ۾ رهن ٿا، جتي اهي [[ٽٽسي]] ۽ [[عظيم ڍنڍن جا توا|توا]] سان گڏ اهم نسلي گروهن مان هڪ آهن. == آباديءَ جا انگ اکر == {{main|روانڊا جي آبادي|برونڊي جي آبادي}} هوتو [[برونڊي]] ۽ [[روانڊا]] جي ٽن مکيه آبادي گروهن مان سڀ کان وڏو گروهه آهن. 2017ع کان اڳ [[سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ]] موجب روانڊا جي 84 سيڪڙو ۽ برونڊي جي 85 سيڪڙو آبادي هوتو هئي، جڏهن ته [[ٽوٽسي ماڻهو|ٽوٽسي]] ترتيبوار روانڊا ۽ برونڊي جي 15 سيڪڙو ۽ 14 سيڪڙو آباديءَ سان ٻيو سڀ کان وڏو نسلي گروهه هئا. تنهن هوندي به، 2017ع ۾ اهي انگ هٽايا ويا ۽ ان کان پوءِ ڪي نوان انگ شايع نه ڪيا ويا آهن.<ref name="ciarw"> {{cite web | url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/rwanda/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20210109091722/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/rwanda | url-status = dead | archive-date = January 9, 2021 | title = Rwanda: People | access-date = 2006-10-31 | publisher = [[سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ]] }} </ref><ref name="ciabi"> {{cite web | url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burundi/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20210109132310/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burundi | url-status = dead | archive-date = January 9, 2021 | title = Burundi: People | access-date = 2006-10-31 | publisher = سي آء اي ورلڊ فيڪٽ بڪ }} </ref> == نالي جي بڻ بڻياد == اهو خيال ته ”هوتو“ جو نالو اصل ۾ اهڙي لفظ مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ غلام آهي، ارنسٽ وياني (1910ع، ص. 1047) پيش ڪيو هو، پر [[ريني بورجوا]] ان جي مخالفت ڪندي تجويز ڏني ته هن لفظ جي اصل معنيٰ ”سردار“ يا ”مالڪ“ هئي، خاص طور ماتحت توا پگمي ماڻهن جي حوالي سان. ريني بورجوا موجب [[ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جي [[مونگو ماڻهو|مونگو ماڻهن]] ۾، اهي بانٽو ماڻهو جيڪي مقامي توا تي حڪمراني ڪندا هئا، ”باهوتو“ يا ”باووتو“ سڏبا هئا. اهي لفظ روانڊا ۽ برونڊي جي ”باهوتو“ سان هم اصل آهن ۽ مقامي ٻوليءَ ۾ انهن جي معنيٰ ”مالڪ“ يا ”سردار“ هئي، نه ڪي غلام، ڇاڪاڻ ته اهي پگمي ماڻهن تي حڪمراني ڪندا هئا.<ref>{{cite book|last1=Bourgeois |first1=René |url=https://books.google.com/books?id=IV6izwEACAAJ|title=Banyarwanda et Barundi. Tome I. Ethnographie|date=1957 |page=35}}</ref> == بڻ بڻياد == {{main|هوتو، ٽوٽسي ۽ توا جي بڻ بڻياد}} اهو سمجهيو وڃي ٿو ته هوتو وڏي [[بانٽو لڏپلاڻ]] دوران [[وچ آفريڪا]] مان عظيم ڍنڍن واري علائقي ڏانهن لڏي آيا.<ref name="Luis">{{Cite journal | doi = 10.1086/382286 | pmc = 1182266 | title = The Levant versus the Horn of Africa: Evidence for Bidirectional Corridors of Human Migrations | pmid = 14973781 | year = 2004 | last1 = Luis | first1 = J | last2 = Rowold | first2 = D | last3 = Regueiro | first3 = M | last4 = Caeiro | first4 = B | last5 = Cinnioglu | first5 = C | last6 = Roseman | first6 = C | last7 = Underhill | first7 = P | last8 = Cavallisforza | first8 = L | last9 = Herrera | first9 = R |display-authors=3 |journal = [[American Journal of Human Genetics]] | volume = 74 | issue = 3 | pages = 532–44 }}</ref> هوتو ۽ سندن پاڙيسري بانٽو ٻولي ڳالهائيندڙ ٽوٽسي ماڻهن جي وچ ۾ ڄاڻايل جسماني فرقن جي وضاحت لاءِ مختلف نظريا پيش ڪيا ويا آهن. ٽوٽسي مال پاليندڙ هئا ۽ اهو سمجهيو وڃي ٿو ته انهن آباد هوتو ۽ توا ماڻهن مٿان اشرافي حڪمراني قائم ڪئي. هوتو ماڻهن سان شادين ذريعي ٽوٽسي آهستي آهستي ثقافتي، لساني ۽ نسلي طور جذب ٿيندا ويا.<ref>International Institute of African Languages and Cultures, Africa, Volume 76, (Oxford University Press., 2006), pg 135.</ref> ٻيا ماهر چون ٿا ته اهي ٻئي گروهه لاڳاپيل آهن پر هڪجهڙا ناهن، ۽ سندن وچ وارا فرق يورپي نوآبادياتي پاليسين سبب وڌيڪ نمايان ٿيا،<ref name="udayton">{{cite web |url=http://academic.udayton.edu/race/06hrights/GeoRegions/Africa/Rwanda01.htm |title=Sexual Violence and Genocide Against Tutsi Women |access-date = 2007-01-03 |editor-last=Vernellia R. |editor-first=Randall |date=2006-02-16 |publisher =[[University of Dayton]] }} excerpt from {{cite journal |last=Green |first=Llezlie L. |title=Gender Hate Propaganda and Sexual Violence in the Rwandan Genocide: An Argument for Intersectionality in International Law |journal=[[Columbia Human Rights Law Review]] |date=Summer 2002 |volume=33 |issue=733 |ssrn=2272193 |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2272193}}</ref> يا وري وقت سان گڏ قدرتي سماجي ورهاست پيدا ٿي، جنهن ۾ مال ڍور رکندڙ ماڻهن کي ٽوٽسي ۽ مال ڍور نه رکندڙ ماڻهن کي هوتو چيو ويو.<ref name="HRW-1"> {{cite book |first=Alison |last=Des Forges |chapter-url= https://www.hrw.org/reports/1999/rwanda/Geno1-3-09.htm#P200_83746 | year= 1999 | chapter= The Meaning of "Hutu," "Tutsi," and "Twa" | title=Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda | publisher = [[Human Rights Watch]] | access-date=2006-10-31 |url=https://www.hrw.org/sites/default/files/media_2020/12/rwanda-leave-none-to-tell-the-story.pdf |isbn=1-56432-171-1}}</ref> [[محمود ممداني]] موجب [[بيلجيمي نوآبادياتي سلطنت|بيلجيمي نوآبادياتي اختيارين]] ماڻهن کي مال ڍورن جي ملڪيت، جسماني ماپن ۽ چرچ جي رڪارڊن جي بنياد تي ٽوٽسي يا هوتو طور درجي بندي ڪئي.<ref>{{cite book |first=Mahmood |last=Mamdani |date=2001 |title=When Victims Become Killers: Colonialism, Nativism, and the Genocide in Rwanda |publisher=Princeton University Press |isbn=0691102805 |url=https://books.google.com/books?id=S2KYDwAAQBAJ&pg=PP1}}</ref> روانڊا جي سياست ۾ هوتو ۽ ٽوٽسي جي نسلي بڻ بڻياد بابت بحث [[روانڊا جي نسل ڪشي]] کان اڳ جو آهي ۽ اڄ تائين جاري آهي،<ref>{{cite journal |last=Newbury |first=Catharine |title=Ethnicity and the Politics of History in Rwanda |journal=[[Africa Today]] |volume=45 |issue=1 |date=1998 |pages=7–24 |jstor=4187200}}</ref> جڏهن ته روانڊا جي حڪومت هاڻي سرڪاري طور اهو فرق استعمال نٿي ڪري. == جينيات == === واءِ-ڊي اين اي (پدري سلسلا) === [[واءِ ڪروموسوم]] بابت جديد جينياتي اڀياس ظاهر ڪن ٿا ته هوتو، ٽوٽسي وانگر، گهڻو ڪري [[بانٽو ماڻهو|بانٽو]] بڻ بڻياد رکن ٿا: 83٪ [[هيپلوگروپ E1b1a (Y-DNA)|E1b1a]] ۽ 8٪ [[هيپلوگروپ E2 (Y-DNA)|E2]]. [[هارن آف آفريڪا]] ۽ [[اتر آفريڪا]] سان لاڳاپيل پدري جينياتي اثر گهٽ آهن: 3٪ [[هيپلوگروپ E1b1b (Y-DNA)|E1b1b]] ۽ 1٪ [[هيپلوگروپ R1b (Y-DNA)|R1b]]، ۽ انهن کي گهڻو اڳ وارن ماڻهن سان منسوب ڪيو وڃي ٿو جيڪي بعد ۾ جذب ٿي ويا. تنهن هوندي به، هوتو ۾ [[نائلو-صحارائي ٻوليون|نائلو-صحارائي]] پدري سلسلا (4.3٪ B) ٽوٽسي (14.9٪ B) جي ڀيٽ ۾ گهڻو گهٽ آهن.<ref>{{cite journal | last1 = Luis | first1 = J. R. | display-authors = etal | year = 2004 | title = The Levant versus the Horn of Africa: Evidence for Bidirectional Corridors of Human Migrations | journal = American Journal of Human Genetics | volume = 74 | issue = 3| pages = 532–544 | doi = 10.1086/382286 | pmid = 14973781 | pmc = 1182266 }}</ref> === آٽوسومل ڊي اين اي (مجموعي نسلي بڻ) === عام طور هوتو پنهنجن پاڙيسري بانٽو آبادين، خاص طور ٽوٽسي سان ويجهي جينياتي لاڳاپو رکن ٿا. تنهن هوندي به، اهو واضح ناهي ته اها هڪجهڙائي بنيادي طور ٻنهي برادرين ۾ شادين ذريعي وڏي پيماني تي جينياتي ڏي وٺ جو نتيجو آهي يا انهن جي گڏيل اصل مان پيدا ٿي آهي: <blockquote>[...] ڪيترين نسلن تائين [[جين وهڪرو|جين وهڪري]] انهن ٻن بانٽو ماڻهن جي وچ ۾ اڳ موجود ممڪن واضح جسماني فرقن کي تقريباً ختم ڪري ڇڏيو. اهي فرق قد، جسماني بناوٽ ۽ چهري جي خاصيتن سان منسوب ڪيا ويندا هئا. ماڻهن ۾ جسماني خاصيتن جو هڪ وسيع سلسلو موجود هجڻ باوجود، بيلجيمي اختيارين 1920ع واري ڏهاڪي ۾ معاشي معيارن جي بنياد تي نسلي وابستگي کي قانوني شڪل ڏني. ان جي نتيجي ۾ غير واضح حياتياتي فرقن تي رسمي ۽ سخت سماجي ورهاست لاڳو ڪئي وئي. ڪجهه حد تائين، پوءِ وارن ڏهاڪن ۾ انهن درجن جي لچڪ پاڻ انهن حياتياتي فرقن کي وڌيڪ مضبوط تصور ڪرائڻ ۾ مدد ڪئي، جنهن سان هڪ ڊگهي قد واري اشرافيه ۽ ننڍي قد واري هيٺئين طبقي جو تصور ٺهيو، پر اهو ڪجهه صديون اڳ موجود جينياتي ذخيرن سان ٿورو ئي لاڳاپيل هو. تنهنڪري سماجي درجا ته حقيقي آهن، پر هوتو ۽ ٽوٽسي جي وچ ۾ ڳولهي سگهجندڙ جينياتي فرق تمام گهٽ يا تقريباً نه آهن.<ref>{{cite book |editor-last=Miller |editor-first=Joseph C. |editor-link=Joseph C. Miller |title=New Encyclopedia of Africa |volume=2, Dakar-Hydrology |publisher=Charles Scribner's Sons}}</ref></blockquote> ٽشڪوف ۽ ساٿين (2009ع) روانڊا مان گڏيل هوتو ۽ ٽوٽسي نمونن کي گهڻو ڪري بانٽو بڻ بڻياد وارو ڄاڻايو، جڏهن ته [[افرو-ايشيائي ٻوليون|افرو-ايشيائي]] آباديءَ مان ٿورو جين وهڪرو پڻ مليو؛ گڏيل هوتو-ٽوٽسي آباديءَ ۾ 17.7٪ افرو-ايشيائي جينياتي جزو ڄاڻايو ويو.<ref>{{cite journal |first1=Michael C. |last1=Campbell |first2=Sarah A. |last2=Tishkoff |title=African Genetic Diversity: Implications for Human Demographic History, Modern Human Origins, and Complex Disease Mapping |journal=[[Annual Review of Genomics and Human Genetics]] |volume=9 |date=September 2008 |pages=403–433 |doi=10.1146/annurev.genom.9.081307.164258 |pmid=18593304 |pmc=2953791 }}</ref> == ٻولي == {{unreferenced section|date=November 2021}} [[File:Hutu.jpg|thumb|right|50px|هڪ روايتي هوتو [[ڏاٽو]].]] هوتو پنهنجي مادري ٻولي طور [[روانڊا-رونڊي]] ڳالهائين ٿا، جيڪا [[نائجر-ڪانگو ٻوليون|نائجر-ڪانگو]] ٻولي خاندان جي [[بانٽو ٻوليون|بانٽو]] شاخ سان تعلق رکي ٿي. روانڊا-رونڊي کي [[ڪنياروانڊا]] ۽ [[ڪرونڊي]] لهجن ۾ ورهايو وڃي ٿو، جيڪي ترتيبوار روانڊا ۽ برونڊي جون معياري [[سرڪاري ٻوليون]] آهن. اها ٽوٽسي ۽ توا ماڻهن جي پڻ مادري ٻولي آهي.{{citation needed|date=November 2021}} ان کان سواءِ، هوتو ماڻهن جو هڪ ننڍو حصو [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]] پڻ ڳالهائي ٿو، جيڪا روانڊا ۽ برونڊي جي ٻين سرڪاري ٻولين مان هڪ آهي ۽ [[رابطي جي ٻولي]] طور استعمال ٿئي ٿي؛ تنهن هوندي به روانڊا ۽ فرانس جي خراب لاڳاپن سبب ان جو استعمال گهٽجي رهيو آهي.{{citation needed|date=November 2021}} == نوآبادياتي دور کان پوءِ جي تاريخ == {{Further|هوتو پاور}} [[File:Juvénal Habyarimana (1980).jpg|thumb|[[جووينال هابياريمانا]]، 1973ع کان 1994ع تائين روانڊا جو هوتو صدر]] {{Hutu militants}} بيلجيم جي سهڪار سان قائم [[روانڊا جي بادشاهت|ٽوٽسي بادشاهت]] 1959ع تائين قائم رهي، جڏهن [[روانڊا جو ڪيگيلي پنجون|ڪيگيلي پنجون]] نوآباديت مان جلاوطن ڪيو ويو، جنهن کي ان وقت [[روانڊا-اورونڊي]] چيو ويندو هو. برونڊي ۾، اقليت هجڻ باوجود، ٽوٽسي حڪومت ۽ فوج تي ڪنٽرول برقرار رکيو. روانڊا ۾ سياسي طاقت اقليتي ٽوٽسي کان اڪثريتي هوتو ڏانهن منتقل ٿي وئي.<ref>{{cite book |last=Adekunle |first=Julius |date=2007 |title=Culture and Customs of Rwanda |publisher=Greenwood |isbn=978-0-3133-3177-0 |page=17 |url=https://books.google.com/books?id=G8ByAAAAMAAJ&pg=PP1}}</ref> روانڊا ۾ ان سان [[تباهيءَ جي هوا|”سماجي انقلاب“]] ۽ هوتو-ٽوٽسي تڪرار پيدا ٿيا. ڏهن هزارن ٽوٽسي ماڻهن کي قتل ڪيو ويو ۽ ڪيترائي ٻيا پاڙيسري ملڪن، جهڙوڪ برونڊي ۽ [[يوگنڊا]]، ڏانهن ڀڄي ويا، جڏهن ته ڪجهه [[بيلجيمي ڪانگو]] جي ڏکڻ ڪيوو علائقي ۾ [[بانيامولينگي]] ٽوٽسي نسلي گروهه جو حصو بڻيا. پوءِ برونڊي مان جلاوطن ٽوٽسي روانڊا ۾ داخل ٿيا، جنهن کان پوءِ روانڊا برونڊي سان پنهنجي سرحد بند ڪري ڇڏي. [[برونڊي]] ۾ 1972ع دوران هوتو آبادي خلاف [[ايڪيزا|نسل ڪشيءَ واري مهم]] هلائي وئي،<ref>{{cite book |first1=Michael |last1=Bowen |first2=Gary |last2=Freeman |first3=Kay |last3=Miller |title=Passing by; The United States and genocide in Burundi, 1972 |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |date=1973 |url=https://books.google.com/books?id=BKRGAAAAMAAJ&pg=PP1}}</ref><ref>René Lemarchand, ''Selective genocide in Burundi'' (Report – Minority Rights Group; no. 20, 1974), 36 pp.</ref><ref>Rene Lemarchand, ''Burundi: Ethnic Conflict and Genocide'' (New York: Woodrow Wilson Center and [[Cambridge University Press]], 1996), 232 pp. *Edward L. Nyankanzi, ''Genocide: Rwanda and Burundi'' (Schenkman Books, 1998), 198 pp.</ref><ref>Christian P. Scherrer, ''Genocide and crisis in Central Africa: conflict roots, mass violence, and regional war''; foreword by [[Robert Melson (political scientist)|Robert Melson]]. Westport, Conn.: Praeger, 2002.</ref><ref>Weissman, Stephen R. "[http://www.usip.org/pubs/peaceworks/pwks22.html Preventing Genocide in Burundi Lessons from International Diplomacy] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090311024548/http://www.usip.org/pubs/peaceworks/pwks22.html |date=2009-03-11 }}", [[United States Institute of Peace]] </ref> جنهن ۾ اندازي موجب 100,000 هوتو مارجي ويا.<ref name="allan.stam.googlepages.com">{{Cite web |url=http://allan.stam.googlepages.com/Rwandaoped0405042.pdf |title=Rwanda 1994: Genocide + Politicide, Christian Davenport and Allan Stam |access-date=2007-10-22 |archive-date=2009-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325170615/http://allan.stam.googlepages.com/Rwandaoped0405042.pdf |url-status=dead }}</ref> 1993ع ۾ برونڊي جو پهريون جمهوري طريقي سان چونڊيل صدر [[ميلڪيور ندادايي]]، جيڪو هوتو هو، ٽوٽسي فوجي آفيسرن هٿان قتل ڪيو ويو سمجهيو وڃي ٿو، ۽ ساڳي ريت آئين موجب سندس جانشينيءَ جو حقدار شخص پڻ قتل ٿيو.<ref>International Commission of Inquiry for Burundi: Final Report. Part III: Investigation of the Assassination. Conclusions at [http://www.usip.org/library/tc/doc/reports/burundi_coi/burundi_coi1996pt3.html#VII USIP.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201132151/http://www.usip.org/library/tc/doc/reports/burundi_coi/burundi_coi1996pt3.html |date=2008-12-01 }}</ref> ان واقعي [[برونڊي ۾ 1993ع جي نسلي تشدد]] کي جنم ڏنو، جنهن ۾ هوتو سياسي جوڙجڪ ۽ ٽوٽسي فوج وچ ۾ تشدد وڌيو ۽ اندازي موجب 500,000 برونڊيائي مارجي ويا.{{Citation needed|date=July 2008}} ٽوٽسي ۽ اعتدال پسند هوتو ماڻهن جا ڪيترائي اجتماعي قتل ٿيا؛ گڏيل قومن جي برونڊي بابت بين الاقوامي جاچ ڪميشن انهن واقعن کي نسل ڪشي قرار ڏنو.<ref name="ICIBFR-496">International Commission of Inquiry for Burundi (2002)</ref> ٽوٽسي برونڊي تي ڪنٽرول برقرار رکيو، جڏهن ته تڪرار نسل ڪشيءَ جي صورت اختيار ڪندو رهيو.<ref name="HRW-2">{{cite web |url= https://www.hrw.org/reports/1999/rwanda/Geno1-3-09.htm#P233_103259|year= 1999 |title= The Hutu Revolution| publisher = Human Rights Watch| access-date=2006-10-31}}</ref> ٽوٽسي باغي تنظيم [[روانڊا محب وطن محاذ]] يوگنڊا مان روانڊا موٽي آئي، جنهن سان 1990ع کان ٽوٽسي ماڻهن خلاف نفرت وڌي. هڪ امن معاهدو ٿيو، پر تشدد ٻيهر ڀڙڪي اٿيو ۽ 1994ع جي [[روانڊا جي نسل ڪشي]] تي پهتو، جنهن دوران هوتو انتهاپسندن<ref name="PBS">{{cite web| url = https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/evil/etc/slaughter.html| title = Timeline of the genocide| access-date = 2006-12-30| publisher = PBS}}</ref> اندازي موجب 1,000,000 روانڊائي ٽوٽسي ماڻهن کي قتل ڪيو.<ref name="BBC">{{cite news | title = How the genocide happened | url = https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13431486 | publisher = BBC| date = 2004-04-01| access-date = 2006-10-31 }}</ref> روانڊا جي توا پگمي آباديءَ مان لڳ ڀڳ 30 سيڪڙو ماڻهو به هوتو انتهاپسندن هٿان ماريا ويا.<ref name="irin">{{cite news | title = Minorities Under Siege: Pygmies today in Africa | url = http://www.irinnews.org/webspecials/pygmy/52529.asp | publisher = UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs | year = 2006 | access-date = 2006-12-11 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20061201053605/http://www.irinnews.org/webspecials/pygmy/52529.asp | archive-date = 2006-12-01 }}</ref> ساڳئي وقت روانڊا محب وطن محاذ ملڪ تي ڪنٽرول حاصل ڪيو ۽ 2010ع جي مطابق حڪمران جماعت رهيو. برونڊي ۾ پڻ هڪ اڳوڻي هوتو باغي تنظيم، [[نيشنل ڪائونسل فار دي ڊفينس آف ڊيموڪريسي–فورسز فار دي ڊفينس آف ڊيموڪريسي|سي اين ڊي ڊي–ايف ڊي ڊي]]، حڪومت ۾ آئي. 2006ع جي هوتو ۽ ٽوٽسي وچ ۾ تشدد گهڻو گهٽجي چڪو هو. تنهن هوندي به روانڊا ۽ برونڊي ٻنهي ۾ صورتحال اڃا حساس هئي، ۽ ڏهن هزارن روانڊائي اڃا تائين ملڪ کان ٻاهر رهندا هئا (ڏسو [[عظيم ڍنڍن جو پناهگير بحران]]).<ref name="ciarw"/> == پڻ ڏسو == * [[برونڊي گهرو ويڙهه]] * [[برونڊي جي تاريخ]] * [[روانڊا جي تاريخ]] * [[روانڊا گهرو ويڙهه]] ==حوالا== {{Reflist|33em}} {{Burundi topics}} {{Rwanda topics}} {{Ethnic groups in the Democratic Republic of the Congo}} {{Ethnic groups in Tanzania}} {{Authority control}} [[زمرو:هوتو| ]] [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:روانڊا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:برونڊي جا نسلي گروهه]] b1v9ufshr1umkb7zuruaeew0ohufxf8 0 101563 404732 404731 2026-08-19T12:10:51Z Ibne maryam 17680 /* ايشيائي خودمختيار رياستن جا جهنڊا */ 404732 wikitext text/x-wiki {{Short description|none}} [[File:Map_of_Asia_with_flags.svg|thumb|400x400 عڪسلون|تابع علائقن ۽ جزوي طور تي تسليم ٿيل رياستن کي ڇڏي، ايشيا جو نقشو قومي جهنڊن سان، ([[تائيوان]] نه ڏيکاريو ويو آهي)]] هي [[ايشيا]] ۾ استعمال ٿيندڙ بين الاقوامي، [[قومي جهنڊو|قومي]] ۽ صوبائي [[جهنڊو|جهنڊن]] جي هڪ فهرست آهي. ==بين الاقوامي ۽ علائقائي تنظيمن جا جهنڊا== ايشيائي ملڪن جي وچ ۾ قائم بين الاقوامي ۽ علائقائي تنظيمن جي نمائندگي ڪندڙ جهنڊن جي هڪ نامڪمل فهرست، جنهن ۾ [[گڏيل قومن جو عالمي ادارو|گڏيل قومن]] (United Nations) جهڙيون بين-براعظمي تنظيمون شامل نه آهن: {{-}} {{sticky header}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- ! style="width:100px;" class="unsortable" | جهنڊو ! style="width:100px;" | تاريخ ! style="width:200px;" | استعمال ! style="width:700px;" class="unsortable" | وضاحت <nowiki>***************************</nowiki> |- | [[File:Flag of the Arab League.svg|border|100px]] || 1945– || '''[[عرب ليگ|عرب ليگ جو جهنڊو]]'''||<small>سائي پس منظر تي، زيتون جون ٻه شاخون ۽ زنجير جا 22 ڪڙا هڪ هلال (چنڊ جي ڪمان) ۽ تنظيم جي نالي ([[عربي ٻولي|عربيءَ]] ۾ لکيل) جي چوڌاري موجود آهن.</small> <small>عرب ليگ [[اتر آفريڪا]] ۽ ڏکڻ اولهه ايشيا جي عرب ملڪن تي مشتمل هڪ تنظيم آهي. انهن مان اڪثر ملڪ (جيتوڻيڪ سڀ نه) [[عربي ٻولي|عربيءَ]] کي پنهنجي سرڪاري ٻولي طور استعمال ڪن ٿا. ان جو مقصد ملڪن جي وچ ۾ اتحاد پيدا ڪرڻ ۽ مسئلن جي حل لاءِ گڏجي ڪم ڪرڻ جا طريقا ڳولڻ آهي.</small> |- | [[File:Infobox ASEAN flag.svg|border|100px|link=File:ASEAN Flag.svg]]|| 1997– || '''[[ڏکڻ اوڀر جي ايشيائي قومن جي تنظيم|آسيان - ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪن جي تنظيم) جو جهنڊو]]'''|| <small>نيري پس منظر جي وچ ۾ آسيان تنظيم جو نشان موجود آهي.</small> <small>آگسٽ 1967ع ۾، [[ملائيشيا]]، [[ٿائيلينڊ]]، [[انڊونيشيا]]، [[سينگاپور|سنگاپور]] ۽ [[فلپائن]] آسيان قائم ڪئي. ان وقت، [[ويٽنام]] ۾ ڪميونزم وڌي رهيو هو، ۽ اهي پنجئي ملڪ پنهنجي ملڪن جي اندر به مسئلن کي منهن ڏئي رهيا هئا. اڄڪلهه آسيان ڏهه ملڪن تي مشتمل آهي، جن ۾ مٿي ذڪر ڪيل ملڪن کان علاوه [[برونائي]]، [[ڪمبوڊيا]]، [[لائوس]]، [[ويٽنام]] ۽ [[ميانمار]] شامل آهن.</small> |- | [[File:Flag of the CIS.svg|border|100px]] || 1991– || '''[[ڪامن ويلٿ آف نيشنز|آزاد رياستن جي دولت مشترڪه جو جهنڊو]]'''|| <small>نيري پس منظر جي وچ ۾ تنظيم جو نشان موجود آهي.</small> |- | [[File:GCC Flag.svg|border|100px]] || 1981– || '''خليجي تعاون ڪائونسل جو جهنڊو'''||<small>اها هڪ علائقائي، بين-حڪومتي سياسي ۽ معاشي يونين آهي جيڪا [[عرب جزيري نما|جزيره نما عرب]] جي ڇهن ملڪن تي مشتمل آهي</small>. |- | [[File:OIC Logo since 2011.svg|border|100px]] || 2011– || '''[[اسلامي سھڪار تنظيم|اسلامي تعاون تنظيم جو جهنڊو]]'''|| <small>اڇي پس منظر تي سائو هلال ۽ دنيا جو نقشو جنهن جي مرڪز ۾ [[ڪعبه شريف]] جي تصوير آهي.</small> <small>OIC جا 55 کان وڌيڪ ميمبر ملڪ آهن. اها تنظيم مسلم دنيا جي آواز بڻجڻ جي ڪوشش ڪري ٿي. اهي مسلمانن جي مفادن، ترقي ۽ ڀلائي جي حفاظت ڪرڻ جي ڪوشش ڪن ٿا.</small> |- | [[File:Flag of OPEC.svg|border|100px]] || 1960– || '''[[اوپيڪ|اوپيڪ جو جهنڊو]]''' || <small>نيري پس منظر تي اڇي رنگ ۾ خاص انداز سان لکيل مخفف 'OPEC' موجود آهي. اوپيڪ جو قيام سيپٽمبر 1960ع ۾ [[بغداد]]، [[عراق]] ۾ عمل ۾ آيو. 1965ع کان وٺي، اوپيڪ جو هيڊ ڪوارٽر [[ويانا]]، [[آسٽريا]] ۾ آهي.</small> |- | [[File:Flag of the Organization of Turkic States.svg|border|100px]] || 2024– || '''[[ترڪي رياستن جي تنظيم|ترڪ رياستن جي تنظيم]]''' جو جهنڊو ||<small>هي جهنڊو شروعاتي چئن ميمبر ملڪن جي نشانن جو ميلاپ آهي: [[قازقستان|قزاقستان جي جهنڊي]] جو هلڪو نيرو رنگ، [[ڪرغزستان|ڪرغزستان جي جهنڊي]] جو سج، [[آذربائيجان|آذربائيجان جي جهنڊي]] جو [[ترڪي|تارو ۽ ترڪي جي جهنڊي]] جو چنڊ.</small> |} ==ايشيائي خودمختيار رياستن جا جهنڊا== {{sticky header}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- ! style="width:100px;" class="unsortable" | جهنڊو ! style="width:100px;" | تاريخ ! style="width:200px;" | استعمال بطور ! style="width:700px;" class="unsortable" | وضاحت <nowiki>*******************************************************************************************</nowiki> ! class="unsortable" | Ref. |- | [[File:Flag of the Taliban.svg|border|100px]] || 1997–2001<br />2021– || '''[[افغانستان]]''' جو جهنڊو ||The flag of the Islamic Emirate of Afghanistan has the ''[[Shahada]]'' in black on a white background. | |- | [[File:Flag of Armenia.svg|border|100px]] || 1918–1920<br />1991– || '''[[آرمينيا]]''' جو جهنڊو{{Cref2|a}}|| <small>After gaining independence, the [[First Republic of Armenia]] adopted the modern Armenian tricolor. The independent Armenian government selected the colours used during the last period of [[Rubenid Dynasty]] – red, blue, and yellow. The red emblematizes the [[Armenian Highland]], the Armenian people's continued struggle for survival, maintenance of the Christian faith, Armenia's independence and freedom. The blue emblematizes the will of the people of Armenia to live beneath peaceful skies. The orange emblematizes the creative talent and hard-working nature of the people of Armenia.</small> | |- | [[File:Flag of Azerbaijan.svg|border|100px]] || 1918–1920<br />1991– || '''[[آذربائيجان]]''' جو جهنڊو{{Cref2|a}}|| Originally adopted in 1918 as the flag of the Democratic Republic of Azerbaijan, it was officially adopted again in 1991, after Azerbaijan gained its independence from the Soviet Union. It consists of three equal horizontal bands colored blue, red, and green, with a white crescent and an eight-pointed star centered in the red band. The blue band refers to Turkic heritage, the red is for progress and the green refers to Islam. | |- | [[File:Flag of Bahrain.svg|border|100px]] || 2002– || '''[[بحرين]]''' جو جهنڊو || Red with a white band at the hoist. The division between the two colors is a [[zigzag]] with five white points. | |- | [[File:Flag of Bangladesh.svg|border|100px]] || 1972– || '''[[بنگلاديش]]''' جو جهنڊو || A green field with a red disc slightly off-center towards the hoist. | |- | [[File:Flag of Bhutan.svg|border|100px]] || 1969– || '''[[ڀوٽان]]''' جو جهنڊو || A diagonally-divided field with the upper hoist yellow and the lower fly orange. Along the diagonal line and facing away from the hoist is a white dragon, the [[Druk]] (Thunder Dragon), holding jewels in its claws. | |- | [[File:Flag of Brunei.svg|border|100px]] || 1959– || '''[[برونائي]]''' جو جهنڊو || A yellow field divided by diagonal white and black stripes crossing from near the top of the hoist edge to near the bottom of the fly edge; superimposed over it is Brunei's crest, featuring a crescent facing upwards surrounded by hands and a parasol, all in red. | |- | [[File:Flag of Cambodia.svg|border|100px]] || 1948–1970<br>{{Citation needed|date=March 2025}}<br />1993– || '''[[ڪمبوڊيا]]''' جو جهنڊو || A horizontal triband of blue, red (double width), and blue, with a white depiction of [[Angkor Wat]] in the center of the red band. |<ref>{{Cite book |last=Slater |first=Stephen |title=The World Encyclopedia of Flags & Heraldry: An international history of heraldry and its contemporary uses together with the definitive guide to national flags, banners, standards and ensigns |date=2007 |publisher=Lorenz |isbn=9780754817802 |location=London |pages=166–180}}</ref> |- | [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|100px]] || 1949– || '''[[چين]]''' جو جهنڊو || A red field with five gold stars in the canton; one large star is surrounded by four smaller stars surrounded in a semicircle and set off towards the fly. | |- | [[File:Flag of Cyprus.svg|border|100px]] || 1960– || '''[[قبرص]]''' جو جهنڊو{{Cref2|b}} || The island is depicted in a [[copper]] shade representative of its name; the name Cyprus has roots in the Sumerian word for copper (zubar) from the large deposits of copper found on the island. The crossed green olive branches symbolise the hope for peace between the Turks and the Greeks. It was designed by [[İsmet Güney]], a [[Turkish Cypriots|Turkish Cypriot]] painter. | |- | [[File:Flag of Egypt.svg|border|100px]] || 1984– || '''[[مصر]]''' جو جهنڊو{{Cref2|f}}|| A horizontal tricolor of red, white, and black, with the eagle of Saladin in the center of the white band. | |- | [[File:Flag of Georgia.svg|border|100px]] || 2004– || '''[[جارجيا]]''' جو جهنڊو {{Cref2|a}}|| A white field with a central red cross connecting all four sides of the flag; in each of the four corners is a small red cross. The flag is based on a historic five-cross design that dates back to the 14th century. | |- | [[File:Flag of India.svg|border|100px]] || 1947– || '''[[ڀارت]]''' جو جهنڊو || A horizontal tricolour of saffron, white, and green; in the centre of the white band is a 24-spoke wheel (the ''[[Ashoka Chakra]]'') coloured in navy blue. | |- | [[File:Flag of Indonesia.svg|border|100px]] || 1945– ||'''[[انڊونيشيا]]''' جو جهنڊو || A bicolour; red on the top, white on the bottom. | |- | [[File:Flag of Iran.svg|border|100px]] || 1980– || '''[[ايران]]''' جو جهنڊو || A horizontal tricolor of green, white, and red; the country's national emblem ("[[Allah]]") in red is centered on the white band; and the [[takbir]] (as written in the Kufic script) is written eleven times on each band in white. | |- | [[File:Flag of Iraq.svg|border|100px]] || 2008– || '''[[عراق]]''' جو جهنڊو || A horizontal tricolor of red, white, and black; in the center of the white stripe is the takbir written in green Kufic script. | |- | [[File:Flag of Israel.svg|border|100px]] || 1948– || '''[[اسرائيل]]''' جو جهنڊو || A blue [[star of David]], surrounded by two blue horizontal stripes, all over a white field. | |- | [[File:Flag of Japan.svg|border|100px]] || 1870– || '''[[جاپان]]''' جو جهنڊو || Adopted as a civil ensign on February 27, 1870. Officially adopted as a national flag on August 13, 1999. The flag consists of a white background with a red circle representing the sun. | |- | [[File:Flag of Jordan.svg|border|100px]] || 1928– || [[Flag of Jordan|Flag of]] '''[[Jordan]]''' || A horizontal tricolor of black, white, and green with a red triangle based on the hoist side. The colors used are the [[pan-Arab colors]]. | |- | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|border|100px]] || 1992– || [[Flag of Kazakhstan|Flag of]] '''[[Kazakhstan]]'''{{Cref2|d}}<br><small>''See also: [[List of Kazakh flags]]''</small> ||A gold sun with 32 rays above a soaring golden steppe eagle, both centered on a sky blue background; the hoist side displays a national ornamental pattern called "koshkar-muiz" (the horns of the ram) in gold. | |- | [[File:Flag of Kuwait.svg|border|100px]] || 1961– || [[Flag of Kuwait|Flag of]] '''[[Kuwait]]''' || A horizontal tricolour of green, white, and red; with a black trapezoid based on the hoist side. Uses the [[pan-Arab colors]]. | |- | [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|border|100px]] || 2023– || [[Flag of Kyrgyzstan|Flag of]] '''[[Kyrgyzstan]]'''<br><small>''See also: [[List of Kyrgyz flags]]''</small> || A red field with a yellow sun with forty rays representing the number of tribes united by [[Epic of Manas|Manas]] (a Kyrgyz national hero). The sun is crossed by two sets of four lines, representing the roof of a traditional Kyrgyz yurt. The current design with straight sun rays was adopted in 2023 to reduce its resemblance to a sunflower. | |- | [[File:Flag of Laos.svg|border|100px]] || 1945–1946<br/>1975– || [[Flag of Laos|Flag of]] '''[[Laos]]'''<br><small>''See also: [[List of flags of Laos]]''</small> ||A horizontal triband of red, blue (double width), and red. It has a white circle in the center symbolizing the full moon over the Mekong River. | |- | [[File:Flag of Lebanon.svg|border|100px]] || 1943– || [[Flag of Lebanon|Flag of]] '''[[Lebanon]]''' || A horizontal [[triband (flag)|triband]] of red, white ([[Spanish fess|double width]]), and red; charged with a green [[Cedrus libani|cedar tree]]. | |- | [[File:Flag of Malaysia.svg|border|100px]] || 1950– || [[Flag of Malaysia|Flag of]] '''[[Malaysia]]'''<br><small>''See also: [[List of Malaysian flags]]''</small> || Fourteen horizontal stripes alternating between red and white, representing the equalness of the Malaysia's [[States and federal territories of Malaysia|thirteen member states and the federal territories]]; in a blue canton, a yellow crescent representing [[Islam]] and a fourteen-point star representing unity among their member states. | |- | [[File:Flag of Maldives.svg|border|100px]] || 1965– || [[Flag of Maldives|Flag of]] '''[[Maldives]]'''<br><small>''See also: [[List of Maldivian flags]]''</small> || A green field with a thick red border and a white crescent in the center. | |- | [[File:Flag of Mongolia.svg|border|100px]] || 1945– || [[Flag of Mongolia|Flag of]] '''[[Mongolia]]''' || A vertical triband of red, blue, and red with a [[Soyombo symbol]] in the stripe at the hoist. The current flag was adopted on 1992 with the communist star above the Soyombo being removed, and the colors was standardized in 2011. | |- | [[File:Flag of Myanmar.svg|border|100px]] || 2010– || [[Flag of Myanmar|Flag of]] '''[[Myanmar]]'''<br><small>''See also: [[List of Burmese flags]]''</small> || A horizontal tricolour of saffron, green, and red, with a large white star in the middle. | |- | [[File:Flag of Nepal.svg|100px]] || 1962– || [[Flag of Nepal|Flag of]] '''[[Nepal]]'''<br><small>''See also: [[List of flags of Nepal]]''</small> || The flag's overall shape is a double pennon; i.e., two juxtaposed triangular figures creating an irregular pentagon. The design consists of a red field surrounded by a blue border, with a white emblem of the crescent moon with eight rays visible out of sixteen in the upper part, and a white emblem of a twelve-rayed sun in the lower part. | |- | [[File:Flag of North Korea (20-33).svg|border|100px]] || 1948– || [[Flag of North Korea|Flag of]] '''[[North Korea]]'''<br><small>''See also: [[List of North Korean flags]]''</small> || A horizontal triband of blue, red (nearly quadruple width), and blue, with white fimbriation between the bands. The red band is [[Charge (heraldry)|charged]] near the [[Hoist (flag)|hoist]] with a five-pointed [[red star]] inside a white disc. | |- | [[File:Flag of Oman.svg|border|100px]] || 1995– || [[Flag of Oman|Flag of]] '''[[Oman]]''' || Two horizontal stripes of upper white and lower green, separated by a red stripe which joins a thicker vertical red stripe at the hoist that contains the [[national emblem of Oman]]. | |- | [[File:Flag of Pakistan.svg|border|100px]] || 1947– || [[Flag of Pakistan|Flag of]] '''[[Pakistan]]'''<br><small>''See also: [[List of Pakistani flags]]''</small> || A white star and crescent on a dark green field, with a vertical white stripe at the hoist. | |- | [[File:Flag of Palestine.svg|border|100px]] || 1988– || [[Flag of Palestine|Flag of]] '''[[Palestine]]'''<br><small>''See also: [[List of Palestinian flags]]''</small> || A horizontal tricolor of black, white, and green, with a red triangle based at the hoist. | |- | [[File:Flag of the Philippines.svg|border|100px]] || 1898– || [[Flag of the Philippines|Flag of the]] '''[[Philippines]]''' || Horizontal bands of blue and red with a white triangle based at the hoist. The triangle contains three yellow stars resembling three main islands of the Philippines: Luzon, Payan and Mindanao; and a yellow sun with eight primary rays resembling the eight provinces that rebelled against the Spanish during the 1896 revolution: Manila, Cavite, Bulacan, Pampanga, Nueva Ecija, Bataan, Laguna, and Batangas. Also the unique feature in the flag is when you flip it, it will change to its [[war flag]]. | |- | [[File:Flag of Qatar.svg|border|100px]] || 1971– || [[Flag of Qatar|Flag of]] '''[[Qatar]]''' || Maroon with a white band at the hoist. The division between the two colors is a [[zigzag]] with nine white points. | |- | [[File:Flag of Russia.svg|border|100px]] || 1883–1918<br />1991– || [[Flag of Russia|Flag of]] '''[[Russia]]'''<br><small>''See also: [[List of Russian flags]]''</small> || The flag was hoisted shortly after the former [[Soviet Union]] collapsed. The white, blue, and red horizontal stripes are [[Pan-Slavic colours]]. The colors were adjusted in 1993. | |- | [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|100px]] || 1973– || [[Flag of Saudi Arabia|Flag of]] '''[[Saudi Arabia]]''' || The [[Shahada]] and an [[Arab sword]], coloured white, on a green background. | |- | [[File:Flag of Singapore.svg|border|100px]] || 1959– || [[Flag of Singapore|Flag of]] '''[[Singapore]]'''<br><small>''See also: [[List of Singaporean flags]]''</small> || A horizontal bicolour of red and white; charged in white in the canton with a crescent facing the fly and a pentagon of five stars representing the nation's ideals. | |- | [[File:Flag of South Korea.svg|border|100px]] || 1883–1920<br />1949– || [[Flag of South Korea|Flag of]] '''[[South Korea]]'''<br><small>''See also: [[List of South Korean flags]]''</small> || A white field with a centered red and blue ''[[taegeuk]]'' surrounded by four [[Bagua|trigrams]]. | |- | [[File:Flag of Sri Lanka.svg|border|100px]] || 1972– || [[Flag of Sri Lanka|Flag of]] '''[[Sri Lanka]]'''<br><small>''See also: [[List of Sri Lankan flags]]''</small> || Two fields separated by a golden border: the smaller hoist-side field has only two vertical halves of green and orange and the larger fly-side field is the dark red field depicting a golden lion holding a [[Kastane|kastane sword]] in its right fore paw in the center and four bo tree (bodhi tree) leaves on each corner, and the golden border around the entire flag extends in between the two separate fields, all bordering together. | |- | [[File:Flag of Syria.svg|border|100px]] || 2024– || [[Flag of Syria|Flag of]] '''[[Syria]]''' || A horizontal tricolor of green, white, and black with three red stars along the middle stripe. The flag was previously used by opponents of the [[Bashar al-Assad]] regime and was adopted as the national flag in a ''de facto'' capacity following [[Fall of the Assad regime|Assad's overthrow]] in 2024.<ref>{{Cite web |date=8 December 2024 |title=Syrian rebels raise new flag, symbolising freedom after Assad's rule comes to an end |url=https://www.news9live.com/world/syrian-rebels-raise-new-flag-symbolising-freedom-after-assads-rule-comes-to-an-end-2769238 |access-date=8 December 2024 |website=News9live |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |date=8 December 2024 |title=Syrians wave revolutionary flag to celebrate end of Assad family's rule |url=https://www.business-standard.com/external-affairs-defence-security/news/syrians-wave-revolutionary-flag-to-celebrate-end-of-assad-family-s-rule-124120800497_1.html|work=Business Standard |location= |access-date=9 December 2024}}</ref><ref>{{Cite web |last=Haq |first=Sana Noor |date=8 December 2024 |title=In a country splintered by civil war, could Syria's rebels usher in a new dawn? |url=https://edition.cnn.com/2024/12/08/middleeast/civil-war-syria-rebels-assad-intl/index.html |access-date=8 December 2024 |website=CNN |language=en}}</ref> It was later made the official national flag with the adoption of the country's [[Constitutional Declaration of the Syrian Arab Republic|interim constitution]] on March 13, 2025.<ref>{{cite web | url=https://kassioun.org/news/item/82565-2025 | title=النص الكامل للإعلان الدستوري السوري (13 آذار 2025) | date=13 March 2025 }}</ref> | |- | [[File:Flag of Tajikistan.svg|border|100px]] || 1992– || [[Flag of Tajikistan|Flag of]] '''[[Tajikistan]]'''<br><small>''See also: [[List of Tajik flags]]''</small> || An unequal horizontal tricolor of red, white, and green in a 2:3:2 ratio, with a yellow crown surmounted by an arc of seven stars at the centre. | |- | [[File:Flag of Thailand.svg|border|100px]] || 1917– || [[Flag of Thailand|Flag of]] '''[[Thailand]]'''<br><small>''See also: [[List of Thai flags]]''</small> || Five horizontal stripes of red, white, blue, white, and red, the middle stripe twice as wide as the others. | |- | [[File:Flag of East Timor.svg|border|100px]] || 1975<br/>2002– || [[Flag of Timor-Leste|Flag of]] '''[[Timor-Leste]]''' || Adopted in May 2002 (originally in November 1975 as East Timor), the flag consists of a red field; at the hoist is a white five-pointed star inside a black isosceles triangle superimposed on a larger yellow triangle that points toward the center. | |- | [[File:Flag of Turkey.svg|border|100px]] || 1844– || [[Flag of Turkey|Flag of]] '''[[Turkey]]'''{{Cref2|c}}<br><small>''See also: [[List of Turkish flags]]''</small> || A red background with a white [[Star and crescent|crescent moon and star]] in its centre. The flag is called Ay Yıldız (literally, "moon star") or Albayrak ("red flag"). It was adopted in 1844 with the Tanzimat reforms; though the shape, placement, and shade of the colour vary. The geometric proportions of the flag were legally standardised with the Turkish Flag Law in 1936. | |- | [[File:Flag of Turkmenistan.svg|border|100px]] || 2001– || [[Flag of Turkmenistan|Flag of]] '''[[Turkmenistan]]''' || A green field with a vertical red stripe near the [[hoist (flag)|hoist side]] containing five carpet [[Gul (design)|guls]] stacked above two crossed olive branches; a white waxing crescent moon and five white [[five-pointed star]]s appear in the upper field, to the [[fly (flag)|fly side]] of the red stripe. | |- | [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|border|100px]] || 1971– || [[Flag of the United Arab Emirates|Flag of the]] '''[[United Arab Emirates]]''' || A horizontal [[tricolour (flag)|tricolour]] of green, white, and black with a vertical quarter width red bar at the hoist. | |- | [[File:Flag of Uzbekistan.svg|border|100px]] || 1991– || [[Flag of Uzbekistan|Flag of]] '''[[Uzbekistan]]'''<br><small>''See also: [[List of Uzbek flags]]''</small> || A horizontal tricolor of azure, white, and green, separated by two narrow red stripes. A white [[crescent]] and twelve white [[five-pointed star]]s in three rows are situated on the hoist side of the upper azure stripe. | |- | [[File:Flag of Vietnam.svg|border|100px]] || 1945– || [[Flag of Vietnam|Flag of]] '''[[Vietnam]]'''<br><small>''See also: [[List of flags of Vietnam]]''</small> || A large yellow star on a red background. | |- | [[File:Flag of Yemen.svg|border|100px]] || 1990– || [[Flag of Yemen|Flag of]] '''[[Yemen]]''' || A horizontal tricolour of red, white, and black. | |} ==تڪراري يا جزوي طور تسليم ٿيل رياستن جا جهنڊا== {{sticky header}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- ! style="width:100px;" class="unsortable" | جهنڊو ! style="width:100px;" | تاريخ ! style="width:200px;" | استعمال ! style="width:200px;" | رياست (حيثيت) <nowiki>*****************</nowiki> ! style="width:600px;" class="unsortable" | وضاحت <nowiki>***********************</nowiki> |- | [[File:Flag of the Republic of Abkhazia.svg|border|100px]] || 1992– || [[ابخازيا]] جو جهنڊو{{Cref2|a}} | <small>گڏيل قومن جي 193 مان 188 ميمبر ملڪن پاران [[جارجيا]]</small> <small>{{flagu|Georgia}}</small> <small>جي حصي طور تسليم ٿيل.</small>|| <small>سائو ۽ اڇو رنگن واريون ست پٽيون، جنهن جي مٿئين کاٻي ڪنڊ (ڪينٽن) واري حصي ۾ ڳاڙهي پس منظر تي اڇي رنگ جو کليل ساڄو هٿ ۽ ست اڇا تارا موجود آهن.</small> |- | [[File:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|border|100px]] || 1984– || [[اتر قبرص]] جو جهنڊو{{Cref2|b}}|| <small>[[ترڪي]] کان سواءِ گڏيل قومن جي سمورن ميمبر ملڪن پاران [[قبرص]] {{flagu|Cyprus}} جي حصي طور تسليم ٿيل.</small> || <small>1974ع ۾ ترڪي جي فوجي ڪارروائي ۽ ٻيٽ جي اترئين حصي تي قبضي کانپوءِ اختيار ڪيو ويو.</small> |- | [[File:Flag of South Ossetia.svg|border|100px]] || 1990– || [[ڏکڻ اوسيتيا]] جو جهنڊو{{Cref2|a}} | <small>گڏيل قومن جي 193 مان 188 ميمبر ملڪن پاران جارجيا {{flagu|Georgia}} جي حصي طور تسليم ٿيل</small>|| <small>ٽن رنگن وارو جهنڊو: اڇو (مٿي)، ڳاڙهو (وچ ۾) ۽ پيلو (هيٺ)</small> |- | [[File:Flag of the Republic of China.svg|border|100px]] || 1945– ||[[تائيوان]] جو جهنڊو{{Cref2|e}}|| <small>گڏيل قومن جي 193 مان 142 ميمبر ملڪن پاران چين {{flagu|China}} جي حصي طور تسليم ٿيل</small>|| <small>جيتوڻيڪ ريپبلڪ آف چائنا</small> <small>(جمهوريہ چين) جو هي جهنڊو 1928ع ۾ مين لينڊ چين (مکيه چين) ۾ اختيار ڪيو ويو هو، پر تائيوان ۾ جاپان جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کانپوءِ 25 آڪٽوبر 1945ع کان لڳايو ويو. اهو ڳاڙهي رنگ جو جهنڊو آهي جنهن جي هڪ ڪنڊ (ڪينٽن) ۾ نيري پس منظر تي ٻارهن شعاعن وارو اڇو سج ٺهيل آهي.</small> |- |[[File:Flag of Tibet.svg|border|100px]]|| 1916– || [[تبت]] جو جهنڊو || <small>گڏيل قومن جي سمورن ميمبر ملڪن پاران چين {{flagu|China}} جي حصي طور تسليم ٿيل</small>||گڏيل قومن جي سمورن ميمبر ملڪن پاران چين جي حصي طور تسليم ٿيل. |} ==ايشيائي ماتحت علائقن جا جهنڊا== =={{sticky header}}== {| class="wikitable sortable sticky-header" |- ! style="width:100px;" class="unsortable" | جهنڊو ! style="width:100px;" | '''تاريخ''' ! style="width:200px;" | Use ! style="width:200px;" | حيثيت ! style="width:600px;" class="unsortable" | وضاحت |- | [[File:Flag of the United Kingdom (1-2).svg|border|100px| [[Flag of Akrotiri and Dhekelia]] ]] || 1960– || '''[[اڪروتري ۽ ڍيڪيليا|اڪروٽيري ۽ ڊيڪيليا جو جهنڊو]]'''|| برطانيا جو سمنڊ پار علائقو || برطانيا جو قومي جهنڊو (يونين فليگ) استعمال ٿيندو آهي. |- | [[File:Flag of the British Indian Ocean Territory.svg|border|100px]] || 1990– || '''[[هندي وڏي سمنڊ ۾ برطانيائي علائقو|برٽش انڊين اوشن ٽيريٽري جو جهنڊو]]'''|| برطانيا جو سمنڊ پار علائقو || [[هندي وڏي سمنڊ ۾ برطانيائي علائقو|برطانيا جو هندي سمنڊ جو علائقو]] |- | [[File:Flag of Christmas Island.svg|border|100px]] || 2002– || '''ڪرسمس آئلينڊ جو جهنڊو'''|| آسٽريليا جا ٻاهرين علائقا || |- | [[File:Copyrighted flag.svg|border|100px|link=File:Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg]] || 2004– || '''ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽن جو جهنڊو'''|| آسٽريليا جا ٻاهرين علائقا || |} ==ايشيائي ذيلي انتظامي وحدتن جا جهنڊا== {{Main|List of country subdivision flags in Asia}} ===پاڪستان=== {| class="wikitable" ! style="width:110px;"|جھنڊو!! style="width:100px;" |تاريخ <nowiki>********</nowiki> ! style="width:250px;" |حيثيت <nowiki>************</nowiki> ! style="width:250px;" |تفصيل <nowiki>*******************************</nowiki> |- | [[File:Flag of Sindh.svg|border|150px]] || <small>'''2005 کان اڄ تائين'''</small>||[[سنڌ|سنڌ جو جهنڊو]]||<small>_{'''هڪ روايتي سائو جهنڊو، جنهن جي وچ ۾ صوبائي نشان موجود آهي.'''}</small> |- | [[File:Flag of Punjab.svg|border|150px]] || <small>'''1970 کان اڄ تائين'''</small>||[[پنجاب، پاڪستان|پنجاب جو جهنڊو]]||<small>_{'''هڪ روايتي سائو جهنڊو، جنهن جي وچ ۾ صوبائي نشان موجود آهي. اهو نشان پنجاب جي قدرتي وسيلن جي عڪاسي ڪري ٿو: ان جي ڪڻڪ، ۽ اهي پنج درياهه جن جي ڪري هن صوبي جو نالو فارسي ٻوليءَ ۾ رکيو ويو (يعني ”پنج“ = پنج، ”آب“ = پاڻي).'''}</small> |- | [[File:Flag of Khyber Pakhtunkhwa.svg|border|150px]] || <small>'''2011 کان اڄ تائين'''</small>||[[خيبر پختونخوا|خيبر پختونخوا جو جهنڊو]]||<small>_{'''هڪ روايتي سائو جهنڊو، جنهن تي صوبائي نشان ٺهيل آهي؛ ان نشان ۾ ”جمرود قلعو“ (جيڪو خيبر لڪ يا دري جي حفاظت ڪري ٿو) ۽ پس منظر ۾ جبل ڏيکاريل آهن.'''}</small> |- | [[File:Flag of Balochistan.svg|border|150px]]|| <small>'''1970 کان اڄ تائين'''</small>||[[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان جو جهنڊو]]||<small>_{'''هڪ روايتي سائو جهنڊو، جنهن جي وچ ۾ صوبائي نشان موجود آهي. ان نشان ۾ هن بنجر صوبي جا جبل ۽ آمدرفت جو مکيه ذريعو، يعني اٺ (جيڪو بلوچستان جو صوبائي جانور پڻ آهي) ڏيکاريل آهن.'''}</small> |- | [[File:Flag of Azad Kashmir.svg|border|150px]] || <small>'''1975 کان اڄ تائين'''</small>||[[آزاد ڪشمير|آزاد ڪشمير جو جهنڊو]]||<small>_{'''هن جهنڊي ۾ پاڪستان جا قومي رنگ، اڇو ۽ ڳاڙهو سائو استعمال ٿيل آهن؛ ان ۾ چنڊ ۽ تارو مسلمان اڪثريت جي نمائندگي ڪن ٿا، ۽ زعفراني رنگ جو چورس حصو ڪشمير جي تڪراري علائقي جي ٻڌ، هندو، سک ۽ ٻين اقليتن جي نمائندگي ڪري ٿو؛ ان جا رنگ واضح طور تي مغل سلطنت کان متاثر آهن. چار اڇيون پٽيون ڪشمير واري علائقي جي مکيه دريائن جي علامت آهن: سنڌو، جهلم، چناب ۽ راوي. اهو تڪراري علائقي جي پنجن جاگرافيائي حصن جي نمائندگي پڻ ڪري ٿو: بلتستان، گلگت، جمون، ڪشمير وادي ۽ لداخ.