ڍاڪا

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sd">
  <siteinfo>
    <sitename>وڪيپيڊيا</sitename>
    <dbname>sdwiki</dbname>
    <base>https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.17</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ذريعات</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">واپرائيندڙ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">واپرائيندڙ بحث</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وڪيپيڊيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وڪيپيڊيا بحث</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل بحث</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ذريعات وڪي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ذريعات وڪي بحث</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچو بحث</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد بحث</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">زمرو</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">زمرو بحث</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">باب</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">باب بحث</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڊيول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڊيول بحث</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ڍاڪا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31830</id>
    <revision>
      <id>409455</id>
      <parentid>407526</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T02:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>409455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221975" sha1="nbm424gi5r23rqqpxa4rdh1unmvo2eb" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage --&gt;
&lt;!-- Basic info ----&gt;| name = ڍاڪا
| official_name = [[گريٽر ڍاڪا جو علائقو]]
| native_name = {{lang|bn|ঢাকা}}
| other_name = ڊاڪا
| settlement_type = گاديءَ جو هنڌ ۽ ميگا سٽي
| image_skyline = Dhaka Bd.jpg
| imagesize = 280px
| image_caption = مٿيان کان، کاٻي کا ساڄي: قومي پارليامينٽ، موتي جھيل ڪمرشيل ايريا، روز گارڊن پئليس، خان محمد مرزا مسجد، رمنا، بنگلاديش جي سپريم ڪورٽ، رڪشا ڀيڙ وقت، ڍاڪا صدر گھاٽ
| image_flag = 
| flag_size = 
| image_seal = 
| seal_size = 
| image_shield = 
| shield_size = 
| nickname = ''رڪشائن جو شهر''
&lt;br/&gt;''اوڀر جو وينس''&lt;br/&gt;''مسجدن جو شھر''
| motto = 
| image_map = Dhaka locator map.svg
| mapsize = 
| map_caption = Dhaka in Bangladesh
| pushpin_map = Asia
| pushpin_label_position = centre
| pushpin_mapsize = 250
&lt;!-- Location ----&gt;| pushpin_map_caption = Location of Dhaka in Asia
| pushpin_relief = 
| latd = 
| latm = 
| latNS = 
| longd = 
| longm = 
| longEW = 
| coordinates_region = 
| coordinates_display = 
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{پرچم|بنگلاديش}}
| subdivision_type1 = ڊويزن
| subdivision_type2 = [[ضلعو]]
| subdivision_name1 = ڍاڪا ڊويزن|
| established_title = قيام
| established_date = 1608ع
| established_title2 = 
| established_date2 = 
| established_title3 = 
| established_date3 = 
| government_footnotes = 
| government_type = سٽي ڊسٽرڪٽ
| governing_body = {{nowrap|[[Dhaka North City Corporation|DNCC]] &amp; [[Dhaka South City Corporation|DSCC]]}}
| unit_pref = Metric &lt;!-- Enter: Metric, if Metric (imperial) is desired --&gt;
| area_footnotes = &amp;nbsp;(2011)&lt;ref name=&quot;District Statistics 2011, Dhaka&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/District%20Statistics/Dhaka.pdf|title=District Statistics 2011, Dhaka |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics|date=December 2013|accessdate=14 May 2015}}&lt;/ref&gt;
| area_magnitude = 
| area_total_km2 = 302.92
| area_land_km2 = 279.43
| area_water_km2 = &lt;!-- Population  ----&gt;
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Elevation of Dhaka&quot;&gt;{{cite web|url=http://travel.nationalgeographic.com/places/maps/map_city_dhaka.html|title=Dhaka, Bangladesh Map|work=National Geographic|accessdate=6 September 2009}}&lt;/ref&gt;
| elevation_m = 4
| elevation_ft = 13.12
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others ----&gt;| population_total = {{Increase}}6,970,105
| population_as_of = 2011
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;dhakapop1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf|title=Population &amp; Housing Census-2011|publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]]|page=41|accessdate=15 December 2015}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 23,234
| population_density_sq_mi = 60,175
| population_metro = {{nts|8906000}}
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;District Statistics 2011, Dhaka&quot;/&gt;
| population_blank2_title = 
| population_blank2 = 74.6%
| population_demonym = Dhakaiya;&lt;br/&gt;Dhakaite
| postal_code_type = پوسٽل ڪوڊ
| postal_code = 1000, 1100, 12xx
| area_code = 
| website = 
| footnotes = 
| leader_title1 = ڍاڪا نارٿ سٽي ڪارپوريشن ميئر
| leader_name1 = انيس الحق
| leader_title2 = ڍاڪا سائوٿ سٽي ڪارپوريشن ميئر
| leader_name2 = سعيد کوڪون
| leader_title3 = ڍاڪا ميٽروپوليٽن پوليس ڪمشنر
| leader_name3 = اسد زمان ميان
| population_blank1_footnotes = &lt;ref&gt;[http://www.newgeography.com/content/003004-evolving-urban-form-dhaka].&lt;/ref&gt;
| population_blank2_footnotes = &lt;ref name=&quot;District Statistics 2011, Dhaka&quot;/&gt;
&lt;!-- General information ----&gt;| timezone = 
| utc_offset = 
| blank_name = نيشنل ڪالنگ ڪوڊ
| blank_info = +880
| blank1_name = [[ڪالنگ ڪوڊ]]
| blank1_info = 02 [For Dhaka city only]
| blank2_name = [[Gross domestic product|GDP PPP]] (2015)
| blank2_info = 
| blank3_name = [[ISO 3166-2:BD|ISO 3166-2]]
| blank3_info = BD-13
| subdivision_name2 = ڍاڪا ضلعو
| subdivision_name3 = {{Increase}}$280&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;PricewaterhouseCoopers&quot;&gt;http://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID=1562
&lt;/ref&gt;
| subdivision_name4 = 74.6%
| subdivision_name5 = 6+ [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| subdivision_name6 = [http://www.dncc.gov.bd/ Dhaka North City Corporation] &lt;br/&gt; [http://dhakasouthcity.gov.bd/ Dhaka South City Corporation]
| subdivision_type3 = جي ڊي پي
| subdivision_type4 = خواندگي جي شرح
| subdivision_type5 = ٽائيم زون
| subdivision_type6 = ويب سائيٽ
| established_title1 = شھر جو  درجو مليس
| established_date1 = 1947ع
| leader_title = ميئر
| leader_name = ڍاڪا. ڏکڻ ايشيا ۾ مقام. * ڍاڪا ڊويزن. ڍاڪا ضلعو. اسٽيبلشمينٽ: * ميئر- ڪائونسل • جسم: DNCC ۽ DSCC • اتر ايڊمنسٽريٽر: محمد شفيق الاسلام خان. • ڏکڻ ايڊمنسٽريٽر: محمد عبدالسلام. • سٽي ڪائونسل: 129 حلقا. • پارليامينٽ: 15 حلقا. * علائقو • ميگا شهر. • ميٽرو. * بلندي: * ڍاڪي ، ڍاڪي. * ٻوليون: • سرڪاري: بنگالي • انگريزي. * بلين آمريڪي ڊالر. * پوليس: ڍاڪا ميٽروپوليٽن پوليس بين الاقوامي هوائي اڏو: حضرت شاهجلال انٽرنيشنل ايئرپورٽ تيز ٽرانزٽ: ڍاڪا ميٽرو ريل ڍاڪا BRT: ميٽروپوليٽن پلاننگ اٿارٽي: راجڌاني Unnayan Kartripakkha. پاڻي جي فراهمي ۽ نيڪال جو اختيار ڍاڪا واسا *
| total_type = شهر
}}
[[فائل:Shahid Sriti Stombho (Proposed).jpg|thumb|300px|کاٻو]]

'''ڍاڪا''' (بنگالي:ঢাকা، انگريزي: Dhaka)  [[بنگلاديش]] جو گاديءَ جو ھنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي، جن جي آبادي سال 2021ع جي آدمشماري موجب ٽي ڪروڙ کان وڌيڪ اهي. برهمپترا ندي ۾ ڪرندڙ پوڙھي گنگا ندي جي ڪناري تي واقع ھن شھر جي آبادي 90 لک کان وڌيڪ آھي، جنھن ڪري ھي بنگلاديش جو سڀ کان وڏو ۽ دنيا جي ڳتيل ترين شھرن مان ھڪ آھي.

ھي شھر [[پٽ سن]] جي تمام وڏي منڊي ۽ صنعت ۽ واپار جو مرڪز آھي۔ ھتان جي ململ سڄي دنيا ۾ مشھور ھئي پر برطانوي راڄ جي حڪومت ۾ ھن عظيم شھر جي صنعت کي برباد ڪيو ويو. ڍاڪا پنھنجي خوبصورت مسجدن جي ڪري پڻ شھرت رکي ٿو۔

[[مغليه سلطنت|مغلن جي حڪومت]] جي دور ۾ ھي شھر &quot;جھانگيرنگر&quot; جي نالي سان سڃاتو ويندو ھو. برطانوي راڄ ۾ ھي [[ڪلڪتو|ڪولڪاتا]] کان پوء رياست [[بنگال]] جو ٻيون وڏو شھر بڻجي ويو. سال 1921ع ۾ ھتي [[ڍاڪا يونيورسٽي]] قائم ٿي.

ھندستان جي ورھاڱي کان پوء، شهر [[اوڀر پاڪستان]] جو انتظامي گاديءَ جو ھنڌ قرار ڏنو ويو. سال 1971ع ۾ پاڪستان جي ٽٽڻ کان پوء، سال 1972ع ۾ ان کي نئين ٺھيل مملڪت بنگلاديش جي گاديءَ جو ھنڌ قرار ڏنو ويو.

شھر وچ بنگلاديش ۾ پوڙھي گنگا ندي جي اوڀارين ڪنارن تي واقع آھي. شھر جي ڪل پکيڙ 815.85 چورس ڪلوميٽر آھي ۽ ھي ست اهم ٿاڻن ڌان منڊي، ڪوٽ والي، موتي جھيل، رمنا، محمدپور، ستاراپور، تيج ڳوٺ ۽ 14 ثانوي ٿاڻن گلشن، لال باغ، ميرپور، پلابي، سبوج باغ، ڍاڪا ڪنٽونمنٽ، ڊمرا، ھزاري باغ، شيام پور، بڊا، ڪفرل، ڪامرانگير چار، کال ڳوٺ ۽ اتارا تي مشتمل آھي. شھر ۾ ڪل 130 وارڊ ۽ 725 پاڙا آھن. ڍاڪا ضلعي جي ڪل پکيڙ 1463.60 چورس ڪلوميٽر آھي جنھن جي چوڌاري غازي پور، تنگيل، منشي گنج، راجبري، نارائن گنج ۽ مانڪ گنج جا ضلعا واقع آھن.
{{-}}

==اشتقاق==

[[ڍاڪا]] نالي جي بڻ بابت مختلف نظرين جو ذڪر ملي ٿو، پر ان جي اصل بابت قطعي اتفاق موجود ناهي. هڪ مشهور راءِ موجب هي نالو [[ڍاڪ وڻ]] (''[[بوٽيا مونو اسپرما]]'') تان پيو، جيڪو ڪنهن زماني ۾ هن علائقي ۾ گهڻو هوندو هو. ٻي راءِ مطابق شهر جو نالو [[ڍاڪيشوري مندر]] تان نڪتل آهي، جيڪو علائقي جي سرپرست هندو ديوي [[ڍاڪيشوري]] سان منسوب آهي.&lt;ref name=&quot;britannicaetymology&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |title=Dhaka |encyclopedia=[[Encyclopaedia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/place/Dhaka |access-date=11 February 2018 |date=26 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010143325/https://www.britannica.com/place/Dhaka |archive-date=10 October 2017 |quote=Dhaka's name is said to refer to the dhak tree, once common in the area, or to Dhakeshwari (&quot;The Hidden Goddess&quot;), whose shrine is located in the western part of the city. |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dailystaretym&quot;&gt;{{Cite news |last=Ayan |first=Anindya J. |date=28 January 2018 |title=History of Dhaka's origin |url=https://www.thedailystar.net/video-stories/watch-glimpse-the-history-dhakas-origin-208639?amp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415135035/https://www.thedailystar.net/video-stories/watch-glimpse-the-history-dhakas-origin-208639?amp |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |work=[[دي ڊيلي اسٽار]]}}&lt;/ref&gt;

هڪ ٻي مشهور روايت موجب [[اسلام خان اول]] 1610ع ۾ جڏهن ڍاڪا کي بنگال جي گاديءَ جو هنڌ بڻايو، تڏهن افتتاحي تقريب دوران ''[[ڍاڪ (ساز)|ڍاڪ]]'' نالي ساز وڄايو ويو، جنهن جي نسبت سان شهر کي &quot;ڍاڪا&quot; سڏڻ شروع ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Islam Khan Chisti |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Islam_Khan_Chisti |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150202002132/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Islam_Khan_Chisti |archive-date=2 February 2015 |access-date=4 February 2013 |website=[[بنگلاپيڊيا]]}}&lt;/ref&gt;

ڪجهه ٻين حوالن موجب هي نالو [[ڍاڪا ڀاشا]] نالي هڪ [[پراڪرت]] ٻوليءَ تان نڪتل آهي. هڪ ٻيو نظريو اهو به پيش ڪري ٿو ته ''ڍاڪيا'' يا ''ڍڪّا'' جي معنيٰ [[نگراني مينار]] (Watchtower) آهي، جيئن [[راج ترنگڻي]] ۾ ذڪر ٿيل آهي. ڪجهه محققن ان کي [[دواڪا]] سان پڻ ڳنڍين ٿا، جنهن جو ذڪر [[سمندرگپت]] جي [[الهه آباد ستون واري لکت]] ۾ اوڀر واري سرحدي سلطنت طور ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;banglapedia&quot;&gt;{{Cite web |last=Chowdhury |first=A.M. |date=23 April 2007 |title=Dhaka |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhaka |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190516050956/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhaka |archive-date=16 May 2019 |access-date=23 April 2007 |website=Banglapedia}}&lt;/ref&gt;

[[ڪلھڻ]] جي تصنيف [[راج ترنگڻي]] موجب هن علائقي جو قديم نالو ''ڍڪّا'' هو، جنهن جي معنيٰ &quot;نگراني مينار&quot; آهي. ڇاڪاڻ⁠تہ [[بڪرامپور]] ۽ [[سونارڳائون]] جهڙا قديم حڪومتي مرڪز هن علائقي جي ويجهو واقع هئا، تنهنڪري امڪان آهي ته ڍاڪا کي دفاعي ۽ نگرانيءَ جي مقصدن لاءِ قائم ڪيل هڪ نگراني مينار جي نسبت سان اهو نالو ڏنو ويو هجي.&lt;ref name=&quot;Mamoon 2010&quot;&gt;{{Cite book |last=Mamoon |first=Muntassir |title=Dhaka: Smiriti Bismiritir Nogori |publisher=Anannya |year=2010 |page=94 |orig-year=1993}}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
{{main|ڍاڪا جي تاريخ}}

{{For timeline}}

[[File:Map of Bengal, Behar, Orissa 1813.jpg|thumb|ڍاڪا مغل دور ۾ [[بنگال صوبو|بنگال]]، [[بهار]] ۽ [[اوڙيسا]] صوبي جي گاديءَ جو هنڌ هو.]]

===مغلن کان اڳ وارو دور===

اڄوڪي [[ڍاڪا]] واري علائقي ۾ شهري آباديءَ جي تاريخ پهرين صدي عيسويءَ کان اڳتي وڃي ٿي.&lt;ref name=&quot;Britannica-Dhaka&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |title=Dhaka |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/160598/Dhaka |access-date=4 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116092341/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/160598/Dhaka |archive-date=16 January 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; هي علائقو قديم [[بڪرامپور]] ضلعي جو حصو هو، جيڪو [[سينا خاندان]] جي حڪومت هيٺ هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dhaka City Corporation |date=5 September 2006 |title=Pre-Mughal Dhaka (before 1608) |url=http://www.dhakacity.org/his_pre_mughal.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410184215/http://www.dhakacity.org/his_pre_mughal.html |archive-date=10 April 2008 |url-status=usurped |access-date=1 December 2015}}&lt;/ref&gt;

اسلامي دور ۾ هي علائقو تاريخي [[سونارڳائون]] ضلعي ۾ شامل ٿيو، جيڪو [[دہلي سلطنت]] ۽ پوءِ [[بنگال سلطنت]] جو اهم انتظامي مرڪز هو.&lt;ref name=&quot;archive.thedailystar.net&quot;&gt;{{Cite news |title=From Jahangirnagar to Dhaka |url=http://archive.thedailystar.net/forum/2008/august/jahangirnagar.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150208123832/http://archive.thedailystar.net/forum/2008/august/jahangirnagar.htm |archive-date=8 February 2015 |access-date=18 February 2015 |work=The Daily Star |department=Forum}}&lt;/ref&gt; مشهور [[گرينڊ ٽرنڪ روڊ]] هن علائقي مان گذرندو هو، جيڪو ان کي [[اتر ڀارت]]، [[وچ ايشيا]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ [[چٽگانگ]] جي بندرگاهه سان ڳنڍيندو هو.

ڍاڪا کان اڳ [[بنگال]] جي گاديءَ جو هنڌ [[گور (اولهه بنگال)|گور]] هو، جڏهن ته ان کان اڳ [[پانڊوا]]، [[بڪرامپور]] ۽ [[سونارڳائون]] به مختلف دورن ۾ گاديءَ جا هنڌ رهيا.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Daily Bangladesh |date=5 September 2006 |title=Gaur Nagar: The capital of early Bengal |work=Daily Bangladesh |url=https://www.daily-bangladesh.com/english/feature/28842 |access-date=7 January 2024 |archive-date=7 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250107065238/https://www.daily-bangladesh.com/english/feature/28842 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

سونارڳائون [[عيسيٰ خان]] ۽ سندس پٽ [[موسيٰ خان]] جو مرڪز پڻ هو، جن 16هين صديءَ جي آخر ۾ اوڀر بنگال ۾ مغلن جي توسيع خلاف ٻارهن سردارن جي اتحاد جي اڳواڻي ڪئي. جڏهن [[گنگا درياهه]] جو وهڪرو تبديل ٿيو ته گور جي فوجي ۽ واپاري اهميت گهٽجي وئي، جنهن کان پوءِ مغلن اوڀر بنگال تي پنهنجو ڪنٽرول مضبوط ڪرڻ ۽ [[آسام]] ۽ [[اراڪان]] ڏانهن توسيع لاءِ ڍاڪا کي وڌيڪ موزون سمجهيو. نتيجي ۾ ڍاڪا ۽ [[چٽگانگ]] مغل سلطنت جون اوڀر واريون سرحدي چوڪيون بڻجي ويون.

===بنگال جي مغل دور جو شروعاتي زمانو===

[[File:Lalbagh Kella (Lalbagh Fort) Dhaka Bangladesh 2011 54.JPG|thumb|upright|[[لال باغ قلعو]] جا آثار]]
[[File:Asiatic Society Heritage Museum.jpg|thumb|[[نم تلي محراب]]]]
[[File:Renaldis muslin woman.jpg|thumb|1789ع ۾ ڍاڪا جي ململ جو لباس پاتل ۽ [[حقو]] هٿ ۾ جهليل عورت]]

1610ع ۾ ڍاڪا کي [[بنگال صوبو|بنگال]]، [[بهار]] ۽ [[اوڙيسا]] جي مغل صوبي جي گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويو. هن صوبي جي حدن ۾ موجوده [[بنگلاديش]] ۽ اوڀر [[ڀارت]] جا علائقا، جن ۾ [[اولهه بنگال]]، [[بهار]] ۽ [[اوڙيسا]] شامل هئا، اچي ويندا هئا. ان وقت هي صوبو [[بنگال صوبو|بنگال سبح]] جي نالي سان سڃاتو ويندو هو. شهر جي ترقي [[جهانگير]] جي دور حڪومت ۾ شروع ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 September 2023 |title=Shah Jahan's Dhaka visit before he became the Mughal emperor |url=https://www.thedailystar.net/my-dhaka/news/shah-jahans-dhaka-visit-he-became-the-mughal-emperor-3413231 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908153928/https://www.thedailystar.net/my-dhaka/news/shah-jahans-dhaka-visit-he-became-the-mughal-emperor-3413231 |archive-date=8 September 2023 |access-date=8 September 2023}}&lt;/ref&gt;

[[شاهجهان]] 1624ع ۾ ڍاڪا آيو ۽ شهنشاهه بڻجڻ کان چار سال اڳ هتي هڪ هفتو رهيو. 17هين صديءَ دوران ڍاڪا دنيا جي امير ترين ۽ وڏن شهرن مان هڪ بڻجي ويو، خاص ڪري [[شائسته خان]] (1644–1677ع ۽ 1680–1688ع) جي حڪومت دوران، جڏهن شهر پنهنجي عروج تي پهتو. ان دور ۾ هڪ رپئي ۾ اٺ مڻ چانور ملندا هئا. انگريز واپاري [[ٿامس بوري]]، جنهن 1669ع ۽ 1670ع جي وچ ۾ شهر جو دورو ڪيو، لکي ٿو ته شهر جو گهيرو لڳ ڀڳ 40 ميل هو ۽ ان جي آبادي اٽڪل 900,000 هئي، جيڪا ان وقت جي [[لنڊن]] کان به وڌيڪ هئي.&lt;ref&gt;Historical Background for the Establishment of Naib-Nazimship (Deputy Governorship for the four Divisions of Subah Bangla), Asiatic Society of Bangladesh&lt;/ref&gt;

ان دور ۾ [[بنگال]] مغل سلطنت جي اقتصادي مرڪز طور اڀريو، جڏهن ته ڍاڪا [[بنگال جي ململ واپار]] جو عالمي مرڪز بڻجي ويو. ڍاڪا جي ململ ايتري مشهور ٿي جو وچ ايشيا تائين ان کي &quot;ڊاڪا&quot; جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.&lt;ref&gt;Richard Maxwell Eaton (1996), The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760, p. 202.&lt;/ref&gt; بنگال مان چانور، ريشم ۽ ڪپهه جا ڪپڙا نه رڳو مغل سلطنت جي مختلف حصن ڏانهن پر يورپي واپاري ڪمپنين، جهڙوڪ [[برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني]]، [[ڊچ ايسٽ انڊيا ڪمپني]]، فرانسيسي ۽ ڊينش واپارين ڏانهن پڻ برآمد ٿيندا هئا.&lt;ref&gt;Om Prakash, &quot;Empire, Mughal&quot;, in John J. McCusker (ed.), ''History of World Trade Since 1450'', vol. 1, 2006.&lt;/ref&gt;

ڍاڪا جهاز سازيءَ جي صنعت جو پڻ اهم مرڪز هو، جتي تيار ٿيندڙ جهاز [[مغل بحري فوج]] ۾ استعمال ٿيندا هئا.&lt;ref&gt;Indrajit Ray (2011). ''Bengal Industries and the British Industrial Revolution (1757–1857)''.&lt;/ref&gt; مغلن شهر کي خوبصورت باغن، سرائن ۽ شاندار عمارتن سان سينگاريو، جن ۾ [[بڙا ڪٽرا]] ۽ [[ڇوٽو ڪٽرا]] نمايان آهن. وڏو ڪٽرا مغل گورنرن، جن ۾ [[شاهه شجاع]] پڻ شامل هو، جي رهائشگاهه طور استعمال ٿيندو هو.&lt;ref name=&quot;thedailystar3&quot;&gt;{{Cite news |title=A discovery that may save Bara Katra |url=https://www.thedailystar.net/weekend-read/news/discovery-may-save-bara-katra-3132221 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001050745/https://www.thedailystar.net/weekend-read/news/discovery-may-save-bara-katra-3132221 |archive-date=1 October 2022 |access-date=1 October 2022 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;

شهر ۾ مغل درٻار جا عملدار، فوجي آفيسر ۽ شاهي خاندان جا فرد رهندا هئا. ان جي حفاظت لاءِ [[بيبي مريم توپ]] جهڙيون مشهور مغل توپون مقرر هيون.

[[اسلام خان اول]] ڍاڪا ۾ رهندڙ پهريون مغل گورنر هو، جنهن شهر جو نالو شهنشاهه [[جهانگير]] جي اعزاز ۾ &quot;جهانگير نگر&quot; رکيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=TwHFBAAAQBAJ&amp;pg=PA60 |title=Megacities: Our Global Urban Future |publisher=Springer |year=2013 |page=60}}&lt;/ref&gt; انگريزن جي قبضي کان پوءِ هي نالو آهستي آهستي متروڪ ٿي ويو ۽ ٻيهر &quot;ڍاڪا&quot; رائج ٿيو.

[[شائسته خان]] جي دور ۾ شهر جو وڏو واڌارو ٿيو. ان وقت شهر لڳ ڀڳ 19 × 13 ڪلوميٽرن تي پکڙيل هو ۽ ان جي آبادي لڳ ڀڳ ڏهه لک هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 2012 |title=State of Cities: Urban Governance in Dhaka |url=http://dspace.bracu.ac.bd/bitstream/handle/10361/2055/SOC%20Report-%2005-07-12.pdf?sequence=1 |website=BRAC University}}&lt;/ref&gt; ان دور ۾ ڍاڪا مغل هندستان جي امير ترين اشرافيه جي رهائشگاهه بڻجي ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shay |first=Christopher |title=Travel – Saving Dhaka's heritage |url=http://www.bbc.com/travel/feature/20110815-saving-dhakas-heritage |website=BBC}}&lt;/ref&gt;

[[لال باغ قلعو]] جي تعمير 1678ع ۾ [[محمد اعظم شاهه]]، جيڪو [[اورنگزيب]] جو پٽ ۽ ان وقت بنگال جو گورنر هو، شروع ڪرائي. هن قلعي کي اوڀر هندستان ۾ مغل وائسراءِ جي رهائشگاهه بڻائڻ جو ارادو هو، پر اعظم شاهه کي واپس درٻار گهرايو ويو. بعد ۾ [[شائسته خان]] پنهنجي ڌيءَ [[پري بيبي]] جي وفات کان پوءِ قلعي جي تعمير روڪي ڇڏي. پري بيبي جو مقبرو اڄ به قلعي جي وچ ۾ موجود آهي، ۽ هوءَ پنهنجي حسن ۽ اعظم شاهه سان منسوب شاديءَ سبب مشهور تاريخي شخصيت سمجهي وڃي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 June 2015 |title=Legends of Lalbagh |url=https://www.thedailystar.net/star-weekend/heritage/legends-lalbagh-95554 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;

مغل درٻار جي اندروني سياسي تڪرارن سبب ڍاڪا جي ترقي سست ٿي وئي. [[محمد اعظم شاهه]] ۽ [[مرشد قلي خان]] جي رقابت کان پوءِ 1717ع ۾ صوبي جي گاديءَ جو هنڌ [[مرشدآباد]] منتقل ڪيو ويو، جتي مرشد قلي خان پاڻ کي [[بنگال جو نواب]] قرار ڏنو.

===نائب نظامت===

[[File:Columbo Sahib Tomb 4.jpg|thumb|1791ع ۾ تعمير ٿيل [[ڪولمبو]] صاحب جو مقبرو، جيڪو [[ناريندا عيسائي قبرستان]] ۾ واقع آهي. ڪولمبو صاحب جي سڃاڻپ اڄ تائين پڪ سان معلوم نه ٿي سگهي آهي، پر عام خيال آهي ته هو ڊچ يا پورچوگالي نسل سان واسطو رکندڙ شخص هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thedailystar.net/slow-reads/focus/news/the-enduring-enigma-columbo-sahib-2018125|title=The Enduring Enigma of Columbo Sahib! &amp;#124; The Daily Star|website=www.thedailystar.net}}&lt;/ref&gt;]]

[[بنگال جو نواب|بنگال جي نوابن]] جي دور ۾ [[ڍاڪا جو نائب ناظم]] شهر جو اعليٰ انتظامي عملدار هوندو هو. نائب ناظم، بنگال جي گورنر جو نائب هو ۽ شهر جي سول انتظام سان گڏ [[مغل بحري فوج]] جي سارسنڀال جي ذميواري پڻ سنڀاليندو هو. سندس انتظامي دائري ۾ [[ڍاڪا]]، [[ڪميلا]] ۽ [[چٽگانگ]] شامل هئا. ڍاڪا ڊويزن، نوابن جي دور ۾ بنگال جي چئن انتظامي ڊويزنن مان هڪ هئي.

نوابن يورپي واپاري ڪمپنين کي بنگال ۾ پنهنجون واپاري ڪوٺيون (فيڪٽريون) قائم ڪرڻ جي اجازت ڏني، جنهن سبب هي علائقو يورپي طاقتن جي مقابلي جو مرڪز بڻجي ويو. 1757ع ۾ [[برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني]]، فرانسيسين سان اتحاد رکندڙ بنگال جي آخري خودمختيار نواب کي اقتدار تان هٽائڻ لاءِ مهم هلائي. نواب جي فوجي سالار [[مير جعفر]] جي انگريزن سان ملي وڃڻ سبب نواب [[پلاسي جي جنگ]] ۾ شڪست کاڌي.&lt;ref&gt;{{citation needed|date=May 2024}}&lt;/ref&gt;

1765ع ۾ [[بڪسر جي جنگ]] کان پوءِ ٿيل [[الهه آباد جو معاهدو]] تحت [[برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني]] کي دهليءَ جي مغل شهنشاهه جي نمائندي طور بنگال مان ماليات گڏ ڪرڻ جو حق ملي ويو. نائب ناظم جو عهدو 1793ع تائين برقرار رهيو، پر ان سال سندس سمورا اختيار ايسٽ انڊيا ڪمپني حوالي ڪيا ويا ۽ ڍاڪا باضابطه طور ڪمپني جي انتظام هيٺ اچي ويو. برطانوي فوجي ڪاررواين دوران شهر جي ڪيترين ئي عمارتن ۽ ڍانچن کي نقصان پهتو، جنهن سبب آباديءَ ۾ نمايان گهٽتائي آئي.&lt;ref&gt;Lloyd's Evening Post, 16–18 May 1764&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Historical Background for the Establishment of Naib-Nazimship (Deputy Governorship for the four Divisions of Subah Bangla), Asiatic Society of Bangladesh&lt;/ref&gt;

برطانوي سلطنت جي واپاري نيٽ ورڪن سان ڳنڍجڻ کان پوءِ ڍاڪا جي واپار کي نئين هٿي ملي.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Srangio |first=Sebastian |date=1 October 2010 |title=Dhaka: Saving Old Dhaka's Landmarks |url=http://www.caravanmagazine.in/letters/dhaka-saving-old-dhaka's-landmarks |archive-url=https://web.archive.org/web/20150909110251/http://www.caravanmagazine.in/letters/dhaka-saving-old-dhaka%E2%80%99s-landmarks |archive-date=9 September 2015 |magazine=The Caravan}}&lt;/ref&gt; [[برطانيا]] ۾ [[صنعتي انقلاب]] جي شروعات سان ڍاڪا [[پٽ سن]] جي واپار جو اهم عالمي مرڪز بڻجي ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان وقت دنيا جي پٽ سن جي وڏي پيداوار بنگال مان ٿيندي هئي.&lt;ref name=&quot;worldviewcities.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Worldview |url=http://www.worldviewcities.org/dhaka/unconcealed.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150413054048/http://worldviewcities.org/dhaka/unconcealed.html |archive-date=13 April 2015 |access-date=14 August 2015}}&lt;/ref&gt;

تنهن هوندي به، انگريزن 19هين صديءَ جي آخر تائين ڍاڪا جي صنعتي ۽ شهري ترقيءَ تي خاص ڌيان نه ڏنو. نوآبادياتي دور کان اڳ جي مشهور ڪپڙي جي صنعت آهستي آهستي زوال جو شڪار ٿي وئي. بنگال مان ڪپهه جي برآمد تي 75 سيڪڙو محصول لاڳو ڪرڻ ۽ برطانيا ۾ تيار ٿيندڙ سستي مشيني ڪپڙي جي وڏي مقدار ۾ درآمد سبب مقامي جولاهن جو روزگار سخت متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Taylor, James (1840). ''A Sketch of the Topography and Statistics of Dacca''. Calcutta: G.H. Huttmann, Military Orphan Press. pp. 301–307.&lt;/ref&gt; ساڳئي وقت نوآبادياتي گاديءَ واري شهر [[ڪولڪتا]] جي تيز ترقي سبب 19هين صديءَ جي شروعات ۾ ڍاڪا جي آبادي ۽ معيشت ۾ به نمايان گهٽتائي آئي.

1824ع ۾ هڪ اينگليڪن بشپ ڍاڪا کي &quot;شاندار کنڊرن جو شهر&quot; قرار ڏنو.&lt;ref&gt;Lalbagh Kella (Lalbagh Fort) Dhaka Bangladesh 2011 54.JPG&lt;/ref&gt; ان هوندي به، 1840ع واري ڏهاڪي تائين شهر ۾ لڳ ڀڳ 90 هزار گهر ۽ جهوپڙيون موجود هيون ۽ آبادي اندازاً ٽي لک ماڻهن تي مشتمل هئي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The National Cyclopaedia of Useful Knowledge |date=1848 |publisher=Charles Knight |location=London |page=202, Vol V |edition=First}}&lt;/ref&gt;

===واپار ۽ لڏپلاڻ===

[[File:19th century porcelain rice dish of Old Dhaka family.jpg|thumb|19هين صديءَ ۾ پراڻي ڍاڪا جي هڪ خاندان جي ملڪيت رهندڙ [[چيني مٽي]] جي چانورن واري ٿالهي]]

ڍاڪا ۾ [[برطانوي ايسٽ انڊيا ڪمپني]]، [[ڊچ ايسٽ انڊيا ڪمپني]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 February 2018 |title=The rise and fall of the Dutch in Dhaka |url=https://www.thedailystar.net/in-focus/the-rise-and-fall-the-dutch-dhaka-1530046 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164533/https://www.thedailystar.net/in-focus/the-rise-and-fall-the-dutch-dhaka-1530046 |archive-date=28 September 2022 |access-date=28 September 2022 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; ۽ [[فرانسيسي ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جون واپاري ڪوٺيون قائم هيون.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=French, the |url=https://en.banglapedia.org/index.php/French,_The |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164533/https://en.banglapedia.org/index.php/French,_The |archive-date=28 September 2022 |access-date=28 September 2022 |website=Banglapedia}}&lt;/ref&gt; [[احسن منزل]] جي ملڪيت شروعات ۾ فرانسيسين پنهنجي واپاري ڪوٺيءَ لاءِ خريد ڪئي هئي، جيڪا پوءِ [[ڍاڪا نواب خاندان]] کي وڪرو ڪئي وئي. ڪجهه ذريعن موجب بنگال ۾ پنير متعارف ڪرائڻ ۾ [[پورچوگالي ماڻهو|پورچوگالين]] جو ڪردار هو.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 January 2014 |title=Você fala Bangla? |url=https://archive.dhakatribune.com/uncategorized/2014/01/24/voce-fala-bangla |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164533/https://archive.dhakatribune.com/uncategorized/2014/01/24/voce-fala-bangla |archive-date=28 September 2022 |access-date=28 September 2022 |work=Dhaka Tribune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Portuguese influence in Bengal |url=https://dailyasianage.com/news/241706/portuguese-influence-in-bengal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164531/https://dailyasianage.com/news/241706/portuguese-influence-in-bengal |archive-date=28 September 2022 |access-date=28 September 2022 |work=The Asian Age |location=Bangladesh}}&lt;/ref&gt;

مغل دور ۾ ڍاڪا ڏانهن مختلف علائقن مان واپارين، عملدارن ۽ ڪاريگرن جي وڏي لڏپلاڻ ٿي. [[صفوي سلطنت]] مان آيل [[ڍاڪا جي آرمينيائي برادري|آرمينيائي برادري]] شهر ۾ آباد ٿي ۽ ڪپڙي جي واپار ۾ سرگرم رهي؛ هن برادريءَ کان واپار تي 3.5 سيڪڙو محصول ورتو ويندو هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Ali |first1=Ansar |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |last2=Chaudhury |first2=Sushil |last3=Islam |first3=Sirajul |publisher=[[بنگلاديش ايشيائي سوسائٽي]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |edition=Second |chapter=Armenians, The |access-date=28 September 2022 |editor-last2=Jamal |editor-first2=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Armenians,_The |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140831/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Armenians,_The |archive-date=12 June 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; آرمينيائي شهر جي سماجي زندگيءَ ۾ به نمايان هئا ۽ هنن [[پوگوز اسڪول]] قائم ڪيو. [[مارواڙي ماڻهو|مارواڙي]] هندو واپاري برادريءَ جو اهم حصو هئا. شهر ۾ [[بنگلاديش ۾ يهودين جي تاريخ|يهودي]] ۽ يوناني برادريون به آباد هيون، ۽ اڄ به [[ڍاڪا جو يوناني يادگار]] انهن جي موجودگيءَ جي نشاني آهي.&lt;ref name=&quot;thejc&quot;&gt;{{Cite news |title=The extraordinary story of the Bangladesh Jews |url=https://www.thejc.com/life/the-extraordinary-story-of-the-bangladesh-jews-dsm9giwo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164532/https://www.thejc.com/lifestyle/features/the-extraordinary-story-of-the-bangladesh-jews-1.58433 |archive-date=28 September 2022 |access-date=28 September 2022 |work=The Jewish Chronicle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 January 2021 |title=History of the Greek community in Dhaka |url=https://www.thedailystar.net/in-focus/news/history-the-greek-community-dhaka-2025501 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164535/https://www.thedailystar.net/in-focus/news/history-the-greek-community-dhaka-2025501 |archive-date=28 September 2022 |access-date=28 September 2022 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;

ڍاڪا جي اشرافيه جي ڪيترن خاندانن ۾ [[ڍاڪائي اردو]] ڳالهائي ويندي هئي ۽ انهن مان ڪي اردو شاعر پڻ هئا. [[فارسي ماڻهو|فارسي]] پڻ مغل حڪومت جي انتظامي ۽ فوجي عهدن تي ڪم ڪرڻ لاءِ شهر ۾ اچي آباد ٿيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Karim |first=Abdul |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[بنگلاديش ايشيائي سوسائٽي]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |edition=Second |chapter=Iranians, The |access-date=28 September 2022 |editor-last2=Jamal |editor-first2=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Iranians,_The |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702011005/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Iranians,_The |archive-date=2 July 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; پراڻي ڍاڪا جي ڪيترن پاڙن جا نالا انهن واپاري برادرين جي موجودگيءَ جو ورثو آهن، جهڙوڪ [[فراش گنج]]، يعني فرانسيسي بازار؛ [[آرميني ٽولا]]، يعني آرمينيائي پاڙو؛ ۽ [[پوستوگولا]]، جنهن کي پورچوگالي پاڙي سان لاڳاپيل سمجهيو وڃي ٿو.

تاريخي شهر جي رهواسين جي بيانن موجب ڍاڪا هڪ درٻاري ۽ نفيس شهري ثقافت وارو شهر هو، جتي مغل آداب، رهڻي ڪهڻي ۽ فن تعمير جا اثر گهڻي عرصي تائين قائم رهيا. پراڻي شهر جون تنگ ۽ وڪڙدار گهٽيون، اوچين ڀتين وارا رستا، ورانڊن ۽ بالڪنين سان پراڻا گهر، پاڙا، قبرستان، باغ، مسجدون ۽ وڏيون حويليون اڄ به ان تاريخي دور جون نشانيون آهن، جيتوڻيڪ ڪيترائي آثار ڊگهي بي ڌياني سبب زوال پذير آهن.&lt;ref name=&quot;himalmag1&quot;&gt;{{Cite magazine |date=26 March 2019 |title=Out of place, out of time |url=https://www.himalmag.com/zafar-sobhan-dhaka-bangladesh/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164534/https://www.himalmag.com/zafar-sobhan-dhaka-bangladesh/ |archive-date=28 September 2022 |access-date=28 September 2022 |magazine=Himal Southasian}}&lt;/ref&gt;

نوآبادياتي دور ۾ ريلوي اسٽيشنن، ٽپال کاتن، هيٺين درجي جي سرڪاري عهدن ۽ درياهي بندرگاهن تي اڪثر [[اينگلو-انڊين]] ملازم مقرر هوندا هئا.&lt;ref&gt;Railways, steamer services, postal departments and lower civil services&lt;/ref&gt;

ڍاڪا جي پٺتي پيل زرعي علائقن مان شهر ڏانهن چانور، پٽ سن، [[گوني ٿيلهو|گوني جا ٿيلها]]، هيڊ، ادرڪ، چمڙو، ريشم، غاليچا، [[شورائي لوڻ]]،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Saltpetre |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Saltpetre |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024151133/https://en.banglapedia.org/index.php/Saltpetre |archive-date=24 October 2022 |access-date=24 October 2022 |website=Banglapedia}}&lt;/ref&gt; لوڻ،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Salt Industry |url=https://en.banglapedia.org/index.php?title=Salt_Industry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024151131/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Salt_Industry |archive-date=24 October 2022 |access-date=24 October 2022 |website=Banglapedia}}&lt;/ref&gt; کنڊ، [[نير]]، ڪپهه ۽ لوهه آندو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;bp-americans&quot;&gt;{{Cite web |title=Americans, The |url=https://en.banglapedia.org/index.php?title=Americans,_The |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024151135/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Americans,_The |archive-date=24 October 2022 |access-date=24 October 2022 |website=Banglapedia}}&lt;/ref&gt; بنگال بابت برطانوي آفيم پاليسي بعد ۾ [[چين]] سان [[آفيم جنگيون|آفيم جي جنگين]] جو هڪ اهم سبب بڻي.

آمريڪي واپارين بنگال مان فن پارا، هٿ جو هنر، پڪل مٽيءَ جون شيون، مجسما، مذهبي ۽ ادبي متن، قلمي نسخا ۽ فوجي هٿيار پڻ گڏ ڪيا. علائقي جون ڪجهه اهڙيون شيون اڄ [[پيباڊي ايسيڪس ميوزيم]] ۾ محفوظ آهن.&lt;ref name=&quot;bp-americans&quot; /&gt; بين الاقوامي واپار جي واڌ سان ڍاڪا جي ڪيترن واپاري خاندانن کي وڏو منافعو ٿيو، جنهن سبب اهي پرڏيهي عيش و عشرت جون شيون خريد ڪرڻ جي قابل ٿيا.

===برطانوي راڄ===

1857ع جي [[1857ع جي هندستاني بغاوت|هندستاني بغاوت]] دوران ڍاڪا ۾ [[بنگال فوج]] جي سپاهين پاران بغاوتون ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Rare 1857 reports on Bengal uprisings |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Rare-1857-reports-on-Bengal-uprisings/articleshow/4637780.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170105205019/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Rare-1857-reports-on-Bengal-uprisings/articleshow/4637780.cms |archive-date=5 January 2017 |access-date=14 August 2015 |work=[[ٽائمز آف انڊيا]]}}&lt;/ref&gt; بغاوت دٻجڻ کان پوءِ هندستان تي [[برطانوي راڄ|برطانوي تاج جي سڌي حڪمراني]] قائم ڪئي وئي. ان دور ۾ [[ڍاڪا نواب خاندان]] کي خاص مراعتون مليون ۽ اهو خاندان شهر جي سياسي ۽ سماجي اشرافيه ۾ غالب رهيو. [[ڍاڪا ڇانوڻي]] [[برطانوي هندستاني فوج]] جي اهم فوجي اڏي طور قائم ڪئي وئي.