<ref> {{Cite web |title=Azad Kashmir (Pakistan) |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/pk-azkas.html |access-date=2022-08-23 |website=www.crwflags.com}}</ref>'''}</small> |- | || <small>'''2011 کان اڄ تائين'''</small>||[[گلگت بلتستان|گلگت بلتستان جو جهنڊو]]||<small>_{'''هڪ روايتي سائو جهنڊو، جنهن تي صوبائي نشان ٺهيل آهي؛ ان نشان ۾ ”بلتت قلعو“ ۽ ”اسڪردو قلعو“ ڏيکاريل آهن، جيڪي هماليه (بشمول K2، جيڪا قومي چوٽي طور مقرر ٿيل آهي) جي حفاظت ڪن ٿا.'''}</small> |- | [[File:Flag of FATA.svg|border|150px]] || <small>'''2011–2018'''</small>|| [[وفاقي انتظامي قبائلي علائقا|<small>وفاقي قبائلي علائقن جو جهنڊو</small>]]||<small>_{'''هڪ روايتي سائو جهنڊو، جنهن جي وچ ۾ صوبائي نشان موجود آهي. ان نشان ۾ هڪ قلعو ۽ ٻه تلوارون ڏيکاريل آهن. ان جي هيٺان FATA جا اکر لکيل آهن، جيڪي ان علائقي جي نالي جو مخفف آهن.'''}</small> |- | [[File:Flag of NWFP.svg|border|150px]] || <small>'''1901–1955 1970–2010'''</small>|| <small>اتر-اولهه سرحدي صوبي (NWFP) جو جھنڊو</small>|| <small>_{'''هڪ روايتي سائو جھنڊو، جنهن جي وچ ۾ صوبائي نشان موجود آهي. ان نشان ۾ هڪ قلعو ۽ چنڊ (هلال) ڏيکاريل آهي. ان جي هيٺان NWFP جا اکر لکيل آهن، جيڪي ان صوبي جو مخفف آهن.'''}</small> |} ==ايشيائي شهرن جا جهنڊا== {{Main|ايشيا جي شهرن جي جهنڊن جي فهرست}} ڏهه لک کان وڌيڪ آبادي وارن شهرن جا جهنڊا. {{gallery|mode=nolines|whitebg=y|height=100 |File:Flag of Abu Dhabi.svg|[[ابوظهبي]]، گڏيل عرب امارات جو جهنڊو|Flag of Almaty.svg|[[الماتي]]، قزاقستان جو جهنڊو|File:Flag of Astana, Kazakhstan (latin).svg|[[آستانا]]، قزاقستان جو جهنڊو|File:Flag of Baku, Azerbaijan.svg|[[باڪو]]، آذربائيجان جو جهنڊو|Municipal Flag of Bandung, Indonesia.svg|[[بنڊونگ]]، [[انڊونيشيا]] جو جهنڊو|Flag of Bangkok.svg|[[بئنڪاڪ]]، ٿائيلينڊ جو جهنڊو|Flag of Busan (2023).svg|[[بوسان]]، [[ڏکڻ ڪوريا]] جو جهنڊو|File:Flag of Caloocan City.png|ڪالووڪان، [[فلپائن]] جو جهنڊو|File:Flag of Chelyabinsk.svg|[[چيليابنسڪ]]، [[روس]] جو جهنڊو|File:Flag of Daegu.svg|[[ڊيگو]]، [[ڏکڻ ڪوريا]] جو جهنڊو|File:Flag of Davao City.png|ڊاواو سٽي، [[فلپائن]] جو جهنڊو |Flag of Delhi Capital Territory.svg|[[نئين دهلي]]، هندستان جو جهنڊو |File:Flag of Dubai.svg|[[دبئي]]، [[گڏيل عرب امارات]] جو جهنڊو |Flag of Fukuoka, Fukuoka.svg|[[فوڪوڪا]]، [[جاپان جو جهنڊو]] * هانگ ڪانگ، چين جو جهنڊو. * انچيون، ڏکڻ ڪوريا جو جهنڊو. * جڪارتا، انڊونيشيا جو جهنڊو. * ڪائوهسيونگ، تائيوان جو جهنڊو. * ڪاواساکي، جاپان جو جهنڊو. * ڪوبي، جاپان جو جهنڊو. * ڪراسنيارسک، روس جو جهنڊو. * ڪوالالمپور، ملائيشيا جو جهنڊو. * ڪيوٽو، جاپان جو جهنڊو. * منيلا، فلپائن جو جهنڊو. * ناگويا، جاپان جو جهنڊو. * نيو تائيپي سٽي، تائيوان جو جهنڊو. * نووو سيبيرسڪ، روس جو جهنڊو. * اومسڪ، روس جو جهنڊو. * الان باتار، منگوليا جو جهنڊو. * اوساڪا، جاپان جو جهنڊو. * ڪيزون سٽي، فلپائن جو جهنڊو. * ساپورو، جاپان جو جهنڊو. * سيول، ڏکڻ ڪوريا جو جهنڊو. * سنگاپور جو جهنڊو. * سورابايا، انڊونيشيا جو جهنڊو. * ٽائيچنگ، تائيوان جو جهنڊو. * ٽائينان، تائيوان جو جهنڊو. * ٽائيپي، تائيوان جو جهنڊو. * ٽائويوان، تائيوان جو جهنڊو |File:Flag of Hong Kong.svg|[[Flag of Hong Kong|Flag]] of [[Hong Kong]], China |File:Flag of Incheon.svg|Flag of [[Incheon]], South Korea |Flag of Jakarta (vectorised).svg|Flag of [[Jakarta]], Indonesia |File:Flag of Kaohsiung City.svg|Flag of [[Kaohsiung]], Taiwan |File:Flag of Kawasaki, Kanagawa.svg|Flag of [[Kawasaki, Kanagawa|Kawasaki]], Japan |File:Flag of Kobe.svg|Flag of [[Kobe]], Japan |File:Flag of Krasnoyarsk.svg|Flag of [[Krasnoyarsk]], Russia |Flag of Kuala Lumpur, Malaysia.svg|[[Flag of Kuala Lumpur|Flag]] of [[Kuala Lumpur]], Malaysia |File:Flag of Kyoto City.svg|Flag of [[Kyoto]], Japan |File:Flag of Manila.svg|Flag of [[Manila]], Philippines |File:Flag of Nagoya, Aichi.svg|Flag of [[Nagoya]], Japan |File:Flag of New Taipei City.svg|Flag of [[New Taipei City]], Taiwan |File:Flag of Novosibirsk.svg|Flag of [[Novosibirsk]], Russia |File:Flag of Omsk.svg|Flag of [[Omsk]], Russia |File:Flag of Ulaanbaatar, Mongolia.svg|Flag of [[Ulaanbaatar]], Mongolia |Flag of Osaka, Osaka.svg|Flag of [[Osaka]], Japan |File:Quezon City Flag.svg|Flag of [[Quezon City]], Philippines |File:Flag of Sapporo, Hokkaido.svg|Flag of [[Sapporo]], Japan |Flag of Seoul.svg|Flag of [[Seoul]], [[South Korea]] |File:Flag of Singapore (1959–1963).svg|[[Flag of Singapore|Flag]] of Singapore |Flag of Surabaya City.png|Flag of [[Surabaya]], Indonesia |File:Flag of Taichung City old.svg|Flag of [[Taichung]], Taiwan |File:Flag of Tainan City.svg|Flag of [[Tainan]], Taiwan |Flag of Taipei City.svg|Flag of [[Taipei]], Taiwan |File:Flag of Taoyuan City.svg|Flag of [[Taoyuan, Taiwan|Taoyuan]], Taiwan |File:Flag of Tbilisi.svg|[[تبليسي]]، [[جارجيا]] جو جهنڊو |Flag of Tokyo Metropolis.svg|[[ٽوڪيو]]، جاپان جو جهنڊو |File:Flag of Yangon Region.svg|[[يانگون]]، [[ميانمار]] جو جهنڊو |File:Flag of Yekaterinburg (Sverdlovsk oblast).svg|[[ييڪاترينبرگ]]، [[روس]] جو جهنڊو|File:Flag of Yerevan.svg|[[يريوان]]، آرمينيا جو جهنڊو |File:Flag of Yokohama, Kanagawa.svg|[[يوڪوهاما]]، [[جاپان]] جو جهنڊو |File:Flag of Amman.svg|[[عمان]]، اردن جو جهنڊو |File:Flag of Kuwait City.svg|[[ڪويت سٽي]]، [[ڪويت]] جو جهنڊو |File:Flag of Tehran.svg|[[تهران]]، ايران جو جهنڊو}} ==تاريخي جهنڊا== {{sticky header}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- ! style="width:100px;" class="unsortable" | Flag ! style="width:100px;" | Date ! style="width:250px;" | Use ! style="width:700px;" class="unsortable" | Description |- | [[File:Flag of Aden (1937–1963).svg|border|100px]] || 1937–1963 || [[Flag of the Colony of Aden|Flag of]] '''[[Aden Colony]]''' || |- | [[File:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|border|100px]] || 2013–2021 || [[Flag of the Islamic Republic of Afghanistan|Flag of]] '''[[Islamic Republic of Afghanistan|Afghanistan]]''' || Still sees some use internationally. |- | [[File:Flag of the Federation of Arab Emirates of the South.svg|border|100px]] || 1959–1962 <br>1962–1967 || Flag of the '''[[Federation of Arab Emirates of the South]]''' and the '''[[Federation of South Arabia]]''' || |- | [[File:Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic (1922).svg|border|100px]] || 1922 || [[Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic|Flag of the]] '''[[Armenian Soviet Socialist Republic]]''' || |- | [[File:Flag of Artsakh.svg|border|100px]] || 1992–2023 || [[Flag of the Republic of Artsakh|Flag of]] '''[[Republic of Artsakh|Artsakh]]''' || Based on the [[flag of Armenia]], with a blocky white chevron added to the fly. |- | [[File:Flag of the Democratic Republic of Azerbaijan (1918).svg|border|100px]] || 1918 || Flag of the '''[[Democratic Republic of Azerbaijan]]''' || |- | [[File:Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1920).svg|border|100px]] || 1920 || [[Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic|Flag of the]] '''[[Azerbaijan Soviet Socialist Republic]]''' || |- | [[File:Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1920–1921).svg|border|100px]] || 1920–1921 || Flag of the '''Azerbaijan Soviet Socialist Republic''' || |- | [[File:Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1921–1922).svg|border|100px]] || 1921–1922 || Flag of the '''Azerbaijan Soviet Socialist Republic''' || |- |[[File:Flag of Bangladesh (1971).svg|border|100x100px]] |1971–1972 |Flag of '''[[Bangladesh]]''' | Used during the [[Bangladesh Liberation War|liberation war]]. |- | [[File:Old Flag of Brunei.svg|border|100px]] || 1368–1906 || [[Flag of Brunei|Flag of the]] '''[[Bruneian Empire]]''' || |- | [[File:Flag of Brunei 1906-1959.svg|border|100px]] || 1906–1959 || [[Flag of Brunei|Flag of]] '''[[Brunei]]''' || |- |[[File:Flag of the Emirate of Bukhara.svg|border|100px]] || 1795–1920 || Flag of the '''[[Emirate of Bukhara]]''' || |- | [[File:Flag of Ceylon (1875–1948).svg|border|100px]] || 1875–1948 || [[Flag of Sri Lanka|Flag of]] '''[[British Ceylon]]''' || |- | [[File:Flag of Ceylon (1948-1951).svg|border|100px]] || 1948–1951 || [[Flag of Sri Lanka|Flag of the]] '''[[Dominion of Ceylon]]''' || |- | [[File:Flag of Ceylon (1951-1972).svg|border|100px]] || 1951–1972 || Flag of the '''Dominion of Ceylon''' || |- | [[File:Flag of China (1912–1928).svg|border|100px]] || 1912–1928 || [[List of Chinese flags|Flag of the]] '''[[Republic of China (1912–1949)|Republic of China]]''' || |- | [[File:Flag of the Republic of China.svg|border|100px]] || 1928–1949 || [[List of Chinese flags|Flag of the]] '''[[Republic of China (1912–1949)|Republic of China]]''' || Used on the mainland Chinese territory until 1949. It had the same flag as [[Taiwan]]. |- | [[File:Stemma reale di Giano di Cipro.svg|border|100px]] || 1398–1489 || [[Flag of Kuban|Flag of the]] '''[[Kingdom of Cyprus]]''' || |- | [[File:Flag of Cyprus (1881-1922).svg|border|100px]] || 1881–1922 || [[Flag of Cyprus|Flag of]] '''[[Cyprus]]''' || |- | [[File:Flag of Cyprus (1922-1960).svg|border|100px]] || 1922–1960 || [[Flag of Cyprus|Flag of]] '''[[Cyprus]]''' || |- | [[File:Flag of Cyprus (1960).svg|border|100px]] || 1960 || [[Flag of Cyprus|Flag of]] '''[[Cyprus]]''' || |- | [[File:Flag of Cyprus (1960-2006).svg|border|100px]] || 1960–2006 || [[Flag of Cyprus|Flag of]] '''[[Cyprus]]''' || |- | [[File:Flag of East Timor (3-2).svg|border|100px]] | 1975 | [[Flag of East Timor|Flag of the]] '''[[Democratic Republic of East Timor (1975)]]''' | |- | [[File:Flag of the United Nations.svg|border|100px]] | 1999&ndash;2002 | [[Flag of East Timor|Flag of]] '''[[United Nations Administered East Timor]]''' || |- | [[File:Kokbayraq flag.svg|border|100px]] || 1933–1934 || [[Flag of East Turkestan|Flag of the]] '''[[First East Turkestan Republic]]''' || |- | [[File:Flag of the Second East Turkestan Republic (2).svg|border|100px]] || 1944–1949 || Flag of the '''[[Second East Turkestan Republic]]''' || |- | [[File:Flag of Far Eastern Republic.svg|border|100px]] || 1920–1922 || Flag of the '''[[Far Eastern Republic]]''' || |- | [[File:Flag of the Republic of Formosa (1895).svg|border|100px]] || 1895 || [[Flag of the Republic of Formosa|Flag of the]] '''[[Republic of Formosa]]''' || |- | [[File:Flag of Georgia (1990-2004).svg|border|100px]] || 1990–2004 || [[Flag of Georgia (country)|Flag of]] '''[[Georgia (country)|Georgia]]''' || |- | [[File:Flag of Hatay.svg|border|100px]] || 1938–1939 || Flag of '''[[Hatay State]]''' || |- | [[File:Flag of Hong Kong (1871–1876).svg|border|100px]] || 1871–1876 || Flag of '''[[British Hong Kong]]''' || |- | [[File:Flag of Hong Kong (1876–1955).svg|border|100px]] || 1876–1955 || Flag of '''British Hong Kong''' || |- | [[File:Flag of Hong Kong (1955–1959).svg|border|100px]] || 1955–1959 || Flag of '''British Hong Kong''' || |- | [[File:Flag of Hong Kong (1959–1997).svg|border|100px]] || 1959–1997 || [[Flag of Hong Kong (1959–1997)|Flag of]] '''British Hong Kong''' || |- | [[File:State flag of Iran (1964–1980).svg|border|100px]] || 1906–1980 || Flag of '''Iran (Persia)''' || |- | [[File:First Flag of I.R.Iran.svg|border|100px]] || 1980–1980 || Flag of '''Iran''' || With the first IRI emblem. |- | [[File:IRI flag with the first takbir design.svg|border|100px]] || 1980–1980 || Flag of '''Iran''' || With the current IRI emblem and the first Takbir design. |- | [[File:Flag of Iraq (1924-1959).svg|border|100px]] || 1924–1959 || Flag of '''Iraq''' || |- | [[File:Flag of Iraq (1959–1963).svg|border|100px]] || 1959–1963 || Flag of '''Iraq''' || |- | [[File:Flag of Iraq (1963-1991).svg|border|100px]] || 1963–2008 || Flag of '''Iraq''' || |- | [[File:Flag of Iraq (1991–2004).svg|border|100px]] || 1991–2004 || Flag of '''Iraq''' || |- | [[File:Flag of Iraq (2004–2008).svg|border|100px]] || 2004–2008 || Flag of '''Iraq''' || |- | [[File:Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg|border|100px]] || 1978–1993 || [[Flag of Cambodia|Flag of]] '''[[Cambodia|Kampuchea]]''' || |- | [[File:Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg|border|100px]] || 1991–1992 || [[Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic|Flag of the]] '''Republic of Kazakhstan''' || |- | [[File:Flag of Kuban People's Republic.svg|border|100px]] || 1918–1920 || [[Flag of Kuban|Flag of the]] '''[[Kuban People's Republic]]''' || |- | [[File:Flag of Kingdom of Kurdistan (1922-1924).svg|border|100px]] || 1922–1924 || [[Flag of Kurdistan#Origins (1920s)|Flag of the]] '''[[Kingdom of Kurdistan]]''' || |- | [[File:Kurdish flag (Khoiboun).svg|border|100px]] || 1927–1931 || [[Flag of Kurdistan#Origins (1920s)|Flag of the]] '''[[Kurdish Republic of Ararat]]''' || |- | [[File:Flag of Kuwait (1914-1921).svg|border|100px]] || 1914–1921 || Flag of '''Kuwait''' || |- | [[File:Flag of Kuwait (1921-1940).svg|border|100px]] || 1921–1940 || Flag of '''Kuwait''' || |- | [[File:Flag of Kuwait (1940-1961).svg|border|100px]] || 1940–1961 || Flag of '''Kuwait''' || |- | [[File:Flag of the Kyrgyz Soviet Socialist Republic.svg|border|100px]] || 1991–1992 || [[Flag of the Kirghiz Soviet Socialist Republic|Flag of]] '''Kyrgyzstan''' || |- | [[File:Flag of Kyrgyzstan (1992–2023).svg|border|100px]] || 1992–2023 || Flag of '''Kyrgyzstan''' || |- | [[File:Flag of Laos (1952–1975).svg|border|100px]] || 1947–1975 || Flag of the '''[[Kingdom of Laos]]''' || |- | [[File:Flag of the Federated Malay States (1895 - 1946).svg|border|100px]] || 1946–1948 || [[Flag of Malaysia|Flag of the]] '''[[Malayan Union]]''' || |- | [[File:Flag of Malaya.svg|border|100px]] || 1948–1963 || [[Flag of Malaysia|Flag of the]] '''[[Federation of Malaya]]''' || |- | [[File:Flag of Bogd Khaanate Mongolia.svg|border|100px]] || 1911–1920, 1921–1924 || Flag of the '''[[Bogd Khanate of Mongolia]]''' || |- | [[File:Flag of Mongolia (1924–1940).svg|border|100px]] || 1924–1940 || Flag of the '''[[Mongolian People's Republic]]''' || |- | [[File:Flag of Mongolia 1924 (alternative).svg|border|100px]] || 1924–1940 || Flag of the '''Mongolian People's Republic''' (alternative) || |- | [[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1940–1945).svg|border|100px]] || 1940–1945 || Flag of the '''Mongolian People's Republic''' || |- | [[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|border|100px]] || 1945–1992 || Flag of the '''Mongolian People's Republic''' || |- | [[File:Flag of Myanmar (1974–2010).svg|border|100px]] || 1974–2010 || [[Flag of Myanmar|Flag of]] '''[[Myanmar]]''' || |- | [[File:Morning Star flag.svg|border|100px]] || 1961–1962 || [[Morning Star flag|Flag of]] '''[[Netherlands New Guinea]]''' || |- | [[File:Flag of the United Nations.svg|border|100px]] | 1962–1963 | [[Flag of the United Nations|Flag of]] '''[[United Nations Administered West New Guinea]]''' || |- | [[File:Flag of the Ottoman Empire.svg|border|100px]] || 1844–1922 || [[Flags of the Ottoman Empire|Flag of the]] '''[[Ottoman Empire]]''' || |- | [[File:Flag of the Biak-na-Bato.svg|border|100x100px]]|| 1897–1898 || [[Flag of the Philippines|Flag of the]] '''[[Philippines|Biak na Bato]]''' || |- | [[File:Flag of the Tagalog people.svg|border|100x100px]]|| 1898 || [[Flag of the Philippines|Flag of the]] '''[[Philippines|Biak na Bato]]''' || |- | [[File:Flag of the Philippines (1943-1945).svg|border|100px]] || 1943–1945 || [[Flag of the Philippines|Flag of the]] '''[[Philippines]]''' || |- | [[File:Flag of the Philippines (1946-1998).svg|border|100px]] || 1946–1985, 1986–1998 || [[Flag of the Philippines|Flag of the]] '''[[Philippines]]''' || |- | [[File:Flag of the Philippines (1985–1986).svg|border|100px]] || 1985–1986 || [[Flag of the Philippines|Flag of the]] '''[[Philippines]]''' || |- | [[File:Flag of the Qing Dynasty (1862-1889).svg|border|100px]] || 1862–1889 || [[Flag of the Qing dynasty|Flag of the]] '''[[Qing dynasty]]''' || |- | [[File:Flag of the Qing Dynasty (1889-1912).svg|border|100px]] || 1889–1912 || Flag of the '''Qing dynasty''' || |- | [[File:Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg|border|100px]] || 1858–1883 || [[Flag of Russia|Flag of the]] '''[[Russian Empire]]''' || |- | [[File:Flag of Russia (1918).svg|border|100px]] || 1918 || [[Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic|Flag of the]] '''[[Russian Soviet Republic]]''' || |- | [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1925).svg|border|100px]] || 1918–1922 || Flag of the '''[[Russian Socialist Federative Soviet Republic]]''' || |- | [[File:Flag of Russia (1991–1993).svg|border|100px]] || 1991–1993 || Flag of '''Russia''' || |- | [[File:Flag of Saudi Arabia (1932–1934).svg|border|100px]] || 1932–1934 || Flag of '''Saudi Arabia''' || |- | [[File:Flag of Saudi Arabia (1934–1938).svg|border|100px]] || 1934–1938 || Flag of '''Saudi Arabia''' || |- | [[File:Flag of Saudi Arabia (1938–1973).svg|border|100px]] || 1938–1973 || Flag of '''Saudi Arabia''' || |- | [[File:Flag of Sikkim (1877-1914; 1962-1967).svg|border|100px]] || 1877–1914, 1962–1967 || [[Flag of Sikkim|Flag of the]] '''[[Kingdom of Sikkim]]''' || |- | [[File:Flag of Sikkim (1914-1962).svg|border|100px]] || 1914–1962 || Flag of '''Kingdom of Sikkim''' || |- | [[File:Flag of Sikkim (1967-1975).svg|border|100px]] || 1967–1975 || Flag of the '''Kingdom of Sikkim''' || |- | [[File:Flag of the Federation of South Arabia.svg|border|100px]] || 1962–1967 || Flag of the '''[[Federation of South Arabia]]''' || |- | [[File:Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|border|100px]] || 1922–1923 || [[Flag of the Soviet Union|Flag of the]] '''[[Soviet Union]]''' || |- | [[File:Flag of the Soviet Union (1924).svg|border|100px]] || 1923–1924 || Flag of the '''Soviet Union''' || |- | [[File:Flag of the Soviet Union (1924-1936).svg|border|100px]] || 1924–1936 || Flag of the '''Soviet Union''' || |- | [[File:Flag of the Soviet Union (1936–1955).svg|border|100px]] || 1936–1955 || Flag of the '''Soviet Union''' || |- | [[File:Flag of the Soviet Union.svg|border|100px]] || 1955–1991 || Flag of the '''Soviet Union''' || |- | | [[File:Flag of Thailand 1855.svg|border|100px]] || 1843–1855 || [[Flag of Siam|Flag of]] [[Siam]] || |- | [[File:Flag of Kingdom of Syria (1920-03-08 to 1920-07-24).svg|border|100px]] || 1920 || Flag of the '''[[Arab Kingdom of Syria]]''' || |- | [[File:Flag of the French Mandate of Syria (1920).svg|border|100px]] || 1920 || Flag of the '''[[Mandate of Syria]]''' || |- | [[File:Flag of Syria French mandate.svg|border|100px]] || 1922–1930 || Flag of the '''[[Syrian Federation]]''' / the '''[[State of Syria]]''' || |- | [[File:Flag of Syria (1930–1958, 1961–1963).svg|border|100px]] || 1930–1958, 1961–1963 || Flag of the '''[[First Syrian Republic]]''' / the '''[[Second Syrian Republic]]''' || |- | [[File:Flag of Syria (1963–1972).svg|border|100px]] || 1963–1972 || Flag of the '''[[Ba'athist Syria|Syrian Arab Republic]]''' || |- | [[File:Flag of Syria (1972–1980).svg|border|100px]] || 1972–1980 || Flag of the '''Syrian Arab Republic''' || |- | [[File:Flag of the United Arab Republic (1958–1971), Flag of Syria (1980–2024).svg|border|100px]] || 1980–2024 || Flag of the '''Syrian Arab Republic''' || |- | [[File:Flag of the Tajik Soviet Socialist Republic (1953–1991), Flag of Tajikistan (1991–1992).svg|border|100px]] || 1991–1992 || [[Flag of the Tajik Soviet Socialist Republic|Flag of the]] '''Republic of Tajikistan''' || |- | [[File:Flag of Tibet (1916-1951).svg|border|100px]] || 1916–1951 || [[Flag of Tibet|Flag of]] ''' [[Tibet (1912-1951)|Tibet]]''' || |- | [[File:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|border|100px]] || 1991–1992 || [[Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic|Flag of]] '''Turkmenistan''' || |- | [[File:Flag of Turkmenistan (1992–1997).svg|border|100px]] || 1992–1997 || Flag of '''Turkmenistan''' || |- | [[File:Flag of Turkmenistan (1997-2001).svg|border|100px]] || 1997–2001 || Flag of '''Turkmenistan''' || |- | [[File:Flag of Uriankhai (1918-1921).svg|border|100px]] || 1918–1921 || [[Flag of Tuva#Uryankhay Krai|Flag of]] '''[[Uryankhay Krai]]''' || |- | [[File:Flag of North Vietnam (1945-1955).svg|border|100px]] || 1945–1955 || [[Flag of North Vietnam|Flag of]] '''[[North Vietnam]]''' || |- | [[File:Flag of North Vietnam (1955-1976).svg|border|100px]] || 1955–1976 || [[Flag of North Vietnam|Flag of]] '''[[North Vietnam]]''' || |- | [[File:Flag of South Vietnam.svg|border|100px]] || 1949–1975 || [[Flag of South Vietnam|Flag of]] '''[[South Vietnam]]''' || |- | [[File:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|border|100px]] || 1960–1976 || [[Flag of South Vietnam|Flag of]] '''[[Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam|South Vietnam]]''' || |- | [[File:Flag of Yemen 1918.svg|border|100px]] || 1918–1923 || [[Flag of Yemen#North Yemen|Flag of]] '''[[Mutawakkilite Kingdom of Yemen|North Yemen]]''' || |- | [[File:Flag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen (1918-1927).svg|border|100px]] || 1923–1927 || Flag of '''North Yemen''' || |- | [[File:Flag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen.svg|border|100px]] || 1927–1962 || Flag of '''North Yemen''' || |- | [[File:Flag of the Yemen Arab Republic.svg|border|100px]] || 1962–1990 || Flag of '''North Yemen''' || |- | [[File:Flag of South Yemen.svg|border|100px]] || 1967–1990 || [[Flag of South Yemen|Flag of]] '''[[South Yemen]]''' || |} ==نوٽ== {{Cnote2|a|n=1|هي علائقو ڏکڻ قفقاز (Transcaucasian Region) جو حصو آهي، جيڪو ايشيا ۽ يورپ جي سنگم تي واقع آهي. جاگرافيائي لحاظ کان، آرمينيا مڪمل طور تي اولهه ايشيا ۾ اچي ٿو، جڏهن ته جارجيا ۽ آذربائيجان جو گهڻو حصو اولهه ايشيا ۾ آهي، پر انهن جا ڪجهه ننڍا حصا قفقاز جبلن (Caucasus Mountains) جي قطار کان اتر طرف يورپ ۾ پڻ واقع آهن.}} {{Cnote2|b|n=1|قبرص جو ٻيٽ، جنهن ۾ قبرص جي جمهوريه (Republic of Cyprus)، اتر قبرص ۽ اڪروٽيري ۽ ڊيڪيليا شامل آهن، جاگرافيائي طور تي ايشيا ۾ واقع آهي؛ اهو يورپي سرزمين جي ڀيٽ ۾ اناطوليا (ايشيائي ترڪي) جي وڌيڪ ويجهو آهي. تنهن هوندي به، قبرص جي جمهوريه يورپي يونين جي ميمبر رياست آهي.}} {{Cnote2|c|n=1|ترڪي وچ اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر يورپ ۾ واقع هڪ اهڙو ملڪ آهي جيڪو ٻنهي کنڊن (ايشيا ۽ يورپ) تي پکڙيل آهي. ترڪي جي علائقي جو وڏو حصو (95 سيڪڙو) اولهه ايشيا ۾ واقع آهي، جنهن کي اناطوليا چيو ويندو آهي.}} {{Cnote2|d|n=1|قزاقستان ٻنهي کنڊن (ايشيا ۽ يورپ) تي پکڙيل ملڪ آهي. قزاقستان جي علائقي جو هڪ ننڍڙو حصو اوڀر يورپ ۾ يورال جبلن (Urals) جي اولهه طرف واقع آهي.}} {{Cnote2|e|n=1|جمهوريہ چين (ROC) 1912ع کان 1949ع جي عرصي دوران چين جي تسليم ٿيل جائز حڪومت هئي. چيني گهرو ويڙهه ۾ شڪست کان پوءِ، جمهوريہ چين تائيوان جي ٻيٽ ڏانهن منتقل ٿي وئي، جتي اها اڄ به حڪومت ڪري رهي آهي. 1949ع ۾، چين جي مکيه سرزمين تي ”پيپلز ريپبلڪ آف چائنا“ (PRC) قائم ڪئي وئي. 1949ع کان وٺي، ROC ۽ PRC ٻئي سرڪاري طور تي دعويٰ ڪن ٿا ته اهي سڄي چين (بشمول تائيوان) جي واحد جائز حڪومت آهن. ان ڪري، آر او سي (ROC) جو جهنڊو 1928ع ۾ ان جي اپنائڻ واري وقت کان وٺي 1949ع تائين چين جو جائز جهنڊو رهيو، جڏهن ته 1949ع کان پوءِ ان جي حيثيت جو تعلق تائيوان جي سياسي حيثيت سان رهيو آهي.}} {{Cnote2|f|مصر گهڻي ڀاڱي آفريڪا ۾ واقع آهي، جڏهن ته سينائي جزيره نما ايشيا ۾ آهي.}} ==وڌيڪ ڏسو== * آفريڪا جا جهنڊا * انٽارڪٽڪا جي جهنڊن جي فهرست * يورپ جا جهنڊا * اوشينيا جا جهنڊا * اتر آمريڪا جا جهنڊا * ڏکڻ آمريڪا جا جهنڊا '''ايشيائي ملڪن جي جهنڊن جون فهرستون''' * افغان جهنڊن جي فهرست * چيني جهنڊن جي فهرست * هندستاني جهنڊن جي فهرست * انڊونيشيا جي جهنڊن جي فهرست * ايراني جهنڊن جي فهرست * جاپاني جهنڊن جي فهرست * ملائيشيا جي جهنڊن جي فهرست * پاڪستاني جهنڊن جي فهرست * فلسطيني جهنڊن جي فهرست * روسي جهنڊن جي فهرست * سعودي عرب جي جهنڊن جي فهرست * ترڪي جي جهنڊن جي فهرست * دنيا جي آزاد ملڪن جي جهنڊن جي فهرست ==پڻ ڏسو== ==حوالا== {{حوالا}} {{جهنڊن جو مطالعو}} {{جهنڊن جي فهرست}} [[زمرو:ايشيا جا جهنڊا| ]] [[زمرو:ايشيا|جهنڊا]] [[زمرو:جهنڊا|ايشيا]] [[زمرو:جهنڊن جون فهرستون]] [[زمرو:جهنڊن جون گيلريون]] [[زمرو:ايشيا جون تصويرون]] [[زمرو:جهنڊن جون فهرستون ۽ گيلريون|ايشيا]] qloelwjljgibykz5soqb37kwutyeucs 404733 404732 2026-08-19T12:35:54Z Ibne maryam 17680 /* ايشيائي شهرن جا جهنڊا */ 404733 wikitext text/x-wiki {{Short description|none}} [[File:Map_of_Asia_with_flags.svg|thumb|400x400 عڪسلون|تابع علائقن ۽ جزوي طور تي تسليم ٿيل رياستن کي ڇڏي، ايشيا جو نقشو قومي جهنڊن سان، ([[تائيوان]] نه ڏيکاريو ويو آهي)]] هي [[ايشيا]] ۾ استعمال ٿيندڙ بين الاقوامي، [[قومي جهنڊو|قومي]] ۽ صوبائي [[جهنڊو|جهنڊن]] جي هڪ فهرست آهي. ==بين الاقوامي ۽ علائقائي تنظيمن جا جهنڊا== ايشيائي ملڪن جي وچ ۾ قائم بين الاقوامي ۽ علائقائي تنظيمن جي نمائندگي ڪندڙ جهنڊن جي هڪ نامڪمل فهرست، جنهن ۾ [[گڏيل قومن جو عالمي ادارو|گڏيل قومن]] (United Nations) جهڙيون بين-براعظمي تنظيمون شامل نه آهن: {{-}} {{sticky header}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- ! style="width:100px;" class="unsortable" | جهنڊو ! style="width:100px;" | تاريخ ! style="width:200px;" | استعمال ! style="width:700px;" class="unsortable" | وضاحت <nowiki>***************************</nowiki> |- | [[File:Flag of the Arab League.svg|border|100px]] || 1945– || '''[[عرب ليگ|عرب ليگ جو جهنڊو]]'''||<small>سائي پس منظر تي، زيتون جون ٻه شاخون ۽ زنجير جا 22 ڪڙا هڪ هلال (چنڊ جي ڪمان) ۽ تنظيم جي نالي ([[عربي ٻولي|عربيءَ]] ۾ لکيل) جي چوڌاري موجود آهن.</small> <small>عرب ليگ [[اتر آفريڪا]] ۽ ڏکڻ اولهه ايشيا جي عرب ملڪن تي مشتمل هڪ تنظيم آهي. انهن مان اڪثر ملڪ (جيتوڻيڪ سڀ نه) [[عربي ٻولي|عربيءَ]] کي پنهنجي سرڪاري ٻولي طور استعمال ڪن ٿا. ان جو مقصد ملڪن جي وچ ۾ اتحاد پيدا ڪرڻ ۽ مسئلن جي حل لاءِ گڏجي ڪم ڪرڻ جا طريقا ڳولڻ آهي.</small> |- | [[File:Infobox ASEAN flag.svg|border|100px|link=File:ASEAN Flag.svg]]|| 1997– || '''[[ڏکڻ اوڀر جي ايشيائي قومن جي تنظيم|آسيان - ڏکڻ اوڀر ايشيائي ملڪن جي تنظيم) جو جهنڊو]]'''|| <small>نيري پس منظر جي وچ ۾ آسيان تنظيم جو نشان موجود آهي.</small> <small>آگسٽ 1967ع ۾، [[ملائيشيا]]، [[ٿائيلينڊ]]، [[انڊونيشيا]]، [[سينگاپور|سنگاپور]] ۽ [[فلپائن]] آسيان قائم ڪئي. ان وقت، [[ويٽنام]] ۾ ڪميونزم وڌي رهيو هو، ۽ اهي پنجئي ملڪ پنهنجي ملڪن جي اندر به مسئلن کي منهن ڏئي رهيا هئا. اڄڪلهه آسيان ڏهه ملڪن تي مشتمل آهي، جن ۾ مٿي ذڪر ڪيل ملڪن کان علاوه [[برونائي]]، [[ڪمبوڊيا]]، [[لائوس]]، [[ويٽنام]] ۽ [[ميانمار]] شامل آهن.</small> |- | [[File:Flag of the CIS.svg|border|100px]] || 1991– || '''[[ڪامن ويلٿ آف نيشنز|آزاد رياستن جي دولت مشترڪه جو جهنڊو]]'''|| <small>نيري پس منظر جي وچ ۾ تنظيم جو نشان موجود آهي.</small> |- | [[File:GCC Flag.svg|border|100px]] || 1981– || '''خليجي تعاون ڪائونسل جو جهنڊو'''||<small>اها هڪ علائقائي، بين-حڪومتي سياسي ۽ معاشي يونين آهي جيڪا [[عرب جزيري نما|جزيره نما عرب]] جي ڇهن ملڪن تي مشتمل آهي</small>. |- | [[File:OIC Logo since 2011.svg|border|100px]] || 2011– || '''[[اسلامي سھڪار تنظيم|اسلامي تعاون تنظيم جو جهنڊو]]'''|| <small>اڇي پس منظر تي سائو هلال ۽ دنيا جو نقشو جنهن جي مرڪز ۾ [[ڪعبه شريف]] جي تصوير آهي.</small> <small>OIC جا 55 کان وڌيڪ ميمبر ملڪ آهن. اها تنظيم مسلم دنيا جي آواز بڻجڻ جي ڪوشش ڪري ٿي. اهي مسلمانن جي مفادن، ترقي ۽ ڀلائي جي حفاظت ڪرڻ جي ڪوشش ڪن ٿا.</small> |- | [[File:Flag of OPEC.svg|border|100px]] || 1960– || '''[[اوپيڪ|اوپيڪ جو جهنڊو]]''' || <small>نيري پس منظر تي اڇي رنگ ۾ خاص انداز سان لکيل مخفف 'OPEC' موجود آهي. اوپيڪ جو قيام سيپٽمبر 1960ع ۾ [[بغداد]]، [[عراق]] ۾ عمل ۾ آيو. 1965ع کان وٺي، اوپيڪ جو هيڊ ڪوارٽر [[ويانا]]، [[آسٽريا]] ۾ آهي.</small> |- | [[File:Flag of the Organization of Turkic States.svg|border|100px]] || 2024– || '''[[ترڪي رياستن جي تنظيم|ترڪ رياستن جي تنظيم]]''' جو جهنڊو ||<small>هي جهنڊو شروعاتي چئن ميمبر ملڪن جي نشانن جو ميلاپ آهي: [[قازقستان|قزاقستان جي جهنڊي]] جو هلڪو نيرو رنگ، [[ڪرغزستان|ڪرغزستان جي جهنڊي]] جو سج، [[آذربائيجان|آذربائيجان جي جهنڊي]] جو [[ترڪي|تارو ۽ ترڪي جي جهنڊي]] جو چنڊ.</small> |} ==ايشيائي خودمختيار رياستن جا جهنڊا== {{sticky header}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- ! style="width:100px;" class="unsortable" | جهنڊو ! style="width:100px;" | تاريخ ! style="width:200px;" | استعمال بطور ! style="width:700px;" class="unsortable" | وضاحت <nowiki>*******************************************************************************************</nowiki> ! class="unsortable" | Ref. |- | [[File:Flag of the Taliban.svg|border|100px]] || 1997–2001<br />2021– || '''[[افغانستان]]''' جو جهنڊو ||The flag of the Islamic Emirate of Afghanistan has the ''[[Shahada]]'' in black on a white background. | |- | [[File:Flag of Armenia.svg|border|100px]] || 1918–1920<br />1991– || '''[[آرمينيا]]''' جو جهنڊو{{Cref2|a}}|| <small>After gaining independence, the [[First Republic of Armenia]] adopted the modern Armenian tricolor. The independent Armenian government selected the colours used during the last period of [[Rubenid Dynasty]] – red, blue, and yellow. The red emblematizes the [[Armenian Highland]], the Armenian people's continued struggle for survival, maintenance of the Christian faith, Armenia's independence and freedom. The blue emblematizes the will of the people of Armenia to live beneath peaceful skies. The orange emblematizes the creative talent and hard-working nature of the people of Armenia.</small> | |- | [[File:Flag of Azerbaijan.svg|border|100px]] || 1918–1920<br />1991– || '''[[آذربائيجان]]''' جو جهنڊو{{Cref2|a}}|| Originally adopted in 1918 as the flag of the Democratic Republic of Azerbaijan, it was officially adopted again in 1991, after Azerbaijan gained its independence from the Soviet Union. It consists of three equal horizontal bands colored blue, red, and green, with a white crescent and an eight-pointed star centered in the red band. The blue band refers to Turkic heritage, the red is for progress and the green refers to Islam. | |- | [[File:Flag of Bahrain.svg|border|100px]] || 2002– || '''[[بحرين]]''' جو جهنڊو || Red with a white band at the hoist. The division between the two colors is a [[zigzag]] with five white points. | |- | [[File:Flag of Bangladesh.svg|border|100px]] || 1972– || '''[[بنگلاديش]]''' جو جهنڊو || A green field with a red disc slightly off-center towards the hoist. | |- | [[File:Flag of Bhutan.svg|border|100px]] || 1969– || '''[[ڀوٽان]]''' جو جهنڊو || A diagonally-divided field with the upper hoist yellow and the lower fly orange. Along the diagonal line and facing away from the hoist is a white dragon, the [[Druk]] (Thunder Dragon), holding jewels in its claws. | |- | [[File:Flag of Brunei.svg|border|100px]] || 1959– || '''[[برونائي]]''' جو جهنڊو || A yellow field divided by diagonal white and black stripes crossing from near the top of the hoist edge to near the bottom of the fly edge; superimposed over it is Brunei's crest, featuring a crescent facing upwards surrounded by hands and a parasol, all in red. | |- | [[File:Flag of Cambodia.svg|border|100px]] || 1948–1970<br>{{Citation needed|date=March 2025}}<br />1993– || '''[[ڪمبوڊيا]]''' جو جهنڊو || A horizontal triband of blue, red (double width), and blue, with a white depiction of [[Angkor Wat]] in the center of the red band. |<ref>{{Cite book |last=Slater |first=Stephen |title=The World Encyclopedia of Flags & Heraldry: An international history of heraldry and its contemporary uses together with the definitive guide to national flags, banners, standards and ensigns |date=2007 |publisher=Lorenz |isbn=9780754817802 |location=London |pages=166–180}}</ref> |- | [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|100px]] || 1949– || '''[[چين]]''' جو جهنڊو || A red field with five gold stars in the canton; one large star is surrounded by four smaller stars surrounded in a semicircle and set off towards the fly. | |- | [[File:Flag of Cyprus.svg|border|100px]] || 1960– || '''[[قبرص]]''' جو جهنڊو{{Cref2|b}} || The island is depicted in a [[copper]] shade representative of its name; the name Cyprus has roots in the Sumerian word for copper (zubar) from the large deposits of copper found on the island. The crossed green olive branches symbolise the hope for peace between the Turks and the Greeks. It was designed by [[İsmet Güney]], a [[Turkish Cypriots|Turkish Cypriot]] painter. | |- | [[File:Flag of Egypt.svg|border|100px]] || 1984– || '''[[مصر]]''' جو جهنڊو{{Cref2|f}}|| A horizontal tricolor of red, white, and black, with the eagle of Saladin in the center of the white band. | |- | [[File:Flag of Georgia.svg|border|100px]] || 2004– || '''[[جارجيا]]''' جو جهنڊو {{Cref2|a}}|| A white field with a central red cross connecting all four sides of the flag; in each of the four corners is a small red cross. The flag is based on a historic five-cross design that dates back to the 14th century. | |- | [[File:Flag of India.svg|border|100px]] || 1947– || '''[[ڀارت]]''' جو جهنڊو || A horizontal tricolour of saffron, white, and green; in the centre of the white band is a 24-spoke wheel (the ''[[Ashoka Chakra]]'') coloured in navy blue. | |- | [[File:Flag of Indonesia.svg|border|100px]] || 1945– ||'''[[انڊونيشيا]]''' جو جهنڊو || A bicolour; red on the top, white on the bottom. | |- | [[File:Flag of Iran.svg|border|100px]] || 1980– || '''[[ايران]]''' جو جهنڊو || A horizontal tricolor of green, white, and red; the country's national emblem ("[[Allah]]") in red is centered on the white band; and the [[takbir]] (as written in the Kufic script) is written eleven times on each band in white. | |- | [[File:Flag of Iraq.svg|border|100px]] || 2008– || '''[[عراق]]''' جو جهنڊو || A horizontal tricolor of red, white, and black; in the center of the white stripe is the takbir written in green Kufic script. | |- | [[File:Flag of Israel.svg|border|100px]] || 1948– || '''[[اسرائيل]]''' جو جهنڊو || A blue [[star of David]], surrounded by two blue horizontal stripes, all over a white field. | |- | [[File:Flag of Japan.svg|border|100px]] || 1870– || '''[[جاپان]]''' جو جهنڊو || Adopted as a civil ensign on February 27, 1870. Officially adopted as a national flag on August 13, 1999. The flag consists of a white background with a red circle representing the sun. | |- | [[File:Flag of Jordan.svg|border|100px]] || 1928– || [[Flag of Jordan|Flag of]] '''[[Jordan]]''' || A horizontal tricolor of black, white, and green with a red triangle based on the hoist side. The colors used are the [[pan-Arab colors]]. | |- | [[File:Flag of Kazakhstan.svg|border|100px]] || 1992– || [[Flag of Kazakhstan|Flag of]] '''[[Kazakhstan]]'''{{Cref2|d}}<br><small>''See also: [[List of Kazakh flags]]''</small> ||A gold sun with 32 rays above a soaring golden steppe eagle, both centered on a sky blue background; the hoist side displays a national ornamental pattern called "koshkar-muiz" (the horns of the ram) in gold. | |- | [[File:Flag of Kuwait.svg|border|100px]] || 1961– || [[Flag of Kuwait|Flag of]] '''[[Kuwait]]''' || A horizontal tricolour of green, white, and red; with a black trapezoid based on the hoist side. Uses the [[pan-Arab colors]]. | |- | [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|border|100px]] || 2023– || [[Flag of Kyrgyzstan|Flag of]] '''[[Kyrgyzstan]]'''<br><small>''See also: [[List of Kyrgyz flags]]''</small> || A red field with a yellow sun with forty rays representing the number of tribes united by [[Epic of Manas|Manas]] (a Kyrgyz national hero). The sun is crossed by two sets of four lines, representing the roof of a traditional Kyrgyz yurt. The current design with straight sun rays was adopted in 2023 to reduce its resemblance to a sunflower. | |- | [[File:Flag of Laos.svg|border|100px]] || 1945–1946<br/>1975– || [[Flag of Laos|Flag of]] '''[[Laos]]'''<br><small>''See also: [[List of flags of Laos]]''</small> ||A horizontal triband of red, blue (double width), and red. It has a white circle in the center symbolizing the full moon over the Mekong River. | |- | [[File:Flag of Lebanon.svg|border|100px]] || 1943– || [[Flag of Lebanon|Flag of]] '''[[Lebanon]]''' || A horizontal [[triband (flag)|triband]] of red, white ([[Spanish fess|double width]]), and red; charged with a green [[Cedrus libani|cedar tree]]. | |- | [[File:Flag of Malaysia.svg|border|100px]] || 1950– || [[Flag of Malaysia|Flag of]] '''[[Malaysia]]'''<br><small>''See also: [[List of Malaysian flags]]''</small> || Fourteen horizontal stripes alternating between red and white, representing the equalness of the Malaysia's [[States and federal territories of Malaysia|thirteen member states and the federal territories]]; in a blue canton, a yellow crescent representing [[Islam]] and a fourteen-point star representing unity among their member states. | |- | [[File:Flag of Maldives.svg|border|100px]] || 1965– || [[Flag of Maldives|Flag of]] '''[[Maldives]]'''<br><small>''See also: [[List of Maldivian flags]]''</small> || A green field with a thick red border and a white crescent in the center. | |- | [[File:Flag of Mongolia.svg|border|100px]] || 1945– || [[Flag of Mongolia|Flag of]] '''[[Mongolia]]''' || A vertical triband of red, blue, and red with a [[Soyombo symbol]] in the stripe at the hoist. The current flag was adopted on 1992 with the communist star above the Soyombo being removed, and the colors was standardized in 2011. | |- | [[File:Flag of Myanmar.svg|border|100px]] || 2010– || [[Flag of Myanmar|Flag of]] '''[[Myanmar]]'''<br><small>''See also: [[List of Burmese flags]]''</small> || A horizontal tricolour of saffron, green, and red, with a large white star in the middle. | |- | [[File:Flag of Nepal.svg|100px]] || 1962– || [[Flag of Nepal|Flag of]] '''[[Nepal]]'''<br><small>''See also: [[List of flags of Nepal]]''</small> || The flag's overall shape is a double pennon; i.e., two juxtaposed triangular figures creating an irregular pentagon. The design consists of a red field surrounded by a blue border, with a white emblem of the crescent moon with eight rays visible out of sixteen in the upper part, and a white emblem of a twelve-rayed sun in the lower part. | |- | [[File:Flag of North Korea (20-33).svg|border|100px]] || 1948– || [[Flag of North Korea|Flag of]] '''[[North Korea]]'''<br><small>''See also: [[List of North Korean flags]]''</small> || A horizontal triband of blue, red (nearly quadruple width), and blue, with white fimbriation between the bands. The red band is [[Charge (heraldry)|charged]] near the [[Hoist (flag)|hoist]] with a five-pointed [[red star]] inside a white disc. | |- | [[File:Flag of Oman.svg|border|100px]] || 1995– || [[Flag of Oman|Flag of]] '''[[Oman]]''' || Two horizontal stripes of upper white and lower green, separated by a red stripe which joins a thicker vertical red stripe at the hoist that contains the [[national emblem of Oman]]. | |- | [[File:Flag of Pakistan.svg|border|100px]] || 1947– || [[Flag of Pakistan|Flag of]] '''[[Pakistan]]'''<br><small>''See also: [[List of Pakistani flags]]''</small> || A white star and crescent on a dark green field, with a vertical white stripe at the hoist. | |- | [[File:Flag of Palestine.svg|border|100px]] || 1988– || [[Flag of Palestine|Flag of]] '''[[Palestine]]'''<br><small>''See also: [[List of Palestinian flags]]''</small> || A horizontal tricolor of black, white, and green, with a red triangle based at the hoist. | |- | [[File:Flag of the Philippines.svg|border|100px]] || 1898– || [[Flag of the Philippines|Flag of the]] '''[[Philippines]]''' || Horizontal bands of blue and red with a white triangle based at the hoist. The triangle contains three yellow stars resembling three main islands of the Philippines: Luzon, Payan and Mindanao; and a yellow sun with eight primary rays resembling the eight provinces that rebelled against the Spanish during the 1896 revolution: Manila, Cavite, Bulacan, Pampanga, Nueva Ecija, Bataan, Laguna, and Batangas. Also the unique feature in the flag is when you flip it, it will change to its [[war flag]]. | |- | [[File:Flag of Qatar.svg|border|100px]] || 1971– || [[Flag of Qatar|Flag of]] '''[[Qatar]]''' || Maroon with a white band at the hoist. The division between the two colors is a [[zigzag]] with nine white points. | |- | [[File:Flag of Russia.svg|border|100px]] || 1883–1918<br />1991– || [[Flag of Russia|Flag of]] '''[[Russia]]'''<br><small>''See also: [[List of Russian flags]]''</small> || The flag was hoisted shortly after the former [[Soviet Union]] collapsed. The white, blue, and red horizontal stripes are [[Pan-Slavic colours]]. The colors were adjusted in 1993. | |- | [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|100px]] || 1973– || [[Flag of Saudi Arabia|Flag of]] '''[[Saudi Arabia]]''' || The [[Shahada]] and an [[Arab sword]], coloured white, on a green background. | |- | [[File:Flag of Singapore.svg|border|100px]] || 1959– || [[Flag of Singapore|Flag of]] '''[[Singapore]]'''<br><small>''See also: [[List of Singaporean flags]]''</small> || A horizontal bicolour of red and white; charged in white in the canton with a crescent facing the fly and a pentagon of five stars representing the nation's ideals. | |- | [[File:Flag of South Korea.svg|border|100px]] || 1883–1920<br />1949– || [[Flag of South Korea|Flag of]] '''[[South Korea]]'''<br><small>''See also: [[List of South Korean flags]]''</small> || A white field with a centered red and blue ''[[taegeuk]]'' surrounded by four [[Bagua|trigrams]]. | |- | [[File:Flag of Sri Lanka.svg|border|100px]] || 1972– || [[Flag of Sri Lanka|Flag of]] '''[[Sri Lanka]]'''<br><small>''See also: [[List of Sri Lankan flags]]''</small> || Two fields separated by a golden border: the smaller hoist-side field has only two vertical halves of green and orange and the larger fly-side field is the dark red field depicting a golden lion holding a [[Kastane|kastane sword]] in its right fore paw in the center and four bo tree (bodhi tree) leaves on each corner, and the golden border around the entire flag extends in between the two separate fields, all bordering together. | |- | [[File:Flag of Syria.svg|border|100px]] || 2024– || [[Flag of Syria|Flag of]] '''[[Syria]]''' || A horizontal tricolor of green, white, and black with three red stars along the middle stripe. The flag was previously used by opponents of the [[Bashar al-Assad]] regime and was adopted as the national flag in a ''de facto'' capacity following [[Fall of the Assad regime|Assad's overthrow]] in 2024.<ref>{{Cite web |date=8 December 2024 |title=Syrian rebels raise new flag, symbolising freedom after Assad's rule comes to an end |url=https://www.news9live.com/world/syrian-rebels-raise-new-flag-symbolising-freedom-after-assads-rule-comes-to-an-end-2769238 |access-date=8 December 2024 |website=News9live |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |date=8 December 2024 |title=Syrians wave revolutionary flag to celebrate end of Assad family's rule |url=https://www.business-standard.com/external-affairs-defence-security/news/syrians-wave-revolutionary-flag-to-celebrate-end-of-assad-family-s-rule-124120800497_1.html|work=Business Standard |location= |access-date=9 December 2024}}</ref><ref>{{Cite web |last=Haq |first=Sana Noor |date=8 December 2024 |title=In a country splintered by civil war, could Syria's rebels usher in a new dawn? |url=https://edition.cnn.com/2024/12/08/middleeast/civil-war-syria-rebels-assad-intl/index.html |access-date=8 December 2024 |website=CNN |language=en}}</ref> It was later made the official national flag with the adoption of the country's [[Constitutional Declaration of the Syrian Arab Republic|interim constitution]] on March 13, 2025.<ref>{{cite web | url=https://kassioun.org/news/item/82565-2025 | title=النص الكامل للإعلان الدستوري السوري (13 آذار 2025) | date=13 March 2025 }}</ref> | |- | [[File:Flag of Tajikistan.svg|border|100px]] || 1992– || [[Flag of Tajikistan|Flag of]] '''[[Tajikistan]]'''<br><small>''See also: [[List of Tajik flags]]''</small> || An unequal horizontal tricolor of red, white, and green in a 2:3:2 ratio, with a yellow crown surmounted by an arc of seven stars at the centre. | |- | [[File:Flag of Thailand.svg|border|100px]] || 1917– || [[Flag of Thailand|Flag of]] '''[[Thailand]]'''<br><small>''See also: [[List of Thai flags]]''</small> || Five horizontal stripes of red, white, blue, white, and red, the middle stripe twice as wide as the others. | |- | [[File:Flag of East Timor.svg|border|100px]] || 1975<br/>2002– || [[Flag of Timor-Leste|Flag of]] '''[[Timor-Leste]]''' || Adopted in May 2002 (originally in November 1975 as East Timor), the flag consists of a red field; at the hoist is a white five-pointed star inside a black isosceles triangle superimposed on a larger yellow triangle that points toward the center. | |- | [[File:Flag of Turkey.svg|border|100px]] || 1844– || [[Flag of Turkey|Flag of]] '''[[Turkey]]'''{{Cref2|c}}<br><small>''See also: [[List of Turkish flags]]''</small> || A red background with a white [[Star and crescent|crescent moon and star]] in its centre. The flag is called Ay Yıldız (literally, "moon star") or Albayrak ("red flag"). It was adopted in 1844 with the Tanzimat reforms; though the shape, placement, and shade of the colour vary. The geometric proportions of the flag were legally standardised with the Turkish Flag Law in 1936. | |- | [[File:Flag of Turkmenistan.svg|border|100px]] || 2001– || [[Flag of Turkmenistan|Flag of]] '''[[Turkmenistan]]''' || A green field with a vertical red stripe near the [[hoist (flag)|hoist side]] containing five carpet [[Gul (design)|guls]] stacked above two crossed olive branches; a white waxing crescent moon and five white [[five-pointed star]]s appear in the upper field, to the [[fly (flag)|fly side]] of the red stripe. | |- | [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|border|100px]] || 1971– || [[Flag of the United Arab Emirates|Flag of the]] '''[[United Arab Emirates]]''' || A horizontal [[tricolour (flag)|tricolour]] of green, white, and black with a vertical quarter width red bar at the hoist. | |- | [[File:Flag of Uzbekistan.svg|border|100px]] || 1991– || [[Flag of Uzbekistan|Flag of]] '''[[Uzbekistan]]'''<br><small>''See also: [[List of Uzbek flags]]''</small> || A horizontal tricolor of azure, white, and green, separated by two narrow red stripes. A white [[crescent]] and twelve white [[five-pointed star]]s in three rows are situated on the hoist side of the upper azure stripe. | |- | [[File:Flag of Vietnam.svg|border|100px]] || 1945– || [[Flag of Vietnam|Flag of]] '''[[Vietnam]]'''<br><small>''See also: [[List of flags of Vietnam]]''</small> || A large yellow star on a red background. | |- | [[File:Flag of Yemen.svg|border|100px]] || 1990– || [[Flag of Yemen|Flag of]] '''[[Yemen]]''' || A horizontal tricolour of red, white, and black. | |} ==تڪراري يا جزوي طور تسليم ٿيل رياستن جا جهنڊا== {{sticky header}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- ! style="width:100px;" class="unsortable" | جهنڊو ! style="width:100px;" | تاريخ ! style="width:200px;" | استعمال ! style="width:200px;" | رياست (حيثيت) <nowiki>*****************</nowiki> ! style="width:600px;" class="unsortable" | وضاحت <nowiki>***********************</nowiki> |- | [[File:Flag of the Republic of Abkhazia.svg|border|100px]] || 1992– || [[ابخازيا]] جو جهنڊو{{Cref2|a}} | <small>گڏيل قومن جي 193 مان 188 ميمبر ملڪن پاران [[جارجيا]]</small> <small>{{flagu|Georgia}}</small> <small>جي حصي طور تسليم ٿيل.</small>|| <small>سائو ۽ اڇو رنگن واريون ست پٽيون، جنهن جي مٿئين کاٻي ڪنڊ (ڪينٽن) واري حصي ۾ ڳاڙهي پس منظر تي اڇي رنگ جو کليل ساڄو هٿ ۽ ست اڇا تارا موجود آهن.</small> |- | [[File:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|border|100px]] || 1984– || [[اتر قبرص]] جو جهنڊو{{Cref2|b}}|| <small>[[ترڪي]] کان سواءِ گڏيل قومن جي سمورن ميمبر ملڪن پاران [[قبرص]] {{flagu|Cyprus}} جي حصي طور تسليم ٿيل.</small> || <small>1974ع ۾ ترڪي جي فوجي ڪارروائي ۽ ٻيٽ جي اترئين حصي تي قبضي کانپوءِ اختيار ڪيو ويو.</small> |- | [[File:Flag of South Ossetia.svg|border|100px]] || 1990– || [[ڏکڻ اوسيتيا]] جو جهنڊو{{Cref2|a}} | <small>گڏيل قومن جي 193 مان 188 ميمبر ملڪن پاران جارجيا {{flagu|Georgia}} جي حصي طور تسليم ٿيل</small>|| <small>ٽن رنگن وارو جهنڊو: اڇو (مٿي)، ڳاڙهو (وچ ۾) ۽ پيلو (هيٺ)</small> |- | [[File:Flag of the Republic of China.svg|border|100px]] || 1945– ||[[تائيوان]] جو جهنڊو{{Cref2|e}}|| <small>گڏيل قومن جي 193 مان 142 ميمبر ملڪن پاران چين {{flagu|China}} جي حصي طور تسليم ٿيل</small>|| <small>جيتوڻيڪ ريپبلڪ آف چائنا</small> <small>(جمهوريہ چين) جو هي جهنڊو 1928ع ۾ مين لينڊ چين (مکيه چين) ۾ اختيار ڪيو ويو هو، پر تائيوان ۾ جاپان جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کانپوءِ 25 آڪٽوبر 1945ع کان لڳايو ويو. اهو ڳاڙهي رنگ جو جهنڊو آهي جنهن جي هڪ ڪنڊ (ڪينٽن) ۾ نيري پس منظر تي ٻارهن شعاعن وارو اڇو سج ٺهيل آهي.</small> |- |[[File:Flag of Tibet.svg|border|100px]]|| 1916– || [[تبت]] جو جهنڊو || <small>گڏيل قومن جي سمورن ميمبر ملڪن پاران چين {{flagu|China}} جي حصي طور تسليم ٿيل</small>||گڏيل قومن جي سمورن ميمبر ملڪن پاران چين جي حصي طور تسليم ٿيل. |} ==ايشيائي ماتحت علائقن جا جهنڊا== =={{sticky header}}== {| class="wikitable sortable sticky-header" |- ! style="width:100px;" class="unsortable" | جهنڊو ! style="width:100px;" | '''تاريخ''' ! style="width:200px;" | Use ! style="width:200px;" | حيثيت ! style="width:600px;" class="unsortable" | وضاحت |- | [[File:Flag of the United Kingdom (1-2).svg|border|100px| [[Flag of Akrotiri and Dhekelia]] ]] || 1960– || '''[[اڪروتري ۽ ڍيڪيليا|اڪروٽيري ۽ ڊيڪيليا جو جهنڊو]]'''|| برطانيا جو سمنڊ پار علائقو || برطانيا جو قومي جهنڊو (يونين فليگ) استعمال ٿيندو آهي. |- | [[File:Flag of the British Indian Ocean Territory.svg|border|100px]] || 1990– || '''[[هندي وڏي سمنڊ ۾ برطانيائي علائقو|برٽش انڊين اوشن ٽيريٽري جو جهنڊو]]'''|| برطانيا جو سمنڊ پار علائقو || [[هندي وڏي سمنڊ ۾ برطانيائي علائقو|برطانيا جو هندي سمنڊ جو علائقو]] |- | [[File:Flag of Christmas Island.svg|border|100px]] || 2002– || '''ڪرسمس آئلينڊ جو جهنڊو'''|| آسٽريليا جا ٻاهرين علائقا || |- | [[File:Copyrighted flag.svg|border|100px|link=File:Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg]] || 2004– || '''ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽن جو جهنڊو'''|| آسٽريليا جا ٻاهرين علائقا || |} ==ايشيائي ذيلي انتظامي وحدتن جا جهنڊا== {{Main|List of country subdivision flags in Asia}} ===پاڪستان=== {| class="wikitable" ! style="width:110px;"|جھنڊو!! style="width:100px;" |تاريخ <nowiki>********</nowiki> ! style="width:250px;" |حيثيت <nowiki>************</nowiki> ! style="width:250px;" |تفصيل <nowiki>*******************************</nowiki> |- | [[File:Flag of Sindh.svg|border|150px]] || <small>'''2005 کان اڄ تائين'''</small>||[[سنڌ|سنڌ جو جهنڊو]]||<small>_{'''هڪ روايتي سائو جهنڊو، جنهن جي وچ ۾ صوبائي نشان موجود آهي.'''}</small> |- | [[File:Flag of Punjab.svg|border|150px]] || <small>'''1970 کان اڄ تائين'''</small>||[[پنجاب، پاڪستان|پنجاب جو جهنڊو]]||<small>_{'''هڪ روايتي سائو جهنڊو، جنهن جي وچ ۾ صوبائي نشان موجود آهي. اهو نشان پنجاب جي قدرتي وسيلن جي عڪاسي ڪري ٿو: ان جي ڪڻڪ، ۽ اهي پنج درياهه جن جي ڪري هن صوبي جو نالو فارسي ٻوليءَ ۾ رکيو ويو (يعني ”پنج“ = پنج، ”آب“ = پاڻي).'''}</small> |- | [[File:Flag of Khyber Pakhtunkhwa.svg|border|150px]] || <small>'''2011 کان اڄ تائين'''</small>||[[خيبر پختونخوا|خيبر پختونخوا جو جهنڊو]]||<small>_{'''هڪ روايتي سائو جهنڊو، جنهن تي صوبائي نشان ٺهيل آهي؛ ان نشان ۾ ”جمرود قلعو“ (جيڪو خيبر لڪ يا دري جي حفاظت ڪري ٿو) ۽ پس منظر ۾ جبل ڏيکاريل آهن.'''}</small> |- | [[File:Flag of Balochistan.svg|border|150px]]|| <small>'''1970 کان اڄ تائين'''</small>||[[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان جو جهنڊو]]||<small>_{'''هڪ روايتي سائو جهنڊو، جنهن جي وچ ۾ صوبائي نشان موجود آهي. ان نشان ۾ هن بنجر صوبي جا جبل ۽ آمدرفت جو مکيه ذريعو، يعني اٺ (جيڪو بلوچستان جو صوبائي جانور پڻ آهي) ڏيکاريل آهن.'''}</small> |- | [[File:Flag of Azad Kashmir.svg|border|150px]] || <small>'''1975 کان اڄ تائين'''</small>||[[آزاد ڪشمير|آزاد ڪشمير جو جهنڊو]]||<small>_{'''هن جهنڊي ۾ پاڪستان جا قومي رنگ، اڇو ۽ ڳاڙهو سائو استعمال ٿيل آهن؛ ان ۾ چنڊ ۽ تارو مسلمان اڪثريت جي نمائندگي ڪن ٿا، ۽ زعفراني رنگ جو چورس حصو ڪشمير جي تڪراري علائقي جي ٻڌ، هندو، سک ۽ ٻين اقليتن جي نمائندگي ڪري ٿو؛ ان جا رنگ واضح طور تي مغل سلطنت کان متاثر آهن. چار اڇيون پٽيون ڪشمير واري علائقي جي مکيه دريائن جي علامت آهن: سنڌو، جهلم، چناب ۽ راوي. اهو تڪراري علائقي جي پنجن جاگرافيائي حصن جي نمائندگي پڻ ڪري ٿو: بلتستان، گلگت، جمون، ڪشمير وادي ۽ لداخ.<ref> {{Cite web |title=Azad Kashmir (Pakistan) |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/pk-azkas.html |access-date=2022-08-23 |website=www.crwflags.com}}</ref>'''}</small> |- | || <small>'''2011 کان اڄ تائين'''</small>||[[گلگت بلتستان|گلگت بلتستان جو جهنڊو]]||<small>_{'''هڪ روايتي سائو جهنڊو، جنهن تي صوبائي نشان ٺهيل آهي؛ ان نشان ۾ ”بلتت قلعو“ ۽ ”اسڪردو قلعو“ ڏيکاريل آهن، جيڪي هماليه (بشمول K2، جيڪا قومي چوٽي طور مقرر ٿيل آهي) جي حفاظت ڪن ٿا.'''}</small> |- | [[File:Flag of FATA.svg|border|150px]] || <small>'''2011–2018'''</small>|| [[وفاقي انتظامي قبائلي علائقا|<small>وفاقي قبائلي علائقن جو جهنڊو</small>]]||<small>_{'''هڪ روايتي سائو جهنڊو، جنهن جي وچ ۾ صوبائي نشان موجود آهي. ان نشان ۾ هڪ قلعو ۽ ٻه تلوارون ڏيکاريل آهن. ان جي هيٺان FATA جا اکر لکيل آهن، جيڪي ان علائقي جي نالي جو مخفف آهن.'''}</small> |- | [[File:Flag of NWFP.svg|border|150px]] || <small>'''1901–1955 1970–2010'''</small>|| <small>اتر-اولهه سرحدي صوبي (NWFP) جو جھنڊو</small>|| <small>_{'''هڪ روايتي سائو جھنڊو، جنهن جي وچ ۾ صوبائي نشان موجود آهي. ان نشان ۾ هڪ قلعو ۽ چنڊ (هلال) ڏيکاريل آهي. ان جي هيٺان NWFP جا اکر لکيل آهن، جيڪي ان صوبي جو مخفف آهن.'''}</small> |} ==ايشيائي شهرن جا جهنڊا== {{Main|ايشيا جي شهرن جي جهنڊن جي فهرست}} ڏهه لک کان وڌيڪ آبادي وارن شهرن جا جهنڊا. {{gallery|mode=nolines|whitebg=y|height=100 |File:Flag of Abu Dhabi.svg|[[ابوظهبي]]، گڏيل عرب امارات جو جهنڊو|Flag of Almaty.svg|[[الماتي]]، [[قازقستان]] جو جهنڊو|File:Flag of Astana, Kazakhstan (latin).svg|[[آستانا]]، قازقستان جو جهنڊو|File:Flag of Baku, Azerbaijan.svg|[[باڪو]]، [[آذربائيجان]] جو جهنڊو|Municipal Flag of Bandung, Indonesia.svg|[[بنڊونگ]]، [[انڊونيشيا]] جو جهنڊو|Flag of Bangkok.svg|[[بئنڪاڪ]]، [[ٿائيلينڊ]] جو جهنڊو|Flag of Busan (2023).svg|[[بوسان]]، [[ڏکڻ ڪوريا]] جو جهنڊو|File:Flag of Caloocan City.png|ڪالووڪان، [[فلپائن]] جو جهنڊو|File:Flag of Chelyabinsk.svg|[[چيليابنسڪ]]، [[روس]] جو جهنڊو|File:Flag of Daegu.svg|[[ڊيگو]]، [[ڏکڻ ڪوريا]] جو جهنڊو|File:Flag of Davao City.png|ڊاواو سٽي، [[فلپائن]] جو جهنڊو|Flag of Delhi Capital Territory.svg|[[نئين دهلي]]، [[ڀارت]] جو جهنڊو |File:Flag of Dubai.svg|[[دبئي]]، [[گڏيل عرب امارتن]] جو جهنڊو |Flag of Fukuoka, Fukuoka.svg|[[فوڪوڪا]]، [[جاپان]] جو جهنڊو|File:Flag of Hong Kong.svg|[[هانگ ڪانگ]]، چين جو جهنڊو|File:Flag of Incheon.svg|انچيون، [[ڏکڻ ڪوريا]] جو جهنڊو|Flag of Jakarta (vectorised).svg|[[جڪارتا]]، انڊونيشيا جو جهنڊو |File:Flag of Kaohsiung City.svg|ڪائوهسيونگ، [[تائيوان]] جو جهنڊو|File:Flag of Kawasaki, Kanagawa.svg|ڪاواساڪي، [[جاپان]] جو جهنڊو|File:Flag of Kobe.svg|[[ڪوبي]]، جاپان جو جهنڊو|File:Flag of Krasnoyarsk.svg|[[ڪراسنويارسڪ]]، [[روس]] جو جهنڊو|Flag of Kuala Lumpur, Malaysia.svg|[[ڪوالالمپور]]، [[ملائيشيا]] جو جهنڊو |File:Flag of Kyoto City.svg|[[ڪيوٽو]]، جاپان جو جهنڊو|File:Flag of Manila.svg|[[منيلا]]، فلپائن جو جهنڊو|File:Flag of Nagoya, Aichi.svg|ناگويا، [[جاپان]] جو جهنڊو |File:Flag of New Taipei City.svg|نيو تائيپي سٽي، [[تائيوان]] جو جهنڊو|File:Flag of Novosibirsk.svg|نووو سيبيرسڪ، [[روس]] جو جهنڊو |File:Flag of Omsk.svg|[[اومسڪ]]، [[روس]] جو جهنڊو|File:Flag of Ulaanbaatar, Mongolia.svg|[[الان باتار]]، [[منگوليا]] جو جهنڊو|Flag of Osaka, Osaka.svg|[[اوساڪا]]، جاپان جو جهنڊو|File:Quezon City Flag.svg|ڪيوزون سٽي، [[فلپائن]] جو جهنڊو |File:Flag of Sapporo, Hokkaido.svg|[[ساپورو]]، [[جاپان]] جو جهنڊو|Flag of Seoul.svg|[[سيول]]، [[ڏکڻ ڪوريا]] جو جهنڊو|File:Flag of Singapore (1959–1963).svg|[[سنگاپور]] جو جهنڊو |Flag of Surabaya City.png|[[سورابايا]]، [[انڊونيشيا]] جو جهنڊو|File:Flag of Taichung City old.svg|ٽائيچونگ، [[تائيوان]] جو جهنڊو |File:Flag of Tainan City.svg| ٽائينان، [[تائيوان]] جو جهنڊو|Flag of Taipei City.svg|[[ٽائيپي]]، تائيوان جو جهنڊو|File:Flag of Taoyuan City.svg|ٽائويوان، [[تائيوان]] جو جهنڊو |File:Flag of Tbilisi.svg|[[تبليسي]]، [[جارجيا]] جو جهنڊو |Flag of Tokyo Metropolis.svg|[[ٽوڪيو]]، جاپان جو جهنڊو |File:Flag of Yangon Region.svg|[[يانگون]]، [[ميانمار]] جو جهنڊو |File:Flag of Yekaterinburg (Sverdlovsk oblast).svg|[[ايڪاترينبرگ]]، [[روس]] جو جهنڊو|File:Flag of Yerevan.svg|[[يريوان]]، آرمينيا جو جهنڊو |File:Flag of Yokohama, Kanagawa.svg|[[يوڪوهاما]]، [[جاپان]] جو جهنڊو |File:Flag of Amman.svg|[[عمان]]، اردن جو جهنڊو |File:Flag of Kuwait City.svg|[[ڪويت سٽي]]، [[ڪويت]] جو جهنڊو |File:Flag of Tehran.svg|[[تهران]]، ايران جو جهنڊو}} ==تاريخي جهنڊا== {{sticky header}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- ! style="width:100px;" class="unsortable" | Flag ! style="width:100px;" | Date ! style="width:250px;" | Use ! style="width:700px;" class="unsortable" | Description |- | [[File:Flag of Aden (1937–1963).svg|border|100px]] || 1937–1963 || [[Flag of the Colony of Aden|Flag of]] '''[[Aden Colony]]''' || |- | [[File:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|border|100px]] || 2013–2021 || [[Flag of the Islamic Republic of Afghanistan|Flag of]] '''[[Islamic Republic of Afghanistan|Afghanistan]]''' || Still sees some use internationally. |- | [[File:Flag of the Federation of Arab Emirates of the South.svg|border|100px]] || 1959–1962 <br>1962–1967 || Flag of the '''[[Federation of Arab Emirates of the South]]''' and the '''[[Federation of South Arabia]]''' || |- | [[File:Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic (1922).svg|border|100px]] || 1922 || [[Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic|Flag of the]] '''[[Armenian Soviet Socialist Republic]]''' || |- | [[File:Flag of Artsakh.svg|border|100px]] || 1992–2023 || [[Flag of the Republic of Artsakh|Flag of]] '''[[Republic of Artsakh|Artsakh]]''' || Based on the [[flag of Armenia]], with a blocky white chevron added to the fly. |- | [[File:Flag of the Democratic Republic of Azerbaijan (1918).svg|border|100px]] || 1918 || Flag of the '''[[Democratic Republic of Azerbaijan]]''' || |- | [[File:Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1920).svg|border|100px]] || 1920 || [[Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic|Flag of the]] '''[[Azerbaijan Soviet Socialist Republic]]''' || |- | [[File:Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1920–1921).svg|border|100px]] || 1920–1921 || Flag of the '''Azerbaijan Soviet Socialist Republic''' || |- | [[File:Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1921–1922).svg|border|100px]] || 1921–1922 || Flag of the '''Azerbaijan Soviet Socialist Republic''' || |- |[[File:Flag of Bangladesh (1971).svg|border|100x100px]] |1971–1972 |Flag of '''[[Bangladesh]]''' | Used during the [[Bangladesh Liberation War|liberation war]]. |- | [[File:Old Flag of Brunei.svg|border|100px]] || 1368–1906 || [[Flag of Brunei|Flag of the]] '''[[Bruneian Empire]]''' || |- | [[File:Flag of Brunei 1906-1959.svg|border|100px]] || 1906–1959 || [[Flag of Brunei|Flag of]] '''[[Brunei]]''' || |- |[[File:Flag of the Emirate of Bukhara.svg|border|100px]] || 1795–1920 || Flag of the '''[[Emirate of Bukhara]]''' || |- | [[File:Flag of Ceylon (1875–1948).svg|border|100px]] || 1875–1948 || [[Flag of Sri Lanka|Flag of]] '''[[British Ceylon]]''' || |- | [[File:Flag of Ceylon (1948-1951).svg|border|100px]] || 1948–1951 || [[Flag of Sri Lanka|Flag of the]] '''[[Dominion of Ceylon]]''' || |- | [[File:Flag of Ceylon (1951-1972).svg|border|100px]] || 1951–1972 || Flag of the '''Dominion of Ceylon''' || |- | [[File:Flag of China (1912–1928).svg|border|100px]] || 1912–1928 || [[List of Chinese flags|Flag of the]] '''[[Republic of China (1912–1949)|Republic of China]]''' || |- | [[File:Flag of the Republic of China.svg|border|100px]] || 1928–1949 || [[List of Chinese flags|Flag of the]] '''[[Republic of China (1912–1949)|Republic of China]]''' || Used on the mainland Chinese territory until 1949. It had the same flag as [[Taiwan]]. |- | [[File:Stemma reale di Giano di Cipro.svg|border|100px]] || 1398–1489 || [[Flag of Kuban|Flag of the]] '''[[Kingdom of Cyprus]]''' || |- | [[File:Flag of Cyprus (1881-1922).svg|border|100px]] || 1881–1922 || [[Flag of Cyprus|Flag of]] '''[[Cyprus]]''' || |- | [[File:Flag of Cyprus (1922-1960).svg|border|100px]] || 1922–1960 || [[Flag of Cyprus|Flag of]] '''[[Cyprus]]''' || |- | [[File:Flag of Cyprus (1960).svg|border|100px]] || 1960 || [[Flag of Cyprus|Flag of]] '''[[Cyprus]]''' || |- | [[File:Flag of Cyprus (1960-2006).svg|border|100px]] || 1960–2006 || [[Flag of Cyprus|Flag of]] '''[[Cyprus]]''' || |- | [[File:Flag of East Timor (3-2).svg|border|100px]] | 1975 | [[Flag of East Timor|Flag of the]] '''[[Democratic Republic of East Timor (1975)]]''' | |- | [[File:Flag of the United Nations.svg|border|100px]] | 1999&ndash;2002 | [[Flag of East Timor|Flag of]] '''[[United Nations Administered East Timor]]''' || |- | [[File:Kokbayraq flag.svg|border|100px]] || 1933–1934 || [[Flag of East Turkestan|Flag of the]] '''[[First East Turkestan Republic]]''' || |- | [[File:Flag of the Second East Turkestan Republic (2).svg|border|100px]] || 1944–1949 || Flag of the '''[[Second East Turkestan Republic]]''' || |- | [[File:Flag of Far Eastern Republic.svg|border|100px]] || 1920–1922 || Flag of the '''[[Far Eastern Republic]]''' || |- | [[File:Flag of the Republic of Formosa (1895).svg|border|100px]] || 1895 || [[Flag of the Republic of Formosa|Flag of the]] '''[[Republic of Formosa]]''' || |- | [[File:Flag of Georgia (1990-2004).svg|border|100px]] || 1990–2004 || [[Flag of Georgia (country)|Flag of]] '''[[Georgia (country)|Georgia]]''' || |- | [[File:Flag of Hatay.svg|border|100px]] || 1938–1939 || Flag of '''[[Hatay State]]''' || |- | [[File:Flag of Hong Kong (1871–1876).svg|border|100px]] || 1871–1876 || Flag of '''[[British Hong Kong]]''' || |- | [[File:Flag of Hong Kong (1876–1955).svg|border|100px]] || 1876–1955 || Flag of '''British Hong Kong''' || |- | [[File:Flag of Hong Kong (1955–1959).svg|border|100px]] || 1955–1959 || Flag of '''British Hong Kong''' || |- | [[File:Flag of Hong Kong (1959–1997).svg|border|100px]] || 1959–1997 || [[Flag of Hong Kong (1959–1997)|Flag of]] '''British Hong Kong''' || |- | [[File:State flag of Iran (1964–1980).svg|border|100px]] || 1906–1980 || Flag of '''Iran (Persia)''' || |- | [[File:First Flag of I.R.Iran.svg|border|100px]] || 1980–1980 || Flag of '''Iran''' || With the first IRI emblem. |- | [[File:IRI flag with the first takbir design.svg|border|100px]] || 1980–1980 || Flag of '''Iran''' || With the current IRI emblem and the first Takbir design. |- | [[File:Flag of Iraq (1924-1959).svg|border|100px]] || 1924–1959 || Flag of '''Iraq''' || |- | [[File:Flag of Iraq (1959–1963).svg|border|100px]] || 1959–1963 || Flag of '''Iraq''' || |- | [[File:Flag of Iraq (1963-1991).svg|border|100px]] || 1963–2008 || Flag of '''Iraq''' || |- | [[File:Flag of Iraq (1991–2004).svg|border|100px]] || 1991–2004 || Flag of '''Iraq''' || |- | [[File:Flag of Iraq (2004–2008).svg|border|100px]] || 2004–2008 || Flag of '''Iraq''' || |- | [[File:Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg|border|100px]] || 1978–1993 || [[Flag of Cambodia|Flag of]] '''[[Cambodia|Kampuchea]]''' || |- | [[File:Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg|border|100px]] || 1991–1992 || [[Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic|Flag of the]] '''Republic of Kazakhstan''' || |- | [[File:Flag of Kuban People's Republic.svg|border|100px]] || 1918–1920 || [[Flag of Kuban|Flag of the]] '''[[Kuban People's Republic]]''' || |- | [[File:Flag of Kingdom of Kurdistan (1922-1924).svg|border|100px]] || 1922–1924 || [[Flag of Kurdistan#Origins (1920s)|Flag of the]] '''[[Kingdom of Kurdistan]]''' || |- | [[File:Kurdish flag (Khoiboun).svg|border|100px]] || 1927–1931 || [[Flag of Kurdistan#Origins (1920s)|Flag of the]] '''[[Kurdish Republic of Ararat]]''' || |- | [[File:Flag of Kuwait (1914-1921).svg|border|100px]] || 1914–1921 || Flag of '''Kuwait''' || |- | [[File:Flag of Kuwait (1921-1940).svg|border|100px]] || 1921–1940 || Flag of '''Kuwait''' || |- | [[File:Flag of Kuwait (1940-1961).svg|border|100px]] || 1940–1961 || Flag of '''Kuwait''' || |- | [[File:Flag of the Kyrgyz Soviet Socialist Republic.svg|border|100px]] || 1991–1992 || [[Flag of the Kirghiz Soviet Socialist Republic|Flag of]] '''Kyrgyzstan''' || |- | [[File:Flag of Kyrgyzstan (1992–2023).svg|border|100px]] || 1992–2023 || Flag of '''Kyrgyzstan''' || |- | [[File:Flag of Laos (1952–1975).svg|border|100px]] || 1947–1975 || Flag of the '''[[Kingdom of Laos]]''' || |- | [[File:Flag of the Federated Malay States (1895 - 1946).svg|border|100px]] || 1946–1948 || [[Flag of Malaysia|Flag of the]] '''[[Malayan Union]]''' || |- | [[File:Flag of Malaya.svg|border|100px]] || 1948–1963 || [[Flag of Malaysia|Flag of the]] '''[[Federation of Malaya]]''' || |- | [[File:Flag of Bogd Khaanate Mongolia.svg|border|100px]] || 1911–1920, 1921–1924 || Flag of the '''[[Bogd Khanate of Mongolia]]''' || |- | [[File:Flag of Mongolia (1924–1940).svg|border|100px]] || 1924–1940 || Flag of the '''[[Mongolian People's Republic]]''' || |- | [[File:Flag of Mongolia 1924 (alternative).svg|border|100px]] || 1924–1940 || Flag of the '''Mongolian People's Republic''' (alternative) || |- | [[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1940–1945).svg|border|100px]] || 1940–1945 || Flag of the '''Mongolian People's Republic''' || |- | [[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|border|100px]] || 1945–1992 || Flag of the '''Mongolian People's Republic''' || |- | [[File:Flag of Myanmar (1974–2010).svg|border|100px]] || 1974–2010 || [[Flag of Myanmar|Flag of]] '''[[Myanmar]]''' || |- | [[File:Morning Star flag.svg|border|100px]] || 1961–1962 || [[Morning Star flag|Flag of]] '''[[Netherlands New Guinea]]''' || |- | [[File:Flag of the United Nations.svg|border|100px]] | 1962–1963 | [[Flag of the United Nations|Flag of]] '''[[United Nations Administered West New Guinea]]''' || |- | [[File:Flag of the Ottoman Empire.svg|border|100px]] || 1844–1922 || [[Flags of the Ottoman Empire|Flag of the]] '''[[Ottoman Empire]]''' || |- | [[File:Flag of the Biak-na-Bato.svg|border|100x100px]]|| 1897–1898 || [[Flag of the Philippines|Flag of the]] '''[[Philippines|Biak na Bato]]''' || |- | [[File:Flag of the Tagalog people.svg|border|100x100px]]|| 1898 || [[Flag of the Philippines|Flag of the]] '''[[Philippines|Biak na Bato]]''' || |- | [[File:Flag of the Philippines (1943-1945).svg|border|100px]] || 1943–1945 || [[Flag of the Philippines|Flag of the]] '''[[Philippines]]''' || |- | [[File:Flag of the Philippines (1946-1998).svg|border|100px]] || 1946–1985, 1986–1998 || [[Flag of the Philippines|Flag of the]] '''[[Philippines]]''' || |- | [[File:Flag of the Philippines (1985–1986).svg|border|100px]] || 1985–1986 || [[Flag of the Philippines|Flag of the]] '''[[Philippines]]''' || |- | [[File:Flag of the Qing Dynasty (1862-1889).svg|border|100px]] || 1862–1889 || [[Flag of the Qing dynasty|Flag of the]] '''[[Qing dynasty]]''' || |- | [[File:Flag of the Qing Dynasty (1889-1912).svg|border|100px]] || 1889–1912 || Flag of the '''Qing dynasty''' || |- | [[File:Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg|border|100px]] || 1858–1883 || [[Flag of Russia|Flag of the]] '''[[Russian Empire]]''' || |- | [[File:Flag of Russia (1918).svg|border|100px]] || 1918 || [[Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic|Flag of the]] '''[[Russian Soviet Republic]]''' || |- | [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1925).svg|border|100px]] || 1918–1922 || Flag of the '''[[Russian Socialist Federative Soviet Republic]]''' || |- | [[File:Flag of Russia (1991–1993).svg|border|100px]] || 1991–1993 || Flag of '''Russia''' || |- | [[File:Flag of Saudi Arabia (1932–1934).svg|border|100px]] || 1932–1934 || Flag of '''Saudi Arabia''' || |- | [[File:Flag of Saudi Arabia (1934–1938).svg|border|100px]] || 1934–1938 || Flag of '''Saudi Arabia''' || |- | [[File:Flag of Saudi Arabia (1938–1973).svg|border|100px]] || 1938–1973 || Flag of '''Saudi Arabia''' || |- | [[File:Flag of Sikkim (1877-1914; 1962-1967).svg|border|100px]] || 1877–1914, 1962–1967 || [[Flag of Sikkim|Flag of the]] '''[[Kingdom of Sikkim]]''' || |- | [[File:Flag of Sikkim (1914-1962).svg|border|100px]] || 1914–1962 || Flag of '''Kingdom of Sikkim''' || |- | [[File:Flag of Sikkim (1967-1975).svg|border|100px]] || 1967–1975 || Flag of the '''Kingdom of Sikkim''' || |- | [[File:Flag of the Federation of South Arabia.svg|border|100px]] || 1962–1967 || Flag of the '''[[Federation of South Arabia]]''' || |- | [[File:Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|border|100px]] || 1922–1923 || [[Flag of the Soviet Union|Flag of the]] '''[[Soviet Union]]''' || |- | [[File:Flag of the Soviet Union (1924).svg|border|100px]] || 1923–1924 || Flag of the '''Soviet Union''' || |- | [[File:Flag of the Soviet Union (1924-1936).svg|border|100px]] || 1924–1936 || Flag of the '''Soviet Union''' || |- | [[File:Flag of the Soviet Union (1936–1955).svg|border|100px]] || 1936–1955 || Flag of the '''Soviet Union''' || |- | [[File:Flag of the Soviet Union.svg|border|100px]] || 1955–1991 || Flag of the '''Soviet Union''' || |- | | [[File:Flag of Thailand 1855.svg|border|100px]] || 1843–1855 || [[Flag of Siam|Flag of]] [[Siam]] || |- | [[File:Flag of Kingdom of Syria (1920-03-08 to 1920-07-24).svg|border|100px]] || 1920 || Flag of the '''[[Arab Kingdom of Syria]]''' || |- | [[File:Flag of the French Mandate of Syria (1920).svg|border|100px]] || 1920 || Flag of the '''[[Mandate of Syria]]''' || |- | [[File:Flag of Syria French mandate.svg|border|100px]] || 1922–1930 || Flag of the '''[[Syrian Federation]]''' / the '''[[State of Syria]]''' || |- | [[File:Flag of Syria (1930–1958, 1961–1963).svg|border|100px]] || 1930–1958, 1961–1963 || Flag of the '''[[First Syrian Republic]]''' / the '''[[Second Syrian Republic]]''' || |- | [[File:Flag of Syria (1963–1972).svg|border|100px]] || 1963–1972 || Flag of the '''[[Ba'athist Syria|Syrian Arab Republic]]''' || |- | [[File:Flag of Syria (1972–1980).svg|border|100px]] || 1972–1980 || Flag of the '''Syrian Arab Republic''' || |- | [[File:Flag of the United Arab Republic (1958–1971), Flag of Syria (1980–2024).svg|border|100px]] || 1980–2024 || Flag of the '''Syrian Arab Republic''' || |- | [[File:Flag of the Tajik Soviet Socialist Republic (1953–1991), Flag of Tajikistan (1991–1992).svg|border|100px]] || 1991–1992 || [[Flag of the Tajik Soviet Socialist Republic|Flag of the]] '''Republic of Tajikistan''' || |- | [[File:Flag of Tibet (1916-1951).svg|border|100px]] || 1916–1951 || [[Flag of Tibet|Flag of]] ''' [[Tibet (1912-1951)|Tibet]]''' || |- | [[File:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|border|100px]] || 1991–1992 || [[Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic|Flag of]] '''Turkmenistan''' || |- | [[File:Flag of Turkmenistan (1992–1997).svg|border|100px]] || 1992–1997 || Flag of '''Turkmenistan''' || |- | [[File:Flag of Turkmenistan (1997-2001).svg|border|100px]] || 1997–2001 || Flag of '''Turkmenistan''' || |- | [[File:Flag of Uriankhai (1918-1921).svg|border|100px]] || 1918–1921 || [[Flag of Tuva#Uryankhay Krai|Flag of]] '''[[Uryankhay Krai]]''' || |- | [[File:Flag of North Vietnam (1945-1955).svg|border|100px]] || 1945–1955 || [[Flag of North Vietnam|Flag of]] '''[[North Vietnam]]''' || |- | [[File:Flag of North Vietnam (1955-1976).svg|border|100px]] || 1955–1976 || [[Flag of North Vietnam|Flag of]] '''[[North Vietnam]]''' || |- | [[File:Flag of South Vietnam.svg|border|100px]] || 1949–1975 || [[Flag of South Vietnam|Flag of]] '''[[South Vietnam]]''' || |- | [[File:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|border|100px]] || 1960–1976 || [[Flag of South Vietnam|Flag of]] '''[[Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam|South Vietnam]]''' || |- | [[File:Flag of Yemen 1918.svg|border|100px]] || 1918–1923 || [[Flag of Yemen#North Yemen|Flag of]] '''[[Mutawakkilite Kingdom of Yemen|North Yemen]]''' || |- | [[File:Flag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen (1918-1927).svg|border|100px]] || 1923–1927 || Flag of '''North Yemen''' || |- | [[File:Flag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen.svg|border|100px]] || 1927–1962 || Flag of '''North Yemen''' || |- | [[File:Flag of the Yemen Arab Republic.svg|border|100px]] || 1962–1990 || Flag of '''North Yemen''' || |- | [[File:Flag of South Yemen.svg|border|100px]] || 1967–1990 || [[Flag of South Yemen|Flag of]] '''[[South Yemen]]''' || |} ==نوٽ== {{Cnote2|a|n=1|هي علائقو ڏکڻ قفقاز (Transcaucasian Region) جو حصو آهي، جيڪو ايشيا ۽ يورپ جي سنگم تي واقع آهي. جاگرافيائي لحاظ کان، آرمينيا مڪمل طور تي اولهه ايشيا ۾ اچي ٿو، جڏهن ته جارجيا ۽ آذربائيجان جو گهڻو حصو اولهه ايشيا ۾ آهي، پر انهن جا ڪجهه ننڍا حصا قفقاز جبلن (Caucasus Mountains) جي قطار کان اتر طرف يورپ ۾ پڻ واقع آهن.}} {{Cnote2|b|n=1|قبرص جو ٻيٽ، جنهن ۾ قبرص جي جمهوريه (Republic of Cyprus)، اتر قبرص ۽ اڪروٽيري ۽ ڊيڪيليا شامل آهن، جاگرافيائي طور تي ايشيا ۾ واقع آهي؛ اهو يورپي سرزمين جي ڀيٽ ۾ اناطوليا (ايشيائي ترڪي) جي وڌيڪ ويجهو آهي. تنهن هوندي به، قبرص جي جمهوريه يورپي يونين جي ميمبر رياست آهي.}} {{Cnote2|c|n=1|ترڪي وچ اوڀر ۽ ڏکڻ اوڀر يورپ ۾ واقع هڪ اهڙو ملڪ آهي جيڪو ٻنهي کنڊن (ايشيا ۽ يورپ) تي پکڙيل آهي. ترڪي جي علائقي جو وڏو حصو (95 سيڪڙو) اولهه ايشيا ۾ واقع آهي، جنهن کي اناطوليا چيو ويندو آهي.}} {{Cnote2|d|n=1|قزاقستان ٻنهي کنڊن (ايشيا ۽ يورپ) تي پکڙيل ملڪ آهي. قزاقستان جي علائقي جو هڪ ننڍڙو حصو اوڀر يورپ ۾ يورال جبلن (Urals) جي اولهه طرف واقع آهي.}} {{Cnote2|e|n=1|جمهوريہ چين (ROC) 1912ع کان 1949ع جي عرصي دوران چين جي تسليم ٿيل جائز حڪومت هئي. چيني گهرو ويڙهه ۾ شڪست کان پوءِ، جمهوريہ چين تائيوان جي ٻيٽ ڏانهن منتقل ٿي وئي، جتي اها اڄ به حڪومت ڪري رهي آهي. 1949ع ۾، چين جي مکيه سرزمين تي ”پيپلز ريپبلڪ آف چائنا“ (PRC) قائم ڪئي وئي. 1949ع کان وٺي، ROC ۽ PRC ٻئي سرڪاري طور تي دعويٰ ڪن ٿا ته اهي سڄي چين (بشمول تائيوان) جي واحد جائز حڪومت آهن. ان ڪري، آر او سي (ROC) جو جهنڊو 1928ع ۾ ان جي اپنائڻ واري وقت کان وٺي 1949ع تائين چين جو جائز جهنڊو رهيو، جڏهن ته 1949ع کان پوءِ ان جي حيثيت جو تعلق تائيوان جي سياسي حيثيت سان رهيو آهي.}} {{Cnote2|f|مصر گهڻي ڀاڱي آفريڪا ۾ واقع آهي، جڏهن ته سينائي جزيره نما ايشيا ۾ آهي.}} ==وڌيڪ ڏسو== * آفريڪا جا جهنڊا * انٽارڪٽڪا جي جهنڊن جي فهرست * يورپ جا جهنڊا * اوشينيا جا جهنڊا * اتر آمريڪا جا جهنڊا * ڏکڻ آمريڪا جا جهنڊا '''ايشيائي ملڪن جي جهنڊن جون فهرستون''' * افغان جهنڊن جي فهرست * چيني جهنڊن جي فهرست * هندستاني جهنڊن جي فهرست * انڊونيشيا جي جهنڊن جي فهرست * ايراني جهنڊن جي فهرست * جاپاني جهنڊن جي فهرست * ملائيشيا جي جهنڊن جي فهرست * پاڪستاني جهنڊن جي فهرست * فلسطيني جهنڊن جي فهرست * روسي جهنڊن جي فهرست * سعودي عرب جي جهنڊن جي فهرست * ترڪي جي جهنڊن جي فهرست * دنيا جي آزاد ملڪن جي جهنڊن جي فهرست ==پڻ ڏسو== ==حوالا== {{حوالا}} {{جهنڊن جو مطالعو}} {{جهنڊن جي فهرست}} [[زمرو:ايشيا جا جهنڊا| ]] [[زمرو:ايشيا|جهنڊا]] [[زمرو:جهنڊا|ايشيا]] [[زمرو:جهنڊن جون فهرستون]] [[زمرو:جهنڊن جون گيلريون]] [[زمرو:ايشيا جون تصويرون]] [[زمرو:جهنڊن جون فهرستون ۽ گيلريون|ايشيا]] s9jxjznusf8x191g1w1fbfxdksi4yxs 14 101642 404740 404688 2026-08-19T16:09:35Z Memon2025 21315 /* */ 404740 wikitext text/x-wiki [[زمرو:آفريڪا جا ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] 5f6j7tqgrfwl2l1t0xioio3xgteiudk 0 101649 404735 2026-08-19T13:22:57Z Memon2025 21315 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1369611106|Bantu peoples]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 404735 wikitext text/x-wiki {{Other uses|Bantu}} '''بانتو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ نسلي لساني گروهه آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون|بانتو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون اولهه آفريڪا کان وٺي وچ آفريڪا، ڏکڻ اوڀر آفريڪا، اوڀر آفريڪا ۽ ڏکڻ آفريڪا (<small>Southern</small> <small>Africa</small>) تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا. <ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[لهجو|"ٻولي" يا "لهجي"]] (dialect) جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته 440 ۽ 680 جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو 2010 جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ 350 ملين هو ( [[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %30 يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %5). تقريبن 90 ملين ڳالهائيندڙ (2015)، جيڪي تقريبن 400 نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] ۾ مليا آهن. (Nine crore) انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا <ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> ماڻهو (2014 تائين 5.5 ملين)، [[زمبابوي]]جا شونا (2020 تائين 17.6 ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (Zulu){{بمطابق|2016|lc=y}} 14.2 ملين)، ڪانگو جي جمهوري جمهوريه جو لوبا (Luba){{بمطابق|2010|lc=y}} 28.8 ملين )، [[تنزانيا]] جو سُڪوما (Shokoma){{بمطابق|2016|lc=y}} 10.2 ملين )، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (Kikoyo) {{بمطابق|2019|lc=y}} 8.1 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا ژوسا ماڻهو (2011 تائين 9.6 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (2020 تائين 8.2 ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (2018 تائين 7 ملين). 2102q8mtik2ysqdgf8wvk9cul377iol 404736 404735 2026-08-19T13:24:09Z Memon2025 21315 /* */ 404736 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ نسلي لساني گروهه آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون اولهه آفريڪا کان وٺي وچ آفريڪا، ڏکڻ اوڀر آفريڪا، اوڀر آفريڪا ۽ ڏکڻ آفريڪا (<small>Southern</small> <small>Africa</small>) تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا. <ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[لهجو|"ٻولي" يا "لهجي"]] (dialect) جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته 440 ۽ 680 جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو 2010 جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ 350 ملين هو ( [[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %30 يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %5). تقريبن 90 ملين ڳالهائيندڙ (2015)، جيڪي تقريبن 400 نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] ۾ مليا آهن. (Nine crore) انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا <ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> ماڻهو (2014 تائين 5.5 ملين)، [[زمبابوي]]جا شونا (2020 تائين 17.6 ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (Zulu){{بمطابق|2016|lc=y}} 14.2 ملين)، ڪانگو جي جمهوري جمهوريه جو لوبا (Luba){{بمطابق|2010|lc=y}} 28.8 ملين )، [[تنزانيا]] جو سُڪوما (Shokoma){{بمطابق|2016|lc=y}} 10.2 ملين )، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (Kikoyo) {{بمطابق|2019|lc=y}} 8.1 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا ژوسا ماڻهو (2011 تائين 9.6 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (2020 تائين 8.2 ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (2018 تائين 7 ملين). 5l98p5h6ubiohixxdsvmh3zym1at6nc 404737 404736 2026-08-19T13:24:39Z Memon2025 21315 Memon2025 صفحي [[بانتو قومون]] کي [[بانٽو ماڻهو]] ڏانھن چوريو 404736 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ نسلي لساني گروهه آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون اولهه آفريڪا کان وٺي وچ آفريڪا، ڏکڻ اوڀر آفريڪا، اوڀر آفريڪا ۽ ڏکڻ آفريڪا (<small>Southern</small> <small>Africa</small>) تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا. <ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[لهجو|"ٻولي" يا "لهجي"]] (dialect) جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته 440 ۽ 680 جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو 2010 جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ 350 ملين هو ( [[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %30 يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %5). تقريبن 90 ملين ڳالهائيندڙ (2015)، جيڪي تقريبن 400 نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] ۾ مليا آهن. (Nine crore) انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا <ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> ماڻهو (2014 تائين 5.5 ملين)، [[زمبابوي]]جا شونا (2020 تائين 17.6 ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (Zulu){{بمطابق|2016|lc=y}} 14.2 ملين)، ڪانگو جي جمهوري جمهوريه جو لوبا (Luba){{بمطابق|2010|lc=y}} 28.8 ملين )، [[تنزانيا]] جو سُڪوما (Shokoma){{بمطابق|2016|lc=y}} 10.2 ملين )، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (Kikoyo) {{بمطابق|2019|lc=y}} 8.1 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا ژوسا ماڻهو (2011 تائين 9.6 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (2020 تائين 8.2 ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (2018 تائين 7 ملين). 5l98p5h6ubiohixxdsvmh3zym1at6nc 404739 404737 2026-08-19T16:08:21Z Memon2025 21315 /* */ 404739 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ نسلي لساني گروهه آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون اولهه آفريڪا کان وٺي وچ آفريڪا، ڏکڻ اوڀر آفريڪا، اوڀر آفريڪا ۽ ڏکڻ آفريڪا (<small>Southern</small> <small>Africa</small>) تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا. <ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[لهجو|"ٻولي" يا "لهجي"]] (dialect) جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته 440 ۽ 680 جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو 2010 جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ 350 ملين هو ( [[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %30 يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %5). تقريبن 90 ملين ڳالهائيندڙ (2015)، جيڪي تقريبن 400 نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] ۾ مليا آهن. (Nine crore) انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا <ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> ماڻهو (2014 تائين 5.5 ملين)، [[زمبابوي]]جا شونا (2020 تائين 17.6 ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (Zulu){{بمطابق|2016|lc=y}} 14.2 ملين)، ڪانگو جي جمهوري جمهوريه جو لوبا (Luba){{بمطابق|2010|lc=y}} 28.8 ملين )، [[تنزانيا]] جو سُڪوما (Shokoma){{بمطابق|2016|lc=y}} 10.2 ملين )، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (Kikoyo) {{بمطابق|2019|lc=y}} 8.1 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا ژوسا ماڻهو (2011 تائين 9.6 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (2020 تائين 8.2 ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (2018 تائين 7 ملين). ==ref== [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا]] [[زمرو:وچ آفريڪا]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] mmeft6rae851hbovh71ymmma7j5xfg2 404747 404739 2026-08-19T16:15:24Z Memon2025 21315 /* ref */ 404747 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ نسلي لساني گروهه آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون اولهه آفريڪا کان وٺي وچ آفريڪا، ڏکڻ اوڀر آفريڪا، اوڀر آفريڪا ۽ ڏکڻ آفريڪا (<small>Southern</small> <small>Africa</small>) تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا. <ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[لهجو|"ٻولي" يا "لهجي"]] (dialect) جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته 440 ۽ 680 جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو 2010 جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ 350 ملين هو ( [[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %30 يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %5). تقريبن 90 ملين ڳالهائيندڙ (2015)، جيڪي تقريبن 400 نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] ۾ مليا آهن. (Nine crore) انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا <ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> ماڻهو (2014 تائين 5.5 ملين)، [[زمبابوي]]جا شونا (2020 تائين 17.6 ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (Zulu){{بمطابق|2016|lc=y}} 14.2 ملين)، ڪانگو جي جمهوري جمهوريه جو لوبا (Luba){{بمطابق|2010|lc=y}} 28.8 ملين )، [[تنزانيا]] جو سُڪوما (Shokoma){{بمطابق|2016|lc=y}} 10.2 ملين )، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (Kikoyo) {{بمطابق|2019|lc=y}} 8.1 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا ژوسا ماڻهو (2011 تائين 9.6 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (2020 تائين 8.2 ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (2018 تائين 7 ملين). ==ref== [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] g1721e9cs684ii9n2jt108zn23iys6e 404748 404747 2026-08-19T16:26:16Z Memon2025 21315 /* */ 404748 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ نسلي لساني گروهه آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون اولهه آفريڪا کان وٺي وچ آفريڪا، ڏکڻ اوڀر آفريڪا، اوڀر آفريڪا ۽ ڏکڻ آفريڪا (<small>Southern</small> <small>Africa</small>) تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا. <ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. "[[ٻولي]]" يا [[لهجو|"لهجي"]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته 440 ۽ 680 جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو 2010 جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ 350 ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %30 يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %5). تقريبن 90 ملين ڳالهائيندڙ (2015)، جيڪي تقريبن 400 نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا ماڻهو (2014 تائين 5.5 ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> (2014 تائين 5.5 ملين)، [[زمبابوي]] جا شونا ماڻهو (2020 تائين 17.6 ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (2016 تائين 14.2 ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا ماڻهو (2010 تائين 28.8 ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (2016 تائين 10.3 ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (2019 تائين 8.1 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا ژوسا ماڻهو (2011 تائين 9.6 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (2020 تائين 8.2 ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (2018 تائين 7 ملين). ==ref== [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] 66dagoiopro3ldy38lf7yrrga8v3rbl 404749 404748 2026-08-19T16:26:55Z Memon2025 21315 /* */ 404749 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ نسلي لساني گروهه آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون اولهه آفريڪا کان وٺي وچ آفريڪا، ڏکڻ اوڀر آفريڪا، اوڀر آفريڪا ۽ ڏکڻ آفريڪا (<small>Southern</small> <small>Africa</small>) تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا. <ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. "[[ٻولي]]" يا [[لهجو|"لهجي"]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته 440 ۽ 680 جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو 2010 جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ 350 ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %30 يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %5). تقريبن 90 ملين ڳالهائيندڙ (2015)، جيڪي تقريبن 400 نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا ماڻهو (2014 تائين 5.5 ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> (2014 تائين 5.5 ملين)، [[زمبابوي]] جا شونا (2020 تائين 17.6 ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (2016 تائين 14.2 ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا ماڻهو (2010 تائين 28.8 ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (2016 تائين 10.3 ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (2019 تائين 8.1 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا ژوسا ماڻهو (2011 تائين 9.6 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (2020 تائين 8.2 ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (2018 تائين 7 ملين). ==ref== [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] ian74r3k8h05hl57f6exj1pl5ghrvpm 404750 404749 2026-08-19T16:28:40Z Memon2025 21315 /* */ 404750 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ نسلي لساني گروهه آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون اولهه آفريڪا کان وٺي وچ آفريڪا، ڏکڻ اوڀر آفريڪا، اوڀر آفريڪا ۽ ڏکڻ آفريڪا (<small>Southern</small> <small>Africa</small>) تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا. <ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. "[[ٻولي]]" يا [[لهجو|"لهجي"]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته 440 ۽ 680 جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو 2010 جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ 350 ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %30 يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %5). تقريبن 90 ملين ڳالهائيندڙ (2015)، جيڪي تقريبن 400 نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا ماڻهو (2014 تائين 5.5 ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> (2014 تائين 5.5 ملين)، [[زمبابوي]] جا شونا (2020 تائين 17.6 ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (2016 تائين 14.2 ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا (2010 تائين 28.8 ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (2016 تائين 10.3 ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (2019 تائين 8.1 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا هاوسا ماڻهو (2011 تائين 9.6 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (2020 تائين 8.2 ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (2018 تائين 7 ملين). ==ref== [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] 3okj99yxixpuhlrh7l4h2dcgxr2v0jj 404751 404750 2026-08-19T16:33:23Z Memon2025 21315 /* */ 404751 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ نسلي لساني گروهه آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون [[اولهه آفريڪا]] کان وٺي [[وچ آفريڪا]]، [[ڏکڻ اوڀر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا.<ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[ٻولي]] يا [[لهجو|لهجي]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته 440 ۽ 680 جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو 2010 جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ 350 ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %30 يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %5). تقريبن 90 ملين ڳالهائيندڙ (2015)، جيڪي تقريبن 400 نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا (2014 تائين 5.5 ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> (2014 تائين 5.5 ملين)، [[زمبابوي]] جا شونا (2020 تائين 17.6 ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (2016 تائين 14.2 ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا (2010 تائين 28.8 ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (2016 تائين 10.3 ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (2019 تائين 8.1 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا هاوسا ماڻهو (2011 تائين 9.6 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (2020 تائين 8.2 ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (2018 تائين 7 ملين). ==ref== [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] lnbbkdhg2u3uh0xtjawc92p1n8bsqbu 404752 404751 2026-08-19T16:34:26Z Memon2025 21315 /* ref */ 404752 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ نسلي لساني گروهه آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون [[اولهه آفريڪا]] کان وٺي [[وچ آفريڪا]]، [[ڏکڻ اوڀر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا.<ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[ٻولي]] يا [[لهجو|لهجي]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته 440 ۽ 680 جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو 2010 جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ 350 ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %30 يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %5). تقريبن 90 ملين ڳالهائيندڙ (2015)، جيڪي تقريبن 400 نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا (2014 تائين 5.5 ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> (2014 تائين 5.5 ملين)، [[زمبابوي]] جا شونا (2020 تائين 17.6 ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (2016 تائين 14.2 ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا (2010 تائين 28.8 ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (2016 تائين 10.3 ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (2019 تائين 8.1 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا هاوسا ماڻهو (2011 تائين 9.6 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (2020 تائين 8.2 ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (2018 تائين 7 ملين). ==ref== [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:عوامي جمهوريا ڪانگو]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] rgp8sd4lkcqy6nz739f2mv7ujhjdxrn 404753 404752 2026-08-19T16:36:57Z Memon2025 21315 /* ref */ 404753 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ نسلي لساني گروهه آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون [[اولهه آفريڪا]] کان وٺي [[وچ آفريڪا]]، [[ڏکڻ اوڀر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا.<ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[ٻولي]] يا [[لهجو|لهجي]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته 440 ۽ 680 جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو 2010 جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ 350 ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %30 يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %5). تقريبن 90 ملين ڳالهائيندڙ (2015)، جيڪي تقريبن 400 نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا (2014 تائين 5.5 ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> (2014 تائين 5.5 ملين)، [[زمبابوي]] جا شونا (2020 تائين 17.6 ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (2016 تائين 14.2 ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا (2010 تائين 28.8 ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (2016 تائين 10.3 ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (2019 تائين 8.1 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا هاوسا ماڻهو (2011 تائين 9.6 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (2020 تائين 8.2 ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (2018 تائين 7 ملين). ==ref== [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوري جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] 1adr1f7u2f1i2lyrzfriutthknxgkj7 404755 404753 2026-08-19T16:41:02Z Memon2025 21315 /* */ 404755 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ [[نسلي گروھ|نسلي لساني گروهه]] آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون [[اولهه آفريڪا]] کان وٺي [[وچ آفريڪا]]، [[ڏکڻ اوڀر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا.<ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[ٻولي]] يا [[لهجو|لهجي]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته <small>440</small> ۽ <small>680</small> جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو <small>2010</small> جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ <small>350</small> ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %<small>30</small> يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %<small>5</small>). <small>90</small> ملين ڳالهائيندڙ (<small>2015</small>)، جيڪي تقريبن <small>400</small> نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا (<small>2014</small> تائين <small>5.5</small> ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> [[زمبابوي]] جا شونا (<small>2020</small> تائين <small>17.6</small> ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (<small>2016</small> تائين <small>14.2</small> ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا (2010 تائين 28.8 ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (2016 تائين 10.3 ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (2019 تائين 8.1 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا هاوسا ماڻهو (2011 تائين 9.6 ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (2020 تائين 8.2 ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (2018 تائين 7 ملين). ==ref== [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوري جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] 1wy7ymubb02s6vnbtgq3drhi56txt18 404756 404755 2026-08-19T18:08:29Z Memon2025 21315 /* */ 404756 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ [[نسلي گروھ|نسلي لساني گروهه]] آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون [[اولهه آفريڪا]] کان وٺي [[وچ آفريڪا]]، [[ڏکڻ اوڀر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا.<ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[ٻولي]] يا [[لهجو|لهجي]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته <small>440</small> ۽ <small>680</small> جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو <small>2010</small> جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ <small>350</small> ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %<small>30</small> يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %<small>5</small>). <small>90</small> ملين ڳالهائيندڙ (<small>2015</small>)، جيڪي تقريبن <small>400</small> نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا (<small>2014</small> تائين <small>5.5</small> ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> [[زمبابوي]] جا شونا (<small>2020</small> تائين <small>17.6</small> ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (<small>2016</small> تائين <small>14.2</small> ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا (<small>2010</small> تائين <small>28.8</small> ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (<small>2016</small> تائين <small>10.3</small> ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (<small>2019</small> تائين <small>8.1</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا هاوسا ماڻهو (<small>2011</small> تائين <small>9.6</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (<small>2020</small> تائين <small>8.2</small> ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (<small>2018</small> تائين <small>7</small> ملين). ==ref== [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوري جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] 5eopcknnkurn4li06bonrhtvdyny2wi 404757 404756 2026-08-19T18:10:09Z Memon2025 21315 /* ref */ 404757 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ [[نسلي گروھ|نسلي لساني گروهه]] آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون [[اولهه آفريڪا]] کان وٺي [[وچ آفريڪا]]، [[ڏکڻ اوڀر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا.<ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[ٻولي]] يا [[لهجو|لهجي]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته <small>440</small> ۽ <small>680</small> جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو <small>2010</small> جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ <small>350</small> ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %<small>30</small> يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %<small>5</small>). <small>90</small> ملين ڳالهائيندڙ (<small>2015</small>)، جيڪي تقريبن <small>400</small> نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا (<small>2014</small> تائين <small>5.5</small> ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> [[زمبابوي]] جا شونا (<small>2020</small> تائين <small>17.6</small> ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (<small>2016</small> تائين <small>14.2</small> ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا (<small>2010</small> تائين <small>28.8</small> ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (<small>2016</small> تائين <small>10.3</small> ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (<small>2019</small> تائين <small>8.1</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا هاوسا ماڻهو (<small>2011</small> تائين <small>9.6</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (<small>2020</small> تائين <small>8.2</small> ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (<small>2018</small> تائين <small>7</small> ملين). ==ref== ==External links== {{Commons category|Bantu peoples}} {{Catholic Encyclopedia|wstitle=Hottentots}} {{Bantu}} {{Authority control}} [[Category:Bantu peoples| ]] [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوري جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] 5048f8rt78ssl87ye3ewmftltckj8t3 404758 404757 2026-08-19T18:12:20Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 404758 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ [[نسلي گروھ|نسلي لساني گروهه]] آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون [[اولهه آفريڪا]] کان وٺي [[وچ آفريڪا]]، [[ڏکڻ اوڀر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا.<ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[ٻولي]] يا [[لهجو|لهجي]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته <small>440</small> ۽ <small>680</small> جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو <small>2010</small> جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ <small>350</small> ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %<small>30</small> يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %<small>5</small>). <small>90</small> ملين ڳالهائيندڙ (<small>2015</small>)، جيڪي تقريبن <small>400</small> نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا (<small>2014</small> تائين <small>5.5</small> ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> [[زمبابوي]] جا شونا (<small>2020</small> تائين <small>17.6</small> ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (<small>2016</small> تائين <small>14.2</small> ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا (<small>2010</small> تائين <small>28.8</small> ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (<small>2016</small> تائين <small>10.3</small> ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (<small>2019</small> تائين <small>8.1</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا هاوسا ماڻهو (<small>2011</small> تائين <small>9.6</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (<small>2020</small> تائين <small>8.2</small> ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (<small>2018</small> تائين <small>7</small> ملين). ==ref== ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين ڳنڍڻا== {{Commons category|Bantu peoples}} {{Authority control}} [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوري جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] 6m4ufqckc0ch4gxrec3mbx5n67kn5nq 404759 404758 2026-08-19T18:12:34Z Memon2025 21315 404759 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ [[نسلي گروھ|نسلي لساني گروهه]] آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون [[اولهه آفريڪا]] کان وٺي [[وچ آفريڪا]]، [[ڏکڻ اوڀر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا.<ref>{{حوالو ويب|quote=21 August 2022|archivedate=29 April 2023}}</ref> <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[ٻولي]] يا [[لهجو|لهجي]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته <small>440</small> ۽ <small>680</small> جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو <small>2010</small> جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ <small>350</small> ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %<small>30</small> يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %<small>5</small>). <small>90</small> ملين ڳالهائيندڙ (<small>2015</small>)، جيڪي تقريبن <small>400</small> نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا (<small>2014</small> تائين <small>5.5</small> ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> [[زمبابوي]] جا شونا (<small>2020</small> تائين <small>17.6</small> ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (<small>2016</small> تائين <small>14.2</small> ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا (<small>2010</small> تائين <small>28.8</small> ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (<small>2016</small> تائين <small>10.3</small> ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (<small>2019</small> تائين <small>8.1</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا هاوسا ماڻهو (<small>2011</small> تائين <small>9.6</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (<small>2020</small> تائين <small>8.2</small> ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (<small>2018</small> تائين <small>7</small> ملين). ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين ڳنڍڻا== {{Commons category|Bantu peoples}} {{Authority control}} [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوري جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] 9x8tn7aql530ynt23lmgpa9v6w32ax4 404760 404759 2026-08-19T18:13:01Z Memon2025 21315 /* */ 404760 wikitext text/x-wiki {{Other uses|بانٽو}} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ [[نسلي گروھ|نسلي لساني گروهه]] آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون [[اولهه آفريڪا]] کان وٺي [[وچ آفريڪا]]، [[ڏکڻ اوڀر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا. <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[ٻولي]] يا [[لهجو|لهجي]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته <small>440</small> ۽ <small>680</small> جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو <small>2010</small> جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ <small>350</small> ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %<small>30</small> يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %<small>5</small>). <small>90</small> ملين ڳالهائيندڙ (<small>2015</small>)، جيڪي تقريبن <small>400</small> نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا (<small>2014</small> تائين <small>5.5</small> ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> [[زمبابوي]] جا شونا (<small>2020</small> تائين <small>17.6</small> ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (<small>2016</small> تائين <small>14.2</small> ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا (<small>2010</small> تائين <small>28.8</small> ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (<small>2016</small> تائين <small>10.3</small> ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (<small>2019</small> تائين <small>8.1</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا هاوسا ماڻهو (<small>2011</small> تائين <small>9.6</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (<small>2020</small> تائين <small>8.2</small> ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (<small>2018</small> تائين <small>7</small> ملين). ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين ڳنڍڻا== {{Commons category|Bantu peoples}} {{Authority control}} [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوري جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] ofud1g2gsf725yht8da1cr2sx020vty 404761 404760 2026-08-19T18:15:53Z Memon2025 21315 /* */ 404761 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnolinguistic group in Africa}} {{Other uses|بانٽو}} {{Infobox ethnic group | group = Bantu | image = Bantu zones.png | caption = Approximate distribution of Bantu peoples divided into zones according to the [[Guthrie classification of Bantu languages]] | popplace = | region1 = {{flag|DRC}} | pop1 = {{c.}} 90 - 102 million | region2 = {{flag|Tanzania}} | pop2 = {{c.}} 62 - 67 million | region3 = {{flag|South Africa}} | pop3 = 50.4 million (2022)<ref name=":5">{{Cite web |date=10 October 2023 |title=Census 2022: Statistical Release |url=https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |access-date=12 October 2023 |website=statssa.gov.za |page=6}}</ref><br /> | region4 = {{flag|Mozambique}} | pop4 = {{c.}} 34 million | region5 = {{flag|Uganda}} | pop5 = {{c.}} 33.7 million<ref>{{cite web |title=Estimated Population: Ethnic groups in Uganda (2025) |url= https://www.nyongesasande.com/estimated-population-ethnic-groups-in-uganda-2025/}}</ref> | region6 = {{flag|Angola}} | pop6 = {{c.}} 33 million | region7 = {{flag|Kenya}} | pop7 = 28.7 million (2019)<ref>{{cite web |title=Population of Bantus, Nilotes and Cushites in Kenya |url= https://statskenya.co.ke/at-stats-kenya/about/population-of-bantus-nilotes-and-cushites-in-kenya/141/?}}</ref> | region8 = {{flag|Zambia}} | pop8 = {{c.}} 21,7 million (2025) | region9 = {{flag|Malawi}} | pop9 = {{c.}} 21 million | region10 = {{flag|Zimbabwe}} | pop10 = {{c.}} 16 million | region11 = {{flag|Cameroon}} | pop11 = {{c.}} 6 - 7 million (2022)<ref name="Map of Cameroon Created By The CIA">{{Cite web|url=https://brilliantmaps.com/country-maps/map-of-cameroon/|title=Map of Cameroon Created By The CIA|access-date=March 11, 2026}}</ref> | region12 = {{flag|Burundi}} | pop12 = {{c.}} 14.1 million | region13 = {{flag|Rwanda}} | pop13 = {{c.}} 14 million | region14 = {{flag|Nigeria}} | pop14 = {{c.}} 7.2 million | region15 = {{flag|Congo}} | pop15 = {{c.}} 6.3 million (2025) | region16 = {{flag|Botswana}} | pop16 = {{c.}} 2.4 million (2025) | pop = 350 million | region17 = {{flag|Lesotho}} | pop17 = {{c.}} 2.3 million (2025) | region18 = {{flag|Namibia}} | pop18 = {{c.}} 2.2 million | region19 = {{flag|Gabon}} | pop19 = {{c.}} 2.1 million | region20 = {{flag|Equatorial Guinea}} | pop20 = {{c.}} 1.5 million | region21 = {{flag|Somalia}} | pop21 = {{c.}} 1.3 million | region22 = {{flag|Eswatini}} | pop22 = {{c.}} 1.2 million | region23 = {{flag|Pakistan}} | pop23 = {{c.}} 50 thousand - 1 million<ref>{{Cite web |title=Sheedis in Pakistan |url= https://minorityrights.org/communities/sheedis/}}</ref> | region24 = {{flag|Comoros}} | pop24 = {{c.}} 881 thousand | region25 = {{flag|Mayotte}} | pop25 = {{c.}} 316 thousand | region26 = {{flag|India}} | pop26 = {{c.}} 50 - 75 thousand (2023)<ref>{{Cite web |title=Keeping an African identity in contemporay India |url= https://www.kulturaustausch.de/en/articles/keeping-an-african-identity-in-contemporary-india/}}</ref> | region27 = {{flag|Madagascar}} | pop27 = {{c.}} 45 thousand | langs = [[Bantu languages]] {{smaller|(over 535)}}<br>[[English language|English]]{{·}}[[French language|French]]{{·}}[[Portuguese language|Portuguese]]{{·}}[[Afrikaans language|Afrikaans]]{{·}}[[Spanish language|Spanish]]{{·}}[[Somali language|Somali]]{{·}}[[Arabic]] | rels = Mostly [[Christianity in Africa|Christianity]] ([[Catholic Church|Catholic]]{{·}}[[Protestantism|Protestant]])<br />Minorities: [[Islam in Africa|Islam]]{{·}}Native [[Bantu religion]]s | related_groups = [[Niger-Congo languages|other Niger-Congo speaking peoples]] }} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ [[نسلي گروھ|نسلي لساني گروهه]] آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون [[اولهه آفريڪا]] کان وٺي [[وچ آفريڪا]]، [[ڏکڻ اوڀر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا. <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[ٻولي]] يا [[لهجو|لهجي]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته <small>440</small> ۽ <small>680</small> جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو <small>2010</small> جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ <small>350</small> ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %<small>30</small> يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %<small>5</small>). <small>90</small> ملين ڳالهائيندڙ (<small>2015</small>)، جيڪي تقريبن <small>400</small> نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا (<small>2014</small> تائين <small>5.5</small> ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> [[زمبابوي]] جا شونا (<small>2020</small> تائين <small>17.6</small> ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (<small>2016</small> تائين <small>14.2</small> ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا (<small>2010</small> تائين <small>28.8</small> ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (<small>2016</small> تائين <small>10.3</small> ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (<small>2019</small> تائين <small>8.1</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا هاوسا ماڻهو (<small>2011</small> تائين <small>9.6</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (<small>2020</small> تائين <small>8.2</small> ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (<small>2018</small> تائين <small>7</small> ملين). ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين ڳنڍڻا== {{Commons category|Bantu peoples}} {{Authority control}} [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوري جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] him5x435ka150kk9xbw698t4xbivcex 404771 404761 2026-08-20T00:21:47Z Memon2025 21315 /* */ 404771 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnolinguistic group in Africa}} {{Other uses|بانٽو}} {{Infobox ethnic group | group = Bantu | image = | caption = | popplace = | region1 = {{flag|DRC}} | pop1 = {{c.}} 90 - 102 million | region2 = {{flag|Tanzania}} | pop2 = {{c.}} 62 - 67 million | region3 = {{flag|South Africa}} | pop3 = 50.4 million (2022)<ref name=":5">{{Cite web |date=10 October 2023 |title=Census 2022: Statistical Release |url=https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |access-date=12 October 2023 |website=statssa.gov.za |page=6}}</ref><br /> | region4 = {{flag|Mozambique}} | pop4 = {{c.}} 34 million | region5 = {{flag|Uganda}} | pop5 = {{c.}} 33.7 million<ref>{{cite web |title=Estimated Population: Ethnic groups in Uganda (2025) |url= https://www.nyongesasande.com/estimated-population-ethnic-groups-in-uganda-2025/}}</ref> | region6 = {{flag|Angola}} | pop6 = {{c.}} 33 million | region7 = {{flag|Kenya}} | pop7 = 28.7 million (2019)<ref>{{cite web |title=Population of Bantus, Nilotes and Cushites in Kenya |url= https://statskenya.co.ke/at-stats-kenya/about/population-of-bantus-nilotes-and-cushites-in-kenya/141/?}}</ref> | region8 = {{flag|Zambia}} | pop8 = {{c.}} 21,7 million (2025) | region9 = {{flag|Malawi}} | pop9 = {{c.}} 21 million | region10 = {{flag|Zimbabwe}} | pop10 = {{c.}} 16 million | region11 = {{flag|Cameroon}} | pop11 = {{c.}} 6 - 7 million (2022)<ref name="Map of Cameroon Created By The CIA">{{Cite web|url=https://brilliantmaps.com/country-maps/map-of-cameroon/|title=Map of Cameroon Created By The CIA|access-date=March 11, 2026}}</ref> | region12 = {{flag|Burundi}} | pop12 = {{c.}} 14.1 million | region13 = {{flag|Rwanda}} | pop13 = {{c.}} 14 million | region14 = {{flag|Nigeria}} | pop14 = {{c.}} 7.2 million | region15 = {{flag|Congo}} | pop15 = {{c.}} 6.3 million (2025) | region16 = {{flag|Botswana}} | pop16 = {{c.}} 2.4 million (2025) | pop = 350 million | region17 = {{flag|Lesotho}} | pop17 = {{c.}} 2.3 million (2025) | region18 = {{flag|Namibia}} | pop18 = {{c.}} 2.2 million | region19 = {{flag|Gabon}} | pop19 = {{c.}} 2.1 million | region20 = {{flag|Equatorial Guinea}} | pop20 = {{c.}} 1.5 million | region21 = {{flag|Somalia}} | pop21 = {{c.}} 1.3 million | region22 = {{flag|Eswatini}} | pop22 = {{c.}} 1.2 million | region23 = {{flag|Pakistan}} | pop23 = {{c.}} 50 thousand - 1 million<ref>{{Cite web |title=Sheedis in Pakistan |url= https://minorityrights.org/communities/sheedis/}}</ref> | region24 = {{flag|Comoros}} | pop24 = {{c.}} 881 thousand | region25 = {{flag|Mayotte}} | pop25 = {{c.}} 316 thousand | region26 = {{flag|India}} | pop26 = {{c.}} 50 - 75 thousand (2023)<ref>{{Cite web |title=Keeping an African identity in contemporay India |url= https://www.kulturaustausch.de/en/articles/keeping-an-african-identity-in-contemporary-india/}}</ref> | region27 = {{flag|Madagascar}} | pop27 = {{c.}} 45 thousand | langs = [[Bantu languages]] {{smaller|(over 535)}}<br>[[English language|English]]{{·}}[[French language|French]]{{·}}[[Portuguese language|Portuguese]]{{·}}[[Afrikaans language|Afrikaans]]{{·}}[[Spanish language|Spanish]]{{·}}[[Somali language|Somali]]{{·}}[[Arabic]] | rels = Mostly [[Christianity in Africa|Christianity]] ([[Catholic Church|Catholic]]{{·}}[[Protestantism|Protestant]])<br />Minorities: [[Islam in Africa|Islam]]{{·}}Native [[Bantu religion]]s | related_groups = [[Niger-Congo languages|other Niger-Congo speaking peoples]] }} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ [[نسلي گروھ|نسلي لساني گروهه]] آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون [[اولهه آفريڪا]] کان وٺي [[وچ آفريڪا]]، [[ڏکڻ اوڀر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا. <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[ٻولي]] يا [[لهجو|لهجي]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته <small>440</small> ۽ <small>680</small> جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو <small>2010</small> جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ <small>350</small> ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %<small>30</small> يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %<small>5</small>). <small>90</small> ملين ڳالهائيندڙ (<small>2015</small>)، جيڪي تقريبن <small>400</small> نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا (<small>2014</small> تائين <small>5.5</small> ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> [[زمبابوي]] جا شونا (<small>2020</small> تائين <small>17.6</small> ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (<small>2016</small> تائين <small>14.2</small> ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا (<small>2010</small> تائين <small>28.8</small> ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (<small>2016</small> تائين <small>10.3</small> ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (<small>2019</small> تائين <small>8.1</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا هاوسا ماڻهو (<small>2011</small> تائين <small>9.6</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (<small>2020</small> تائين <small>8.2</small> ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (<small>2018</small> تائين <small>7</small> ملين). ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين ڳنڍڻا== {{Commons category|Bantu peoples}} {{Authority control}} [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوري جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] s8rezgiuonrnurdivxuchigs6wadzmy 404772 404771 2026-08-20T00:51:49Z Memon2025 21315 /* */ 404772 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnolinguistic group in Africa}} {{Other uses|بانٽو}} {{Infobox ethnic group | group = بانٽو<br> Bantu | image = | caption = | popplace = | region1 = {{flag|DRC}} | pop1 = 90 - 102 ملين | region2 = {{flag|Tanzania}} | pop2 = 62 - 67 ملين | region3 = {{flag|South Africa}} | pop3 = 50.4 ملين (2022)<ref name=":5">{{Cite web |date=10 October 2023 |title=Census 2022: Statistical Release |url=https://census.statssa.gov.za/assets/documents/2022/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |access-date=12 October 2023 |website=statssa.gov.za |page=6}}</ref><br /> | region4 = {{flag|Mozambique}} | pop4 = 34 ملين | region5 = {{flag|Uganda}} | pop5 = 33.7 ملين<ref>{{cite web |title=Estimated Population: Ethnic groups in Uganda (2025) |url= https://www.nyongesasande.com/estimated-population-ethnic-groups-in-uganda-2025/}}</ref> | region6 = {{flag|Angola}} | pop6 = 33 ملين | region7 = {{flag|Kenya}} | pop7 = 28.7 ملين (2019) <ref>{{cite web |title=Population of Bantus, Nilotes and Cushites in Kenya |url= https://statskenya.co.ke/at-stats-kenya/about/population-of-bantus-nilotes-and-cushites-in-kenya/141/?}}</ref> | region8 = {{flag|Zambia}} | pop8 = 21,7 ملين (2025) | region9 = {{flag|Malawi}} | pop9 = 21 ملين | region10 = {{flag|Zimbabwe}} | pop10 = 16 ملين | region11 = {{flag|Cameroon}} | pop11 = 6 - 7 ملين (2022)<ref name="Map of Cameroon Created By The CIA">{{Cite web|url=https://brilliantmaps.com/country-maps/map-of-cameroon/|title=Map of Cameroon Created By The CIA|access-date=March 11, 2026}}</ref> | region12 = {{flag|Burundi}} | pop12 = 14.1 ملين | region13 = {{flag|Rwanda}} | pop13 = 14 ملين | region14 = {{flag|Nigeria}} | pop14 = 7.2 ملين | region15 = {{flag|Congo}} | pop15 = 6.3 ملين (2025) | region16 = {{flag|Botswana}} | pop16 = 2.4 ملين (2025) | pop = 350 ملين | region17 = {{flag|Lesotho}} | pop17 = 2.3 ملين (2025) | region18 = {{flag|Namibia}} | pop18 = 2.2 ملين | region19 = {{flag|Gabon}} | pop19 = 2.1 ملين | region20 = {{flag|Equatorial Guinea}} | pop20 = 1.5 ملين | region21 = {{flag|Somalia}} | pop21 = 1.3 ملين | region22 = {{flag|Eswatini}} | pop22 = 1.2 ملين | region23 = {{flag|Pakistan}} | pop23 = 5,00,000 - 10,00,000<ref>{{Cite web |title=Sheedis in Pakistan |url= https://minorityrights.org/communities/sheedis/}}</ref> | region24 = {{flag|Comoros}} | pop24 = 8,81,000 | region25 = {{flag|Mayotte}} | pop25 = 3,16,000 | region26 = {{flag|India}} | pop26 = 50,000 - 75,000 (2023)<ref>{{Cite web |title=Keeping an African identity in contemporay India |url= https://www.kulturaustausch.de/en/articles/keeping-an-african-identity-in-contemporary-india/}}</ref> | region27 = {{flag|Madagascar}} | pop27 = 45,000 | langs = 535 کان وڌيڪ [[بانٽو ٻوليون]]<br>[[انگريزي ٻولي|انگريزي]] • [[فرينچ ٻولي|فرينچ]] • [[پرتگالي ٻولي|پرتگالي]] • [[آفريڪانز ٻولي|آفريڪانز]] • [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] • [[صومالي ٻولي|صومالي]] • [[عربي ٻولي|عربي]] | rels = اڪثريت: [[عيسائيت]] (ڪيٿولڪ • پروٽيسٽنٽ) <br />اقليتون: [[اسلام]] • مقامي بانٽو مذهب | related_groups = [[Niger-Congo languages|other Niger-Congo speaking peoples]] بانٽو ٻوليون (535 کان وڌيڪ) }} '''بانٽو ماڻهو''' (<small>Bantu Peoples</small>) تقريبن <small>400</small> مختلف مقامي آفريقي نسلي گروهن جو هڪ [[نسلي گروھ|نسلي لساني گروهه]] آهن جيڪا [[بانٽو ٻوليون]] ڳالهائين ٿا. اهي ٻوليون [[اولهه آفريڪا]] کان وٺي [[وچ آفريڪا]]، [[ڏکڻ اوڀر آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] تائين هڪ وسيع علائقي ۾ پکڙيل ملڪن جون آهن. بنتو ماڻهو اتر اوڀر آفريقي رياستن جي ڏاکڻين علائقن ۾ پڻ رهن ٿا. <ref name="Tgdwh">{{Cite book |last=Butt |first=John J. |url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 |title=The Greenwood Dictionary of World History |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2006 |isbn=978-0-313-32765-0 |page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/39 39]}}</ref> بنتو ٻوليون ڪيتريون ئي سو آهن. [[ٻولي]] يا [[لهجو|لهجي]] جي تعريف تي مدار رکندي، اندازو لڳايو ويو آهي ته <small>440</small> ۽ <small>680</small> جي وچ ۾ مختلف ٻوليون آهن. ڳالهائيندڙن جو ڪُل تعداد لکين ۾ آهي، جيڪو <small>2010</small> جي وچ ڌاري لڳ ڀڳ <small>350</small> ملين هو ([[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا جي آبادي]] جو لڳ ڀڳ %<small>30</small> يا دنيا جي ڪل آبادي جو لڳ ڀڳ %<small>5</small>). <small>90</small> ملين ڳالهائيندڙ (<small>2015</small>)، جيڪي تقريبن <small>400</small> نسلي يا قبائلي گروهن ۾ ورهايل آهن، صرف [[عوامي جمهوريا ڪانگو]] ۾ مليا آهن. انفرادي بنتو گروپن مان وڏن جي آبادي ڪيترائي ملين آهي، مثال طور [[يوگنڊا]] جا باگانڊا (<small>2014</small> تائين <small>5.5</small> ملين)،<ref>{{Cite book |last=Roscoe |first=John |title=The Baganda an Account of Their Native Customs and Beliefs. |date=2011 |publisher=Cambridge Univ Pr |isbn=978-1-108-03139-4 |oclc=714729287}}</ref> [[زمبابوي]] جا شونا (<small>2020</small> تائين <small>17.6</small> ملين)، [[ڏکڻ آفريڪا]] جا زولو (<small>2016</small> تائين <small>14.2</small> ملين)، [[جمهوريا ڪانگو|ڪانگو جي جمهوري جمهوريه]] جا لوبا (<small>2010</small> تائين <small>28.8</small> ملين)، [[تنزانيا]] جا سُڪوما (<small>2016</small> تائين <small>10.3</small> ملين)، [[ڪينيا]] جو ڪڪويو (<small>2019</small> تائين <small>8.1</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا هاوسا ماڻهو (<small>2011</small> تائين <small>9.6</small> ملين)، ڏکڻ آفريڪا جا بتسوانا (<small>2020</small> تائين <small>8.2</small> ملين) ۽ ڏکڻ آفريڪا جا پيدي (<small>2018</small> تائين <small>7</small> ملين). ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين ڳنڍڻا== {{Commons category|Bantu peoples}} {{Authority control}} [[زمرو:بانٽو ماڻهو]] [[زمرو:نسلي گروہ]] [[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:اولهه آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:وچ آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا جا نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوري جمهوريا ڪانگو جا نسلي گروهه]] 0nu3zm7v1jxxxbk7g282wl5cwes3ngl 0 101650 404738 2026-08-19T13:24:40Z Memon2025 21315 Memon2025 صفحي [[بانتو قومون]] کي [[بانٽو ماڻهو]] ڏانھن چوريو 404738 wikitext text/x-wiki #چوريو [[بانٽو ماڻهو]] 561ce1wkp65zusmbalr36yhb6ig1gm1 14 101651 404741 2026-08-19T16:10:38Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:اولهه آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] 404741 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اولهه آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] q6uun5wbpoev4q0ef1lotmsuyu0ozwt 14 101652 404742 2026-08-19T16:12:04Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:وچ آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] 404742 wikitext text/x-wiki [[زمرو:وچ آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] dzc097hihxr3eq393z0h9r0t04uh7sr 14 101653 404743 2026-08-19T16:12:44Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:اوڀر آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] 404743 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اوڀر آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] 1zwtttlm0yd7zrhi69ikluvic9sf6kl 14 101654 404744 2026-08-19T16:13:21Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] 404744 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڏاکڻي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] 5sahthzzj6zvmx574q0x86vpl2ade7v 14 101655 404745 2026-08-19T16:13:54Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] 404745 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] r1t1plvtzd8kmjzkqhlgb0ebnvcoeqy 14 101656 404746 2026-08-19T16:14:43Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا کنڊ جا علائقا]] 404746 wikitext text/x-wiki [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا کنڊ جا علائقا]] fn8g5lhtaciqr0uzc9so6rvj0dpb7zi 14 101657 404754 2026-08-19T16:37:16Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوري جمهوريا ڪانگو]] 404754 wikitext text/x-wiki [[زمرو:آفريڪا ۾ نسلي گروهه]] [[زمرو:جمهوري جمهوريا ڪانگو]] jzx0p4i4irhkzb1mg90jd2nqpd997ku 0 101658 404762 2026-08-19T18:24:51Z Memon2025 21315 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1368133241|Northeast Africa]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 404762 wikitext text/x-wiki {{Infobox Continent|title=اتر اوڀر آفريڪا<br> Northeast Africa|image=BlankMap-North East Africa.svg|countries={{flag|Egypt}}<br>{{flag|Libya}}<br>{{flag|Sudan}}|area=4,655,873 km²<br>(1,797,642 sq mi)|languages=[[Afroasiatic languages|Afroasiatic]] ([[Arabic]], [[Berber language|Berber]], [[Fur people|Fur]], [[Nubian languages|Nubian]])|population=181 million (2024)|demonym=Northeast African|GDP_nominal=$527 billion (2024)|density=40/km² (103/sq mi)}} '''اتر اوڀر آفريڪا''' (Northeast Africa) اهو علائقو آهي جيڪو [[اتر آفريڪا]] جي اوڀر واري حصي ۾ آهي جنهن ۾ [[مصر]]، [[لبيا]]، [[سوڊان]] شامل آهن. <ref>{{Citation|date=1984|title=The Cambridge History of Africa: Volume 8: From c.1940 to c.1975|quote=2026-07-08}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=April 1958|title=Council for Old World Archaeology|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.2307/502356}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=August 2009|title=Palaeoclimate and groundwater evolution in Africa—implications for adaptation and management|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1623/hysj.54.4.781}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|quote=2026-07-08}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|quote=2026-07-08}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=January 1987|title=The Northeastern Triangle: Libya, Egypt, and the Sudan|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0002716287489001003}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=2008-01-01|title=Worldwide Spread of the Ant Cricket Myrmecophilus americanus, a Symbiont of the Longhorn Crazy Ant, Paratrechina longicornis|url=https://www.researchgate.net/publication/224049407}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|quote=2026-07-08}}</ref> هن علائقي (اتر اوڀر آفريڪا) ۾ رهائش جي هڪ تمام ڊگهي تاريخ آهي جنهن ۾ ابتدائي هومينڊس کان وٺي جديد [[انسان]] تائين فوسل مليا آهن ۽ اها دنيا جي سڀ کان وڌيڪ ثقافتي ۽ لساني طور تي متنوع علائقن مان هڪ آهي ۽ ڪيترن ئي تهذيبن جو گهر هجڻ ڪري ۽ هڪ اهم واپاري رستي تي واقع آهي جيڪو ڪيترن ئي براعظمن کي ڳنڍيندو آهي. <ref>{{Cite book |last=Mitchell |first=Peter |url=https://books.google.com/books?id=IektAAAAQBAJ&dq=northeast+africa+nile&pg=PT926 |title=The Oxford Handbook of African Archaeology |last2=Lane |first2=Paul |date=2013-07-04 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-162615-9 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Klees |first=Frank |url=https://books.google.com/books?id=2UKWDwAAQBAJ&q=northeast |title=New light on the Northeast African past : current prehistoric research: Contributions to a symposium, Cologne 1990 |last2=Kuper |first2=Rudolph |date=1992-01-01 |publisher=Heinrich-Barth-Institut |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Hepburn |first=H. Randall |url=https://books.google.com/books?id=4LHrCAAAQBAJ&dq=northeast+africa+nile+valley&pg=PA50 |title=Honeybees of Africa |last2=Radloff |first2=Sarah E. |date=2013-03-14 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-662-03604-4 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Daniel |first=Kendie |title=Northeast Africa and the World Economic Order |year=1988 |location=Michigan, US |pages=69–82}}</ref> 8eyw75gro8b7be6ti0tibctzatz83h5 404763 404762 2026-08-19T18:26:03Z Memon2025 21315 /* */ 404763 wikitext text/x-wiki {{Infobox Continent|title=اتر اوڀر آفريڪا<br> Northeast Africa|image=BlankMap-North East Africa.svg|countries={{flag|Egypt}}<br>{{flag|Libya}}<br>{{flag|Sudan}}|area=4,655,873 km²<br>(1,797,642 sq mi)|languages=[[Afroasiatic languages|Afroasiatic]] ([[Arabic]], [[Berber language|Berber]], [[Fur people|Fur]], [[Nubian languages|Nubian]])|population=181 million (2024)|demonym=Northeast African|GDP_nominal=$527 billion (2024)|density=40/km² (103/sq mi)}} '''اتر اوڀر آفريڪا''' (Northeast Africa) اهو علائقو آهي جيڪو [[اتر آفريڪا]] جي اوڀر واري حصي ۾ آهي جنهن ۾ [[مصر]]، [[لبيا]]، [[سوڊان]] شامل آهن. <ref>{{Citation|date=1984|title=The Cambridge History of Africa: Volume 8: From c.1940 to c.1975|quote=2026-07-08}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=April 1958|title=Council for Old World Archaeology|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.2307/502356}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=August 2009|title=Palaeoclimate and groundwater evolution in Africa—implications for adaptation and management|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1623/hysj.54.4.781}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=January 1987|title=The Northeastern Triangle: Libya, Egypt, and the Sudan|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0002716287489001003}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=2008-01-01|title=Worldwide Spread of the Ant Cricket Myrmecophilus americanus, a Symbiont of the Longhorn Crazy Ant, Paratrechina longicornis|url=https://www.researchgate.net/publication/224049407}}</ref> هن علائقي (اتر اوڀر آفريڪا) ۾ رهائش جي هڪ تمام ڊگهي تاريخ آهي جنهن ۾ ابتدائي هومينڊس کان وٺي جديد [[انسان]] تائين فوسل مليا آهن ۽ اها دنيا جي سڀ کان وڌيڪ ثقافتي ۽ لساني طور تي متنوع علائقن مان هڪ آهي ۽ ڪيترن ئي تهذيبن جو گهر هجڻ ڪري ۽ هڪ اهم واپاري رستي تي واقع آهي جيڪو ڪيترن ئي براعظمن کي ڳنڍيندو آهي. <ref>{{Cite book |last=Mitchell |first=Peter |url=https://books.google.com/books?id=IektAAAAQBAJ&dq=northeast+africa+nile&pg=PT926 |title=The Oxford Handbook of African Archaeology |last2=Lane |first2=Paul |date=2013-07-04 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-162615-9 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Klees |first=Frank |url=https://books.google.com/books?id=2UKWDwAAQBAJ&q=northeast |title=New light on the Northeast African past : current prehistoric research: Contributions to a symposium, Cologne 1990 |last2=Kuper |first2=Rudolph |date=1992-01-01 |publisher=Heinrich-Barth-Institut |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Hepburn |first=H. Randall |url=https://books.google.com/books?id=4LHrCAAAQBAJ&dq=northeast+africa+nile+valley&pg=PA50 |title=Honeybees of Africa |last2=Radloff |first2=Sarah E. |date=2013-03-14 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-662-03604-4 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Daniel |first=Kendie |title=Northeast Africa and the World Economic Order |year=1988 |location=Michigan, US |pages=69–82}}</ref> 5paurwdxljmkjo19ogtxcedlwt65cd1 404764 404763 2026-08-19T18:29:01Z Memon2025 21315 /* */ 404764 wikitext text/x-wiki {{Infobox Continent|title=اتر اوڀر آفريڪا<br> Northeast Africa|image=BlankMap-North East Africa.svg|countries={{flag|Egypt}}<br>{{flag|Libya}}<br>{{flag|Sudan}}|area=4,655,873 km²<br>(1,797,642 sq mi)|languages=[[Afroasiatic languages|Afroasiatic]] ([[Arabic]], [[Berber language|Berber]], [[Fur people|Fur]], [[Nubian languages|Nubian]])|population=181 million (2024)|demonym=Northeast African|GDP_nominal=$527 billion (2024)|density=40/km² (103/sq mi)}} '''اتر اوڀر آفريڪا''' (<small>Northeast Africa</small>) اهو علائقو آهي جيڪو [[اتر آفريڪا]] جي اوڀر واري حصي ۾ آهي جنهن ۾ [[مصر]]، [[لبيا]] ۽ [[سوڊان]] شامل آهن. <ref>{{Citation|date=1984|title=The Cambridge History of Africa: Volume 8: From c.1940 to c.1975|quote=2026-07-08}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=April 1958|title=Council for Old World Archaeology|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.2307/502356}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=August 2009|title=Palaeoclimate and groundwater evolution in Africa—implications for adaptation and management|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1623/hysj.54.4.781}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=January 1987|title=The Northeastern Triangle: Libya, Egypt, and the Sudan|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0002716287489001003}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=2008-01-01|title=Worldwide Spread of the Ant Cricket Myrmecophilus americanus, a Symbiont of the Longhorn Crazy Ant, Paratrechina longicornis|url=https://www.researchgate.net/publication/224049407}}</ref> هن علائقي ۾ انساني رهائش جي هڪ تمام ڊگهي تاريخ آهي جنهن ۾ ابتدائي هومينڊس کان وٺي جديد [[انسان]] تائين فوسل مليا آهن ۽ اها دنيا جي سڀ کان وڌيڪ ثقافتي ۽ لساني طور تي متنوع علائقن مان هڪ آهي ۽ ڪيترن ئي تهذيبن جو گهر هجڻ ڪري ۽ هڪ اهم واپاري رستي تي واقع آهي جيڪو ڪيترن ئي براعظمن کي ڳنڍيندو آهي. <ref>{{Cite book |last=Mitchell |first=Peter |url=https://books.google.com/books?id=IektAAAAQBAJ&dq=northeast+africa+nile&pg=PT926 |title=The Oxford Handbook of African Archaeology |last2=Lane |first2=Paul |date=2013-07-04 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-162615-9 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Klees |first=Frank |url=https://books.google.com/books?id=2UKWDwAAQBAJ&q=northeast |title=New light on the Northeast African past : current prehistoric research: Contributions to a symposium, Cologne 1990 |last2=Kuper |first2=Rudolph |date=1992-01-01 |publisher=Heinrich-Barth-Institut |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Hepburn |first=H. Randall |url=https://books.google.com/books?id=4LHrCAAAQBAJ&dq=northeast+africa+nile+valley&pg=PA50 |title=Honeybees of Africa |last2=Radloff |first2=Sarah E. |date=2013-03-14 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-662-03604-4 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Daniel |first=Kendie |title=Northeast Africa and the World Economic Order |year=1988 |location=Michigan, US |pages=69–82}}</ref> g5hsd4y7pksonfagrvteqycxok52j55 404765 404764 2026-08-19T18:32:50Z Memon2025 21315 /* */ 404765 wikitext text/x-wiki {{Infobox Continent|title=اتر اوڀر آفريڪا<br> Northeast Africa|image=BlankMap-North East Africa.svg|countries={{flag|Egypt}}<br>{{flag|Libya}}<br>{{flag|Sudan}}|area=4,655,873 km²<br>(1,797,642 sq mi)|languages=[[Afroasiatic languages|Afroasiatic]] ([[Arabic]], [[Berber language|Berber]], [[Fur people|Fur]], [[Nubian languages|Nubian]])|population=181 million (2024)|demonym=Northeast African|GDP_nominal=$527 billion (2024)|density=40/km² (103/sq mi)}} '''اتر اوڀر آفريڪا''' (<small>Northeast Africa</small>) اهو علائقو آهي جيڪو [[اتر آفريڪا]] جي اوڀر واري حصي ۾ آهي جنهن ۾ [[مصر]]، [[لبيا]] ۽ [[سوڊان]] شامل آهن. <ref>{{Citation|date=1984|title=The Cambridge History of Africa: Volume 8: From c.1940 to c.1975|quote=2026-07-08}}</ref><ref>{{Cite journal|date=April 1958|title=Council for Old World Archaeology|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.2307/502356}}</ref><ref>{{Cite journal|date=August 2009|title=Palaeoclimate and groundwater evolution in Africa—implications for adaptation and management|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1623/hysj.54.4.781}}</ref><ref>{{Cite journal|date=January 1987|title=The Northeastern Triangle: Libya, Egypt, and the Sudan|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0002716287489001003}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=2008-01-01|title=Worldwide Spread of the Ant Cricket Myrmecophilus americanus, a Symbiont of the Longhorn Crazy Ant, Paratrechina longicornis|url=https://www.researchgate.net/publication/224049407}}</ref> هن علائقي ۾ انساني رهائش جي هڪ تمام ڊگهي تاريخ آهي جنهن ۾ ابتدائي هومينڊس کان وٺي جديد [[انسان]] تائين فوسل مليا آهن ۽ اها دنيا جي سڀ کان وڌيڪ ثقافتي ۽ لساني طور تي متنوع علائقن مان هڪ آهي ۽ ڪيترن ئي تهذيبن جو گهر هجڻ ڪري ۽ هڪ اهم واپاري رستي تي واقع آهي جيڪو ڪيترن ئي براعظمن کي ڳنڍيندو آهي.