انگريزن [[رمنا]]، [[شاهه باغ]] ۽ [[بهادر شاهه پارڪ|وڪٽوريا پارڪ]] جي آس پاس جديد شهر جي توسيع ڪئي. 1856ع ۾ ڍاڪا ۾ عوامي آمدرفت لاءِ [[هينسم گاڏي]] جهڙي گهوڙي گاڏي متعارف ٿي.&lt;ref name=&quot;transport&quot;&gt;{{Cite news |date=24 September 2018 |title=From Elephants to Motor Cars |url=https://www.thedailystar.net/in-focus/news/elephants-motor-cars-1637557 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609060318/https://www.thedailystar.net/in-focus/news/elephants-motor-cars-1637557 |archive-date=9 June 2020 |access-date=9 June 2020 |work=The Daily Star |language=en}}&lt;/ref&gt; اهڙين گاڏين جو انگ 1867ع ۾ 60 مان وڌي 1889ع ۾ 600 ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;transport&quot;/&gt;

[[File:Race-course-dhaka-1890 2.jpg|thumb|1890ع ۾ ڍاڪا ۾ گھوڙن جي ڊوڙ]]
[[File:Lord Curzon at Ramna.jpg|thumb|1904ع ۾ [[شاهه باغ]] ۾ شروعاتي موٽر گاڏين سان [[لارڊ ڪرزن]]، کاٻي پاسي بيٺل]]
[[File:Northbrook Hall (14).jpg|thumb|[[نارٿ بروڪ هال]] جي فن تعمير ۾ [[موري طرز تعمير|موري]] ۽ [[هند-ساراسيني طرز تعمير|هند-ساراسيني]] عنصر]]

1874ع ۾ شهر ۾ جديد شهري پاڻيءَ جي فراهميءَ جو نظام قائم ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhaka WASA |url=http://dwasa.org.bd/index.php/home/history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206090551/http://dwasa.org.bd/index.php/home/history/ |archive-date=6 February 2015 |access-date=18 February 2015 |publisher=Dwasa.org.bd}}&lt;/ref&gt; 1885ع ۾ [[ڍاڪا رياستي ريلوي]] کوليو ويو، جنهن جي 144 ڪلوميٽر ڊگهي ميٽر گيج ريلوي لائين ڍاڪا وسيلي [[ميمڻ سنگهه]] کي [[نارائڻ گنج بندرگاهه]] سان ڳنڍيندي هئي.&lt;ref name=&quot;en.banglapedia.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Railway |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Railway |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010143242/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Railway |archive-date=10 October 2017 |access-date=11 February 2018}}&lt;/ref&gt; بعد ۾ شهر [[اوڀر بنگال رياستي ريلوي]] جو اهم مرڪز بڻيو.&lt;ref name=&quot;en.banglapedia.org&quot;/&gt;

ڍاڪا ۾ پهرين [[فلم]] 17 اپريل 1898ع تي درياهه جي ڪناري واقع ڪرائون ٿيٽر ۾ ڏيکاري وئي، جنهن جو انتظام بيڊفورڊ بايوسڪوپ ڪمپني ڪيو هو.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite web |title=Film, Feature |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Film,_Feature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180926202745/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Film,_Feature |archive-date=26 September 2018 |access-date=11 February 2018}}&lt;/ref&gt; شهر ۾ بجليءَ جي فراهمي 1901ع ۾ شروع ٿي.&lt;ref name=&quot;tusher.kobiraj.com&quot;&gt;{{Cite web |date=18 July 2013 |title=History of Electricity in Bangladesh &amp;#124; Thcapriciousboy |url=http://www.tusher.kobiraj.com/history-electricity-bangladesh.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216195149/http://www.tusher.kobiraj.com/history-electricity-bangladesh.html |archive-date=16 February 2015 |access-date=18 February 2015 |publisher=Tusher.kobiraj.com}}&lt;/ref&gt;

20هين صديءَ جي شروعات ۾ انگريزن پاران اڏيل نوآبادياتي ڍاڪا وسيع، وڻن سان ڍڪيل رستن، وڏين سرڪاري عمارتن ۽ باغن ۾ قائم سفيد بنگلن سان نمايان هو. جيتوڻيڪ اهو علائقو هاڻي شهر جو سڀ کان شاهوڪار حصو ناهي، پر اتي جا رستا اڃا به ٻين ڪيترن علائقن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ ويڪرا ۽ ساوڪ وڌيڪ نمايان آهي.&lt;ref name=&quot;himalmag1&quot;/&gt;

برطانوي دور ۾ قائم ٿيندڙ شروعاتي تعليمي ادارن ۾ [[ڍاڪا ڪاليج]]، [[ڍاڪا ميڊيڪل اسڪول]]، [[ايڊن عورتن جو ڪاليج]]، [[سينٽ گريگوري اسڪول]]، [[محسنيه مدرسو]]، [[جگن ناٿ ڪاليج]] ۽ [[احسن الله انجنيئرنگ اسڪول]] شامل هئا. [[رمنا ريس ڪورس]] ۾ [[ڍاڪا ڪلب]] ڀرسان گھوڙن جون ڊوڙون شهر جي اشرافيه جي پسنديده وندر هيون.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ramna Racecourse |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Ramna_Racecourse |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001145756/https://en.banglapedia.org/index.php/Ramna_Racecourse |archive-date=1 October 2022 |access-date=1 October 2022 |website=Banglapedia}}&lt;/ref&gt; [[هندستان جو وائسراءِ]] به شهر جي بنگالي نوابن ۽ اشرافيه سان دعوتن ۽ سماجي تقريبن ۾ شرڪت ڪندو هو.

20هين صديءَ جي شروعات کان پوءِ شهر ۾ موٽر گاڏيون ظاهر ٿيڻ لڳيون. 1937ع جي [[سن بيم-ٽالبوٽ ٽين]] گاڏي [[آزاديءَ جي جنگ جو عجائب گهر]] ۾ محفوظ ڪئي وئي. ڍاڪا جي نوابن وٽ [[رولز رائس]] گاڏيون هيون، جڏهن ته [[آسٽن موٽر ڪمپني]] جون گاڏيون به عام استعمال ۾ هيون. [[بيوٽي بورڊنگ]] هڪ مشهور مهمان خانو ۽ ريسٽورنٽ هو.

20هين صديءَ جي شروعات ۾ ڍاڪا جي سياسي ۽ شهري اهميت ٻيهر وڌي. 1905ع ۾ [[بنگال جي ورهاڱي (1905ع)|بنگال جي پهرين ورهاڱي]] کان پوءِ ڍاڪا کي علائقائي گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويو ۽ اهو [[اوڀر بنگال ۽ آسام]] جي حڪومت جو مرڪز ٿيو. هن نئين صوبي ۾ اڄوڪي بنگلاديش جو وڏو حصو ۽ موجوده [[اتر اوڀر ڀارت]] جا علائقا شامل هئا. هي ورهاڱو [[لارڊ ڪرزن]] جي پاليسيءَ جو نتيجو هو، جنهن جو مقصد انتظام، تعليم ۽ واپار کي وڌيڪ منظم ڪرڻ ڄاڻايو ويو.

ڍاڪا [[اوڀر بنگال ۽ آسام قانون ساز ڪائونسل]] جو مرڪز بڻيو. سال جي گهڻي حصي ۾ ڍاڪا گاديءَ جو هنڌ هوندو هو، جڏهن ته [[شيلانگ]] اونهاري جي گادي طور استعمال ٿيندو هو. صوبي جو انتظام ليفٽيننٽ گورنرن وٽ هو، جن ۾ سر بيمفيلڊ فلر (1905–1906ع)، سر لانسلوٽ هيئر (1906–1911ع) ۽ سر چارلس اسٽوارٽ بيلي (1911–1912ع) شامل هئا. سندن نالا اڄ به ڍاڪا جي هيئر روڊ، [[بيلي روڊ، ڍاڪا|بيلي روڊ]] ۽ فلر روڊ ۾ محفوظ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rahman Chowdhury |first=Abida |date=11 February 2014 |title=Dhaka through its streets |url=https://www.thedailystar.net/dhaka-through-its-streets-10591 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929125945/https://www.thedailystar.net/dhaka-through-its-streets-10591 |archive-date=29 September 2022 |access-date=29 September 2022 |work=[[دي ڊيلي اسٽار]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 July 2018 |title=A Short, Winding and Legendary Dhaka Road |url=https://www.thedailystar.net/literature/short-winding-and-legendary-dhaka-road-1601140 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929125942/https://www.thedailystar.net/literature/short-winding-and-legendary-dhaka-road-1601140 |archive-date=29 September 2022 |access-date=29 September 2022 |work=[[دي ڊيلي اسٽار]]}}&lt;/ref&gt; هن دور ۾ هاءِ ڪورٽ ۽ [[ڪرزن هال]] جهڙيون شاندار عمارتون تعمير ٿيون.

[[File:Panorama of Dacca 19th century 1.jpg|thumb|center|800px|1847ع ۾ ڍاڪا جي درياهي ڪناري جو منظر]]

اوڀر بنگال ۽ آسام صوبي ۾ آسام وادي، چٽگانگ، ڍاڪا، راجشاهي ۽ سرما وادي سميت پنج وڏا انتظامي ڀاڱا ۽ مجموعي طور 30 ضلعا هئا. صوبي جون حدون [[ڪوچ بهار رياست]]، [[هل ٽپرا]] ۽ [[ڀوٽان جي بادشاهي]] سان ملنديون هيون.&lt;ref&gt;{{Cite EB1911|wstitle=Eastern Bengal and Assam}}&lt;/ref&gt;

[[File:Bengal gazetteer 1907-9.jpg|thumb|1905ع کان 1912ع تائين ڍاڪا [[برطانوي راڄ]] هيٺ [[اوڀر بنگال ۽ آسام]] جي گاديءَ جو هنڌ هو]]
[[File:DG 21 -08 HIGH COURT DHAKA IMG 3402.jpg|thumb|[[ڍاڪا جي پراڻي هاءِ ڪورٽ عمارت]]]]

سياسي طور 1905ع جي ورهاڱي ڍاڪا کي برطانوي هندستان جي مسلمان برادرين جي اهم نمائنده مرڪز طور اڀاريو، جڏهن ته ڪولڪتا ۾ هندو اشرافيه جو اثر وڌيڪ هو.&lt;ref name=&quot;worldviewcities.org&quot;/&gt; 1906ع ۾ [[ڍاڪا جو نواب|نواب ڍاڪا]] [[خواجه سليم الله]] ۽ [[آغا خان ٽيون]] جي سرپرستيءَ هيٺ ٿيل تعليمي ڪانفرنس دوران شهر ۾ [[آل انڊيا مسلم ليگ]] قائم ڪئي وئي.

ڍاڪا ۽ اوڀر بنگال جي ڪيترن مسلمانن ورهاڱي جي حمايت ڪئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن کي روزگار ۽ تعليم ۾ وڌيڪ موقعن جي اميد هئي. تنهن هوندي به ڪيترن بنگالين لساني ۽ ثقافتي بنگال جي ورهاڱي جي مخالفت ڪئي. 1911ع جي [[دهلي درٻار]] ۾ بادشاهه [[جارج پنجون]] جي اعلان سان ورهاڱو ختم ڪيو ويو ۽ بنگال ٻيهر گڏ ڪيو ويو. ساڳئي وقت برطانوي هندستان جي گادي ڪولڪتا کان [[نئين دهلي]] منتقل ڪئي وئي.

1905ع واري ورهاڱي جي منسوخيءَ جي بدلي ۾ ”شاندار تلافي“ طور انگريزن 1920ع واري ڏهاڪي ۾ شهر کي هڪ نئين يونيورسٽي ڏني.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=25 August 2017 |title=University of Dhaka and the partitioning of Bengal |url=https://www.thedailystar.net/star-weekend/dhaka-university-and-the-partitioning-bengal-1453546 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929125945/https://www.thedailystar.net/star-weekend/dhaka-university-and-the-partitioning-bengal-1453546 |archive-date=29 September 2022 |access-date=29 September 2022 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; [[ڍاڪا يونيورسٽي]] کي شروعات ۾ [[آڪسفورڊ يونيورسٽي]] جي رهائشي نظام جي نموني تي قائم ڪيو ويو. ان رهائشي خاصيت سبب ان کي ”اوڀر جو آڪسفورڊ“ به سڏيو ويو. آڪسفورڊ وانگر، ڍاڪا يونيورسٽيءَ جا شاگرد پنهنجي تدريسي شعبن بدران رهائشي هالن سان لاڳاپيل هوندا هئا؛ 1947ع کان پوءِ هي نظام ختم ڪيو ويو ۽ شاگردن کي تدريسي شعبن سان وابسته ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 December 2014 |title=Was Dhaka University ever the &quot;Oxford of the East&quot;? |url=https://www.thedailystar.net/was-dhaka-university-ever-the-oxford-of-the-east-57343 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929125941/https://www.thedailystar.net/was-dhaka-university-ever-the-oxford-of-the-east-57343 |archive-date=29 September 2022 |access-date=29 September 2022 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newagebd1&quot;&gt;{{Cite news |title='Oxford of the East' or the 'Mecca University'? |url=https://www.newagebd.net/article/156210/oxford-of-the-east-or-the-mecca-university |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929125943/https://www.newagebd.net/article/156210/oxford-of-the-east-or-the-mecca-university |archive-date=29 September 2022 |access-date=29 September 2022 |work=New Age}}&lt;/ref&gt;

يونيورسٽيءَ جي استادن ۾ سائنسدان [[ستيندر ناٿ بوس]]، جنهن جي نالي سان [[هگس بوسون]] ۾ ”بوسون“ اصطلاح لاڳاپيل آهي؛ لسانيات جو ماهر [[محمد شهيدالله]]؛ [[احمد فضل الرحمان|سر اي. ايف. رحمان]]، جيڪو يونيورسٽيءَ جو پهريون بنگالي وائيس چانسلر هو؛ ۽ مؤرخ [[آر. سي. مجمدار]] شامل هئا.&lt;ref name=&quot;newagebd1&quot; /&gt; يونيورسٽي 1921ع ۾ [[شاهي قانون ساز ڪائونسل]] جي قانون تحت قائم ٿي. ان جي شروعات ٽن فيڪلٽين ۽ ٻارهن شعبن سان ٿي، جن ۾ سنسڪرت، بنگالي، انگريزي، [[لبرل آرٽس جي تعليم|آزاد فنون]]، تاريخ، عربي، اسلامي اڀياس، فارسي، اردو، فلسفو، اقتصاديات، سياست، طبعيات، ڪيميا، رياضي ۽ قانون جا مضمون شامل هئا.

[[File:Dance party at Ahsan Manzil.jpg|thumb|[[احسن منزل]] جي پهرين ماڙ تي [[ڍاڪا جو نواب|ڍاڪا جي نواب]] پاران منعقد ڪيل [[بال روم رقص]] ۽ [[هندستاني ڪلاسيڪي موسيقي]] جي محفل]]

اوڀر بنگال سئنيماٽوگراف ڪمپني 1920ع واري ڏهاڪي ۾ ڍاڪا ۾ پهريون مڪمل ڊيگهه جا [[خاموش فلم|خاموش فلمون]] تيار ڪيون، جن ۾ ''[[سڪماري]]'' ۽ ''[[دي لاسٽ ڪِس (1931ع جي فلم)|دي لاسٽ ڪِس]]'' شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; اوڪٽيوين اسٽيل ڪمپنيءَ جي ماتحت ڪمپني ڊيَوڪو 1930ع ۾ وڏي پيماني تي بجليءَ جي ورڇ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;tusher.kobiraj.com&quot; /&gt; [[ٻي عالمي جنگ]] دوران [[تيج ڳائون هوائي اڏو]] [[ٻي عالمي جنگ جا اتحادي|اتحادي فوجن]] جي اڏي طور تعمير ڪيو ويو. [[ڍاڪا ميڊيڪل ڪاليج]] 1946ع ۾ قائم ٿيو.

شهر جي بااثر آرمينيائي برادريءَ ۾ واپاري ۽ زميندار شامل هئا. آرمينيائي زميندارن ڪيترين عمارتن جي اڏاوت ڪرائي، جن ۾ [[ڍاڪا جو آرمينيائي گرجا گهر]] پڻ شامل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://armenianchurchbangladesh.com/armenian-families-of-dhaka/dhaka-memories-of-the-peterson-family/|title=Dhaka Memories of the Peterson Family – Armenian Church of Bangladesh}}&lt;/ref&gt; ڍاڪا جي ڀرپاسي جا علائقا [[بنگال جا زميندار|بنگالي زميندارن]] جي اختيار هيٺ هئا، جن ۾ اردو ڳالهائيندڙ ڍاڪا نواب ملڪيت، بنگالي هندو [[ڀاوال ملڪيت]] ۽ بنگالي مسلمان [[ڌن باري نواب خاندان|ڌن باري ملڪيت]] شامل هئا.

1800ع واري ڏهاڪي تائين ڍاڪا مسلمان اڪثريتي شهر هو، جنهن ۾ هڪ وڏي هندو اقليت به رهندي هئي. 19هين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ هندو آباديءَ ۾ نمايان واڌ ٿي ۽ 1872ع جي آدمشماريءَ تائين شهر جي آباديءَ ۾ هندو سڀ کان وڏو واحد مذهبي گروهه بڻجي ويا. 1881ع جي آدمشماريءَ ۾ هندو شهر جي اڪثريتي آبادي بڻجي چڪا هئا. نئين هندو اشرافيه شهر جي معيشت تي وڏي حد تائين ڪنٽرول رکندي هئي ۽ 1885ع جي پهرين ميونسپل چونڊ کان ئي شهري انتظام ۾ وڌيڪ اثر حاصل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي.&lt;ref&gt;{{citation |last=Ahmed |first=Sharif Uddin |title=Dacca: A Study in Urban History and Development |year=2018 |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=ae1GDwAAQBAJ |orig-year=1986 |isbn=978-0-8153-9407-5 |page=191 |quote=The leadership of the Hindu community was shared between the Western-educated intelligentsia and the leading bankers, traders and merchants who, with another stratum of zamindars, largely controlled the economy of the city. Backed by increasing numbers of wealthy Hindus, this new élite was able to bid for a controlling influence over the administration of the city, even as early as the first municipal election in 1885.}}&lt;/ref&gt; هندو تعليم، طب، قانون ۽ واپار جهڙن شعبن ۾ سرگرم هئا.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rahman |first=Mohammad Afzalur |date=2 December 2022 |title=Dhaka before and after Partition |url=https://www.thedailystar.net/opinion/views/news/dhaka-and-after-partition-3185521 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416162455/https://www.thedailystar.net/opinion/views/news/dhaka-and-after-partition-3185521 |archive-date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |work=The Daily Star |type=Opinion}}&lt;/ref&gt;

مستقبل جو نوبيل انعام يافته [[امرتيا سين]] پنهنجي ننڍپڻ جو ڪجهه حصو ڍاڪا ۾ گذاريو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://frontline.thehindu.com/other/article30159120.ece|title=A rousing reception|date=2 January 1999|website=Frontline}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thedailystar.net/daily-star-books/news/amartya-sens-home-the-world-life-intellectual-3004781|title=Amartya Sen’s ‘Home in the World’: The life of an intellectual &amp;#124; The Daily Star|website=www.thedailystar.net}}&lt;/ref&gt; جديد [[ايوورويڊڪ طب]] جي اڳواڻ [[جوڳيش چندر گهوش]] به پنهنجي پهرين ڪارخاني جو بنياد ڍاڪا ۾ وڌو.&lt;ref&gt;Sengupta, Subhodh Chandra; Basu, Anjali, eds. (January 2002). যোগেশচন্দ্র ঘোষ [Jogesh Chandra Ghosh]. ''Samsad Bangali Charitabhidhan''. Vol. 1, 4th ed. Kolkata: Shishu Sahitya Samsad. p. 445. {{ISBN|81-85626-65-0}}.&lt;/ref&gt;

1947ع ۾ [[هندستان جي ورهاڱي]] وقت ڍاڪا جي آباديءَ جو لڳ ڀڳ 58.5 سيڪڙو هندو هو. شهر جون گهڻيون عمارتون ۽ بازارون هندو مالڪن وٽ هيون؛ هڪ اندازي موجب 1947ع ۾ ڍاڪا جي لڳ ڀڳ 85 سيڪڙو غير منقول ملڪيت هندن جي ملڪيت هئي. برطانوي دور ۾ هندو سياسي ۽ اقتصادي اثر جي واڌ مسلمان آباديءَ ۾ ناراضگي پيدا ڪئي.&lt;ref&gt;https://www.ide.go.jp/library/English/Publish/Periodicals/De/pdf/72_01_04.pdf {{Bare URL PDF|date=June 2026}}&lt;/ref&gt;

ورهاڱي کان پوءِ ڍاڪا مان هندو آباديءَ جي وڏي لڏپلاڻ ٿي ۽ گهڻا ماڻهو [[اولهه بنگال]] منتقل ٿيا.&lt;ref&gt;{{citation |last1=Talbot |first1=Ian |last2=Singh |first2=Gurharpal |title=The Partition of India |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-67256-6 |year=2009 |url=https://www.cambridge.org/in/academic/subjects/history/twentieth-century-regional-history/partition-india?format=PB&amp;isbn=9780521672566 |page=118}}&lt;/ref&gt; غير يقيني سياسي مستقبل، فرقيوارانه ڇڪتاڻ ۽ سرڪاري پاليسين سبب وچولي ۽ خوشحال طبقي سان تعلق رکندڙ ڪيترائي هندو شهر ڇڏڻ تي مجبور ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rahman |first=Mohammad Afzalur |title=Dhaka before and after Partition |url=https://www.thedailystar.net/opinion/views/news/dhaka-and-after-partition-3185521 |work=[[دي ڊيلي اسٽار]] |date=2 December 2022}}&lt;/ref&gt;

ڪيترن خاندانن تشدد جي ڊپ کان پنهنجون ملڪيتون ڇڏي ڏنيون، جڏهن ته ڪجهه ملڪيتون حڪومت معاوضي کان سواءِ پنهنجي قبضي ۾ ورتيون. انهن مان ڪي عمارتون سرڪاري انتظامي استعمال لاءِ مختص ڪيون ويون ۽ ڪي نون آيل مسلمان پناهگيرن يا مقامي مسلمانن جي حوالي ڪيون ويون.&lt;ref&gt;{{citation|last1=Tan |first1=Tai Yong |last2=Kudaisya |first2=Gyanesh |title=The Aftermath of Partition in South Asia |url=https://books.google.com/books?id=O5zEtBxk72wC |year=2002 |orig-year=2000 |publisher=Taylor &amp; Francis |isbn=978-0-203-45060-4 |page=169}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rahman |first=Mohammad Afzalur |title=Dhaka before and after Partition |url=https://www.thedailystar.net/opinion/views/news/dhaka-and-after-partition-3185521 |work=[[دي ڊيلي اسٽار]] |date=2 December 2022 |quote=The ruthless requisition of Hindu houses to accommodate the new government forced many Hindus to leave Dhaka. In addition to the urgency of the situation, there was a retaliatory aspect to the way these houses were requisitioned. ... More often than not, the owners of these houses were not given any compensation or alternative accommodation. ... Even though these houses were requisitioned for an urgent requirement of administrative purposes, many were handed over to Muslim refugees and local Muslims.}}&lt;/ref&gt; بعد ۾ اهڙين ملڪيتن جي قبضي کي انهن قانونن هيٺ قانوني شڪل ڏني وئي، جيڪي آخرڪار [[بنگلاديش جو ويستڊ پراپرٽي ايڪٽ|ويستڊ پراپرٽي ايڪٽ]] جي نالي سان سڃاتا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Roy |first=Dipanwita |date=21 April 2007 |title=Vested Property Act: A story of deprivation and exploitation |url=https://archive.thedailystar.net/law/2007/04/03/rights.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416164939/https://archive.thedailystar.net/law/2007/04/03/rights.htm |archive-date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |magazine=Law &amp; Our Rights |publisher=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;

1950ع ۾ اوڀر پاڪستان ۾ ٿيندڙ هندو مخالف فسادن کان پوءِ وڌيڪ هندو شهر ڇڏي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rahman |first=Mohammad Afzalur |title=Dhaka before and after Partition |url=https://www.thedailystar.net/opinion/views/news/dhaka-and-after-partition-3185521 |work=[[دي ڊيلي اسٽار]] |date=2 December 2022 |quote=The riot of January-February 1950, one of the most violent riots in East Bengal, forced many Hindus to flee and further demoralised and dispossessed those who stayed back. Hindus were at the receiving end of carnage conducted by Muslims emboldened by state power. Not only middle-class Hindus, this time Scheduled Castes and various other lower-caste Hindus, too, fled the city in huge numbers.}}&lt;/ref&gt; ورهاڱي کان پوءِ ٿيل پهرين [[1951ع جي پاڪستاني آدمشماري]] موجب ڍاڪا جي آباديءَ ۾ هندن جو تناسب رڳو 11.7 سيڪڙو رهجي ويو هو.&lt;ref name=religioncensus1951&gt;{{cite web |url=https://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/7452/1/1422_1951_POP.pdf |title=Population According to Religion |work=[[1951ع جي پاڪستاني آدمشماري]] |page=4}}&lt;/ref&gt;

===ميٽروپوليٽن ڍاڪا===

[[File:Time-lapse of the urban growth of Dhaka, Bangladesh as seen from space (1972 to 2001).webm|thumb|1972ع کان 2001ع تائين ڍاڪا جي شهري واڌ ڏيکاريندڙ [[ناسا]] جي متحرڪ تصوير]]
[[File:Motijheel, Dhaka, 1980s.jpg|thumb|1980ع واري ڏهاڪي ۾ ڍاڪا جي مکيه مرڪزي ڪاروباري علائقي جو هوائي منظر]]
[[File:Gulshan, Dhaka, 1980s.jpg|thumb|1980ع واري ڏهاڪي ۾ هڪ مضافاتي رهائشي پاڙو]]

جديد ڍاڪا جي حقيقي شهري توسيع [[هندستان جي ورهاڱي]] کان پوءِ شروع ٿي.&lt;ref name=&quot;himalmag1&quot; /&gt; ورهاڱي کان پوءِ ڍاڪا کي [[پاڪستان]] جي ”ٻي گادي“ سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;himalmag1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 August 2018 |title=How politics and architecture blended in Dhaka |url=https://www.thedailystar.net/news/opinion/the-grudging-urbanist/how-politics-and-architecture-blended-dhaka-1623103 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164532/https://www.thedailystar.net/news/opinion/the-grudging-urbanist/how-politics-and-architecture-blended-dhaka-1623103 |archive-date=28 September 2022 |access-date=28 September 2022 |work=The Daily Star |type=Opinion}}&lt;/ref&gt; 1962ع ۾ [[ايوب خان]] [[1962ع جو پاڪستاني آئين|1962ع واري آئين]] تحت شهر کي باضابطه طور قانون ساز گاديءَ جو درجو ڏنو.

ان دور ۾ اڳ ويران يا زرعي زمينن تي نوان رهائشي پاڙا قائم ٿيا. انهن ۾ [[ڌان منڊي ٿاڻو|ڌان منڊي]]، جنهن جي معنيٰ چانورن جو گودام؛ ڪٽابن، يعني ڪنڊن وارو ٻيلو؛ ڪٺل باغان، يعني ڪٺل جو باغ؛ [[ڪلا باغان]]، يعني ڪيلي جو باغ؛ [[سيگون باغيچا]]، يعني ساڳ جو باغ؛ ۽ [[گلشن ٿاڻو|گلشن]]، يعني گلن جو باغ شامل هئا.&lt;ref name=&quot;himalmag1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=পুরান ঢাকার সাতসতেরো |url=https://www.sonalinews.com/feature/news/114285 |access-date=2024-05-01 |website=সোনালী নিউজ |language=en |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501132638/https://www.sonalinews.com/feature/news/114285 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ورهاڱي کان اڳ جي ڀيٽ ۾ شهر جي رهڻي ڪهڻيءَ جو معيار تيزيءَ سان بهتر ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ahmed |first=K. Anis |date=16 August 2017 |title=Opinion &amp;#124; Why do Bangladeshis Seem Indifferent to Partition? |url=https://www.nytimes.com/2017/08/16/opinion/bangladesh-bengali-muslims-partition.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829170711/https://www.nytimes.com/2017/08/16/opinion/bangladesh-bengali-muslims-partition.html |archive-date=29 August 2017 |access-date=28 September 2022 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

شهر جي معيشت ۾ صنعتڪاري شروع ٿي ۽ ان جي ڀرپاسي [[آدمجي پٽ سن ڪارخانا|دنيا جو سڀ کان وڏو پٽ سن ڪارخانو]] قائم ڪيو ويو. هن ڪارخاني جون تيار ڪيل پٽ سن جون شيون [[ڪوريا جي جنگ]] دوران وڏي گهرج ۾ هيون.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Unthreading Partition: The politics of jute sharing between two Bengals |url=https://www.thedailystar.net/in-focus/news/unthreading-partition-the-politics-jute-sharing-between-two-bengals-1778560 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106084737/https://www.thedailystar.net/in-focus/news/unthreading-partition-the-politics-jute-sharing-between-two-bengals-1778560 |archive-date=6 November 2022 |access-date=24 October 2022 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; شهر ۾ ٻه ماڙ رهائشي گهرن جي اڏاوت به وڌڻ لڳي. 1961ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻيون|راڻي ايلزبيٿ ٻيون]] ۽ [[شهزادو فلپ]] ڍاڪا جي رهواسين جي بهتر ٿيندڙ زندگيءَ جو مشاهدو ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 November 2018 |title=Queen Elizabeth II in Bangladesh (1961) |url=https://www.youtube.com/watch?v=-_sS-WU9yWc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164532/https://www.youtube.com/watch?v=-_sS-WU9yWc&amp;gl=US&amp;hl=en |archive-date=28 September 2022 |access-date=28 September 2022 |website=[[يوٽيوب]]}}&lt;/ref&gt;

[[وليم بي ٽئبلر]] جي جوڙجڪ هيٺ تيار ڪيل [[انٽرڪانٽينينٽل ڍاڪا|انٽرڪانٽينينٽل هوٽل]] 1966ع ۾ کوليو ويو. ايسٽونيا ڄاول آمريڪي معمار [[لوئي آءِ ڪان]] کي ڍاڪا اسيمبليءَ جي عمارت جو خاڪو تيار ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيو ويو؛ اها عمارت اصل ۾ پاڪستان جي وفاقي پارليامينٽ لاءِ رٿيل هئي، پر پوءِ آزاد بنگلاديش جي پارليامينٽ بڻجي وئي. [[اوڀر پاڪستان هيلي ڪاپٽر سروس]] شهر کي علائقائي شهرن سان ڳنڍيو.

[[ڍاڪا اسٽاڪ ايڪسچينج]] 28 اپريل 1954ع تي قائم ٿيو. پهرين مقامي هوائي ڪمپني [[اورينٽ ايئر ويز]] 6 جون 1954ع تي ڍاڪا ۽ [[ڪراچي]] وچ ۾ اڏامون شروع ڪيون. شهر جي رٿابندي ۽ ترقيءَ لاءِ 1956ع ۾ [[راجوڪ|ڍاڪا امپروومينٽ ٽرسٽ]] قائم ڪيو ويو، جڏهن ته شهر جو پهريون جامع ترقياتي خاڪو 1959ع ۾ تيار ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Part II: Formulation of Urban and Transport Plan |url=http://open_jicareport.jica.go.jp/pdf/11996774_06.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212084236/http://open_jicareport.jica.go.jp/pdf/11996774_06.pdf |archive-date=12 February 2018 |access-date=11 February 2018}}&lt;/ref&gt; [[ڏکڻ اوڀر ايشيا معاهدي واري تنظيم]] 1960ع ۾ شهر ۾ طبي تحقيق جو مرڪز قائم ڪيو، جيڪو هاڻي [[آءِ سي ڊي ڊي آر، بي]] جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.

1947ع کان 1952ع تائين ڍاڪا سياسي افراتفريءَ جو مرڪز رهيو، خاص طور [[بنگالي ٻولي تحريڪ]] دوران. 1960ع واري ڏهاڪي جي وچ کان [[عوامي ليگ]] جي ڇهن نڪتن واري خودمختياريءَ جي مطالبي سان [[اوڀر پاڪستان]] ۾ آزاديءَ جون خواهشون وڌڻ لڳيون. 1969ع ۾ عوامي اڀار دوران [[شيخ مجيب الرحمان]] کي جيل مان آزاد ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ايوب خان اقتدار ڇڏڻ تي مجبور ٿيو.

ان دور ۾ شهر جي پريس به سياسي طور اثرائتي هئي، جنهن ۾ ''[[پاڪستان آبزرور]]''، ''[[دي ڊيلي اتفاق|اتفاق]]''، ''[[فورم (بنگلاديش)|فورم]]'' ۽ ''[[ويڪلي هاليڊي]]'' جهڙيون اخبارون ۽ رسالا شامل هئا. 1971ع جي سياسي ۽ آئيني بحران دوران [[يحييٰ خان]] جي فوجي حڪومت نئين چونڊيل قومي اسيمبليءَ کي اقتدار منتقل ڪرڻ کان انڪار ڪيو، جنهن جي نتيجي ۾ احتجاج، شهري نافرماني ۽ [[حق خود اراديت]] جي تحريڪ شروع ٿي.

7 مارچ 1971ع تي عوامي ليگ جي اڳواڻ شيخ مجيب الرحمان ڍاڪا جي [[سهروردي اديان|رمنا ريس ڪورس ميدان]] ۾ هڪ وڏي عوامي ميڙ کي خطاب ڪيو، جنهن ۾ هن آزاديءَ جي جدوجهد بابت خبردار ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sheikh Mujibur Rahman |url=http://www.virtualbangladesh.com/culture/people-of-bangladesh/sheikh-mujibur-rahman/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216193211/http://www.virtualbangladesh.com/culture/people-of-bangladesh/sheikh-mujibur-rahman/ |archive-date=16 February 2015 |access-date=18 February 2015 |publisher=Virtual Bangladesh}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Richards2003&quot;&gt;{{Cite journal |last=Richards |first=John |date=July–September 2003 |title=Calcutta and Dhaka: A Tale of Two Cities |url=http://www.cdrb.org/journal/2003/3/3.pdf |url-status=dead |journal=Asian Affairs |volume=25 |issue=3 |pages=49–57 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216201250/http://www.cdrb.org/journal/2003/3/3.pdf |archive-date=16 February 2015 |access-date=1 March 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150216201250/http://www.cdrb.org/journal/2003/3/3.pdf |date=16 February 2015 }}&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ اوڀر پاڪستان ۾ پاڪستاني رياست خلاف [[1971ع جي عدم تعاون تحريڪ|عدم تعاون جي تحريڪ]] شروع ٿي. 23 مارچ 1971ع تي پاڪستان جي جمهوري ڏينهن جي موقعي تي مزاحمت جي علامت طور سڄي ڍاڪا ۾ [[بنگلاديش جو جهنڊو|بنگلاديشي جهنڊا]] ڦڙڪايا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Thorpe |first=Edgar |url=https://books.google.com/books?id=I9OyQ9mEpxkC&amp;pg=SL1-PA125 |title=The Pearson General Knowledge Manual 2012 |publisher=Pearson Education India |year=2012 |isbn=978-81-317-6190-8 |page=A.125 |access-date=18 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118102206/https://books.google.com/books?id=I9OyQ9mEpxkC&amp;pg=SL1-PA125&amp;lpg=SL1-PA125&amp;q=23+march+1971+republic+day+east+pakistan |archive-date=18 January 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

25 مارچ 1971ع تي [[پاڪستاني فوج]] اوڀر پاڪستان جي آباديءَ خلاف [[آپريشن سرچ لائيٽ]] شروع ڪيو.&lt;ref name=&quot;books.google.com.bd&quot;&gt;{{Cite book |last=Jahan |first=Rounaq |author-link=Rounaq Jahan |title=Centuries of Genocide: Essays and Eyewitness Accounts |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-87191-4 |editor-last=Totten |editor-first=Samuel |edition=4th |page=254 |chapter=Genocide in Bangladesh |access-date=18 February 2015 |editor-last2=Parsons |editor-first2=William Spencer |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6XYp-z5aP4MC&amp;pg=PA254}}&lt;/ref&gt; ڍاڪا فوجي ظلم جو مرڪز بڻيو ۽ شهر ۾ [[1971ع جو بنگلاديشي نسل ڪشي|نسل ڪشي]]، وڏي پيماني تي دٻاءُ، گرفتاريون، تشدد ۽ شهرين، شاگردن، [[دانشور طبقو|دانشورن]]، سياسي ڪارڪنن ۽ مذهبي اقليتن جون قتل عام واريون ڪارروايون ٿيون. فوج کي [[اوڀر پاڪستان رائفلز]] ۽ بنگالي پوليس جي بغاوتن کي به منهن ڏيڻو پيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nandi |first=Bibhuti Bhusan |title=Science, Technology, Imperialism, and War |publisher=Pearson Education India |year=2007 |isbn=978-81-317-0851-4 |editor-last=Gupta |editor-first=Jyoti Bhusan Das |page=732 |chapter=Low-Intensity War |access-date=18 February 2015 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=EJuM4FylchwC&amp;pg=PA732}}&lt;/ref&gt;

شهر جا وڏا حصا، خاص ڪري هندو پاڙا، ساڙي تباهه ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;books.google.com.bd&quot; /&gt; شهر جي وڏي آبادي بي گهر ٿي يا ٻهراڙين ڏانهن لڏڻ تي مجبور ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 December 2014 |title=Fall of Dhaka: Memories of a bloody December – Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1151151 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150130124156/http://www.dawn.com/news/1151151 |archive-date=30 January 2015 |access-date=18 February 2015 |work=Dawn |location=Pakistan}}&lt;/ref&gt; ڊسمبر 1971ع ۾ [[1971ع جي هندستان-پاڪستان جنگ]] دوران [[ڀارتي هوائي فوج]] ڍاڪا تي ڪيترائي هوائي حملا ڪيا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Salik |first=Siddiq |author-link=Siddique Salik |title=Witness to Surrender |publisher=Oxford University Press |year=1977 |isbn=0-19-577257-1 |page=195}}&lt;/ref&gt; 16 ڊسمبر 1971ع تي پاڪستان جي اوڀر ڪمان [[پاڪستاني هٿيار ڦٽا ڪرڻ وارو دستاويز|هٿيار ڦٽا ڪيا]] ۽ [[رمنا ريس ڪورس]] تي ليفٽيننٽ جنرل [[جگجيت سنگهه اروڙا]] آڏو سرينڊر ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jacob |first=J. F. R. |author-link=J. F. R. Jacob |title=Surrender at Dacca: Birth of a Nation |publisher=Manohar |year=1997 |isbn=81-7304-189-X |pages=146–147}}&lt;/ref&gt;

آزاديءَ کان پوءِ پنجاهه سالن اندر ڍاڪا جي آبادي چند لک ماڻهن مان وڌي ڪيترن ئي ملين تائين پهچي وئي. 1972ع ۾ [[بنگلاديش جي آئين ساز اسيمبلي]] ڍاڪا کي ملڪ جي قومي گادي قرار ڏنو. آزاديءَ کان پوءِ شهر تيز رفتاريءَ سان وڌيو، ڇاڪاڻ⁠تہ بنگلاديش جي ٻهراڙين مان مزدور ۽ روزگار ڳوليندڙ ماڻهو وڏي انگ ۾ هتي لڏي آيا. آباديءَ جي واڌ جو لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو حصو ٻهراڙيءَ جي لڏپلاڻ سان منسوب ڪيو ويو آهي.{{citation needed|date=April 2025}}

1970ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ شهر کي [[سوشلسٽ]] افراتفريءَ کي منهن ڏيڻو پيو، جنهن کان پوءِ ڪجهه سال [[مارشل لا]] هيٺ گذريا. 1970ع واري ڏهاڪي جي آخر ۾ اسٽاڪ ايڪسچينج ۽ [[آزاد منڊي]] بحال ڪئي وئي. 1980ع واري ڏهاڪي ۾ [[قومي پارليامينٽ عمارت]]، جنهن کي [[آغا خان فن تعمير ايوارڊ]] مليو، نئون [[ڍاڪا هوائي اڏو|بين الاقوامي هوائي اڏو]] ۽ [[بنگلاديش قومي عجائب گهر]] کوليا ويا.

بنگلاديش [[ڏکڻ ايشيائي علائقائي سهڪار تنظيم]] جي قيام ۾ اڳڀرو رهيو ۽ 1985ع ۾ ان جو پهريون سربراهي اجلاس ڍاڪا ۾ ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhaka Declaration |url=http://www.saarc-sec.org/userfiles/01-Dhaka-1stSummit1985.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160607131812/http://www.saarc-sec.org/userfiles/01-Dhaka-1stSummit1985.pdf |archive-date=7 June 2016 |access-date=17 February 2015}}&lt;/ref&gt; 1990ع جي عوامي بغاوت سان [[پارلياماني جمهوريت]] بحال ٿي. 1998ع ۾ ڍاڪا ڀارت، پاڪستان ۽ بنگلاديش جي ٽه ڌري سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي،&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Habib |first=Haroon |date=24 January 1998 |title=An economic initiative |url=http://www.frontline.in/static/html/fl1502/15020520.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118102213/https://frontline.thehindu.com/magazine/issue/vol15-02/ |archive-date=18 January 2021 |access-date=11 February 2018 |magazine=Frontline}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته 1999ع ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم]] جو اجلاس ۽ مختلف سالن ۾ [[دولت مشترڪه]]، سارڪ، [[اسلامي سهڪار تنظيم]] ۽ [[گڏيل قومن]] جي ادارن جون ڪانفرنسون پڻ هتي ٿيون.

1990ع ۽ 2000ع واري ڏهاڪي ۾ ڍاڪا جي معيشت ۾ تيزي آئي ۽ شاهوڪار ڪاروباري علائقا ۽ سيٽلائيٽ شهر وجود ۾ آيا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hossain |first=Shahadat |date=January 2008 |title=Rapid Urban Growth and Poverty in Dhaka City |url=http://www.bangladeshsociology.org/BEJS%205.1%20Rapid%20Urban%20Growth%20and%20Poverty%20final.pdf?q=dhaka |url-status=live |journal=Bangladesh e-Journal of Sociology |volume=5 |issue=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818115752/http://www.bangladeshsociology.org/BEJS%205.1%20Rapid%20Urban%20Growth%20and%20Poverty%20final.pdf?q=dhaka |archive-date=18 August 2016 |access-date=24 September 2016}}&lt;/ref&gt; 1990ع کان 2005ع تائين شهر جي آبادي 60 لک مان وڌي 1 ڪروڙ 20 لک ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhaka: fastest growing megacity in the world |url=https://theworld.org/stories/2010-09-08/dhaka-fastest-growing-megacity-world |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119194102/https://theworld.org/stories/2010-09-08/dhaka-fastest-growing-megacity-world |archive-date=19 January 2022 |access-date=19 January 2022 |website=The World from PRX |date=2 August 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt; خاص ڪري مالياتي ۽ ڪپڙي جي صنعتن ۾ [[پرڏيهي سڌي سيڙپڪاري]] وڌي.

2008ع کان 2011ع تائين [[بنگلاديش حڪومت]] ڍاڪا جي اوائلي جديد شهر طور قيام جا 400 سال مڪمل ٿيڻ تي ٽن سالن تائين تقريبون منعقد ڪيون. تنهن هوندي به سياسي پارٽين جي بار بار [[هڙتال]] شهر جي معيشت کي سخت متاثر ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://www.un-bd.org/Docs/Publication/Beyond%20Hartals.pdf |title=Beyond Hartals: Towards Democratic Dialogue in Bangladesh |date=March 2005 |publisher=United Nations Development Programme (UNDP) Bangladesh |isbn=984-32-1424-2 |access-date=4 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180305063333/http://www.un-bd.org/Docs/Publication/Beyond%20Hartals.pdf |archive-date=5 March 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2014ع کان پوءِ هڙتالن جي شرح گهٽجي وئي. برساتي موسم ۾ شهر ڪجهه سالن دوران وڏي پيماني تي [[اوچتو ٻوڏ]] جو شڪار پڻ ٿيندو رهيو آهي.