<ref>{{Cite book |last=Mitchell |first=Peter |url=https://books.google.com/books?id=IektAAAAQBAJ&dq=northeast+africa+nile&pg=PT926 |title=The Oxford Handbook of African Archaeology |last2=Lane |first2=Paul |date=2013-07-04 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-162615-9 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Klees |first=Frank |url=https://books.google.com/books?id=2UKWDwAAQBAJ&q=northeast |title=New light on the Northeast African past : current prehistoric research: Contributions to a symposium, Cologne 1990 |last2=Kuper |first2=Rudolph |date=1992-01-01 |publisher=Heinrich-Barth-Institut |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Hepburn |first=H. Randall |url=https://books.google.com/books?id=4LHrCAAAQBAJ&dq=northeast+africa+nile+valley&pg=PA50 |title=Honeybees of Africa |last2=Radloff |first2=Sarah E. |date=2013-03-14 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-662-03604-4 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Daniel |first=Kendie |title=Northeast Africa and the World Economic Order |year=1988 |location=Michigan, US |pages=69–82}}</ref> ==References== {{reflist}} [[Category:Regions of Africa]] [[Category:Long stubs with short prose]] {{Africa-geo-stub}} sjou7chmvp822c4hsjkfes3c09iu6f8 404766 404765 2026-08-19T18:41:25Z Memon2025 21315 /* پڻ ڏسو */ 404766 wikitext text/x-wiki {{Infobox Continent|title=اتر اوڀر آفريڪا<br> Northeast Africa|image=BlankMap-North East Africa.svg|countries={{flag|Egypt}}<br>{{flag|Libya}}<br>{{flag|Sudan}}|area=4,655,873 km²<br>(1,797,642 sq mi)|languages=[[Afroasiatic languages|Afroasiatic]] ([[Arabic]], [[Berber language|Berber]], [[Fur people|Fur]], [[Nubian languages|Nubian]])|population=181 million (2024)|demonym=Northeast African|GDP_nominal=$527 billion (2024)|density=40/km² (103/sq mi)}} '''اتر اوڀر آفريڪا''' (<small>Northeast Africa</small>) اهو علائقو آهي جيڪو [[اتر آفريڪا]] جي اوڀر واري حصي ۾ آهي جنهن ۾ [[مصر]]، [[لبيا]] ۽ [[سوڊان]] شامل آهن. <ref>{{Citation|date=1984|title=The Cambridge History of Africa: Volume 8: From c.1940 to c.1975|quote=2026-07-08}}</ref><ref>{{Cite journal|date=April 1958|title=Council for Old World Archaeology|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.2307/502356}}</ref><ref>{{Cite journal|date=August 2009|title=Palaeoclimate and groundwater evolution in Africa—implications for adaptation and management|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1623/hysj.54.4.781}}</ref><ref>{{Cite journal|date=January 1987|title=The Northeastern Triangle: Libya, Egypt, and the Sudan|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0002716287489001003}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=2008-01-01|title=Worldwide Spread of the Ant Cricket Myrmecophilus americanus, a Symbiont of the Longhorn Crazy Ant, Paratrechina longicornis|url=https://www.researchgate.net/publication/224049407}}</ref> هن علائقي ۾ انساني رهائش جي هڪ تمام ڊگهي تاريخ آهي جنهن ۾ ابتدائي هومينڊس کان وٺي جديد [[انسان]] تائين فوسل مليا آهن ۽ اها دنيا جي سڀ کان وڌيڪ ثقافتي ۽ لساني طور تي متنوع علائقن مان هڪ آهي ۽ ڪيترن ئي تهذيبن جو گهر هجڻ ڪري ۽ هڪ اهم واپاري رستي تي واقع آهي جيڪو ڪيترن ئي براعظمن کي ڳنڍيندو آهي.<ref>{{Cite book |last=Mitchell |first=Peter |url=https://books.google.com/books?id=IektAAAAQBAJ&dq=northeast+africa+nile&pg=PT926 |title=The Oxford Handbook of African Archaeology |last2=Lane |first2=Paul |date=2013-07-04 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-162615-9 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Klees |first=Frank |url=https://books.google.com/books?id=2UKWDwAAQBAJ&q=northeast |title=New light on the Northeast African past : current prehistoric research: Contributions to a symposium, Cologne 1990 |last2=Kuper |first2=Rudolph |date=1992-01-01 |publisher=Heinrich-Barth-Institut |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Hepburn |first=H. Randall |url=https://books.google.com/books?id=4LHrCAAAQBAJ&dq=northeast+africa+nile+valley&pg=PA50 |title=Honeybees of Africa |last2=Radloff |first2=Sarah E. |date=2013-03-14 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-662-03604-4 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Daniel |first=Kendie |title=Northeast Africa and the World Economic Order |year=1988 |location=Michigan, US |pages=69–82}}</ref> ==پڻ ڏسو== * [[اتر آفريڪا]] * [[قديم مصر]] * [[قديم ليبيا]] * [[نوبيا]] * [[آفريڪا جي جينياتي تاريخ]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:آفريڪا]] [[زمرو:اتر اوڀر آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا جا علائقا]] mbulq6hqf1wi9anype696s8hjznxgmg 404770 404766 2026-08-19T18:44:34Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 404770 wikitext text/x-wiki {{Infobox Continent|title=اتر اوڀر آفريڪا<br> Northeast Africa|image=BlankMap-North East Africa.svg|countries={{flag|Egypt}}<br>{{flag|Libya}}<br>{{flag|Sudan}}|area=4,655,873 km²<br>(1,797,642 sq mi)|languages=[[Afroasiatic languages|Afroasiatic]] ([[Arabic]], [[Berber language|Berber]], [[Fur people|Fur]], [[Nubian languages|Nubian]])|population=181 million (2024)|demonym=Northeast African|GDP_nominal=$527 billion (2024)|density=40/km² (103/sq mi)}} '''اتر اوڀر آفريڪا''' (<small>Northeast Africa</small>) اهو علائقو آهي جيڪو [[اتر آفريڪا]] جي اوڀر واري حصي ۾ آهي جنهن ۾ [[مصر]]، [[لبيا]] ۽ [[سوڊان]] شامل آهن. <ref>{{Citation|date=1984|title=The Cambridge History of Africa: Volume 8: From c.1940 to c.1975|quote=2026-07-08}}</ref><ref>{{Cite journal|date=April 1958|title=Council for Old World Archaeology|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.2307/502356}}</ref><ref>{{Cite journal|date=August 2009|title=Palaeoclimate and groundwater evolution in Africa—implications for adaptation and management|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1623/hysj.54.4.781}}</ref><ref>{{Cite journal|date=January 1987|title=The Northeastern Triangle: Libya, Egypt, and the Sudan|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0002716287489001003}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=2008-01-01|title=Worldwide Spread of the Ant Cricket Myrmecophilus americanus, a Symbiont of the Longhorn Crazy Ant, Paratrechina longicornis|url=https://www.researchgate.net/publication/224049407}}</ref> هن علائقي ۾ انساني رهائش جي هڪ تمام ڊگهي تاريخ آهي جنهن ۾ ابتدائي هومينڊس کان وٺي جديد [[انسان]] تائين فوسل مليا آهن ۽ اها دنيا جي سڀ کان وڌيڪ ثقافتي ۽ لساني طور تي متنوع علائقن مان هڪ آهي ۽ ڪيترن ئي تهذيبن جو گهر هجڻ ڪري ۽ هڪ اهم واپاري رستي تي واقع آهي جيڪو ڪيترن ئي براعظمن کي ڳنڍيندو آهي.<ref>{{Cite book |last=Mitchell |first=Peter |url=https://books.google.com/books?id=IektAAAAQBAJ&dq=northeast+africa+nile&pg=PT926 |title=The Oxford Handbook of African Archaeology |last2=Lane |first2=Paul |date=2013-07-04 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-162615-9 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Klees |first=Frank |url=https://books.google.com/books?id=2UKWDwAAQBAJ&q=northeast |title=New light on the Northeast African past : current prehistoric research: Contributions to a symposium, Cologne 1990 |last2=Kuper |first2=Rudolph |date=1992-01-01 |publisher=Heinrich-Barth-Institut |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Hepburn |first=H. Randall |url=https://books.google.com/books?id=4LHrCAAAQBAJ&dq=northeast+africa+nile+valley&pg=PA50 |title=Honeybees of Africa |last2=Radloff |first2=Sarah E. |date=2013-03-14 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-662-03604-4 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Daniel |first=Kendie |title=Northeast Africa and the World Economic Order |year=1988 |location=Michigan, US |pages=69–82}}</ref> ==پڻ ڏسو== * [[اتر آفريڪا]] * [[قديم مصر]] * [[قديم ليبيا]] * [[نوبيا]] * [[آفريڪا جي جينياتي تاريخ]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:اتر اوڀر آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا جا علائقا]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا کنڊ جا علائقا]] e7hs1zf60j462qwrm59mgucxuj4fa7e 14 101659 404767 2026-08-19T18:42:04Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:آفريڪا جا علائقا]] 404767 wikitext text/x-wiki [[زمرو:آفريڪا جا علائقا]] hbreiqysjfnyqsgspb7yk1awq9f7j1j 404769 404767 2026-08-19T18:43:48Z Memon2025 21315 /* */ 404769 wikitext text/x-wiki [[زمرو:آفريڪا جا علائقا]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:آفريڪا کنڊ جا علائقا]] gmf2a4eb49v844bnpjhay2d7r9j8xhv 0 101660 404773 2026-08-20T01:07:59Z Memon2025 21315 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1368852287|Southeast Africa]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 404773 wikitext text/x-wiki [[File:SouthEastAfrica_Map.svg|thumb|ڏکڻ اوڀر آفريڪا جو نقشو]] [[File:Lake_Malawi00.jpg|thumb|1967 ۾ ملاوي ڍنڍ]] '''ڏکڻ اوڀر آفريڪا''' (Southeast Africa)<ref name="UAG2004">{{Cite book |last=Axworthy |first=Mary |url=https://books.google.com/books?id=PZ00AQAAIAAJ |title=Asking for Eyes: The Visual Voice of Southeast Africa |publisher=University Art Gallery, [[San Diego State University]] |year=2004 |isbn=0-937097-01-2 |editor-last=Sowell |editor-first=Teri L.}}</ref> <ref name="LiteraryLicensing2014">{{Cite book |last=Wieschhoff |first=H. A. |url=https://books.google.com/books?id=HT0RngEACAAJ |title=The Zimbabwe-Monomotapa Culture in Southeast Africa |publisher=Literary Licensing L. L. C. |year=2013 |isbn=978-1-4940-0993-9}}</ref> هڪ [[آفريڪا|آفريقي]] علائقو آهي جيڪو [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] جي وچ ۾ آهي.<ref name="Klopper_al.2002">{{Cite book |last=Klopper, S. |url=https://books.google.com/books?id=svbpAAAAMAAJ |title=The Art of Southeast Africa: From the Conru Collection |last2=Conru, K. |last3=Nel, K. |publisher=[[Harry N. Abrams]] |year=2002 |isbn=88-7439-001-7}}</ref> ان ۾ مڪيه سرزمين ۾، [[برونڊي]]، [[بوٽسوانا]]، [[اسواتيني|ايسواتيني]]، [[ڪينيا]]، [[ملاوي]]، <ref name="MWMalawi">{{Citation|quote=29 April 2018}}</ref> [[موزمبيق]]، <ref name="Ancestry">{{حوالو ويب|quote=29 April 2018}}</ref> <ref name="MWMozambique">{{Citation|quote=29 April 2018}}</ref> [[نميبيا]]، [[روانڊا]]، [[تنزانيا]]، [[يوگنڊا]]، <ref name="TAR">{{حوالو ويب|date=31 January 2016|quote=29 April 2018}}</ref> [[زيمبيا|زمبيا]] ۽ [[زمبابوي|زمبابوي،]] [[صوماليا|9]] <ref name="DIIA">{{حوالو ويب|quote=19 April 2018}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=2026-06-04|quote=2026-07-08}}</ref> جا ملڪ شامل آهن ۽ ڪڏهن ڪڏهن ان سان گڏ [[مڊگاسڪر]]، [[موريشس|ماريشس]]، [[قمر جا ٻيٽ|ڪموروس]] ۽ [[سيشيلز|سيچلس]] جي ٻيٽ-قومون شامل آهن. <ref name="Ancestry" /> 6fdoi5d7cwzs7li435elqxx7ky4is3j 404774 404773 2026-08-20T01:12:35Z Memon2025 21315 404774 wikitext text/x-wiki [[File:SouthEastAfrica_Map.svg|thumb|ڏکڻ اوڀر آفريڪا جو نقشو]] [[File:Lake_Malawi00.jpg|thumb|1967 ۾ ملاوي ڍنڍ]] '''ڏکڻ اوڀر آفريڪا''' (Southeast Africa)<ref name="UAG2004">{{Cite book |last=Axworthy |first=Mary |url=https://books.google.com/books?id=PZ00AQAAIAAJ |title=Asking for Eyes: The Visual Voice of Southeast Africa |publisher=University Art Gallery, [[San Diego State University]] |year=2004 |isbn=0-937097-01-2 |editor-last=Sowell |editor-first=Teri L.}}</ref> <ref name="LiteraryLicensing2014">{{Cite book |last=Wieschhoff |first=H. A. |url=https://books.google.com/books?id=HT0RngEACAAJ |title=The Zimbabwe-Monomotapa Culture in Southeast Africa |publisher=Literary Licensing L. L. C. |year=2013 |isbn=978-1-4940-0993-9}}</ref> هڪ [[آفريڪا|آفريقي]] علائقو آهي جيڪو [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] جي وچ ۾ آهي.<ref name="Klopper_al.2002">{{Cite book |last=Klopper, S. |url=https://books.google.com/books?id=svbpAAAAMAAJ |title=The Art of Southeast Africa: From the Conru Collection |last2=Conru, K. |last3=Nel, K. |publisher=[[Harry N. Abrams]] |year=2002 |isbn=88-7439-001-7}}</ref> ان ۾ مڪيه سرزمين ۾، [[برونڊي]]، [[بوٽسوانا]]، [[اسواتيني|ايسواتيني]]، [[ڪينيا]]، [[ملاوي]]، <ref name="MWMalawi">{{Citation|quote=29 April 2018}}</ref> [[موزمبيق]]، <ref name="Ancestry">{{حوالو ويب|quote=29 April 2018}}</ref><ref name="MWMozambique">{{Citation|quote=29 April 2018}}</ref> [[نميبيا]]، [[روانڊا]]، [[تنزانيا]]، [[يوگنڊا]]،<ref name="TAR">{{حوالو ويب|date=31 January 2016|quote=29 April 2018}}</ref> [[زيمبيا|زمبيا]]، [[زمبابوي]] ۽ [[صوماليا]]<ref name="DIIA">{{حوالو ويب|quote=19 April 2018}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=2026-06-04|quote=2026-07-08}}</ref> جا ملڪ شامل آهن ۽ ڪڏهن ڪڏهن ان سان گڏ [[مڊگاسڪر]]، [[موريشس|ماريشس]]، [[قمر جا ٻيٽ|ڪموروس]] ۽ [[سيشيلز]] جي ٻيٽ-قومون شامل آهن.<ref name="Ancestry" /> ==References== 82p11y3uiva92u8d6g58pfaizz02obt 404775 404774 2026-08-20T01:14:46Z Memon2025 21315 /* */ 404775 wikitext text/x-wiki [[File:SouthEastAfrica_Map.svg|thumb|ڏکڻ اوڀر آفريڪا جو نقشو]] [[File:Lake_Malawi00.jpg|thumb|1967 ۾ ملاوي ڍنڍ]] '''ڏکڻ اوڀر آفريڪا''' (<small>Southeast Africa</small>)<ref name="UAG2004">{{Cite book |last=Axworthy |first=Mary |url=https://books.google.com/books?id=PZ00AQAAIAAJ |title=Asking for Eyes: The Visual Voice of Southeast Africa |publisher=University Art Gallery, [[San Diego State University]] |year=2004 |isbn=0-937097-01-2 |editor-last=Sowell |editor-first=Teri L.}}</ref> <ref name="LiteraryLicensing2014">{{Cite book |last=Wieschhoff |first=H. A. |url=https://books.google.com/books?id=HT0RngEACAAJ |title=The Zimbabwe-Monomotapa Culture in Southeast Africa |publisher=Literary Licensing L. L. C. |year=2013 |isbn=978-1-4940-0993-9}}</ref> هڪ [[آفريڪا|آفريقي]] علائقو آهي جيڪو [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] جي وچ ۾ آهي.<ref name="Klopper_al.2002">{{Cite book |last=Klopper, S. |url=https://books.google.com/books?id=svbpAAAAMAAJ |title=The Art of Southeast Africa: From the Conru Collection |last2=Conru, K. |last3=Nel, K. |publisher=[[Harry N. Abrams]] |year=2002 |isbn=88-7439-001-7}}</ref> ان ۾ مڪيه سرزمين ۾، [[برونڊي]]، [[بوٽسوانا]]، [[اسواتيني|ايسواتيني]]، [[ڪينيا]]، [[ملاوي]]، <ref name="MWMalawi">{{Citation|quote=29 April 2018}}</ref> [[موزمبيق]]، [[نميبيا]]، [[روانڊا]]، [[تنزانيا]]، [[يوگنڊا]]، [[زيمبيا|زمبيا]]، [[زمبابوي]] ۽ [[صوماليا]] جا ملڪ شامل آهن ۽ ڪڏهن ڪڏهن ان سان گڏ [[مڊگاسڪر]]، [[موريشس|ماريشس]]، [[قمر جا ٻيٽ|ڪموروس]] ۽ [[سيشيلز]] جي ٻيٽ-قومون شامل آهن. ==References== jj3trt8f6m7evdvt2odczzburno90ya 404776 404775 2026-08-20T01:16:55Z Memon2025 21315 /* External links */ 404776 wikitext text/x-wiki [[File:SouthEastAfrica_Map.svg|thumb|ڏکڻ اوڀر آفريڪا جو نقشو]] [[File:Lake_Malawi00.jpg|thumb|1967 ۾ ملاوي ڍنڍ]] '''ڏکڻ اوڀر آفريڪا''' (<small>Southeast Africa</small>)<ref name="UAG2004">{{Cite book |last=Axworthy |first=Mary |url=https://books.google.com/books?id=PZ00AQAAIAAJ |title=Asking for Eyes: The Visual Voice of Southeast Africa |publisher=University Art Gallery, [[San Diego State University]] |year=2004 |isbn=0-937097-01-2 |editor-last=Sowell |editor-first=Teri L.}}</ref> <ref name="LiteraryLicensing2014">{{Cite book |last=Wieschhoff |first=H. A. |url=https://books.google.com/books?id=HT0RngEACAAJ |title=The Zimbabwe-Monomotapa Culture in Southeast Africa |publisher=Literary Licensing L. L. C. |year=2013 |isbn=978-1-4940-0993-9}}</ref> هڪ [[آفريڪا|آفريقي]] علائقو آهي جيڪو [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] جي وچ ۾ آهي.<ref name="Klopper_al.2002">{{Cite book |last=Klopper, S. |url=https://books.google.com/books?id=svbpAAAAMAAJ |title=The Art of Southeast Africa: From the Conru Collection |last2=Conru, K. |last3=Nel, K. |publisher=[[Harry N. Abrams]] |year=2002 |isbn=88-7439-001-7}}</ref> ان ۾ مڪيه سرزمين ۾، [[برونڊي]]، [[بوٽسوانا]]، [[اسواتيني|ايسواتيني]]، [[ڪينيا]]، [[ملاوي]]، <ref name="MWMalawi">{{Citation|quote=29 April 2018}}</ref> [[موزمبيق]]، [[نميبيا]]، [[روانڊا]]، [[تنزانيا]]، [[يوگنڊا]]، [[زيمبيا|زمبيا]]، [[زمبابوي]] ۽ [[صوماليا]] جا ملڪ شامل آهن ۽ ڪڏهن ڪڏهن ان سان گڏ [[مڊگاسڪر]]، [[موريشس|ماريشس]]، [[قمر جا ٻيٽ|ڪموروس]] ۽ [[سيشيلز]] جي ٻيٽ-قومون شامل آهن. == External links == * [http://whoareyoumadeof.com/blog/2017/11/11/africa-southeastern-bantu-dna-ethnicity/ Africa Southeastern Bantu DNA Ethnicity] * [https://web.archive.org/web/20180428035401/https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/pepper-swahili-speaking-robot-breaks-down-language-barriers-african-art-exhibit-180968902/ The Smithsonian Is Using a Swahili-Speaking Robot to Break Down Language] * [https://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/view.php?id=12246 Fires in Southeast Africa and Madagascar] (including Mozambique's [[Gorongosa National Park]] {{Africa}} jnylhtgy5h9van6ch9h0ouhcximii0n 404777 404776 2026-08-20T01:24:52Z Memon2025 21315 404777 wikitext text/x-wiki [[File:SouthEastAfrica_Map.svg|thumb|ڏکڻ اوڀر آفريڪا جو نقشو]] [[File:Lake_Malawi00.jpg|thumb|1967 ۾ ملاوي ڍنڍ]] '''ڏکڻ اوڀر آفريڪا''' (<small>Southeast Africa</small>)<ref name="UAG2004">{{Cite book |last=Axworthy |first=Mary |url=https://books.google.com/books?id=PZ00AQAAIAAJ |title=Asking for Eyes: The Visual Voice of Southeast Africa |publisher=University Art Gallery, [[San Diego State University]] |year=2004 |isbn=0-937097-01-2 |editor-last=Sowell |editor-first=Teri L.}}</ref> <ref name="LiteraryLicensing2014">{{Cite book |last=Wieschhoff |first=H. A. |url=https://books.google.com/books?id=HT0RngEACAAJ |title=The Zimbabwe-Monomotapa Culture in Southeast Africa |publisher=Literary Licensing L. L. C. |year=2013 |isbn=978-1-4940-0993-9}}</ref> هڪ [[آفريڪا|آفريقي]] علائقو آهي جيڪو [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] جي وچ ۾ آهي.<ref name="Klopper_al.2002">{{Cite book |last=Klopper, S. |url=https://books.google.com/books?id=svbpAAAAMAAJ |title=The Art of Southeast Africa: From the Conru Collection |last2=Conru, K. |last3=Nel, K. |publisher=[[Harry N. Abrams]] |year=2002 |isbn=88-7439-001-7}}</ref> ان ۾ مڪيه سرزمين ۾، [[برونڊي]]، [[بوٽسوانا]]، [[اسواتيني|ايسواتيني]]، [[ڪينيا]]، [[ملاوي]]، <ref name="MWMalawi">{{Citation|quote=29 April 2018}}</ref> [[موزمبيق]]، [[نميبيا]]، [[روانڊا]]، [[تنزانيا]]، [[يوگنڊا]]، [[زيمبيا|زمبيا]]، [[زمبابوي]] ۽ [[صوماليا]] جا ملڪ شامل آهن ۽ ڪڏهن ڪڏهن ان سان گڏ [[مڊگاسڪر]]، [[موريشس|ماريشس]]، [[قمر جا ٻيٽ|ڪموروس]] ۽ [[سيشيلز]] جي ٻيٽ-قومون شامل آهن. ==پڻ ڏسو== ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين ڳنڍڻا== * [http://whoareyoumadeof.com/blog/2017/11/11/africa-southeastern-bantu-dna-ethnicity/ Africa Southeastern Bantu DNA Ethnicity] * [https://web.archive.org/web/20180428035401/https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/pepper-swahili-speaking-robot-breaks-down-language-barriers-african-art-exhibit-180968902/ The Smithsonian Is Using a Swahili-Speaking Robot to Break Down Language] * [https://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/view.php?id=12246 Fires in Southeast Africa and Madagascar] (including Mozambique's [[Gorongosa National Park]] {{Africa}} [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا| ]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جي جاگرافي]] [[زمرو:ڏکڻ آفريڪا جي جاگرافي]] [[زمرو:هندي سمنڊ جي جاگرافي]] [[زمرو:آفريڪا جا علائقا]] [[زمرو:آفريڪا جا جاگرافيائي علائقا]] 691tkeqdy2nkyg8c7jgyp5cgdbhe2d5 404778 404777 2026-08-20T01:26:38Z Memon2025 21315 /* */ 404778 wikitext text/x-wiki [[File:SouthEastAfrica_Map.svg|thumb|ڏکڻ اوڀر آفريڪا جو نقشو]] [[File:Lake_Malawi00.jpg|thumb|1967 ۾ ملاوي ڍنڍ]] '''ڏکڻ اوڀر آفريڪا''' (<small>Southeast Africa</small>)<ref name="UAG2004">{{Cite book |last=Axworthy |first=Mary |url=https://books.google.com/books?id=PZ00AQAAIAAJ |title=Asking for Eyes: The Visual Voice of Southeast Africa |publisher=University Art Gallery, [[San Diego State University]] |year=2004 |isbn=0-937097-01-2 |editor-last=Sowell |editor-first=Teri L.}}</ref><ref name="LiteraryLicensing2014">{{Cite book |last=Wieschhoff |first=H. A. |url=https://books.google.com/books?id=HT0RngEACAAJ |title=The Zimbabwe-Monomotapa Culture in Southeast Africa |publisher=Literary Licensing L. L. C. |year=2013 |isbn=978-1-4940-0993-9}}</ref> هڪ [[آفريڪا|آفريقي]] علائقو آهي جيڪو [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] جي وچ ۾ آهي.<ref name="Klopper_al.2002">{{Cite book |last=Klopper, S. |url=https://books.google.com/books?id=svbpAAAAMAAJ |title=The Art of Southeast Africa: From the Conru Collection |last2=Conru, K. |last3=Nel, K. |publisher=[[Harry N. Abrams]] |year=2002 |isbn=88-7439-001-7}}</ref> ان ۾ مڪيه سرزمين ۾، [[برونڊي]]، [[بوٽسوانا]]، [[اسواتيني|ايسواتيني]]، [[ڪينيا]]، [[ملاوي]]، <ref name="MWMalawi">{{Citation|quote=29 April 2018}}</ref> [[موزمبيق]]، [[نميبيا]]، [[روانڊا]]، [[تنزانيا]]، [[يوگنڊا]]، [[زيمبيا|زمبيا]]، [[زمبابوي]] ۽ [[صوماليا]] جا ملڪ شامل آهن ۽ ڪڏهن ڪڏهن ان سان گڏ [[مڊگاسڪر]]، [[موريشس|ماريشس]]، [[قمر جا ٻيٽ|ڪموروس]] ۽ [[سيشيلز]] جي ٻيٽ-قومون شامل آهن. ==پڻ ڏسو== ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين ڳنڍڻا== * [http://whoareyoumadeof.com/blog/2017/11/11/africa-southeastern-bantu-dna-ethnicity/ Africa Southeastern Bantu DNA Ethnicity] * [https://web.archive.org/web/20180428035401/https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/pepper-swahili-speaking-robot-breaks-down-language-barriers-african-art-exhibit-180968902/ The Smithsonian Is Using a Swahili-Speaking Robot to Break Down Language] * [https://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/view.php?id=12246 Fires in Southeast Africa and Madagascar] (including Mozambique's [[Gorongosa National Park]] {{Africa}} [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا| ]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جي جاگرافي]] [[زمرو:ڏکڻ آفريڪا جي جاگرافي]] [[زمرو:هندي سمنڊ جي جاگرافي]] [[زمرو:آفريڪا جا علائقا]] [[زمرو:آفريڪا جا جاگرافيائي علائقا]] 5rcld5i3r4minfc3lubxhqk336temvy 404779 404778 2026-08-20T01:27:54Z Memon2025 21315 /* */ 404779 wikitext text/x-wiki [[File:SouthEastAfrica_Map.svg|thumb|ڏکڻ اوڀر آفريڪا جو نقشو]] [[File:Lake_Malawi00.jpg|thumb|<small>1967</small> ۾ ملاوي ڍنڍ]] '''ڏکڻ اوڀر آفريڪا''' (<small>Southeast Africa</small>)<ref name="UAG2004">{{Cite book |last=Axworthy |first=Mary |url=https://books.google.com/books?id=PZ00AQAAIAAJ |title=Asking for Eyes: The Visual Voice of Southeast Africa |publisher=University Art Gallery, [[San Diego State University]] |year=2004 |isbn=0-937097-01-2 |editor-last=Sowell |editor-first=Teri L.}}</ref><ref name="LiteraryLicensing2014">{{Cite book |last=Wieschhoff |first=H. A. |url=https://books.google.com/books?id=HT0RngEACAAJ |title=The Zimbabwe-Monomotapa Culture in Southeast Africa |publisher=Literary Licensing L. L. C. |year=2013 |isbn=978-1-4940-0993-9}}</ref> هڪ [[آفريڪا|آفريقي]] علائقو آهي جيڪو [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] جي وچ ۾ آهي.<ref name="Klopper_al.2002">{{Cite book |last=Klopper, S. |url=https://books.google.com/books?id=svbpAAAAMAAJ |title=The Art of Southeast Africa: From the Conru Collection |last2=Conru, K. |last3=Nel, K. |publisher=[[Harry N. Abrams]] |year=2002 |isbn=88-7439-001-7}}</ref> ان ۾ مڪيه سرزمين ۾، [[برونڊي]]، [[بوٽسوانا]]، [[اسواتيني|ايسواتيني]]، [[ڪينيا]]، [[ملاوي]]، [[موزمبيق]]، [[نميبيا]]، [[روانڊا]]، [[تنزانيا]]، [[يوگنڊا]]، [[زيمبيا|زمبيا]]، [[زمبابوي]] ۽ [[صوماليا]] شامل آهن ۽ ڪڏهن ڪڏهن ان سان گڏ [[مڊگاسڪر]]، [[موريشس|ماريشس]]، [[قمر جا ٻيٽ|ڪموروس]] ۽ [[سيشيلز]] جي ٻيٽ-قومون شامل آهن. ==پڻ ڏسو== ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين ڳنڍڻا== * [http://whoareyoumadeof.com/blog/2017/11/11/africa-southeastern-bantu-dna-ethnicity/ Africa Southeastern Bantu DNA Ethnicity] * [https://web.archive.org/web/20180428035401/https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/pepper-swahili-speaking-robot-breaks-down-language-barriers-african-art-exhibit-180968902/ The Smithsonian Is Using a Swahili-Speaking Robot to Break Down Language] * [https://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/view.php?id=12246 Fires in Southeast Africa and Madagascar] (including Mozambique's [[Gorongosa National Park]] {{Africa}} [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا| ]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جي جاگرافي]] [[زمرو:ڏکڻ آفريڪا جي جاگرافي]] [[زمرو:هندي سمنڊ جي جاگرافي]] [[زمرو:آفريڪا جا علائقا]] [[زمرو:آفريڪا جا جاگرافيائي علائقا]] n1j35xppaxw77333fjurtz6vd4sad7n 404780 404779 2026-08-20T01:43:50Z Memon2025 21315 /* تاريخ */ 404780 wikitext text/x-wiki [[File:SouthEastAfrica_Map.svg|thumb|ڏکڻ اوڀر آفريڪا جو نقشو]] [[File:Lake_Malawi00.jpg|thumb|<small>1967</small> ۾ ملاوي ڍنڍ]] '''ڏکڻ اوڀر آفريڪا''' (<small>Southeast Africa</small>)<ref name="UAG2004">{{Cite book |last=Axworthy |first=Mary |url=https://books.google.com/books?id=PZ00AQAAIAAJ |title=Asking for Eyes: The Visual Voice of Southeast Africa |publisher=University Art Gallery, [[San Diego State University]] |year=2004 |isbn=0-937097-01-2 |editor-last=Sowell |editor-first=Teri L.}}</ref><ref name="LiteraryLicensing2014">{{Cite book |last=Wieschhoff |first=H. A. |url=https://books.google.com/books?id=HT0RngEACAAJ |title=The Zimbabwe-Monomotapa Culture in Southeast Africa |publisher=Literary Licensing L. L. C. |year=2013 |isbn=978-1-4940-0993-9}}</ref> هڪ [[آفريڪا|آفريقي]] علائقو آهي جيڪو [[اوڀر آفريڪا]] ۽ [[ڏاکڻي آفريڪا]] جي وچ ۾ آهي.<ref name="Klopper_al.2002">{{Cite book |last=Klopper, S. |url=https://books.google.com/books?id=svbpAAAAMAAJ |title=The Art of Southeast Africa: From the Conru Collection |last2=Conru, K. |last3=Nel, K. |publisher=[[Harry N. Abrams]] |year=2002 |isbn=88-7439-001-7}}</ref> ان ۾ مڪيه سرزمين ۾، [[برونڊي]]، [[بوٽسوانا]]، [[اسواتيني|ايسواتيني]]، [[ڪينيا]]، [[ملاوي]]، [[موزمبيق]]، [[نميبيا]]، [[روانڊا]]، [[تنزانيا]]، [[يوگنڊا]]، [[زيمبيا|زمبيا]]، [[زمبابوي]] ۽ [[صوماليا]] شامل آهن ۽ ڪڏهن ڪڏهن ان سان گڏ [[مڊگاسڪر]]، [[موريشس|ماريشس]]، [[قمر جا ٻيٽ|ڪموروس]] ۽ [[سيشيلز]] جي ٻيٽ-قومون شامل آهن. ==تاريخ== ==آباديات ۽ ٻوليون== {{وڌيڪ ڄاڻ|آفريڪا جي آباديات|آباديءَ جي لحاظ کان آفريڪي ملڪن جي فهرست}} هتي جي ماڻهن ۾ "سان" (San) قبيلي جا ماڻهو شامل آهن. [[سواحلي ٻولي]] لکين ماڻهن پاران ڳالهائي وڃي ٿي؛ اها سرڪاري ٻولي ۽ [[رابطي جي ٻولي]] (lingua franca) ٻئي حيثيتون رکي ٿي. ==ثقافت== ==سائنس ۽ ٽيڪنالاجي== ==صحت== ==جاگرافي== ==آب هوا== ==جهنگلي جيوت== ==پڻ ڏسو== * [[اتر اوڀر آفريڪا]] * [[صحارا]] * [[صحارا کان هيٺيون آفريڪا]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين ڳنڍڻا== * [http://whoareyoumadeof.com/blog/2017/11/11/africa-southeastern-bantu-dna-ethnicity/ Africa Southeastern Bantu DNA Ethnicity] * [https://web.archive.org/web/20180428035401/https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/pepper-swahili-speaking-robot-breaks-down-language-barriers-african-art-exhibit-180968902/ The Smithsonian Is Using a Swahili-Speaking Robot to Break Down Language] * [https://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/view.php?id=12246 Fires in Southeast Africa and Madagascar] (including Mozambique's [[Gorongosa National Park]] {{Africa}} [[زمرو:ڏکڻ اوڀر آفريڪا| ]] [[زمرو:جاگرافي آفريڪا]] [[زمرو:اوڀر آفريڪا جي جاگرافي]] [[زمرو:ڏکڻ آفريڪا جي جاگرافي]] [[زمرو:هندي سمنڊ جي جاگرافي]] [[زمرو:آفريڪا جا علائقا]] [[زمرو:آفريڪا جا جاگرافيائي علائقا]] 3ak4s3cawirpfusr2deslmhmb32jp2y 14 101661 404783 2026-08-20T01:52:44Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا جا ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا جي طبعي جاگرافي]] 404783 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا جا ريگستان]] [[زمرو:آفريڪا جي طبعي جاگرافي]] c2mvdmoer4fhz7gyfiw0gsmm6vmfpwl 0 101662 404791 2026-08-20T04:26:28Z Ibne maryam 17680 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1369816144|Weed]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 404791 wikitext text/x-wiki {{Hatnote group|{{for|the drug|ڀنگ}}{{ٻيا استعمال}} }} [[File:Stairs_with_weed.jpg|ساڄو|thumb|ڪنڪريٽ جي ڏاڪڻين جي دڙن ۾ اُڀرندڙ گاهه (Weed) ايپيلوبيم روزيم، چيليڊونيم ميجس، ''آڪساليس ڪارنيڪولاٽا''، ''پلانٽيگو ميجر.'']] هڪ '''ٻوٽي''' '''گاهه''' (weed) هڪ اهڙو [[ٻوٽا|ٻوٽو]] آهي جيڪو ڪنهن خاص صورتحال ۾ ناپسنديده سمجهيو ويندو آهي، جتي اهو انساني ترجيحن، ضرورتن، يا مقصدن سان ٽڪراءُ ۾ اچي ٿو. <ref name="bridges">{{Cite journal|last1=Bridges|first1=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|journal=Weed Technology|date=1994|volume=8|issue=2|pages=392–395|doi=10.1017/S0890037X00038987|bibcode=1994WeedT...8..392B}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=June 2009}}</ref> اهي ٻوٽا جيڪا اهڙي خاصيتون رکن ٿا جيڪيون انهن کي خطرناڪ، جمالياتي طور تي ناپسنديده، منظم ماحول ۾ ڪنٽرول ڪرڻ ڏکيو يا ٻي صورت ۾ [[زراعت|زرعي زمين]]، آرچڏ، [[باغ|باغن]]، لان، [[پارڪ|پارڪن]]، تفريحي جڳهن، رهائشي علائقن ۽ صنعتي علائقن ۾ ناپسنديده بڻائين ٿيون، انهن سڀني کي ٻوٽي گاهه سمجهي سگهجي ٿو. <ref name="SnohomishEx" /> <ref name="JRHarlan" /> [[زراعت]] ۾ گاهه جو تصور خاص طور تي اهم آهي، جتي [[فصل]] پوکڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ زمينن ۾ گاهه جي موجودگي پيداوار ۾ وڏو نقصان پهچائي سگهي ٿي. <ref name="GrandChallenge">{{Cite journal|last1=Chauhan|first1=BS|title=Grand Challenges in Weed Management|journal=Front. Agron.|date=2020|volume=1|issue=3|doi=10.3389/fagro.2019.00003|bibcode=2020FrAgr...1....3C|jstor=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFChauhan2020">Chauhan, BS (2020). [[doi:10.3389/fagro.2019.00003|"Grand Challenges in Weed Management"]]. ''Front. Agron''. '''1''' (3) 3. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2020FrAgr...1....3C 2020FrAgr...1....3C]. [[ڊجيٽل آبجيڪٽ آئڊنٽيفائر|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.3389/fagro.2019.00003|10.3389/fagro.2019.00003]]</span>.</cite></ref> [[جارح جنسون|حملا آور نوعون]]، ٻوٽا جيڪي هڪ اهڙي ماحول ۾ متعارف ڪرايا ويا آهن جتي انهن جي موجودگي ماحولياتي نظام جي مجموعي ڪارڪردگي ۽ حياتياتي تنوع تي منفي اثر وجهي ٿي، انهن کي ڪڏهن ڪڏهن ٻوٽي گاهه به سمجهيو وڃي ٿو.<ref>{{Cite book |last=Nakano |first=Michelle |url=https://kpu.pressbooks.pub/plant-identification/chapter/characteristics-of-weedy-species/ |title=Red Seal Landscape Horticulturist Identify Plants and Plant Requirements |date=13 February 2020 |publisher=Kwantlen Polytechnic University |chapter=21: Characteristics of weedy species}}</ref> <ref name="Janick 1979 308">{{Cite book |last=Janick |first=Jules |url=https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 |title=Horticultural Science |publisher=W.H. Freeman |year=1979 |isbn=0-7167-1031-5 |edition=3rd |location=San Francisco |page=[https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 308]}}</ref> [[درجابندي (حياتيات)|ٽيڪسونومي]] طور تي، اصطلاح "گاهه" (weed) جي ڪا به نباتاتي اهميت ناهي، ڇاڪاڻ ته ٻوٽو جيڪو هڪ حوالي سان هڪ گاهه آهي، اهو اصل گاهه ناهي جڏهن اهڙي صورتحال ۾ پوکيو وڃي جتي ان جي ضرورت هجي. ڪجھ ٻوٽا جيڪي وڏي پيماني تي گاهه (weed) سمجهيا وڃن ٿا، اهي جان بوجھ ڪري باغن ۽ ٻين پوکيل هنڌن تي پوکيا ويندا آهن. انهيءَ ڪري، ڪجهه ٻوٽن کي ڪڏهن ڪڏهن فائديمند گاههسڏيو ويندو آهي. ساڳئي طرح، پوئين فصل مان رضاڪار ٻوٽا جڏهن ايندڙ فصل ۾ پوکيا ويندا آهن ته انهن کي گاهه سمجهيو ويندو آهي. تنهن ڪري، ساڳئي ٻوٽن لاءِ متبادل نالو ڏيڻ ۾، ڪاسموپوليٽن نوعون، رضاڪار، "خودڪش شهري نباتات" وغيره شامل ٿي سگهن ٿا.<ref>{{Cite book |last=Stromberg |first=Juliet C. |title=Bringing Home the Wild: A Riparian Garden in a Southwest City |publisher=University of Arizona Press |year=2023 |isbn=978-0-8165-5028-9 |location=Tucson |page=29 |language=en-us |author-link=Juliet Stromberg}}</ref> جيتوڻيڪ ڪو ٻوٽو هڪ گاهه (weed) آهي يا نه، اهو تناظر تي منحصر آهي، ٻوٽا جن کي عام طور تي گاهه (weed) طور بيان ڪيو ويندو آهي، اها وسيع طور تي حياتياتي خاصيتون شيئر ڪن ٿا جيڪيون انهن کي خراب ماحول ۾ وڌڻ جي اجازت ڏين ٿيون ۽ خاص طور تي انهن کي تباهه ڪرڻ يا ختم ڪرڻ ڏکيو آهي. خاص طور تي، گاهه انساني انتظام هيٺ اهڙي طرح وڌڻ لاءِ ترتيب ڏنل آهن جيئن ارادي طور تي پوکيل ٻوٽا. <ref name="bridges">{{Cite journal|last=Bridges|first=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|date=1994}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBridges1994">Bridges, David C. (1994). "Impact of Weeds on Human Endeavors". ''Weed Technology''. '''8''' (2): <span class="nowrap">392–</span>395. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1994WeedT...8..392B 1994WeedT...8..392B]. [[ڊجيٽل آبجيڪٽ آئڊنٽيفائر|doi]]:[[doi:10.1017/S0890037X00038987|10.1017/S0890037X00038987]]. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3988124 3988124]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:90116503 90116503].</cite></ref> زمين تي زراعت جي شروعات کان وٺي، زرعي گاهه انساني فصلن ۽ زرعي نظامن سان گڏجي ارتقا پذير ٿيون آهن ۽ ڪجهه کي زرعي ماحول ۾ انهن جي مناسب هجڻ جي ظاهر ٿيڻ کان پوءِ پاڻ فصلن ۾ پاليو ويو آهي. <ref name="Co-evolution">{{Cite journal|last1=Guglielmini|first1=A.C.|last2=Ghersa|first2=C.M.|last3=Satorre|first3=Emilio Horacio|title=Co-evolution of domesticated crops and associated weeds|journal=Ecologia Austral|date=2007|volume=17|issue=1}}</ref> وڌيڪ وسيع طور تي، ڪڏهن ڪڏهن اصطلاح گاهه (<small>weed</small>) کي ٻوٽن جي [[ڪنگڊم (حياتيات)|بادشاهت]] کان ٻاهر جي [[نوع (حياتيات)|نوعن]] لاءِ ناگوار طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي، اهي نوعون جيڪا مختلف ماحول ۾ زنده رهي سگهن ٿيون ۽ جلدي ٻيهر پيدا ٿي سگهن ٿيون؛ هن لحاظ کان اهو [[انسان|انسانن]] تي به لاڳو ڪيو ويو آهي. <ref name="Quammen">{{Citation|title=Planet of Weeds|date=October 1998|quote=November 15, 2012|archive-url=May 13, 2019}}</ref> زراعت ۽ [[فن باغباني|باغباني]] ۾ گاهه جو ڪنٽرول اهم آهي. طريقن ۾ [[ڪوڏر|کڏن]] سان هٿ سان گوڏائي، ڪلٽيوٽرز سان بجلي سان گوڏائي، ملچ يا مٽي جي شمسي توانائي سان ٻارڻ، تيز گرمي سان موتمار مرجھائڻ، ساڙڻ يا جڙي ٻوٽين جي دوائن سان ڪيميائي حملي ۽ فصل جي گردش ۽ ٻوٽن جي آبادي کي گهٽائڻ لاءِ زمين کي صاف ڪرڻ جهڙا طريقا شامل آهن. ejrqrw4dc602cn48592gzctn2c460he 404792 404791 2026-08-20T04:27:27Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ٻوٽا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404792 wikitext text/x-wiki {{Hatnote group|{{for|the drug|ڀنگ}}{{ٻيا استعمال}} }} [[File:Stairs_with_weed.jpg|ساڄو|thumb|ڪنڪريٽ جي ڏاڪڻين جي دڙن ۾ اُڀرندڙ گاهه (Weed) ايپيلوبيم روزيم، چيليڊونيم ميجس، ''آڪساليس ڪارنيڪولاٽا''، ''پلانٽيگو ميجر.'']] هڪ '''ٻوٽي''' '''گاهه''' (weed) هڪ اهڙو [[ٻوٽا|ٻوٽو]] آهي جيڪو ڪنهن خاص صورتحال ۾ ناپسنديده سمجهيو ويندو آهي، جتي اهو انساني ترجيحن، ضرورتن، يا مقصدن سان ٽڪراءُ ۾ اچي ٿو. <ref name="bridges">{{Cite journal|last1=Bridges|first1=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|journal=Weed Technology|date=1994|volume=8|issue=2|pages=392–395|doi=10.1017/S0890037X00038987|bibcode=1994WeedT...8..392B}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=June 2009}}</ref> اهي ٻوٽا جيڪا اهڙي خاصيتون رکن ٿا جيڪيون انهن کي خطرناڪ، جمالياتي طور تي ناپسنديده، منظم ماحول ۾ ڪنٽرول ڪرڻ ڏکيو يا ٻي صورت ۾ [[زراعت|زرعي زمين]]، آرچڏ، [[باغ|باغن]]، لان، [[پارڪ|پارڪن]]، تفريحي جڳهن، رهائشي علائقن ۽ صنعتي علائقن ۾ ناپسنديده بڻائين ٿيون، انهن سڀني کي ٻوٽي گاهه سمجهي سگهجي ٿو. <ref name="SnohomishEx" /> <ref name="JRHarlan" /> [[زراعت]] ۾ گاهه جو تصور خاص طور تي اهم آهي، جتي [[فصل]] پوکڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ زمينن ۾ گاهه جي موجودگي پيداوار ۾ وڏو نقصان پهچائي سگهي ٿي. <ref name="GrandChallenge">{{Cite journal|last1=Chauhan|first1=BS|title=Grand Challenges in Weed Management|journal=Front. Agron.|date=2020|volume=1|issue=3|doi=10.3389/fagro.2019.00003|bibcode=2020FrAgr...1....3C|jstor=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFChauhan2020">Chauhan, BS (2020). [[doi:10.3389/fagro.2019.00003|"Grand Challenges in Weed Management"]]. ''Front. Agron''. '''1''' (3) 3. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2020FrAgr...1....3C 2020FrAgr...1....3C]. [[ڊجيٽل آبجيڪٽ آئڊنٽيفائر|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.3389/fagro.2019.00003|10.3389/fagro.2019.00003]]</span>.</cite></ref> [[جارح جنسون|حملا آور نوعون]]، ٻوٽا جيڪي هڪ اهڙي ماحول ۾ متعارف ڪرايا ويا آهن جتي انهن جي موجودگي ماحولياتي نظام جي مجموعي ڪارڪردگي ۽ حياتياتي تنوع تي منفي اثر وجهي ٿي، انهن کي ڪڏهن ڪڏهن ٻوٽي گاهه به سمجهيو وڃي ٿو.<ref>{{Cite book |last=Nakano |first=Michelle |url=https://kpu.pressbooks.pub/plant-identification/chapter/characteristics-of-weedy-species/ |title=Red Seal Landscape Horticulturist Identify Plants and Plant Requirements |date=13 February 2020 |publisher=Kwantlen Polytechnic University |chapter=21: Characteristics of weedy species}}</ref> <ref name="Janick 1979 308">{{Cite book |last=Janick |first=Jules |url=https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 |title=Horticultural Science |publisher=W.H. Freeman |year=1979 |isbn=0-7167-1031-5 |edition=3rd |location=San Francisco |page=[https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 308]}}</ref> [[درجابندي (حياتيات)|ٽيڪسونومي]] طور تي، اصطلاح "گاهه" (weed) جي ڪا به نباتاتي اهميت ناهي، ڇاڪاڻ ته ٻوٽو جيڪو هڪ حوالي سان هڪ گاهه آهي، اهو اصل گاهه ناهي جڏهن اهڙي صورتحال ۾ پوکيو وڃي جتي ان جي ضرورت هجي. ڪجھ ٻوٽا جيڪي وڏي پيماني تي گاهه (weed) سمجهيا وڃن ٿا، اهي جان بوجھ ڪري باغن ۽ ٻين پوکيل هنڌن تي پوکيا ويندا آهن. انهيءَ ڪري، ڪجهه ٻوٽن کي ڪڏهن ڪڏهن فائديمند گاههسڏيو ويندو آهي. ساڳئي طرح، پوئين فصل مان رضاڪار ٻوٽا جڏهن ايندڙ فصل ۾ پوکيا ويندا آهن ته انهن کي گاهه سمجهيو ويندو آهي. تنهن ڪري، ساڳئي ٻوٽن لاءِ متبادل نالو ڏيڻ ۾، ڪاسموپوليٽن نوعون، رضاڪار، "خودڪش شهري نباتات" وغيره شامل ٿي سگهن ٿا.<ref>{{Cite book |last=Stromberg |first=Juliet C. |title=Bringing Home the Wild: A Riparian Garden in a Southwest City |publisher=University of Arizona Press |year=2023 |isbn=978-0-8165-5028-9 |location=Tucson |page=29 |language=en-us |author-link=Juliet Stromberg}}</ref> جيتوڻيڪ ڪو ٻوٽو هڪ گاهه (weed) آهي يا نه، اهو تناظر تي منحصر آهي، ٻوٽا جن کي عام طور تي گاهه (weed) طور بيان ڪيو ويندو آهي، اها وسيع طور تي حياتياتي خاصيتون شيئر ڪن ٿا جيڪيون انهن کي خراب ماحول ۾ وڌڻ جي اجازت ڏين ٿيون ۽ خاص طور تي انهن کي تباهه ڪرڻ يا ختم ڪرڻ ڏکيو آهي. خاص طور تي، گاهه انساني انتظام هيٺ اهڙي طرح وڌڻ لاءِ ترتيب ڏنل آهن جيئن ارادي طور تي پوکيل ٻوٽا. <ref name="bridges">{{Cite journal|last=Bridges|first=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|date=1994}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBridges1994">Bridges, David C. (1994). "Impact of Weeds on Human Endeavors". ''Weed Technology''. '''8''' (2): <span class="nowrap">392–</span>395. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1994WeedT...8..392B 1994WeedT...8..392B]. [[ڊجيٽل آبجيڪٽ آئڊنٽيفائر|doi]]:[[doi:10.1017/S0890037X00038987|10.1017/S0890037X00038987]]. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3988124 3988124]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:90116503 90116503].</cite></ref> زمين تي زراعت جي شروعات کان وٺي، زرعي گاهه انساني فصلن ۽ زرعي نظامن سان گڏجي ارتقا پذير ٿيون آهن ۽ ڪجهه کي زرعي ماحول ۾ انهن جي مناسب هجڻ جي ظاهر ٿيڻ کان پوءِ پاڻ فصلن ۾ پاليو ويو آهي. <ref name="Co-evolution">{{Cite journal|last1=Guglielmini|first1=A.C.|last2=Ghersa|first2=C.M.|last3=Satorre|first3=Emilio Horacio|title=Co-evolution of domesticated crops and associated weeds|journal=Ecologia Austral|date=2007|volume=17|issue=1}}</ref> وڌيڪ وسيع طور تي، ڪڏهن ڪڏهن اصطلاح گاهه (<small>weed</small>) کي ٻوٽن جي [[ڪنگڊم (حياتيات)|بادشاهت]] کان ٻاهر جي [[نوع (حياتيات)|نوعن]] لاءِ ناگوار طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي، اهي نوعون جيڪا مختلف ماحول ۾ زنده رهي سگهن ٿيون ۽ جلدي ٻيهر پيدا ٿي سگهن ٿيون؛ هن لحاظ کان اهو [[انسان|انسانن]] تي به لاڳو ڪيو ويو آهي. <ref name="Quammen">{{Citation|title=Planet of Weeds|date=October 1998|quote=November 15, 2012|archive-url=May 13, 2019}}</ref> زراعت ۽ [[فن باغباني|باغباني]] ۾ گاهه جو ڪنٽرول اهم آهي. طريقن ۾ [[ڪوڏر|کڏن]] سان هٿ سان گوڏائي، ڪلٽيوٽرز سان بجلي سان گوڏائي، ملچ يا مٽي جي شمسي توانائي سان ٻارڻ، تيز گرمي سان موتمار مرجھائڻ، ساڙڻ يا جڙي ٻوٽين جي دوائن سان ڪيميائي حملي ۽ فصل جي گردش ۽ ٻوٽن جي آبادي کي گهٽائڻ لاءِ زمين کي صاف ڪرڻ جهڙا طريقا شامل آهن. [[زمرو:ٻوٽا]] rxbcvuy3tf7sva2pjpm7kg9awvy6a03 404793 404792 2026-08-20T04:28:07Z Ibne maryam 17680 added [[Category:گاهه جا ميدان]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404793 wikitext text/x-wiki {{Hatnote group|{{for|the drug|ڀنگ}}{{ٻيا استعمال}} }} [[File:Stairs_with_weed.jpg|ساڄو|thumb|ڪنڪريٽ جي ڏاڪڻين جي دڙن ۾ اُڀرندڙ گاهه (Weed) ايپيلوبيم روزيم، چيليڊونيم ميجس، ''آڪساليس ڪارنيڪولاٽا''، ''پلانٽيگو ميجر.'']] هڪ '''ٻوٽي''' '''گاهه''' (weed) هڪ اهڙو [[ٻوٽا|ٻوٽو]] آهي جيڪو ڪنهن خاص صورتحال ۾ ناپسنديده سمجهيو ويندو آهي، جتي اهو انساني ترجيحن، ضرورتن، يا مقصدن سان ٽڪراءُ ۾ اچي ٿو. <ref name="bridges">{{Cite journal|last1=Bridges|first1=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|journal=Weed Technology|date=1994|volume=8|issue=2|pages=392–395|doi=10.1017/S0890037X00038987|bibcode=1994WeedT...8..392B}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=June 2009}}</ref> اهي ٻوٽا جيڪا اهڙي خاصيتون رکن ٿا جيڪيون انهن کي خطرناڪ، جمالياتي طور تي ناپسنديده، منظم ماحول ۾ ڪنٽرول ڪرڻ ڏکيو يا ٻي صورت ۾ [[زراعت|زرعي زمين]]، آرچڏ، [[باغ|باغن]]، لان، [[پارڪ|پارڪن]]، تفريحي جڳهن، رهائشي علائقن ۽ صنعتي علائقن ۾ ناپسنديده بڻائين ٿيون، انهن سڀني کي ٻوٽي گاهه سمجهي سگهجي ٿو. <ref name="SnohomishEx" /> <ref name="JRHarlan" /> [[زراعت]] ۾ گاهه جو تصور خاص طور تي اهم آهي، جتي [[فصل]] پوکڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ زمينن ۾ گاهه جي موجودگي پيداوار ۾ وڏو نقصان پهچائي سگهي ٿي. <ref name="GrandChallenge">{{Cite journal|last1=Chauhan|first1=BS|title=Grand Challenges in Weed Management|journal=Front. Agron.|date=2020|volume=1|issue=3|doi=10.3389/fagro.2019.00003|bibcode=2020FrAgr...1....3C|jstor=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFChauhan2020">Chauhan, BS (2020). [[doi:10.3389/fagro.2019.00003|"Grand Challenges in Weed Management"]]. ''Front. Agron''. '''1''' (3) 3. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2020FrAgr...1....3C 2020FrAgr...1....3C]. [[ڊجيٽل آبجيڪٽ آئڊنٽيفائر|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.3389/fagro.2019.00003|10.3389/fagro.2019.00003]]</span>.</cite></ref> [[جارح جنسون|حملا آور نوعون]]، ٻوٽا جيڪي هڪ اهڙي ماحول ۾ متعارف ڪرايا ويا آهن جتي انهن جي موجودگي ماحولياتي نظام جي مجموعي ڪارڪردگي ۽ حياتياتي تنوع تي منفي اثر وجهي ٿي، انهن کي ڪڏهن ڪڏهن ٻوٽي گاهه به سمجهيو وڃي ٿو.<ref>{{Cite book |last=Nakano |first=Michelle |url=https://kpu.pressbooks.pub/plant-identification/chapter/characteristics-of-weedy-species/ |title=Red Seal Landscape Horticulturist Identify Plants and Plant Requirements |date=13 February 2020 |publisher=Kwantlen Polytechnic University |chapter=21: Characteristics of weedy species}}</ref> <ref name="Janick 1979 308">{{Cite book |last=Janick |first=Jules |url=https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 |title=Horticultural Science |publisher=W.H. Freeman |year=1979 |isbn=0-7167-1031-5 |edition=3rd |location=San Francisco |page=[https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 308]}}</ref> [[درجابندي (حياتيات)|ٽيڪسونومي]] طور تي، اصطلاح "گاهه" (weed) جي ڪا به نباتاتي اهميت ناهي، ڇاڪاڻ ته ٻوٽو جيڪو هڪ حوالي سان هڪ گاهه آهي، اهو اصل گاهه ناهي جڏهن اهڙي صورتحال ۾ پوکيو وڃي جتي ان جي ضرورت هجي. ڪجھ ٻوٽا جيڪي وڏي پيماني تي گاهه (weed) سمجهيا وڃن ٿا، اهي جان بوجھ ڪري باغن ۽ ٻين پوکيل هنڌن تي پوکيا ويندا آهن. انهيءَ ڪري، ڪجهه ٻوٽن کي ڪڏهن ڪڏهن فائديمند گاههسڏيو ويندو آهي. ساڳئي طرح، پوئين فصل مان رضاڪار ٻوٽا جڏهن ايندڙ فصل ۾ پوکيا ويندا آهن ته انهن کي گاهه سمجهيو ويندو آهي. تنهن ڪري، ساڳئي ٻوٽن لاءِ متبادل نالو ڏيڻ ۾، ڪاسموپوليٽن نوعون، رضاڪار، "خودڪش شهري نباتات" وغيره شامل ٿي سگهن ٿا.<ref>{{Cite book |last=Stromberg |first=Juliet C. |title=Bringing Home the Wild: A Riparian Garden in a Southwest City |publisher=University of Arizona Press |year=2023 |isbn=978-0-8165-5028-9 |location=Tucson |page=29 |language=en-us |author-link=Juliet Stromberg}}</ref> جيتوڻيڪ ڪو ٻوٽو هڪ گاهه (weed) آهي يا نه، اهو تناظر تي منحصر آهي، ٻوٽا جن کي عام طور تي گاهه (weed) طور بيان ڪيو ويندو آهي، اها وسيع طور تي حياتياتي خاصيتون شيئر ڪن ٿا جيڪيون انهن کي خراب ماحول ۾ وڌڻ جي اجازت ڏين ٿيون ۽ خاص طور تي انهن کي تباهه ڪرڻ يا ختم ڪرڻ ڏکيو آهي. خاص طور تي، گاهه انساني انتظام هيٺ اهڙي طرح وڌڻ لاءِ ترتيب ڏنل آهن جيئن ارادي طور تي پوکيل ٻوٽا. <ref name="bridges">{{Cite journal|last=Bridges|first=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|date=1994}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBridges1994">Bridges, David C. (1994). "Impact of Weeds on Human Endeavors". ''Weed Technology''. '''8''' (2): <span class="nowrap">392–</span>395. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1994WeedT...8..392B 1994WeedT...8..392B]. [[ڊجيٽل آبجيڪٽ آئڊنٽيفائر|doi]]:[[doi:10.1017/S0890037X00038987|10.1017/S0890037X00038987]]. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3988124 3988124]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:90116503 90116503].</cite></ref> زمين تي زراعت جي شروعات کان وٺي، زرعي گاهه انساني فصلن ۽ زرعي نظامن سان گڏجي ارتقا پذير ٿيون آهن ۽ ڪجهه کي زرعي ماحول ۾ انهن جي مناسب هجڻ جي ظاهر ٿيڻ کان پوءِ پاڻ فصلن ۾ پاليو ويو آهي. <ref name="Co-evolution">{{Cite journal|last1=Guglielmini|first1=A.C.|last2=Ghersa|first2=C.M.|last3=Satorre|first3=Emilio Horacio|title=Co-evolution of domesticated crops and associated weeds|journal=Ecologia Austral|date=2007|volume=17|issue=1}}</ref> وڌيڪ وسيع طور تي، ڪڏهن ڪڏهن اصطلاح گاهه (<small>weed</small>) کي ٻوٽن جي [[ڪنگڊم (حياتيات)|بادشاهت]] کان ٻاهر جي [[نوع (حياتيات)|نوعن]] لاءِ ناگوار طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي، اهي نوعون جيڪا مختلف ماحول ۾ زنده رهي سگهن ٿيون ۽ جلدي ٻيهر پيدا ٿي سگهن ٿيون؛ هن لحاظ کان اهو [[انسان|انسانن]] تي به لاڳو ڪيو ويو آهي. <ref name="Quammen">{{Citation|title=Planet of Weeds|date=October 1998|quote=November 15, 2012|archive-url=May 13, 2019}}</ref> زراعت ۽ [[فن باغباني|باغباني]] ۾ گاهه جو ڪنٽرول اهم آهي. طريقن ۾ [[ڪوڏر|کڏن]] سان هٿ سان گوڏائي، ڪلٽيوٽرز سان بجلي سان گوڏائي، ملچ يا مٽي جي شمسي توانائي سان ٻارڻ، تيز گرمي سان موتمار مرجھائڻ، ساڙڻ يا جڙي ٻوٽين جي دوائن سان ڪيميائي حملي ۽ فصل جي گردش ۽ ٻوٽن جي آبادي کي گهٽائڻ لاءِ زمين کي صاف ڪرڻ جهڙا طريقا شامل آهن. [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:گاهه جا ميدان]] l0dqfgslzaf98l71jar6oiu27ioid2x 404794 404793 2026-08-20T04:32:22Z Ibne maryam 17680 /* */ 404794 wikitext text/x-wiki {{Hatnote group|{{for|the drug|ڀنگ}}{{ٻيا استعمال}} }} [[File:Stairs_with_weed.jpg|ساڄو|thumb|ڪنڪريٽ جي ڏاڪڻين جي دڙن ۾ اُڀرندڙ گاهه (Weed) ايپيلوبيم روزيم، چيليڊونيم ميجس، ''آڪساليس ڪارنيڪولاٽا''، ''پلانٽيگو ميجر.'']] هڪ '''ٻوٽي''' '''گاهه''' (weed) هڪ اهڙو [[ٻوٽا|ٻوٽو]] آهي جيڪو ڪنهن خاص صورتحال ۾ ناپسنديده سمجهيو ويندو آهي، جتي اهو انساني ترجيحن، ضرورتن، يا مقصدن سان ٽڪراءُ ۾ اچي ٿو. <ref name="bridges">{{Cite journal|last1=Bridges|first1=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|journal=Weed Technology|date=1994|volume=8|issue=2|pages=392–395|doi=10.1017/S0890037X00038987|bibcode=1994WeedT...8..392B}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=June 2009}}</ref> اهي ٻوٽا جيڪا اهڙي خاصيتون رکن ٿا جيڪيون انهن کي خطرناڪ، جمالياتي طور تي ناپسنديده، منظم ماحول ۾ ڪنٽرول ڪرڻ ڏکيو يا ٻي صورت ۾ [[زراعت|زرعي زمين]]، آرچڏ، [[باغ|باغن]]، لان، [[پارڪ|پارڪن]]، تفريحي جڳهن، رهائشي علائقن ۽ صنعتي علائقن ۾ ناپسنديده بڻائين ٿيون، انهن سڀني کي ٻوٽي گاهه سمجهي سگهجي ٿو. <ref name="SnohomishEx" /> <ref name="JRHarlan" /> [[زراعت]] ۾ گاهه جو تصور خاص طور تي اهم آهي، جتي [[فصل]] پوکڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ زمينن ۾ گاهه جي موجودگي پيداوار ۾ وڏو نقصان پهچائي سگهي ٿي. <ref name="GrandChallenge">{{Cite journal|last1=Chauhan|first1=BS|title=Grand Challenges in Weed Management|journal=Front. Agron.|date=2020|volume=1|issue=3|doi=10.3389/fagro.2019.00003|bibcode=2020FrAgr...1....3C|jstor=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFChauhan2020">Chauhan, BS (2020). [[doi:10.3389/fagro.2019.00003|"Grand Challenges in Weed Management"]]. ''Front. Agron''. '''1''' (3) 3. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2020FrAgr...1....3C 2020FrAgr...1....3C]. [[ڊجيٽل آبجيڪٽ آئڊنٽيفائر|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.3389/fagro.2019.00003|10.3389/fagro.2019.00003]]</span>.</cite></ref> [[جارح جنسون|حملا آور نوعون]]، ٻوٽا جيڪي هڪ اهڙي ماحول ۾ متعارف ڪرايا ويا آهن جتي انهن جي موجودگي ماحولياتي نظام جي مجموعي ڪارڪردگي ۽ حياتياتي تنوع تي منفي اثر وجهي ٿي، انهن کي ڪڏهن ڪڏهن ٻوٽي گاهه به سمجهيو وڃي ٿو.<ref>{{Cite book |last=Nakano |first=Michelle |url=https://kpu.pressbooks.pub/plant-identification/chapter/characteristics-of-weedy-species/ |title=Red Seal Landscape Horticulturist Identify Plants and Plant Requirements |date=13 February 2020 |publisher=Kwantlen Polytechnic University |chapter=21: Characteristics of weedy species}}</ref> <ref name="Janick 1979 308">{{Cite book |last=Janick |first=Jules |url=https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 |title=Horticultural Science |publisher=W.H. Freeman |year=1979 |isbn=0-7167-1031-5 |edition=3rd |location=San Francisco |page=[https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 308]}}</ref> [[درجابندي (حياتيات)|ٽيڪسونومي]] طور تي، اصطلاح "گاهه" (weed) جي ڪا به نباتاتي اهميت ناهي، ڇاڪاڻ ته ٻوٽو جيڪو هڪ حوالي سان هڪ گاهه آهي، اهو اصل گاهه ناهي جڏهن اهڙي صورتحال ۾ پوکيو وڃي جتي ان جي ضرورت هجي. ڪجھ ٻوٽا جيڪي وڏي پيماني تي گاهه (weed) سمجهيا وڃن ٿا، اهي جان بوجھ ڪري باغن ۽ ٻين پوکيل هنڌن تي پوکيا ويندا آهن. انهيءَ ڪري، ڪجهه ٻوٽن کي ڪڏهن ڪڏهن فائديمند گاههسڏيو ويندو آهي. ساڳئي طرح، پوئين فصل مان رضاڪار ٻوٽا جڏهن ايندڙ فصل ۾ پوکيا ويندا آهن ته انهن کي گاهه سمجهيو ويندو آهي. تنهن ڪري، ساڳئي ٻوٽن لاءِ متبادل نالو ڏيڻ ۾، ڪاسموپوليٽن نوعون، رضاڪار، "خودڪش شهري نباتات" وغيره شامل ٿي سگهن ٿا.<ref>{{Cite book |last=Stromberg |first=Juliet C. |title=Bringing Home the Wild: A Riparian Garden in a Southwest City |publisher=University of Arizona Press |year=2023 |isbn=978-0-8165-5028-9 |location=Tucson |page=29 |language=en-us |author-link=Juliet Stromberg}}</ref> جيتوڻيڪ ڪو ٻوٽو هڪ گاهه (weed) آهي يا نه، اهو تناظر تي منحصر آهي، ٻوٽا جن کي عام طور تي گاهه (weed) طور بيان ڪيو ويندو آهي، اها وسيع طور تي حياتياتي خاصيتون شيئر ڪن ٿا جيڪيون انهن کي خراب ماحول ۾ وڌڻ جي اجازت ڏين ٿيون ۽ خاص طور تي انهن کي تباهه ڪرڻ يا ختم ڪرڻ ڏکيو آهي. خاص طور تي، گاهه انساني انتظام هيٺ اهڙي طرح وڌڻ لاءِ ترتيب ڏنل آهن جيئن ارادي طور تي پوکيل ٻوٽا. <ref name="bridges">{{Cite journal|last=Bridges|first=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|date=1994}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBridges1994">Bridges, David C. (1994). "Impact of Weeds on Human Endeavors". ''Weed Technology''. '''8''' (2): <span class="nowrap">392–</span>395. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1994WeedT...8..392B 1994WeedT...8..392B]. [[ڊجيٽل آبجيڪٽ آئڊنٽيفائر|doi]]:[[doi:10.1017/S0890037X00038987|10.1017/S0890037X00038987]]. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3988124 3988124]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:90116503 90116503].</cite></ref> زمين تي زراعت جي شروعات کان وٺي، زرعي گاهه انساني فصلن ۽ زرعي نظامن سان گڏجي ارتقا پذير ٿيون آهن ۽ ڪجهه کي زرعي ماحول ۾ انهن جي مناسب هجڻ جي ظاهر ٿيڻ کان پوءِ پاڻ فصلن ۾ پاليو ويو آهي. <ref name="Co-evolution">{{Cite journal|last1=Guglielmini|first1=A.C.|last2=Ghersa|first2=C.M.|last3=Satorre|first3=Emilio Horacio|title=Co-evolution of domesticated crops and associated weeds|journal=Ecologia Austral|date=2007|volume=17|issue=1}}</ref> وڌيڪ وسيع طور تي، ڪڏهن ڪڏهن اصطلاح گاهه (<small>weed</small>) کي ٻوٽن جي [[ڪنگڊم (حياتيات)|بادشاهت]] کان ٻاهر جي [[نوع (حياتيات)|نوعن]] لاءِ ناگوار طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي، اهي نوعون جيڪا مختلف ماحول ۾ زنده رهي سگهن ٿيون ۽ جلدي ٻيهر پيدا ٿي سگهن ٿيون؛ هن لحاظ کان اهو [[انسان|انسانن]] تي به لاڳو ڪيو ويو آهي. <ref name="Quammen">{{Citation|title=Planet of Weeds|date=October 1998|quote=November 15, 2012|archive-url=May 13, 2019}}</ref> زراعت ۽ [[فن باغباني|باغباني]] ۾ گاهه جو ڪنٽرول اهم آهي. طريقن ۾ [[ڪوڏر|کڏن]] سان هٿ سان گوڏائي، ڪلٽيوٽرز سان بجلي سان گوڏائي، ملچ يا مٽي جي شمسي توانائي سان ٻارڻ، تيز گرمي سان موتمار مرجھائڻ، ساڙڻ يا جڙي ٻوٽين جي دوائن سان ڪيميائي حملي ۽ فصل جي گردش ۽ ٻوٽن جي آبادي کي گهٽائڻ لاءِ زمين کي صاف ڪرڻ جهڙا طريقا شامل آهن. ==پڻ ڏسو== * [[ڀنگ]] * [[گاهه جا ميدان]] * [[ناگوار نوعون]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|Weeds (plants)}} * [http://www.issg.org/ IUCN Invasive Species Specialist Group] * [http://weeds.nmsu.edu/ New Mexico State University Weeds Page (includes identification tool)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230314195209/https://weeds.nmsu.edu/ |date=2023-03-14 }} * [http://eppws.nmsu.edu/ New Mexico State University Department of Entomology Plant Pathology and Weed Science] * [http://www.issg.org/database/welcome/ Global Invasive Species Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105230041/http://www.issg.org/database/welcome/ |date=2010-11-05 }} * [https://definedterm.com/a/definition/200717 "Volunteer Plant" definition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810075705/https://definedterm.com/a/definition/200717 |date=2020-08-10 }} * [http://keys.lucidcentral.org/keys/v3/invasive_terrestric_plants/ Lucid Multi-access key to invasive terrestrial plants in Europe] (140 species, 41 characters) *[https://www.business.qld.gov.au/industries/farms-fishing-forestry/agriculture/land-management/health-pests-weeds-diseases/weeds-diseases/identification Lucid multi-access key: Weeds of Australia Identification Tool.] Queensland Government. (1021 species, 55 characters) {{Authority control}} [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:گاهه جا ميدان]] lovngfyez18gprvp5lg8ywtrwdvxl7t 404795 404794 2026-08-20T04:36:49Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 404795 wikitext text/x-wiki {{Hatnote group|{{for|the drug|ڀنگ}}{{ٻيا استعمال}} }} [[File:Stairs_with_weed.jpg|ساڄو|thumb|ڪنڪريٽ جي ڏاڪڻين جي دڙن ۾ اُڀرندڙ گاهه (Weed) ايپيلوبيم روزيم، چيليڊونيم ميجس، ''آڪساليس ڪارنيڪولاٽا''، ''پلانٽيگو ميجر.'']] هڪ '''ٻوٽي''' '''گاهه''' (weed) هڪ اهڙو [[ٻوٽا|ٻوٽو]] آهي جيڪو ڪنهن خاص صورتحال ۾ ناپسنديده سمجهيو ويندو آهي، جتي اهو انساني ترجيحن، ضرورتن، يا مقصدن سان ٽڪراءُ ۾ اچي ٿو. <ref name="bridges">{{Cite journal|last1=Bridges|first1=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|journal=Weed Technology|date=1994|volume=8|issue=2|pages=392–395|doi=10.1017/S0890037X00038987|bibcode=1994WeedT...8..392B}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=June 2009}}</ref> اهي ٻوٽا جيڪا اهڙي خاصيتون رکن ٿا جيڪيون انهن کي خطرناڪ، جمالياتي طور تي ناپسنديده، منظم ماحول ۾ ڪنٽرول ڪرڻ ڏکيو يا ٻي صورت ۾ [[زراعت|زرعي زمين]]، آرچڏ، [[باغ|باغن]]، لان، [[پارڪ|پارڪن]]، تفريحي جڳهن، رهائشي علائقن ۽ صنعتي علائقن ۾ ناپسنديده بڻائين ٿيون، انهن سڀني کي ٻوٽي گاهه سمجهي سگهجي ٿو. <ref name="SnohomishEx" /> <ref name="JRHarlan" /> [[زراعت]] ۾ گاهه جو تصور خاص طور تي اهم آهي، جتي [[فصل]] پوکڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ زمينن ۾ گاهه جي موجودگي پيداوار ۾ وڏو نقصان پهچائي سگهي ٿي. <ref name="GrandChallenge">{{Cite journal|last1=Chauhan|first1=BS|title=Grand Challenges in Weed Management|journal=Front. Agron.|date=2020|volume=1|issue=3|doi=10.3389/fagro.2019.00003|bibcode=2020FrAgr...1....3C|jstor=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFChauhan2020">Chauhan, BS (2020). [[doi:10.3389/fagro.2019.00003|"Grand Challenges in Weed Management"]]. ''Front. Agron''. '''1''' (3) 3. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2020FrAgr...1....3C 2020FrAgr...1....3C]. [[ڊجيٽل آبجيڪٽ آئڊنٽيفائر|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.3389/fagro.2019.00003|10.3389/fagro.2019.00003]]</span>.</cite></ref> [[جارح جنسون|حملا آور نوعون]]، ٻوٽا جيڪي هڪ اهڙي ماحول ۾ متعارف ڪرايا ويا آهن جتي انهن جي موجودگي ماحولياتي نظام جي مجموعي ڪارڪردگي ۽ حياتياتي تنوع تي منفي اثر وجهي ٿي، انهن کي ڪڏهن ڪڏهن ٻوٽي گاهه به سمجهيو وڃي ٿو.<ref>{{Cite book |last=Nakano |first=Michelle |url=https://kpu.pressbooks.pub/plant-identification/chapter/characteristics-of-weedy-species/ |title=Red Seal Landscape Horticulturist Identify Plants and Plant Requirements |date=13 February 2020 |publisher=Kwantlen Polytechnic University |chapter=21: Characteristics of weedy species}}</ref> <ref name="Janick 1979 308">{{Cite book |last=Janick |first=Jules |url=https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 |title=Horticultural Science |publisher=W.H. Freeman |year=1979 |isbn=0-7167-1031-5 |edition=3rd |location=San Francisco |page=[https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 308]}}</ref> [[درجابندي (حياتيات)|ٽيڪسونومي]] طور تي، اصطلاح "گاهه" (weed) جي ڪا به نباتاتي اهميت ناهي، ڇاڪاڻ ته ٻوٽو جيڪو هڪ حوالي سان هڪ گاهه آهي، اهو اصل گاهه ناهي جڏهن اهڙي صورتحال ۾ پوکيو وڃي جتي ان جي ضرورت هجي. ڪجھ ٻوٽا جيڪي وڏي پيماني تي گاهه (weed) سمجهيا وڃن ٿا، اهي جان بوجھ ڪري باغن ۽ ٻين پوکيل هنڌن تي پوکيا ويندا آهن. انهيءَ ڪري، ڪجهه ٻوٽن کي ڪڏهن ڪڏهن فائديمند گاههسڏيو ويندو آهي. ساڳئي طرح، پوئين فصل مان رضاڪار ٻوٽا جڏهن ايندڙ فصل ۾ پوکيا ويندا آهن ته انهن کي گاهه سمجهيو ويندو آهي. تنهن ڪري، ساڳئي ٻوٽن لاءِ متبادل نالو ڏيڻ ۾، ڪاسموپوليٽن نوعون، رضاڪار، "خودڪش شهري نباتات" وغيره شامل ٿي سگهن ٿا.<ref>{{Cite book |last=Stromberg |first=Juliet C. |title=Bringing Home the Wild: A Riparian Garden in a Southwest City |publisher=University of Arizona Press |year=2023 |isbn=978-0-8165-5028-9 |location=Tucson |page=29 |language=en-us |author-link=Juliet Stromberg}}</ref> جيتوڻيڪ ڪو ٻوٽو هڪ گاهه (weed) آهي يا نه، اهو تناظر تي منحصر آهي، ٻوٽا جن کي عام طور تي گاهه (weed) طور بيان ڪيو ويندو آهي، اها وسيع طور تي حياتياتي خاصيتون شيئر ڪن ٿا جيڪيون انهن کي خراب ماحول ۾ وڌڻ جي اجازت ڏين ٿيون ۽ خاص طور تي انهن کي تباهه ڪرڻ يا ختم ڪرڻ ڏکيو آهي. خاص طور تي، گاهه انساني انتظام هيٺ اهڙي طرح وڌڻ لاءِ ترتيب ڏنل آهن جيئن ارادي طور تي پوکيل ٻوٽا. <ref name="bridges">{{Cite journal|last=Bridges|first=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|date=1994}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBridges1994">Bridges, David C. (1994). "Impact of Weeds on Human Endeavors". ''Weed Technology''. '''8''' (2): <span class="nowrap">392–</span>395. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1994WeedT...8..392B 1994WeedT...8..392B]. [[ڊجيٽل آبجيڪٽ آئڊنٽيفائر|doi]]:[[doi:10.1017/S0890037X00038987|10.1017/S0890037X00038987]]. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3988124 3988124]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:90116503 90116503].</cite></ref> زمين تي زراعت جي شروعات کان وٺي، زرعي گاهه انساني فصلن ۽ زرعي نظامن سان گڏجي ارتقا پذير ٿيون آهن ۽ ڪجهه کي زرعي ماحول ۾ انهن جي مناسب هجڻ جي ظاهر ٿيڻ کان پوءِ پاڻ فصلن ۾ پاليو ويو آهي. <ref name="Co-evolution">{{Cite journal|last1=Guglielmini|first1=A.C.|last2=Ghersa|first2=C.M.|last3=Satorre|first3=Emilio Horacio|title=Co-evolution of domesticated crops and associated weeds|journal=Ecologia Austral|date=2007|volume=17|issue=1}}</ref> وڌيڪ وسيع طور تي، ڪڏهن ڪڏهن اصطلاح گاهه (<small>weed</small>) کي ٻوٽن جي [[ڪنگڊم (حياتيات)|بادشاهت]] کان ٻاهر جي [[نوع (حياتيات)|نوعن]] لاءِ ناگوار طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي، اهي نوعون جيڪا مختلف ماحول ۾ زنده رهي سگهن ٿيون ۽ جلدي ٻيهر پيدا ٿي سگهن ٿيون؛ هن لحاظ کان اهو [[انسان|انسانن]] تي به لاڳو ڪيو ويو آهي. <ref name="Quammen">{{Citation|title=Planet of Weeds|date=October 1998|quote=November 15, 2012|archive-url=May 13, 2019}}</ref> زراعت ۽ [[فن باغباني|باغباني]] ۾ گاهه جو ڪنٽرول اهم آهي. طريقن ۾ [[ڪوڏر|کڏن]] سان هٿ سان گوڏائي، ڪلٽيوٽرز سان بجلي سان گوڏائي، ملچ يا مٽي جي شمسي توانائي سان ٻارڻ، تيز گرمي سان موتمار مرجھائڻ، ساڙڻ يا جڙي ٻوٽين جي دوائن سان ڪيميائي حملي ۽ فصل جي گردش ۽ ٻوٽن جي آبادي کي گهٽائڻ لاءِ زمين کي صاف ڪرڻ جهڙا طريقا شامل آهن. ==پڻ ڏسو== * [[ڀنگ]] * [[گاهه جا ميدان]] * [[ناگوار نوعون]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|Weeds (plants)}} * [http://www.issg.org/ IUCN Invasive Species Specialist Group] * [http://weeds.nmsu.edu/ New Mexico State University Weeds Page (includes identification tool)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230314195209/https://weeds.nmsu.edu/ |date=2023-03-14 }} * [http://eppws.nmsu.edu/ New Mexico State University Department of Entomology Plant Pathology and Weed Science] * [http://www.issg.org/database/welcome/ Global Invasive Species Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105230041/http://www.issg.org/database/welcome/ |date=2010-11-05 }} * [https://definedterm.com/a/definition/200717 "Volunteer Plant" definition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810075705/https://definedterm.com/a/definition/200717 |date=2020-08-10 }} * [http://keys.lucidcentral.org/keys/v3/invasive_terrestric_plants/ Lucid Multi-access key to invasive terrestrial plants in Europe] (140 species, 41 characters) *[https://www.business.qld.gov.au/industries/farms-fishing-forestry/agriculture/land-management/health-pests-weeds-diseases/weeds-diseases/identification Lucid multi-access key: Weeds of Australia Identification Tool.] Queensland Government. (1021 species, 55 characters) {{Authority control}} [[زمرو:جنگلي گاهه| ]] [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:ٻوٽا ۽ انسان]] [[زمرو:پوکن کي نقصان ڏيندڙ]] [[زمرو:زراعت جا ماحولياتي اثر]] [[زمرو:باغن کي نقصان ڏيندڙ]] [[زمرو:قدرتي آفتون]] sakorkifnzwz41dvkj73jwf5pp1hxo7 404808 404795 2026-08-20T04:48:35Z Ibne maryam 17680 404808 wikitext text/x-wiki {{Hatnote group|{{for|the drug|ڀنگ}}{{ٻيا استعمال}} }} [[File:Stairs_with_weed.jpg|ساڄو|thumb|ڪنڪريٽ جي ڏاڪڻين جي دڙن ۾ اُڀرندڙ گاهه (Weed) ايپيلوبيم روزيم، چيليڊونيم ميجس، ''آڪساليس ڪارنيڪولاٽا''، ''پلانٽيگو ميجر.'']] هڪ '''ٻوٽي''' '''گاهه''' (weed) هڪ اهڙو [[ٻوٽا|ٻوٽو]] آهي جيڪو ڪنهن خاص صورتحال ۾ ناپسنديده سمجهيو ويندو آهي، جتي اهو انساني ترجيحن، ضرورتن، يا مقصدن سان ٽڪراءُ ۾ اچي ٿو. <ref name="bridges">{{Cite journal|last1=Bridges|first1=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|journal=Weed Technology|date=1994|volume=8|issue=2|pages=392–395|doi=10.1017/S0890037X00038987|bibcode=1994WeedT...8..392B}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=June 2009}}</ref> اهي ٻوٽا جيڪا اهڙي خاصيتون رکن ٿا جيڪيون انهن کي خطرناڪ، جمالياتي طور تي ناپسنديده، منظم ماحول ۾ ڪنٽرول ڪرڻ ڏکيو يا ٻي صورت ۾ [[زراعت|زرعي زمين]]، آرچڏ، [[باغ|باغن]]، لان، [[پارڪ|پارڪن]]، تفريحي جڳهن، رهائشي علائقن ۽ صنعتي علائقن ۾ ناپسنديده بڻائين ٿيون، انهن سڀني کي ٻوٽي گاهه سمجهي سگهجي ٿو. <ref name="SnohomishEx" /> <ref name="JRHarlan" /> [[زراعت]] ۾ گاهه جو تصور خاص طور تي اهم آهي، جتي [[فصل]] پوکڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ زمينن ۾ گاهه جي موجودگي پيداوار ۾ وڏو نقصان پهچائي سگهي ٿي. <ref name="GrandChallenge">{{Cite journal|last1=Chauhan|first1=BS|title=Grand Challenges in Weed Management|journal=Front. Agron.|date=2020|volume=1|issue=3|doi=10.3389/fagro.2019.00003|bibcode=2020FrAgr...1....3C|jstor=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFChauhan2020">Chauhan, BS (2020). [[doi:10.3389/fagro.2019.00003|"Grand Challenges in Weed Management"]]. ''Front. Agron''. '''1''' (3) 3. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2020FrAgr...1....3C 2020FrAgr...1....3C]. [[ڊجيٽل آبجيڪٽ آئڊنٽيفائر|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.3389/fagro.2019.00003|10.3389/fagro.2019.00003]]</span>.</cite></ref> [[جارح جنسون|حملا آور نوعون]]، ٻوٽا جيڪي هڪ اهڙي ماحول ۾ متعارف ڪرايا ويا آهن جتي انهن جي موجودگي ماحولياتي نظام جي مجموعي ڪارڪردگي ۽ حياتياتي تنوع تي منفي اثر وجهي ٿي، انهن کي ڪڏهن ڪڏهن ٻوٽي گاهه به سمجهيو وڃي ٿو.<ref>{{Cite book |last=Nakano |first=Michelle |url=https://kpu.pressbooks.pub/plant-identification/chapter/characteristics-of-weedy-species/ |title=Red Seal Landscape Horticulturist Identify Plants and Plant Requirements |date=13 February 2020 |publisher=Kwantlen Polytechnic University |chapter=21: Characteristics of weedy species}}</ref> <ref name="Janick 1979 308">{{Cite book |last=Janick |first=Jules |url=https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 |title=Horticultural Science |publisher=W.H. Freeman |year=1979 |isbn=0-7167-1031-5 |edition=3rd |location=San Francisco |page=[https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 308]}}</ref> [[درجابندي (حياتيات)|ٽيڪسونومي]] طور تي، اصطلاح "گاهه" (weed) جي ڪا به نباتاتي اهميت ناهي، ڇاڪاڻ ته ٻوٽو جيڪو هڪ حوالي سان هڪ گاهه آهي، اهو اصل گاهه ناهي جڏهن اهڙي صورتحال ۾ پوکيو وڃي جتي ان جي ضرورت هجي. ڪجھ ٻوٽا جيڪي وڏي پيماني تي گاهه (weed) سمجهيا وڃن ٿا، اهي جان بوجھ ڪري باغن ۽ ٻين پوکيل هنڌن تي پوکيا ويندا آهن. انهيءَ ڪري، ڪجهه ٻوٽن کي ڪڏهن ڪڏهن فائديمند گاههسڏيو ويندو آهي. ساڳئي طرح، پوئين فصل مان رضاڪار ٻوٽا جڏهن ايندڙ فصل ۾ پوکيا ويندا آهن ته انهن کي گاهه سمجهيو ويندو آهي. تنهن ڪري، ساڳئي ٻوٽن لاءِ متبادل نالو ڏيڻ ۾، ڪاسموپوليٽن نوعون، رضاڪار، "خودڪش شهري نباتات" وغيره شامل ٿي سگهن ٿا.<ref>{{Cite book |last=Stromberg |first=Juliet C. |title=Bringing Home the Wild: A Riparian Garden in a Southwest City |publisher=University of Arizona Press |year=2023 |isbn=978-0-8165-5028-9 |location=Tucson |page=29 |language=en-us |author-link=Juliet Stromberg}}</ref> جيتوڻيڪ ڪو ٻوٽو هڪ گاهه (weed) آهي يا نه، اهو تناظر تي منحصر آهي، ٻوٽا جن کي عام طور تي گاهه (weed) طور بيان ڪيو ويندو آهي، اها وسيع طور تي حياتياتي خاصيتون شيئر ڪن ٿا جيڪيون انهن کي خراب ماحول ۾ وڌڻ جي اجازت ڏين ٿيون ۽ خاص طور تي انهن کي تباهه ڪرڻ يا ختم ڪرڻ ڏکيو آهي. خاص طور تي، گاهه انساني انتظام هيٺ اهڙي طرح وڌڻ لاءِ ترتيب ڏنل آهن جيئن ارادي طور تي پوکيل ٻوٽا. <ref name="bridges">{{Cite journal|last=Bridges|first=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|date=1994}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBridges1994">Bridges, David C. (1994). "Impact of Weeds on Human Endeavors". ''Weed Technology''. '''8''' (2): <span class="nowrap">392–</span>395. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1994WeedT...8..392B 1994WeedT...8..392B]. [[ڊجيٽل آبجيڪٽ آئڊنٽيفائر|doi]]:[[doi:10.1017/S0890037X00038987|10.1017/S0890037X00038987]]. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3988124 3988124]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:90116503 90116503].</cite></ref> زمين تي زراعت جي شروعات کان وٺي، زرعي گاهه انساني فصلن ۽ زرعي نظامن سان گڏجي ارتقا پذير ٿيون آهن ۽ ڪجهه کي زرعي ماحول ۾ انهن جي مناسب هجڻ جي ظاهر ٿيڻ کان پوءِ پاڻ فصلن ۾ پاليو ويو آهي. <ref name="Co-evolution">{{Cite journal|last1=Guglielmini|first1=A.C.|last2=Ghersa|first2=C.M.|last3=Satorre|first3=Emilio Horacio|title=Co-evolution of domesticated crops and associated weeds|journal=Ecologia Austral|date=2007|volume=17|issue=1}}</ref> وڌيڪ وسيع طور تي، ڪڏهن ڪڏهن اصطلاح گاهه (<small>weed</small>) کي ٻوٽن جي [[ڪنگڊم (حياتيات)|بادشاهت]] کان ٻاهر جي [[نوع (حياتيات)|نوعن]] لاءِ ناگوار طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي، اهي نوعون جيڪا مختلف ماحول ۾ زنده رهي سگهن ٿيون ۽ جلدي ٻيهر پيدا ٿي سگهن ٿيون؛ هن لحاظ کان اهو [[انسان|انسانن]] تي به لاڳو ڪيو ويو آهي. <ref name="Quammen">{{Citation|title=Planet of Weeds|date=October 1998|quote=November 15, 2012|archive-url=May 13, 2019}}</ref> زراعت ۽ [[فن باغباني|باغباني]] ۾ گاهه جو ڪنٽرول اهم آهي. طريقن ۾ [[ڪوڏر|کڏن]] سان هٿ سان گوڏائي، ڪلٽيوٽرز سان بجلي سان گوڏائي، ملچ يا مٽي جي شمسي توانائي سان ٻارڻ، تيز گرمي سان موتمار مرجھائڻ، ساڙڻ يا جڙي ٻوٽين جي دوائن سان ڪيميائي حملي ۽ فصل جي گردش ۽ ٻوٽن جي آبادي کي گهٽائڻ لاءِ زمين کي صاف ڪرڻ جهڙا طريقا شامل آهن. ==پڻ ڏسو== * [[ڀنگ]] * [[گاهه جا ميدان]] * [[ناگوار نوعون]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|Weeds (plants)}} * [http://www.issg.org/ IUCN Invasive Species Specialist Group] * [http://weeds.nmsu.edu/ New Mexico State University Weeds Page (includes identification tool)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230314195209/https://weeds.nmsu.edu/ |date=2023-03-14 }} * [http://eppws.nmsu.edu/ New Mexico State University Department of Entomology Plant Pathology and Weed Science] * [http://www.issg.org/database/welcome/ Global Invasive Species Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105230041/http://www.issg.org/database/welcome/ |date=2010-11-05 }} * [https://definedterm.com/a/definition/200717 "Volunteer Plant" definition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810075705/https://definedterm.com/a/definition/200717 |date=2020-08-10 }} * [http://keys.lucidcentral.org/keys/v3/invasive_terrestric_plants/ Lucid Multi-access key to invasive terrestrial plants in Europe] (140 species, 41 characters) *[https://www.business.qld.gov.au/industries/farms-fishing-forestry/agriculture/land-management/health-pests-weeds-diseases/weeds-diseases/identification Lucid multi-access key: Weeds of Australia Identification Tool.] Queensland Government. (1021 species, 55 characters) {{Authority control}} [[زمرو:جنگلي گاهه| ]] [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:قدرتي آفتون]] [[زمرو:ٻوٽا ۽ انسان]] [[زمرو:باغن کي نقصان ڏيندڙ]] [[زمرو:زراعت جا ماحولياتي اثر]] [[زمرو:پوکڻ کي نقصان پهچائڻ وارا]] 7jpcyh877ijfse1z22fyfyltpntsj0k 404809 404808 2026-08-20T04:49:54Z Ibne maryam 17680 /* پڻ ڏسو */ 404809 wikitext text/x-wiki {{Hatnote group|{{for|the drug|ڀنگ}}{{ٻيا استعمال}} }} [[File:Stairs_with_weed.jpg|ساڄو|thumb|ڪنڪريٽ جي ڏاڪڻين جي دڙن ۾ اُڀرندڙ گاهه (Weed) ايپيلوبيم روزيم، چيليڊونيم ميجس، ''آڪساليس ڪارنيڪولاٽا''، ''پلانٽيگو ميجر.'']] هڪ '''ٻوٽي''' '''گاهه''' (weed) هڪ اهڙو [[ٻوٽا|ٻوٽو]] آهي جيڪو ڪنهن خاص صورتحال ۾ ناپسنديده سمجهيو ويندو آهي، جتي اهو انساني ترجيحن، ضرورتن، يا مقصدن سان ٽڪراءُ ۾ اچي ٿو. <ref name="bridges">{{Cite journal|last1=Bridges|first1=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|journal=Weed Technology|date=1994|volume=8|issue=2|pages=392–395|doi=10.1017/S0890037X00038987|bibcode=1994WeedT...8..392B}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=June 2009}}</ref> اهي ٻوٽا جيڪا اهڙي خاصيتون رکن ٿا جيڪيون انهن کي خطرناڪ، جمالياتي طور تي ناپسنديده، منظم ماحول ۾ ڪنٽرول ڪرڻ ڏکيو يا ٻي صورت ۾ [[زراعت|زرعي زمين]]، آرچڏ، [[باغ|باغن]]، لان، [[پارڪ|پارڪن]]، تفريحي جڳهن، رهائشي علائقن ۽ صنعتي علائقن ۾ ناپسنديده بڻائين ٿيون، انهن سڀني کي ٻوٽي گاهه سمجهي سگهجي ٿو. <ref name="SnohomishEx" /> <ref name="JRHarlan" /> [[زراعت]] ۾ گاهه جو تصور خاص طور تي اهم آهي، جتي [[فصل]] پوکڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ زمينن ۾ گاهه جي موجودگي پيداوار ۾ وڏو نقصان پهچائي سگهي ٿي. <ref name="GrandChallenge">{{Cite journal|last1=Chauhan|first1=BS|title=Grand Challenges in Weed Management|journal=Front. Agron.|date=2020|volume=1|issue=3|doi=10.3389/fagro.2019.00003|bibcode=2020FrAgr...1....3C|jstor=free}}</ref> [[جارح جنسون|حملا آور نوعون]]، ٻوٽا جيڪي هڪ اهڙي ماحول ۾ متعارف ڪرايا ويا آهن جتي انهن جي موجودگي ماحولياتي نظام جي مجموعي ڪارڪردگي ۽ حياتياتي تنوع تي منفي اثر وجهي ٿي، انهن کي ڪڏهن ڪڏهن ٻوٽي گاهه به سمجهيو وڃي ٿو.<ref>{{Cite book |last=Nakano |first=Michelle |url=https://kpu.pressbooks.pub/plant-identification/chapter/characteristics-of-weedy-species/ |title=Red Seal Landscape Horticulturist Identify Plants and Plant Requirements |date=13 February 2020 |publisher=Kwantlen Polytechnic University |chapter=21: Characteristics of weedy species}}</ref> <ref name="Janick 1979 308">{{Cite book |last=Janick |first=Jules |url=https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 |title=Horticultural Science |publisher=W.H. Freeman |year=1979 |isbn=0-7167-1031-5 |edition=3rd |location=San Francisco |page=[https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 308]}}</ref> [[درجابندي (حياتيات)|ٽيڪسونومي]] طور تي، اصطلاح "گاهه" (weed) جي ڪا به نباتاتي اهميت ناهي، ڇاڪاڻ ته ٻوٽو جيڪو هڪ حوالي سان هڪ گاهه آهي، اهو اصل گاهه ناهي جڏهن اهڙي صورتحال ۾ پوکيو وڃي جتي ان جي ضرورت هجي. ڪجھ ٻوٽا جيڪي وڏي پيماني تي گاهه (weed) سمجهيا وڃن ٿا، اهي جان بوجھ ڪري باغن ۽ ٻين پوکيل هنڌن تي پوکيا ويندا آهن. انهيءَ ڪري، ڪجهه ٻوٽن کي ڪڏهن ڪڏهن فائديمند گاههسڏيو ويندو آهي. ساڳئي طرح، پوئين فصل مان رضاڪار ٻوٽا جڏهن ايندڙ فصل ۾ پوکيا ويندا آهن ته انهن کي گاهه سمجهيو ويندو آهي. تنهن ڪري، ساڳئي ٻوٽن لاءِ متبادل نالو ڏيڻ ۾، ڪاسموپوليٽن نوعون، رضاڪار، "خودڪش شهري نباتات" وغيره شامل ٿي سگهن ٿا.<ref>{{Cite book |last=Stromberg |first=Juliet C. |title=Bringing Home the Wild: A Riparian Garden in a Southwest City |publisher=University of Arizona Press |year=2023 |isbn=978-0-8165-5028-9 |location=Tucson |page=29 |language=en-us |author-link=Juliet Stromberg}}</ref> جيتوڻيڪ ڪو ٻوٽو هڪ گاهه (weed) آهي يا نه، اهو تناظر تي منحصر آهي، ٻوٽا جن کي عام طور تي گاهه (weed) طور بيان ڪيو ويندو آهي، اها وسيع طور تي حياتياتي خاصيتون شيئر ڪن ٿا جيڪيون انهن کي خراب ماحول ۾ وڌڻ جي اجازت ڏين ٿيون ۽ خاص طور تي انهن کي تباهه ڪرڻ يا ختم ڪرڻ ڏکيو آهي. خاص طور تي، گاهه انساني انتظام هيٺ اهڙي طرح وڌڻ لاءِ ترتيب ڏنل آهن جيئن ارادي طور تي پوکيل ٻوٽا. <ref name="bridges">{{Cite journal|last=Bridges|first=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|date=1994}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBridges1994">Bridges, David C. (1994). "Impact of Weeds on Human Endeavors". ''Weed Technology''. '''8''' (2): <span class="nowrap">392–</span>395. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1994WeedT...8..392B 1994WeedT...8..392B]. [[ڊجيٽل آبجيڪٽ آئڊنٽيفائر|doi]]:[[doi:10.1017/S0890037X00038987|10.1017/S0890037X00038987]]. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3988124 3988124]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:90116503 90116503].</cite></ref> زمين تي زراعت جي شروعات کان وٺي، زرعي گاهه انساني فصلن ۽ زرعي نظامن سان گڏجي ارتقا پذير ٿيون آهن ۽ ڪجهه کي زرعي ماحول ۾ انهن جي مناسب هجڻ جي ظاهر ٿيڻ کان پوءِ پاڻ فصلن ۾ پاليو ويو آهي. <ref name="Co-evolution">{{Cite journal|last1=Guglielmini|first1=A.C.|last2=Ghersa|first2=C.M.|last3=Satorre|first3=Emilio Horacio|title=Co-evolution of domesticated crops and associated weeds|journal=Ecologia Austral|date=2007|volume=17|issue=1}}</ref> وڌيڪ وسيع طور تي، ڪڏهن ڪڏهن اصطلاح گاهه (<small>weed</small>) کي ٻوٽن جي [[ڪنگڊم (حياتيات)|بادشاهت]] کان ٻاهر جي [[نوع (حياتيات)|نوعن]] لاءِ ناگوار طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي، اهي نوعون جيڪا مختلف ماحول ۾ زنده رهي سگهن ٿيون ۽ جلدي ٻيهر پيدا ٿي سگهن ٿيون؛ هن لحاظ کان اهو [[انسان|انسانن]] تي به لاڳو ڪيو ويو آهي. <ref name="Quammen">{{Citation|title=Planet of Weeds|date=October 1998|quote=November 15, 2012|archive-url=May 13, 2019}}</ref> زراعت ۽ [[فن باغباني|باغباني]] ۾ گاهه جو ڪنٽرول اهم آهي. طريقن ۾ [[ڪوڏر|کڏن]] سان هٿ سان گوڏائي، ڪلٽيوٽرز سان بجلي سان گوڏائي، ملچ يا مٽي جي شمسي توانائي سان ٻارڻ، تيز گرمي سان موتمار مرجھائڻ، ساڙڻ يا جڙي ٻوٽين جي دوائن سان ڪيميائي حملي ۽ فصل جي گردش ۽ ٻوٽن جي آبادي کي گهٽائڻ لاءِ زمين کي صاف ڪرڻ جهڙا طريقا شامل آهن. ==پڻ ڏسو== * [[ڀنگ]] * [[گاهه]] * [[ناگوار نسلون|ناگوار نوعون]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|Weeds (plants)}} * [http://www.issg.org/ IUCN Invasive Species Specialist Group] * [http://weeds.nmsu.edu/ New Mexico State University Weeds Page (includes identification tool)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230314195209/https://weeds.nmsu.edu/ |date=2023-03-14 }} * [http://eppws.nmsu.edu/ New Mexico State University Department of Entomology Plant Pathology and Weed Science] * [http://www.issg.org/database/welcome/ Global Invasive Species Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105230041/http://www.issg.org/database/welcome/ |date=2010-11-05 }} * [https://definedterm.com/a/definition/200717 "Volunteer Plant" definition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810075705/https://definedterm.com/a/definition/200717 |date=2020-08-10 }} * [http://keys.lucidcentral.org/keys/v3/invasive_terrestric_plants/ Lucid Multi-access key to invasive terrestrial plants in Europe] (140 species, 41 characters) *[https://www.business.qld.gov.au/industries/farms-fishing-forestry/agriculture/land-management/health-pests-weeds-diseases/weeds-diseases/identification Lucid multi-access key: Weeds of Australia Identification Tool.] Queensland Government. (1021 species, 55 characters) {{Authority control}} [[زمرو:جنگلي گاهه| ]] [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:قدرتي آفتون]] [[زمرو:ٻوٽا ۽ انسان]] [[زمرو:باغن کي نقصان ڏيندڙ]] [[زمرو:زراعت جا ماحولياتي اثر]] [[زمرو:پوکڻ کي نقصان پهچائڻ وارا]] dcokfr6sj0n9aacqi6ijs0l5bi0nsu0 404814 404809 2026-08-20T05:09:48Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[گاهه (Weed)]] کي [[جھنگلي گاهه]] ڏانھن چوريو 404809 wikitext text/x-wiki {{Hatnote group|{{for|the drug|ڀنگ}}{{ٻيا استعمال}} }} [[File:Stairs_with_weed.jpg|ساڄو|thumb|ڪنڪريٽ جي ڏاڪڻين جي دڙن ۾ اُڀرندڙ گاهه (Weed) ايپيلوبيم روزيم، چيليڊونيم ميجس، ''آڪساليس ڪارنيڪولاٽا''، ''پلانٽيگو ميجر.'']] هڪ '''ٻوٽي''' '''گاهه''' (weed) هڪ اهڙو [[ٻوٽا|ٻوٽو]] آهي جيڪو ڪنهن خاص صورتحال ۾ ناپسنديده سمجهيو ويندو آهي، جتي اهو انساني ترجيحن، ضرورتن، يا مقصدن سان ٽڪراءُ ۾ اچي ٿو. <ref name="bridges">{{Cite journal|last1=Bridges|first1=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|journal=Weed Technology|date=1994|volume=8|issue=2|pages=392–395|doi=10.1017/S0890037X00038987|bibcode=1994WeedT...8..392B}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=June 2009}}</ref> اهي ٻوٽا جيڪا اهڙي خاصيتون رکن ٿا جيڪيون انهن کي خطرناڪ، جمالياتي طور تي ناپسنديده، منظم ماحول ۾ ڪنٽرول ڪرڻ ڏکيو يا ٻي صورت ۾ [[زراعت|زرعي زمين]]، آرچڏ، [[باغ|باغن]]، لان، [[پارڪ|پارڪن]]، تفريحي جڳهن، رهائشي علائقن ۽ صنعتي علائقن ۾ ناپسنديده بڻائين ٿيون، انهن سڀني کي ٻوٽي گاهه سمجهي سگهجي ٿو. <ref name="SnohomishEx" /> <ref name="JRHarlan" /> [[زراعت]] ۾ گاهه جو تصور خاص طور تي اهم آهي، جتي [[فصل]] پوکڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ زمينن ۾ گاهه جي موجودگي پيداوار ۾ وڏو نقصان پهچائي سگهي ٿي. <ref name="GrandChallenge">{{Cite journal|last1=Chauhan|first1=BS|title=Grand Challenges in Weed Management|journal=Front. Agron.|date=2020|volume=1|issue=3|doi=10.3389/fagro.2019.00003|bibcode=2020FrAgr...1....3C|jstor=free}}</ref> [[جارح جنسون|حملا آور نوعون]]، ٻوٽا جيڪي هڪ اهڙي ماحول ۾ متعارف ڪرايا ويا آهن جتي انهن جي موجودگي ماحولياتي نظام جي مجموعي ڪارڪردگي ۽ حياتياتي تنوع تي منفي اثر وجهي ٿي، انهن کي ڪڏهن ڪڏهن ٻوٽي گاهه به سمجهيو وڃي ٿو.<ref>{{Cite book |last=Nakano |first=Michelle |url=https://kpu.pressbooks.pub/plant-identification/chapter/characteristics-of-weedy-species/ |title=Red Seal Landscape Horticulturist Identify Plants and Plant Requirements |date=13 February 2020 |publisher=Kwantlen Polytechnic University |chapter=21: Characteristics of weedy species}}</ref> <ref name="Janick 1979 308">{{Cite book |last=Janick |first=Jules |url=https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 |title=Horticultural Science |publisher=W.H. Freeman |year=1979 |isbn=0-7167-1031-5 |edition=3rd |location=San Francisco |page=[https://archive.org/details/horticulturalsci0000jani_x4s4/page/308 308]}}</ref> [[درجابندي (حياتيات)|ٽيڪسونومي]] طور تي، اصطلاح "گاهه" (weed) جي ڪا به نباتاتي اهميت ناهي، ڇاڪاڻ ته ٻوٽو جيڪو هڪ حوالي سان هڪ گاهه آهي، اهو اصل گاهه ناهي جڏهن اهڙي صورتحال ۾ پوکيو وڃي جتي ان جي ضرورت هجي. ڪجھ ٻوٽا جيڪي وڏي پيماني تي گاهه (weed) سمجهيا وڃن ٿا، اهي جان بوجھ ڪري باغن ۽ ٻين پوکيل هنڌن تي پوکيا ويندا آهن. انهيءَ ڪري، ڪجهه ٻوٽن کي ڪڏهن ڪڏهن فائديمند گاههسڏيو ويندو آهي. ساڳئي طرح، پوئين فصل مان رضاڪار ٻوٽا جڏهن ايندڙ فصل ۾ پوکيا ويندا آهن ته انهن کي گاهه سمجهيو ويندو آهي. تنهن ڪري، ساڳئي ٻوٽن لاءِ متبادل نالو ڏيڻ ۾، ڪاسموپوليٽن نوعون، رضاڪار، "خودڪش شهري نباتات" وغيره شامل ٿي سگهن ٿا.<ref>{{Cite book |last=Stromberg |first=Juliet C. |title=Bringing Home the Wild: A Riparian Garden in a Southwest City |publisher=University of Arizona Press |year=2023 |isbn=978-0-8165-5028-9 |location=Tucson |page=29 |language=en-us |author-link=Juliet Stromberg}}</ref> جيتوڻيڪ ڪو ٻوٽو هڪ گاهه (weed) آهي يا نه، اهو تناظر تي منحصر آهي، ٻوٽا جن کي عام طور تي گاهه (weed) طور بيان ڪيو ويندو آهي، اها وسيع طور تي حياتياتي خاصيتون شيئر ڪن ٿا جيڪيون انهن کي خراب ماحول ۾ وڌڻ جي اجازت ڏين ٿيون ۽ خاص طور تي انهن کي تباهه ڪرڻ يا ختم ڪرڻ ڏکيو آهي. خاص طور تي، گاهه انساني انتظام هيٺ اهڙي طرح وڌڻ لاءِ ترتيب ڏنل آهن جيئن ارادي طور تي پوکيل ٻوٽا. <ref name="bridges">{{Cite journal|last=Bridges|first=David C.|title=Impact of Weeds on Human Endeavors|date=1994}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBridges1994">Bridges, David C. (1994). "Impact of Weeds on Human Endeavors". ''Weed Technology''. '''8''' (2): <span class="nowrap">392–</span>395. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1994WeedT...8..392B 1994WeedT...8..392B]. [[ڊجيٽل آبجيڪٽ آئڊنٽيفائر|doi]]:[[doi:10.1017/S0890037X00038987|10.1017/S0890037X00038987]]. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/3988124 3988124]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:90116503 90116503].</cite></ref> زمين تي زراعت جي شروعات کان وٺي، زرعي گاهه انساني فصلن ۽ زرعي نظامن سان گڏجي ارتقا پذير ٿيون آهن ۽ ڪجهه کي زرعي ماحول ۾ انهن جي مناسب هجڻ جي ظاهر ٿيڻ کان پوءِ پاڻ فصلن ۾ پاليو ويو آهي. <ref name="Co-evolution">{{Cite journal|last1=Guglielmini|first1=A.C.|last2=Ghersa|first2=C.M.