ڍاڪا دنيا جي سڀ کان تيزيءَ سان وڌندڙ [[ميگا شهر|ميگا شهرن]] مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;content.time.com&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Carbone |first=Nick |date=26 October 2011 |title=The 10 Fastest-Growing Cities of Tomorrow: 2. Dhaka, Bangladesh |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2097720_2097718_2097713,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708134803/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2097720_2097718_2097713,00.html |archive-date=8 July 2017 |access-date=19 January 2022 |magazine=[[ٽائيم رسالو|ٽائيم]] |issn=0040-781X}}&lt;/ref&gt; اندازو لڳايو ويو هو ته 2025ع تائين اهو [[ٽوڪيو]]، [[ميڪسيڪو شهر]]، [[شنگهائي]]، [[بيجنگ]] ۽ [[نيو يارڪ شهر]] سان گڏ دنيا جي سڀ کان وڏن شهرن مان هڪ بڻجي ويندو.&lt;ref name=&quot;CBSN&quot;&gt;{{Cite news |title=Dhaka, Bangladesh: Fastest Growing City in the World |url=https://www.cbsnews.com/news/dhaka-bangladesh-fastest-growing-city-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917105225/https://www.cbsnews.com/news/dhaka-bangladesh-fastest-growing-city-in-the-world/ |archive-date=17 September 2018 |access-date=22 February 2019 |work=CBS News}}&lt;/ref&gt;

شهر جي آباديءَ جو وڏو حصو ٻهراڙيءَ مان آيل لڏپلاڻ ڪندڙن تي مشتمل آهي، جن ۾ [[آبهوا پناهگير]] پڻ شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A Short City Profile on Dhaka City: Adaptation Issues for Climate Change?? |url=http://resilient-cities.iclei.org/fileadmin/sites/resilient-cities/files/docs/B4-Bonn2010-Hamidul.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411211112/http://resilient-cities.iclei.org/fileadmin/sites/resilient-cities/files/docs/B4-Bonn2010-Hamidul.pdf |archive-date=11 April 2019 |access-date=4 March 2018}}&lt;/ref&gt; [[ٽرئفڪ جي گنجائش|ٽرئفڪ جام]] جديد ڍاڪا جي سڀ کان نمايان مسئلن مان هڪ آهي. 2014ع جي هڪ رپورٽ موجب شهر جي رڳو 7 سيڪڙو ايراضي رستن هيٺ هئي.&lt;ref name=&quot;TNR&quot;&gt;{{Cite magazine |title=Welcome to the Traffic Capital of the World |url=https://newrepublic.com/article/118416/what-dhaka-bangladesh-traffic-capital-world-can-teach-us |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917143131/https://newrepublic.com/article/118416/what-dhaka-bangladesh-traffic-capital-world-can-teach-us |archive-date=17 September 2018 |access-date=22 February 2019 |magazine=The New Republic}}&lt;/ref&gt;

[[ڍاڪا ميٽرو ريل]] جي پهرين مرحلي، جيڪو [[اترا (شهر)|اترا]] کان [[آگار ڳائون]] تائين آهي، جو افتتاح 28 ڊسمبر 2022ع تي بنگلاديش جي وزيراعظم [[شيخ حسينه]] ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2022-12-28 |title=PM opens country's first metro rail |url=https://www.thedailystar.net/special-events/dhaka-metro-rail-opening/news/pm-opens-countrys-first-metro-rail-3207081 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230115043453/https://www.thedailystar.net/special-events/dhaka-metro-rail-opening/news/pm-opens-countrys-first-metro-rail-3207081 |archive-date=2023-01-15 |access-date=2023-01-15 |work=[[دي ڊيلي اسٽار]]}}&lt;/ref&gt; ان هوندي به، 2016ع تائين ڍاڪا جي لڳ ڀڳ ٽئين حصي جي آبادي [[ڪچي آبادي|ڪچين آبادين]] ۾ رهندي هئي.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; شهر جو مکيه درياهه [[بڙي گنگا درياهه]] ملڪ جي سڀ کان وڌيڪ آلودہ درياهن مان هڪ بڻجي چڪو آهي.&lt;ref name=&quot;Majumder 2009&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;the Guardian 2015&quot; /&gt;

== جاگرافي ==
{{See also|بنگلاديش جي جاگرافي}}

===زميني بناوت===
{{multiple image
| direction         = horizontal
| total_width       = 400
| caption_align     = centre
| image1            = Dhaka, Bangladesh.jpg
| image2            =
| caption1          = [[بين الاقوامي خلائي اسٽيشن]] تان ڍاڪا جو ڏيک
| caption2          =
| image3            = Dhaka oli 202279 lrg.jpg
| caption3          = [[وڏو ڍاڪا]] ميٽروپوليٽن علائقي جو سيٽلائيٽ ڏيک
}}

ڍاڪا وچ بنگلاديش ۾ {{Coord|23|42|N|90|22|E|type:city_region:BD|display=inline}} تي، [[بڙي گنگا ندي]] جي اوڀرندي ڪناري تي واقع آهي. هي شهر [[گنگا ٽڪنڊي علائقو|گنگا ٽڪنڊي علائقي]] جي هيٺئين ڀاڱي ۾ پکڙيل آهي ۽ ان جي ڪُل ايراضي {{convert|270|km2|sqmi}} آهي. هن علائقي جي زمين هموار ۽ سمنڊ جي سطح جي ويجهو آهي، جنهن جي خاصيتن ۾ استوائي وڻڪار ۽ آليون مٽيون شامل آهن. ان ڪري گهڻي برسات ۽ [[سامونڊي طوفان]]ن سبب [[چؤماسي]] جي مند ۾ ڍاڪا ٻوڏن جي خطري هيٺ رهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hough |first=Michael |title=Cities and natural process |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=0-415-29855-5 |pages=64–65}}&lt;/ref&gt; گنگا ٽڪنڊي علائقي جي هيٺانهين ميدان ۾ واقع هجڻ سبب شهر جي چوڌاري وڏي پيماني تي تمر جا ٻيلا ۽ ويرن سان لاڳاپيل گپ وارا هموار ماحولياتي نظام موجود آهن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |date=2014 |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |url=https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf |url-status=live |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |bibcode=2014FrEE...12..267M |doi=10.1890/130260 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207073933/https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf |archive-date=7 December 2021 |access-date=11 August 2021}}&lt;/ref&gt; ڍاڪا ضلعو [[گازيپور ضلعو|گازيپور]]، [[ٽانگائل ضلعو|ٽانگائل]]، [[منشي گنج ضلعو|منشي گنج]]، [[راجٻاڙي ضلعو|راجٻاڙي]]، [[نارائڻ گنج ضلعو|نارائڻ گنج]] ۽ [[مانڪ گنج ضلعو|مانڪ گنج]] ضلعن سان گهيريل آهي.

ڍاڪا شهر ندين جي هڪ ڄار مٿان اڏيل آهي. شهر جي زندگيءَ جو ندين سان گهرو لاڳاپو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي اچ وڃ سميت ڪيترن ئي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Bussi |first1=Gianbattista |last2=Shawal |first2=Shammi |last3=Hossain |first3=Mohammed Abed |last4=Whitehead |first4=Paul G. |last5=Jin |first5=Li |date=2023 |title=Multibranch Modelling of Flow and Water Quality in the Dhaka River System, Bangladesh: Impacts of Future Development Plans and Climate Change |journal=Water |language=en |volume=15 |issue=17 |pages=3027 |doi=10.3390/w15173027 |issn=2073-4441 |doi-access=free |bibcode=2023Water..15.3027B}} [[File:CC-BY_icon.svg|50x50px]] متن هن ماخذ تان نقل ڪيو ويو آهي، جيڪو [[creativecommons:by/4.0/|ڪريئيٽو ڪامنز انتساب 4.0 بين الاقوامي اجازتنامي]] هيٺ دستياب آهي.&lt;/ref&gt;

=== شهري ڏيک ===
[[File:Dhaka 14th March (32595709004).jpg|thumb|ڍاڪا جو شهري ڏيک]]
[[پراڻو ڍاڪا|پراڻي ڍاڪا]] کان سواءِ، جيڪو هڪ پراڻو [[بازار]] نموني جو پاڙو آهي، شهر جي جوڙجڪ ڄاريءَ جهڙي رٿا تي ٻڌل آهي، جڏهن تہ ان جي قدرتي واڌ تي روايتي ڏکڻ ايشيائي، وچ اوڀر ۽ اولهه جي نمونن جو اثر پيل آهي. شهر جي واڌ گهڻي ڀاڱي اڻرٿيل آهي ۽ اها اترين علائقن توڙي شهر جي مرڪز جي چوڌاري مرڪوز آهي، جتي گهڻا شاهوڪار پاڙا موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Sohn Moudon Lee pp. 115–128&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Sohn |first1=Dong Wook |last2=Moudon |first2=Anne Vernez |last3=Lee |first3=Jeasun |date=4 April 2012 |title=The economic value of walkable neighborhoods |journal=Urban Design International |publisher=Springer Science and Business Media LLC |volume=17 |issue=2 |pages=115–128 |doi=10.1057/udi.2012.1 |issn=1357-5317 |s2cid=109091026}}&lt;/ref&gt; شهر ۾ گهڻيون اڏاوتون ڪنڪريٽ جي [[اوچي عمارت|اوچين عمارتن]] تي مشتمل آهن. وچولي ۽ مٿئين طبقي جي رهائشي علائقن سان گڏ واپاري ۽ صنعتي علائقا شهر جي گهڻي حصي تي پکڙيل آهن. تنهن هوندي بہ 2016ع تائين ڍاڪا جي لڳ ڀڳ ٽئين حصي جي آبادي [[ڪچي آبادي|ڪچين آبادين]] ۾ رهندي هئي (هيٺ ڏسو).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ڍاڪا ۾ چٽي نموني مقرر ڪيل [[مرڪزي واپاري علائقو]] موجود ناهي. [[پراڻو ڍاڪا]] تاريخي واپاري مرڪز آهي، پر گهڻي ترقي اتر ڏانهن منتقل ٿي چڪي آهي. 1985ع ۾ [[موتي جهيل ٿاڻو|موتي جهيل]] جي چوڌاري علائقي کي ”جديد“ مرڪزي واپاري علائقو سمجهيو ويندو هو، جڏهن تہ 2005ع تائين [[گلشن ٿاڻو|گلشن]] کي مرڪزي واپاري علائقي جو ”نئون ترين“ حصو سمجهيو ويندو هو. بنگلاديش جا ڪيترائي سرڪاري ادارا [[موتي جهيل ٿاڻو|موتي جهيل]]، [[سيگون باغيچا]]، [[تيج گائون ٿاڻو|تيج گائون]]، [[ڪروان بازار]] ۽ [[شير بنگلا نگر]] ۾ واقع آهن.&lt;ref name=&quot;Siddiqui2010&quot;&gt;{{Cite book |last1=Siddiqui |first1=K. |url=https://books.google.com/books?id=xqTeCwAAQBAJ&amp;pg=PT32 |title=Social Formation in Dhaka, 1985-2005: A Longitudinal Study of Society in a Third World Megacity |last2=Ahmed |first2=J. |last3=Siddique |first3=K. |last4=Huq |first4=S. |last5=Hossain |first5=A. |last6=Nazimud-Doula |first6=S. |last7=Rezawana |first7=N. |publisher=Routledge |year=2010 |isbn=978-1-317-05400-9 |pages=6, 12 |access-date=3 February 2022}}&lt;/ref&gt;

گهڻي سرگرمي چند وڏن رستن جي چوڌاري مرڪوز آهي، جتي ٽريفڪ قانونن تي گهٽ ئي عمل ڪيو ويندو آهي ۽ رستن تي سامان وڪڻندڙ توڙي فقير عام طور ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref name=&quot;Sohn Moudon Lee pp. 115–128&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kalabamu 1987 pp. 123–131&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kalabamu |first=Faustin T. |year=1987 |title=Rickshaws and the traffic problems of Dhaka |url=https://archive.org/details/sim_habitat-international_1987_11_2/page/123 |journal=Habitat International |publisher=Elsevier BV |volume=11 |issue=2 |pages=123–131 |doi=10.1016/0197-3975(87)90063-4 |issn=0197-3975}}&lt;/ref&gt;

ويجهي تاريخ جي گهڻي عرصي دوران ڍاڪا جي سڃاڻپ رستن ڀرسان بازارن ۽ ننڍن دڪانن سان ٿيندي هئي، جتي مختلف قسمن جون شيون وڪرو ڪيون وينديون هيون.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Seabrook |first=Jeremy |url=https://archive.org/details/incitiesofsouths0004seab/page/221 |title=In the Cities of the South: Scenes from a Developing World |publisher=Verso Books |year=1996 |isbn=1-85984-081-7 |page=[https://archive.org/details/incitiesofsouths0004seab/page/221 221]}}&lt;/ref&gt; ويجهن سالن ۾ شهر ۾ وڏي پيماني تي خريداري مرڪزن جي اڏاوت ٿي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=World and Its Peoples |publisher=Marshall Cavendish Corporation |year=2008 |isbn=978-0-7614-7631-3 |page=489}}&lt;/ref&gt; شهر ۽ وسيع ڏکڻ ايشيائي علائقي جي ٽن وڏن خريداري مرڪزن ۾ [[جمنا فيوچر پارڪ]]، [[سينٽر پوائنٽ، ڍاڪا|سينٽر پوائنٽ]] ۽ [[بسوندرا سٽي]] شامل آهن.

=== آبهوا ===
{{Main|ڍاڪا جي آبهوا}}

[[ڪوپن آبهوا درجابندي]] موجب ڍاڪا ۾ [[استوائي ساوانا آبهوا]]، يعني ڪوپن ''Aw''، موجود آهي. شهر ۾ چؤماسي جي هڪ چٽي مند هوندي آهي، جڏهن تہ سراسري سالياني گرمي پد {{convert|26|C|F|abbr=on}} آهي. ماهوار سراسري گرمي پد جنوري ۾ {{convert|19|C|F|abbr=on}} کان مئي ۾ {{convert|29|C|F|abbr=on}} تائين رهي ٿو.&lt;ref name=&quot;weather1&quot;&gt;{{Cite web |title=Weatherbase: Historical Weather for Dhaka, Bangladesh |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=032914&amp;refer=/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123042049/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=032914&amp;refer=%2F |archive-date=23 November 2015 |access-date=15 December 2008 |publisher=weatherbase.com}}&lt;/ref&gt; سراسري سالياني برسات {{convert|2123|mm|in|abbr=off}} جو لڳ ڀڳ 87 سيڪڙو مئي کان آڪٽوبر جي وچ ۾ پوي ٿو.&lt;ref name=&quot;weather1&quot; /&gt;

دنيا جي هوائي معيار بابت 2024ع واري رپورٽ موجب ڍاڪا دنيا جي 20 سڀ کان وڌيڪ گدلاڻ وارن شهرن مان هڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World's Most Polluted Cities 2024 {{!}} AQI Ranking |url=https://www.aqi.in/world-most-polluted-cities |access-date=2025-03-19 |website=www.aqi.in |language=en |archive-date=19 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319161950/https://www.aqi.in/world-most-polluted-cities |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{Dhaka weatherbox}}

=== باغ ۽ ساوڪ ===
[[File:Ramna Park, Dhaka , Bangladesh 10.jpg|thumb|[[رمنا باغ]] شهر جو سڀ کان وڏو باغ آهي]]
ڍاڪا شهر ۾ ڪيترائي باغ موجود آهن، جن ۾ [[رمنا باغ]]، [[سهروردي اديان]]، [[ٻارن جو باغ، ڍاڪا|ٻارن جو باغ]]، [[بنگلاديش جو قومي نباتاتي باغ|قومي نباتاتي باغ]]، [[بلڌا باغ]]، [[چندريما اديان]]، گلشن باغ ۽ [[ڍاڪا چڙيا گهر]] شامل آهن.

=== نديون ۽ ڍنڍون ===
شهر جي ايراضيءَ جو لڳ ڀڳ 10 سيڪڙو پاڻيءَ تي مشتمل آهي، جنهن ۾ 676 تلاءَ ۽ 43 واهه شامل آهن.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[بڙي گنگا ندي]] ڍاڪا جي ڏکڻ-اولهندي ٻاهرين حصي ڀرسان وهي ٿي. ان جي سراسري اونهائي {{convert|25|ft|m|disp=flip}} ۽ وڌ ۾ وڌ اونهائي {{convert|58|ft|m|disp=flip}} آهي. اها ملڪ جي سڀ کان وڌيڪ گدلاڻ وارين ندين مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;Majumder 2009&quot;&gt;{{Cite web |last=Majumder |first=Azad |date=19 May 2009 |title=Bangladesh river pollution threatens millions |url=https://www.reuters.com/article/us-bangladesh-rivers-idUSTRE54I04G20090519 |access-date=9 January 2020 |website=Reuters |archive-date=21 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221151829/https://www.reuters.com/article/us-bangladesh-rivers-idUSTRE54I04G20090519 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;the Guardian 2015&quot;&gt;{{Cite web |date=23 October 2015 |title=The river runs black: pollution from Bangladesh's tanneries – in pictures |url=http://www.theguardian.com/global-development-professionals-network/gallery/2015/oct/23/the-river-runs-black-pollution-from-bangladeshs-tanneries-in-pictures |access-date=9 January 2020 |website=the Guardian}}&lt;/ref&gt;

شهر جي چوڌاري هڪٻئي سان ڳنڍيل ڇهن ندين جا سرشتا موجود آهن، جن ۾ ڏکڻ-اولهه ۾ بڙي گنگا ۽ [[ڌاليشوري ندي|ڌاليشوري]]، اتر ۾ [[توراگ ندي|توراگ]] ۽ ٽونگي کَل، جڏهن تہ اوڀر ۾ [[بالو ندي|بالو]] ۽ [[شيتلکيا ندي|شيتلکيا]] شامل آهن. اهي نديون واپار، اچ وڃ ۽ برساتي پاڻيءَ جي نيڪال ۾ مدد ڏين ٿيون.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Hoque |first1=Sonia Ferdous |last2=Peters |first2=Rebecca |last3=Whitehead |first3=Paul |last4=Hope |first4=Robert |last5=Hossain |first5=Mohammed Abed |date=2021 |title=River pollution and social inequalities in Dhaka, Bangladesh |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:8432a5ca-0570-4f93-b082-8d158dc6dc66/files/sws859g42w |journal=Environmental Research Communications |volume=3 |issue=9 |pages=095003 |bibcode=2021ERCom...3i5003H |doi=10.1088/2515-7620/ac2458 |issn=2515-7620 |doi-access=free |archive-date=18 June 2024 |access-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618165139/https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:8432a5ca-0570-4f93-b082-8d158dc6dc66/files/sws859g42w |url-status=live}} [[File:CC-BY icon.svg|50px]] متن هن ماخذ تان نقل ڪيو ويو آهي، جيڪو [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ ڪريئيٽو ڪامنز انتساب 4.0 بين الاقوامي اجازتنامي] هيٺ دستياب آهي. {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20171016050101/https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ |date=16 October 2017 }}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي بہ گهرن ۽ صنعتن مان نڪرندڙ اڻصاف ٿيل [[گندو پاڻي]] ندين ۾ ڇوڙ ٿيڻ سبب دريائي ڄار جي موجوده [[پاڻيءَ جو معيار|پاڻيءَ جو معيار]] تمام خراب آهي.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

شهر اندر ڪيتريون ڍنڍون موجود آهن، جهڙوڪ ڪريسينٽ ڍنڍ، [[ڌان منڊي ڍنڍ]]، [[باري ڌارا]]-[[گلشن ڍنڍ]]، [[بناني ڍنڍ]]، [[اترا ڍنڍ]]، [[هاتير جهيل|هاتير جهيل-بيگن ٻاڙي ڍنڍ]] ۽ رمنا ڍنڍ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 October 2020 |title=20 Best Places to Visit in Dhaka Division |url=https://mybangla24.com/best-places-to-visit-in-dhaka-division |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029125856/https://mybangla24.com/best-places-to-visit-in-dhaka-division |archive-date=29 October 2020 |access-date=25 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== ماحولياتي گدلاڻ ===
{{See also|بنگلاديش جا ماحولياتي مسئلا}}
[[File:Pollution by a factory on the bank of the Buriganga near Dhaka 04.jpg|thumb|2020ع ۾ ڍاڪا ڀرسان [[بڙي گنگا ندي|بڙي گنگا]] جي ڪناري تي هڪ ڪارخاني مان ٿيندڙ گدلاڻ]]
وڌندڙ هوائي ۽ پاڻيءَ جي گدلاڻ شهر ۾ عوامي صحت ۽ زندگيءَ جي معيار تي اثرانداز ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Geo2&quot;&gt;{{Cite news |last=Mondal |first=M. Abdul Latif |date=27 September 2006 |title=Our Cities: 15th Anniversary Special |url=http://www.thedailystar.net/suppliments/2006/15thanniv/ourcities/ourcities28.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070302043917/http://www.thedailystar.net/suppliments/2006/15thanniv/ourcities/ourcities28.htm |archive-date=2 March 2007 |access-date=27 September 2006 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; [[هوائي گدلاڻ]] جا سبب گاڏين جي اچ وڃ ۽ ٽريفڪ جي ڳاهٽ سميت مختلف عنصر آهن. ان کان سواءِ [[سرن]] جي اڻضابطي واري تياري ۽ ٻين سببن جي ڪري ڍاڪا ۾ هوا اندر سنهڙن ذرن، يعني [[پي ايم 2.5]]، جي گدلاڻ جي سطح تمام گهڻي آهي.&lt;ref name=&quot;UD9518&quot;&gt;{{Cite news |last=Sohara Mehroze Shachi |date=5 September 2018 |title=Bangladesh's Air Pollution Problem Grows, Brick by Brick |url=https://undark.org/article/air-pollution-dhaka/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907141106/https://undark.org/article/air-pollution-dhaka/ |archive-date=7 September 2018 |access-date=7 September 2018 |work=Undark |quote=The kiln operations alone – while representing just 1 percent of the country's GDP – generate nearly 60 percent of the particulate pollution in Dhaka, according to Bangladesh's Department of Environment (DOE).}}&lt;/ref&gt;

[[پاڻيءَ جي گدلاڻ]] گهرن ۽ صنعتن مان نڪرندڙ شهري گندي پاڻيءَ کي صاف ڪرڻ کان سواءِ خارج ڪرڻ سبب ٿئي ٿي. 2011ع تائين شهر جو رڳو 20 سيڪڙو حصو [[گندي پاڻيءَ جو نيڪال|گندي پاڻيءَ جي نيڪال واري سرشتي]] سان ڳنڍيل هو، جڏهن تہ 80 سيڪڙو حصو ان سان ڳنڍيل نہ هو.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; نتيجي طور ڍاڪا جي ندين ۾ بيماري پيدا ڪندڙ جيوڙن جي سخت گدلاڻ موجود آهي. ان جو اندازو [[فيڪل ڪوليفارم]] جي ڳڻپ مان ٿئي ٿو، جيڪا وهنجڻ ۽ ترڻ لاءِ مقرر قومي ۽ بين الاقوامي معيار، يعني في ليٽر 200 کان گهٽ [[نوآبادي ٺاهيندڙ ايڪو|سي ايف يو]]، کان ڪيترائي سئو ڀيرا وڌيڪ آهي.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ڍاڪا ڀرسان ندين جي ڪيميائي جاچن مان نامياتي گدلاڻ جو انتهائي گهڻو بار، [[امونيا گدلاڻ|امونيا]] جي وڏي مقدار ۽ [[پاڻيءَ ۾ حل ٿيل آڪسيجن]] جي تمام گهٽ سطح ظاهر ٿئي ٿي، جيڪا سڪي مند ۾ لڳ ڀڳ ٻڙي تائين پهچي وڃي ٿي.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

12 لک م&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; اڻصاف ٿيل گندي پاڻيءَ مان پيدا ٿيندڙ نامياتي ۽ بيماري پيدا ڪندڙ گدلاڻ کان سواءِ، 2021ع تائين نون وڏن صنعتي مرڪزن مان روزانو لڳ ڀڳ 60,000 م&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; صنعتي گندو پاڻي پڻ ندين ۾ ڇوڙ ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; هڪ اندازي موجب آلي طريقي سان ڪپڙو تيار ڪندڙ ۽ [[رڱائي]] ڪندڙ 500 کان 700 [[ڪپڙي جو ڪارخانو|ڪپڙي جا ڪارخانا]] لوڻن، رنگن ۽ سفيد ڪندڙ ڪيميائي مادن سميت مختلف ڪيميائي مادا خارج ڪن ٿا، جڏهن تہ 155 [[چمڙو صاف ڪرڻ جو ڪارخانو|چمڙي صاف ڪرڻ جا ڪارخانا]] [[ڪروميم]] سميت [[ڳريون ڌاتوئون]] خارج ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ڍاڪا جي چوڌاري وهندڙ چئن ندين—[[بڙي گنگا ندي|بڙي گنگا]]، [[شيتلکيا ندي|شيتلکيا]]، [[بالو ندي|بالو]] ۽ [[توراگ ندي|توراگ]]—۾ گدلاڻ ايتري وڌي چڪي آهي، جو ماحوليات کاتي 2009ع ۾ انهن کي ”ماحولياتي لحاظ کان نازڪ علائقا“ قرار ڏنو. ان سبب اهي ڪنهن بہ انساني استعمال لاءِ مناسب نہ رهيون آهن.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; تنهن هوندي بہ گهٽ آمدني وارن ۽ ڪچين آبادين ۾ رهندڙ ماڻهن جو اڃا تائين دريائي پاڻيءَ سان گهڻو سڌو واسطو رهي ٿو، جنهن ڪري اهي صحت جي خطرن کي منهن ڏين ٿا. اهي دريائي پاڻي ٿانوَ ڌوئڻ، ڪپڙا ڌوئڻ، مڇيون ۽ ڀاڄيون صاف ڪرڻ، ذاتي صفائي، [[ڊينم]] ڌوئڻ ۽ رڱڻ، مڇين جون ٽوڪريون يا پلاسٽڪ جون چادرون ڌوئڻ، پلاسٽڪ جو ڪچرو گڏ ڪرڻ ۽ مڇي مارڻ لاءِ استعمال ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; نتيجي طور دريائي گدلاڻ جا ڪيترائي سڌا ماحولياتي بار انهن گهٽ آمدني وارن رهواسين کي برداشت ڪرڻا پون ٿا.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ڍاڪا جي چوڌاري پاڻيءَ جا ذخيرا ۽ [[آبي زمين]]ون تباهيءَ کي منهن ڏئي رهيون آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ گهڻ ماڙ عمارتن ۽ ٻين ملڪيتن جي ترقياتي رٿائن لاءِ انهن کي مٽيءَ سان ڀريو پيو وڃي. گدلاڻ سان گڏ قدرتي رهائشي ماڳن جي اهڙي تباهي علائقائي حياتياتي گوناگونيت جي وڏي حصي کي ناس ڪرڻ جو خطرو پيدا ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;Geo2&quot; /&gt;

== حڪومت ==

=== گاديءَ وارو شهر ===
[[File:1.জাতীয় সংসদ ভবন.jpg|thumb|300px|[[قومي اسيمبلي عمارت]] جو مجموعو شهر جي مرڪز ۾ 200 ايڪڙن تي پکڙيل باغن سان گهيريل آهي]]
[[عوامي جمهوريه بنگلاديش]] جي گاديءَ واري شهر هجڻ سبب ڍاڪا ۾ ڪيترائي رياستي ۽ سفارتي ادارا موجود آهن. [[بنگا ڀبن]] [[بنگلاديش جو صدر|بنگلاديش جي صدر]] جي سرڪاري رهائشگاهه ۽ ڪم ڪرڻ جي جاءِ آهي، جيڪو آئين موجب ملڪ جو رسمي سربراهه آهي. [[جاتيو سنگساد ڀبن|قومي اسيمبلي عمارت]] [[شير بنگلا نگر]] ۾ [[لوئس ڪان]] جي جوڙيل جديد طرز جي گاديءَ واري مجموعي ۾ واقع آهي، جڏهن تہ اڳوڻي وزيراعظم [[شيخ حسينا]] جي سرڪاري رهائشگاهه طور مشهور [[گڻ ڀبن]] ان جي اترئين پاسي واقع آهي. [[بنگلاديش جي وزيراعظم جي آفيس|وزيراعظم جي آفيس]] تيج گائون ۾ آهي. [[بنگلاديش جي حڪومت]] جون گهڻيون وزارتون بنگلاديش سيڪريٽريٽ ۾ قائم آهن.&lt;ref name=&quot;cabinet&quot;&gt;{{Cite web |date=20 November 2016 |title=List of Ministries and Divisions |url=http://www.cabinet.gov.bd/site/page/55bcf4d6-dd85-45c1-94b6-bcb06e4b1b12/45/%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%AF%E0%A6%BC-%E0%A6%93-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119141454/http://cabinet.gov.bd/site/page/55bcf4d6-dd85-45c1-94b6-bcb06e4b1b12/45/%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%AF%E0%A6%BC-%E0%A6%93-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%82%E0%A6%B9 |archive-date=19 November 2016 |access-date=27 November 2016 |publisher=Cabinet Division}}&lt;/ref&gt; [[بنگلاديش جي سپريم ڪورٽ|سپريم ڪورٽ]]، [[ڍاڪا هاءِ ڪورٽ]] ۽ [[بنگلاديش جي پرڏيهي معاملن واري وزارت|پرڏيهي معاملن واري وزارت]] [[سيگون باغيچا]]–[[شاهه باغ]] واري علائقي ۾ واقع آهن. [[بنگلاديش جي دفاع واري وزارت|دفاع واري وزارت]] ۽ [[بنگلاديش جي رٿابندي واري وزارت|رٿابندي واري وزارت]] شير بنگلا نگر ۾ واقع آهن.&lt;ref name=cabinet/&gt; بنگلاديش حڪومت جو [[هٿياربند فوجن وارو شعبو]] ۽ [[بنگلاديش جون هٿياربند فوجون|بنگلاديش جي هٿياربند فوجن]] جي بري فوج، سامونڊي فوج ۽ هوائي فوج جا مرڪزي دفتر ڍاڪا ڇانوڻيءَ ۾ واقع آهن.&lt;ref name=cabinet/&gt; [[بنگلاديش جي بري فوج]] جون ڪيتريون اهم تنصيبات پڻ ڍاڪا ۽ [[ميرپور ڇانوڻي]] ۾ واقع آهن. [[بنگلاديش جي سامونڊي فوج]] جو مکيه انتظامي ۽ رسد وارو اڏو، [[بي اين ايس حاجي محسن]]، ڍاڪا ۾ واقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Navy Bases |url=http://www.navy.mil.bd/bases.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527111317/http://www.navy.mil.bd/bases.php |archive-date=27 May 2019 |access-date=30 January 2017 |publisher=Bangladesh Navy}}&lt;/ref&gt; [[بنگلاديش جي هوائي فوج]] ڍاڪا ۾ بي اي ايف بنگابندھو هوائي اڏي ۽ بي اي ايف خادم البشر هوائي اڏي کي هلائي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Locations of Bangladesh Air Force Bases |url=http://www.joinbangladeshairforce.mil.bd/index.php/main_controll/location_baf?1=1&amp;pagemenu=location_baf&amp;submenu=0&amp;leafsub=0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170119095215/http://www.joinbangladeshairforce.mil.bd/index.php/main_controll/location_baf?1=1&amp;pagemenu=location_baf&amp;submenu=0&amp;leafsub=0 |archive-date=19 January 2017 |access-date=30 January 2017 |publisher=Join Bangladesh Air Force}}&lt;/ref&gt;

ڍاڪا ۾ [[بنگلاديش ۾ سفارتي مشنن جي فهرست|54 مستقل سفارتخانا ۽ اعليٰ سفارتي ڪميشنون]] توڙي ڪيترين ئي بين الاقوامي تنظيمن جون آفيسون موجود آهن. گهڻا سفارتي مشن شهر جي [[گلشن ٿاڻو|گلشن]] ۽ [[باري ڌارا]] وارن علائقن ۾ واقع آهن. اسيمبليءَ ڀرسان [[آگار گائون]] واري علائقي ۾ [[گڏيل قومون|گڏيل قومن]]، [[عالمي بئنڪ]]، [[ايشيائي ترقياتي بئنڪ]] ۽ [[اسلامي ترقياتي بئنڪ]] جون ملڪي آفيسون قائم آهن.

=== شهري انتظاميا ===
[[File:DG 81 - 09 NAGAR BHABAN ANCIENT DHAKA IMG 1655.jpg|thumb|[[نگر ڀبن]]، [[ڍاڪا ڏکڻ شهري ڪارپوريشن]] جو مرڪزي دفتر آهي]]

==== تاريخ ====
ڍاڪا جي ميونسپالٽي 1 آگسٽ 1864ع تي قائم ڪئي وئي ۽ 1978ع ۾ ان کي ”[[ميونسپل ڪارپوريشن|ميٽروپوليٽن]]“ درجو ڏنو ويو. 1983ع ۾ ڍاڪا جو انتظام هلائڻ لاءِ [[ڍاڪا شهري ڪارپوريشن]] کي هڪ خودمختيار اداري طور قائم ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;star052015&quot;&gt;{{Cite news |last=Md Shahnawaz Khan Chandan |date=8 May 2015 |title=Reminiscing Dhaka's Legacy |url=http://www.thedailystar.net/star-weekend/heritage/reminiscing-dhakas-legacy-80994 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201030749/http://www.thedailystar.net/star-weekend/heritage/reminiscing-dhakas-legacy-80994 |archive-date=1 December 2017 |access-date=22 June 2017 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;

1993ع ۾ نئون قانون منظور ٿيڻ کان پوءِ 1994ع ۾ ڍاڪا جي پهرئين چونڊيل ميئر جي چونڊ لاءِ چونڊون ڪرايون ويون.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 November 2010 |title=Mayor Hanif's death anniversary today |url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=163943 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212231852/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=163943 |archive-date=12 February 2015 |access-date=12 February 2015 |work=[[دي ڊيلي اسٽار، بنگلاديش|دي ڊيلي اسٽار]]}}&lt;/ref&gt; ڍاڪا شهري ڪارپوريشن نومبر 2011ع تائين شهر جا معاملا هلائيندي رهي.&lt;ref name=&quot;sum&quot;&gt;{{Cite news |date=12 November 2011 |title=Don't split Dhaka, Khoka urges govt |url=http://www.unbconnect.com/component/news/task-show/id-64245 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405174018/http://www.unbconnect.com/component/news/task-show/id-64245 |archive-date=5 April 2012 |access-date=12 September 2012 |work=UNBConnect}}&lt;/ref&gt;

==== ميونسپل حڪومت ====
بهتر شهري سهولتون مهيا ڪرڻ لاءِ 2011ع ۾ [[ڍاڪا شهري ڪارپوريشن]] کي ٻن الڳ ڪارپوريشنن، يعني [[ڍاڪا اتر شهري ڪارپوريشن]] ۽ [[ڍاڪا ڏکڻ شهري ڪارپوريشن]] ۾ ورهايو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hasan Jahid Tusher |date=18 October 2011 |title=Dhaka set to split into two |url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=206982 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213005705/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=206982 |archive-date=13 February 2015 |access-date=12 February 2015 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; ٻنهي ڪارپوريشنن جا سربراهه ٻه ميئر هوندا آهن، جيڪي شهرين جي سڌي ووٽ وسيلي پنجن سالن لاءِ چونڊيا ويندا آهن. شهري ڪارپوريشنن جي حدن اندر علائقي کي ڪيترن وارڊن ۾ ورهايو ويو آهي ۽ هر وارڊ جو هڪ چونڊيل ڪمشنر هوندو آهي. مجموعي طور شهر ۾ 130 وارڊ ۽ 725 ''[[محلو|محلا]]'' آهن.

* [[راجڌاني اُناين ڪرتپککها|راجوڪ]] [[وڏو ڍاڪا|وڏي ڍاڪا]] واري علائقي ۾ [[شهري رٿابندي|شهري ترقي]] جي هم آهنگيءَ جو ذميوار آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Islam |first=Md Asraful |title=Rajdhani Unnayan Kartripakkha |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Rajdhani_Unnayan_Kartripakkha |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507105228/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Rajdhani_Unnayan_Kartripakkha |archive-date=7 May 2016 |access-date=26 July 2015 |website=Banglapedia}}&lt;/ref&gt;
* [[ڍاڪا ميٽروپوليٽن پوليس|ڊي ايم پي]] ميٽروپوليٽن علائقي اندر امن امان برقرار رکڻ جي ذميوار آهي. اها 1976ع ۾ قائم ڪئي وئي. ڊي ايم پي جي انتظامي يونٽن طور 56 پوليس ٿاڻا آهن.&lt;ref name=&quot;A&quot;&gt;{{Cite web |title=History of the DMP |url=http://www.dmp.gov.bd/application/index/page/history |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019123329/http://www.dmp.gov.bd/application/index/page/history |archive-date=19 October 2013 |access-date=18 October 2013 |publisher=[[ڍاڪا ميٽروپوليٽن پوليس]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Z&quot;&gt;{{Cite web |title=DMP – New Initiatives |url=http://www.dmp.gov.bd/static/new_initiative.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916060427/http://www.dmp.gov.bd/static/new_initiative.php |archive-date=16 September 2010 |access-date=30 September 2008 |publisher=Dhaka Metropolitan Police}}&lt;/ref&gt;

=== انتظامي ادارا ===
دنيا جي ٻين وڏن شهرن جي ابتڙ، ڍاڪا ۾ مختلف وزارتن جي ماتحت ٻن درجن کان وڌيڪ سرڪاري ادارا شهري خدمتون مهيا ڪن ٿا. انهن ادارن جي وچ ۾ هم آهنگيءَ جي کوٽ ۽ سمورن اختيارن جو بنگلاديش حڪومت وٽ مرڪوز هجڻ سبب شهر جي ترقي ۽ سارسنڀال گهڻو ڪري افراتفريءَ جو شڪار رهي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 January 2016 |title=What should we do for better civic services |url=http://www.thedailystar.net/frontpage/what-should-we-do-better-civic-services-205963 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630121655/http://www.thedailystar.net/frontpage/what-should-we-do-better-civic-services-205963 |archive-date=30 June 2016 |access-date=18 June 2016 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ادارو!!خدمت!!ماتحت ادارو
|-
|[[ڍاڪا اتر شهري ڪارپوريشن]]&lt;br /&gt;[[ڍاڪا ڏکڻ شهري ڪارپوريشن]]
|[[عوامي خدمت]]
|[[مقامي حڪومت، ڳوٺاڻي ترقي ۽ ڪوآپريٽو واري وزارت]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;∟ [[مقامي حڪومت وارو شعبو]]
|-
|[[ڍاڪا ميٽروپوليٽن پوليس]]
|[[قانون لاڳو ڪندڙ ادارو]]
|[[بنگلاديش جي گهرو معاملن واري وزارت|گهرو معاملن واري وزارت]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;∟ [[بنگلاديش پوليس]]
|-
|[[راجڌاني اُناين ڪرتپککها|راجوڪ]]
|[[شهري رٿابندي]]
|[[رهائش ۽ سرڪاري اڏاوتن واري وزارت]]
|-
|[[ڍاڪا بجلي فراهمي ڪمپني محدود]]&lt;br /&gt;[[ڍاڪا بجلي ورڇ ڪمپني محدود]]
|[[بجليءَ جي ورڇ]]
|[[بجلي، توانائي ۽ معدني وسيلن واري وزارت]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;∟ [[بجلي وارو شعبو]]
|-
|[[پاڻي فراهمي ۽ گندي پاڻيءَ جي نيڪال وارو ادارو|ڍاڪا واسا]]
|[[پاڻيءَ جي فراهمي]]
|[[مقامي حڪومت، ڳوٺاڻي ترقي ۽ ڪوآپريٽو واري وزارت]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;∟ [[مقامي حڪومت وارو شعبو]]
|-
|[[ڍاڪا آمدرفت هم آهنگي اٿارٽي]]
|[[آمدرفت]]
|[[روڊ آمدرفت ۽ پلن واري وزارت]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;∟ [[روڊ آمدرفت ۽ شاهراهن وارو شعبو]]
|}

== معيشت ==
{{See also|ڍاڪا جي معيشت}}
[[File:Gulshan one crossing 01.jpg|thumb|گلشن-1 چوڪ]]
ملڪ جي سڀ کان وڌيڪ صنعتي بڻايل علائقي طور [[وڏو ڍاڪا|وڏي ڍاڪا]] وارو علائقو [[بنگلاديش جي معيشت|بنگلاديش جي معيشت]] جو 46 سيڪڙو حصو پيدا ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;Rezaul Karim&quot;&gt;{{Cite news |last=Rezaul Karim |date=24 February 2017 |title=Dhaka's economic activities unplanned: analysts |url=https://www.thedailystar.net/business/dhakas-economic-activities-unplanned-analysts-1366252 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713203402/https://www.thedailystar.net/business/dhakas-economic-activities-unplanned-analysts-1366252 |archive-date=13 July 2019 |access-date=13 July 2019 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; [[عالمگيريت ۽ عالمي شهرن جو تحقيقاتي ڄار]] ڍاڪا کي [[عالمي شهر|گاما+ عالمي شهر]] قرار ڏئي ٿو؛ يعني اهڙو شهر، جيڪو پنهنجي علائقي کي عالمي معيشت سان ڳنڍڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. وڏن صنعتي علائقن ۾ [[تيج گائون ٿاڻو|تيج گائون]]، [[شيام پور ٿاڻو|شيام پور]] ۽ [[هزاري باغ ٿاڻو|هزاري باغ]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2005 |title=Dhaka City State of Environment |url=http://www.rrcap.unep.org/reports/soe/dhaka-soe-05/3-4dhaka-noise.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207025410/http://www.rrcap.unep.org/reports/soe/dhaka-soe-05/3-4dhaka-noise.pdf |archive-date=7 February 2009 |access-date=24 January 2009 |publisher=Regional Resource centre for Asia and the Pacific, [[گڏيل قومن جو ماحولياتي پروگرام]]}}&lt;/ref&gt; شهر ۾ وچولي طبقي جي آبادي وڌي رهي آهي، جيڪا جديد واهپي وارين ۽ آسائشي شين جي بازار کي هٿي ڏئي ٿي.&lt;ref name=&quot;banglapedia&quot; /&gt; خريداري مرڪز شهر جي معيشت جا اهم جزا آهن. تاريخي طور شهر وڏي انگ ۾ لڏپلاڻ ڪندڙ پورهيتن کي پاڻ ڏانهن ڇڪيندو رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;EDemo1&quot;&gt;{{Cite web |last=McGee |first=Terry |date=27 September 2006 |title=Urbanization Takes on New Dimensions in Asia's Population Giants |url=http://www.prb.org/Articles/2001/UrbanizationTakesonNewDimensionsinAsiasPopulationGiants.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080214234539/http://www.prb.org/Articles/2001/UrbanizationTakesonNewDimensionsinAsiasPopulationGiants.aspx |archive-date=14 February 2008 |access-date=27 September 2006 |publisher=Population Reference Bureau}}&lt;/ref&gt; [[گهٽيءَ جا وڪرو مرڪز|رستن جا وڪرو ڪندڙ]]، گهورڙيا، ننڍا دڪان، [[سائيڪل رڪشا|رڪشا]] اچ وڃ، رستن ڀرسان وڪرو ڪندڙ ۽ ٿلها آباديءَ جي وڏي حصي کي روزگار فراهم ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;EDemo1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Rick&quot;&gt;{{Cite news |date=20 July 1998 |title=Does Dhaka need rickshaws? |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/136074.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308190144/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/136074.stm |archive-date=8 March 2008 |access-date=27 September 2006 |work=BBC News}}&lt;/ref&gt; رڳو رڪشا هلائيندڙن جو انگ لڳ ڀڳ 400,000 آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Robert Cervero |title=Informal Transport in the Developing World |publisher=UN-HABITAT |year=2000 |isbn=92-1-131453-4 |page=39}}&lt;/ref&gt; اڌ پورهيت قوت گهريلو ۽ غير منظم پورهئي ۾ رڌل آهي، جڏهن تہ لڳ ڀڳ 800,000 ماڻهو ڪپڙي جي صنعت ۾ ڪم ڪن ٿا. 2013ع ۾ ڍاڪا ۾ بيروزگاريءَ جي شرح 23 سيڪڙو هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dhaka City Corporation |title=Dhaka City at a Glance |url=http://www.dhakacity.org/Page/Search_item_details/Search/Item_id/31/Item/employment/Dhaka_City_At_a_Glance |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115171206/http://www.dhakacity.org/Page/Search_item_details/Search/Item_id/31/Item/employment/Dhaka_City_At_a_Glance |archive-date=15 January 2013 |access-date=1 December 2015}}&lt;/ref&gt;

لڳ ڀڳ سڀني وڏن مقامي واپاري مجموعن جون مرڪزي ڪاروباري آفيسون ڍاڪا ۾ قائم آهن. [[ننڍو قرض]] پڻ هتان شروع ٿيو ۽ نوبل انعام ماڻيندڙ [[گرامين بئنڪ]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 November 2007 |title=Poverty Alleviation: Yunus calls for major reforms in World Bank |url=http://www.thedailystar.net/story.php?nid=10351 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080305083011/http://www.thedailystar.net/story.php?nid=10351 |archive-date=5 March 2008 |access-date=17 December 2008 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; ۽ [[براڪ، تنظيم|براڪ]]، جيڪا دنيا جي سڀ کان وڏي [[غير سرڪاري تنظيم|غير سرڪاري ترقياتي تنظيم]] آهي، جون مرڪزي آفيسون به ڍاڪا ۾ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 December 2007 |title=Blind eye to urban poor to spell social disaster:Conference on the poor told |url=http://www.thedailystar.net/2006/12/05/d61205011711.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723203409/http://www.thedailystar.net/2006/12/05/d61205011711.htm |archive-date=23 July 2008 |access-date=17 December 2008 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; شهري ترقيءَ سبب اڏاوتي سرگرمين ۾ وڏي واڌ آئي آهي؛ نون اوچين عمارتن ۽ [[آسمان ڇهندڙ عمارت|آسمان ڇهندڙ عمارتن]] شهر جي ڏيک کي بدلائي ڇڏيو آهي. مالي خدمتن، بئنڪنگ، پيداوار، ڏور ربط ۽ خدمتن وارن شعبن ۾ واڌ خاص طور تي تيز رهي آهي، جڏهن تہ سياحت، هوٽل ۽ ريسٽورنٽ ڍاڪا جي معيشت جا اهم جزا رهندا اچن ٿا.&lt;ref name=&quot;EDemo1&quot; /&gt;

ڍاڪا ۾ وڌندڙ ٽريفڪ ڳاهٽ ۽ اڻپورو بنيادي ڍانچو اهم مسئلا آهن. قومي حڪومت تازو ڍاڪا کان ٻاهر نين سهولتن ۽ عمارتن جي اڏاوت تي ڏهن سالن لاءِ [[آمدني محصول]] ۾ ڇوٽ ڏئي ڀرپاسي ۽ ان کان ٻاهر وارن علائقن جي تيز شهري واڌ لاءِ هڪ پاليسي لاڳو ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;townplan&quot;&gt;{{Cite news |date=8 November 2008 |title=Town planning for Bangladesh: Vision 2020 |url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=62337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219005519/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=62337 |archive-date=19 December 2013 |access-date=15 December 2008 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;

=== مرڪزي واپاري علائقا ===
ڍاڪا ميٽروپوليٽن علائقي ۾ ڪيترائي [[مرڪزي واپاري علائقو|مرڪزي واپاري علائقا]] موجود آهن. شهر جي ڏاکڻي حصي ۾ [[پراڻو ڍاڪا|پراڻي ڍاڪا]] جي دريائي ڪناري تي ڪيترائي ننڍا ڪاروبار، ڪارخانا ۽ واپاري ڪمپنيون واقع آهن. پراڻي ڍاڪا ڀرسان [[موتي جهيل ٿاڻو|موتي جهيل]] واقع آهي، جيڪو بنگلاديش جو سڀ کان وڏو مرڪزي واپاري علائقو آهي. موتي جهيل وارو علائقو 1960ع واري ڏهاڪي ۾ ترقي وٺڻ لڳو. [[موتي جهيل ٿاڻو|موتي جهيل]] ۾ ملڪ جي مرڪزي بئنڪ [[بنگلاديش بئنڪ]] سان گڏ وڏين سرڪاري بئنڪن، جهڙوڪ [[جنتا بئنڪ]]، [[پبالي بئنڪ]]، [[سونالي بئنڪ]] ۽ [[روپالي بئنڪ]] جا مرڪزي دفتر پڻ واقع آهن. 1990ع واري ڏهاڪي تائين شهر جي اترئين حصي ۾ واقع شاهوڪار رهائشي پاڙا [[گلشن ٿاڻو|گلشن]]، [[بناني، شهر|بناني]] ۽ [[اترا ٿاڻو|اترا]] اهم واپاري مرڪز بڻجي ويا ۽ هاڻي بنگلاديش ۾ ڪم ڪندڙ ڪيترين بين الاقوامي ڪمپنين جون آفيسون هتي آهن. [[پورباچل نئون شهر رٿا]] کي شهر جي مستقبل جي مرڪزي واپاري علائقي طور رٿيو ويو آهي.

هيٺ ڍاڪا جي مکيه مرڪزي واپاري علائقن جي فهرست ڏنل آهي:

* [[موتي جهيل ٿاڻو|موتي جهيل]]
* [[ڪروان بازار]]
* [[پلٽن]]
* [[ڌان منڊي]]
* [[گلشن ٿاڻو|گلشن]]
* [[بناني، شهر|بناني]]
* [[اترا ٿاڻو|اترا]]
* [[ميرپور ڊي او ايڇ ايس|ميرپور/ڊي او ايڇ ايس]]
* [[بسوندرا رهائشي علائقو]]
* [[پنٿ پٿ]]
* [[مغ بازار]]
* [[مهاکالي]]
* [[گلستان، ڍاڪا|گلستان]]
* [[جاترا ٻاڙي ٿاڻو|جاترا ٻاڙي]]

=== صنعتي علائقا ===

* [[تيج گائون صنعتي علائقو ٿاڻو|تيج گائون صنعتي علائقو]]
* [[پراڻو ڍاڪا]]

=== واپاري انجمنون ===
شهر ۾ قائم اهم واپاري انجمنن ۾ هي شامل آهن:

* [[بنگلاديش واپار ۽ صنعتن جي ايوانن جي وفاق]] (ايف بي سي سي آءِ)
* [[ڍاڪا واپار ۽ صنعت جو ايوان]] (ڊي سي سي آءِ)
* [[ميٽروپوليٽن واپار ۽ صنعت جو ايوان، ڍاڪا|ميٽروپوليٽن واپار ۽ صنعت جو ايوان]] (ايم سي سي آءِ)
* [[بنگلاديش پوشاڪ ٺاهيندڙن ۽ روانگي واپار ڪندڙن جي انجمن]] (بي جي ايم اي اي)
* [[بنگلاديش بنايل ڪپڙا ٺاهيندڙن ۽ روانگي واپار ڪندڙن جي انجمن]] (بي ڪي ايم اي اي)
* [[بنگلاديش اخبار مالڪن جي انجمن]] (اين او اي بي)
* [[بنگلاديش ملڪيت ۽ رهائش انجمن]] (ريهيب)

=== حصص بازار ===
[[ڍاڪا اسٽاڪ ايڪسچينج]] جي 2021ع ۾ [[بازاري سرمايو]] 5,136,979.000 ملين بنگلاديشي ٽڪا هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bangladesh Dhaka Stock Exchange: Market Capitalization |url=https://www.ceicdata.com/en/bangladesh/dhaka-stock-exchange-market-capitalization |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303084751/https://www.ceicdata.com/en/bangladesh/dhaka-stock-exchange-market-capitalization |archive-date=3 March 2022 |access-date=3 March 2022 |website=CEIC Data}}&lt;/ref&gt; ڍاڪا اسٽاڪ ايڪسچينج ۾ درج ڪجهه وڏين ڪمپنين ۾ هي شامل آهن:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=DS30 Index |url=https://www.dsebd.org/dse30_share.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102131439/https://www.dsebd.org/dse30_share.php |archive-date=2 November 2021 |access-date=4 March 2022 |website=Dhaka Stock Exchange}}&lt;/ref&gt;

* [[گرامين فون]]
* [[بيڪسمڪو]]
* [[بي ايس آر ايم]]
* [[تيتاس گئس]]
* [[سمٽ گروپ]]
* [[دي سٽي بئنڪ]]
* [[براڪ بئنڪ]]
* [[آءِ ڊي ايل سي فنانس محدود]]
* [[اسڪوائر دواسازي]]
* [[ايسٽرن بئنڪ محدود، بنگلاديش|ايسٽرن بئنڪ محدود]]
* [[اورين گروپ، بنگلاديش|اورين گروپ]]

== آباديءَ جا انگ اکر ==
{{See also|بنگلاديش جي آباديءَ جا انگ اکر}}
{{Historical populations
|align=right
|footnote=ڍاڪا شهري ميڙ لاءِ:{{citation needed|date=April 2025}}
|1951|335,760
|1961|507,921
|1971|1,373,718
|1981|3,265,663
|1991|6,620,697
|2001|10,284,947
|2011|14,730,537
|2022|22,478,116
}}

=== آبادي ===
شهر ۽ وسيع ميٽروپوليٽن علائقو ٺاهيندڙ ڀرپاسي وارين آبادين ۾ {{as of|2022|lc=on}} 22 ملين کان وڌيڪ ماڻهو رهن ٿا. آباديءَ ۾ هر سال اندازي موجب 3.3 سيڪڙو واڌ ٿي رهي آهي،{{citation needed|date=April 2025}} جيڪا ايشيائي شهرن ۾ سڀ کان وڌيڪ شرحن مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;EDemo1&quot; /&gt; اها لڳاتار واڌ ڳوٺاڻن علائقن کان ڍاڪا جي شهري علائقي ڏانهن جاري لڏپلاڻ کي ظاهر ڪري ٿي، جيڪا 1960ع ۽ 1970ع وارن ڏهاڪن ۾ شهر جي واڌ جو 60 سيڪڙو حصو هئي. ويجهي دور ۾ شهر جي حدن جي واڌ سبب پڻ آبادي وڌي آهي؛ ان عمل دوران 1980ع واري ڏهاڪي ۾ ڏهه لک کان وڌيڪ ماڻهو شهر جي آباديءَ ۾ شامل ٿيا.&lt;ref name=&quot;EDemo1&quot; /&gt; ''[[فار ايسٽرن اڪنامڪ ريويو]]'' موجب 2025ع جي پڄاڻيءَ تائين ڍاڪا جي آبادي 25 ملين ٿي ويندي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Pepe Escobar |author-link=پيپي اسڪوبار |date=20 May 2006 |title=The accumulation of the wretched |url=http://www.atimes.com/atimes/Front_Page/HE20Aa01.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101031210457/http://atimes.com/atimes/Front_Page/HE20Aa01.html |archive-date=31 October 2010 |access-date=8 May 2010 |work=[[ايشيا ٽائمز]] |type=Book review}}&lt;/ref&gt;

آباديءَ جي اهڙي تيز واڌ سبب شهري حڪومت لاءِ پاڻيءَ جي فراهمي، بجلي ۽ ڪچري جي انتظام جهڙو ضروري بنيادي ڍانچو وقت سر مهيا ڪرڻ ڏکيو ٿي پوي ٿو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Brouwer |first1=Roy |last2=Sharmin |first2=Dilruba F. |last3=Elliott |first3=Susan |last4=Liu |first4=Jennifer |last5=Khan |first5=Mizan R. |date=2023 |title=Costs and benefits of improving water and sanitation in slums and non-slum neighborhoods in Dhaka, a fast-growing mega-city |journal=Ecological Economics |language=en |volume=207 |article-number=107763 |bibcode=2023EcoEc.20707763B |doi=10.1016/j.ecolecon.2023.107763 |doi-access=free |url=https://research.vu.nl/en/publications/16276eec-0223-4f02-a528-c7a842614c34|hdl=1871.1/16276eec-0223-4f02-a528-c7a842614c34 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;

==== ڪچيون آباديون ====
{{See also|بنگلاديش ۾ غير قانوني رهائش}}
[[File:Karail03.jpg|thumb|[[ڪورائل ڪچي آبادي]]، [[بناني، پاڙو|بناني]] ۾]]
2016ع تائين ڍاڪا جي لڳ ڀڳ 30 سيڪڙو آبادي [[ڪچي آبادي|ڪچين آبادين]] يا اڻرٿيل شهري وسندين ۾ رهندي هئي.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 2011ع ۽ 2015ع جي اندازن موجب، ”سڄي شهر ۾ لڳ ڀڳ 3 کان 5 هزار ڪچيون آباديون ۽ غير قانوني وسنديون پکڙيل آهن“.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اڪثر نوان ايندڙ ماڻهو، يعني [[ڳوٺ کان شهر ڏانهن لڏپلاڻ|ڳوٺاڻن علائقن کان لڏپلاڻ ڪندڙ]]، آخرڪار ڪچين آبادين ۾ رهڻ تي مجبور ٿين ٿا. انهن علائقن ۾ ماڻهن کي پاڻي، [[صفائي سٿرائي]] ۽ ٻين خدمتن تائين تمام محدود پهچ حاصل آهي.

ڪچيون آباديون شهر جي ٻاهرين حصن ۽ گهٽ نظر ايندڙ هنڌن، جهڙوڪ سوڙهين گهٽين، ۾ به ملن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Gruebner Sachs Nockert Frings pp. 1–7&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Gruebner |first1=Oliver |last2=Sachs |first2=Jonathan |last3=Nockert |first3=Anika |last4=Frings |first4=Michael |last5=Khan |first5=Md. Mobarak Hossain |last6=Lakes |first6=Tobia |last7=Hostert |first7=Patrick |date=25 June 2014 |title=Mapping the Slums of Dhaka from 2006 to 2010 |journal=Dataset Papers in Science |publisher=Hindawi Limited |volume=2014 |pages=1–7 |article-number=172182 |doi=10.1155/2014/172182 |issn=2314-8497 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; 2021ع تائين سڀ کان وڏي ڪچي آبادي [[ڪامرانگير چر ٿاڻو|ڪامرانگير چر]] ۾ هئي، جتي لڳ ڀڳ 600,000 ماڻهو ڪچي آباديءَ وارين حالتن ۾ رهندا هئا.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== نسلي گروهه ===
شهر جي آبادي بنگلاديش جي لڳ ڀڳ هر علائقي سان واسطو رکندڙ ماڻهن تي مشتمل آهي. پراڻي شهر جي ڊگهي عرصي کان رهندڙ ماڻهن کي ڍاڪائيا سڏيو وڃي ٿو ۽ انهن جي بنگالي ٻوليءَ جي هڪ الڳ لهجي ۽ ثقافت آهي. ڍاڪا ۾ [[بنگلاديش ۾ ڦاٿل پاڪستاني|بهاري پناهگيرن]] جو پڻ وڏو انگ رهي ٿو، جيڪي 1947ع دوران اوڀر هندستان مان لڏي اوڀر پاڪستان ۾ اچي آباد ٿيل [[مسلمان]]ن جو اولاد آهن. شهر ۾ رهندڙ [[بهاري ماڻهو|بهارين]] جي صحيح آبادي غير واضح آهي، پر اندازو آهي تہ سڄي بنگلاديش ۾ گهٽ ۾ گهٽ 300,000 اردو ڳالهائيندڙ ماڻهو رهن ٿا، جن مان گهڻا پراڻي ڍاڪا ۽ ڍاڪا جي پناهگير ڪيمپن ۾ آباد آهن، جڏهن تہ سرڪاري انگ رڳو 40,000 ڄاڻائين ٿا.&lt;ref name=&quot;fe&quot;&gt;{{Cite news |title=Govt ready to offer nationality to Urdu-speaking people: Moni |url=http://www.thefinancialexpress-bd.com/more.php?news_id=110539 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104171314/http://www.thefinancialexpress-bd.com/more.php?news_id=110539 |archive-date=4 November 2011 |access-date=12 April 2011 |work=The Financial Express |location=Dhaka}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dw&quot;&gt;{{Cite web |title=Socio-economic Problems of the Urdu Speaking Residents at Mohammadpur |url=http://www.dwatch-bd.org/ggtp/Research%20Reports/research3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612081936/http://www.dwatch-bd.org/ggtp/Research%20Reports/research3.pdf |archive-date=12 June 2011 |access-date=12 April 2011 |publisher=Democracy Watch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ju&quot;&gt;{{Cite web |last=Tasmia Persoob |title=The Forgotten Community: Camp Based Urdu Speaking People in Bangladesh |url=http://akira-foundation.org/Documents/fellow%20product%20%28Tasmia%29.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322152732/http://akira-foundation.org/Documents/fellow%20product%20%28Tasmia%29.pdf |archive-date=22 March 2012 |access-date=12 April 2011 |publisher=Jahangirnagar University}}&lt;/ref&gt; شهر ۾ [[روهنگيا ماڻهو|روهنگيا]]، [[سنٿال ماڻهو|سنٿال]]، [[خاصي ماڻهو|خاصي]]، [[گارو قبيلو|گارو]]، [[چڪما ماڻهو|چڪما]] ۽ [[منڊي رياست|منڊي]] قبائلي گروهن جا 15,000 کان 20,000 ماڻهو رهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Our Cities: 15th Anniversary Special |url=http://www.thedailystar.net/suppliments/2006/15thanniv/ourcities/ourcities06.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070302043551/http://www.thedailystar.net/suppliments/2006/15thanniv/ourcities/ourcities06.htm |archive-date=2 March 2007 |access-date=8 May 2010 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;

=== ٻولي ===
{{Pie chart
|caption=ڍاڪا ۾ ٻوليون (2011ع)
|label1=[[بنگالي ٻولي|بنگالي]] |value1=98 |color1=Blue
|label2=[[اردو]]|value2=1 |color2=Green
|label3=ٻيون|value3=1 |color3=Orange}}
ڍاڪا جا گهڻا رهواسي ملڪ جي قومي ٻولي [[بنگالي ٻولي|بنگالي]] ڳالهائين ٿا. واپار ۽ تعليم ۾ استعمال ٿيندڙ معياري بنگالي کان سواءِ، شهر ۾ ڳالهائجندڙ نمايان [[بنگالي لهجا|بنگالي لهجن]] ۾ ”شهري اوڀر بنگال ڳالهائجندڙ لهجو“ شامل آهي،&lt;ref&gt;Khaleda Beena (2000). ''Modern Textbook in Bengali as Foreign Language.'' Bengaliska Magasinet; Dhaka : Rabeya Publishers; Göteborg : Internationella Kojan. p. 105.&lt;/ref&gt; جڏهن تہ [[ڍاڪائيا ڪٽي]] پراڻي ڍاڪا ۾ ڳالهائي وڃي ٿي.&lt;ref&gt;[https://bdnews24.com/bangladesh/sa8i3en9g9 Once a hallmark of heritage, Old Dhaka's distinct dialects are slowly fading away] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20241109133649/https://bdnews24.com/bangladesh/sa8i3en9g9 |date=9 November 2024 }} bdnews24.com. 21 Feb 2024. Retrieved on 9 November 2024.&lt;/ref&gt; آباديءَ جو وڏو حصو، خاص طور واپاري مقصدن لاءِ، [[بنگلاديشي انگريزي|انگريزي]] پڻ ڳالهائي ٿو. شهر ۾ بنگالي ۽ انگريزي ٻنهي ٻولين جون اخبارون ڇپجن ٿيون. [[اردو]]، جنهن ۾ [[ڍاڪائيا اردو]] به شامل آهي، [[بهاري ماڻهو|بهارين]] سميت ڪيترن غير بنگالي گروهن جا ماڻهو ڳالهائين ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sanghamitra Saha |title=A Linguist Visits Bangladesh: A Travelogue |publisher=International School of Dravidian Linguistics |year=2001 |isbn=978-81-85692-30-2 |page=8}}&lt;/ref&gt;

=== خواندگي ===
{{Update|part=Section|date=October 2025}}
ڍاڪا ۾ خواندگيءَ جي شرح پڻ تيزيءَ سان وڌي رهي آهي. 2001ع ۾ اها شرح اندازي موجب 69.2 سيڪڙو هئي. 2011ع تائين اها وڌي 74.6 سيڪڙو ٿي وئي،&lt;ref name=&quot;District Statistics 2011, Dhaka&quot; /&gt; جيڪا ملڪ جي سراسري 72 سيڪڙو شرح کان نمايان طور وڌيڪ آهي.&lt;ref name=&quot;bangladesh1&quot;&gt;{{Cite web |title=Statistical Yearbook of Bangladesh 2012, Page 35 |url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SubjectMatterDataIndex/YB-2012.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807103320/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SubjectMatterDataIndex/YB-2012.pdf |archive-date=7 August 2015 |access-date=14 May 2015 |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt;

=== مذهب ===
{{bar box
|title = ڍاڪا شهر ۾ مذهب (2011ع)&lt;ref name=&quot;census2011&quot; /&gt;
|titlebar=#Fcd116
|left1=مذهب
|right1=سيڪڙو
|float = right
|bars =
{{bar percent|[[بنگلاديش ۾ اسلام|اسلام]]|green|94.65}}
{{bar percent|[[بنگلاديش ۾ هندو ڌرم|هندو ڌرم]]|darkorange|4.70}}
{{bar percent|[[بنگلاديش ۾ عيسائيت|عيسائيت]]|blue|0.52}}
{{bar percent|ٻيا يا اڻڄاڻايل|gray|0.13}}
}}

[[بنگلاديش ۾ اسلام|اسلام]] شهر جو سڀ کان وڏو مذهب آهي. شهر جي 19.3 ملين آبادي مسلمان آهي، جن جي اڪثريت [[سني اسلام|سني]] فرقي سان واسطو رکي ٿي. هتي [[شيعو اسلام|شيعن]] جو هڪ ننڍو گروهه ۽ [[احمديت|احمدي]] جماعت پڻ موجود آهي. [[بنگلاديش ۾ هندو ڌرم|هندو ڌرم]] ٻيو نمبر وڏو مذهب آهي، جنهن جا لڳ ڀڳ 1.47 ملين پوئلڳ آهن. ننڍا گروهه آباديءَ جو لڳ ڀڳ هڪ سيڪڙو آهن ۽ [[بنگلاديش ۾ عيسائيت|عيسائيت]] توڙي [[بنگلاديش ۾ ٻڌ ڌرم|ٻڌ ڌرم]] تي عمل ڪن ٿا. شهر جي اصل حدن اندر 8.9 ملين رهواسين مان 8.5 ملين کان وڌيڪ مسلمان، 320,000 هندو ۽ لڳ ڀڳ 50,000 عيسائي آهن.&lt;ref name=&quot;Dhaka - Banglapedia&quot;&gt;{{Cite web |title=Dhaka |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Dhaka |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200253/https://en.banglapedia.org/index.php/Dhaka |archive-date=24 June 2021 |access-date=17 June 2021 |website=Banglapedia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;{{Cite web |last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=Population Census 2011: Dhaka Table C-13 |url=http://www.bbs.gov.bd/Census2011/Dhaka/Dhaka/Dhaka_C13.pdf |url-status=dead |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20141113213203/http://www.bbs.gov.bd/Census2011/Dhaka/Dhaka/Dhaka_C13.pdf |archive-date=13 November 2014 |access-date=11 July 2014 |website=Bangladesh Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt;

{{Wide table start}}
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot;
|+ ڍاڪا شهر ۾ مذهبي گروهه (1872ع−2011ع){{efn|1872ع–1941ع: انگ اکر ڍاڪا جي سڄي شهر جا آهن، جنهن ۾ ڍاڪا ميونسپالٽي پڻ شامل هئي.|name=&quot;DhakaCity1872to1941&quot;}}
! rowspan=&quot;2&quot; |[[هندستان ۾ مذهب|مذهبي]]&lt;br /&gt;گروهه
! colspan=&quot;2&quot; |1872&lt;ref name=&quot;Census1872&quot;&gt;{{Cite book |last=Beverley |first=H. |title=Report of the census of Bengal, 1872 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.94529 |year=1872 |page=333 |jstor=saoa.crl.25057646 |jstor-access=free}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |1881&lt;ref name=&quot;Census1881&quot;&gt;{{Cite web |year=1881 |title=Report on the census of Bengal, 1881. |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057660 |access-date=29 September 2024 |page=608 |jstor=saoa.crl.25057660 |last1=(India) |first1=Bengal |volume=2 |publisher=Calcutta, 1883. |archive-date=18 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718031701/https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25057660 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |1891&lt;ref name=&quot;Census1891&quot;&gt;{{Cite book |last=Baines |first=Jervoise Athelstane |title=Census of India, 1891. General tables for British provinces and feudatory states. |year=1891 |volume=1 |page=68 |jstor=saoa.crl.25318666 |jstor-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census1891B&quot;&gt;{{Cite web |year=1891 |title=Census of India 1891. The lower provinces of Bengal and their feudatories. [4], The Administrative Tables. |volume=4 |url=https://www.jstor.org/stable/saoa.crl.25318680 |access-date=29 September 2024 |page=25 |jstor=saoa.crl.25318680}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |1901&lt;ref name=&quot;Census1901&quot;&gt;{{Cite book |title=Census of India 1901. |year=1901 |volume=1A, India. Pt. 2, Tables |page=44 |jstor=saoa.crl.25352838 |jstor-access=free}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |1911&lt;ref name=&quot;Census1911&quot;&gt;{{Cite book |last=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1911. |publisher=Supt. Govt. Print., India, 1913 |year=1911 |volume=1., Pt. 2, Tables |location=Calcutta |page=23 |jstor=saoa.crl.25393779 |jstor-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census1911B&quot;&gt;{{Cite book |title=Census of India 1911 |year=1911 |volume=5. Pt. 2, Bengal : tables |page=18 |jstor=saoa.crl.25393766 |jstor-access=free}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |1921&lt;ref name=&quot;Census1921&quot;&gt;{{Cite book |title=Census of India 1921 |year=1921 |volume=1, India. Pt. 2, Tables |page=25 |jstor=saoa.crl.25394121 |jstor-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census1921B&quot;&gt;{{Cite book |title=Census of India 1921 |year=1921 |volume=5, Bengal. Pt. 2, Tables |page=18 |jstor=saoa.crl.25394125 |jstor-access=free}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |1931&lt;ref name=&quot;Census1931&quot;&gt;{{Cite book |title=Census of India 1931 |year=1931 |volume=1, India. Pt. 2, Imperial tables |jstor=saoa.crl.25793234 |jstor-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census1931B&quot;&gt;{{Cite book |title=Census of India 1931 |year=1931 |volume=5, Bengal &amp; Sikkim. Pt. 2, Imperial and provincial tables |page=16 |jstor=saoa.crl.25797126 |jstor-access=free}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |1941&lt;ref name=&quot;Census1941&quot;&gt;{{Cite book |title=Census of India, 1941 |year=1941 |volume=4, Bengal (Tables) |page=26 |jstor=saoa.crl.28215987 |jstor-access=free}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |2011&lt;ref name=&quot;census2011&quot; /&gt;
|-
![[انساني آبادي|{{abbr|آبادي|آبادي}}]]
!{{Abbr|٪|سيڪڙو}}
!{{abbr|آبادي|آبادي}}
!{{Abbr|٪|سيڪڙو}}
!{{abbr|آبادي|آبادي}}
!{{Abbr|٪|سيڪڙو}}
!{{abbr|آبادي|آبادي}}
!{{Abbr|٪|سيڪڙو}}
!{{abbr|آبادي|آبادي}}
!{{Abbr|٪|سيڪڙو}}
!{{abbr|آبادي|آبادي}}
!{{Abbr|٪|سيڪڙو}}
!{{abbr|آبادي|آبادي}}
!{{Abbr|٪|سيڪڙو}}
!{{abbr|آبادي|آبادي}}
!{{Abbr|٪|سيڪڙو}}
!{{abbr|آبادي|آبادي}}
!{{Abbr|٪|سيڪڙو}}
|-
| [[هندو ڌرم]] [[File:Om.svg|15px]]
| 34,433
| {{Percentage |34433 |69212 |2 }}
| 39,635
| {{Percentage |39635 |79076 |2 }}
| 41,566
| {{Percentage |41566 |82321 |2 }}
| 48,668
| {{Percentage |48668 |90542 |2 }}
| 60,235
| {{Percentage |60235 |108551 |2 }}
| 69,330
| {{Percentage |69330 |119450 |2 }}
| 80,024
| {{Percentage |80024 |138518 |2 }}
| 129,233
| {{Percentage |129233 |213218 |2 }}
| 566,368
| {{Percentage |566368 |12043977 |2 }}
|-
| [[اسلام]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]]
| 34,275
| {{Percentage |34275 |69212 |2 }}
| 38,918
| {{Percentage |38918 |79076 |2 }}
| 40,183
| {{Percentage |40183 |82321 |2 }}
| 41,361
| {{Percentage |41361 |90542 |2 }}
| 47,295
| {{Percentage |47295 |108551 |2 }}
| 49,325
| {{Percentage |49325 |119450 |2 }}
| 57,764
| {{Percentage |57764 |138518 |2 }}
| 82,683
| {{Percentage |82683 |213218 |2 }}
| 11,400,096
| {{Percentage |11400096 |12043977 |2 }}
|-
| [[عيسائيت]] [[File:Christian cross.svg|15px]]
| 479
| {{Percentage |479 |69212 |2 }}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 467
| {{Percentage |467 |82321 |2 }}
| 484
| {{Percentage |484 |90542 |2 }}
| 898
| {{Percentage |898 |108551 |2 }}
| 710
| {{Percentage |710 |119450 |2 }}
| 683
| {{Percentage |683 |138518 |2 }}
| 349
| {{Percentage |349 |213218 |2 }}
| 62,064
| {{Percentage |62064 |12043977 |2 }}
|-
| [[ٻڌ ڌرم]] [[File:Dharma_Wheel_(2).svg|15px]]
| 4
| {{Percentage |4 |69212 |2 }}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 76
| {{Percentage |76 |82321 |2 }}
| 28
| {{Percentage |28 |90542 |2 }}
| 85
| {{Percentage |85 |108551 |2 }}
| 12
| {{Percentage |12 |119450 |2 }}
| 26
| {{Percentage |26 |138518 |2 }}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 13,267
| {{Percentage |13267 |12043977 |2 }}
|-
| [[جين ڌرم]] [[File:Jain_Prateek_Chihna.svg|15px]]
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 13
| {{Percentage |13 |82321 |2 }}
| 0
| {{Percentage |0 |90542 |2 }}
| 0
| {{Percentage |0 |108551 |2 }}
| 5
| {{Percentage |5 |119450 |2 }}
| 5
| {{Percentage |5 |138518 |2 }}
| 0
| {{Percentage |0 |213218 |2 }}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
|-
| قبائلي
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 9
| {{Percentage |9 |82321 |2 }}
| 1
| {{Percentage |1 |90542 |2 }}
| 13
| {{Percentage |13 |108551 |2 }}
| 1
| {{Percentage |1 |119450 |2 }}
| 0
| {{Percentage |0 |138518 |2 }}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
|-
| [[سک ڌرم]] [[File:Khanda.svg|15px]]
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 1
| {{Percentage |1 |82321 |2 }}
| 0
| {{Percentage |0 |90542 |2 }}
| 16
| {{Percentage |16 |108551 |2 }}
| 67
| {{Percentage |67 |119450 |2 }}
| 16
| {{Percentage |16 |138518 |2 }}
| 53
| {{Percentage |53 |213218 |2 }}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
|-
| [[يهوديت]] [[File:Star_of_David.svg|15px]]
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 1
| {{Percentage |1 |82321 |2 }}
| 0
| {{Percentage |0 |90542 |2 }}
| 8
| {{Percentage |8 |108551 |2 }}
| 4
| {{Percentage |4 |119450 |2 }}
| 0
| {{Percentage |0 |138518 |2 }}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
|-
| [[زرتشت ڌرم]] [[File:Faravahar.svg|15px]]
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 0
| {{Percentage |0 |82321 |2 }}
| 0
| {{Percentage |0 |90542 |2 }}
| 1
| {{Percentage |1 |108551 |2 }}
| 6
| {{Percentage |6 |119450 |2 }}
| 0
| {{Percentage |0 |138518 |2 }}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
|-
| ٻيا
| 21
| {{Percentage |21 |69212 |2 }}
| 528
| {{Percentage |528 |79076 |2 }}
| 5
| {{Percentage |5 |82321 |2 }}
| 0
| {{Percentage |0 |90542 |2 }}
| 0
| {{Percentage |0 |108551 |2 }}
| 0
| {{Percentage |0 |119450 |2 }}
| 0
| {{Percentage |0 |138518 |2 }}
| 890
| {{Percentage |890 |213218 |2 }}
| 2,182
| {{Percentage |2182 |12043977 |2 }}
|-
! ڪُل آبادي
! 69,212
! {{Percentage |69212 |69212 |2 }}
! 79,076
! {{Percentage |79076 |79076 |2 }}
! 82,321
! {{Percentage |82321 |82321 |2 }}
! 90,542
! {{Percentage |90542 |90542 |2 }}
! 108,551
! {{Percentage |108551 |108551 |2 }}
! 119,450
! {{Percentage |119450 |119450 |2 }}
! 138,518
! {{Percentage |138518 |138518 |2 }}
! 213,218
! {{Percentage |213218 |213218 |2 }}
! 12,043,977
! {{Percentage |12043977 |12043977 |2 }}
|}
{{Wide table end}}

== بنيادي ڍانچو ==

=== آمدرفت ===
{{main|ڍاڪا ۾ آمدرفت}}

2023ع ۾ ڍاڪا ۾ رجسٽرڊ گاڏين مان اڌ موٽر سائيڪلون هيون،&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite news |last=Talukder |first=Riyadh |date=26 August 2023 |title=Motorcycles account for half of Dhaka's registered vehicles |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/323588/motorcycles-account-for-half-of-dhaka-s-registered |access-date=27 May 2024 |work=[[ڍاڪا ٽربيون]] |archive-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527002452/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/323588/motorcycles-account-for-half-of-dhaka-s-registered |url-status=live}}&lt;/ref&gt; جڏهن تہ ڪار جي ملڪيت جي شرح رڳو ڇهه سيڪڙو آهي.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |date=27 September 2020 |title=Experts: Too many private cars to fix traffic in Dhaka |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/dhaka/224625/experts-too-many-private-cars-to-fix-traffic-in |access-date=27 May 2024 |work=[[ڍاڪا ٽربيون]] |archive-date=26 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526193041/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/dhaka/224625/experts-too-many-private-cars-to-fix-traffic-in |url-status=live}}&lt;/ref&gt; دنيا جي سڀ کان گهٽ موٽر گاڏين وارن شهرن مان هڪ ڍاڪا ۾،&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zami |first=Md Tahmid |date=2023-02-17 |title=Congested Dhaka navigates cleaner transport and jobs with first metro rail |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/17/asia-pacific/dhaka-metro-clean-transport/ |access-date=2024-06-16 |website=The Japan Times |language=en |archive-date=16 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616134032/https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/17/asia-pacific/dhaka-metro-clean-transport/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ٽي ڦيٿي وارو [[سائيڪل رڪشا]] آمدرفت جو سڀ کان مشهور ۽ عام ذريعو آهي، جيڪو 2011ع ۾ گاڏين وسيلي ٿيندڙ سفرن جو 54 سيڪڙو هو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Hossain |first1=Maruf |last2=Susilo |first2=Yusak O. |date=2011 |title=Rickshaw Use and Social Impacts in Dhaka, Bangladesh |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.3141/2239-09 |journal=Transportation Research Record: Journal of the Transportation Research Board |language=en |volume=2239 |issue=1 |pages=74–83 |doi=10.3141/2239-09 |issn=0361-1981 |archive-date=24 May 2024 |access-date=16 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524140757/https://journals.sagepub.com/doi/10.3141/2239-09 |url-status=live |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ڍاڪا دنيا جي سڀ کان وڌيڪ ٽريفڪ ڳاهٽ وارن شهرن مان هڪ آهي ۽ 2020ع ۾ اندازو لڳايو ويو تہ ٽريفڪ سبب مقامي معيشت کي هر سال {{USD|6.5}}{{nbsp}}ارب ڊالرن جو نقصان ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;liaquat2022&quot;&gt;{{Cite news |last=Liaquat |first=Zisan Bin |date=16 March 2022 |title=The economic cost of Dhaka's insane traffic |url=https://www.dhakatribune.com/business/265726/the-economic-cost-of-dhaka%E2%80%99s-insane-traffic |access-date=24 May 2024 |work=[[ڍاڪا ٽربيون]] |archive-date=24 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524140755/https://www.dhakatribune.com/business/265726/the-economic-cost-of-dhaka%E2%80%99s-insane-traffic |url-status=live}}&lt;/ref&gt; شهر ۾ هلندڙ ڪار جي سراسري رفتار {{convert|7|km/h|mph}} کان به گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;bird2018&quot;&gt;{{Cite book |last1=Bird |first1=Julia |url=https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/29925 |title=Toward Great Dhaka: A New Urban Development Paradigm Eastward |last2=Li |first2=Yue |last3=Rahman |first3=Hossain Zillur |last4=Rama |first4=Martin |last5=Venables |first5=Anthony J. |date=2018-07-03 |publisher=Washington, DC: World Bank |isbn=978-1-4648-1238-5 |language=en |doi=10.1596/978-1-4648-1238-5 |hdl=10986/29925 |archive-date=30 May 2023 |access-date=16 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530214815/https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/29925 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[دٻايل قدرتي گئس]] سان هلندڙ [[آٽو رڪشا]]، جن کي مقامي ماڻهو عام طور ”سي اين جي“ چون ٿا، پڻ آمدرفت جو هڪ مشهور ذريعو آهن.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite web |last=Rahman |first=Samsur |date=2024-01-29 |title=Use of metres in auto-rickshaw fading from public mind |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/city/ak08ei9ita |access-date=2024-05-24 |website=Prothom Alo |language=en |archive-date=16 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616210404/https://en.prothomalo.com/bangladesh/city/ak08ei9ita |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== روڊ ====
{{Multiple image
| perrow            = 2
| total_width       = 350
| image1            = Rickshaws Dhaka.jpg
| image2            = Kazi Nazrul Islam Ave Road, Dhaka. .jpg
| image3            = Trust taxi Toyota Axio, Bangladesh. (31932338632).jpg
| image4            = Mirpur-banani flyover.JPG
| footer            = مٿي کاٻي پاسي کان گهڙيال جي رخ ۾: ڍاڪا ۾ رڪشائن جي گهڻي اچ وڃ، ٽريفڪ سان ڀريل مکيه رستو، ميرپور-بناني فلاءِ اوور ۽ ڍاڪا جي پيلي ٽيڪسي.
}}

شهر شاهراهن ۽ ريلوي رابطن وسيلي ملڪ جي ٻين حصن سان ڳنڍيل آهي. بنگلاديش جي اٺن وڏن [[بنگلاديش جي رستن جي فهرست#رستا ۽ شاهراهون|قومي شاهراهن]] مان پنج شهر کان شروع ٿين ٿا: [[اين 1، بنگلاديش|اين 1]]، [[اين 2، بنگلاديش|اين 2]]، [[اين 3، بنگلاديش|اين 3]]، [[اين 5، بنگلاديش|اين 5]] ۽ [[اين 8، بنگلاديش|اين 8]]. ڍاڪا [[ايشيائي شاهراهن جو ڄار|ايشيائي شاهراهن جي ڄار]] جي ٻن سڀ کان ڊگهن رستن، [[اي ايڇ 1]] ۽ [[اي ايڇ 2]]، سان گڏ [[اي ايڇ 41]] رستي سان پڻ سڌو ڳنڍيل آهي. ڀارت جي شهرن [[ڪولڪتا]]، [[اگرتلا]]، [[گوهاٽي]] ۽ [[شيلانگ]] سان شاهراهي رابطا بي آر ٽي سي ۽ خانگي بس ڪمپنين قائم ڪيا آهن، جيڪي ڍاڪا کان انهن شهرن ڏانهن باقاعدي بين الاقوامي بس خدمتون پڻ هلائين ٿيون.&lt;ref name=&quot;BRTC&quot;&gt;{{Cite news |last=Lawson |first=Alastair |date=13 October 2003 |title=Passengers shun Dhaka-India bus |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3162854.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308190204/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3162854.stm |archive-date=8 March 2008 |access-date=7 September 2006 |work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Details of Bus Services |url=https://www.hcidhaka.gov.in/pages.php?id=1244 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202043359/https://www.hcidhaka.gov.in/pages.php?id=1244 |archive-date=2 February 2017 |publisher=hcidhaka.gov.in}}&lt;/ref&gt;

[[ڍاڪا اوچو تيز رفتار رستو]]، جيڪو ملڪ ۾ پنهنجي نوعيت جو پهريون رستو آهي، شهر جي اترئين حصي ۽ مرڪزي، ڏاکڻي توڙي ڏکڻ-اوڀر وارن حصن وچ ۾ رابطي کي بهتر بڻائي ٿو.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-09-02 |title=PM opens country's first elevated expressway |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/transport/news/pm-opens-countrys-first-elevated-expressway-3409266 |access-date=2024-04-14 |website=The Daily Star |language=en |archive-date=23 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723175646/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/transport/news/pm-opens-countrys-first-elevated-expressway-3409266 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ان جي واڌاري واري منصوبي، [[ڍاڪا–اشوليا اوچو تيز رفتار رستو]]، جي 2026ع ۾ کولجڻ جي اميد آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=25 September 2021 |title=Dhaka-Ashulia Elevated Expressway to come into operation in 2026 |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/transport/news/dhaka-ashulia-elevated-expressway-come-operation-2026-2183716 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125090527/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/transport/news/dhaka-ashulia-elevated-expressway-come-operation-2026-2183716 |archive-date=25 January 2022 |access-date=25 January 2022 |work=The Daily Star |language=en}}&lt;/ref&gt;


==== رڪشا ====
[[سائيڪل رڪشا]] ۽ سي اين جي [[آٽو رڪشا#بنگلاديش|آٽو رڪشا]] ميٽروپوليٽن علائقي اندر آمدرفت جا مکيه ذريعا آهن، جتي هر روز 1.5 ملين کان وڌيڪ رڪشا هلن ٿا:&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Cite web |last=Abbas |first=Md |date=2024-05-17 |title=Illegal rickshaws rule Dhaka streets |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/transport/news/illegal-rickshaws-rule-dhaka-streets-3611731 |access-date=2024-05-30 |website=The Daily Star |language=en |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620124815/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/transport/news/illegal-rickshaws-rule-dhaka-streets-3611731 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; جيڪو دنيا جي ڪنهن به شهر ۾ سڀ کان وڏو انگ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Molla |first=Mohammad Al-Masum |date=2019-07-07 |title=Ban on rickshaw: How logical is it? |url=https://www.thedailystar.net/opinion/politics/news/ban-rickshaw-how-logical-it-1767535 |access-date=2024-05-28 |website=The Daily Star |language=en |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207075113/https://www.thedailystar.net/opinion/politics/news/ban-rickshaw-how-logical-it-1767535 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي بہ شهري حڪومت وٽ رڳو لڳ ڀڳ 220 هزار رڪشا لائسنس يافته آهن.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt; ڍاڪا ۾ 15,000 کان وڌيڪ قانوني طور رجسٽرڊ سي اين جي مسافرن کي خدمتون مهيا ڪن ٿيون، جڏهن تہ هزارين وڌيڪ غير قانوني طور هلن ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 May 2024 |title=Auto-rickshaws run in city despite ban |url=https://www.dailypost.net/todays-newspaper/auto-rickshaws-run-in-city-despite-ban/8722 |access-date=2024-05-28 |website=The Daily Post |language=en |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531073749/https://www.dailypost.net/todays-newspaper/auto-rickshaws-run-in-city-despite-ban/8722 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== سواريءَ جي گڏيل خدمت ====
2016ع کان وٺي [[اوبر]] ۽ [[پٺائو]] ڍاڪا جي سواريءَ جي گڏيل خدمت واري مارڪيٽ تي حاوي رهيا آهن، جيڪي ڪار ۽ موٽر سائيڪل ٻنهي جون خدمتون مهيا ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;f452&quot;&gt;{{Cite web |last=Haque |first=Ramisa |date=17 April 2018 |title=Bike-sharing services in Dhaka |url=https://www.thedailystar.net/lifestyle/spotlight/bike-sharing-services-dhaka-1563373 |access-date=16 June 2024 |website=The Daily Star |archive-date=29 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529100433/https://www.thedailystar.net/lifestyle/spotlight/bike-sharing-services-dhaka-1563373 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Husain |first=Ishtiaq |date=22 November 2016 |title=Uber launches operations in Dhaka |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/bangladesh-others/10312/uber-launches-operations-in-dhaka |access-date=16 June 2024 |work=[[ڍاڪا ٽربيون]]}}&lt;/ref&gt; سواريءَ جي گڏيل خدمتن سبب سي اين جي آٽو رڪشائن جي استعمال ۾ گهٽتائي آئي آهي،&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rahman |first=Wafiur |date=24 August 2021 |title=The auto-rickshaw market is shrinking as ride-sharing apps become more popular |url=https://www.dhakatribune.com/business/256267/the-auto-rickshaw-market-is-shrinking-as |access-date=28 May 2024 |work=[[ڍاڪا ٽربيون]] |archive-date=28 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528151503/https://www.dhakatribune.com/business/256267/the-auto-rickshaw-market-is-shrinking-as |url-status=live}}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ اوبر 2021ع ۾ پنهنجي خدمتن ۾ سي اين جي آٽو رڪشا پڻ شامل ڪيا.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-07 |title=Uber now includes CNG auto-rickshaws in Dhaka |url=https://www.thedailystar.net/toggle/news/uber-brings-cng-auto-rickshaws-dhaka-2106561 |access-date=2024-05-28 |website=The Daily Star |language=en |archive-date=28 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528151502/https://www.thedailystar.net/toggle/news/uber-brings-cng-auto-rickshaws-dhaka-2106561 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== بس ====
2007ع ۾ بسن ذريعي روزانو لڳ ڀڳ 1.9 ملين مسافر سفر ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jinat Jahan &amp; Syeda Bushra Binte Amin |date=2013 |title=An Approach to Estimate Demand and Supply of Bus Service, in Particular, Road Section of Dhaka |url=https://www.bip.org.bd/admin/uploads/bip-publication/publication-11/paper/20141016160305.pdf |url-status=live |journal=Journal of Bangladesh Institute of Planners |volume=6 |pages=5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311030819/https://www.bip.org.bd/admin/uploads/bip-publication/publication-11/paper/20141016160305.pdf |archive-date=11 March 2023 |access-date=16 January 2023}}&lt;/ref&gt; ڍاڪا ۾ عوامي بسون گهڻو ڪري ڪيترين خانگي ڪمپنين هلائين ٿيون، جڏهن تہ ٿورين بسن کي سرڪاري ملڪيت واري [[بنگلاديش روڊ آمدرفت ڪارپوريشن]]، يعني بي آر ٽي سي، هلائي ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Campos |first1=Jose Edgardo |url=https://documents1.worldbank.org/curated/pt/797631467998806501/pdf/693780BRI0P1080Bus0Operations0final.pdf |title=Operationalizing Political Economy: Urban Bus Operations in Dhaka |last2=Akbar |first2=Sameer |publisher=[[عالمي بئنڪ]] |year=2008 |series=South Asia Political Economy and Governance Issues Note No. 1 |location=Washington, DC |access-date=23 May 2024 |archive-date=16 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716162252/https://documents1.worldbank.org/curated/pt/797631467998806501/pdf/693780BRI0P1080Bus0Operations0final.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[بنگلاديش روڊ آمدرفت ڪارپوريشن|بي آر ٽي سي]] جون بسون ڳاڙهي رنگ جون آهن، جن جو شروعاتي نمونو لنڊن جي [[اي اي سي روٽ ماسٽر|روٽ ماسٽر]] بسن تي ٻڌل هو. ڍاڪا ۾ ٽن بين الضلعي بس اڏن جا هنڌ شهر جي [[مهاکالي]]، سيدآباد ۽ گابتولي وارن علائقن ۾ آهن. هاڻي انهن ٽنهي بين الضلعي بس اڏن کي شهر کان ٻاهر منتقل ڪرڻ جي رٿا آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 September 2021 |title=Inter-district bus terminals to be moved outside Dhaka |url=https://archive.dhakatribune.com/bangladesh/dhaka/2021/09/19/inter-district-bus-terminals-to-be-moved-outside-dhaka |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125090528/https://archive.dhakatribune.com/bangladesh/dhaka/2021/09/19/inter-district-bus-terminals-to-be-moved-outside-dhaka |archive-date=25 January 2022 |access-date=25 January 2022 |work=Dhaka Tribune}}&lt;/ref&gt; ڀارت جي شهرن [[ڪولڪتا]]، [[اگرتلا]]، [[گوهاٽي]] ۽ [[شيلانگ]] سان شاهراهي رابطا بي آر ٽي سي ۽ خانگي بس ڪمپنين قائم ڪيا آهن، جيڪي ڍاڪا کان انهن شهرن ڏانهن باقاعدي بين الاقوامي بس خدمتون پڻ هلائين ٿيون.&lt;ref name=&quot;BRTC&quot; /&gt;