|last3=Satorre|first3=Emilio Horacio|title=Co-evolution of domesticated crops and associated weeds|journal=Ecologia Austral|date=2007|volume=17|issue=1}}</ref> وڌيڪ وسيع طور تي، ڪڏهن ڪڏهن اصطلاح گاهه (<small>weed</small>) کي ٻوٽن جي [[ڪنگڊم (حياتيات)|بادشاهت]] کان ٻاهر جي [[نوع (حياتيات)|نوعن]] لاءِ ناگوار طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي، اهي نوعون جيڪا مختلف ماحول ۾ زنده رهي سگهن ٿيون ۽ جلدي ٻيهر پيدا ٿي سگهن ٿيون؛ هن لحاظ کان اهو [[انسان|انسانن]] تي به لاڳو ڪيو ويو آهي. <ref name="Quammen">{{Citation|title=Planet of Weeds|date=October 1998|quote=November 15, 2012|archive-url=May 13, 2019}}</ref> زراعت ۽ [[فن باغباني|باغباني]] ۾ گاهه جو ڪنٽرول اهم آهي. طريقن ۾ [[ڪوڏر|کڏن]] سان هٿ سان گوڏائي، ڪلٽيوٽرز سان بجلي سان گوڏائي، ملچ يا مٽي جي شمسي توانائي سان ٻارڻ، تيز گرمي سان موتمار مرجھائڻ، ساڙڻ يا جڙي ٻوٽين جي دوائن سان ڪيميائي حملي ۽ فصل جي گردش ۽ ٻوٽن جي آبادي کي گهٽائڻ لاءِ زمين کي صاف ڪرڻ جهڙا طريقا شامل آهن. ==پڻ ڏسو== * [[ڀنگ]] * [[گاهه]] * [[ناگوار نسلون|ناگوار نوعون]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|Weeds (plants)}} * [http://www.issg.org/ IUCN Invasive Species Specialist Group] * [http://weeds.nmsu.edu/ New Mexico State University Weeds Page (includes identification tool)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230314195209/https://weeds.nmsu.edu/ |date=2023-03-14 }} * [http://eppws.nmsu.edu/ New Mexico State University Department of Entomology Plant Pathology and Weed Science] * [http://www.issg.org/database/welcome/ Global Invasive Species Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105230041/http://www.issg.org/database/welcome/ |date=2010-11-05 }} * [https://definedterm.com/a/definition/200717 "Volunteer Plant" definition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810075705/https://definedterm.com/a/definition/200717 |date=2020-08-10 }} * [http://keys.lucidcentral.org/keys/v3/invasive_terrestric_plants/ Lucid Multi-access key to invasive terrestrial plants in Europe] (140 species, 41 characters) *[https://www.business.qld.gov.au/industries/farms-fishing-forestry/agriculture/land-management/health-pests-weeds-diseases/weeds-diseases/identification Lucid multi-access key: Weeds of Australia Identification Tool.] Queensland Government. (1021 species, 55 characters) {{Authority control}} [[زمرو:جنگلي گاهه| ]] [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:قدرتي آفتون]] [[زمرو:ٻوٽا ۽ انسان]] [[زمرو:باغن کي نقصان ڏيندڙ]] [[زمرو:زراعت جا ماحولياتي اثر]] [[زمرو:پوکڻ کي نقصان پهچائڻ وارا]] dcokfr6sj0n9aacqi6ijs0l5bi0nsu0 14 101663 404796 2026-08-20T04:37:19Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:ٻوٽا ۽ انسان]] [[زمرو:پوکن کي نقصان ڏيندڙ]] [[زمرو:زراعت جا ماحولياتي اثر]] [[زمرو:باغن کي نقصان ڏيندڙ]] [[زمرو:قدرتي آفتون]] 404796 wikitext text/x-wiki [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:ٻوٽا ۽ انسان]] [[زمرو:پوکن کي نقصان ڏيندڙ]] [[زمرو:زراعت جا ماحولياتي اثر]] [[زمرو:باغن کي نقصان ڏيندڙ]] [[زمرو:قدرتي آفتون]] f5bsrt8dtpslo8wv3bcxxvxlafr4ycb 404807 404796 2026-08-20T04:46:34Z Ibne maryam 17680 404807 wikitext text/x-wiki [[زمرو:گاهه]] [[زمرو:قدرتي آفتون]] qb9d3xtxizi7k0hyxdp9247nnspzu9g 14 101664 404797 2026-08-20T04:38:12Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ٻوٽا]] 404797 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ٻوٽا]] cd3egj50s2nex4k8wczx0hrnxpxni61 14 101665 404798 2026-08-20T04:39:02Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:انسان]] 404798 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:انسان]] h4tv67tvls9vx546pbcw4ey67vqaz39 404799 404798 2026-08-20T04:40:44Z Ibne maryam 17680 /* */ 404799 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:انساني ماحوليات]] 4mx0a9guh2u7kta6ywgt2lf8rpvkyxk 14 101666 404800 2026-08-20T04:42:16Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ماحول]] [[زمرو:زراعت]] 404800 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ماحول]] [[زمرو:زراعت]] h7peo83kup8x7ppslre8ttnyssb335h 404801 404800 2026-08-20T04:42:37Z Ibne maryam 17680 removed [[Category:ماحول]]; added [[Category:ماحول بلحاظ موضوع]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404801 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ماحول بلحاظ موضوع]] [[زمرو:زراعت]] h05javge0bg0zgll5yyzwzlgq03rfim 14 101667 404802 2026-08-20T04:43:42Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:پوکون]] [[زمرو:قدرتي آفتون]] 404802 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پوکون]] [[زمرو:قدرتي آفتون]] jqoknu9xn6gprphdysdtvuhgta8449z 404803 404802 2026-08-20T04:44:10Z Ibne maryam 17680 removed [[Category:پوکون]]; added [[Category:پوک]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404803 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پوک]] [[زمرو:قدرتي آفتون]] pab6yr4pm972xu65pfdi26jjzf461li 404804 404803 2026-08-20T04:44:24Z Ibne maryam 17680 removed [[Category:پوک]]; added [[Category:پوکڻ کي نقصان پهچائڻ وارا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404804 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پوکڻ کي نقصان پهچائڻ وارا]] [[زمرو:قدرتي آفتون]] 6ybmydje0gr7a2lptu6b3l4z2jnw1if 404806 404804 2026-08-20T04:45:36Z Ibne maryam 17680 /* */ 404806 wikitext text/x-wiki [[زمرو:قدرتي آفتون]] o4iw0aeniwk6nigk60lv2swz5iyhkq1 14 101668 404805 2026-08-20T04:45:04Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:باغ]] [[زمرو:قدرتي آفتون]] 404805 wikitext text/x-wiki [[زمرو:باغ]] [[زمرو:قدرتي آفتون]] 7bhgc0p06caee30pu8fk4fw8t7kx0in 0 101669 404815 2026-08-20T05:09:48Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[گاهه (Weed)]] کي [[جھنگلي گاهه]] ڏانھن چوريو 404815 wikitext text/x-wiki #چوريو [[جھنگلي گاهه]] i9eiqy0076berx4dn0vnj4lohkbejrt 14 101670 404820 2026-08-20T05:18:16Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ٻوٽا]] 404820 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ٻوٽا]] cd3egj50s2nex4k8wczx0hrnxpxni61 14 101671 404821 2026-08-20T05:19:10Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:شڪليات]] 404821 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ٻوٽا]] [[زمرو:شڪليات]] s90qu35mgd1vcouugl3ztm6g85mw8bm 14 101672 404830 2026-08-20T09:02:23Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:سنڌ جي نباتات]] [[زمرو:پاڪستان جي پوکون]] 404830 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سنڌ جي نباتات]] [[زمرو:پاڪستان جي پوکون]] gdce6w9pgqzdgcar31sbbbfe78kvnwf 14 101673 404831 2026-08-20T09:03:06Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اناج]] [[زمرو:فصل]] [[زمرو:گاهه]] 404831 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اناج]] [[زمرو:فصل]] [[زمرو:گاهه]] cb5cy0rznrqffm1wciqj29ufu3l5s2g 0 101674 404834 2026-08-20T09:22:13Z Ibne maryam 17680 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1354823004|Cannabis sativa]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 404834 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cannabis sativa 2.jpg|image_caption=Female ''Cannabis sativa'', recreational/medicinal marijuana|genus=Cannabis|species=sativa|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision=* ''C. sativa'' subsp. ''sativa'' * [[Cannabis indica|''C. sativa'' subsp. ''indica'']] * [[Cannabis ruderalis|''C. sativa'' subsp. ''ruderalis'']]|italic_title=ڀنگ}} [[File:Male_sativa_flowers.jpg|کاٻو|thumb|گل ۾ نر ''ڪينابس ساٽيوا'']] '''ڀنگ ٻوٽي'''، جنهن کي انگريزي ۾ ڪينابس ساٽيوا (<small>Cannabis</small> <small>Sativa</small>) ۽ عربي ۾ قنب مزروع چيو ويندو آهي'''''،''''' هڪ سالياني جڙي ٻوٽي وارو [[گلن وارا ٻوٽا|گلن وارو ٻوٽو]] آهي. هن [[نوع (حياتيات)|نوع]] کي پهريون ڀيرو [[ڪارل لينئي|ڪارل لينيئس]] سال 1753ع ۾ درجه بندي ڪيو هو. <ref>Greg Green, ''The Cannabis Breeder's Bible'', Green Candy Press, 2005, pp. 15-16 {{ISBN|9781931160278}}</ref> مخصوص صفت "ستيوا" (''sativa)'' جو مطلب آهي 'پوکيل'. [[اوڀر ايشيا]] جو مقامي، هي ٻوٽو هاڻي وسيع پوک جي ڪري عالمي سطح تي ورهايل آهي. <ref name="FlorianKronkright1991">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 |title=The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials |vauthors=Florian ML, Kronkright DP, Norton RE |date=21 March 1991 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-160-1 |pages=49–}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlorianKronkrightNorton1991">Florian ML, Kronkright DP, Norton RE (21 March 1991). [https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 ''The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials'']. Getty Publications. pp.&nbsp;49–. [[عالمي معیاري ڪتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89236-160-1|<bdi>978-0-89236-160-1</bdi>]].</cite></ref> ان کي رڪارڊ ٿيل تاريخ جي هر دور ۾ پوکيو ويو آهي ۽ صنعتي فائبر، ٻج جي تيل، کاڌي ۽ دوائن جي ذريعن طور استعمال ڪيو ويو آهي. اهو [[چرس|تفريحي دوا]] (<small>Recreational</small> <small>drug</small>) طور ۽ مذهبي ۽ روحاني مقصدن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. سال 2011ع ۾، [[نوع (حياتيات)|نوع]] جو هڪ مڪمل ترتيب وار [[جينوم]] شايع ڪيو ويو آهي. dzsz3dcu81fj4rgl9junl8wjb4zvso2 404835 404834 2026-08-20T09:22:57Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ٻوٽا بلحاظ کنڊ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404835 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cannabis sativa 2.jpg|image_caption=Female ''Cannabis sativa'', recreational/medicinal marijuana|genus=Cannabis|species=sativa|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision=* ''C. sativa'' subsp. ''sativa'' * [[Cannabis indica|''C. sativa'' subsp. ''indica'']] * [[Cannabis ruderalis|''C. sativa'' subsp. ''ruderalis'']]|italic_title=ڀنگ}} [[File:Male_sativa_flowers.jpg|کاٻو|thumb|گل ۾ نر ''ڪينابس ساٽيوا'']] '''ڀنگ ٻوٽي'''، جنهن کي انگريزي ۾ ڪينابس ساٽيوا (<small>Cannabis</small> <small>Sativa</small>) ۽ عربي ۾ قنب مزروع چيو ويندو آهي'''''،''''' هڪ سالياني جڙي ٻوٽي وارو [[گلن وارا ٻوٽا|گلن وارو ٻوٽو]] آهي. هن [[نوع (حياتيات)|نوع]] کي پهريون ڀيرو [[ڪارل لينئي|ڪارل لينيئس]] سال 1753ع ۾ درجه بندي ڪيو هو. <ref>Greg Green, ''The Cannabis Breeder's Bible'', Green Candy Press, 2005, pp. 15-16 {{ISBN|9781931160278}}</ref> مخصوص صفت "ستيوا" (''sativa)'' جو مطلب آهي 'پوکيل'. [[اوڀر ايشيا]] جو مقامي، هي ٻوٽو هاڻي وسيع پوک جي ڪري عالمي سطح تي ورهايل آهي. <ref name="FlorianKronkright1991">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 |title=The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials |vauthors=Florian ML, Kronkright DP, Norton RE |date=21 March 1991 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-160-1 |pages=49–}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlorianKronkrightNorton1991">Florian ML, Kronkright DP, Norton RE (21 March 1991). [https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 ''The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials'']. Getty Publications. pp.&nbsp;49–. [[عالمي معیاري ڪتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89236-160-1|<bdi>978-0-89236-160-1</bdi>]].</cite></ref> ان کي رڪارڊ ٿيل تاريخ جي هر دور ۾ پوکيو ويو آهي ۽ صنعتي فائبر، ٻج جي تيل، کاڌي ۽ دوائن جي ذريعن طور استعمال ڪيو ويو آهي. اهو [[چرس|تفريحي دوا]] (<small>Recreational</small> <small>drug</small>) طور ۽ مذهبي ۽ روحاني مقصدن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. سال 2011ع ۾، [[نوع (حياتيات)|نوع]] جو هڪ مڪمل ترتيب وار [[جينوم]] شايع ڪيو ويو آهي. [[زمرو:ٻوٽا بلحاظ کنڊ]] 1bc2dgs78tqcymayravfy84kckkkjiv 404836 404835 2026-08-20T09:23:34Z Ibne maryam 17680 removed [[Category:ٻوٽا بلحاظ کنڊ]]; added [[Category:طبي ٻوٽا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404836 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cannabis sativa 2.jpg|image_caption=Female ''Cannabis sativa'', recreational/medicinal marijuana|genus=Cannabis|species=sativa|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision=* ''C. sativa'' subsp. ''sativa'' * [[Cannabis indica|''C. sativa'' subsp. ''indica'']] * [[Cannabis ruderalis|''C. sativa'' subsp. ''ruderalis'']]|italic_title=ڀنگ}} [[File:Male_sativa_flowers.jpg|کاٻو|thumb|گل ۾ نر ''ڪينابس ساٽيوا'']] '''ڀنگ ٻوٽي'''، جنهن کي انگريزي ۾ ڪينابس ساٽيوا (<small>Cannabis</small> <small>Sativa</small>) ۽ عربي ۾ قنب مزروع چيو ويندو آهي'''''،''''' هڪ سالياني جڙي ٻوٽي وارو [[گلن وارا ٻوٽا|گلن وارو ٻوٽو]] آهي. هن [[نوع (حياتيات)|نوع]] کي پهريون ڀيرو [[ڪارل لينئي|ڪارل لينيئس]] سال 1753ع ۾ درجه بندي ڪيو هو. <ref>Greg Green, ''The Cannabis Breeder's Bible'', Green Candy Press, 2005, pp. 15-16 {{ISBN|9781931160278}}</ref> مخصوص صفت "ستيوا" (''sativa)'' جو مطلب آهي 'پوکيل'. [[اوڀر ايشيا]] جو مقامي، هي ٻوٽو هاڻي وسيع پوک جي ڪري عالمي سطح تي ورهايل آهي. <ref name="FlorianKronkright1991">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 |title=The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials |vauthors=Florian ML, Kronkright DP, Norton RE |date=21 March 1991 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-160-1 |pages=49–}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlorianKronkrightNorton1991">Florian ML, Kronkright DP, Norton RE (21 March 1991). [https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 ''The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials'']. Getty Publications. pp.&nbsp;49–. [[عالمي معیاري ڪتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89236-160-1|<bdi>978-0-89236-160-1</bdi>]].</cite></ref> ان کي رڪارڊ ٿيل تاريخ جي هر دور ۾ پوکيو ويو آهي ۽ صنعتي فائبر، ٻج جي تيل، کاڌي ۽ دوائن جي ذريعن طور استعمال ڪيو ويو آهي. اهو [[چرس|تفريحي دوا]] (<small>Recreational</small> <small>drug</small>) طور ۽ مذهبي ۽ روحاني مقصدن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. سال 2011ع ۾، [[نوع (حياتيات)|نوع]] جو هڪ مڪمل ترتيب وار [[جينوم]] شايع ڪيو ويو آهي. [[زمرو:طبي ٻوٽا]] 7ecvkk3uvw187d75fw7y2qob0v8r8cl 404837 404836 2026-08-20T09:23:55Z Ibne maryam 17680 added [[Category:منشيات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404837 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cannabis sativa 2.jpg|image_caption=Female ''Cannabis sativa'', recreational/medicinal marijuana|genus=Cannabis|species=sativa|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision=* ''C. sativa'' subsp. ''sativa'' * [[Cannabis indica|''C. sativa'' subsp. ''indica'']] * [[Cannabis ruderalis|''C. sativa'' subsp. ''ruderalis'']]|italic_title=ڀنگ}} [[File:Male_sativa_flowers.jpg|کاٻو|thumb|گل ۾ نر ''ڪينابس ساٽيوا'']] '''ڀنگ ٻوٽي'''، جنهن کي انگريزي ۾ ڪينابس ساٽيوا (<small>Cannabis</small> <small>Sativa</small>) ۽ عربي ۾ قنب مزروع چيو ويندو آهي'''''،''''' هڪ سالياني جڙي ٻوٽي وارو [[گلن وارا ٻوٽا|گلن وارو ٻوٽو]] آهي. هن [[نوع (حياتيات)|نوع]] کي پهريون ڀيرو [[ڪارل لينئي|ڪارل لينيئس]] سال 1753ع ۾ درجه بندي ڪيو هو. <ref>Greg Green, ''The Cannabis Breeder's Bible'', Green Candy Press, 2005, pp. 15-16 {{ISBN|9781931160278}}</ref> مخصوص صفت "ستيوا" (''sativa)'' جو مطلب آهي 'پوکيل'. [[اوڀر ايشيا]] جو مقامي، هي ٻوٽو هاڻي وسيع پوک جي ڪري عالمي سطح تي ورهايل آهي. <ref name="FlorianKronkright1991">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 |title=The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials |vauthors=Florian ML, Kronkright DP, Norton RE |date=21 March 1991 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-160-1 |pages=49–}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlorianKronkrightNorton1991">Florian ML, Kronkright DP, Norton RE (21 March 1991). [https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 ''The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials'']. Getty Publications. pp.&nbsp;49–. [[عالمي معیاري ڪتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89236-160-1|<bdi>978-0-89236-160-1</bdi>]].</cite></ref> ان کي رڪارڊ ٿيل تاريخ جي هر دور ۾ پوکيو ويو آهي ۽ صنعتي فائبر، ٻج جي تيل، کاڌي ۽ دوائن جي ذريعن طور استعمال ڪيو ويو آهي. اهو [[چرس|تفريحي دوا]] (<small>Recreational</small> <small>drug</small>) طور ۽ مذهبي ۽ روحاني مقصدن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. سال 2011ع ۾، [[نوع (حياتيات)|نوع]] جو هڪ مڪمل ترتيب وار [[جينوم]] شايع ڪيو ويو آهي. [[زمرو:طبي ٻوٽا]] [[زمرو:منشيات]] bc5r3iguplrfci05bsdlfaipdddm085 404838 404837 2026-08-20T09:27:46Z Ibne maryam 17680 /* */ 404838 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cannabis sativa 2.jpg|image_caption=Female ''Cannabis sativa'', recreational/medicinal marijuana|genus=Cannabis|species=sativa|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision=* ''C. sativa'' subsp. ''sativa'' * [[Cannabis indica|''C. sativa'' subsp. ''indica'']] * [[Cannabis ruderalis|''C. sativa'' subsp. ''ruderalis'']]|italic_title=ڀنگ}} [[File:Male_sativa_flowers.jpg|کاٻو|thumb|گل ۾ نر ''ڪينابس ساٽيوا'']] '''ڀنگ ٻوٽي'''، جنهن کي انگريزي ۾ ڪينابس ساٽيوا (<small>Cannabis</small> <small>Sativa</small>) ۽ عربي ۾ قنب مزروع چيو ويندو آهي'''''،''''' هڪ سالياني جڙي ٻوٽي وارو [[گلن وارا ٻوٽا|گلن وارو ٻوٽو]] آهي. هن [[نوع (حياتيات)|نوع]] کي پهريون ڀيرو [[ڪارل لينئي|ڪارل لينيئس]] سال 1753ع ۾ درجه بندي ڪيو هو. <ref>Greg Green, ''The Cannabis Breeder's Bible'', Green Candy Press, 2005, pp. 15-16 {{ISBN|9781931160278}}</ref> مخصوص صفت "ستيوا" (''sativa)'' جو مطلب آهي 'پوکيل'. [[اوڀر ايشيا]] جو مقامي، هي ٻوٽو هاڻي وسيع پوک جي ڪري عالمي سطح تي ورهايل آهي. <ref name="FlorianKronkright1991">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 |title=The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials |vauthors=Florian ML, Kronkright DP, Norton RE |date=21 March 1991 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-160-1 |pages=49–}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlorianKronkrightNorton1991">Florian ML, Kronkright DP, Norton RE (21 March 1991). [https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 ''The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials'']. Getty Publications. pp.&nbsp;49–. [[عالمي معیاري ڪتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89236-160-1|<bdi>978-0-89236-160-1</bdi>]].</cite></ref> ان کي رڪارڊ ٿيل تاريخ جي هر دور ۾ پوکيو ويو آهي ۽ صنعتي فائبر، ٻج جي تيل، کاڌي ۽ دوائن جي ذريعن طور استعمال ڪيو ويو آهي. اهو [[چرس|تفريحي دوا]] (<small>Recreational</small> <small>drug</small>) طور ۽ مذهبي ۽ روحاني مقصدن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. سال 2011ع ۾، [[نوع (حياتيات)|نوع]] جو هڪ مڪمل ترتيب وار [[جينوم]] شايع ڪيو ويو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|ڪينابس ستيوا}} * {{Wikispecies-inline|Cannabis sativa}} {{Psychoactive substance use}} {{Cannabis|state=expanded}} {{Cannabis strains}} {{Ancient anaesthesia-footer}} {{Medicinal herbs & spices}} {{Cannabinoidergics}} {{Taxonbar|from=Q26726}} {{Authority control}} [[زمرو:طبي ٻوٽا]] [[زمرو:منشيات]] ijnq2cy1za8wwzhmvzjjghm314ppqxs 404839 404838 2026-08-20T09:53:07Z Ibne maryam 17680 404839 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cannabis sativa 2.jpg|image_caption=Female ''Cannabis sativa'', recreational/medicinal marijuana|genus=Cannabis|species=sativa|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision=* ''C. sativa'' subsp. ''sativa'' * [[Cannabis indica|''C. sativa'' subsp. ''indica'']] * [[Cannabis ruderalis|''C. sativa'' subsp. ''ruderalis'']]|italic_title=ڀنگ}} [[File:Male_sativa_flowers.jpg|کاٻو|thumb|گل ۾ نر ''ڪينابس ساٽيوا'']] '''ڀنگ ٻوٽي'''، جنهن کي انگريزي ۾ ڪينابس ساٽيوا (<small>Cannabis</small> <small>Sativa</small>) ۽ عربي ۾ قنب مزروع چيو ويندو آهي'''''،''''' هڪ سالياني جڙي ٻوٽي وارو [[گلن وارا ٻوٽا|گلن وارو ٻوٽو]] آهي. هن [[نوع (حياتيات)|نوع]] کي پهريون ڀيرو [[ڪارل لينئي|ڪارل لينيئس]] سال 1753ع ۾ درجه بندي ڪيو هو. <ref>Greg Green, ''The Cannabis Breeder's Bible'', Green Candy Press, 2005, pp. 15-16 {{ISBN|9781931160278}}</ref> مخصوص صفت "ستيوا" (''sativa)'' جو مطلب آهي 'پوکيل'. [[اوڀر ايشيا]] جو مقامي، هي ٻوٽو هاڻي وسيع پوک جي ڪري عالمي سطح تي ورهايل آهي. <ref name="FlorianKronkright1991">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 |title=The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials |vauthors=Florian ML, Kronkright DP, Norton RE |date=21 March 1991 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-160-1 |pages=49–}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlorianKronkrightNorton1991">Florian ML, Kronkright DP, Norton RE (21 March 1991). [https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 ''The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials'']. Getty Publications. pp.&nbsp;49–. [[عالمي معیاري ڪتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89236-160-1|<bdi>978-0-89236-160-1</bdi>]].</cite></ref> ان کي رڪارڊ ٿيل تاريخ جي هر دور ۾ پوکيو ويو آهي ۽ صنعتي فائبر، ٻج جي تيل، کاڌي ۽ دوائن جي ذريعن طور استعمال ڪيو ويو آهي. اهو [[چرس|تفريحي دوا]] (<small>Recreational</small> <small>drug</small>) طور ۽ مذهبي ۽ روحاني مقصدن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. سال 2011ع ۾، [[نوع (حياتيات)|نوع]] جو هڪ مڪمل ترتيب وار [[جينوم]] شايع ڪيو ويو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|ڪينابس ستيوا}} * {{Wikispecies-inline|Cannabis sativa}} {{Psychoactive substance use}} {{Cannabis|state=expanded}} {{Cannabis strains}} {{Ancient anaesthesia-footer}} {{Medicinal herbs & spices}} {{Cannabinoidergics}} {{Taxonbar|from=Q26726}} {{Authority control}} [[زمرو:طبي ٻوٽا]] [[زمرو:منشيات]] [[زمرو:حياتياتي ڦرلٽ]] [[زمرو:ڀنگ جا قسم]] [[زمرو:ايشيا مان نڪتل فصل]] [[زمرو:روحاني تجربو ڏيندڙ ٻوٽا]] [[Category:نشو ۽ خوشي ڏيندڙ ٻوٽا]] [[Category:وچ ايشيا جي نباتات]] [[Category:ڀنگ (Hemp)]] [[Category:ايشيا جا طبي ٻوٽا]] [[Category:آلودگي صاف ڪندڙ ٻوٽا]] [[Category:1753ع ۾ بيان ڪيل ٻوٽا]] [[Category:روايتي چيني طب ۾ استعمال ٿيندڙ ٻوٽا]] [[Category:ڪارل لينيئس پاران نالا ڏنل نباتاتي درجا]] ma3ij0nriieqr6duhqm2v2rkkxngk8b 404840 404839 2026-08-20T09:53:39Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ڪارل لينيس پاران نالي ڪيل نباتاتي ٽيڪسا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404840 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cannabis sativa 2.jpg|image_caption=Female ''Cannabis sativa'', recreational/medicinal marijuana|genus=Cannabis|species=sativa|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision=* ''C. sativa'' subsp. ''sativa'' * [[Cannabis indica|''C. sativa'' subsp. ''indica'']] * [[Cannabis ruderalis|''C. sativa'' subsp. ''ruderalis'']]|italic_title=ڀنگ}} [[File:Male_sativa_flowers.jpg|کاٻو|thumb|گل ۾ نر ''ڪينابس ساٽيوا'']] '''ڀنگ ٻوٽي'''، جنهن کي انگريزي ۾ ڪينابس ساٽيوا (<small>Cannabis</small> <small>Sativa</small>) ۽ عربي ۾ قنب مزروع چيو ويندو آهي'''''،''''' هڪ سالياني جڙي ٻوٽي وارو [[گلن وارا ٻوٽا|گلن وارو ٻوٽو]] آهي. هن [[نوع (حياتيات)|نوع]] کي پهريون ڀيرو [[ڪارل لينئي|ڪارل لينيئس]] سال 1753ع ۾ درجه بندي ڪيو هو. <ref>Greg Green, ''The Cannabis Breeder's Bible'', Green Candy Press, 2005, pp. 15-16 {{ISBN|9781931160278}}</ref> مخصوص صفت "ستيوا" (''sativa)'' جو مطلب آهي 'پوکيل'. [[اوڀر ايشيا]] جو مقامي، هي ٻوٽو هاڻي وسيع پوک جي ڪري عالمي سطح تي ورهايل آهي. <ref name="FlorianKronkright1991">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 |title=The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials |vauthors=Florian ML, Kronkright DP, Norton RE |date=21 March 1991 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-160-1 |pages=49–}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlorianKronkrightNorton1991">Florian ML, Kronkright DP, Norton RE (21 March 1991). [https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 ''The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials'']. Getty Publications. pp.&nbsp;49–. [[عالمي معیاري ڪتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89236-160-1|<bdi>978-0-89236-160-1</bdi>]].</cite></ref> ان کي رڪارڊ ٿيل تاريخ جي هر دور ۾ پوکيو ويو آهي ۽ صنعتي فائبر، ٻج جي تيل، کاڌي ۽ دوائن جي ذريعن طور استعمال ڪيو ويو آهي. اهو [[چرس|تفريحي دوا]] (<small>Recreational</small> <small>drug</small>) طور ۽ مذهبي ۽ روحاني مقصدن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. سال 2011ع ۾، [[نوع (حياتيات)|نوع]] جو هڪ مڪمل ترتيب وار [[جينوم]] شايع ڪيو ويو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|ڪينابس ستيوا}} * {{Wikispecies-inline|Cannabis sativa}} {{Psychoactive substance use}} {{Cannabis|state=expanded}} {{Cannabis strains}} {{Ancient anaesthesia-footer}} {{Medicinal herbs & spices}} {{Cannabinoidergics}} {{Taxonbar|from=Q26726}} {{Authority control}} [[زمرو:طبي ٻوٽا]] [[زمرو:منشيات]] [[زمرو:حياتياتي ڦرلٽ]] [[زمرو:ڀنگ جا قسم]] [[زمرو:ايشيا مان نڪتل فصل]] [[زمرو:روحاني تجربو ڏيندڙ ٻوٽا]] [[Category:نشو ۽ خوشي ڏيندڙ ٻوٽا]] [[Category:وچ ايشيا جي نباتات]] [[Category:ڀنگ (Hemp)]] [[Category:ايشيا جا طبي ٻوٽا]] [[Category:آلودگي صاف ڪندڙ ٻوٽا]] [[Category:1753ع ۾ بيان ڪيل ٻوٽا]] [[Category:روايتي چيني طب ۾ استعمال ٿيندڙ ٻوٽا]] [[Category:ڪارل لينيئس پاران نالا ڏنل نباتاتي درجا]] [[زمرو:ڪارل لينيس پاران نالي ڪيل نباتاتي ٽيڪسا]] tj5txoe0knkgcy80qqe33iitifcazb0 404841 404840 2026-08-20T09:55:14Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ايشيا جي حياتيات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404841 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cannabis sativa 2.jpg|image_caption=Female ''Cannabis sativa'', recreational/medicinal marijuana|genus=Cannabis|species=sativa|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision=* ''C. sativa'' subsp. ''sativa'' * [[Cannabis indica|''C. sativa'' subsp. ''indica'']] * [[Cannabis ruderalis|''C. sativa'' subsp. ''ruderalis'']]|italic_title=ڀنگ}} [[File:Male_sativa_flowers.jpg|کاٻو|thumb|گل ۾ نر ''ڪينابس ساٽيوا'']] '''ڀنگ ٻوٽي'''، جنهن کي انگريزي ۾ ڪينابس ساٽيوا (<small>Cannabis</small> <small>Sativa</small>) ۽ عربي ۾ قنب مزروع چيو ويندو آهي'''''،''''' هڪ سالياني جڙي ٻوٽي وارو [[گلن وارا ٻوٽا|گلن وارو ٻوٽو]] آهي. هن [[نوع (حياتيات)|نوع]] کي پهريون ڀيرو [[ڪارل لينئي|ڪارل لينيئس]] سال 1753ع ۾ درجه بندي ڪيو هو. <ref>Greg Green, ''The Cannabis Breeder's Bible'', Green Candy Press, 2005, pp. 15-16 {{ISBN|9781931160278}}</ref> مخصوص صفت "ستيوا" (''sativa)'' جو مطلب آهي 'پوکيل'. [[اوڀر ايشيا]] جو مقامي، هي ٻوٽو هاڻي وسيع پوک جي ڪري عالمي سطح تي ورهايل آهي. <ref name="FlorianKronkright1991">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 |title=The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials |vauthors=Florian ML, Kronkright DP, Norton RE |date=21 March 1991 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-160-1 |pages=49–}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlorianKronkrightNorton1991">Florian ML, Kronkright DP, Norton RE (21 March 1991). [https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 ''The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials'']. Getty Publications. pp.&nbsp;49–. [[عالمي معیاري ڪتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89236-160-1|<bdi>978-0-89236-160-1</bdi>]].</cite></ref> ان کي رڪارڊ ٿيل تاريخ جي هر دور ۾ پوکيو ويو آهي ۽ صنعتي فائبر، ٻج جي تيل، کاڌي ۽ دوائن جي ذريعن طور استعمال ڪيو ويو آهي. اهو [[چرس|تفريحي دوا]] (<small>Recreational</small> <small>drug</small>) طور ۽ مذهبي ۽ روحاني مقصدن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. سال 2011ع ۾، [[نوع (حياتيات)|نوع]] جو هڪ مڪمل ترتيب وار [[جينوم]] شايع ڪيو ويو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|ڪينابس ستيوا}} * {{Wikispecies-inline|Cannabis sativa}} {{Psychoactive substance use}} {{Cannabis|state=expanded}} {{Cannabis strains}} {{Ancient anaesthesia-footer}} {{Medicinal herbs & spices}} {{Cannabinoidergics}} {{Taxonbar|from=Q26726}} {{Authority control}} [[زمرو:طبي ٻوٽا]] [[زمرو:منشيات]] [[زمرو:حياتياتي ڦرلٽ]] [[زمرو:ڀنگ جا قسم]] [[زمرو:ايشيا مان نڪتل فصل]] [[زمرو:روحاني تجربو ڏيندڙ ٻوٽا]] [[Category:نشو ۽ خوشي ڏيندڙ ٻوٽا]] [[Category:وچ ايشيا جي نباتات]] [[Category:ڀنگ (Hemp)]] [[Category:ايشيا جا طبي ٻوٽا]] [[Category:آلودگي صاف ڪندڙ ٻوٽا]] [[Category:1753ع ۾ بيان ڪيل ٻوٽا]] [[Category:روايتي چيني طب ۾ استعمال ٿيندڙ ٻوٽا]] [[Category:ڪارل لينيئس پاران نالا ڏنل نباتاتي درجا]] [[زمرو:ڪارل لينيس پاران نالي ڪيل نباتاتي ٽيڪسا]] [[زمرو:ايشيا جي حياتيات]] pdlzw0rl3ir84jz7b9kakzxxenctq4o 404842 404841 2026-08-20T09:56:39Z Ibne maryam 17680 added [[Category:نباتات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404842 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cannabis sativa 2.jpg|image_caption=Female ''Cannabis sativa'', recreational/medicinal marijuana|genus=Cannabis|species=sativa|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision=* ''C. sativa'' subsp. ''sativa'' * [[Cannabis indica|''C. sativa'' subsp. ''indica'']] * [[Cannabis ruderalis|''C. sativa'' subsp. ''ruderalis'']]|italic_title=ڀنگ}} [[File:Male_sativa_flowers.jpg|کاٻو|thumb|گل ۾ نر ''ڪينابس ساٽيوا'']] '''ڀنگ ٻوٽي'''، جنهن کي انگريزي ۾ ڪينابس ساٽيوا (<small>Cannabis</small> <small>Sativa</small>) ۽ عربي ۾ قنب مزروع چيو ويندو آهي'''''،''''' هڪ سالياني جڙي ٻوٽي وارو [[گلن وارا ٻوٽا|گلن وارو ٻوٽو]] آهي. هن [[نوع (حياتيات)|نوع]] کي پهريون ڀيرو [[ڪارل لينئي|ڪارل لينيئس]] سال 1753ع ۾ درجه بندي ڪيو هو. <ref>Greg Green, ''The Cannabis Breeder's Bible'', Green Candy Press, 2005, pp. 15-16 {{ISBN|9781931160278}}</ref> مخصوص صفت "ستيوا" (''sativa)'' جو مطلب آهي 'پوکيل'. [[اوڀر ايشيا]] جو مقامي، هي ٻوٽو هاڻي وسيع پوک جي ڪري عالمي سطح تي ورهايل آهي. <ref name="FlorianKronkright1991">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 |title=The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials |vauthors=Florian ML, Kronkright DP, Norton RE |date=21 March 1991 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-160-1 |pages=49–}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlorianKronkrightNorton1991">Florian ML, Kronkright DP, Norton RE (21 March 1991). [https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 ''The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials'']. Getty Publications. pp.&nbsp;49–. [[عالمي معیاري ڪتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89236-160-1|<bdi>978-0-89236-160-1</bdi>]].</cite></ref> ان کي رڪارڊ ٿيل تاريخ جي هر دور ۾ پوکيو ويو آهي ۽ صنعتي فائبر، ٻج جي تيل، کاڌي ۽ دوائن جي ذريعن طور استعمال ڪيو ويو آهي. اهو [[چرس|تفريحي دوا]] (<small>Recreational</small> <small>drug</small>) طور ۽ مذهبي ۽ روحاني مقصدن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. سال 2011ع ۾، [[نوع (حياتيات)|نوع]] جو هڪ مڪمل ترتيب وار [[جينوم]] شايع ڪيو ويو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|ڪينابس ستيوا}} * {{Wikispecies-inline|Cannabis sativa}} {{Psychoactive substance use}} {{Cannabis|state=expanded}} {{Cannabis strains}} {{Ancient anaesthesia-footer}} {{Medicinal herbs & spices}} {{Cannabinoidergics}} {{Taxonbar|from=Q26726}} {{Authority control}} [[زمرو:طبي ٻوٽا]] [[زمرو:منشيات]] [[زمرو:حياتياتي ڦرلٽ]] [[زمرو:ڀنگ جا قسم]] [[زمرو:ايشيا مان نڪتل فصل]] [[زمرو:روحاني تجربو ڏيندڙ ٻوٽا]] [[Category:نشو ۽ خوشي ڏيندڙ ٻوٽا]] [[Category:وچ ايشيا جي نباتات]] [[Category:ڀنگ (Hemp)]] [[Category:ايشيا جا طبي ٻوٽا]] [[Category:آلودگي صاف ڪندڙ ٻوٽا]] [[Category:1753ع ۾ بيان ڪيل ٻوٽا]] [[Category:روايتي چيني طب ۾ استعمال ٿيندڙ ٻوٽا]] [[Category:ڪارل لينيئس پاران نالا ڏنل نباتاتي درجا]] [[زمرو:ڪارل لينيس پاران نالي ڪيل نباتاتي ٽيڪسا]] [[زمرو:ايشيا جي حياتيات]] [[زمرو:نباتات]] 4neyxmglpmntl7s8y4tljt8tkhxxftn 404843 404842 2026-08-20T10:02:29Z Ibne maryam 17680 404843 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cannabis sativa 2.jpg|image_caption=Female ''Cannabis sativa'', recreational/medicinal marijuana|genus=Cannabis|species=sativa|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision=* ''C. sativa'' subsp. ''sativa'' * [[Cannabis indica|''C. sativa'' subsp. ''indica'']] * [[Cannabis ruderalis|''C. sativa'' subsp. ''ruderalis'']]|italic_title=ڀنگ}} [[File:Male_sativa_flowers.jpg|کاٻو|thumb|گل ۾ نر ''ڪينابس ساٽيوا'']] '''ڀنگ ٻوٽي'''، جنهن کي انگريزي ۾ ڪينابس ساٽيوا (<small>Cannabis</small> <small>Sativa</small>) ۽ عربي ۾ قنب مزروع چيو ويندو آهي'''''،''''' هڪ سالياني جڙي ٻوٽي وارو [[گلن وارا ٻوٽا|گلن وارو ٻوٽو]] آهي. هن [[نوع (حياتيات)|نوع]] کي پهريون ڀيرو [[ڪارل لينئي|ڪارل لينيئس]] سال 1753ع ۾ درجه بندي ڪيو هو. <ref>Greg Green, ''The Cannabis Breeder's Bible'', Green Candy Press, 2005, pp. 15-16 {{ISBN|9781931160278}}</ref> مخصوص صفت "ستيوا" (''sativa)'' جو مطلب آهي 'پوکيل'. [[اوڀر ايشيا]] جو مقامي، هي ٻوٽو هاڻي وسيع پوک جي ڪري عالمي سطح تي ورهايل آهي. <ref name="FlorianKronkright1991">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 |title=The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials |vauthors=Florian ML, Kronkright DP, Norton RE |date=21 March 1991 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-160-1 |pages=49–}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlorianKronkrightNorton1991">Florian ML, Kronkright DP, Norton RE (21 March 1991). [https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 ''The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials'']. Getty Publications. pp.&nbsp;49–. [[عالمي معیاري ڪتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89236-160-1|<bdi>978-0-89236-160-1</bdi>]].</cite></ref> ان کي رڪارڊ ٿيل تاريخ جي هر دور ۾ پوکيو ويو آهي ۽ صنعتي فائبر، ٻج جي تيل، کاڌي ۽ دوائن جي ذريعن طور استعمال ڪيو ويو آهي. اهو [[چرس|تفريحي دوا]] (<small>Recreational</small> <small>drug</small>) طور ۽ مذهبي ۽ روحاني مقصدن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. سال 2011ع ۾، [[نوع (حياتيات)|نوع]] جو هڪ مڪمل ترتيب وار [[جينوم]] شايع ڪيو ويو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|ڪينابس ستيوا}} * {{Wikispecies-inline|Cannabis sativa}} {{Psychoactive substance use}} {{Cannabis|state=expanded}} {{Cannabis strains}} {{Ancient anaesthesia-footer}} {{Medicinal herbs & spices}} {{Cannabinoidergics}} {{Taxonbar|from=Q26726}} {{Authority control}} [[زمرو:ڀنگ]] [[زمرو:طبي ٻوٽا]] [[زمرو:منشيات]] [[زمرو:حياتياتي ڦرلٽ]] [[زمرو:ڀنگ جا قسم]] [[زمرو:ايشيا مان نڪتل فصل]] [[زمرو:روحاني تجربو ڏيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:نشو ۽ خوشي ڏيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:وچ ايشيا جي نباتات]] [[زمرو:ايشيا جا طبي ٻوٽا]] [[زمرو:آلودگي صاف ڪندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:1753ع ۾ بيان ڪيل ٻوٽا]] [[زمرو:روايتي چيني طب ۾ استعمال ٿيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:ڪارل لينيس پاران نالي ڪيل نباتاتي ٽيڪسا]] [[زمرو:ايشيا جي حياتيات]] [[زمرو:نباتات]] [[زمرو:ايشيا جي نباتات]] [[زمرو:نباتات بلحاظ کنڊ]] 910xwozs4boh9sk1sveln9lbajnilk9 404850 404843 2026-08-20T10:11:17Z Ibne maryam 17680 404850 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cannabis sativa 2.jpg|image_caption=Female ''Cannabis sativa'', recreational/medicinal marijuana|genus=Cannabis|species=sativa|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision=* ''C. sativa'' subsp. ''sativa'' * [[Cannabis indica|''C. sativa'' subsp. ''indica'']] * [[Cannabis ruderalis|''C. sativa'' subsp. ''ruderalis'']]|italic_title=ڀنگ}} [[File:Male_sativa_flowers.jpg|کاٻو|thumb|گل ۾ نر ''ڪينابس ساٽيوا'']] '''ڀنگ ٻوٽي'''، جنهن کي انگريزي ۾ ڪينابس ساٽيوا (<small>Cannabis</small> <small>Sativa</small>) ۽ عربي ۾ قنب مزروع چيو ويندو آهي'''''،''''' هڪ سالياني جڙي ٻوٽي وارو [[گلن وارا ٻوٽا|گلن وارو ٻوٽو]] آهي. هن [[نوع (حياتيات)|نوع]] کي پهريون ڀيرو [[ڪارل لينئي|ڪارل لينيئس]] سال 1753ع ۾ درجه بندي ڪيو هو. <ref>Greg Green, ''The Cannabis Breeder's Bible'', Green Candy Press, 2005, pp. 15-16 {{ISBN|9781931160278}}</ref> مخصوص صفت "ستيوا" (''sativa)'' جو مطلب آهي 'پوکيل'. [[اوڀر ايشيا]] جو مقامي، هي ٻوٽو هاڻي وسيع پوک جي ڪري عالمي سطح تي ورهايل آهي. <ref name="FlorianKronkright1991">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 |title=The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials |vauthors=Florian ML, Kronkright DP, Norton RE |date=21 March 1991 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-160-1 |pages=49–}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlorianKronkrightNorton1991">Florian ML, Kronkright DP, Norton RE (21 March 1991). [https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 ''The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials'']. Getty Publications. pp.&nbsp;49–. [[عالمي معیاري ڪتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89236-160-1|<bdi>978-0-89236-160-1</bdi>]].</cite></ref> ان کي رڪارڊ ٿيل تاريخ جي هر دور ۾ پوکيو ويو آهي ۽ صنعتي فائبر، ٻج جي تيل، کاڌي ۽ دوائن جي ذريعن طور استعمال ڪيو ويو آهي. اهو [[چرس|تفريحي دوا]] (<small>Recreational</small> <small>drug</small>) طور ۽ مذهبي ۽ روحاني مقصدن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. سال 2011ع ۾، [[نوع (حياتيات)|نوع]] جو هڪ مڪمل ترتيب وار [[جينوم]] شايع ڪيو ويو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|ڪينابس ستيوا}} * {{Wikispecies-inline|Cannabis sativa}} {{Psychoactive substance use}} {{Cannabis|state=expanded}} {{Cannabis strains}} {{Ancient anaesthesia-footer}} {{Medicinal herbs & spices}} {{Cannabinoidergics}} {{Taxonbar|from=Q26726}} {{Authority control}} [[زمرو:ڀنگ]] [[زمرو:طبي ٻوٽا]] [[زمرو:منشيات]] [[زمرو:حياتياتي ڦرلٽ]] [[زمرو:ڀنگ جا قسم]] [[زمرو:ايشيا مان نڪتل فصل]] [[زمرو:روحاني تجربو ڏيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:نشو ۽ خوشي ڏيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:وچ ايشيا جي نباتات]] [[زمرو:ايشيا جا طبي ٻوٽا]] [[زمرو:آلودگي صاف ڪندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:1753ع ۾ بيان ڪيل ٻوٽا]] [[زمرو:روايتي چيني طب ۾ استعمال ٿيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:ڪارل لينيس پاران نالي ڪيل نباتاتي ٽيڪسا]] q2u79cer1ni3ayzyd4cxrfg4ufvc1lw 404854 404850 2026-08-20T10:15:38Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 404854 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cannabis sativa 2.jpg|image_caption=Female ''Cannabis sativa'', recreational/medicinal marijuana|genus=Cannabis|species=sativa|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision=* ''C. sativa'' subsp. ''sativa'' * [[Cannabis indica|''C. sativa'' subsp. ''indica'']] * [[Cannabis ruderalis|''C. sativa'' subsp. ''ruderalis'']]|italic_title=ڀنگ}} [[File:Male_sativa_flowers.jpg|کاٻو|thumb|گل ۾ نر ''ڪينابس ساٽيوا'']] '''ڀنگ ٻوٽي'''، جنهن کي انگريزي ۾ ڪينابس ساٽيوا (<small>Cannabis</small> <small>Sativa</small>) ۽ عربي ۾ قنب مزروع چيو ويندو آهي'''''،''''' هڪ سالياني جڙي ٻوٽي وارو [[گلن وارا ٻوٽا|گلن وارو ٻوٽو]] آهي. هن [[نوع (حياتيات)|نوع]] کي پهريون ڀيرو [[ڪارل لينئي|ڪارل لينيئس]] سال 1753ع ۾ درجه بندي ڪيو هو. <ref>Greg Green, ''The Cannabis Breeder's Bible'', Green Candy Press, 2005, pp. 15-16 {{ISBN|9781931160278}}</ref> مخصوص صفت "ستيوا" (''sativa)'' جو مطلب آهي 'پوکيل'. [[اوڀر ايشيا]] جو مقامي، هي ٻوٽو هاڻي وسيع پوک جي ڪري عالمي سطح تي ورهايل آهي. <ref name="FlorianKronkright1991">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 |title=The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials |vauthors=Florian ML, Kronkright DP, Norton RE |date=21 March 1991 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-160-1 |pages=49–}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlorianKronkrightNorton1991">Florian ML, Kronkright DP, Norton RE (21 March 1991). [https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 ''The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials'']. Getty Publications. pp.&nbsp;49–. [[عالمي معیاري ڪتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89236-160-1|<bdi>978-0-89236-160-1</bdi>]].</cite></ref> ان کي رڪارڊ ٿيل تاريخ جي هر دور ۾ پوکيو ويو آهي ۽ صنعتي فائبر، ٻج جي تيل، کاڌي ۽ دوائن جي ذريعن طور استعمال ڪيو ويو آهي. اهو [[چرس|تفريحي دوا]] (<small>Recreational</small> <small>drug</small>) طور ۽ مذهبي ۽ روحاني مقصدن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. سال 2011ع ۾، [[نوع (حياتيات)|نوع]] جو هڪ مڪمل ترتيب وار [[جينوم]] شايع ڪيو ويو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|ڪينابس ستيوا}} * {{Wikispecies-inline|Cannabis sativa}} {{Psychoactive substance use}} {{Cannabis|state=expanded}} {{Cannabis strains}} {{Ancient anaesthesia-footer}} {{Medicinal herbs & spices}} {{Cannabinoidergics}} {{Taxonbar|from=Q26726}} {{Authority control}} [[زمرو:ڀنگ]] [[زمرو:طبي ٻوٽا]] [[زمرو:منشيات]] [[زمرو:حياتياتي ڦرلٽ]] [[زمرو:ڀنگ جا قسم]] [[زمرو:ايشيا مان نڪتل پوکون]] [[زمرو:روحاني تجربو ڏيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:نشو ۽ خوشي ڏيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:وچ ايشيا جي نباتات]] [[زمرو:ايشيا جا طبي ٻوٽا]] [[زمرو:آلودگي صاف ڪندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:1753ع ۾ بيان ڪيل ٻوٽا]] [[زمرو:روايتي چيني طب ۾ استعمال ٿيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:ڪارل لينيس پاران نالي ڪيل نباتاتي ٽيڪسا]] 3ul5t99rt0zmf4aw47y0d986q89ob9q 404861 404854 2026-08-20T10:22:38Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[ڀنگ پوک]] کي [[ڀنگ ٻوٽو]] ڏانھن چوريو 404854 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cannabis sativa 2.jpg|image_caption=Female ''Cannabis sativa'', recreational/medicinal marijuana|genus=Cannabis|species=sativa|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision=* ''C. sativa'' subsp. ''sativa'' * [[Cannabis indica|''C. sativa'' subsp. ''indica'']] * [[Cannabis ruderalis|''C. sativa'' subsp. ''ruderalis'']]|italic_title=ڀنگ}} [[File:Male_sativa_flowers.jpg|کاٻو|thumb|گل ۾ نر ''ڪينابس ساٽيوا'']] '''ڀنگ ٻوٽي'''، جنهن کي انگريزي ۾ ڪينابس ساٽيوا (<small>Cannabis</small> <small>Sativa</small>) ۽ عربي ۾ قنب مزروع چيو ويندو آهي'''''،''''' هڪ سالياني جڙي ٻوٽي وارو [[گلن وارا ٻوٽا|گلن وارو ٻوٽو]] آهي. هن [[نوع (حياتيات)|نوع]] کي پهريون ڀيرو [[ڪارل لينئي|ڪارل لينيئس]] سال 1753ع ۾ درجه بندي ڪيو هو. <ref>Greg Green, ''The Cannabis Breeder's Bible'', Green Candy Press, 2005, pp. 15-16 {{ISBN|9781931160278}}</ref> مخصوص صفت "ستيوا" (''sativa)'' جو مطلب آهي 'پوکيل'. [[اوڀر ايشيا]] جو مقامي، هي ٻوٽو هاڻي وسيع پوک جي ڪري عالمي سطح تي ورهايل آهي. <ref name="FlorianKronkright1991">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 |title=The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials |vauthors=Florian ML, Kronkright DP, Norton RE |date=21 March 1991 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-160-1 |pages=49–}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFlorianKronkrightNorton1991">Florian ML, Kronkright DP, Norton RE (21 March 1991). [https://books.google.com/books?id=Vp5OAgAAQBAJ&pg=PA49 ''The Conservation of Artifacts Made from Plant Materials'']. Getty Publications. pp.&nbsp;49–. [[عالمي معیاري ڪتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89236-160-1|<bdi>978-0-89236-160-1</bdi>]].