{{Convert|20.5|km|adj=on}} ڊگهو [[ڍاڪا بي آر ٽي|ڍاڪا بس تيز آمدرفت]] سرشتو ڍاڪا کان [[ساٿي شهر]] [[گازيپور]] تائين سفر جو وقت وڌ ۾ وڌ چئن ڪلاڪن مان گهٽائي رڳو 35 کان 40 منٽن تائين آڻڻ لاءِ جوڙيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;t839&quot;&gt;{{Cite web |last=Adhikary |first=Tuhin Shubhra |date=16 October 2023 |title=BRT-3 not this year |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/brt-3-not-year-3444626 |access-date=16 June 2024 |website=The Daily Star |archive-date=20 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520170618/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/brt-3-not-year-3444626 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== آبي رستا ====
[[File:বুড়িগঙ্গা ৩.jpg|thumb|بڙي گنگا نديءَ تي ڪجهه ٻيڙيون ۽ لانچون]]
[[ڍاڪا صدر گهاٽ|صدر گهاٽ دريائي بندرگاهه]] [[بڙي گنگا ندي]] جي ڪناري تي واقع آهي ۽ درياهه جي مٿئين وهڪري ڏانهن توڙي بنگلاديش جي ٻين بندرگاهن تائين سامان ۽ مسافرن جي آمدرفت لاءِ استعمال ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Economic and Social Commission for Asia and the Pacific. |title=Asian Highway Handbook |publisher=United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific, United Nations Publications |year=2005 |isbn=92-1-120170-5 |page=28 |chapter=Dhaka}}&lt;/ref&gt; ڪيترائي ماڻهو شهر کان ملڪ جي دريائي علائقن ڏانهن سفر ڪرڻ لاءِ بين شهري ۽ بين الضلعي موٽر ٻيڙين توڙي مسافر ٻيڙين جون خدمتون استعمال ڪن ٿا. بڙي گنگا ندي ۽ [[هاتير جهيل ٿاڻو|هاتير جهيل]] توڙي گلشن ڍنڍن تي [[پاڻيءَ جي ٽيڪسي|پاڻيءَ جي بس]] جون خدمتون دستياب آهن، جيڪي ٻن رستن، [[تيج گائون ٿاڻو|تيج گائون]]–[[گلشن ٿاڻو|گلشن]] ۽ تيج گائون–[[رامپورا ٿاڻو|رامپورا]]، وسيلي رابطو مهيا ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 December 2016 |title=Water taxi services on Dhaka's Hatirjheel 'from Victory Day' |url=http://bdnews24.com/bangladesh/2016/12/06/water-taxi-services-on-dhakas-hatirjheel-from-victory-day |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170402081705/http://bdnews24.com/bangladesh/2016/12/06/water-taxi-services-on-dhakas-hatirjheel-from-victory-day |archive-date=2 April 2017 |access-date=1 April 2017 |work=bdnews24.com}}&lt;/ref&gt;

==== ريل ====
{{Further|ڍاڪا ميٽرو ريل|ڍاڪا گول ريلوي}}
{{Multiple image
| perrow            = 2
| total_width       = 
| image1            = Bangladesh Railway, Komlapur Railway Station.jpg
| image2            = Agargaon metro station Platform 10.jpg
| image3            = 18Metro at Agargaon metro station Platform.jpg
| image4            = Interior of Uttara North 09.jpg
| footer            = مٿي کاٻي پاسي کان گهڙيال جي رخ ۾: [[ڊيزل گھڻ يونٽ|ڊي اي ايم يو ريل گاڏي]] [[ڪمالاپور ريلوي اسٽيشن]] تي، [[آگار گائون]] ۾ [[ڍاڪا ميٽرو ريل|ميٽرو ريل اسٽيشن]] جو نشان، ۽ ميٽرو ريل گاڏيءَ جو اندريون توڙي ٻاهريون ڏيک.
}}

[[ڪمالاپور ريلوي اسٽيشن]]، جيڪا [[موتي جهيل]] جي اتر-اوڀر پاسي واقع آهي، شهر جي سڀ کان وڏي ۽ سڀ کان مصروف ريلوي اسٽيشن آهي.&lt;ref name=&quot;Morshed&quot;&gt;{{Cite news |last=Adnan Zillur Morshed |date=24 July 2017 |title=A quiet masterpiece that serves as Dhaka's gateway |url=https://www.thedailystar.net/perspective/quiet-masterpiece-serves-dhakas-gateway-1437574 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107103550/https://www.thedailystar.net/perspective/quiet-masterpiece-serves-dhakas-gateway-1437574 |archive-date=7 November 2022 |access-date=24 May 2021 |work=[[دي ڊيلي اسٽار، بنگلاديش|دي ڊيلي اسٽار]]}}&lt;/ref&gt; ان جي بناوت آمريڪي معمار [[رابرٽ بوگي]] تيار ڪئي ۽ اها 1969ع ۾ مڪمل ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Habib |first1=Kishwar |title=Asian Cities: Colonial to Global |last2=De Meulder |first2=Bruno |publisher=Amsterdam University Press |year=2015 |isbn=978-90-485-2824-0 |editor-last=Bracken |editor-first=Gregory |page=230 |chapter=Rallying Towards the Nation Theatre of Nation Building in Post-colonial Dhaka |jstor=j.ctt16d69sf.14}}&lt;/ref&gt; سرڪاري ملڪيت واري [[بنگلاديش ريلوي]] ڀرپاسي ۽ قومي ريل خدمتون مهيا ڪري ٿي، جڏهن تہ باقاعدي تيز رفتار ريل گاڏيون ڍاڪا کي [[چٽاگانگ]]، [[راجشاهي]]، [[کلنا]]، [[سلهٽ]] ۽ [[رنگپور شهر|رنگپور]] جهڙن ٻين وڏن شهري علائقن سان ڳنڍين ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Marika McAdam |title=Bangladesh |url=https://archive.org/details/bangladesh0000mcad |publisher=Lonely Planet |year=2004 |isbn=1-74059-280-8 |page=[https://archive.org/details/bangladesh0000mcad/page/n67 66]}}&lt;/ref&gt; [[ميتري ايڪسپريس]] ۽ [[ميتالي ايڪسپريس]] ڍاڪا کي ڀارت جي [[اولهه بنگال]] سان ڳنڍين ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Tuhin Shubhra Adhikary |date=4 September 2019 |title=Maitree to run 6 days a week |url=https://www.thedailystar.net/backpage/maitree-express-run-dhaka-to-kolkata-6-days-week-1795198 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525115111/https://www.thedailystar.net/backpage/maitree-express-run-dhaka-to-kolkata-6-days-week-1795198 |archive-date=25 May 2021 |access-date=24 May 2021 |work=[[دي ڊيلي اسٽار، بنگلاديش|دي ڊيلي اسٽار]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Cite web |date=1 June 2022 |title=Dhaka-Jalpaiguri 'Mitali Express' train starts operation |url=https://www.jagonews24.com/en/national/news/62084 |access-date=2024-05-31 |website=[[جاگو نيوز 24]] |language=en-US |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531223208/https://www.jagonews24.com/en/national/news/62084 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ڍاڪا ميٽرو ريل شهر کي خدمت مهيا ڪندڙ هڪ [[تيز رفتار عوامي آمدرفت|گھڻي گنجائش واري تيز آمدرفت]] سرشتو آهي. اهو [[ڍاڪا آمدرفت هم آهنگي اٿارٽي|ڍاڪا آمدرفت هم آهنگي اٿارٽي]] پاران تيار ڪيل ويهن سالن واري حڪمت عمليءَ تي ٻڌل آمدرفت رٿا جو حصو آهي.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=About MRT Line-6 |url=http://www.dmtc.org.bd/about/about-mrt-line-6 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202061003/http://www.dmtc.org.bd/about/about-mrt-line-6 |archive-date=2 February 2017 |access-date=28 January 2017 |website=DHAKA MASS TRANSIT COMPANY LTD.}}&lt;/ref&gt; ڍاڪا ميٽرو جي [[ايم آر ٽي لائين 6]] جي پهرئين مرحلي جو افتتاح [[بنگلاديش جو وزيراعظم|وزيراعظم]] [[شيخ حسينا]] ڪيو ۽ ان 28 ڊسمبر 2022ع تي واپاري خدمتون شروع ڪيون.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 December 2022 |title=PM Hasina becomes first passenger to travel on Metro Rail with ticket |url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/pm-hasina-becomes-first-passenger-travel-metro-rail-ticket-559082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228140224/https://www.tbsnews.net/bangladesh/pm-hasina-becomes-first-passenger-travel-metro-rail-ticket-559082 |archive-date=28 December 2022 |access-date=31 December 2022 |work=The Business Standard}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Passengers gather at Dhaka metro stations at first light |url=https://bdnews24.com/metro-rail/o2sjvoesf1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229022955/https://bdnews24.com/metro-rail/o2sjvoesf1 |archive-date=29 December 2022 |access-date=2022-12-29 |work=bdnews24.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ميٽرو ڄار ۾ ڇهه لائينون شامل ڪرڻ جي رٿا آهي. ڍاڪا ميٽرو ريل کولجڻ کان اڳ ڍاڪا دنيا جو سڀ کان وڏو اهڙو شهر هو، جنهن وٽ گھڻي گنجائش وارو تيز آمدرفت سرشتو موجود نه هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 January 2023 |title=Bangladesh's first metro line opens |url=https://www.railwaygazette.com/metros/bangladeshs-first-metro-line-opens/63268.article |access-date=2024-06-16 |website=Railway Gazette International |language=en}}&lt;/ref&gt; ميٽرو کان الڳ، [[ڍاڪا زمين هيٺ ريلوي|زمين هيٺ ريلوي]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Saifuddin |first=Saif |date=2022-01-16 |title=Dhaka Subway: Traffic woes to be eased further by 2030 |url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/infrastructure/dhaka-subway-traffic-woes-be-eased-further-2030-358018 |access-date=2024-06-16 |website=The Business Standard |language=en |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125013228/https://www.tbsnews.net/bangladesh/infrastructure/dhaka-subway-traffic-woes-be-eased-further-2030-358018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ [[ڍاڪا گول ريلوي|گول ريلوي سرشتي]] جي تعمير جي پڻ تجويز ڏني وئي آهي.&lt;ref name=&quot;a604&quot;&gt;{{Cite web |last=Adhikary |first=Tuhin Shubhra |date=17 January 2021 |title=Dhaka Circular Rail: Belated but bold |url=https://www.thedailystar.net/frontpage/news/dhaka-circular-rail-belated-bold-2028905 |access-date=16 June 2024 |website=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;

==== هوائي آمدرفت ====
{{See also|حضرت شاهه جلال بين الاقوامي هوائي اڏو}}
[[File:Biman Bangladesh Airlines - S2-AJV - The Gaangchil - Boeing 787-8 Dreamliner - 40125 - HSIA.jpg|thumb|حضرت شاهه جلال بين الاقوامي هوائي اڏي تي بيمان بنگلاديش]]
[[شاهه جلال بين الاقوامي هوائي اڏو|حضرت شاهه جلال بين الاقوامي هوائي اڏو]]، جيڪو اڳ ضياءَ بين الاقوامي هوائي اڏو سڏبو هو،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Brief History Of Hazrat Shahjalal International Airport |url=http://caab.gov.bd/airports/shahjalal.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207091632/http://caab.gov.bd/airports/shahjalal.html |archive-date=7 February 2023 |access-date=2023-01-16 |website=caab.gov.bd}}&lt;/ref&gt; ڍاڪا جي شهر مرڪز کان {{Convert|15|km}} اتر ۾ واقع آهي ۽ ملڪ جو سڀ کان وڏو توڙي سڀ کان مصروف بين الاقوامي هوائي اڏو آهي.&lt;ref name=&quot;Air&quot;&gt;{{Cite book |last=Alam |first=Jobair Bin |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[بنگلاديش جي ايشيائي سوسائٽي]] |year=2012 |isbn=978-984-32-0576-6 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=سراج الاسلام |edition=Second |chapter=Air Transport |access-date=17 January 2008 |editor-last2=Jamal |editor-first2=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Air_Transport |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701035850/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Air_Transport |archive-date=1 July 2015}}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ ان کي هر سال 8 ملين مسافرن کي سنڀالڻ جي گنجائش سان تعمير ڪيو ويو هو،&lt;ref name=&quot;capacity&quot;&gt;{{Cite news |last=Byron |first=Rejaul Karim |date=28 August 2010 |title=New int'l airport to cost Tk 50,000cr |url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=152589 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101031082713/http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=152589 |archive-date=31 October 2010 |access-date=16 November 2011 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; پر 2023ع ۾ هن 11 ملين کان وڌيڪ مسافرن کي سنڀاليو.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-17 |title=Record 17m air passengers last year propel Dhaka airport to Tk2,400cr revenue |url=https://www.tbsnews.net/economy/aviation/record-17m-air-passengers-last-year-propel-dhaka-airport-tk2400cr-revenue-794054 |access-date=2024-05-28 |website=The Business Standard |language=en |archive-date=28 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528163703/https://www.tbsnews.net/economy/aviation/record-17m-air-passengers-last-year-propel-dhaka-airport-tk2400cr-revenue-794054 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; روزانو هوائي جهازن جي اچ وڃ سراسري طور لڳ ڀڳ 330 اڏامن تي مشتمل آهي.&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{Cite web |last=Siddiqui |first=Kamran |date=2023-05-29 |title=More foreign airlines keen to connect Bangladesh |url=https://www.tbsnews.net/economy/aviation/more-foreign-airlines-keen-connect-bangladesh-639986 |access-date=2024-06-11 |website=[[دي بزنس اسٽينڊرڊ]] |language=en |archive-date=11 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611115249/https://www.tbsnews.net/economy/aviation/more-foreign-airlines-keen-connect-bangladesh-639986 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; اهو گهڻين [[بنگلاديش جي هوائي ڪمپنين جي فهرست|بنگلاديشي هوائي ڪمپنين]] جو مرڪزي اڏو آهي. ملڪي هوائي خدمتون [[شاهه امانت بين الاقوامي هوائي اڏو|چٽاگانگ]]، [[عثماني بين الاقوامي هوائي اڏو|سلهٽ]]، [[شاهه مخدوم هوائي اڏو|راجشاهي]]، [[ڪوڪس بازار هوائي اڏو|ڪوڪس بازار]]، [[جيسور هوائي اڏو|جيسور]]، [[بريسال هوائي اڏو|بريسال]] ۽ [[سيدپور هوائي اڏو|سيدپور]] ([[رنگپور ضلعو|رنگپور]]) ڏانهن هلن ٿيون، جڏهن تہ بين الاقوامي خدمتون ايشيا، يورپ ۽ وچ اوڀر جي وڏن شهرن ڏانهن هلن ٿيون.&lt;ref name=&quot;intsched&quot;&gt;{{Cite web |title=Biman's Destination: International Destinations |url=http://biman-airlines.com/our-network/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130701060706/http://biman-airlines.com/our-network |archive-date=1 July 2013 |website=Biman Bangladesh Airlines}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dhkcityguide&quot;&gt;{{Cite web |title=Dhaka – Zia International Airport (DAC) |url=http://www.worldexecutive.com/locations/asia_pacific/bangladesh/dhaka/airports.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424120233/http://www.worldexecutive.com/locations/asia_pacific/bangladesh/dhaka/airports.html |archive-date=24 April 2013 |access-date=15 May 2013 |website=World Executive |publisher=OE Interactive}}&lt;/ref&gt; جديد [[حضرت شاهه جلال بين الاقوامي هوائي اڏو#ٽيون ٽرمينل|ٽيون ٽرمينل]] آڪٽوبر 2024ع ۾ مڪمل طور کولجڻ کان پوءِ هوائي اڏي جي گنجائش ٻيڻي کان وڌيڪ ٿي 20 ملين مسافرن تائين پهچڻ جي اميد هئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2024 |title=Construction of Dhaka airport's 3rd terminal to be fully completed by April 5 |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/340518/construction-of-dhaka-airport%E2%80%99s-3rd-terminal-set |access-date=11 June 2024 |work=[[ڍاڪا ٽربيون]] |agency=[[يونائيٽيڊ نيوز آف بنگلاديش]] |archive-date=29 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529223800/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/340518/construction-of-dhaka-airport%E2%80%99s-3rd-terminal-set |url-status=live}}&lt;/ref&gt;رٿا جي خاڪي موجب ٽئين ٽرمينل ۾ 12 مسافر چڙهڻ واريون پليون ۽ 16 سامان کڻڻ واريون پٽيون هونديون. ٽرمينل ۾ 115 چيڪ اِن ڪائونٽر ۽ 128 اميگريشن ڊيسڪون هونديون.&lt;ref name=&quot;q379&quot;&gt;{{Cite web |date=9 October 2023 |title=Dhaka Airport Third Terminal: Promising great travel experiences |url=https://www.thedailystar.net/my-dhaka/news/dhaka-airport-third-terminal-promising-great-travel-experiences-3438391 |access-date=16 June 2024 |website=The Daily Star |archive-date=2 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240802020139/https://www.thedailystar.net/my-dhaka/news/dhaka-airport-third-terminal-promising-great-travel-experiences-3438391 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ثقافت ==
{{main|ڍاڪا جي ثقافت}}

=== ادب ===
ڍاڪا [[بنگالي ادب]] جو هڪ اهم مرڪز آهي. اهو هڪ صديءَ کان وڌيڪ عرصي کان [[بنگالي مسلمان]] ادب جو مرڪز رهيو آهي. ان جي ادبي ورثي ۾ تاريخي [[اردو]] ۽ [[فارسي ٻولي|فارسي]] روايتون پڻ شامل آهن. [[شازيه عمر]] جو ناول ''ڊارڪ ڊائمنڊ'' مغل دور جي ڍاڪا ۾ [[شائسته خان]] جي حڪومت دوران ترتيب ڏنل آهي، جيڪو مغل نائب السلطنت ۽ شهنشاهه اورنگزيب جو مامو هو.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=Mughal noir |url=https://www.indiatoday.in/magazine/books/story/20161017-dark-diamond-shazia-omar-mughal-era-book-review-829668-2016-10-06 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928194352/https://www.indiatoday.in/magazine/books/story/20161017-dark-diamond-shazia-omar-mughal-era-book-review-829668-2016-10-06 |archive-date=28 September 2022 |access-date=28 September 2022 |magazine=India Today}}&lt;/ref&gt; [[اخترالزمان الياس]] جو ''دي سولجر اِن دي اٽڪ'' [[پراڻو ڍاڪا|پراڻي ڍاڪا]] جي زندگيءَ جي بهترين عڪاسين مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو ۽ ان جو پسمنظر 1969ع جي بنگالي بغاوتن واري دور ۾ رکيل آهي. [[تهميما انام]] جو ''[[اي گولڊن ايج]]'' پڻ بنگلاديش جي آزاديءَ واري جنگ دوران ڍاڪا ۾ ترتيب ڏنل آهي ۽ ان ۾ [[ڍاڪا ڪلب]]، [[ڍاڪا يونيورسٽي]] ۽ [[ڌان منڊي]] علائقي جا حوالا شامل آهن.

=== ڪپڙو ===
[[File:Dhaka Sari Fabric 1.jpg|thumb|ڍاڪا جي هڪ دڪان ۾ [[جامداني]] سميت ڏيهي [[ساڙي]] جا ڪپڙا]]
صدين کان ڍاڪا جي ڀرپاسي وارو علائقو نفيس سوٽي ڪپڙي جي پيداوار جو مرڪز رهيو آهي. علائقي ۾ [[ململ]] وڏي مقدار ۾ تيار ٿيندي هئي. بنگال ۽ دهليءَ جا حڪمران ڍاڪا جي اڻندڙن جي سرپرستي ڪندا هئا. اهي مغل شاهي درٻار کي ڪپڙو فراهم ڪندا هئا. 17هين صديءَ ۾ ڍاڪا سوٽي ڪپڙي جي واپار جو سڀ کان اهم مرڪز بڻجي ويو ۽ اهو [[بنگال ۾ ململ جو واپار|ململ جي واپار]] جي گادي هو. دنيا جي مختلف حصن مان واپاري ڍاڪا ايندا هئا ته جيئن هتان جا گهڻي طلب وارا سوٽي ڪپڙا خريد ڪن. [[يونيسڪو]] [[جامداني]] ململ کي [[غير مادي ثقافتي ورثو]] قرار ڏنو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 December 2013 |title=Unesco declares Jamdani saris intangible cultural heritage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/uk/unesco-declares-jamdani-saris-intangible-cultural-heritage/articleshow/26927845.cms |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; يونيسڪو موجب، ”جامداني چٽن نمونن وارو، سنهو سوٽي ڪپڙو آهي، جيڪو روايتي طور ڍاڪا جي ڀرپاسي ۾ ڪاريگرن ۽ شاگردن هٿرادو اڏي تي اڻين ٿا“. يونيسڪو جو چوڻ آهي تہ ”جامداني ساڙي سڃاڻپ، وقار ۽ پنهنجي وجود جي سڃاڻپ جي علامت آهي ۽ پائڻ وارن کي ثقافتي سڃاڻپ ۽ سماجي يڪجهتيءَ جو احساس ڏئي ٿي. اڻندڙ پنهنجي پيشي سان هڪ الڳ سڃاڻپ پيدا ڪن ٿا ۽ پنهنجي ورثي تي گهڻو فخر ڪن ٿا؛ انهن کي سماجي سڃاڻپ ملي ٿي ۽ سندن مهارتن جو وڏي عزت سان اعتراف ڪيو وڃي ٿو“.

=== ميلا ۽ ڏهاڙا ===
{{multiple image
| direction         = horizontal
| total_width       = 400
| caption_align     = centre
| image1            = Shaheed Minar.JPG
| image2            = Mangal Shobhajatra in Dhaka.jpg
| caption1          = [[ٻولي تحريڪ جو ڏهاڙو|ٻولي تحريڪ جي ڏهاڙي]] تي [[شهيد مينار، ڍاڪا|مرڪزي شهيد مينار]]
| caption2          = [[بنگالي نئون سال|بنگالي نئين سال]] دوران ڍاڪا جي سالياني [[منگل شوڀا جاترا]] کي [[يونيسڪو]] انسانيت جي [[غير مادي ثقافتي ورثي]] طور سڃاتو آهي
}}

[[ٻولي تحريڪ جو ڏهاڙو|ٻوليءَ جي شهيدن جو ڏهاڙو]] (21 فيبروري)، [[بنگلاديش جي آزاديءَ جو ڏهاڙو|آزاديءَ جو ڏهاڙو]] (26 مارچ) ۽ [[فتح جو ڏهاڙو، بنگلاديش|فتح جو ڏهاڙو]] (16 ڊسمبر) سڄي شهر ۾ وڏي پيماني تي ملهايا وڃن ٿا. ڍاڪا جا ماڻهو آزاديءَ واري جنگ جي قومي هيرن کي ياد ڪرڻ لاءِ [[شهيد مينار، ڍاڪا|شهيد مينار]] ۽ [[جاتيو سمرتي سودهو]] وٽ گڏ ٿين ٿا. اهي موقعا عوامي ميدانن ۾ سرڪاري تقريبن ۽ جلوسن سان ملهايا وڃن ٿا. ڪيترائي اسڪول ۽ ڪاليج ميلا، ثقافتي جشن ۽ راڳ رنگ جون محفلون منعقد ڪن ٿا، جن ۾ سماج جي هر طبقي جا شهري حصو وٺن ٿا.&lt;ref name=&quot;Cul&quot; /&gt; ''[[پوهيلا بيشاک]]''، يعني بنگالي نئون سال، هر سال 14 اپريل تي اچي ٿو ۽ سڄي شهر ۾ وڏي جوش سان ملهايو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Cul&quot;&gt;{{Cite news |last=Ahmed |first=Nizamuddin |date=27 September 2006 |title=Happy 400th anniversary, Dhaka! |url=http://www.thedailystar.net/suppliments/2006/15thanniv/ourcities/ourcities01.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070302091655/http://www.thedailystar.net/suppliments/2006/15thanniv/ourcities/ourcities01.htm |archive-date=2 March 2007 |access-date=27 September 2006 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; جشن ملهائڻ لاءِ ماڻهن جا وڏا ميڙ [[شاهه باغ]]، [[رمنا باغ]] ۽ ڍاڪا يونيورسٽيءَ جي ڪيمپس ۾ گڏ ٿين ٿا. [[بنگالي ڪئلينڊر]] جي مهيني [[فالگون]] جي پهرئين ڏينهن، ''[[پهيلو فالگون]]''، کي به شهر ۾ جشن سان ملهايو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{Cite news |date=14 February 2011 |title=Pohela Falgun celebrated |url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=174151/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074436/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=174151%2F |archive-date=4 March 2016 |access-date=18 January 2021 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; هي ڏينهن رنگين تقريبن سان ملهايو وڃي ٿو ۽ روايتي طور عورتون پيلو ساڙيون پائين ٿيون. هن جشن کي ''بسنت اُتسو''، يعني بهار جو ميلو، پڻ چيو وڃي ٿو. [[نابنّا]] لاباريءَ جو جشن آهي، جيڪو عام طور بنگالي سال جي اگراهائن مهيني جي پهرئين ڏينهن تي کاڌي، ناچ ۽ راڳ سان ملهايو وڃي ٿو. رابندرناٿ ٽئگور ۽ قاضي نذرالاسلام جا جنم ڏينهن ترتيبوار [[رابندر جينتي]] ۽ [[نذرال جينتي]] طور ملهايا وڃن ٿا. [[اڪشي ڪتاب ميلو]]، جيڪو هر سال [[بنگلا اڪيڊمي]] ڪرائي ٿي، سڄو فيبروري مهينو جاري رهي ٿو. هي ميلو انهن شهيدن جي نالي سان منسوب آهي، جيڪي 21 فيبروري 1952ع تي اڳوڻي [[پاڪستان جا تاريخي علائقا|اوڀر پاڪستان]] ۾ بنگاليءَ کي رياستي ٻولين مان هڪ قرار ڏيڻ جي مطالبي واري مظاهري ۾ مارجي ويا هئا. [[شڪراين|شڪراين ميلو]] هر سال پتنگون اڏائڻ سان ملهايو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;dstar&quot;&gt;{{Cite news |date=19 January 2011 |title=Shakrain festival |url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=170574 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118102208/https://www.thedailystar.net/news-detail-170574 |archive-date=18 January 2021 |access-date=14 January 2019 |work=[[دي ڊيلي اسٽار، بنگلاديش|دي ڊيلي اسٽار]]}}&lt;/ref&gt; اهو عام طور پراڻي شهر ۾ بنگالي ڪئلينڊر جي نائين مهيني پوش جي پڄاڻيءَ تي، يعني [[گريگورين ڪئلينڊر]] موجب 14 يا 15 جنوري تي، ملهايو وڃي ٿو.

==== مذهبي ميلا ====
اسلامي ڏهاڙا [[عيدالفطر]]، [[عيدالاضحيٰ]]، [[مولد|عيد ميلادالنبي]] ۽ [[محرم]]؛ هندو ميلو [[درگا پوجا]]؛ ٻڌ ڌرم جو ميلو [[ٻڌ پورنيما]]؛ ۽ [[ڪرسمس|عيسائي ڪرسمس]] سڄي شهر ۾ وڏي پيماني تي ملهايا وڃن ٿا.

=== موسيقي ===
[[وارفيز]]، [[شيرونام هين]] ۽ [[آرٽ سيل]] جهڙن موسيقي گروهن ۽ راڪ بينڊن، توڙي آريان چوڌري، [[ايوب بچو]] ۽ [[شافين احمد]] جهڙن اڪيلي فنڪارن جي مقبوليت ڍاڪا جي نئين نسل ۾ ڏينهون ڏينهن وڌي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-05-09 |title=The world of underground music |url=https://www.thedailystar.net/lifestyle/spotlight/the-world-underground-music-1402591 |access-date=2024-12-30 |website=The Daily Star |language=en}}&lt;/ref&gt; ان هوندي به روايتي [[بنگلاديش جي موسيقي|لوڪ موسيقي]] اڃا تائين وڏي پيماني تي مشهور آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Siddiqui |first=Kamal |title=Mega Cities |publisher=GEOSPACE Verlag |year=2001 |isbn=3-85313-051-8 |editor-last=Lothar Beckel |page=130 |chapter=Dhaka}}&lt;/ref&gt; قومي شاعر [[قاضي نذرالاسلام]]، قومي تراني جي ليکڪ [[رابندرناٿ ٽئگور]] ۽ صوفي شاعر [[لالن]] جي ڪلام کي سڄي ڍاڪا ۾ وڏي پيروي حاصل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Arnold |first=Alison |title=The Garland Encyclopedia of World Music: The Indian Subcontinent |publisher=Routledge |year=1999 |isbn=0-8240-4946-2 |pages=858–859}}&lt;/ref&gt; بيلي روڊ پنهنجي ٻن ناٽڪ گهرن سبب ''ناٽڪ پاڙا''، يعني ناٽڪن وارو پاڙو، طور مشهور آهي.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |year=2000 |title=Bangladesh |encyclopedia=The World of Theatre |publisher=Routledge |last=Hoque |first=Mofidul |author-link=مفيد الحق |editor-last=Herbert |editor-first=Ian |edition=2000 |page=12 |isbn=0-415-23866-8 |editor-last2=Leclercq |editor-first2=Nicole}}&lt;/ref&gt;
[[File:Grave - Kazi Nazrul Islam - University of Dhaka Campus - Dhaka 2015-05-31 2306-2307.tif|thumb|[[قاضي نذرالاسلام جو مقبرو]]]]
[[File:Ekushey Book Fair 2018 (24).jpg|thumb|[[اڪشي ڪتاب ميلو|اڪشي ڪتاب ميلي]] ۾ بنگالي ڪتابن جو اسٽال]]

=== ثقافتي ادارا ===
* [[بنگال فائونڊيشن]]
* [[ڇاياناٽ]]
* [[ڍاڪا يونيورسٽيءَ جي لطيف فنن جي فيڪلٽي|لطيف فنن جو ادارو]]
* [[نذرال ادارو]]
* [[سمداني آرٽ فائونڊيشن]]
* [[شلپاڪلا اڪيڊمي]]

=== ساليانا ۽ ٻن سالن وارا ثقافتي پروگرام ===
* [[بنگال ڪلاسيڪي موسيقي ميلو]]
* [[ڇوبي ميلا بين الاقوامي فوٽوگرافي ميلو]]
* [[ڍاڪا آرٽ سمٽ]]
* [[ڍاڪا لٽريچر فيسٽيول]]
* [[ڍاڪا عالمي موسيقي ميلو]]
* [[ڍاڪا بين الاقوامي ڪتاب ميلو]]
* [[ڍاڪا بين الاقوامي واپاري ميلو]]
* [[اڪشي ڪتاب ميلو]]

=== رڪشا ===
[[File:Rickshaw back decoration.jpg|thumb|upright|رڪشا جي سينگار]]
[[بنگلاديش ۾ رڪشا|رڪشا]] شهر جي هڪ علامت بڻجي چڪا آهن. رڪشائن کي گلن جي نمونن ۽ پکين، جانورن، فلمي ستارن، مذهبي متن، تاريخي واقعن ۽ قومي هيرن جي تصويرن سان رنگين ڪيو وڃي ٿو. [[يونيسڪو]] موجب، ”رڪشا ۽ رڪشا چٽسالي شهر جي ثقافتي روايت جو اهم حصو ۽ شهري لوڪ فن جي هڪ متحرڪ صورت سمجهيا وڃن ٿا“.

== تعليم ۽ تحقيق ==
{{See also|بنگلاديش ۾ تعليم}}
[[File:Curzon Hall, University of Dhaka 2023 department.jpg|thumb|[[ڪرزن هال]] ڍاڪا يونيورسٽيءَ جي سائنس فيڪلٽيءَ جو مرڪز آهي]]
ڍاڪا ۾ بنگلاديش جي ٻين سڀني شهرن جي ڀيٽ ۾ اسڪولن، ڪاليجن ۽ يونيورسٽين جو سڀ کان وڏو انگ آهي. تعليمي سرشتو پنجن سطحن ۾ ورهايل آهي: پرائمري (درجا 1 کان 5)، جونيئر (درجا 6 کان 8)، ثانوي (درجا 9 کان 10)، اعليٰ ثانوي (درجا 11 کان 12) ۽ اعليٰ تعليم.&lt;ref name=&quot;CompEd&quot;&gt;{{Cite book |last=T. Neville Postlethwaite |title=The Encyclopedia of Comparative Education and National Systems of Education |url=https://archive.org/details/encyclopediaofco0000unse_h7o5 |publisher=Pergamon Press |year=1988 |isbn=0-08-030853-8 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofco0000unse_h7o5/page/n161 130]}}&lt;/ref&gt; پنجن سالن جي پرائمري تعليم جي پڄاڻي پرائمري اسڪول مڪمل ڪرڻ واري امتحان، يعني پي ايس سي، سان ٿئي ٿي، جڏهن تہ ٽن سالن جي جونيئر تعليم جي پڄاڻي [[جونيئر اسڪول سرٽيفڪيٽ]]، يعني جي ايس سي، امتحان سان ٿئي ٿي. ان کان پوءِ ٻن سالن جي ثانوي تعليم [[ثانوي اسڪول سرٽيفڪيٽ]]، يعني ايس ايس سي، امتحان سان مڪمل ٿئي ٿي. هن امتحان ۾ ڪامياب ٿيندڙ شاگرد ٻن سالن جي اعليٰ ثانوي يا انٽرميڊيئيٽ تعليم حاصل ڪن ٿا، جيڪا [[اعليٰ ثانوي اسڪول سرٽيفڪيٽ]]، يعني ايڇ ايس سي، امتحان تي پڄاڻيءَ تي پهچي ٿي.&lt;ref name=CompEd/&gt; تعليم گهڻو ڪري بنگالي ٻوليءَ ۾ ڏني وڃي ٿي، پر انگريزي پڻ وڏي پيماني تي پڙهائي ۽ استعمال ڪئي وڃي ٿي. ڪيترائي مسلمان خاندان پنهنجن ٻارن کي اڌ وقت وارن ديني ڪورسن ۾ موڪلين ٿا يا ٻين مضمونن سان گڏ مڪمل وقت ديني تعليم حاصل ڪرائين ٿا، جيڪا اسڪولن، ڪاليجن ۽ [[مدرسو#بنگلاديش|مدرسن]] ۾ بنگالي ۽ عربي ٻولين ۾ ڏني وڃي ٿي.&lt;ref name=CompEd/&gt;

ڍاڪا ۾ [[بنگلاديش جي يونيورسٽين جي فهرست|52 يونيورسٽيون]] آهن. [[ڍاڪا ڪاليج]] شهر جو سڀ کان پراڻو اعليٰ تعليمي ادارو ۽ برطانوي هندستان ۾ قائم ٿيل شروعاتي ادارن مان هڪ آهي، جيڪو 1841ع ۾ قائم ٿيو. آزاديءَ کان پوءِ ڍاڪا ۾ ڪيترائي سرڪاري ۽ خانگي ڪاليج توڙي يونيورسٽيون قائم ٿيون، جيڪي گريجوئيٽ ۽ پوسٽ گريجوئيٽ ڊگريون، گڏوگڏ مختلف ڊاڪٽريٽ پروگرام مهيا ڪن ٿيون.{{citation needed|date=April 2024}} [[ڍاڪا يونيورسٽي]] ملڪ جي سڀ کان پراڻي سرڪاري يونيورسٽي آهي، جنهن ۾ 30,000 کان وڌيڪ شاگرد ۽ 1,800 تدريسي عملي جا ميمبر آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 December 2007 |title=Dhaka teachers on violence charge |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7138123.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214124759/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7138123.stm |archive-date=14 December 2007 |access-date=15 May 2008 |work=BBC News}}&lt;/ref&gt; اها 1921ع ۾ قائم ٿي ۽ علائقي جي پهرين يونيورسٽي هئي. يونيورسٽيءَ ۾ 23 تحقيقي مرڪز ۽ 70 شعبا، فيڪلٽيون ۽ ادارا آهن.&lt;ref name=&quot;DhakaU&quot;&gt;{{Cite web |title=Univ. Facts |url=http://www.univdhaka.edu/fastFacts.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060904074222/http://www.univdhaka.edu/fastFacts.php |archive-date=4 September 2006 |access-date=10 September 2006 |website=University of Dhaka}}&lt;/ref&gt; اعليٰ تعليم جي نمايان ادارن ۾ [[بنگلاديش انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجي يونيورسٽي]]، يعني بُوئيٽ، [[بنگلاديش ميڊيڪل يونيورسٽي]]، [[جگناٿ يونيورسٽي]]، [[ڍاڪا مرڪزي يونيورسٽي]] ۽ [[شير بنگلا زرعي يونيورسٽي]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History &amp; act |url=http://www.sau.edu.bd/about/history-a-act |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928035835/http://www.sau.edu.bd/about/history-a-act |archive-date=28 September 2011 |access-date=19 October 2011 |website=Sher-e-Bangla Agricultural University}}&lt;/ref&gt; [[بنگلاديش يونيورسٽي آف پروفيشنلز]]، جيڪا [[ميرپور ڇانوڻي]] ۾ واقع آهي، هٿياربند فوجن سان لاڳاپيل ملڪ جي سڀ کان وڏي سرڪاري يونيورسٽي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 April 2009 |title=Bangladesh University of Professionals Act, 2009 (Act No. 30 of 2009) |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-details-1016.html?lang=en |access-date=5 September 2021 |website=www.bdlaws.minlaw.gov.bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20241003192304/http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-details-1016.html?lang=en |archive-date=2024-10-03}}&lt;/ref&gt; [[ڍاڪا ميڊيڪل ڪاليج ۽ اسپتال|ڍاڪا ميڊيڪل ڪاليج]] ملڪ جي سڀ کان پراڻن ۽ وڏن [[بنگلاديش جا ميڊيڪل ڪاليج|ميڊيڪل ڪاليجن]] مان هڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Muhammad Shamsul Huq |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000075760/PDF/75760eng.pdf.multi |title=Higher Education and Employment in Bangladesh |publisher=UNESCO |year=1983 |isbn=92-803-1102-6 |page=181 |access-date=22 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519032119/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000075760/PDF/75760eng.pdf.multi |archive-date=19 May 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1875ع ۾ قائم ٿيل ڍاڪا ميڊيڪل اسڪول برطانوي اوڀر بنگال جو پهريون ميڊيڪل اسڪول هو، جيڪو 1962ع ۾ [[سر سليم الله ميڊيڪل ڪاليج]] بڻيو.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Shahida Alam |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |year=2012 |editor-last=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |access-date=8 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170401071734/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mitford_Hospital |archive-date=1 April 2017 |url-status=live |chapter=Mitford Hospital |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mitford_Hospital |edition=Second |publisher=[[بنگلاديش جي ايشيائي سوسائٽي]]}}&lt;/ref&gt; ٻين سرڪاري ميڊيڪل ڪاليجن ۾ [[شهيد سهروردي ميڊيڪل ڪاليج]]، [[مگدا ميڊيڪل ڪاليج ۽ اسپتال|مگدا ميڊيڪل ڪاليج]] ۽ [[هٿياربند فوجن جو ميڊيڪل ڪاليج، ڍاڪا، بنگلاديش|هٿياربند فوجن جو ميڊيڪل ڪاليج، ڍاڪا]] شامل آهن.

ٻه [[نوبل انعام ماڻيندڙ]] نمايان طور شهر سان لاڳاپيل آهن. انهن ۾ [[امرتيا سين]] شامل آهي، جيڪو 1930ع ۽ 1940ع وارن ڏهاڪن دوران شهر ۾ وڏو ٿيو ۽ [[سينٽ گريگوري هاءِ اسڪول ۽ ڪاليج|سينٽ گريگوري اسڪول]] ۾ پڙهيو؛&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 Feb 2020 |title=Back to the alma mater |url=https://thefinancialexpress.com.bd/education/back-to-the-alma-mater-1580929247 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821234546/https://thefinancialexpress.com.bd/education/back-to-the-alma-mater-1580929247 |archive-date=21 August 2023 |access-date=1 September 2023 |work=The Financial Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 July 2022 |title=Expat alumni of St Gregory's High School and College form not-for-profit organisation |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/contribute-nations-development-3076521 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821220033/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/contribute-nations-development-3076521 |archive-date=21 August 2023 |access-date=1 September 2023 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mitra |first=Saheli |date=12 November 2021 |title=Amartya Sen's nostalgia: Jagat Kutir, his home in Dhaka |url=https://www.getbengal.com/details/amartya-sens-nostalgia-jagat-kutir-his-home-in-dhaka |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821220034/https://www.getbengal.com/details/amartya-sens-nostalgia-jagat-kutir-his-home-in-dhaka |archive-date=21 August 2023 |access-date=1 September 2023 |website=Get Bengal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Islam |first=Nazrul |date=4 January 1999 |title=Amartya Sen's Love/Hate for Dhaka |url=https://www.thedailystar.net/news/amartya-sens-lovehate-for-dhaka |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821220034/https://www.thedailystar.net/news/amartya-sens-lovehate-for-dhaka |archive-date=21 August 2023 |access-date=1 September 2023 |work=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; ۽ [[محمد يونس]]، جنهن [[ڍاڪا يونيورسٽي]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، [[گرامين بئنڪ]] قائم ڪئي ۽ شهر ۾ رهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Nobel Peace Prize 2006 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/biographical/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726173150/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/biographical/ |archive-date=26 July 2022 |access-date=1 September 2023 |website=NobelPrize.org}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}

=== علمي انجمنون ۽ فڪري مرڪز ===
[[File:Bangla Academy Inside 2 by Ashfaq.jpg|thumb|[[بنگلا اڪيڊمي]]]]
* [[بنگلاديش جي ايشيائي سوسائٽي]]
* [[ايٽمي توانائي مرڪز، ڍاڪا]]
* [[بنگلا اڪيڊمي]]
* [[بنگلاديش سائنس اڪيڊمي]]
* [[بنگلاديش انٽرپرائز انسٽيٽيوٽ]]
* [[بنگلاديش ترقياتي اڀياس جو ادارو]]
* [[بنگلاديش ترقي يافته اڀياس مرڪز]]
* [[بنگلاديش قانون ۽ بين الاقوامي معاملن جو ادارو]]
* [[بنگلاديش امن ۽ سلامتي اڀياس جو ادارو]]
* [[پاليسي ڳالهه ٻولهه مرڪز]]
* [[ايشيا ۽ پئسفڪ لاءِ گڏيل ڳوٺاڻي ترقيءَ جو مرڪز]]
* [[بين الاقوامي دستن جي بيمارين جي تحقيقاتي مرڪز، بنگلاديش]]
* [[بين الاقوامي پٽ سن اڀياس گروهه]]
* [[خلائي تحقيق ۽ ڏورانهين مشاهدي جي تنظيم]]
* [[يونس مرڪز]]

== رانديون ==
[[File:BPL Fire Works.jpg|thumb|[[شير بنگلا قومي ڪرڪيٽ اسٽيڊيم]] ۾ [[بنگلاديش پريميئر ليگ]] جي هڪ موسم جي افتتاح دوران آتشبازي]]
[[ڪرڪيٽ]] ۽ [[انجمني فٽبال|فٽبال]] ڍاڪا توڙي سڄي ملڪ جون ٻه سڀ کان مشهور رانديون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The New Encyclopædia Britannica |publisher=Encyclopædia Britannica |year=1993 |isbn=0-85229-571-5 |editor-last=MacHenry |editor-first=Robert |page=[https://archive.org/details/newencyclopaedia07ency/page/717 717] |chapter=Bangladesh |chapter-url=https://archive.org/details/newencyclopaedia07ency/page/717 |chapter-url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ڪيترائي اسڪول، ڪاليج ۽ خانگي ادارا شهري توڙي قومي مقابلن ۾ پنهنجون ٽيمون موڪلين ٿا. [[ڍاڪا ميٽروپولس ڪرڪيٽ ٽيم]] بنگلاديش جي سڀ کان پراڻي گهريلو [[فرسٽ ڪلاس ڪرڪيٽ]] مقابلي، [[قومي ڪرڪيٽ ليگ]]، ۾ ڍاڪا شهر جي نمائندگي ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 March 2021 |title=NCL set to start today |url=https://www.thedailystar.net/sports/news/ncl-set-start-today-2064609 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526090434/https://www.thedailystar.net/sports/news/ncl-set-start-today-2064609 |archive-date=26 May 2021 |access-date=26 May 2021 |work=[[دي ڊيلي اسٽار، بنگلاديش|دي ڊيلي اسٽار]]}}&lt;/ref&gt; [[ڍاڪا پريميئر ڊويزن ڪرڪيٽ ليگ|ڍاڪا پريميئر ليگ]] هن وقت بنگلاديش جو واحد گهريلو [[لسٽ اي ڪرڪيٽ]] مقابلو آهي. ان کي [[2013–14 بنگلاديشي ڪرڪيٽ موسم|2013–14ع واري موسم]] ۾ لسٽ اي جو درجو مليو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Isam |first=Mohammad |title=Revamped Dhaka League ready for kick-off |work=Cricinfo |url=http://www.espncricinfo.com/bangladesh/content/story/669635.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203002509/http://www.espncricinfo.com/bangladesh/content/story/669635.html |archive-date=3 February 2017 |access-date=30 January 2017 |publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; گهريلو [[ٽوئنٽي 20]] ڪرڪيٽ ۾ ڍاڪا وٽ [[بنگلاديش پريميئر ليگ]] جي هڪ فرنچائز آهي، جيڪا [[منسٽر ڍاڪا|ڍاڪا ڪيپيٽلس]] جي نالي سان مشهور آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 January 2020 |title=Dhaka Platoon sent packing |url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/dhaka-platoon-sent-packing-1853842 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525115137/https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/dhaka-platoon-sent-packing-1853842 |archive-date=25 May 2021 |access-date=24 May 2021 |work=[[دي ڊيلي اسٽار، بنگلاديش|دي ڊيلي اسٽار]]}}&lt;/ref&gt;

ڍاڪا کي اهو اعزاز حاصل آهي تہ 1954ع ۾ [[پاڪستان ڪرڪيٽ ٽيم]] جو پهريون سرڪاري [[ٽيسٽ ڪرڪيٽ]] ميچ ڀارت خلاف هتي ٿيو.&lt;ref name=&quot;First test&quot;&gt;{{Cite news |date=7 September 2006 |title=Stadium |url=http://content-usa.cricinfo.com/bangladesh/content/ground/56661.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20060625130015/http://content-usa.cricinfo.com/bangladesh/content/ground/56661.html |archive-date=25 June 2006 |access-date=26 May 2006 |publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; [[قومي اسٽيڊيم، ڍاڪا]] اڳ گهريلو ۽ بين الاقوامي ڪرڪيٽ ميچن جو مکيه ميدان هو، پر هاڻي رڳو فٽبال ميچن لاءِ استعمال ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;First test&quot; /&gt; هتي [[2011 ڪرڪيٽ عالمي ڪپ]] جي افتتاحي تقريب منعقد ٿي،&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 February 2011 |title=Cricket World Cup: Grand ceremony launches tournament |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9400288.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110219051338/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9400288.stm |archive-date=19 February 2011 |access-date=20 June 2011 |work=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; جڏهن تہ رڳو ڪرڪيٽ لاءِ استعمال ٿيندڙ [[شير بنگلا قومي ڪرڪيٽ اسٽيڊيم]] ۾ مقابلي جا ڇهه ميچ ٿيا، جن ۾ ٻه [[2011 ڪرڪيٽ عالمي ڪپ ناڪ آئوٽ مرحلو#ڪوارٽر فائنل|ڪوارٽر فائنل]] پڻ شامل هئا.&lt;ref name=&quot;2011WC&quot;&gt;{{Cite news |title=ICC Cricket World Cup 2010/11 / Results |url=http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/series/381449.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717161309/http://www.espncricinfo.com/icc_cricketworldcup2011/engine/series/381449.html |archive-date=17 July 2011 |access-date=20 June 2011 |publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ڍاڪا [[ڏکڻ ايشيائي رانديون]] پڻ ٽي ڀيرا، [[1985 ڏکڻ ايشيائي رانديون|1985ع]]، [[1993 ڏکڻ ايشيائي رانديون|1993ع]] ۽ [[2010 ڏکڻ ايشيائي رانديون|2010ع]] ۾، ميزباني ڪري چڪو آهي. ڍاڪا اهي رانديون ٽي ڀيرا ميزباني ڪندڙ پهريون شهر آهي. ٽنهي ايڊيشنن جو مکيه ميدان قومي اسٽيڊيم هو.&lt;ref name=&quot;news1&quot;&gt;{{Cite news |title=11th South Asian Games to start in January 2010 |url=http://www.china.org.cn/sports/news/2009-02/18/content_17295836.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211214613/http://www.china.org.cn/sports/news/2009-02/18/content_17295836.htm |archive-date=11 February 2010 |access-date=21 March 2009 |work=Xinhua News Agency}}&lt;/ref&gt; ڍاڪا 2014ع ۾ چٽاگانگ ۽ [[سلهٽ]] سان گڏ [[مردن جو ٽي 20 عالمي ڪپ|آءِ سي سي مردن جي ٽي 20 عالمي ڪپ]] جي پڻ ميزباني ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 October 2013 |title=2014 T20 WC Fixtures |url=http://www.cricketworld4u.com/series/icc-twenty20-wc-2014/index.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101223826/http://www.cricketworld4u.com/series/icc-twenty20-wc-2014/index.php |archive-date=1 November 2013 |access-date=24 May 2021}}&lt;/ref&gt;

فٽبال ۾ [[ڍاڪا ڊربي]]، جيڪا [[محمدن اسپورٽنگ ڪلب، ڍاڪا|ڍاڪا محمدن]] ۽ [[ابهاني لميٽيڊ ڍاڪا|ڍاڪا ابهاني]] وچ ۾ کيڏي وڃي ٿي، ملڪ جي سڀ کان وڏي راندين واري رقابت آهي. ٻنهي ڪلبن [[بنگلاديش فٽبال ليگ]] ۽ ان کان اڳ تاريخي [[ڍاڪا فٽبال ليگ]] ۾ ڪيترن سالن کان پنهنجي سخت رقابت برقرار رکي آهي. ڍاڪا فٽبال ليگ براعظم جي سڀ کان پراڻين فٽبال ليگن مان هڪ آهي، جيڪا گهٽ ۾ گهٽ 1911ع کان هلي رهي آهي.&lt;ref name=&quot;starsport&quot;&gt;{{Cite news |last=Sadi |first=Al Musabbir |date=17 June 2007 |title=Tasty derby drawn |url=https://archive.thedailystar.net/2007/06/17/d70617040133.htm |access-date=21 February 2009 |work=The Daily Star |archive-date=16 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116191326/http://archive.thedailystar.net/2007/06/17/d70617040133.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ڍاڪا جو قومي اسٽيڊيم 2005ع کان [[بنگلاديش قومي فٽبال ٽيم|قومي فٽبال ٽيم]] جو گهرو ميدان آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bangabandhu National Stadium to be decorated at a cost of Tk 96 cr – The Daily Industry |url=https://dailyindustry.news/bangabandhu-national-stadium-to-be-decorated-at-a-cost-of-tk-96-cr/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524004924/https://dailyindustry.news/bangabandhu-national-stadium-to-be-decorated-at-a-cost-of-tk-96-cr/ |archive-date=24 May 2022 |access-date=1 September 2023}}&lt;/ref&gt; هن ميدان [[ساف چيمپيئن شپ]] جي ٽن ايڊيشنن جي ميزباني ڪئي آهي. انهن مان پهريون [[2003 ساف گولڊ ڪپ|2003ع وارو ايڊيشن]] هو، جيڪو بنگلاديش کٽيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jaman|first=Naushad|script-title=bn:ফিরে দেখাঃ সাফ চ্যাম্পিয়নশিপ '০৩|language=bn|url=https://pavilion.com.bd/details/news/20155/%E0%A6%AB%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%BE%E0%A6%83-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%AB-%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%A8%E0%A6%B6%E0%A6%BF%E0%A6%AA-%27%E0%A7%A6%E0%A7%A9 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104145721/https://pavilion.com.bd/details/news/20155/%E0%A6%AB%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%BE%E0%A6%83-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%AB-%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%A8%E0%A6%B6%E0%A6%BF%E0%A6%AA-%27%E0%A7%A6%E0%A7%A9 |archive-date=4 January 2022 |access-date=5 April 2022 |website=Pavillion}}&lt;/ref&gt; [[1978 اي ايف سي نوجوان چيمپيئن شپ]] هن اسٽيڊيم ۾ منعقد ٿيل پهريون وڏو بين الاقوامي مقابلو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |script-title=bn:ঢাকার মাঠে সবচেয়ে বড় ফুটবল উৎসব |language=bn|url=https://www.utpalshuvro.com/special-article/news/417 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220723162135/https://www.utpalshuvro.com/special-article/news/417 |archive-date=23 July 2022 |access-date=23 July 2022 |website=Utp al Shuvro}}&lt;/ref&gt;

سڄي ملڪ ۾ راندين جي سرگرمين کي هٿي ڏيڻ جو ذميوار [[قومي راندين واري ڪائونسل]] ڍاڪا ۾ قائم آهي. ڍاڪا ۾ گهريلو مقابلن لاءِ استعمال ٿيندڙ ٻيا ميدان پڻ آهن، جن ۾ [[بنگلاديش فوجي اسٽيڊيم]]، [[بير شريشٺو شهيد سپاهي مصطفيٰ ڪمال اسٽيڊيم]]، [[ڌان منڊي ڪرڪيٽ اسٽيڊيم]]، [[مولانا ڀاشاني هاڪي اسٽيڊيم]] ۽ [[آئوٽر اسٽيڊيم گرائونڊ]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Grounds – Bangladesh: Dhaka |url=http://content-usa.cricinfo.com/bangladesh/content/town/56660.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071006162140/http://content-usa.cricinfo.com/bangladesh/content/town/56660.html |archive-date=6 October 2007 |access-date=13 March 2008 |publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; شهر جا ڪاليج ۽ يونيورسٽيون بين ڪاليجي راندين ۾ سرگرم آهن.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rahim |first=Muhammad Abdur |author-link=محمد عبدالرحيم |title=The History of the University of Dacca |publisher=University of Dacca |year=1981 |page=161 |oclc=8765658}}&lt;/ref&gt;

ڍاڪا ۾ ٻه [[گولف ميدان]] آهن: [[آرمي گولف ڪلب]] ۽ [[ڪرميٽولا گولف ڪلب]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bangladesh Golf Federation Member list |url=http://www.bgf-bd.org/ClubList |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202070318/http://www.bgf-bd.org/ClubList |archive-date=2 February 2017 |access-date=30 January 2017 |publisher=Bangladesh Golf Federation}}&lt;/ref&gt;

== جاڙا شهر – ڀيڻ شهر ==
* {{flagicon|IND}} [[ڪولڪتا]]، [[ڀارت]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mazumdar |first=Jaideep |date=17 November 2013 |title=A tale of two cities: Will Kolkata learn from her sister? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/A-tale-of-two-cities-Will-Kolkata-learn-from-her-sister/articleshow/25916888.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723040319/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/A-tale-of-two-cities-Will-Kolkata-learn-from-her-sister/articleshow/25916888.cms |archive-date=23 July 2014 |access-date=24 May 2021 |work=The Times of India |location=New Delhi}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|USA}} [[نيو يارڪ شهر]]، [[گڏيل رياستون]]&lt;ref name=&quot;worldatlas.com&quot;&gt;{{Cite web |date=12 March 2019 |title=List Of Sister Cities – What Is A Sister City? |url=https://www.worldatlas.com/articles/what-are-twin-towns-or-sister-cities.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408175608/https://www.worldatlas.com/articles/what-are-twin-towns-or-sister-cities.html |archive-date=8 April 2022 |access-date=16 March 2022 |website=WorldAtlas}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|CHN}} [[گوانگجو]]، [[چين]]&lt;ref name=&quot;worldatlas.com&quot; /&gt;
* {{flagicon|ROM}} [[بخارسٽ]]، [[رومانيا]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=15 March 2022 |title=Bucharest becomes Dhaka's sister city |url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/bucharest-becomes-dhakas-sister-city-385370 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316082947/https://www.tbsnews.net/bangladesh/bucharest-becomes-dhakas-sister-city-385370 |archive-date=16 March 2022 |access-date=16 March 2022 |work=The Business Standard}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|PER}} [[ليما]]، [[پيرو]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 January 2018 |title=Sister Cities: Similar Customs |url=https://lucidez.pe/ciudades-hermanas-costumbres-similares-por-ines-yabar/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408145456/https://lucidez.pe/ciudades-hermanas-costumbres-similares-por-ines-yabar/ |archive-date=8 April 2022 |access-date=16 March 2022}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag icon|Brazil}} [[سائو پائولو]]، [[برازيل]]

==پڻ ڏسو==
* [[چٽاگانگ]]
* [[بيت المڪرم مسجد، ڍاڪا]]
* [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]]
* [[بنگلاديش ۾ عجائب گهرن جي فهرست|بنگلاديش جي شهرن جي فهرست]]


* [[ڍاڪا جي ضلعن ۽ مضافاتي علائقن جي فهرست]]
* [[ڍاڪا شهر ۾ عبادتگاهن جي فهرست]]
* [[سڀ کان وڏن شهرن جي فهرست]]
* [[ايشيا جي ميٽروپوليٽن علائقن جي فهرست]]
* [[پرڏيهي ملازمن لاءِ سڀ کان مهانگن شهرن جي فهرست]]
* [[ايشيا جي شهري ميڙن جي فهرست]]
* [[ميا صاحب ميدان]]
* ''[[منيرواريا ڍاڪا]]''
* [[بنگلاديش جا ضلعا]]
* [[بنگلاديش جا انتظامي ڀاڱا]]
* [[اپ ضلعي]]

==حوالا==
{{حوالا}}

&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==ٻاهريان ڳنڍڻا==

* {{Commons-inline}}
* {{wikivoyage inline|ڍاڪا}}
* [http://www.rajukdhaka.gov.bd/ راڄڌاني ترقياتي اٿارٽي] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170429215814/http://www.rajukdhaka.gov.bd/ |date=29 April 2017 }}
* [http://www.dncc.gov.bd/ ڍاڪا اتر سٽي ڪارپوريشن]
* [http://dhakasouthcity.gov.bd/ ڍاڪا ڏکڻ سٽي ڪارپوريشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230413154959/http://www.dhakasouthcity.gov.bd/ |date=2023-04-13 }}
* [https://web.archive.org/web/20170606045741/http://www.dtcb.gov.bd/ ڍاڪا ٽرانسپورٽ هم آهنگي اٿارٽي]
* [http://www.dmp.gov.bd/ ڍاڪا ميٽروپوليٽن پوليس جي سرڪاري ويب سائيٽ]
* [https://www.britannica.com/place/Dhaka برٽانيڪا ۾ ڍاڪا جي تاريخ]

{{Geographic location
 |Centre = ڍاڪا شهر
 |North = [[غازي پور شهر]]
 |Northeast = [[پورباچل نئون شهر]]
 |East = [[روپ گنج اپ ضلعو]]، [[نارائن گنج ضلعو]]
 |Southeast = [[نارائن گنج شهر]]
 |South = [[ڪيرانی گنج اپ ضلعو]]، [[ڍاڪا ضلعو]]
 |Southwest = [[ڪيرانی گنج اپ ضلعو]]، [[ڍاڪا ضلعو]]
 |West = [[ساوار اپ ضلعو]]، [[ڍاڪا ضلعو]]
 |Northwest = [[ساوار اپ ضلعو]]، [[ڍاڪا ضلعو]]
}}
{{Dhaka}}
{{Navboxes
|title = ڍاڪا سان لاڳاپيل مضمون
|list =
{{Dhakaplaces}}
{{Bangladesh cities}}
{{List of Asian capitals by region|state=collapsed}}
{{World's most populated urban areas}}
{{Megacities}}
}}
{{Subject bar |book= |portal2=جاگرافي |portal3=بنگلاديش |portal4=ايشيا |commons=yes |n=yes |n-search=Category:Dhaka |wikt=yes |b=yes |q=yes |s=yes |v=yes |voy=yes |d=yes }}
{{Authority control}}

[[زمرو:ڍاڪا| ]]
[[زمرو:ايشيا جا گاديءَ وارا شهر]]
[[زمرو:ڍاڪا ڀاڱي ۾ آباديءَ وارا هنڌ]]
[[زمرو:بنگلاديش جا شهر]]
[[زمرو:وڊيو ڪلپن وارا مضمون]]
[[زمرو:17هين صديءَ جون قائم ٿيل وسنديون]]
[[زمرو:بنگال جون گاديون]]
[[زمرو:1608ع ۾ قائم ٿيل آباديءَ وارا هنڌ]]
[[زمرو:ميگا شهر]]
[[زمرو:ڍاڪا شهر]]
[[زمرو:بنگلاديش]]
[[زمرو:ڍاڪا ڊويزن]]
[[زمرو:وڏا شهر]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون]]
[[زمرو:بنگله ديش ۾ شهر]]
[[زمرو:ڍاڪا ڊويزن جا شهر]]
[[زمرو:بنگلاديش جا بندرگاهه وارا شهر]]</text>
      <sha1>nbm424gi5r23rqqpxa4rdh1unmvo2eb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فرانسيسي انقلاب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35653</id>
    <revision>
      <id>409374</id>
      <parentid>251587</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T18:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4449" sha1="37puazlyfrdzvfb06n7jjfxxwmsek6v" xml:space="preserve">[[File:Prise de la Bastille.jpg|thumb|اقتحام سجن الباستيل في 14 يوليو 1789]]
'''فرانسيسي انقلاب''' (فرانسيسي: French Revolution) يا فرانسيسي انقلاب يا 1789ع ۾ [[فرانس]] م ايندڙ انقلاب جو دُنيا جي سياسي تاريخ تي وڏو اثر آهي. هن انقلاب دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ آزادي، برابريءَ ۽ ڀائيچاري جو سبق ڏنو. هن انقلاب فرانس تي صدين کان قابض آمراڻي بادشاهت، ظالم ڪليسا ۽ ملڪ جي وسيلن تي ڄورون بڻيل امير طبقي جي چيلهه چٻي ڪري ڇڏي ۽ يورپ ۽ دنيا کي عوامي انقلاب سان سڃاڻپ ڪرائي. اُن انقلاب، وراثت ۽ قبضن وارا هٿڪنڊا ڪتب آڻي اقتدار سنڀالڻ بدران روشن خيالي، شهري خدمتن ۽ فطري حقن جي حفاظت وارن تصورن هيٺ جمهوري بُنيادن تي سرڪار قائم ڪرڻ جو درس ڏنو. انقلاب جي شروعات ڏاڍ سان ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ بادشاهي ڪُٽنب ۽ امير طبقو عوام جي ڪاوڙ جو شڪار ٿيو ۽ ٽن صدين کان مُلڪ تي راڄ ڪندڙ بوربن بادشاهت جو خاتمو آيو. رستن تي نڪري آيل عام فرانسيسين ۽ مُلڪ جي روشن خيال مساوات ۽ آجپو چاهيندڙ طبقي ڏسندي ئي ڏسندي جاگيردار طبقي ۽ پادرين جي سرداريءَ جو خاتمو آڻي ڇڏيو. انقلاب جي شروعات مئي 1789ع تي فرانس جي اشرافن ، پادرين ۽ عوام جي نمائندن تي ٻڌل مشاورتي مجلس Estate Generale جي اجلاس کان شروع ٿي. جنهن ۾ بادشاهي راڄ کان بغاوت جو اعلان ڪندي انقلابين جون ۾ ”ٽينس ڪورٽ“ ۾ پنهنجو اجلاس سڏائي نئين جوڙيل عوامي پارليامينٽ ( Third Estate) جو اعلان ڪيو ۽ 14 جولاءِ تي ”باس تيلي“ جي قيد خاني (Bastille Prison) تي حملو ڪري ”انساني ۽ شهري حقن جو پڌرنامو“ منظور ڪيو. آگسٽ 1789ع ۾ مشهور ”ورسيلز“ جي محل تي عوامي حملو ٿيو ۽ 1792ع ۾ فرانس کي ”رعيتي راڄ“ قرار ڏيندي، مُلڪ جي آخري بادشاهه لوئي سورهين کي (1793ع) ۾ ”دهشت جي حڪمرانيءَ“ (Region of Terror) دوران قتل ڪيو ويو. مُختلف انقلابي ڌڙن جي هٿ ۾ اقتدار اچڻ سان مُلڪ ۾ وڏي رتو ڇاڻ ٿي ۽ ترتيبوار رابس پيئر، ’جيڪو بيائي‘ ۽ ’ڊائريڪٽري‘ جي سرشتن تحت هلندڙ حُڪومتن هڪٻئي سميت مُلڪ جي هزارين ماڻهن کي موت جي حوالي ڪيو. اِها وڳوڙي صورتحال ڏهن سالن تائين يعني 1799ع تائين هلي، نيٺ فوجي آمر نئپولين بوناپارٽ اقتدار هٿ ڪري مُلڪ ۾ ٻيهر استحڪام آندو. جديد دُنيا جي آزاد جمهوريت، سيڪيولرزم، آزاد خيالي ۽ انسان دوست حڪومتي سرشتي وارن تصورن جون پاڙون انهيءَ انقلاب ۾ کُتل آهن. هن انقلاب جي اهم سببن ۾ معاشي بدحالي، جنگين ۾ حصو وٺڻ ڪري ٿيل مالي ڏيوالو، بادشاهه ۽ مٿئين طبقي وارن جا اڍنگا خرچ، عوامي وسيلن جي ڦُرلٽ، روشن خيال تحريڪ جا اثر، سماجي، سياسي ۽ معاشي برابريءَ جي خواهش، فرانسيسي مُفڪرن جون تحريرون ۽ آمريڪي انقلاب جا اثر شامل آهن. اهو انقلاب آڻڻ ۾ عظيم فرانسيسي فلسفين روسو، والٽيئر ۽ مانٽيسڪيو جي خيالن جو تمام وڏو ڪردار آهي.&lt;ref&gt;[http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php سنڌي آنلائين ڊڪشنري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630231255/http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php |date=2018-06-30 }} پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]
[[زمرو:تاريخ]]</text>
      <sha1>37puazlyfrdzvfb06n7jjfxxwmsek6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409375</id>
      <parentid>409374</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T18:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5276" sha1="m5flwu758bblfpeafwwjic016pouq24" xml:space="preserve">[[File:Prise de la Bastille.jpg|thumb|اقتحام سجن الباستيل في 14 يوليو 1789]]
'''فرانسيسي انقلاب''' (French Revolution) [[فرانس]] ۾ سياسي ۽ سماجي تبديليءَ جو هڪ دور هو، جنهن جي شروعات 1789ع ۾ ”اسٽيٽس جنرل“ (Estates General) سان ٿي ۽ پڄاڻي 9 نومبر 1799ع تي &quot;18 برومائر&quot; (18 Brumaire) واري بغاوت (يا اقتدار تي قبضي) سان ٿي. هن انقلاب جا ڪيترائي خيال آزاد خيال جمهوريت جا بنيادي اصول سمجهيا وڃن ٿا ۽ ان جون قدر و قيمت اڄ به جديد فرانسيسي سياسي بحثن جو مرڪزي حصو آهن. هي انقلاب سماجي، سياسي ۽ معاشي عنصرن جي ان ميلاپ جو نتيجو هو، جن کي سنڀالڻ ۾ ان وقت جي حڪومت ناڪام ثابت ٿي هئي.

'''فرانسيسي انقلاب''' (فرانسيسي: French Revolution) يا فرانسيسي انقلاب يا 1789ع ۾ [[فرانس]] م ايندڙ انقلاب جو دُنيا جي سياسي تاريخ تي وڏو اثر آهي. هن انقلاب دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ آزادي، برابريءَ ۽ ڀائيچاري جو سبق ڏنو. هن انقلاب فرانس تي صدين کان قابض آمراڻي بادشاهت، ظالم ڪليسا ۽ ملڪ جي وسيلن تي ڄورون بڻيل امير طبقي جي چيلهه چٻي ڪري ڇڏي ۽ يورپ ۽ دنيا کي عوامي انقلاب سان سڃاڻپ ڪرائي. اُن انقلاب، وراثت ۽ قبضن وارا هٿڪنڊا ڪتب آڻي اقتدار سنڀالڻ بدران روشن خيالي، شهري خدمتن ۽ فطري حقن جي حفاظت وارن تصورن هيٺ جمهوري بُنيادن تي سرڪار قائم ڪرڻ جو درس ڏنو. انقلاب جي شروعات ڏاڍ سان ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ بادشاهي ڪُٽنب ۽ امير طبقو عوام جي ڪاوڙ جو شڪار ٿيو ۽ ٽن صدين کان مُلڪ تي راڄ ڪندڙ بوربن بادشاهت جو خاتمو آيو. رستن تي نڪري آيل عام فرانسيسين ۽ مُلڪ جي روشن خيال مساوات ۽ آجپو چاهيندڙ طبقي ڏسندي ئي ڏسندي جاگيردار طبقي ۽ پادرين جي سرداريءَ جو خاتمو آڻي ڇڏيو. انقلاب جي شروعات مئي 1789ع تي فرانس جي اشرافن ، پادرين ۽ عوام جي نمائندن تي ٻڌل مشاورتي مجلس Estate Generale جي اجلاس کان شروع ٿي. جنهن ۾ بادشاهي راڄ کان بغاوت جو اعلان ڪندي انقلابين جون ۾ ”ٽينس ڪورٽ“ ۾ پنهنجو اجلاس سڏائي نئين جوڙيل عوامي پارليامينٽ ( Third Estate) جو اعلان ڪيو ۽ 14 جولاءِ تي ”باس تيلي“ جي قيد خاني (Bastille Prison) تي حملو ڪري ”انساني ۽ شهري حقن جو پڌرنامو“ منظور ڪيو. آگسٽ 1789ع ۾ مشهور ”ورسيلز“ جي محل تي عوامي حملو ٿيو ۽ 1792ع ۾ فرانس کي ”رعيتي راڄ“ قرار ڏيندي، مُلڪ جي آخري بادشاهه لوئي سورهين کي (1793ع) ۾ ”دهشت جي حڪمرانيءَ“ (Region of Terror) دوران قتل ڪيو ويو. مُختلف انقلابي ڌڙن جي هٿ ۾ اقتدار اچڻ سان مُلڪ ۾ وڏي رتو ڇاڻ ٿي ۽ ترتيبوار رابس پيئر، ’جيڪو بيائي‘ ۽ ’ڊائريڪٽري‘ جي سرشتن تحت هلندڙ حُڪومتن هڪٻئي سميت مُلڪ جي هزارين ماڻهن کي موت جي حوالي ڪيو. اِها وڳوڙي صورتحال ڏهن سالن تائين يعني 1799ع تائين هلي، نيٺ فوجي آمر نئپولين بوناپارٽ اقتدار هٿ ڪري مُلڪ ۾ ٻيهر استحڪام آندو. جديد دُنيا جي آزاد جمهوريت، سيڪيولرزم، آزاد خيالي ۽ انسان دوست حڪومتي سرشتي وارن تصورن جون پاڙون انهيءَ انقلاب ۾ کُتل آهن. هن انقلاب جي اهم سببن ۾ معاشي بدحالي، جنگين ۾ حصو وٺڻ ڪري ٿيل مالي ڏيوالو، بادشاهه ۽ مٿئين طبقي وارن جا اڍنگا خرچ، عوامي وسيلن جي ڦُرلٽ، روشن خيال تحريڪ جا اثر، سماجي، سياسي ۽ معاشي برابريءَ جي خواهش، فرانسيسي مُفڪرن جون تحريرون ۽ آمريڪي انقلاب جا اثر شامل آهن. اهو انقلاب آڻڻ ۾ عظيم فرانسيسي فلسفين روسو، والٽيئر ۽ مانٽيسڪيو جي خيالن جو تمام وڏو ڪردار آهي.&lt;ref&gt;[http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php سنڌي آنلائين ڊڪشنري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630231255/http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php |date=2018-06-30 }} پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]
[[زمرو:تاريخ]]</text>
      <sha1>m5flwu758bblfpeafwwjic016pouq24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409376</id>
      <parentid>409375</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T18:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8477" sha1="0wlavhq778ma0rlv2pxg2kiqv713vfx" xml:space="preserve">[[File:Prise de la Bastille.jpg|thumb|باسٽيل قلعي تي حملو - 14 جولاءِ 1789ع]]
'''فرانسيسي انقلاب''' (French Revolution) [[فرانس]] ۾ سياسي ۽ سماجي تبديليءَ جو هڪ دور هو، جنهن جي شروعات 1789ع ۾ ”اسٽيٽس جنرل“ (Estates General) سان ٿي ۽ پڄاڻي 9 نومبر 1799ع تي &quot;18 برومائر&quot; (18 Brumaire) واري بغاوت (يا اقتدار تي قبضي) سان ٿي. هن انقلاب جا ڪيترائي خيال آزاد خيال جمهوريت جا بنيادي اصول سمجهيا وڃن ٿا ۽ ان جون قدر و قيمت اڄ به جديد فرانسيسي سياسي بحثن جو مرڪزي حصو آهن. هي انقلاب سماجي، سياسي ۽ معاشي عنصرن جي ان ميلاپ جو نتيجو هو، جن کي سنڀالڻ ۾ ان وقت جي حڪومت ناڪام ثابت ٿي هئي.

مالياتي بحران ۽ وڏي پيماني تي سماجي پريشانين جي نتيجي ۾ مئي &lt;small&gt;1789&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;اسٽيٽس جنرل&quot; (&lt;small&gt;Estates&lt;/small&gt; &lt;small&gt;General&lt;/small&gt;) جو اجلاس گهرايو ويو, جيڪو &lt;small&gt;1614&lt;/small&gt;ع کانپوءِ پهريون اجلاس هو. &quot;ٿرڊ اسٽيٽ&quot; (عوامي طبقي) جي نمائندن پاڻ کي الڳ ڪري ورتو ۽ جون ۾ &quot;نيشنل اسيمبلي&quot; جي نالي سان نئين سر تنظيم ٺاهي. 14 جولاءِ تي پيرس ۾ باسٽيل قلعي تي حملي کان پوءِ اسيمبلي پاران ڪيترائي بنيادي ۽ انقلابي قدم کنيا ويا، جن ۾ جاگيرداري نظام جو خاتمو، فرانس ۾ ڪيٿولڪ چرچ تي رياستي ڪنٽرول ۽ ”انسان ۽ شهري جي حقن جو منشور“ جاري ڪرڻ شامل هئا. 

ايندڙ ٽن سالن دوران سياسي اختيار حاصل ڪرڻ جي جدوجهد جو غلبو رهيو. جون 1791ع ۾ بادشاهه لوئي سورهين جي &quot;وارينئ&quot; (&lt;small&gt;Varennes&lt;/small&gt;) ڏانهن فرار ٿيڻ جي ڪوشش بادشاهت جي ساک کي وڌيڪ نقصان پهچايو؛ ان کان علاوه اپريل &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع ۾ فرانسيسي انقلابي جنگين جي شروعات کان پوءِ فوجي شڪستن جي نتيجي ۾ &lt;small&gt;10&lt;/small&gt; آگست &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع تي بغاوت ٿي. ان جي نتيجي ۾ سيپٽمبر ۾ بادشاهت جي جاءِ تي &quot;فرانسيسي پهرين جمهوريه&quot; قائم ٿي ۽ ان کان پوءِ جنوري &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ خود لوئي سورهين کي موت جي سزا ڏني وئي. 

جون &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ هڪ ٻي بغاوت کان پوءِ آئين کي معطل ڪيو ويو، ۽ سياسي اختيار &quot;نيشنل ڪنوينشن&quot; کان منتقل ٿي 'ڪميٽي آف پبلڪ سيفٽي' (عوامي تحفظ واري ڪميٽي) جي حوالي ٿي ويا, جنهن تي ميڪسيميليان روبس پيئر جي اڳواڻي ۾ انتهاپسند &quot;جيڪوبنز&quot; جو غلبو هو. &quot;انقلابي ٽربيونل&quot; پاران تقريبن 16 هزار ماڻهن کي سزائون ٻڌايون ويون ۽ &quot;دهشت جي دور&quot; (&lt;small&gt;Reign of Terror&lt;/small&gt;) دوران انهن کي موت جي سزا ڏني وئي؛ هي دور جولاءِ &lt;small&gt;1794&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;ٿرميڊورين ري ايڪشن&quot; (&lt;small&gt;Thermidorian&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Reaction&lt;/small&gt;) سان ختم ٿيو. ٻاهرين خطرن ۽ اندروني مخالفت سبب ڪمزور ٿيڻ کان پوءِ، نومبر &lt;small&gt;1795&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پبلڪ سيفٽي جي ڪميٽي&quot; جي جاءِ تي ”ڊائريڪٽري“ (&lt;small&gt;Directory&lt;/small&gt;) قائم ڪئي وئي. ان جي غير مستحڪم حڪومت جو خاتمو &lt;small&gt;1799&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; برومائر&quot; (&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Brumaire&lt;/small&gt;) واري بغاوت ۽ &quot;قونصليٽ&quot; جي قيام سان ٿيو، جنهن ۾ [[نئپولين بوناپارٽ|نيپولين بونا پارٽ]] &quot;پهريون ڪانصل&quot; بڻيو. 

== سبب ==
'''فرانسيسي انقلاب''' (فرانسيسي: French Revolution) يا فرانسيسي انقلاب يا 1789ع ۾ [[فرانس]] م ايندڙ انقلاب جو دُنيا جي سياسي تاريخ تي وڏو اثر آهي. هن انقلاب دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ آزادي، برابريءَ ۽ ڀائيچاري جو سبق ڏنو. هن انقلاب فرانس تي صدين کان قابض آمراڻي بادشاهت، ظالم ڪليسا ۽ ملڪ جي وسيلن تي ڄورون بڻيل امير طبقي جي چيلهه چٻي ڪري ڇڏي ۽ يورپ ۽ دنيا کي عوامي انقلاب سان سڃاڻپ ڪرائي. اُن انقلاب، وراثت ۽ قبضن وارا هٿڪنڊا ڪتب آڻي اقتدار سنڀالڻ بدران روشن خيالي، شهري خدمتن ۽ فطري حقن جي حفاظت وارن تصورن هيٺ جمهوري بُنيادن تي سرڪار قائم ڪرڻ جو درس ڏنو. انقلاب جي شروعات ڏاڍ سان ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ بادشاهي ڪُٽنب ۽ امير طبقو عوام جي ڪاوڙ جو شڪار ٿيو ۽ ٽن صدين کان مُلڪ تي راڄ ڪندڙ بوربن بادشاهت جو خاتمو آيو. رستن تي نڪري آيل عام فرانسيسين ۽ مُلڪ جي روشن خيال مساوات ۽ آجپو چاهيندڙ طبقي ڏسندي ئي ڏسندي جاگيردار طبقي ۽ پادرين جي سرداريءَ جو خاتمو آڻي ڇڏيو. انقلاب جي شروعات مئي 1789ع تي فرانس جي اشرافن ، پادرين ۽ عوام جي نمائندن تي ٻڌل مشاورتي مجلس Estate Generale جي اجلاس کان شروع ٿي. جنهن ۾ بادشاهي راڄ کان بغاوت جو اعلان ڪندي انقلابين جون ۾ ”ٽينس ڪورٽ“ ۾ پنهنجو اجلاس سڏائي نئين جوڙيل عوامي پارليامينٽ ( Third Estate) جو اعلان ڪيو ۽ 14 جولاءِ تي ”باس تيلي“ جي قيد خاني (Bastille Prison) تي حملو ڪري ”انساني ۽ شهري حقن جو پڌرنامو“ منظور ڪيو. آگسٽ 1789ع ۾ مشهور ”ورسيلز“ جي محل تي عوامي حملو ٿيو ۽ 1792ع ۾ فرانس کي ”رعيتي راڄ“ قرار ڏيندي، مُلڪ جي آخري بادشاهه لوئي سورهين کي (1793ع) ۾ ”دهشت جي حڪمرانيءَ“ (Region of Terror) دوران قتل ڪيو ويو. مُختلف انقلابي ڌڙن جي هٿ ۾ اقتدار اچڻ سان مُلڪ ۾ وڏي رتو ڇاڻ ٿي ۽ ترتيبوار رابس پيئر، ’جيڪو بيائي‘ ۽ ’ڊائريڪٽري‘ جي سرشتن تحت هلندڙ حُڪومتن هڪٻئي سميت مُلڪ جي هزارين ماڻهن کي موت جي حوالي ڪيو. اِها وڳوڙي صورتحال ڏهن سالن تائين يعني 1799ع تائين هلي، نيٺ فوجي آمر نئپولين بوناپارٽ اقتدار هٿ ڪري مُلڪ ۾ ٻيهر استحڪام آندو. جديد دُنيا جي آزاد جمهوريت، سيڪيولرزم، آزاد خيالي ۽ انسان دوست حڪومتي سرشتي وارن تصورن جون پاڙون انهيءَ انقلاب ۾ کُتل آهن. هن انقلاب جي اهم سببن ۾ معاشي بدحالي، جنگين ۾ حصو وٺڻ ڪري ٿيل مالي ڏيوالو، بادشاهه ۽ مٿئين طبقي وارن جا اڍنگا خرچ، عوامي وسيلن جي ڦُرلٽ، روشن خيال تحريڪ جا اثر، سماجي، سياسي ۽ معاشي برابريءَ جي خواهش، فرانسيسي مُفڪرن جون تحريرون ۽ آمريڪي انقلاب جا اثر شامل آهن. اهو انقلاب آڻڻ ۾ عظيم فرانسيسي فلسفين روسو، والٽيئر ۽ مانٽيسڪيو جي خيالن جو تمام وڏو ڪردار آهي.&lt;ref&gt;[http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php سنڌي آنلائين ڊڪشنري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630231255/http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php |date=2018-06-30 }} پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]
[[زمرو:تاريخ]]</text>
      <sha1>0wlavhq778ma0rlv2pxg2kiqv713vfx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409377</id>
      <parentid>409376</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T18:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* مزید دیکھیے */</comment>
      <origin>409377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9668" sha1="ha5eccmca4j51kp2qpab4t53yeholny" xml:space="preserve">[[File:Prise de la Bastille.jpg|thumb|باسٽيل قلعي تي حملو - 14 جولاءِ 1789ع]]
'''فرانسيسي انقلاب''' (French Revolution) [[فرانس]] ۾ سياسي ۽ سماجي تبديليءَ جو هڪ دور هو، جنهن جي شروعات 1789ع ۾ ”اسٽيٽس جنرل“ (Estates General) سان ٿي ۽ پڄاڻي 9 نومبر 1799ع تي &quot;18 برومائر&quot; (18 Brumaire) واري بغاوت (يا اقتدار تي قبضي) سان ٿي. هن انقلاب جا ڪيترائي خيال آزاد خيال جمهوريت جا بنيادي اصول سمجهيا وڃن ٿا ۽ ان جون قدر و قيمت اڄ به جديد فرانسيسي سياسي بحثن جو مرڪزي حصو آهن. هي انقلاب سماجي، سياسي ۽ معاشي عنصرن جي ان ميلاپ جو نتيجو هو، جن کي سنڀالڻ ۾ ان وقت جي حڪومت ناڪام ثابت ٿي هئي.

مالياتي بحران ۽ وڏي پيماني تي سماجي پريشانين جي نتيجي ۾ مئي &lt;small&gt;1789&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;اسٽيٽس جنرل&quot; (&lt;small&gt;Estates&lt;/small&gt; &lt;small&gt;General&lt;/small&gt;) جو اجلاس گهرايو ويو, جيڪو &lt;small&gt;1614&lt;/small&gt;ع کانپوءِ پهريون اجلاس هو. &quot;ٿرڊ اسٽيٽ&quot; (عوامي طبقي) جي نمائندن پاڻ کي الڳ ڪري ورتو ۽ جون ۾ &quot;نيشنل اسيمبلي&quot; جي نالي سان نئين سر تنظيم ٺاهي. 14 جولاءِ تي پيرس ۾ باسٽيل قلعي تي حملي کان پوءِ اسيمبلي پاران ڪيترائي بنيادي ۽ انقلابي قدم کنيا ويا، جن ۾ جاگيرداري نظام جو خاتمو، فرانس ۾ ڪيٿولڪ چرچ تي رياستي ڪنٽرول ۽ ”انسان ۽ شهري جي حقن جو منشور“ جاري ڪرڻ شامل هئا. 

ايندڙ ٽن سالن دوران سياسي اختيار حاصل ڪرڻ جي جدوجهد جو غلبو رهيو. جون 1791ع ۾ بادشاهه لوئي سورهين جي &quot;وارينئ&quot; (&lt;small&gt;Varennes&lt;/small&gt;) ڏانهن فرار ٿيڻ جي ڪوشش بادشاهت جي ساک کي وڌيڪ نقصان پهچايو؛ ان کان علاوه اپريل &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع ۾ فرانسيسي انقلابي جنگين جي شروعات کان پوءِ فوجي شڪستن جي نتيجي ۾ &lt;small&gt;10&lt;/small&gt; آگست &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع تي بغاوت ٿي. ان جي نتيجي ۾ سيپٽمبر ۾ بادشاهت جي جاءِ تي &quot;فرانسيسي پهرين جمهوريه&quot; قائم ٿي ۽ ان کان پوءِ جنوري &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ خود لوئي سورهين کي موت جي سزا ڏني وئي. 

جون &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ هڪ ٻي بغاوت کان پوءِ آئين کي معطل ڪيو ويو، ۽ سياسي اختيار &quot;نيشنل ڪنوينشن&quot; کان منتقل ٿي 'ڪميٽي آف پبلڪ سيفٽي' (عوامي تحفظ واري ڪميٽي) جي حوالي ٿي ويا, جنهن تي ميڪسيميليان روبس پيئر جي اڳواڻي ۾ انتهاپسند &quot;جيڪوبنز&quot; جو غلبو هو. &quot;انقلابي ٽربيونل&quot; پاران تقريبن 16 هزار ماڻهن کي سزائون ٻڌايون ويون ۽ &quot;دهشت جي دور&quot; (&lt;small&gt;Reign of Terror&lt;/small&gt;) دوران انهن کي موت جي سزا ڏني وئي؛ هي دور جولاءِ &lt;small&gt;1794&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;ٿرميڊورين ري ايڪشن&quot; (&lt;small&gt;Thermidorian&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Reaction&lt;/small&gt;) سان ختم ٿيو. ٻاهرين خطرن ۽ اندروني مخالفت سبب ڪمزور ٿيڻ کان پوءِ، نومبر &lt;small&gt;1795&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پبلڪ سيفٽي جي ڪميٽي&quot; جي جاءِ تي ”ڊائريڪٽري“ (&lt;small&gt;Directory&lt;/small&gt;) قائم ڪئي وئي. ان جي غير مستحڪم حڪومت جو خاتمو &lt;small&gt;1799&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; برومائر&quot; (&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Brumaire&lt;/small&gt;) واري بغاوت ۽ &quot;قونصليٽ&quot; جي قيام سان ٿيو، جنهن ۾ [[نئپولين بوناپارٽ|نيپولين بونا پارٽ]] &quot;پهريون ڪانصل&quot; بڻيو. 