</cite></ref> ان کي رڪارڊ ٿيل تاريخ جي هر دور ۾ پوکيو ويو آهي ۽ صنعتي فائبر، ٻج جي تيل، کاڌي ۽ دوائن جي ذريعن طور استعمال ڪيو ويو آهي. اهو [[چرس|تفريحي دوا]] (<small>Recreational</small> <small>drug</small>) طور ۽ مذهبي ۽ روحاني مقصدن لاءِ پڻ استعمال ٿيندو آهي. سال 2011ع ۾، [[نوع (حياتيات)|نوع]] جو هڪ مڪمل ترتيب وار [[جينوم]] شايع ڪيو ويو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|ڪينابس ستيوا}} * {{Wikispecies-inline|Cannabis sativa}} {{Psychoactive substance use}} {{Cannabis|state=expanded}} {{Cannabis strains}} {{Ancient anaesthesia-footer}} {{Medicinal herbs & spices}} {{Cannabinoidergics}} {{Taxonbar|from=Q26726}} {{Authority control}} [[زمرو:ڀنگ]] [[زمرو:طبي ٻوٽا]] [[زمرو:منشيات]] [[زمرو:حياتياتي ڦرلٽ]] [[زمرو:ڀنگ جا قسم]] [[زمرو:ايشيا مان نڪتل پوکون]] [[زمرو:روحاني تجربو ڏيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:نشو ۽ خوشي ڏيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:وچ ايشيا جي نباتات]] [[زمرو:ايشيا جا طبي ٻوٽا]] [[زمرو:آلودگي صاف ڪندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:1753ع ۾ بيان ڪيل ٻوٽا]] [[زمرو:روايتي چيني طب ۾ استعمال ٿيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:ڪارل لينيس پاران نالي ڪيل نباتاتي ٽيڪسا]] 3ul5t99rt0zmf4aw47y0d986q89ob9q 14 101675 404844 2026-08-20T10:04:29Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:طبي ٻوٽا]] [[زمرو:منشيات]] [[زمرو:حياتياتي ڦرلٽ]] [[زمرو:ڀنگ جا قسم]] [[زمرو:ايشيا جا طبي ٻوٽا]] [[زمرو:وچ ايشيا جي نباتات]] [[زمرو:ايشيا مان نڪتل پوکون]] [[زمرو:روحاني تجربو ڏيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:نشو ۽ خوشي ڏيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:آلودگي صاف ڪندڙ ٻوٽا]] زمرو:1753ع ۾ بيان ڪيل ٻ... 404844 wikitext text/x-wiki [[زمرو:طبي ٻوٽا]] [[زمرو:منشيات]] [[زمرو:حياتياتي ڦرلٽ]] [[زمرو:ڀنگ جا قسم]] [[زمرو:ايشيا جا طبي ٻوٽا]] [[زمرو:وچ ايشيا جي نباتات]] [[زمرو:ايشيا مان نڪتل پوکون]] [[زمرو:روحاني تجربو ڏيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:نشو ۽ خوشي ڏيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:آلودگي صاف ڪندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:1753ع ۾ بيان ڪيل ٻوٽا]] [[زمرو:روايتي چيني طب ۾ استعمال ٿيندڙ ٻوٽا]] [[زمرو:ڪارل لينيس پاران نالي ڪيل نباتاتي ٽيڪسا]] fi11c2ptjkow82lbndxje7ay9o2l7cb 404860 404844 2026-08-20T10:21:57Z Ibne maryam 17680 مواد کي "[[زمرو:منشيات]] [[زمرو:طبي ٻوٽا]]" سان مٽايو ويو 404860 wikitext text/x-wiki [[زمرو:منشيات]] [[زمرو:طبي ٻوٽا]] nch5uhfnhfvu3s8n8mte1ci0p7y0g1p 14 101676 404845 2026-08-20T10:06:13Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ايشيا جي نباتات]] [[زمرو:وچ ايشيا جي حياتيات]] 404845 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ايشيا جي نباتات]] [[زمرو:وچ ايشيا جي حياتيات]] qjy8syu91bgdu8uwer73f2f73qtjvd4 14 101677 404846 2026-08-20T10:07:15Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:وچ ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جي حياتيات]] [[زمرو:نباتات]] 404846 wikitext text/x-wiki [[زمرو:وچ ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جي حياتيات]] [[زمرو:نباتات]] 8machkzjwn3058mhbafa6qkkznwt6a0 404847 404846 2026-08-20T10:07:38Z Ibne maryam 17680 /* */ 404847 wikitext text/x-wiki [[زمرو:وچ ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جي حياتيات]] iatufkyodgfdhllca5cn2qhyxr6mkvm 14 101678 404848 2026-08-20T10:09:06Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:نباتات بلحاظ کنڊ]] [[زمرو:ايشيا جي حياتيات]] 404848 wikitext text/x-wiki [[زمرو:نباتات بلحاظ کنڊ]] [[زمرو:ايشيا جي حياتيات]] 5xwjmhsix86tmusump9mcfw2z25ug4m 14 101679 404849 2026-08-20T10:09:24Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:نباتات]] [[زمرو:زمرا بلحاظ کنڊ]] 404849 wikitext text/x-wiki [[زمرو:نباتات]] [[زمرو:زمرا بلحاظ کنڊ]] 1gl7j9xmj88kgjqsgw48u83c1mkhb5s 14 101680 404851 2026-08-20T10:11:53Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:طبي ٻوٽا]] [[زمرو:ايشيا جا ٻوٽا]] 404851 wikitext text/x-wiki [[زمرو:طبي ٻوٽا]] [[زمرو:ايشيا جا ٻوٽا]] 8ex8c8kavu8j69vsw9tx8s5n6cphw2q 14 101681 404852 2026-08-20T10:13:56Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ڀنگ]] [[زمرو:نباتات بلحاظ قسم]] 404852 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڀنگ]] [[زمرو:نباتات بلحاظ قسم]] i4ci70vmw8ldidlzvakk8q0e50st4ko 14 101682 404853 2026-08-20T10:14:45Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:نباتات]] [[زمرو:زمرا بلحاظ قسم]] 404853 wikitext text/x-wiki [[زمرو:نباتات]] [[زمرو:زمرا بلحاظ قسم]] pam8fdbo3qze84c3540xirdjp23itr2 14 101683 404855 2026-08-20T10:16:10Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ايشيا جي حياتيات]] [[زمرو:ايشيا جي نباتات]] 404855 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ايشيا جي حياتيات]] [[زمرو:ايشيا جي نباتات]] cuy7e0rxc0ml8b16fgpjdq0eghfevuc 404856 404855 2026-08-20T10:17:08Z Ibne maryam 17680 removed [[Category:ايشيا جي حياتيات]]; added [[Category:فصل]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404856 wikitext text/x-wiki [[زمرو:فصل]] [[زمرو:ايشيا جي نباتات]] ogy6dmxlstd4timvju6egkht1qddsa7 404857 404856 2026-08-20T10:18:20Z Ibne maryam 17680 /* */ 404857 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ايشيا جي پوکون]] s25ttevt7ho0pkp1wl1t8vhvllzue2a 14 101684 404858 2026-08-20T10:19:43Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:پوکون بلحاظ کنڊ]] [[زمرو:ايشيا جي نباتات]] 404858 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پوکون بلحاظ کنڊ]] [[زمرو:ايشيا جي نباتات]] 1nrcu1rg8cqbp03rj85dirpor0wet6c 14 101685 404859 2026-08-20T10:20:04Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:فصل]] [[زمرو:زمرا بلحاظ کنڊ]] 404859 wikitext text/x-wiki [[زمرو:فصل]] [[زمرو:زمرا بلحاظ کنڊ]] 72sygpvyj43l7hugia3m5nhb3ln0y55 0 101686 404862 2026-08-20T10:22:39Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[ڀنگ پوک]] کي [[ڀنگ ٻوٽو]] ڏانھن چوريو 404862 wikitext text/x-wiki #چوريو [[ڀنگ ٻوٽو]] bwyfx57gdmvi4ixcdgk7aive5r6twwx 14 101687 404863 2026-08-20T10:23:52Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:1753ع]] 404863 wikitext text/x-wiki [[زمرو:1753ع]] 1d818838gr7v6eheyyqkcv2x6aizecx 14 101688 404864 2026-08-20T10:24:33Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:سال]] 404864 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سال]] 6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z 14 101689 404870 2026-08-20T10:39:49Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اعلي تعليم]] [[زمرو:تعليم سان لاڳاپيل فهرستون]] 404870 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اعلي تعليم]] [[زمرو:تعليم سان لاڳاپيل فهرستون]] ar98rrp1m03lmga7s2ga3juv0tfu2kl 0 101690 404874 2026-08-20T10:54:58Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[ڊائريا]] کي [[جلاب جي بيماري]] ڏانھن چوريو 404874 wikitext text/x-wiki #چوريو [[جلاب جي بيماري]] g56fycm6cv0vzbhvlwch9hzddpjr6g5 0 101691 404876 2026-08-20T10:57:45Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[جلاب جي بيماري]] کي [[دست جي بيماري]] ڏانھن چوريو 404876 wikitext text/x-wiki #چوريو [[دست جي بيماري]] 72up2p0tn9a0chj5jb84t6y5m75uwfy 0 101692 404878 2026-08-20T11:06:52Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي '''ٽائيفائيڊ''' به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن،... 404878 wikitext text/x-wiki '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي '''ٽائيفائيڊ''' به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. jssbn4dxgt5e1f87by5kigfp6l13u4e 404879 404878 2026-08-20T11:07:23Z Ibne maryam 17680 added [[Category:بيماريون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 404879 wikitext text/x-wiki '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي '''ٽائيفائيڊ''' به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. [[زمرو:بيماريون]] 9siyvzo0mwg1tx1y1q96bbjj8tbthdl 404880 404879 2026-08-20T11:10:18Z Ibne maryam 17680 /* */ 404880 wikitext text/x-wiki '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي '''ٽائيفائيڊ''' به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ٽائيفائيڊ بخار]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] [[زمرو:پيٽ جي بيماريون]] [[زمرو:منتقل ٿيندڙ بيماريون]] t1p2khs3dw2vf8qe4o3kzuoawrpjtv7 404902 404880 2026-08-20T11:48:07Z Ibne maryam 17680 /* */ 404902 wikitext text/x-wiki '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي '''ٽائيفائيڊ''' به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. {{Short description|Vaccines that prevent typhoid fever}} {{distinguish|typhus vaccine}} {{cs1 config|name-list-style=vanc|display-authors=6}} {{Use dmy dates|date=November 2022}} {{Drugbox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 383885204 | image =Typhim.jpg <!-- Vaccine data --> | type = vaccine | target = [[Typhoid]] | vaccine_type = <!-- killed/attenuated/live/toxoid/protein subunit/conjugate/recombinant/DNA --> <!-- Clinical data --> | tradename = Typhim Vi, Vivotif | Drugs.com = {{drugs.com|monograph|typhoid_vaccine}} | MedlinePlus = a607028 | pregnancy_AU = B2 | pregnancy_US = C | pregnancy_category = | legal_AU = <!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled --> | legal_CA = <!-- Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> | legal_UK = <!-- GSL, P, POM, CD, or Class A, B, C --> | legal_US = Rx-only | legal_status = | routes_of_administration = <!-- Identifiers --> | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|changed|chemspider}} | ChemSpiderID = none | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}} | CAS_number = | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 760T5R8B3O | ATC_prefix = J07 | ATC_suffix = AP | ATC_supplemental = {{ATC|J07|AP01}} {{ATC|J07|AP02}} {{ATC|J07|AP03}} {{ATC|J07|AP10}} | PubChem = | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = <!-- Chemical data --> }} <!-- Definition and medical uses --> '''Typhoid vaccines''' are [[vaccine]]s that prevent [[typhoid fever]].<ref name="WHO_2018">{{cite journal | vauthors = ((World Health Organization)) | title = Typhoid vaccines: WHO position paper – March 2018 | journal = Weekly Epidemiological Record | volume = 93 | issue = 13 | pages = 153–172 | year = 2018 | hdl = 10665/272273 | author-link = World Health Organization }}</ref><ref name="origin.who.int 2019">{{cite web | title = Summary of the WHO Position Paper on Typhoid vaccines: WHO position paper – March 2018 | date = October 23, 2019 | website = origin.who.int | url = http://origin.who.int/immunization/policy/position_papers/PP_typhoid_2018_summary.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20191023041242/http://origin.who.int/immunization/policy/position_papers/PP_typhoid_2018_summary.pdf | archive-date = October 23, 2019 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = ((World Health Organization)) | title = Typhoid vaccines: WHO position paper, March 2018 - Recommendations | journal = Vaccine | volume = 37 | issue = 2 | pages = 214-216 | year = 2019 | pmid = 29661581 | doi = 10.1016/j.vaccine.2018.04.022 | s2cid = 4902671 }}</ref> Several types are widely available: typhoid conjugate vaccine (TCV), [[Ty21a]] (a [[live vaccine|live]] oral vaccine) and [[Vi capsular polysaccharide vaccine]] (ViPS) (an injectable [[subunit vaccine]]). Depending on the type, typhoid vaccines are estimated to be about 50% to 85% effective.<ref>{{cite book | vauthors = Camp RO, Shorman M | chapter = Typhoid Vaccine | date = 2025 | pmid = 29262003 | title = StatPearls | chapter-url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470571/ | access-date = 2025-04-29 | place = Treasure Island (FL) | publisher = StatPearls Publishing }}</ref><ref>{{Cite journal | vauthors = Milligan R, Paul M, Richardson M, Neuberger A | title = Vaccines for preventing typhoid fever | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 5 | issue = 5 | article-number = CD001261 | date = 2018-05-31 | pmid = 29851031 | pmc = 6494485 | doi = 10.1002/14651858.CD001261.pub4 | issn = 1469-493X }}</ref><ref>{{Cite journal | vauthors = Mahon BE, Newton AE, Mintz ED | title = Effectiveness of typhoid vaccination in US travelers | journal = Vaccine | volume = 32 | issue = 29 | pages = 3577-3579 | date = 2014-06-17 | pmid = 24837780 | pmc = 4604742 | doi = 10.1016/j.vaccine.2014.04.055 | issn = 1873-2518 }}</ref> The Vi-rEPA vaccine is efficacious in children.<ref name="Milligan_2018">{{cite journal | vauthors = Milligan R, Paul M, Richardson M, Neuberger A | title = Vaccines for preventing typhoid fever | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 5 | issue = 5 | article-number = CD001261 | date = May 2018 | pmid = 29851031 | pmc = 6494485 | doi = 10.1002/14651858.CD001261.pub4 }}</ref> <!-- Recommendations --> The [[World Health Organization]] (WHO) recommends vaccinating all children in areas where the disease is common.<ref name="WHO_2018" /> Otherwise they recommend vaccinating those at high risk.<ref name="WHO_2018" /> Vaccination campaigns can also be used to control outbreaks of disease.<ref name="WHO_2018" /> Depending on the vaccine, additional doses are recommended every three to seven years.<ref name="WHO_2018" /> In the United States the vaccine is only recommended in those at high risk such as travelers to areas of the world where the disease is common.<ref>{{cite web | title = Typhoid Vaccine Information Statement | date = October 2019 | url = https://www.cdc.gov/vaccines/hcp/vis/vis-statements/typhoid.html | website = U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) | access-date = 15 December 2015 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20151208185803/http://www.cdc.gov/vaccines/hcp/vis/vis-statements/typhoid.html | archive-date = 8 December 2015 }}</ref> <!-- Safety --> The vaccines available as of 2018 are very safe.<ref name="WHO_2018" /> Minor side effects may occur at the site of injection.<ref name="WHO_2018" /> The injectable vaccine is safe in people with [[HIV/AIDS]] and the oral vaccine can be used as long as symptoms are not present.<ref name="WHO_2018" /> While it has not been studied during pregnancy, the non-live vaccines are believed to be safe while the live vaccine is not recommended.<ref name="WHO_2018" /> <!-- History, society and culture --> The first typhoid vaccines were developed in 1896 by [[Almroth Edward Wright]], [[Richard Friedrich Johannes Pfeiffer|Richard Pfeiffer]], and [[Wilhelm Kolle]].<ref>{{cite book | vauthors = Flower DR | title = Bioinformatics for Vaccinology. | location = Chichester | pages = 40–41 | date = 2008 | publisher = John Wiley & Sons | isbn = 978-0-470-69982-9 | url = https://books.google.com/books?id=Rg6-T_1-LWkC&pg=PA40 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20151222095533/https://books.google.com/books?id=Rg6-T_1-LWkC&pg=PA40 | archive-date = 22 December 2015 }}</ref> Due to side-effects newer formulations are recommended as of 2018.<ref name="WHO_2018" /> It is on the [[WHO Model List of Essential Medicines|World Health Organization's List of Essential Medicines]].<ref name="WHO24th">{{cite book | vauthors = ((World Health Organization)) | title = The selection and use of essential medicines, 2025: WHO Model List of Essential Medicines, 24th list | year = 2025 | hdl = 10665/382243 | author-link = World Health Organization | publisher = World Health Organization | location = Geneva | hdl-access = free | doi = 10.2471/B09474 | doi-access = free | id = License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO }}</ref> ==طبي استعمال== Ty21a, the Vi capsular polysaccharide vaccine, and Vi-rEPA are effective in reducing typhoid fever with low rates of adverse effects.<ref name="Milligan_2018" /> Newer vaccines such as Vi-TT (PedaTyph) are awaiting{{when|date=October 2019}} field trials to demonstrate efficacy against natural exposure.<ref name="Milligan_2018" /> The oral Ty21a vaccine prevents around one-half of typhoid cases in the first three years after vaccination. The injectable Vi polysaccharide vaccine prevented about two-thirds of typhoid cases in the first year and had a cumulative efficacy of 55% by the third year. The efficacy of these vaccines has only been demonstrated in children older than two years.<ref name="Milligan_2018" /> [[Vi capsular polysaccharide vaccine|Vi-rEPA vaccine]], a new conjugate form of the injectable Vi vaccine, may be more effective and prevents the disease in many children under the age of five years.<ref>{{cite journal | vauthors = Lin FY, Ho VA, Khiem HB, Trach DD, Bay PV, Thanh TC, Kossaczka Z, Bryla DA, Shiloach J, Robbins JB, Schneerson R, Szu SC | title = The efficacy of a Salmonella typhi Vi conjugate vaccine in two-to-five-year-old children | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 344 | issue = 17 | pages = 1263-1269 | date = April 2001 | pmid = 11320385 | doi = 10.1056/nejm200104263441701 | doi-access = free }}</ref> In a trial in 2-to-5-year-old children in Vietnam, the vaccine had more than 90 percent efficacy in the first year and protection lasted at least four years.<ref name="Szu_2013">{{cite journal | vauthors = Szu SC | title = Development of Vi conjugate - a new generation of typhoid vaccine | journal = Expert Review of Vaccines | volume = 12 | issue = 11 | pages = 1273-1286 | date = November 2013 | pmid = 24156285 | doi = 10.1586/14760584.2013.845529 | s2cid = 23280555 | url = https://zenodo.org/record/1235752 }}</ref> ===شيڊول=== Depending on the formulation it can be given starting at the age of two (ViPS), six (Ty21a), or six months (TCV).<ref name="WHO_2018" /> ==قسمون== * [[Vi capsular polysaccharide vaccine]]: [[Typhim VI]] ([[Sanofi Pasteur]]);<ref>{{cite web | title = Typhim Vi | date = 22 July 2017 | website = U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | url = https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/vaccines/typhim-vi | access-date = 29 December 2019 }}</ref> [[Typherix]] ([[GlaxoSmithKline|GSK]]) * [[Ty21a]] oral vaccine: [[Vivotif]] ([[Bavarian Nordic]])<ref>{{cite web | title = Vivotif | date = 1 February 2018 | website = U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | url = https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/vaccines/vivotif | access-date = 29 December 2019 }}</ref> * [[Typhoid conjugate vaccine]]: Typbar-TCV (Bharat Biotech)<ref>{{cite web | title = Typhoid vaccine prequalified | date = 3 January 2018 | url = https://www.who.int/medicines/news/2017/WHOprequalifies-breakthrough-typhoid-vaccine/en/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20180104014508/http://www.who.int/medicines/news/2017/WHOprequalifies-breakthrough-typhoid-vaccine/en/ | archive-date = 4 January 2018 | access-date = 9 December 2019 | website = who.int }}</ref> * [[Hepatitis A and typhoid vaccine|Combined hepatitis A and Vi polysaccharide vaccine]]: [[ViVaxim]] and [[ViATIM]] ([[Sanofi Pasteur]]); [[Hepatyrix]] ([[GlaxoSmithKline|GSK]]) * Activated whole cell vaccine remains available in some parts of the developing world {{as of|2008|lc=yes}}.<ref name="WHO_2018" /> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{MeshName|Typhoid-Paratyphoid Vaccines}} {{Vaccines}} {{Portal| Medicine | Viruses}} {{DEFAULTSORT:Typhoid Vaccine|date=Jan 2019|vauthors=World HO}} [[Category:Typhoid fever]] [[Category:Live vaccines]] [[Category:Vaccines by disease]] [[Category:World Health Organization essential medicines (vaccines)]] [[Category:Wikipedia medicine articles ready to translate]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ٽائيفائيڊ بخار]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] [[زمرو:پيٽ جي بيماريون]] [[زمرو:منتقل ٿيندڙ بيماريون]] m24s6dh428y1x6og410lryxe34s3cke 404903 404902 2026-08-20T11:49:10Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[ٽائيفائيڊ بخار]] کي [[ٽائيفائيڊ بخار جي ويڪسين]] ڏانھن چوريو 404902 wikitext text/x-wiki '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي '''ٽائيفائيڊ''' به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. {{Short description|Vaccines that prevent typhoid fever}} {{distinguish|typhus vaccine}} {{cs1 config|name-list-style=vanc|display-authors=6}} {{Use dmy dates|date=November 2022}} {{Drugbox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 383885204 | image =Typhim.jpg <!-- Vaccine data --> | type = vaccine | target = [[Typhoid]] | vaccine_type = <!-- killed/attenuated/live/toxoid/protein subunit/conjugate/recombinant/DNA --> <!-- Clinical data --> | tradename = Typhim Vi, Vivotif | Drugs.com = {{drugs.com|monograph|typhoid_vaccine}} | MedlinePlus = a607028 | pregnancy_AU = B2 | pregnancy_US = C | pregnancy_category = | legal_AU = <!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled --> | legal_CA = <!-- Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> | legal_UK = <!-- GSL, P, POM, CD, or Class A, B, C --> | legal_US = Rx-only | legal_status = | routes_of_administration = <!-- Identifiers --> | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|changed|chemspider}} | ChemSpiderID = none | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}} | CAS_number = | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 760T5R8B3O | ATC_prefix = J07 | ATC_suffix = AP | ATC_supplemental = {{ATC|J07|AP01}} {{ATC|J07|AP02}} {{ATC|J07|AP03}} {{ATC|J07|AP10}} | PubChem = | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = <!-- Chemical data --> }} <!-- Definition and medical uses --> '''Typhoid vaccines''' are [[vaccine]]s that prevent [[typhoid fever]].<ref name="WHO_2018">{{cite journal | vauthors = ((World Health Organization)) | title = Typhoid vaccines: WHO position paper – March 2018 | journal = Weekly Epidemiological Record | volume = 93 | issue = 13 | pages = 153–172 | year = 2018 | hdl = 10665/272273 | author-link = World Health Organization }}</ref><ref name="origin.who.int 2019">{{cite web | title = Summary of the WHO Position Paper on Typhoid vaccines: WHO position paper – March 2018 | date = October 23, 2019 | website = origin.who.int | url = http://origin.who.int/immunization/policy/position_papers/PP_typhoid_2018_summary.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20191023041242/http://origin.who.int/immunization/policy/position_papers/PP_typhoid_2018_summary.pdf | archive-date = October 23, 2019 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = ((World Health Organization)) | title = Typhoid vaccines: WHO position paper, March 2018 - Recommendations | journal = Vaccine | volume = 37 | issue = 2 | pages = 214-216 | year = 2019 | pmid = 29661581 | doi = 10.1016/j.vaccine.2018.04.022 | s2cid = 4902671 }}</ref> Several types are widely available: typhoid conjugate vaccine (TCV), [[Ty21a]] (a [[live vaccine|live]] oral vaccine) and [[Vi capsular polysaccharide vaccine]] (ViPS) (an injectable [[subunit vaccine]]). Depending on the type, typhoid vaccines are estimated to be about 50% to 85% effective.<ref>{{cite book | vauthors = Camp RO, Shorman M | chapter = Typhoid Vaccine | date = 2025 | pmid = 29262003 | title = StatPearls | chapter-url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470571/ | access-date = 2025-04-29 | place = Treasure Island (FL) | publisher = StatPearls Publishing }}</ref><ref>{{Cite journal | vauthors = Milligan R, Paul M, Richardson M, Neuberger A | title = Vaccines for preventing typhoid fever | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 5 | issue = 5 | article-number = CD001261 | date = 2018-05-31 | pmid = 29851031 | pmc = 6494485 | doi = 10.1002/14651858.CD001261.pub4 | issn = 1469-493X }}</ref><ref>{{Cite journal | vauthors = Mahon BE, Newton AE, Mintz ED | title = Effectiveness of typhoid vaccination in US travelers | journal = Vaccine | volume = 32 | issue = 29 | pages = 3577-3579 | date = 2014-06-17 | pmid = 24837780 | pmc = 4604742 | doi = 10.1016/j.vaccine.2014.04.055 | issn = 1873-2518 }}</ref> The Vi-rEPA vaccine is efficacious in children.<ref name="Milligan_2018">{{cite journal | vauthors = Milligan R, Paul M, Richardson M, Neuberger A | title = Vaccines for preventing typhoid fever | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 5 | issue = 5 | article-number = CD001261 | date = May 2018 | pmid = 29851031 | pmc = 6494485 | doi = 10.1002/14651858.CD001261.pub4 }}</ref> <!-- Recommendations --> The [[World Health Organization]] (WHO) recommends vaccinating all children in areas where the disease is common.<ref name="WHO_2018" /> Otherwise they recommend vaccinating those at high risk.<ref name="WHO_2018" /> Vaccination campaigns can also be used to control outbreaks of disease.<ref name="WHO_2018" /> Depending on the vaccine, additional doses are recommended every three to seven years.<ref name="WHO_2018" /> In the United States the vaccine is only recommended in those at high risk such as travelers to areas of the world where the disease is common.<ref>{{cite web | title = Typhoid Vaccine Information Statement | date = October 2019 | url = https://www.cdc.gov/vaccines/hcp/vis/vis-statements/typhoid.html | website = U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) | access-date = 15 December 2015 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20151208185803/http://www.cdc.gov/vaccines/hcp/vis/vis-statements/typhoid.html | archive-date = 8 December 2015 }}</ref> <!-- Safety --> The vaccines available as of 2018 are very safe.<ref name="WHO_2018" /> Minor side effects may occur at the site of injection.<ref name="WHO_2018" /> The injectable vaccine is safe in people with [[HIV/AIDS]] and the oral vaccine can be used as long as symptoms are not present.<ref name="WHO_2018" /> While it has not been studied during pregnancy, the non-live vaccines are believed to be safe while the live vaccine is not recommended.<ref name="WHO_2018" /> <!-- History, society and culture --> The first typhoid vaccines were developed in 1896 by [[Almroth Edward Wright]], [[Richard Friedrich Johannes Pfeiffer|Richard Pfeiffer]], and [[Wilhelm Kolle]].<ref>{{cite book | vauthors = Flower DR | title = Bioinformatics for Vaccinology. | location = Chichester | pages = 40–41 | date = 2008 | publisher = John Wiley & Sons | isbn = 978-0-470-69982-9 | url = https://books.google.com/books?id=Rg6-T_1-LWkC&pg=PA40 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20151222095533/https://books.google.com/books?id=Rg6-T_1-LWkC&pg=PA40 | archive-date = 22 December 2015 }}</ref> Due to side-effects newer formulations are recommended as of 2018.<ref name="WHO_2018" /> It is on the [[WHO Model List of Essential Medicines|World Health Organization's List of Essential Medicines]].<ref name="WHO24th">{{cite book | vauthors = ((World Health Organization)) | title = The selection and use of essential medicines, 2025: WHO Model List of Essential Medicines, 24th list | year = 2025 | hdl = 10665/382243 | author-link = World Health Organization | publisher = World Health Organization | location = Geneva | hdl-access = free | doi = 10.2471/B09474 | doi-access = free | id = License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO }}</ref> ==طبي استعمال== Ty21a, the Vi capsular polysaccharide vaccine, and Vi-rEPA are effective in reducing typhoid fever with low rates of adverse effects.<ref name="Milligan_2018" /> Newer vaccines such as Vi-TT (PedaTyph) are awaiting{{when|date=October 2019}} field trials to demonstrate efficacy against natural exposure.<ref name="Milligan_2018" /> The oral Ty21a vaccine prevents around one-half of typhoid cases in the first three years after vaccination. The injectable Vi polysaccharide vaccine prevented about two-thirds of typhoid cases in the first year and had a cumulative efficacy of 55% by the third year. The efficacy of these vaccines has only been demonstrated in children older than two years.<ref name="Milligan_2018" /> [[Vi capsular polysaccharide vaccine|Vi-rEPA vaccine]], a new conjugate form of the injectable Vi vaccine, may be more effective and prevents the disease in many children under the age of five years.<ref>{{cite journal | vauthors = Lin FY, Ho VA, Khiem HB, Trach DD, Bay PV, Thanh TC, Kossaczka Z, Bryla DA, Shiloach J, Robbins JB, Schneerson R, Szu SC | title = The efficacy of a Salmonella typhi Vi conjugate vaccine in two-to-five-year-old children | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 344 | issue = 17 | pages = 1263-1269 | date = April 2001 | pmid = 11320385 | doi = 10.1056/nejm200104263441701 | doi-access = free }}</ref> In a trial in 2-to-5-year-old children in Vietnam, the vaccine had more than 90 percent efficacy in the first year and protection lasted at least four years.<ref name="Szu_2013">{{cite journal | vauthors = Szu SC | title = Development of Vi conjugate - a new generation of typhoid vaccine | journal = Expert Review of Vaccines | volume = 12 | issue = 11 | pages = 1273-1286 | date = November 2013 | pmid = 24156285 | doi = 10.1586/14760584.2013.845529 | s2cid = 23280555 | url = https://zenodo.org/record/1235752 }}</ref> ===شيڊول=== Depending on the formulation it can be given starting at the age of two (ViPS), six (Ty21a), or six months (TCV).<ref name="WHO_2018" /> ==قسمون== * [[Vi capsular polysaccharide vaccine]]: [[Typhim VI]] ([[Sanofi Pasteur]]);<ref>{{cite web | title = Typhim Vi | date = 22 July 2017 | website = U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | url = https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/vaccines/typhim-vi | access-date = 29 December 2019 }}</ref> [[Typherix]] ([[GlaxoSmithKline|GSK]]) * [[Ty21a]] oral vaccine: [[Vivotif]] ([[Bavarian Nordic]])<ref>{{cite web | title = Vivotif | date = 1 February 2018 | website = U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | url = https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/vaccines/vivotif | access-date = 29 December 2019 }}</ref> * [[Typhoid conjugate vaccine]]: Typbar-TCV (Bharat Biotech)<ref>{{cite web | title = Typhoid vaccine prequalified | date = 3 January 2018 | url = https://www.who.int/medicines/news/2017/WHOprequalifies-breakthrough-typhoid-vaccine/en/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20180104014508/http://www.who.int/medicines/news/2017/WHOprequalifies-breakthrough-typhoid-vaccine/en/ | archive-date = 4 January 2018 | access-date = 9 December 2019 | website = who.int }}</ref> * [[Hepatitis A and typhoid vaccine|Combined hepatitis A and Vi polysaccharide vaccine]]: [[ViVaxim]] and [[ViATIM]] ([[Sanofi Pasteur]]); [[Hepatyrix]] ([[GlaxoSmithKline|GSK]]) * Activated whole cell vaccine remains available in some parts of the developing world {{as of|2008|lc=yes}}.<ref name="WHO_2018" /> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{MeshName|Typhoid-Paratyphoid Vaccines}} {{Vaccines}} {{Portal| Medicine | Viruses}} {{DEFAULTSORT:Typhoid Vaccine|date=Jan 2019|vauthors=World HO}} [[Category:Typhoid fever]] [[Category:Live vaccines]] [[Category:Vaccines by disease]] [[Category:World Health Organization essential medicines (vaccines)]] [[Category:Wikipedia medicine articles ready to translate]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ٽائيفائيڊ بخار]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] [[زمرو:پيٽ جي بيماريون]] [[زمرو:منتقل ٿيندڙ بيماريون]] m24s6dh428y1x6og410lryxe34s3cke 404905 404903 2026-08-20T11:53:13Z Ibne maryam 17680 /* */ 404905 wikitext text/x-wiki '''ٽائيفائيڊ بخار''' (Typhoid Fever) جنهن کي '''ٽائيفائيڊ''' به چيو ويندو آهي، هڪ وات جي ذريعي منتقل ٿيندڙ بيماري آهي جيڪا سالمونيلا انٽيريڪا سيروٽائپ ٽائيفي بيڪٽيريا جي ڪري ٿيندي آهي، جنهن کي سالمونيلا ٽائيفي پڻ چيو ويندو آهي. علامتون هلڪي کان سخت تائين مختلف هونديون آهن، ۽ عام طور تي ظاهر ٿيڻ کان ڇهه کان 30 ڏينهن بعد شروع ٿينديون آهن. اڪثر ڪري ڪيترن ئي ڏينهن ۾ تيز بخار جي بتدريج شروعات ٿيندي آهي. اهو عام طور تي ڪمزوري، پيٽ ۾ سور، قبض، سر درد، ۽ هلڪي الٽي سان گڏ هوندو آهي. ڪجهه ماڻهن کي گلابي رنگ جي داغن سان چمڙي تي خارش پيدا ٿيندي آهي. سخت ڪيسن ۾، ماڻهن کي مونجهارو محسوس ٿي سگهي ٿو. علاج کان سواءِ، علامتون هفتن يا مهينن تائين رهي سگهن ٿيون. دست سخت ٿي سگهن ٿا، پر غير معمولي آهي. ٻيا ماڻهو متاثر ٿيڻ کان سواءِ ان کي کڻي سگهن ٿا، پر اڃا تائين متعدي آهن. ٽائيفائيڊ بخار، پيراٽائيفائيڊ بخار سان گڏ، هڪ قسم جو اندروني بخار (entrinsic fever) آهي. سالمونيلا انٽيريڪا ٽائيفي جي باري ۾ خيال آهي ته اها صرف انسانن کي متاثر ڪري ٿو ۽ منتقل ٿيندو آهي. {{Short description|Vaccines that prevent typhoid fever}} {{distinguish|typhus vaccine}} {{cs1 config|name-list-style=vanc|display-authors=6}} {{Use dmy dates|date=November 2022}} {{Infobox settlement | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 383885204 | image =Typhim.jpg <!-- Vaccine data --> | type = vaccine | target = [[Typhoid]] | vaccine_type = <!-- killed/attenuated/live/toxoid/protein subunit/conjugate/recombinant/DNA --> <!-- Clinical data --> | tradename = Typhim Vi, Vivotif | Drugs.com = {{drugs.com|monograph|typhoid_vaccine}} | MedlinePlus = a607028 | pregnancy_AU = B2 | pregnancy_US = C | pregnancy_category = | legal_AU = <!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled --> | legal_CA = <!-- Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> | legal_UK = <!-- GSL, P, POM, CD, or Class A, B, C --> | legal_US = Rx-only | legal_status = | routes_of_administration = <!-- Identifiers --> | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|changed|chemspider}} | ChemSpiderID = none | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}} | CAS_number = | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 760T5R8B3O | ATC_prefix = J07 | ATC_suffix = AP | ATC_supplemental = {{ATC|J07|AP01}} {{ATC|J07|AP02}} {{ATC|J07|AP03}} {{ATC|J07|AP10}} | PubChem = | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = <!-- Chemical data --> }} ٽائيفائيڊ جون ويڪسينون اهي ويڪسينون آهن جيڪي ٽائيفائيڊ بخار کان بچاءُ ڪن ٿيون. ان جا ڪيترائي قسم وڏي پيماني تي دستياب آهن: ٽائيفائيڊ ڪانجوگيٽ ويڪسين (TCV)، Ty21a (وات ذريعي ڏني ويندڙ زنده ويڪسين) ۽ Vi ڪيپسولر پوليسڪرائيڊ ويڪسين (ViPS) (جيڪا انجيڪشن ذريعي ڏني ويندڙ سب-يونٽ ويڪسين آهي). قسم جي لحاظ کان، ٽائيفائيڊ ويڪسينون تقريبن 50 سيڪڙو کان 85 سيڪڙو تائين اثرائتيون سمجهيون وڃن ٿيون. Vi-rEPA ويڪسين ٻارن ۾ اثرائتي ثابت ٿي آهي. عالمي صحت تنظيم (WHO) انهن علائقن ۾ سڀني ٻارن کي ويڪسين لڳائڻ جي سفارش ڪري ٿي جتي اها بيماري عام آهي. ٻي صورت ۾، اهي انهن ماڻهن کي ويڪسين لڳائڻ جي سفارش ڪن ٿا جن کي ان بيماري جو وڌيڪ خطرو هجي. ويڪسينيشن مهمون بيماري جي ڦهلجڻ (آوٽ بريڪ) کي ڪنٽرول ڪرڻ لاءِ پڻ استعمال ڪري سگهجن ٿيون. ويڪسين جي قسم مطابق، هر 3 کان 7 سالن ۾ اضافي دوز (doses) ڏيڻ جي سفارش ڪئي ويندي آهي. آمريڪا ۾، اها ويڪسين صرف انهن ماڻهن لاءِ تجويز ڪئي ويندي آهي جن کي وڌيڪ خطرو هجي، مثال طور اهي ماڻهو جيڪي دنيا جي انهن علائقن جو سفر ڪن ٿا جتي اها بيماري عام آهي. * سال 2018 تائين دستياب ويڪسينون تمام محفوظ آهن. انجيڪشن لڳڻ واري جاءِ تي معمولي ضمني اثر (side effects) ظاهر ٿي سگهن ٿا. انجيڪشن ذريعي ڏني ويندڙ ويڪسين HIV/AIDS جي مريضن لاءِ محفوظ آهي، ۽ وات ذريعي ڏني ويندڙ ويڪسين تڏهن استعمال ڪري سگهجي ٿي جڏهن بيماري جون علامتون موجود نه هجن. جيتوڻيڪ حمل دوران ان تي تحقيق نه ڪئي وئي آهي، پر غير زنده (non-live) ويڪسينون محفوظ سمجهيون وڃن ٿيون، جڏهن ته زنده (live) ويڪسين جي سفارش نه ڪئي ويندي آهي. ٽائيفائيڊ جون پهريون ويڪسينون 1896ع ۾ المروٿ ايڊورڊ رائٽ (Almroth Edward Wright)، رچرڊ فائفر (Richard Pfeiffer) ۽ ولهلم ڪولي (Wilhelm Kolle) پاران تيار ڪيون وييون هيون. ضمني اثرن جي ڪري، 2018 تائين نيون فارموليشنز (نئين قسم جون ويڪسينون) تجويز ڪيون ويون آهن. اها عالمي صحت تنظيم جي ضروري دوائن جي فهرست ۾ شامل آهي. <!-- Definition and medical uses --> '''Typhoid vaccines''' are [[vaccine]]s that prevent [[typhoid fever]].<ref name="WHO_2018">{{cite journal | vauthors = ((World Health Organization)) | title = Typhoid vaccines: WHO position paper – March 2018 | journal = Weekly Epidemiological Record | volume = 93 | issue = 13 | pages = 153–172 | year = 2018 | hdl = 10665/272273 | author-link = World Health Organization }}</ref><ref name="origin.who.int 2019">{{cite web | title = Summary of the WHO Position Paper on Typhoid vaccines: WHO position paper – March 2018 | date = October 23, 2019 | website = origin.who.int | url = http://origin.who.int/immunization/policy/position_papers/PP_typhoid_2018_summary.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20191023041242/http://origin.who.int/immunization/policy/position_papers/PP_typhoid_2018_summary.pdf | archive-date = October 23, 2019 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = ((World Health Organization)) | title = Typhoid vaccines: WHO position paper, March 2018 - Recommendations | journal = Vaccine | volume = 37 | issue = 2 | pages = 214-216 | year = 2019 | pmid = 29661581 | doi = 10.1016/j.vaccine.2018.04.022 | s2cid = 4902671 }}</ref> Several types are widely available: typhoid conjugate vaccine (TCV), [[Ty21a]] (a [[live vaccine|live]] oral vaccine) and [[Vi capsular polysaccharide vaccine]] (ViPS) (an injectable [[subunit vaccine]]). Depending on the type, typhoid vaccines are estimated to be about 50% to 85% effective.<ref>{{cite book | vauthors = Camp RO, Shorman M | chapter = Typhoid Vaccine | date = 2025 | pmid = 29262003 | title = StatPearls | chapter-url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470571/ | access-date = 2025-04-29 | place = Treasure Island (FL) | publisher = StatPearls Publishing }}</ref><ref>{{Cite journal | vauthors = Milligan R, Paul M, Richardson M, Neuberger A | title = Vaccines for preventing typhoid fever | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 5 | issue = 5 | article-number = CD001261 | date = 2018-05-31 | pmid = 29851031 | pmc = 6494485 | doi = 10.1002/14651858.CD001261.pub4 | issn = 1469-493X }}</ref><ref>{{Cite journal | vauthors = Mahon BE, Newton AE, Mintz ED | title = Effectiveness of typhoid vaccination in US travelers | journal = Vaccine | volume = 32 | issue = 29 | pages = 3577-3579 | date = 2014-06-17 | pmid = 24837780 | pmc = 4604742 | doi = 10.1016/j.vaccine.2014.04.055 | issn = 1873-2518 }}</ref> The Vi-rEPA vaccine is efficacious in children.<ref name="Milligan_2018">{{cite journal | vauthors = Milligan R, Paul M, Richardson M, Neuberger A | title = Vaccines for preventing typhoid fever | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 5 | issue = 5 | article-number = CD001261 | date = May 2018 | pmid = 29851031 | pmc = 6494485 | doi = 10.1002/14651858.CD001261.pub4 }}</ref> <!-- Recommendations --> The [[World Health Organization]] (WHO) recommends vaccinating all children in areas where the disease is common.<ref name="WHO_2018" /> Otherwise they recommend vaccinating those at high risk.<ref name="WHO_2018" /> Vaccination campaigns can also be used to control outbreaks of disease.<ref name="WHO_2018" /> Depending on the vaccine, additional doses are recommended every three to seven years.<ref name="WHO_2018" /> In the United States the vaccine is only recommended in those at high risk such as travelers to areas of the world where the disease is common.<ref>{{cite web | title = Typhoid Vaccine Information Statement | date = October 2019 | url = https://www.cdc.gov/vaccines/hcp/vis/vis-statements/typhoid.html | website = U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) | access-date = 15 December 2015 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20151208185803/http://www.cdc.gov/vaccines/hcp/vis/vis-statements/typhoid.html | archive-date = 8 December 2015 }}</ref> <!-- Safety --> The vaccines available as of 2018 are very safe.<ref name="WHO_2018" /> Minor side effects may occur at the site of injection.<ref name="WHO_2018" /> The injectable vaccine is safe in people with [[HIV/AIDS]] and the oral vaccine can be used as long as symptoms are not present.<ref name="WHO_2018" /> While it has not been studied during pregnancy, the non-live vaccines are believed to be safe while the live vaccine is not recommended.<ref name="WHO_2018" /> <!-- History, society and culture --> The first typhoid vaccines were developed in 1896 by [[Almroth Edward Wright]], [[Richard Friedrich Johannes Pfeiffer|Richard Pfeiffer]], and [[Wilhelm Kolle]].<ref>{{cite book | vauthors = Flower DR | title = Bioinformatics for Vaccinology. | location = Chichester | pages = 40–41 | date = 2008 | publisher = John Wiley & Sons | isbn = 978-0-470-69982-9 | url = https://books.google.com/books?id=Rg6-T_1-LWkC&pg=PA40 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20151222095533/https://books.google.com/books?id=Rg6-T_1-LWkC&pg=PA40 | archive-date = 22 December 2015 }}</ref> Due to side-effects newer formulations are recommended as of 2018.<ref name="WHO_2018" /> It is on the [[WHO Model List of Essential Medicines|World Health Organization's List of Essential Medicines]].<ref name="WHO24th">{{cite book | vauthors = ((World Health Organization)) | title = The selection and use of essential medicines, 2025: WHO Model List of Essential Medicines, 24th list | year = 2025 | hdl = 10665/382243 | author-link = World Health Organization | publisher = World Health Organization | location = Geneva | hdl-access = free | doi = 10.2471/B09474 | doi-access = free | id = License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO }}</ref> ==طبي استعمال== Ty21a, the Vi capsular polysaccharide vaccine, and Vi-rEPA are effective in reducing typhoid fever with low rates of adverse effects.<ref name="Milligan_2018" /> Newer vaccines such as Vi-TT (PedaTyph) are awaiting{{when|date=October 2019}} field trials to demonstrate efficacy against natural exposure.<ref name="Milligan_2018" /> The oral Ty21a vaccine prevents around one-half of typhoid cases in the first three years after vaccination. The injectable Vi polysaccharide vaccine prevented about two-thirds of typhoid cases in the first year and had a cumulative efficacy of 55% by the third year. The efficacy of these vaccines has only been demonstrated in children older than two years.<ref name="Milligan_2018" /> [[Vi capsular polysaccharide vaccine|Vi-rEPA vaccine]], a new conjugate form of the injectable Vi vaccine, may be more effective and prevents the disease in many children under the age of five years.<ref>{{cite journal | vauthors = Lin FY, Ho VA, Khiem HB, Trach DD, Bay PV, Thanh TC, Kossaczka Z, Bryla DA, Shiloach J, Robbins JB, Schneerson R, Szu SC | title = The efficacy of a Salmonella typhi Vi conjugate vaccine in two-to-five-year-old children | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 344 | issue = 17 | pages = 1263-1269 | date = April 2001 | pmid = 11320385 | doi = 10.1056/nejm200104263441701 | doi-access = free }}</ref> In a trial in 2-to-5-year-old children in Vietnam, the vaccine had more than 90 percent efficacy in the first year and protection lasted at least four years.<ref name="Szu_2013">{{cite journal | vauthors = Szu SC | title = Development of Vi conjugate - a new generation of typhoid vaccine | journal = Expert Review of Vaccines | volume = 12 | issue = 11 | pages = 1273-1286 | date = November 2013 | pmid = 24156285 | doi = 10.1586/14760584.2013.845529 | s2cid = 23280555 | url = https://zenodo.org/record/1235752 }}</ref> ===شيڊول=== Depending on the formulation it can be given starting at the age of two (ViPS), six (Ty21a), or six months (TCV).<ref name="WHO_2018" /> ==قسمون== * [[Vi capsular polysaccharide vaccine]]: [[Typhim VI]] ([[Sanofi Pasteur]]);<ref>{{cite web | title = Typhim Vi | date = 22 July 2017 | website = U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | url = https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/vaccines/typhim-vi | access-date = 29 December 2019 }}</ref> [[Typherix]] ([[GlaxoSmithKline|GSK]]) * [[Ty21a]] oral vaccine: [[Vivotif]] ([[Bavarian Nordic]])<ref>{{cite web | title = Vivotif | date = 1 February 2018 | website = U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | url = https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/vaccines/vivotif | access-date = 29 December 2019 }}</ref> * [[Typhoid conjugate vaccine]]: Typbar-TCV (Bharat Biotech)<ref>{{cite web | title = Typhoid vaccine prequalified | date = 3 January 2018 | url = https://www.who.int/medicines/news/2017/WHOprequalifies-breakthrough-typhoid-vaccine/en/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20180104014508/http://www.who.int/medicines/news/2017/WHOprequalifies-breakthrough-typhoid-vaccine/en/ | archive-date = 4 January 2018 | access-date = 9 December 2019 | website = who.int }}</ref> * [[Hepatitis A and typhoid vaccine|Combined hepatitis A and Vi polysaccharide vaccine]]: [[ViVaxim]] and [[ViATIM]] ([[Sanofi Pasteur]]); [[Hepatyrix]] ([[GlaxoSmithKline|GSK]]) * Activated whole cell vaccine remains available in some parts of the developing world {{as of|2008|lc=yes}}.<ref name="WHO_2018" /> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * {{MeshName|Typhoid-Paratyphoid Vaccines}} {{Vaccines}} {{Portal| Medicine | Viruses}} {{DEFAULTSORT:Typhoid Vaccine|date=Jan 2019|vauthors=World HO}} [[Category:Typhoid fever]] [[Category:Live vaccines]] [[Category:Vaccines by disease]] [[Category:World Health Organization essential medicines (vaccines)]] [[Category:Wikipedia medicine articles ready to translate]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ٽائيفائيڊ بخار]] [[زمرو:بيماريون]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] [[زمرو:پيٽ جي بيماريون]] [[زمرو:منتقل ٿيندڙ بيماريون]] geotzwa5bmbaq0o4u85eqz4r6r217jw 14 101693 404895 2026-08-20T11:33:05Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:جانور]] [[زمرو:اناٽومي]] 404895 wikitext text/x-wiki [[زمرو:جانور]] [[زمرو:اناٽومي]] evnm30j9xgib4dapcy26gk3m1szpai8 14 101694 404897 2026-08-20T11:39:36Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:آنڊن جون وبائي بيماريون]] [[زمرو:پاڻي ذريعي ڦهلجندڙ بيماريون]] [[زمرو:بيڪٽيريا سبب ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:ويڪسين ذريعي روڪي سگهجندڙ بيماريون]] [[زمرو:ڳوهه جي ٽيسٽ ذريعي سڃاڻپ ٿيندڙ بيماريون]] 404897 wikitext text/x-wiki [[زمرو:آنڊن جون وبائي بيماريون]] [[زمرو:پاڻي ذريعي ڦهلجندڙ بيماريون]] [[زمرو:بيڪٽيريا سبب ٿيندڙ بيماريون]] [[زمرو:ويڪسين ذريعي روڪي سگهجندڙ بيماريون]] [[زمرو:ڳوهه جي ٽيسٽ ذريعي سڃاڻپ ٿيندڙ بيماريون]] lwt4qefwbd2jze0ytqkyfc5dpopj5x5 14 101695 404898 2026-08-20T11:41:03Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:وبائي بيماريون]] [[زمرو:پيٽ جي بيماريون]] 404898 wikitext text/x-wiki [[زمرو:وبائي بيماريون]] [[زمرو:پيٽ جي بيماريون]] 36hevn8ttpw3iqogtpi77ixiyh8cf0w 14 101696 404899 2026-08-20T11:42:07Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:پيٽ]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] 404899 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پيٽ]] [[زمرو:بيمارين جا قسم]] o83wc8rjq2pav7lu0d7wn7j00ftru4w 14 101697 404900 2026-08-20T11:43:28Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:پاڻي ۽ ماحول]] [[زمرو:وبائي بيماريون]] 404900 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پاڻي ۽ ماحول]] [[زمرو:وبائي بيماريون]] ag6mwwup76dt3648rz0t9zalk4nhu21 0 101698 404904 2026-08-20T11:49:10Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[ٽائيفائيڊ بخار]] کي [[ٽائيفائيڊ بخار جي ويڪسين]] ڏانھن چوريو 404904 wikitext text/x-wiki #چوريو [[ٽائيفائيڊ بخار جي ويڪسين]] 13bizgpozd2njil82n77h1v6075sspn