== سبب ==
'''فرانسيسي انقلاب''' (فرانسيسي: French Revolution) يا فرانسيسي انقلاب يا 1789ع ۾ [[فرانس]] م ايندڙ انقلاب جو دُنيا جي سياسي تاريخ تي وڏو اثر آهي. هن انقلاب دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ آزادي، برابريءَ ۽ ڀائيچاري جو سبق ڏنو. هن انقلاب فرانس تي صدين کان قابض آمراڻي بادشاهت، ظالم ڪليسا ۽ ملڪ جي وسيلن تي ڄورون بڻيل امير طبقي جي چيلهه چٻي ڪري ڇڏي ۽ يورپ ۽ دنيا کي عوامي انقلاب سان سڃاڻپ ڪرائي. اُن انقلاب، وراثت ۽ قبضن وارا هٿڪنڊا ڪتب آڻي اقتدار سنڀالڻ بدران روشن خيالي، شهري خدمتن ۽ فطري حقن جي حفاظت وارن تصورن هيٺ جمهوري بُنيادن تي سرڪار قائم ڪرڻ جو درس ڏنو. انقلاب جي شروعات ڏاڍ سان ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ بادشاهي ڪُٽنب ۽ امير طبقو عوام جي ڪاوڙ جو شڪار ٿيو ۽ ٽن صدين کان مُلڪ تي راڄ ڪندڙ بوربن بادشاهت جو خاتمو آيو. رستن تي نڪري آيل عام فرانسيسين ۽ مُلڪ جي روشن خيال مساوات ۽ آجپو چاهيندڙ طبقي ڏسندي ئي ڏسندي جاگيردار طبقي ۽ پادرين جي سرداريءَ جو خاتمو آڻي ڇڏيو. انقلاب جي شروعات مئي 1789ع تي فرانس جي اشرافن ، پادرين ۽ عوام جي نمائندن تي ٻڌل مشاورتي مجلس Estate Generale جي اجلاس کان شروع ٿي. جنهن ۾ بادشاهي راڄ کان بغاوت جو اعلان ڪندي انقلابين جون ۾ ”ٽينس ڪورٽ“ ۾ پنهنجو اجلاس سڏائي نئين جوڙيل عوامي پارليامينٽ ( Third Estate) جو اعلان ڪيو ۽ 14 جولاءِ تي ”باس تيلي“ جي قيد خاني (Bastille Prison) تي حملو ڪري ”انساني ۽ شهري حقن جو پڌرنامو“ منظور ڪيو. آگسٽ 1789ع ۾ مشهور ”ورسيلز“ جي محل تي عوامي حملو ٿيو ۽ 1792ع ۾ فرانس کي ”رعيتي راڄ“ قرار ڏيندي، مُلڪ جي آخري بادشاهه لوئي سورهين کي (1793ع) ۾ ”دهشت جي حڪمرانيءَ“ (Region of Terror) دوران قتل ڪيو ويو. مُختلف انقلابي ڌڙن جي هٿ ۾ اقتدار اچڻ سان مُلڪ ۾ وڏي رتو ڇاڻ ٿي ۽ ترتيبوار رابس پيئر، ’جيڪو بيائي‘ ۽ ’ڊائريڪٽري‘ جي سرشتن تحت هلندڙ حُڪومتن هڪٻئي سميت مُلڪ جي هزارين ماڻهن کي موت جي حوالي ڪيو. اِها وڳوڙي صورتحال ڏهن سالن تائين يعني 1799ع تائين هلي، نيٺ فوجي آمر نئپولين بوناپارٽ اقتدار هٿ ڪري مُلڪ ۾ ٻيهر استحڪام آندو. جديد دُنيا جي آزاد جمهوريت، سيڪيولرزم، آزاد خيالي ۽ انسان دوست حڪومتي سرشتي وارن تصورن جون پاڙون انهيءَ انقلاب ۾ کُتل آهن. هن انقلاب جي اهم سببن ۾ معاشي بدحالي، جنگين ۾ حصو وٺڻ ڪري ٿيل مالي ڏيوالو، بادشاهه ۽ مٿئين طبقي وارن جا اڍنگا خرچ، عوامي وسيلن جي ڦُرلٽ، روشن خيال تحريڪ جا اثر، سماجي، سياسي ۽ معاشي برابريءَ جي خواهش، فرانسيسي مُفڪرن جون تحريرون ۽ آمريڪي انقلاب جا اثر شامل آهن. اهو انقلاب آڻڻ ۾ عظيم فرانسيسي فلسفين روسو، والٽيئر ۽ مانٽيسڪيو جي خيالن جو تمام وڏو ڪردار آهي.&lt;ref&gt;[http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php سنڌي آنلائين ڊڪشنري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630231255/http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php |date=2018-06-30 }} پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد&lt;/ref&gt;

==مزید دیکھیے==
* [[انقلاب روس]]
* [[ایسگناٹ]]
* [[فرانس کا تاوان جنگ 1871]]
* [[لوزیانا کی خرید و فروخت]]
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]
[[زمرو:تاريخ]]
[[زمرہ:انقلاب فرانس| ]]
[[زمرہ:1789ء کے تنازعات]]
[[زمرہ:1790ء کے تنازعات]]
[[زمرہ:1791ء کے تنازعات]]
[[زمرہ:1792ء کے تنازعات]]
[[زمرہ:انقلاب]]
[[زمرہ:اٹھارویں صدی کی بغاوتیں]]
[[زمرہ:اٹھارویں صدی کے انقلابات]]
[[زمرہ:جدید تاریخ فرانس]]
[[زمرہ:فرانس میں جمہوریت پسندی]]
[[زمرہ:ویکی ڈیٹا سے مختلف مختصر وضاحت]]
[[زمرہ:فرانس میں 1790ء کی دہائی]]
[[زمرہ:فرانس میں 1789ء]]
[[زمرہ:جمہوریت سازی]]
[[زمرہ:انقلابات]]
[[زمرہ:سماجی تحریکیں]]
[[زمرہ:1789ء میں سیاست]]
[[زمرہ:1793ء کے تنازعات]]
[[زمرہ:1794ء کے تنازعات]]
[[زمرہ:1795ء کے تنازعات]]
[[زمرہ:1796ء کے تنازعات]]
[[زمرہ:1797ء کے تنازعات]]
[[زمرہ:1798ء کے تنازعات]]
[[زمرہ:1799ء کے تنازعات]]</text>
      <sha1>ha5eccmca4j51kp2qpab4t53yeholny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409378</id>
      <parentid>409377</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T19:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>409378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10316" sha1="9w39ld2fcij1rdubb3cmdtp1pxekszg" xml:space="preserve">[[File:Prise de la Bastille.jpg|thumb|باسٽيل قلعي تي حملو - 14 جولاءِ 1789ع]]
'''فرانسيسي انقلاب''' (French Revolution) [[فرانس]] ۾ سياسي ۽ سماجي تبديليءَ جو هڪ دور هو، جنهن جي شروعات 1789ع ۾ ”اسٽيٽس جنرل“ (Estates General) سان ٿي ۽ پڄاڻي 9 نومبر 1799ع تي &quot;18 برومائر&quot; (18 Brumaire) واري بغاوت (يا اقتدار تي قبضي) سان ٿي. هن انقلاب جا ڪيترائي خيال آزاد خيال جمهوريت جا بنيادي اصول سمجهيا وڃن ٿا ۽ ان جون قدر و قيمت اڄ به جديد فرانسيسي سياسي بحثن جو مرڪزي حصو آهن. هي انقلاب سماجي، سياسي ۽ معاشي عنصرن جي ان ميلاپ جو نتيجو هو، جن کي سنڀالڻ ۾ ان وقت جي حڪومت ناڪام ثابت ٿي هئي.

مالياتي بحران ۽ وڏي پيماني تي سماجي پريشانين جي نتيجي ۾ مئي &lt;small&gt;1789&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;اسٽيٽس جنرل&quot; (&lt;small&gt;Estates&lt;/small&gt; &lt;small&gt;General&lt;/small&gt;) جو اجلاس گهرايو ويو, جيڪو &lt;small&gt;1614&lt;/small&gt;ع کانپوءِ پهريون اجلاس هو. &quot;ٿرڊ اسٽيٽ&quot; (عوامي طبقي) جي نمائندن پاڻ کي الڳ ڪري ورتو ۽ جون ۾ &quot;نيشنل اسيمبلي&quot; جي نالي سان نئين سر تنظيم ٺاهي. 14 جولاءِ تي پيرس ۾ باسٽيل قلعي تي حملي کان پوءِ اسيمبلي پاران ڪيترائي بنيادي ۽ انقلابي قدم کنيا ويا، جن ۾ جاگيرداري نظام جو خاتمو، فرانس ۾ ڪيٿولڪ چرچ تي رياستي ڪنٽرول ۽ ”انسان ۽ شهري جي حقن جو منشور“ جاري ڪرڻ شامل هئا. 

ايندڙ ٽن سالن دوران سياسي اختيار حاصل ڪرڻ جي جدوجهد جو غلبو رهيو. جون 1791ع ۾ بادشاهه لوئي سورهين جي &quot;وارينئ&quot; (&lt;small&gt;Varennes&lt;/small&gt;) ڏانهن فرار ٿيڻ جي ڪوشش بادشاهت جي ساک کي وڌيڪ نقصان پهچايو؛ ان کان علاوه اپريل &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع ۾ فرانسيسي انقلابي جنگين جي شروعات کان پوءِ فوجي شڪستن جي نتيجي ۾ &lt;small&gt;10&lt;/small&gt; آگست &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع تي بغاوت ٿي. ان جي نتيجي ۾ سيپٽمبر ۾ بادشاهت جي جاءِ تي &quot;فرانسيسي پهرين جمهوريه&quot; قائم ٿي ۽ ان کان پوءِ جنوري &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ خود لوئي سورهين کي موت جي سزا ڏني وئي. 

جون &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ هڪ ٻي بغاوت کان پوءِ آئين کي معطل ڪيو ويو، ۽ سياسي اختيار &quot;نيشنل ڪنوينشن&quot; کان منتقل ٿي 'ڪميٽي آف پبلڪ سيفٽي' (عوامي تحفظ واري ڪميٽي) جي حوالي ٿي ويا, جنهن تي ميڪسيميليان روبس پيئر جي اڳواڻي ۾ انتهاپسند &quot;جيڪوبنز&quot; جو غلبو هو. &quot;انقلابي ٽربيونل&quot; پاران تقريبن 16 هزار ماڻهن کي سزائون ٻڌايون ويون ۽ &quot;دهشت جي دور&quot; (&lt;small&gt;Reign of Terror&lt;/small&gt;) دوران انهن کي موت جي سزا ڏني وئي؛ هي دور جولاءِ &lt;small&gt;1794&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;ٿرميڊورين ري ايڪشن&quot; (&lt;small&gt;Thermidorian&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Reaction&lt;/small&gt;) سان ختم ٿيو. ٻاهرين خطرن ۽ اندروني مخالفت سبب ڪمزور ٿيڻ کان پوءِ، نومبر &lt;small&gt;1795&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پبلڪ سيفٽي جي ڪميٽي&quot; جي جاءِ تي ”ڊائريڪٽري“ (&lt;small&gt;Directory&lt;/small&gt;) قائم ڪئي وئي. ان جي غير مستحڪم حڪومت جو خاتمو &lt;small&gt;1799&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; برومائر&quot; (&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Brumaire&lt;/small&gt;) واري بغاوت ۽ &quot;قونصليٽ&quot; جي قيام سان ٿيو، جنهن ۾ [[نئپولين بوناپارٽ|نيپولين بونا پارٽ]] &quot;پهريون ڪانصل&quot; بڻيو. 

== سبب ==
'''فرانسيسي انقلاب''' (فرانسيسي: French Revolution) يا فرانسيسي انقلاب يا 1789ع ۾ [[فرانس]] م ايندڙ انقلاب جو دُنيا جي سياسي تاريخ تي وڏو اثر آهي. هن انقلاب دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ آزادي، برابريءَ ۽ ڀائيچاري جو سبق ڏنو. هن انقلاب فرانس تي صدين کان قابض آمراڻي بادشاهت، ظالم ڪليسا ۽ ملڪ جي وسيلن تي ڄورون بڻيل امير طبقي جي چيلهه چٻي ڪري ڇڏي ۽ يورپ ۽ دنيا کي عوامي انقلاب سان سڃاڻپ ڪرائي. اُن انقلاب، وراثت ۽ قبضن وارا هٿڪنڊا ڪتب آڻي اقتدار سنڀالڻ بدران روشن خيالي، شهري خدمتن ۽ فطري حقن جي حفاظت وارن تصورن هيٺ جمهوري بُنيادن تي سرڪار قائم ڪرڻ جو درس ڏنو. انقلاب جي شروعات ڏاڍ سان ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ بادشاهي ڪُٽنب ۽ امير طبقو عوام جي ڪاوڙ جو شڪار ٿيو ۽ ٽن صدين کان مُلڪ تي راڄ ڪندڙ بوربن بادشاهت جو خاتمو آيو. رستن تي نڪري آيل عام فرانسيسين ۽ مُلڪ جي روشن خيال مساوات ۽ آجپو چاهيندڙ طبقي ڏسندي ئي ڏسندي جاگيردار طبقي ۽ پادرين جي سرداريءَ جو خاتمو آڻي ڇڏيو. انقلاب جي شروعات مئي 1789ع تي فرانس جي اشرافن ، پادرين ۽ عوام جي نمائندن تي ٻڌل مشاورتي مجلس Estate Generale جي اجلاس کان شروع ٿي. جنهن ۾ بادشاهي راڄ کان بغاوت جو اعلان ڪندي انقلابين جون ۾ ”ٽينس ڪورٽ“ ۾ پنهنجو اجلاس سڏائي نئين جوڙيل عوامي پارليامينٽ ( Third Estate) جو اعلان ڪيو ۽ 14 جولاءِ تي ”باس تيلي“ جي قيد خاني (Bastille Prison) تي حملو ڪري ”انساني ۽ شهري حقن جو پڌرنامو“ منظور ڪيو. آگسٽ 1789ع ۾ مشهور ”ورسيلز“ جي محل تي عوامي حملو ٿيو ۽ 1792ع ۾ فرانس کي ”رعيتي راڄ“ قرار ڏيندي، مُلڪ جي آخري بادشاهه لوئي سورهين کي (1793ع) ۾ ”دهشت جي حڪمرانيءَ“ (Region of Terror) دوران قتل ڪيو ويو. مُختلف انقلابي ڌڙن جي هٿ ۾ اقتدار اچڻ سان مُلڪ ۾ وڏي رتو ڇاڻ ٿي ۽ ترتيبوار رابس پيئر، ’جيڪو بيائي‘ ۽ ’ڊائريڪٽري‘ جي سرشتن تحت هلندڙ حُڪومتن هڪٻئي سميت مُلڪ جي هزارين ماڻهن کي موت جي حوالي ڪيو. اِها وڳوڙي صورتحال ڏهن سالن تائين يعني 1799ع تائين هلي، نيٺ فوجي آمر نئپولين بوناپارٽ اقتدار هٿ ڪري مُلڪ ۾ ٻيهر استحڪام آندو. جديد دُنيا جي آزاد جمهوريت، سيڪيولرزم، آزاد خيالي ۽ انسان دوست حڪومتي سرشتي وارن تصورن جون پاڙون انهيءَ انقلاب ۾ کُتل آهن. هن انقلاب جي اهم سببن ۾ معاشي بدحالي، جنگين ۾ حصو وٺڻ ڪري ٿيل مالي ڏيوالو، بادشاهه ۽ مٿئين طبقي وارن جا اڍنگا خرچ، عوامي وسيلن جي ڦُرلٽ، روشن خيال تحريڪ جا اثر، سماجي، سياسي ۽ معاشي برابريءَ جي خواهش، فرانسيسي مُفڪرن جون تحريرون ۽ آمريڪي انقلاب جا اثر شامل آهن. اهو انقلاب آڻڻ ۾ عظيم فرانسيسي فلسفين روسو، والٽيئر ۽ مانٽيسڪيو جي خيالن جو تمام وڏو ڪردار آهي.&lt;ref&gt;[http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php سنڌي آنلائين ڊڪشنري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630231255/http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php |date=2018-06-30 }} پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد&lt;/ref&gt;

==مزید دیکھیے==
* [[انقلاب روس]]
* [[ایسگناٹ]]
* [[فرانس کا تاوان جنگ 1871]]
* [[لوزیانا کی خرید و فروخت]]
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:فرانسيسي انقلاب|فرانسيسي انقلاب]]
[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:18هين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:18هين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 
[[زمرو:جمهوريت سازي]] 
[[زمرو:سماجي تحريڪون]] 
[[زمرو:سياست ۾ 1789ع]] 
[[زمرو:فرانس ۾ جمهوريت پسندي]] 
[[زمرو:1789ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1790ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1791ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1792ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1793ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1794ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1795ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1796ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1797ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1798ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1799ع جون تڪرارون]]


[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:18هين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:18هين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]
[[زمرو:تاريخ]]
[[زمرو:جديد تاريخ]]
[[زمرو:فرانس جي تاريخ]] 

[[زمرو:تڪرارون]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏهاڪا]]
[[زمرو:سال]]</text>
      <sha1>9w39ld2fcij1rdubb3cmdtp1pxekszg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409379</id>
      <parentid>409378</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T19:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* مزید دیکھیے */</comment>
      <origin>409379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10314" sha1="jp7qcgirma35cyhve9hj5xh5zth6d5f" xml:space="preserve">[[File:Prise de la Bastille.jpg|thumb|باسٽيل قلعي تي حملو - 14 جولاءِ 1789ع]]
'''فرانسيسي انقلاب''' (French Revolution) [[فرانس]] ۾ سياسي ۽ سماجي تبديليءَ جو هڪ دور هو، جنهن جي شروعات 1789ع ۾ ”اسٽيٽس جنرل“ (Estates General) سان ٿي ۽ پڄاڻي 9 نومبر 1799ع تي &quot;18 برومائر&quot; (18 Brumaire) واري بغاوت (يا اقتدار تي قبضي) سان ٿي. هن انقلاب جا ڪيترائي خيال آزاد خيال جمهوريت جا بنيادي اصول سمجهيا وڃن ٿا ۽ ان جون قدر و قيمت اڄ به جديد فرانسيسي سياسي بحثن جو مرڪزي حصو آهن. هي انقلاب سماجي، سياسي ۽ معاشي عنصرن جي ان ميلاپ جو نتيجو هو، جن کي سنڀالڻ ۾ ان وقت جي حڪومت ناڪام ثابت ٿي هئي.

مالياتي بحران ۽ وڏي پيماني تي سماجي پريشانين جي نتيجي ۾ مئي &lt;small&gt;1789&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;اسٽيٽس جنرل&quot; (&lt;small&gt;Estates&lt;/small&gt; &lt;small&gt;General&lt;/small&gt;) جو اجلاس گهرايو ويو, جيڪو &lt;small&gt;1614&lt;/small&gt;ع کانپوءِ پهريون اجلاس هو. &quot;ٿرڊ اسٽيٽ&quot; (عوامي طبقي) جي نمائندن پاڻ کي الڳ ڪري ورتو ۽ جون ۾ &quot;نيشنل اسيمبلي&quot; جي نالي سان نئين سر تنظيم ٺاهي. 14 جولاءِ تي پيرس ۾ باسٽيل قلعي تي حملي کان پوءِ اسيمبلي پاران ڪيترائي بنيادي ۽ انقلابي قدم کنيا ويا، جن ۾ جاگيرداري نظام جو خاتمو، فرانس ۾ ڪيٿولڪ چرچ تي رياستي ڪنٽرول ۽ ”انسان ۽ شهري جي حقن جو منشور“ جاري ڪرڻ شامل هئا. 

ايندڙ ٽن سالن دوران سياسي اختيار حاصل ڪرڻ جي جدوجهد جو غلبو رهيو. جون 1791ع ۾ بادشاهه لوئي سورهين جي &quot;وارينئ&quot; (&lt;small&gt;Varennes&lt;/small&gt;) ڏانهن فرار ٿيڻ جي ڪوشش بادشاهت جي ساک کي وڌيڪ نقصان پهچايو؛ ان کان علاوه اپريل &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع ۾ فرانسيسي انقلابي جنگين جي شروعات کان پوءِ فوجي شڪستن جي نتيجي ۾ &lt;small&gt;10&lt;/small&gt; آگست &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع تي بغاوت ٿي. ان جي نتيجي ۾ سيپٽمبر ۾ بادشاهت جي جاءِ تي &quot;فرانسيسي پهرين جمهوريه&quot; قائم ٿي ۽ ان کان پوءِ جنوري &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ خود لوئي سورهين کي موت جي سزا ڏني وئي. 

جون &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ هڪ ٻي بغاوت کان پوءِ آئين کي معطل ڪيو ويو، ۽ سياسي اختيار &quot;نيشنل ڪنوينشن&quot; کان منتقل ٿي 'ڪميٽي آف پبلڪ سيفٽي' (عوامي تحفظ واري ڪميٽي) جي حوالي ٿي ويا, جنهن تي ميڪسيميليان روبس پيئر جي اڳواڻي ۾ انتهاپسند &quot;جيڪوبنز&quot; جو غلبو هو. &quot;انقلابي ٽربيونل&quot; پاران تقريبن 16 هزار ماڻهن کي سزائون ٻڌايون ويون ۽ &quot;دهشت جي دور&quot; (&lt;small&gt;Reign of Terror&lt;/small&gt;) دوران انهن کي موت جي سزا ڏني وئي؛ هي دور جولاءِ &lt;small&gt;1794&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;ٿرميڊورين ري ايڪشن&quot; (&lt;small&gt;Thermidorian&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Reaction&lt;/small&gt;) سان ختم ٿيو. ٻاهرين خطرن ۽ اندروني مخالفت سبب ڪمزور ٿيڻ کان پوءِ، نومبر &lt;small&gt;1795&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پبلڪ سيفٽي جي ڪميٽي&quot; جي جاءِ تي ”ڊائريڪٽري“ (&lt;small&gt;Directory&lt;/small&gt;) قائم ڪئي وئي. ان جي غير مستحڪم حڪومت جو خاتمو &lt;small&gt;1799&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; برومائر&quot; (&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Brumaire&lt;/small&gt;) واري بغاوت ۽ &quot;قونصليٽ&quot; جي قيام سان ٿيو، جنهن ۾ [[نئپولين بوناپارٽ|نيپولين بونا پارٽ]] &quot;پهريون ڪانصل&quot; بڻيو. 

== سبب ==
'''فرانسيسي انقلاب''' (فرانسيسي: French Revolution) يا فرانسيسي انقلاب يا 1789ع ۾ [[فرانس]] م ايندڙ انقلاب جو دُنيا جي سياسي تاريخ تي وڏو اثر آهي. هن انقلاب دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ آزادي، برابريءَ ۽ ڀائيچاري جو سبق ڏنو. هن انقلاب فرانس تي صدين کان قابض آمراڻي بادشاهت، ظالم ڪليسا ۽ ملڪ جي وسيلن تي ڄورون بڻيل امير طبقي جي چيلهه چٻي ڪري ڇڏي ۽ يورپ ۽ دنيا کي عوامي انقلاب سان سڃاڻپ ڪرائي. اُن انقلاب، وراثت ۽ قبضن وارا هٿڪنڊا ڪتب آڻي اقتدار سنڀالڻ بدران روشن خيالي، شهري خدمتن ۽ فطري حقن جي حفاظت وارن تصورن هيٺ جمهوري بُنيادن تي سرڪار قائم ڪرڻ جو درس ڏنو. انقلاب جي شروعات ڏاڍ سان ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ بادشاهي ڪُٽنب ۽ امير طبقو عوام جي ڪاوڙ جو شڪار ٿيو ۽ ٽن صدين کان مُلڪ تي راڄ ڪندڙ بوربن بادشاهت جو خاتمو آيو. رستن تي نڪري آيل عام فرانسيسين ۽ مُلڪ جي روشن خيال مساوات ۽ آجپو چاهيندڙ طبقي ڏسندي ئي ڏسندي جاگيردار طبقي ۽ پادرين جي سرداريءَ جو خاتمو آڻي ڇڏيو. انقلاب جي شروعات مئي 1789ع تي فرانس جي اشرافن ، پادرين ۽ عوام جي نمائندن تي ٻڌل مشاورتي مجلس Estate Generale جي اجلاس کان شروع ٿي. جنهن ۾ بادشاهي راڄ کان بغاوت جو اعلان ڪندي انقلابين جون ۾ ”ٽينس ڪورٽ“ ۾ پنهنجو اجلاس سڏائي نئين جوڙيل عوامي پارليامينٽ ( Third Estate) جو اعلان ڪيو ۽ 14 جولاءِ تي ”باس تيلي“ جي قيد خاني (Bastille Prison) تي حملو ڪري ”انساني ۽ شهري حقن جو پڌرنامو“ منظور ڪيو. آگسٽ 1789ع ۾ مشهور ”ورسيلز“ جي محل تي عوامي حملو ٿيو ۽ 1792ع ۾ فرانس کي ”رعيتي راڄ“ قرار ڏيندي، مُلڪ جي آخري بادشاهه لوئي سورهين کي (1793ع) ۾ ”دهشت جي حڪمرانيءَ“ (Region of Terror) دوران قتل ڪيو ويو. مُختلف انقلابي ڌڙن جي هٿ ۾ اقتدار اچڻ سان مُلڪ ۾ وڏي رتو ڇاڻ ٿي ۽ ترتيبوار رابس پيئر، ’جيڪو بيائي‘ ۽ ’ڊائريڪٽري‘ جي سرشتن تحت هلندڙ حُڪومتن هڪٻئي سميت مُلڪ جي هزارين ماڻهن کي موت جي حوالي ڪيو. اِها وڳوڙي صورتحال ڏهن سالن تائين يعني 1799ع تائين هلي، نيٺ فوجي آمر نئپولين بوناپارٽ اقتدار هٿ ڪري مُلڪ ۾ ٻيهر استحڪام آندو. جديد دُنيا جي آزاد جمهوريت، سيڪيولرزم، آزاد خيالي ۽ انسان دوست حڪومتي سرشتي وارن تصورن جون پاڙون انهيءَ انقلاب ۾ کُتل آهن. هن انقلاب جي اهم سببن ۾ معاشي بدحالي، جنگين ۾ حصو وٺڻ ڪري ٿيل مالي ڏيوالو، بادشاهه ۽ مٿئين طبقي وارن جا اڍنگا خرچ، عوامي وسيلن جي ڦُرلٽ، روشن خيال تحريڪ جا اثر، سماجي، سياسي ۽ معاشي برابريءَ جي خواهش، فرانسيسي مُفڪرن جون تحريرون ۽ آمريڪي انقلاب جا اثر شامل آهن. اهو انقلاب آڻڻ ۾ عظيم فرانسيسي فلسفين روسو، والٽيئر ۽ مانٽيسڪيو جي خيالن جو تمام وڏو ڪردار آهي.&lt;ref&gt;[http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php سنڌي آنلائين ڊڪشنري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630231255/http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php |date=2018-06-30 }} پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد&lt;/ref&gt;

==مزید دیکھیے==
*  [[روسي انقلاب]] 
* [[لوزيانا جي خريداري]] 
* [[ایسگناٹ]]
* [[فرانس کا تاوان جنگ 1871]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:فرانسيسي انقلاب|فرانسيسي انقلاب]]
[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:18هين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:18هين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 
[[زمرو:جمهوريت سازي]] 
[[زمرو:سماجي تحريڪون]] 
[[زمرو:سياست ۾ 1789ع]] 
[[زمرو:فرانس ۾ جمهوريت پسندي]] 
[[زمرو:1789ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1790ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1791ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1792ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1793ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1794ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1795ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1796ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1797ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1798ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1799ع جون تڪرارون]]


[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:18هين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:18هين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]
[[زمرو:تاريخ]]
[[زمرو:جديد تاريخ]]
[[زمرو:فرانس جي تاريخ]] 

[[زمرو:تڪرارون]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏهاڪا]]
[[زمرو:سال]]</text>
      <sha1>jp7qcgirma35cyhve9hj5xh5zth6d5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409380</id>
      <parentid>409379</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T19:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>409380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9556" sha1="e4os7kmbf0e1dqb9kitmouf8gx7gqb7" xml:space="preserve">[[File:Prise de la Bastille.jpg|thumb|باسٽيل قلعي تي حملو - 14 جولاءِ 1789ع]]
'''فرانسيسي انقلاب''' (French Revolution) [[فرانس]] ۾ سياسي ۽ سماجي تبديليءَ جو هڪ دور هو، جنهن جي شروعات 1789ع ۾ ”اسٽيٽس جنرل“ (Estates General) سان ٿي ۽ پڄاڻي 9 نومبر 1799ع تي &quot;18 برومائر&quot; (18 Brumaire) واري بغاوت (يا اقتدار تي قبضي) سان ٿي. هن انقلاب جا ڪيترائي خيال آزاد خيال جمهوريت جا بنيادي اصول سمجهيا وڃن ٿا ۽ ان جون قدر و قيمت اڄ به جديد فرانسيسي سياسي بحثن جو مرڪزي حصو آهن. هي انقلاب سماجي، سياسي ۽ معاشي عنصرن جي ان ميلاپ جو نتيجو هو، جن کي سنڀالڻ ۾ ان وقت جي حڪومت ناڪام ثابت ٿي هئي.

مالياتي بحران ۽ وڏي پيماني تي سماجي پريشانين جي نتيجي ۾ مئي &lt;small&gt;1789&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;اسٽيٽس جنرل&quot; (&lt;small&gt;Estates&lt;/small&gt; &lt;small&gt;General&lt;/small&gt;) جو اجلاس گهرايو ويو, جيڪو &lt;small&gt;1614&lt;/small&gt;ع کانپوءِ پهريون اجلاس هو. &quot;ٿرڊ اسٽيٽ&quot; (عوامي طبقي) جي نمائندن پاڻ کي الڳ ڪري ورتو ۽ جون ۾ &quot;نيشنل اسيمبلي&quot; جي نالي سان نئين سر تنظيم ٺاهي. 14 جولاءِ تي پيرس ۾ باسٽيل قلعي تي حملي کان پوءِ اسيمبلي پاران ڪيترائي بنيادي ۽ انقلابي قدم کنيا ويا، جن ۾ جاگيرداري نظام جو خاتمو، فرانس ۾ ڪيٿولڪ چرچ تي رياستي ڪنٽرول ۽ ”انسان ۽ شهري جي حقن جو منشور“ جاري ڪرڻ شامل هئا. 

ايندڙ ٽن سالن دوران سياسي اختيار حاصل ڪرڻ جي جدوجهد جو غلبو رهيو. جون 1791ع ۾ بادشاهه لوئي سورهين جي &quot;وارينئ&quot; (&lt;small&gt;Varennes&lt;/small&gt;) ڏانهن فرار ٿيڻ جي ڪوشش بادشاهت جي ساک کي وڌيڪ نقصان پهچايو؛ ان کان علاوه اپريل &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع ۾ فرانسيسي انقلابي جنگين جي شروعات کان پوءِ فوجي شڪستن جي نتيجي ۾ &lt;small&gt;10&lt;/small&gt; آگست &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع تي بغاوت ٿي. ان جي نتيجي ۾ سيپٽمبر ۾ بادشاهت جي جاءِ تي &quot;فرانسيسي پهرين جمهوريه&quot; قائم ٿي ۽ ان کان پوءِ جنوري &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ خود لوئي سورهين کي موت جي سزا ڏني وئي. 

جون &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ هڪ ٻي بغاوت کان پوءِ آئين کي معطل ڪيو ويو، ۽ سياسي اختيار &quot;نيشنل ڪنوينشن&quot; کان منتقل ٿي 'ڪميٽي آف پبلڪ سيفٽي' (عوامي تحفظ واري ڪميٽي) جي حوالي ٿي ويا, جنهن تي ميڪسيميليان روبس پيئر جي اڳواڻي ۾ انتهاپسند &quot;جيڪوبنز&quot; جو غلبو هو. &quot;انقلابي ٽربيونل&quot; پاران تقريبن 16 هزار ماڻهن کي سزائون ٻڌايون ويون ۽ &quot;دهشت جي دور&quot; (&lt;small&gt;Reign of Terror&lt;/small&gt;) دوران انهن کي موت جي سزا ڏني وئي؛ هي دور جولاءِ &lt;small&gt;1794&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;ٿرميڊورين ري ايڪشن&quot; (&lt;small&gt;Thermidorian&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Reaction&lt;/small&gt;) سان ختم ٿيو. ٻاهرين خطرن ۽ اندروني مخالفت سبب ڪمزور ٿيڻ کان پوءِ، نومبر &lt;small&gt;1795&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پبلڪ سيفٽي جي ڪميٽي&quot; جي جاءِ تي ”ڊائريڪٽري“ (&lt;small&gt;Directory&lt;/small&gt;) قائم ڪئي وئي. ان جي غير مستحڪم حڪومت جو خاتمو &lt;small&gt;1799&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; برومائر&quot; (&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Brumaire&lt;/small&gt;) واري بغاوت ۽ &quot;قونصليٽ&quot; جي قيام سان ٿيو، جنهن ۾ [[نئپولين بوناپارٽ|نيپولين بونا پارٽ]] &quot;پهريون ڪانصل&quot; بڻيو. 

== سبب ==
'''فرانسيسي انقلاب''' (فرانسيسي: French Revolution) يا فرانسيسي انقلاب يا 1789ع ۾ [[فرانس]] م ايندڙ انقلاب جو دُنيا جي سياسي تاريخ تي وڏو اثر آهي. هن انقلاب دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ آزادي، برابريءَ ۽ ڀائيچاري جو سبق ڏنو. هن انقلاب فرانس تي صدين کان قابض آمراڻي بادشاهت، ظالم ڪليسا ۽ ملڪ جي وسيلن تي ڄورون بڻيل امير طبقي جي چيلهه چٻي ڪري ڇڏي ۽ يورپ ۽ دنيا کي عوامي انقلاب سان سڃاڻپ ڪرائي. اُن انقلاب، وراثت ۽ قبضن وارا هٿڪنڊا ڪتب آڻي اقتدار سنڀالڻ بدران روشن خيالي، شهري خدمتن ۽ فطري حقن جي حفاظت وارن تصورن هيٺ جمهوري بُنيادن تي سرڪار قائم ڪرڻ جو درس ڏنو. انقلاب جي شروعات ڏاڍ سان ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ بادشاهي ڪُٽنب ۽ امير طبقو عوام جي ڪاوڙ جو شڪار ٿيو ۽ ٽن صدين کان مُلڪ تي راڄ ڪندڙ بوربن بادشاهت جو خاتمو آيو. رستن تي نڪري آيل عام فرانسيسين ۽ مُلڪ جي روشن خيال مساوات ۽ آجپو چاهيندڙ طبقي ڏسندي ئي ڏسندي جاگيردار طبقي ۽ پادرين جي سرداريءَ جو خاتمو آڻي ڇڏيو. انقلاب جي شروعات مئي 1789ع تي فرانس جي اشرافن ، پادرين ۽ عوام جي نمائندن تي ٻڌل مشاورتي مجلس Estate Generale جي اجلاس کان شروع ٿي. جنهن ۾ بادشاهي راڄ کان بغاوت جو اعلان ڪندي انقلابين جون ۾ ”ٽينس ڪورٽ“ ۾ پنهنجو اجلاس سڏائي نئين جوڙيل عوامي پارليامينٽ ( Third Estate) جو اعلان ڪيو ۽ 14 جولاءِ تي ”باس تيلي“ جي قيد خاني (Bastille Prison) تي حملو ڪري ”انساني ۽ شهري حقن جو پڌرنامو“ منظور ڪيو. آگسٽ 1789ع ۾ مشهور ”ورسيلز“ جي محل تي عوامي حملو ٿيو ۽ 1792ع ۾ فرانس کي ”رعيتي راڄ“ قرار ڏيندي، مُلڪ جي آخري بادشاهه لوئي سورهين کي (1793ع) ۾ ”دهشت جي حڪمرانيءَ“ (Region of Terror) دوران قتل ڪيو ويو. مُختلف انقلابي ڌڙن جي هٿ ۾ اقتدار اچڻ سان مُلڪ ۾ وڏي رتو ڇاڻ ٿي ۽ ترتيبوار رابس پيئر، ’جيڪو بيائي‘ ۽ ’ڊائريڪٽري‘ جي سرشتن تحت هلندڙ حُڪومتن هڪٻئي سميت مُلڪ جي هزارين ماڻهن کي موت جي حوالي ڪيو. اِها وڳوڙي صورتحال ڏهن سالن تائين يعني 1799ع تائين هلي، نيٺ فوجي آمر نئپولين بوناپارٽ اقتدار هٿ ڪري مُلڪ ۾ ٻيهر استحڪام آندو. جديد دُنيا جي آزاد جمهوريت، سيڪيولرزم، آزاد خيالي ۽ انسان دوست حڪومتي سرشتي وارن تصورن جون پاڙون انهيءَ انقلاب ۾ کُتل آهن. هن انقلاب جي اهم سببن ۾ معاشي بدحالي، جنگين ۾ حصو وٺڻ ڪري ٿيل مالي ڏيوالو، بادشاهه ۽ مٿئين طبقي وارن جا اڍنگا خرچ، عوامي وسيلن جي ڦُرلٽ، روشن خيال تحريڪ جا اثر، سماجي، سياسي ۽ معاشي برابريءَ جي خواهش، فرانسيسي مُفڪرن جون تحريرون ۽ آمريڪي انقلاب جا اثر شامل آهن. اهو انقلاب آڻڻ ۾ عظيم فرانسيسي فلسفين روسو، والٽيئر ۽ مانٽيسڪيو جي خيالن جو تمام وڏو ڪردار آهي.&lt;ref&gt;[http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php سنڌي آنلائين ڊڪشنري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630231255/http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php |date=2018-06-30 }} پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد&lt;/ref&gt;

==مزید دیکھیے==
*  [[روسي انقلاب]] 
* [[لوزيانا جي خريداري]] 
* [[ایسگناٹ]]
* [[فرانس کا تاوان جنگ 1871]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:فرانسيسي انقلاب|فرانسيسي انقلاب]]
[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:18هين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:18هين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 
[[زمرو:جمهوريت سازي]] 
[[زمرو:سماجي تحريڪون]] 
[[زمرو:سياست ۾ 1789ع]] 
[[زمرو:فرانس ۾ جمهوريت پسندي]] 
[[زمرو:1789ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1790ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1791ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1792ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1793ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1794ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1795ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1796ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1797ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1798ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1799ع جون تڪرارون]]</text>
      <sha1>e4os7kmbf0e1dqb9kitmouf8gx7gqb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409430</id>
      <parentid>409380</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>409430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9813" sha1="1m9sml9ymrobo6nm6yaigs6aft4rzsp" xml:space="preserve">[[File:Prise de la Bastille.jpg|thumb|باسٽيل قلعي تي حملو - 14 جولاءِ 1789ع]]
'''فرانسيسي انقلاب''' (French Revolution) [[فرانس]] ۾ سياسي ۽ سماجي تبديليءَ جو هڪ دور هو، جنهن جي شروعات 1789ع ۾ ”اسٽيٽس جنرل“ (Estates General) سان ٿي ۽ پڄاڻي 9 نومبر 1799ع تي &quot;18 برومائر&quot; (18 Brumaire) واري بغاوت (يا اقتدار تي قبضي) سان ٿي. هن انقلاب جا ڪيترائي خيال آزاد خيال جمهوريت جا بنيادي اصول سمجهيا وڃن ٿا ۽ ان جون قدر و قيمت اڄ به جديد فرانسيسي سياسي بحثن جو مرڪزي حصو آهن. هي انقلاب سماجي، سياسي ۽ معاشي عنصرن جي ان ميلاپ جو نتيجو هو، جن کي سنڀالڻ ۾ ان وقت جي حڪومت ناڪام ثابت ٿي هئي.

مالياتي بحران ۽ وڏي پيماني تي سماجي پريشانين جي نتيجي ۾ مئي &lt;small&gt;1789&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;اسٽيٽس جنرل&quot; (&lt;small&gt;Estates&lt;/small&gt; &lt;small&gt;General&lt;/small&gt;) جو اجلاس گهرايو ويو, جيڪو &lt;small&gt;1614&lt;/small&gt;ع کانپوءِ پهريون اجلاس هو. &quot;ٿرڊ اسٽيٽ&quot; (عوامي طبقي) جي نمائندن پاڻ کي الڳ ڪري ورتو ۽ جون ۾ &quot;نيشنل اسيمبلي&quot; جي نالي سان نئين سر تنظيم ٺاهي. 14 جولاءِ تي پيرس ۾ باسٽيل قلعي تي حملي کان پوءِ اسيمبلي پاران ڪيترائي بنيادي ۽ انقلابي قدم کنيا ويا، جن ۾ جاگيرداري نظام جو خاتمو، فرانس ۾ ڪيٿولڪ چرچ تي رياستي ڪنٽرول ۽ ”انسان ۽ شهري جي حقن جو منشور“ جاري ڪرڻ شامل هئا. 

ايندڙ ٽن سالن دوران سياسي اختيار حاصل ڪرڻ جي جدوجهد جو غلبو رهيو. جون 1791ع ۾ بادشاهه لوئي سورهين جي &quot;وارينئ&quot; (&lt;small&gt;Varennes&lt;/small&gt;) ڏانهن فرار ٿيڻ جي ڪوشش بادشاهت جي ساک کي وڌيڪ نقصان پهچايو؛ ان کان علاوه اپريل &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع ۾ فرانسيسي انقلابي جنگين جي شروعات کان پوءِ فوجي شڪستن جي نتيجي ۾ &lt;small&gt;10&lt;/small&gt; آگست &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع تي بغاوت ٿي. ان جي نتيجي ۾ سيپٽمبر ۾ بادشاهت جي جاءِ تي &quot;فرانسيسي پهرين جمهوريه&quot; قائم ٿي ۽ ان کان پوءِ جنوري &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ خود لوئي سورهين کي موت جي سزا ڏني وئي. 

جون &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ هڪ ٻي بغاوت کان پوءِ آئين کي معطل ڪيو ويو، ۽ سياسي اختيار &quot;نيشنل ڪنوينشن&quot; کان منتقل ٿي 'ڪميٽي آف پبلڪ سيفٽي' (عوامي تحفظ واري ڪميٽي) جي حوالي ٿي ويا, جنهن تي ميڪسيميليان روبس پيئر جي اڳواڻي ۾ انتهاپسند &quot;جيڪوبنز&quot; جو غلبو هو. &quot;انقلابي ٽربيونل&quot; پاران تقريبن 16 هزار ماڻهن کي سزائون ٻڌايون ويون ۽ &quot;دهشت جي دور&quot; (&lt;small&gt;Reign of Terror&lt;/small&gt;) دوران انهن کي موت جي سزا ڏني وئي؛ هي دور جولاءِ &lt;small&gt;1794&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;ٿرميڊورين ري ايڪشن&quot; (&lt;small&gt;Thermidorian&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Reaction&lt;/small&gt;) سان ختم ٿيو. ٻاهرين خطرن ۽ اندروني مخالفت سبب ڪمزور ٿيڻ کان پوءِ، نومبر &lt;small&gt;1795&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پبلڪ سيفٽي جي ڪميٽي&quot; جي جاءِ تي ”ڊائريڪٽري“ (&lt;small&gt;Directory&lt;/small&gt;) قائم ڪئي وئي. ان جي غير مستحڪم حڪومت جو خاتمو &lt;small&gt;1799&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; برومائر&quot; (&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Brumaire&lt;/small&gt;) واري بغاوت ۽ &quot;قونصليٽ&quot; جي قيام سان ٿيو، جنهن ۾ [[نئپولين بوناپارٽ|نيپولين بونا پارٽ]] &quot;پهريون ڪانصل&quot; بڻيو. 

== سبب ==
'''فرانسيسي انقلاب''' (فرانسيسي: French Revolution) يا فرانسيسي انقلاب يا 1789ع ۾ [[فرانس]] م ايندڙ انقلاب جو دُنيا جي سياسي تاريخ تي وڏو اثر آهي. هن انقلاب دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ آزادي، برابريءَ ۽ ڀائيچاري جو سبق ڏنو. هن انقلاب فرانس تي صدين کان قابض آمراڻي بادشاهت، ظالم ڪليسا ۽ ملڪ جي وسيلن تي ڄورون بڻيل امير طبقي جي چيلهه چٻي ڪري ڇڏي ۽ يورپ ۽ دنيا کي عوامي انقلاب سان سڃاڻپ ڪرائي. اُن انقلاب، وراثت ۽ قبضن وارا هٿڪنڊا ڪتب آڻي اقتدار سنڀالڻ بدران روشن خيالي، شهري خدمتن ۽ فطري حقن جي حفاظت وارن تصورن هيٺ جمهوري بُنيادن تي سرڪار قائم ڪرڻ جو درس ڏنو. انقلاب جي شروعات ڏاڍ سان ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ بادشاهي ڪُٽنب ۽ امير طبقو عوام جي ڪاوڙ جو شڪار ٿيو ۽ ٽن صدين کان مُلڪ تي راڄ ڪندڙ بوربن بادشاهت جو خاتمو آيو. رستن تي نڪري آيل عام فرانسيسين ۽ مُلڪ جي روشن خيال مساوات ۽ آجپو چاهيندڙ طبقي ڏسندي ئي ڏسندي جاگيردار طبقي ۽ پادرين جي سرداريءَ جو خاتمو آڻي ڇڏيو. انقلاب جي شروعات مئي 1789ع تي فرانس جي اشرافن ، پادرين ۽ عوام جي نمائندن تي ٻڌل مشاورتي مجلس Estate Generale جي اجلاس کان شروع ٿي. جنهن ۾ بادشاهي راڄ کان بغاوت جو اعلان ڪندي انقلابين جون ۾ ”ٽينس ڪورٽ“ ۾ پنهنجو اجلاس سڏائي نئين جوڙيل عوامي پارليامينٽ ( Third Estate) جو اعلان ڪيو ۽ 14 جولاءِ تي ”باس تيلي“ جي قيد خاني (Bastille Prison) تي حملو ڪري ”انساني ۽ شهري حقن جو پڌرنامو“ منظور ڪيو. آگسٽ 1789ع ۾ مشهور ”ورسيلز“ جي محل تي عوامي حملو ٿيو ۽ 1792ع ۾ فرانس کي ”رعيتي راڄ“ قرار ڏيندي، مُلڪ جي آخري بادشاهه لوئي سورهين کي (1793ع) ۾ ”دهشت جي حڪمرانيءَ“ (Region of Terror) دوران قتل ڪيو ويو. مُختلف انقلابي ڌڙن جي هٿ ۾ اقتدار اچڻ سان مُلڪ ۾ وڏي رتو ڇاڻ ٿي ۽ ترتيبوار رابس پيئر، ’جيڪو بيائي‘ ۽ ’ڊائريڪٽري‘ جي سرشتن تحت هلندڙ حُڪومتن هڪٻئي سميت مُلڪ جي هزارين ماڻهن کي موت جي حوالي ڪيو. اِها وڳوڙي صورتحال ڏهن سالن تائين يعني 1799ع تائين هلي، نيٺ فوجي آمر نئپولين بوناپارٽ اقتدار هٿ ڪري مُلڪ ۾ ٻيهر استحڪام آندو. جديد دُنيا جي آزاد جمهوريت، سيڪيولرزم، آزاد خيالي ۽ انسان دوست حڪومتي سرشتي وارن تصورن جون پاڙون انهيءَ انقلاب ۾ کُتل آهن. هن انقلاب جي اهم سببن ۾ معاشي بدحالي، جنگين ۾ حصو وٺڻ ڪري ٿيل مالي ڏيوالو، بادشاهه ۽ مٿئين طبقي وارن جا اڍنگا خرچ، عوامي وسيلن جي ڦُرلٽ، روشن خيال تحريڪ جا اثر، سماجي، سياسي ۽ معاشي برابريءَ جي خواهش، فرانسيسي مُفڪرن جون تحريرون ۽ آمريڪي انقلاب جا اثر شامل آهن. اهو انقلاب آڻڻ ۾ عظيم فرانسيسي فلسفين روسو، والٽيئر ۽ مانٽيسڪيو جي خيالن جو تمام وڏو ڪردار آهي.&lt;ref&gt;[http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php سنڌي آنلائين ڊڪشنري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630231255/http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php |date=2018-06-30 }} پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد&lt;/ref&gt;

==مزید دیکھیے==
*  [[روسي انقلاب]] 
* [[لوزيانا جي خريداري]] 
* [[ایسگناٹ]]
* [[فرانس کا تاوان جنگ 1871]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:فرانسيسي انقلاب|فرانسيسي انقلاب]]
[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:18هين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:18هين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 
[[زمرو:جمهوريت سازي]] 
[[زمرو:سماجي تحريڪون]] 
[[زمرو:سياست ۾ 1789ع]] 
[[زمرو:فرانس ۾ جمهوريت پسندي]] 
[[زمرو:1789ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1790ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1791ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1792ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1793ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1794ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1795ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1796ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1797ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1798ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1799ع جون تڪرارون]]

[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]]</text>
      <sha1>1m9sml9ymrobo6nm6yaigs6aft4rzsp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409432</id>
      <parentid>409430</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>409432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9563" sha1="a7nm45upz70xmy0vafk92efbmw6nqng" xml:space="preserve">[[File:Prise de la Bastille.jpg|thumb|باسٽيل قلعي تي حملو - 14 جولاءِ 1789ع]]
'''فرانسيسي انقلاب''' (French Revolution) [[فرانس]] ۾ سياسي ۽ سماجي تبديليءَ جو هڪ دور هو، جنهن جي شروعات 1789ع ۾ ”اسٽيٽس جنرل“ (Estates General) سان ٿي ۽ پڄاڻي 9 نومبر 1799ع تي &quot;18 برومائر&quot; (18 Brumaire) واري بغاوت (يا اقتدار تي قبضي) سان ٿي. هن انقلاب جا ڪيترائي خيال آزاد خيال جمهوريت جا بنيادي اصول سمجهيا وڃن ٿا ۽ ان جون قدر و قيمت اڄ به جديد فرانسيسي سياسي بحثن جو مرڪزي حصو آهن. هي انقلاب سماجي، سياسي ۽ معاشي عنصرن جي ان ميلاپ جو نتيجو هو، جن کي سنڀالڻ ۾ ان وقت جي حڪومت ناڪام ثابت ٿي هئي.

مالياتي بحران ۽ وڏي پيماني تي سماجي پريشانين جي نتيجي ۾ مئي &lt;small&gt;1789&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;اسٽيٽس جنرل&quot; (&lt;small&gt;Estates&lt;/small&gt; &lt;small&gt;General&lt;/small&gt;) جو اجلاس گهرايو ويو, جيڪو &lt;small&gt;1614&lt;/small&gt;ع کانپوءِ پهريون اجلاس هو. &quot;ٿرڊ اسٽيٽ&quot; (عوامي طبقي) جي نمائندن پاڻ کي الڳ ڪري ورتو ۽ جون ۾ &quot;نيشنل اسيمبلي&quot; جي نالي سان نئين سر تنظيم ٺاهي. 14 جولاءِ تي پيرس ۾ باسٽيل قلعي تي حملي کان پوءِ اسيمبلي پاران ڪيترائي بنيادي ۽ انقلابي قدم کنيا ويا، جن ۾ جاگيرداري نظام جو خاتمو، فرانس ۾ ڪيٿولڪ چرچ تي رياستي ڪنٽرول ۽ ”انسان ۽ شهري جي حقن جو منشور“ جاري ڪرڻ شامل هئا. 

ايندڙ ٽن سالن دوران سياسي اختيار حاصل ڪرڻ جي جدوجهد جو غلبو رهيو. جون 1791ع ۾ بادشاهه لوئي سورهين جي &quot;وارينئ&quot; (&lt;small&gt;Varennes&lt;/small&gt;) ڏانهن فرار ٿيڻ جي ڪوشش بادشاهت جي ساک کي وڌيڪ نقصان پهچايو؛ ان کان علاوه اپريل &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع ۾ فرانسيسي انقلابي جنگين جي شروعات کان پوءِ فوجي شڪستن جي نتيجي ۾ &lt;small&gt;10&lt;/small&gt; آگست &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع تي بغاوت ٿي. ان جي نتيجي ۾ سيپٽمبر ۾ بادشاهت جي جاءِ تي &quot;فرانسيسي پهرين جمهوريه&quot; قائم ٿي ۽ ان کان پوءِ جنوري &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ خود لوئي سورهين کي موت جي سزا ڏني وئي. 

جون &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ هڪ ٻي بغاوت کان پوءِ آئين کي معطل ڪيو ويو، ۽ سياسي اختيار &quot;نيشنل ڪنوينشن&quot; کان منتقل ٿي 'ڪميٽي آف پبلڪ سيفٽي' (عوامي تحفظ واري ڪميٽي) جي حوالي ٿي ويا, جنهن تي ميڪسيميليان روبس پيئر جي اڳواڻي ۾ انتهاپسند &quot;جيڪوبنز&quot; جو غلبو هو. &quot;انقلابي ٽربيونل&quot; پاران تقريبن 16 هزار ماڻهن کي سزائون ٻڌايون ويون ۽ &quot;دهشت جي دور&quot; (&lt;small&gt;Reign of Terror&lt;/small&gt;) دوران انهن کي موت جي سزا ڏني وئي؛ هي دور جولاءِ &lt;small&gt;1794&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;ٿرميڊورين ري ايڪشن&quot; (&lt;small&gt;Thermidorian&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Reaction&lt;/small&gt;) سان ختم ٿيو. ٻاهرين خطرن ۽ اندروني مخالفت سبب ڪمزور ٿيڻ کان پوءِ، نومبر &lt;small&gt;1795&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پبلڪ سيفٽي جي ڪميٽي&quot; جي جاءِ تي ”ڊائريڪٽري“ (&lt;small&gt;Directory&lt;/small&gt;) قائم ڪئي وئي. ان جي غير مستحڪم حڪومت جو خاتمو &lt;small&gt;1799&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; برومائر&quot; (&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Brumaire&lt;/small&gt;) واري بغاوت ۽ &quot;قونصليٽ&quot; جي قيام سان ٿيو، جنهن ۾ [[نئپولين بوناپارٽ|نيپولين بونا پارٽ]] &quot;پهريون ڪانصل&quot; بڻيو. 

== سبب ==
'''فرانسيسي انقلاب''' (فرانسيسي: French Revolution) يا فرانسيسي انقلاب يا 1789ع ۾ [[فرانس]] م ايندڙ انقلاب جو دُنيا جي سياسي تاريخ تي وڏو اثر آهي. هن انقلاب دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ آزادي، برابريءَ ۽ ڀائيچاري جو سبق ڏنو. هن انقلاب فرانس تي صدين کان قابض آمراڻي بادشاهت، ظالم ڪليسا ۽ ملڪ جي وسيلن تي ڄورون بڻيل امير طبقي جي چيلهه چٻي ڪري ڇڏي ۽ يورپ ۽ دنيا کي عوامي انقلاب سان سڃاڻپ ڪرائي. اُن انقلاب، وراثت ۽ قبضن وارا هٿڪنڊا ڪتب آڻي اقتدار سنڀالڻ بدران روشن خيالي، شهري خدمتن ۽ فطري حقن جي حفاظت وارن تصورن هيٺ جمهوري بُنيادن تي سرڪار قائم ڪرڻ جو درس ڏنو. انقلاب جي شروعات ڏاڍ سان ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ بادشاهي ڪُٽنب ۽ امير طبقو عوام جي ڪاوڙ جو شڪار ٿيو ۽ ٽن صدين کان مُلڪ تي راڄ ڪندڙ بوربن بادشاهت جو خاتمو آيو. رستن تي نڪري آيل عام فرانسيسين ۽ مُلڪ جي روشن خيال مساوات ۽ آجپو چاهيندڙ طبقي ڏسندي ئي ڏسندي جاگيردار طبقي ۽ پادرين جي سرداريءَ جو خاتمو آڻي ڇڏيو. انقلاب جي شروعات مئي 1789ع تي فرانس جي اشرافن ، پادرين ۽ عوام جي نمائندن تي ٻڌل مشاورتي مجلس Estate Generale جي اجلاس کان شروع ٿي. جنهن ۾ بادشاهي راڄ کان بغاوت جو اعلان ڪندي انقلابين جون ۾ ”ٽينس ڪورٽ“ ۾ پنهنجو اجلاس سڏائي نئين جوڙيل عوامي پارليامينٽ ( Third Estate) جو اعلان ڪيو ۽ 14 جولاءِ تي ”باس تيلي“ جي قيد خاني (Bastille Prison) تي حملو ڪري ”انساني ۽ شهري حقن جو پڌرنامو“ منظور ڪيو. آگسٽ 1789ع ۾ مشهور ”ورسيلز“ جي محل تي عوامي حملو ٿيو ۽ 1792ع ۾ فرانس کي ”رعيتي راڄ“ قرار ڏيندي، مُلڪ جي آخري بادشاهه لوئي سورهين کي (1793ع) ۾ ”دهشت جي حڪمرانيءَ“ (Region of Terror) دوران قتل ڪيو ويو. مُختلف انقلابي ڌڙن جي هٿ ۾ اقتدار اچڻ سان مُلڪ ۾ وڏي رتو ڇاڻ ٿي ۽ ترتيبوار رابس پيئر، ’جيڪو بيائي‘ ۽ ’ڊائريڪٽري‘ جي سرشتن تحت هلندڙ حُڪومتن هڪٻئي سميت مُلڪ جي هزارين ماڻهن کي موت جي حوالي ڪيو. اِها وڳوڙي صورتحال ڏهن سالن تائين يعني 1799ع تائين هلي، نيٺ فوجي آمر نئپولين بوناپارٽ اقتدار هٿ ڪري مُلڪ ۾ ٻيهر استحڪام آندو. جديد دُنيا جي آزاد جمهوريت، سيڪيولرزم، آزاد خيالي ۽ انسان دوست حڪومتي سرشتي وارن تصورن جون پاڙون انهيءَ انقلاب ۾ کُتل آهن. هن انقلاب جي اهم سببن ۾ معاشي بدحالي، جنگين ۾ حصو وٺڻ ڪري ٿيل مالي ڏيوالو، بادشاهه ۽ مٿئين طبقي وارن جا اڍنگا خرچ، عوامي وسيلن جي ڦُرلٽ، روشن خيال تحريڪ جا اثر، سماجي، سياسي ۽ معاشي برابريءَ جي خواهش، فرانسيسي مُفڪرن جون تحريرون ۽ آمريڪي انقلاب جا اثر شامل آهن. اهو انقلاب آڻڻ ۾ عظيم فرانسيسي فلسفين روسو، والٽيئر ۽ مانٽيسڪيو جي خيالن جو تمام وڏو ڪردار آهي.&lt;ref&gt;[http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php سنڌي آنلائين ڊڪشنري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630231255/http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php |date=2018-06-30 }} پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد&lt;/ref&gt;

==مزید دیکھیے==
*  [[روسي انقلاب]] 
* [[لوزيانا جي خريداري]] 
* [[ایسگناٹ]]
* [[فرانس کا تاوان جنگ 1871]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:فرانسيسي انقلاب|فرانسيسي انقلاب]]
[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:سماجي تحريڪون]] 
[[زمرو:سياست ۾ 1789ع]] 
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 
[[زمرو:جمهوريت سازي]] 
[[زمرو:1789ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1790ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1791ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1792ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1793ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1794ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1795ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1796ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1797ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1798ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1799ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:فرانس ۾ جمهوريت پسندي]]</text>
      <sha1>a7nm45upz70xmy0vafk92efbmw6nqng</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409438</id>
      <parentid>409432</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>409438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9603" sha1="7s4e7xfytq425fs6gpz8yx0bwr93zxj" xml:space="preserve">[[File:Prise de la Bastille.jpg|thumb|باسٽيل قلعي تي حملو - 14 جولاءِ 1789ع]]
'''فرانسيسي انقلاب''' (French Revolution) [[فرانس]] ۾ سياسي ۽ سماجي تبديليءَ جو هڪ دور هو، جنهن جي شروعات 1789ع ۾ ”اسٽيٽس جنرل“ (Estates General) سان ٿي ۽ پڄاڻي 9 نومبر 1799ع تي &quot;18 برومائر&quot; (18 Brumaire) واري بغاوت (يا اقتدار تي قبضي) سان ٿي. هن انقلاب جا ڪيترائي خيال آزاد خيال جمهوريت جا بنيادي اصول سمجهيا وڃن ٿا ۽ ان جون قدر و قيمت اڄ به جديد فرانسيسي سياسي بحثن جو مرڪزي حصو آهن. هي انقلاب سماجي، سياسي ۽ معاشي عنصرن جي ان ميلاپ جو نتيجو هو، جن کي سنڀالڻ ۾ ان وقت جي حڪومت ناڪام ثابت ٿي هئي.

مالياتي بحران ۽ وڏي پيماني تي سماجي پريشانين جي نتيجي ۾ مئي &lt;small&gt;1789&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;اسٽيٽس جنرل&quot; (&lt;small&gt;Estates&lt;/small&gt; &lt;small&gt;General&lt;/small&gt;) جو اجلاس گهرايو ويو, جيڪو &lt;small&gt;1614&lt;/small&gt;ع کانپوءِ پهريون اجلاس هو. &quot;ٿرڊ اسٽيٽ&quot; (عوامي طبقي) جي نمائندن پاڻ کي الڳ ڪري ورتو ۽ جون ۾ &quot;نيشنل اسيمبلي&quot; جي نالي سان نئين سر تنظيم ٺاهي. 14 جولاءِ تي پيرس ۾ باسٽيل قلعي تي حملي کان پوءِ اسيمبلي پاران ڪيترائي بنيادي ۽ انقلابي قدم کنيا ويا، جن ۾ جاگيرداري نظام جو خاتمو، فرانس ۾ ڪيٿولڪ چرچ تي رياستي ڪنٽرول ۽ ”انسان ۽ شهري جي حقن جو منشور“ جاري ڪرڻ شامل هئا. 

ايندڙ ٽن سالن دوران سياسي اختيار حاصل ڪرڻ جي جدوجهد جو غلبو رهيو. جون 1791ع ۾ بادشاهه لوئي سورهين جي &quot;وارينئ&quot; (&lt;small&gt;Varennes&lt;/small&gt;) ڏانهن فرار ٿيڻ جي ڪوشش بادشاهت جي ساک کي وڌيڪ نقصان پهچايو؛ ان کان علاوه اپريل &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع ۾ فرانسيسي انقلابي جنگين جي شروعات کان پوءِ فوجي شڪستن جي نتيجي ۾ &lt;small&gt;10&lt;/small&gt; آگست &lt;small&gt;1792&lt;/small&gt;ع تي بغاوت ٿي. ان جي نتيجي ۾ سيپٽمبر ۾ بادشاهت جي جاءِ تي &quot;فرانسيسي پهرين جمهوريه&quot; قائم ٿي ۽ ان کان پوءِ جنوري &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ خود لوئي سورهين کي موت جي سزا ڏني وئي. 

جون &lt;small&gt;1793&lt;/small&gt;ع ۾ هڪ ٻي بغاوت کان پوءِ آئين کي معطل ڪيو ويو، ۽ سياسي اختيار &quot;نيشنل ڪنوينشن&quot; کان منتقل ٿي 'ڪميٽي آف پبلڪ سيفٽي' (عوامي تحفظ واري ڪميٽي) جي حوالي ٿي ويا, جنهن تي ميڪسيميليان روبس پيئر جي اڳواڻي ۾ انتهاپسند &quot;جيڪوبنز&quot; جو غلبو هو. &quot;انقلابي ٽربيونل&quot; پاران تقريبن 16 هزار ماڻهن کي سزائون ٻڌايون ويون ۽ &quot;دهشت جي دور&quot; (&lt;small&gt;Reign of Terror&lt;/small&gt;) دوران انهن کي موت جي سزا ڏني وئي؛ هي دور جولاءِ &lt;small&gt;1794&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;ٿرميڊورين ري ايڪشن&quot; (&lt;small&gt;Thermidorian&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Reaction&lt;/small&gt;) سان ختم ٿيو. ٻاهرين خطرن ۽ اندروني مخالفت سبب ڪمزور ٿيڻ کان پوءِ، نومبر &lt;small&gt;1795&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;پبلڪ سيفٽي جي ڪميٽي&quot; جي جاءِ تي ”ڊائريڪٽري“ (&lt;small&gt;Directory&lt;/small&gt;) قائم ڪئي وئي. ان جي غير مستحڪم حڪومت جو خاتمو &lt;small&gt;1799&lt;/small&gt;ع ۾ &quot;&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; برومائر&quot; (&lt;small&gt;18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Brumaire&lt;/small&gt;) واري بغاوت ۽ &quot;قونصليٽ&quot; جي قيام سان ٿيو، جنهن ۾ [[نئپولين بوناپارٽ|نيپولين بونا پارٽ]] &quot;پهريون ڪانصل&quot; بڻيو. 

== سبب ==
'''فرانسيسي انقلاب''' (فرانسيسي: French Revolution) يا فرانسيسي انقلاب يا 1789ع ۾ [[فرانس]] م ايندڙ انقلاب جو دُنيا جي سياسي تاريخ تي وڏو اثر آهي. هن انقلاب دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ آزادي، برابريءَ ۽ ڀائيچاري جو سبق ڏنو. هن انقلاب فرانس تي صدين کان قابض آمراڻي بادشاهت، ظالم ڪليسا ۽ ملڪ جي وسيلن تي ڄورون بڻيل امير طبقي جي چيلهه چٻي ڪري ڇڏي ۽ يورپ ۽ دنيا کي عوامي انقلاب سان سڃاڻپ ڪرائي. اُن انقلاب، وراثت ۽ قبضن وارا هٿڪنڊا ڪتب آڻي اقتدار سنڀالڻ بدران روشن خيالي، شهري خدمتن ۽ فطري حقن جي حفاظت وارن تصورن هيٺ جمهوري بُنيادن تي سرڪار قائم ڪرڻ جو درس ڏنو. انقلاب جي شروعات ڏاڍ سان ٿي، جنهن جي نتيجي ۾ بادشاهي ڪُٽنب ۽ امير طبقو عوام جي ڪاوڙ جو شڪار ٿيو ۽ ٽن صدين کان مُلڪ تي راڄ ڪندڙ بوربن بادشاهت جو خاتمو آيو. رستن تي نڪري آيل عام فرانسيسين ۽ مُلڪ جي روشن خيال مساوات ۽ آجپو چاهيندڙ طبقي ڏسندي ئي ڏسندي جاگيردار طبقي ۽ پادرين جي سرداريءَ جو خاتمو آڻي ڇڏيو. انقلاب جي شروعات مئي 1789ع تي فرانس جي اشرافن ، پادرين ۽ عوام جي نمائندن تي ٻڌل مشاورتي مجلس Estate Generale جي اجلاس کان شروع ٿي. جنهن ۾ بادشاهي راڄ کان بغاوت جو اعلان ڪندي انقلابين جون ۾ ”ٽينس ڪورٽ“ ۾ پنهنجو اجلاس سڏائي نئين جوڙيل عوامي پارليامينٽ ( Third Estate) جو اعلان ڪيو ۽ 14 جولاءِ تي ”باس تيلي“ جي قيد خاني (Bastille Prison) تي حملو ڪري ”انساني ۽ شهري حقن جو پڌرنامو“ منظور ڪيو. آگسٽ 1789ع ۾ مشهور ”ورسيلز“ جي محل تي عوامي حملو ٿيو ۽ 1792ع ۾ فرانس کي ”رعيتي راڄ“ قرار ڏيندي، مُلڪ جي آخري بادشاهه لوئي سورهين کي (1793ع) ۾ ”دهشت جي حڪمرانيءَ“ (Region of Terror) دوران قتل ڪيو ويو. مُختلف انقلابي ڌڙن جي هٿ ۾ اقتدار اچڻ سان مُلڪ ۾ وڏي رتو ڇاڻ ٿي ۽ ترتيبوار رابس پيئر، ’جيڪو بيائي‘ ۽ ’ڊائريڪٽري‘ جي سرشتن تحت هلندڙ حُڪومتن هڪٻئي سميت مُلڪ جي هزارين ماڻهن کي موت جي حوالي ڪيو. اِها وڳوڙي صورتحال ڏهن سالن تائين يعني 1799ع تائين هلي، نيٺ فوجي آمر نئپولين بوناپارٽ اقتدار هٿ ڪري مُلڪ ۾ ٻيهر استحڪام آندو. جديد دُنيا جي آزاد جمهوريت، سيڪيولرزم، آزاد خيالي ۽ انسان دوست حڪومتي سرشتي وارن تصورن جون پاڙون انهيءَ انقلاب ۾ کُتل آهن. هن انقلاب جي اهم سببن ۾ معاشي بدحالي، جنگين ۾ حصو وٺڻ ڪري ٿيل مالي ڏيوالو، بادشاهه ۽ مٿئين طبقي وارن جا اڍنگا خرچ، عوامي وسيلن جي ڦُرلٽ، روشن خيال تحريڪ جا اثر، سماجي، سياسي ۽ معاشي برابريءَ جي خواهش، فرانسيسي مُفڪرن جون تحريرون ۽ آمريڪي انقلاب جا اثر شامل آهن. اهو انقلاب آڻڻ ۾ عظيم فرانسيسي فلسفين روسو، والٽيئر ۽ مانٽيسڪيو جي خيالن جو تمام وڏو ڪردار آهي.&lt;ref&gt;[http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php سنڌي آنلائين ڊڪشنري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630231255/http://dic.sindhila.edu.pk/define/French%20Revolution.php |date=2018-06-30 }} پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد&lt;/ref&gt;

==مزید دیکھیے==
*  [[روسي انقلاب]] 
* [[لوزيانا جي خريداري]] 
* [[ایسگناٹ]]
* [[فرانس کا تاوان جنگ 1871]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:فرانسيسي انقلاب]]
[[زمرو:انقلاب|فرانسيسي انقلاب]]
[[زمرو:فرانس|فرانسيسي انقلاب]]
[[زمرو:جمهوريت سازي]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:سماجي تحريڪون]]
[[زمرو:سياست ۾ 1789ع]] 
[[زمرو:1789ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1790ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1791ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1792ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1793ع جون تڪرارون]] 
[[زمرو:1794ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1795ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1796ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1797ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1798ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:1799ع جون تڪرارون]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس ۾ جمهوريت پسندي]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]]</text>
      <sha1>7s4e7xfytq425fs6gpz8yx0bwr93zxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪنيڪٽيڪٽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42307</id>
    <revision>
      <id>409456</id>
      <parentid>407606</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T03:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>409456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262404" sha1="47ztazb2mwnvrsrfvm3zlij1dc1e542" xml:space="preserve">{{short description|آمريڪي رياست}}

{{Infobox U.S. state
| name = ڪنيڪٽيڪٽ
| image_flag = Flag of Connecticut.svg
| image_seal = Seal of Connecticut.svg
| flag_link = Flag of Connecticut
| image_map = Connecticut in United States (zoom).svg
| nickname = {{plainlist|
*آئيني رياست  (سرڪاري) 
* نٽميگ رياست (جائفل رياست) 
* روزگار رياست 
* مستحڪم عادتن جي زمين 
}}
| motto = {{plainlist|ڪوئي ٽرانسٽولٽ سسٽنٽ (لاطيني)}}
[جنهن (خدا هن آباديءَ کي هتي) آڻي وسايو، اهو ئي (ان جي) پرورش ڪري رهيو آ]
| anthem = &quot;[[يانڪي ڊوڊل]]&quot;&lt;br /&gt;[[File:Yankee Doodle (choral).ogg|center]]
| Former = [[ڪنيڪٽيڪٽ ڪالوني]]
| seat = 
| LargestMetro = [[نيو يارڪ ميٽروپوليٽن علائقو|نيو يارڪ]] (گڏيل)&lt;br /&gt;[[گريٽر ھارٽفورڊ]] (ميٽرو ۽ شھري)
| LargestCity = [[برج پورٽ, ڪنيڪٽيڪٽ|برج پورٽ]]
| LargestCounty = [[ڪيپٽول پلاننگ ريجم, ڪنيڪٽيڪٽ|ڪيپيٽول]]
| population_demonym = {{plainlist|
* [[نٽميگر]]&lt;ref&gt;{{cite web |website=eReference Desk |title=State Resident's Names |url=http://www.ereferencedesk.com/resources/state-name/resident-names.html |access-date=October 25, 2015 |archive-date=November 17, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117111227/http://www.ereferencedesk.com/resources/state-name/resident-names.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}(عام ڳالهائجندڙ)
* ڪنيڪٽيڪٽر&lt;ref&gt;{{Cite journal|website=U.S. Government Printing Office|title=Style Manual|year=2000|at=§5.23|url=http://www.gpoaccess.gov/stylemanual/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080831023726/http://www.gpoaccess.gov/stylemanual/|archive-date=August 31, 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080831023726/http://www.gpoaccess.gov/stylemanual/ |date=August 31, 2008 }}&lt;/ref&gt;
* ڪنيڪٽيڪٽين&lt;ref&gt;{{cite web |title=Connecticutian |website=Merriam-Webster Online |url=http://nws.merriam-webster.com/opendictionary/newword_search.php?word=Connecticutian |access-date=October 25, 2015 |archive-date=December 31, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151231223637/http://nws.merriam-webster.com/opendictionary/newword_search.php?word=Connecticutian |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Governor = {{nowrap|[[نيڊ ليمونٽ]] ([[ڊيموڪريٽڪ پارٽي (يونائيٽيڊ اسٽيٽس)|ڊ]])}}
| Lieutenant Governor = {{nowrap|[[سوسن بيسييوِچ]] (ڊ)}}
| Legislature = [[ڪنيڪٽيڪٽ جنرل اسيمبلي|جنرل اسيمبلي]]
| Upperhouse = [[ڪنيڪٽيڪٽ سينيٽ|سينيٽ]]
| Lowerhouse = [[ڪنيڪٽيڪٽ ھائوس آف ريپريزنٽيٽو|ھائوس آف ريپريزنٽيٽو ]]
| Judiciary = [[ڪنيڪٽيڪٽ سپريم ڪورٽ ]]
| Senators = {{nowrap|[[رچرڊ بلومينٿل]] (ڊ)}}&lt;br /&gt;{{nowrap|[[ڪرز مرفي]] (ڊ)}}
| Representative = 5 ڊيموڪريٽس
| postal_code = CT
| OfficialLang = [[سانچو:Official languages of U.S. states and territories|ڪابہ نہ]]
| area_rank = 48th
| area_total_km2 = 14,356&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.census.gov/geographies/reference-files/2010/geo/state-area.html | title=State Area Measurements and Internal Point Coordinates }}&lt;/ref&gt;
| area_total_sq_mi = 5,543
| area_land_km2 = 12,559
| area_land_sq_mi = 4,849
| area_water_km2 = 1,809
| area_water_sq_mi = 698
| area_water_percent = 12.6
| population_rank = 29th
| population_as_of = 
| 2020Pop = 3,605,944&lt;ref name=&quot;2020Census&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/CT/INC110220l|title=US Census Bureau QuickFacts|access-date=April 30, 2022|publisher=[[United States Census Bureau]]}}&lt;/ref&gt;
| population_density_rank = 4th
| 2020Density = 288
| 2020DensityUS = 745
| MedianHouseholdIncome = ${{round|79855|-2}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/CT,US/PST045219 |website=The US Census Bureau |title=Median Annual Household Income |access-date=January 28, 2020 |archive-date=January 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128235058/https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/CT,US/PST045219 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| IncomeRank = [[آمدني جي لحاظ کان آمريڪي رياستن ۽ علائقن جي فھرست |6th]]
| AdmittanceOrder = 5th
| AdmittanceDate =9 جنوري 1788
| timezone1 = [[ايسٽرن ٽائيم زون|اوڀر وارو وقتي پٽو]]
| utc_offset1 = – 05:00
| timezone1_DST = EDT
| utc_offset1_DST = – 04:00
| Longitude = 71°47′ W to 73°44′ W
| Latitude = 40°58′ N to 42°03′ N
| width_km = 177
| width_mi = 110
| length_km = 113
| length_mi = 70
| elevation_max_point = [[مئسچوسٽس]] جي سرحد لڳ [[مائونٽ فرسيل]] جو ڏاکڻو پاسو&lt;ref name=&quot;USGS&quot;&gt;{{cite web |title=Highest and Lowest Elevations |website=Elevations and Distances in the United States |publisher=[[United States Geological Survey]] |year=2001 |url = http://egsc.usgs.gov/isb//pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest |access-date=October 25, 2015 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20131109183109/http://egsc.usgs.gov/isb//pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |archive-date=November 9, 2013 }}&lt;/ref&gt;{{efn|Elevation adjusted to [[North American Vertical Datum of 1988]]|name=NAVD88}}
| elevation_max_m = 725
| elevation_max_ft = 2,379
| elevation_m = 150
| elevation_ft = 500
| elevation_min_point = [[لانگ آئلينڊ سائونڊ ]]&lt;ref name=&quot;USGS&quot; /&gt;{{efn|name=NAVD88}}
| elevation_min_m = 0
| elevation_min_ft = 0
| iso_code = US-CT
| TradAbbreviation = Conn.
| website = https://portal.ct.gov/
| Capital = ھارٽفورڊ, ڪنيڪٽيڪٽ 
| Representatives = 
| official_name = آئيني رياست ☆  (سرڪاري) ☆ نٽميگ رياست (جائفل رياست) ☆ روزگار رياست ☆ مستحڪم عادتن جي زمين
| other_name = Connecticut
| settlement_type = رياست
| image_skyline = [[File:Yankee Doodle (choral).ogg|center]]
| imagesize = 
| image_caption = &quot;يانڪي ڊوڊل&quot;
| flag_size = 130
| seal_size = 80
| mapsize = 250
| map_caption = ڪنيڪٽيڪٽ سان گڏ آمريڪا جو نقشو نمايان ڪيو ويو آهي.
| subdivision_type = [[ملڪ]]
| subdivision_name = [[آمريڪا]]
| subdivision_type1 = گاديءَ جو شهر
| subdivision_type2 = سڀ کان وڏو شهر
| subdivision_type3 = سڀ کان وڏو ميٽرو ۽ شهري علائقا
| subdivision_type4 = ايريا
| subdivision_type5 = آبادي (2024)
| subdivision_type6 = ٽائيم زون
| subdivision_name1 = [[هارٽفورڊ]]&lt;ref&gt;
{{cite web|title=General Description and Facts|publisher=State of Connecticut|url=http://portal.ct.gov/about/|access-date=June 6, 2016|archive-date=October 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016141503/http://portal.ct.gov/about/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| subdivision_name2 = [[برج پورٽ]]
| subdivision_name3 = نيو يارڪ (گڏيل)&lt;br&gt;گريٽر هارٽفورڊ (ميٽرو ۽ شهري)
| subdivision_name4 = &lt;small&gt;'''ڪُل''': 14,356 چورس ڪلوميٽر &lt;br&gt;5,543 چورس ميل 
زمين: 12,559 (4,849)&lt;br&gt;پاڻي: 1,809 (698) %12.6&lt;br&gt;درجو: 48 هون&lt;br&gt;طول و عرض:&lt;br&gt;ڊيگهه: 70 ميل (113 ڪلوميٽر)&lt;br&gt;ويڪر: 110 ميل (177)&lt;/small&gt;
| subdivision_name5 = ڪُل: 36,05,944 (2020)&lt;br&gt;
ڪُل: 3,675,069 (2024){{increase}}&lt;br&gt;
• درجو: 29 هون&lt;br&gt;&lt;small&gt;گھاٽائي :  288/چورس ڪلوميٽر&lt;br&gt;750/چورس ميل&lt;br&gt;
• درجو: چوٿون&lt;/small&gt;
| subdivision_name6 = مشرقي: UTC−05:00&lt;br&gt;
اونهارو: UTC−04:00
| established_title = رياست کان اڳ
| established_date = ڪنيڪٽيڪٽ ڪالوني
| established_title1 = يونين ۾ داخل ٿيو
| established_date1 = جنوري 9، 1788 (5هون)
| established_title2 = گھربل آمدني جو وچولو درجو
| established_date2 = $91,700 (2023)&lt;br&gt;آمدني جو درجو: 10هون
| established_title3 = مخففات
| established_date3 = نٽميگر • ڪنيڪٽيڪٽر • ڪنيڪٽيڪوٽين
| government_type = حڪومت
| governing_body = گورنر: نيڊ لامونٽ (ڊيموڪريٽ)&lt;br&gt;&lt;small&gt;ليفٽيننٽ گورنر: سوسن بيسيوچ (ڊي)&lt;br&gt;قانون ساز: جنرل اسيمبلي&lt;br&gt;اپر هائوس: سينيٽ&lt;br&gt;لوئر هائوس: هائوس آف ريپريزنٽيٽوز&lt;br&gt;عدليه: ڪنيڪٽيڪٽ سپريم ڪورٽ&lt;br&gt;آمريڪي سينيٽر:&lt;br&gt;رچرڊ بلومينٿل (ڊي)&lt;br&gt;ڪرس مرفي (ڊي)&lt;br&gt;آمريڪي هائوس جي وفد: 5 ڊيموڪريٽس&lt;/small&gt;
| leader_party = 
| leader_title = ISO 3166 ڪوڊ
| leader_name = US-CT
| leader_title1 = ويب سائيٽ
| leader_name1 = https://portal.ct.gov/
| total_type = State
}}
'''ڪنيڪٽيڪٽ''' (Connecticut)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.reference.com/browse/connecticut |title=Connecticut |website=Dictionary.com |accessdate=October 25, 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5uKkvMGho?url=http://dictionary.reference.com/browse/connecticut |archivedate=November 18, 2010 |deadurl=no |df=mdy}}&lt;/ref&gt; [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا جي گڏيل رياستن]] جي اتر اوڀر جي نيو انگلينڊ علائقي جي ڏاکڻي رياست آهي. هن جون سرحدون اوڀر ۾ رھوڊز آئیلینڊز، اتر ۾ ميساچوسٽس، اولهه ۾ نيو يارڪ ۽ ڏکڻ ۾ لانگ آئلينڊ سائونڊ سان لڳن ٿيون. ان جي گاديءَ جو هنڌ ھارٽفورڊ آهي ۽ ان جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر برج پورٽ آهي. ڪنيڪٽیڪٽ نيو يارڪ شهر جي وڏن مرڪزن ۽ بوسٽن جي وچ ۾ شمال مشرقي ڪوريڊور سان گڏ آهي، جتي نيو يارڪ ميٽروپوليٽن علائقو، جنهن ۾ ڪنيڪٽیڪٽ جي ستن وڏن شهرن مان ڇهه شامل آهن، رياست جي ڏکڻ اولهه واري حصي ۾ چڱيءَ طرح پکڙيل آهي. ڪنيڪٽیڪٽ رھوڊز آئیلینڊز ۽ ڊيلاويئر کان پوءِ علائقي جي لحاظ کان ٽيون نمبر ننڍي رياست آهي ۽ سال 2020ع تائين 36 لک کان ٿورو وڌيڪ رهاڪن سان 29هين نمبر تي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري رياست آهي، جيڪا آمريڪا جي سڀ کان وڌيڪ گنجان آبادي واري رياستن ۾ چوٿين نمبر تي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/apportionment/apportionment-2020-table01.pdf|title=Table 1. Apportionment Population and Number of Representatives by State: 2020 Census|date=April 26, 2021|website=Census Bureau|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426194028/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/apportionment/apportionment-2020-table01.pdf|archive-date=April 26, 2021|access-date=April 26, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

رياست جو نالو ڪنيڪٽیڪٽ نديءَ جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪو نيو انگلينڊ ۾ سڀ کان ڊگهو آهي، جيڪو تقريباً رياست کي جدا ڪري ٿو ۽ اولڊ سائبروڪ ۽ اولڊ لائم جي شهرن جي وچ ۾ لانگ آئلينڊ سائونڊ ۾ وهي ٿو. درياهه جو نالو بدلي ۾ قوینیتوڪیٽ (Quinnetuket)، هڪ موھیگان۔پیقوٽ (Mohegan-Pequot) لفظ &quot;ڊگهي ٽائيڊل درياء&quot; لاءِ، &lt;ref&gt;{{cite book|url={{google books|JS8TAAAAYAAJ|plainurl=yes|page=60}}|title=Indian Names of Places, Etc., in and on the Borders of Connecticut: With Interpretations of Some of Them|last=Trumbull|first=James Hammond|publisher=Press of the Case, Lockwood &amp; Brainard Company|year=1881|location=Hartford, Connecticut|page=60}}&lt;/ref&gt; جي انگن اکرن مان نڪتل آهي. پهرين يورپي آبادين جي اچڻ کان اڳ، علائقي ۾ مختلف الگونڪين قبيلا آباد هئا. 1633ع ۾ ڊچ ويسٽ انڊيا ڪمپني هارٽ فورڊ ۾ هائوس آف هوپ نالي هڪ ننڍڙي، مختصر مدت واري آبادي قائم ڪئي. ڪنيٽيڪٽ جو اڌ شروع ۾ ڊچ ڪالوني نيو هالينڊ طرفان دعويٰ ڪئي وئي هئي، جنهن ۾  ڪنيڪٽیڪٽ ۽ ڊيلاويئر دريائن جي وچ ۾ زمين جو گهڻو حصو شامل هو، جيتوڻيڪ پهرين وڏيون آباديون انگريزن ساڳئي وقت قائم ڪيون هيون. ٿامس هوڪر ميساچوسٽس بي ڪالوني مان، ڪنيڪٽیڪٽ ڪالوني ٺاهڻ لاءِ، پيروڪارن جي هڪ ٽولي جي اڳواڻي ڪئي، جڏهن ته ميساچوسٽس جي ٻين آبادڪارن سيبروڪ ڪالوني ۽ نيو هيون ڪالوني قائم ڪئي؛ ٻئي سال 1664ع تائين اڳوڻي ۾ ضم ٿي ويا.  ڪنيڪٽیڪٽ جو سرڪاري نالو، &quot;آئيني رياست&quot;، 1639ع ۾ ڪنيڪٽیڪٽ ڪالوني پاران منظور ڪيل بنيادي حڪمن ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جيڪو ڪجهه ماڻهن طرفان مغربي تاريخ ۾ پهريون لکيل آئين سمجهيو ويندو آهي. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://portal.ct.gov/csl/research/state-nicknames?language=en_US|title=Connecticut's Nicknames|website=CT.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101215401/https://portal.ct.gov/csl/research/state-nicknames?language=en_US|archive-date=January 1, 2024|access-date=May 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; جيئن ته ھی تيرهن ڪالونين مان هڪ آهي، جنهن آمريڪي انقلاب دوران برطانوي راڄ کي رد ڪري ڇڏيو، ڪنيڪٽیڪٽ آمريڪا جي وفاقي حڪومت جي ترقي ۾ بااثر هو. 1787ع ۾، راجر شرمين ۽ اوليور ايلس ورٿ، آئيني ڪنوينشن ۾ رياستي نمائندن، ورجينيا ۽ نيو جرسي جي منصوبن جي وچ ۾ ٺاهه جي تجويز پيش ڪئي؛ ڪانگريس لاءِ ان جو ٻه رڪني ڍانچو، جنهن ۾ نمائندن جي ايوان ۽ سينيٽ ۾ رياستن جي ترتيب سان متناسب ۽ برابر نمائندگي، منظور ڪئي وئي ۽ اڄ تائين برقرار آهي. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://connecticuthistory.org/the-connecticut-compromise|title=The Connecticut Compromise|date=July 16, 2020|website=Connecticut History|archive-url=https://web.archive.org/web/20231220230458/https://connecticuthistory.org/the-connecticut-compromise|archive-date=December 20, 2023|access-date=May 6, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; جنوري 1788ع ۾، ڪنيڪٽیڪٽ آئين جي تصديق ڪرڻ لاء پنجون رياست بڻجي ويو. 

ڪنيڪٽیڪٽ هڪ ترقي يافته ۽ دولتمند رياست آهي، جيڪا انساني ترقي جي انڊيڪس ۽ آمدني جي مختلف ماپن تي سٺي ڪارڪردگي ڏيکاري ٿي سواءِ برابري جي. اهو ڪيترن ئي معزز تعليمي ادارن جو گهر آهي، جن ۾ نيو هيون ۾ يلي يونيورسٽي، گڏوگڏ ٻيا لبرل آرٽس ڪاليج ۽ خانگي بورڊنگ اسڪول ۽ ان جي چوڌاري ”ناليج ڪوريڊور“ شامل آهن. ان جي جاگرافيائي بيهڪ جي ڪري، ڪنيڪٽیڪٽ هڪ مضبوط سامونڊي روايت برقرار رکيو آهي؛ آمريڪا جي ڪوسٽ گارڊ اڪيڊمي نيو لنڊن ۾ ٿيمس ندي جي ڪناري تي واقع آهي. رياست ايرو اسپيس انڊسٽري سان پڻ لاڳاپيل آهي وڏين ڪمپنين جي ذريعي پراٽ اينڊ ويٽني ۽ سيڪورسڪي ايئر ڪرافٽ جن جو هيڊڪوارٽر ايسٽ هارٽفورڊ ۽ اسٽريٽفورڊ ۾ آهي. تاريخي طور تي هٿيارن، هارڊويئر ۽ ٽائم پيس لاءِ هڪ پيداواري مرڪز، ڪنيڪٽیڪٽ، باقي خطي وانگر، مالي، انشورنس ۽ ريئل اسٽيٽ جي شعبن جي بنياد تي هڪ معيشت ۾ تبديل ٿي چڪو هو؛ ڪيتريون ئي ملٽي نيشنل ڪمپنيون جيڪي اهڙيون خدمتون مهيا ڪن ٿيون، رياست جي گادي واري هنڌ هارٽ فورڊ ۽ فيئر فيلڊ ڪائونٽي ۾ گولڊ ڪوسٽ سان گڏ ملي سگهن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ctvisit.com/articles/connecticut’s-manufacturing-might|title=Connecticut's Manufacturing Might|website=CTvisit|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129151429/https://ctvisit.com/articles/connecticut’s-manufacturing-might|archive-date=November 29, 2023|access-date=May 5, 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox U.S. state symbols
&lt;!-- Sources:http://www.netstate.com/states/symb/ct_symb.htm--&gt;
|Name                  =ڪنيڪٽيڪٽ
|Flag                  =Flag of Connecticut.svg
|Flagsize              =175px
|Seal                  =Seal of Connecticut.svg
|Bird                  =[[آمريڪي رابن]]
|Insect                =[[دعائون ڪندڙ مانٽس]]
|Fish                  =[[آمريڪي شاڊ]]
|Flower                =[[ڪالميا ليٽيفوليا|جبلي لوريل]]
|Tree                  =[[ڪوئرڪس آلبا|اڇو وک]]
|Gemstone              =[[گارنيٽ]]
|Motto                 =''[[ڪوئي ٽرانسٽولٽ سسٽينيٽ]]'' (جنهن منتقل ڪيو، سو اڃا به سنڀالي ٿو.)
|Song                  =&quot;[[يانڪي ڊوڊل]]&quot;
|Route marker          =Connecticut_Highway_2.svg
|Quarter               =1999_CT_Proof.png
|Quarter release date  =1999
}}

==تاريخ==
{{Main|ڪنيڪٽيڪٽ جي تاريخ}}
[[File:Ctcolony.png|thumb|upright=1.7|ڪنيڪٽيڪٽ، نيو هيون ۽ سيبروڪ نوآبادين جو نقشو]]

===پهريان ماڻهو===

هن رياست جو نالو ''ڪنيڪٽيڪٽ'' [[موهيگن-پيڪواٽ ٻولي|موهيگن-پيڪواٽ]] ٻوليءَ جي هڪ لفظ مان نڪتل آهي، جنهن جو ترجمو ”ڊگهو لهرن وارو درياهه“ ۽ ”ڊگهي درياهه جي ڪناري تي“ ڪيو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Project&quot;&gt;{{cite book |author=Federal Writers' Project |title=Connecticut: A Guide to Its Roads, Lore and People |url=https://archive.org/details/connecticut00federich |publisher=US History Publishers |year=1938 |page=3}}&lt;/ref&gt; جيڪي ٻئي [[ڪنيڪٽيڪٽ درياهه]] ڏانهن اشارو ڪن ٿا. ڪنيڪٽيڪٽ واري علائقي ۾ انساني موجودگيءَ جا ثبوت لڳ ڀڳ 10,000 سال اڳ تائين ملن ٿا. شڪار، مڇي مارڻ ۽ ڪاٺ جي ڪم لاءِ پٿر جا اوزار استعمال ڪيا ويندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.thebarnesmuseum.org/blog/prehistoric-artifacts-from-connecticut | title=Prehistoric Artifacts from Connecticut }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ctexplored.org/the-first-immigrants-the-english/ | title=The First Immigrants, the English | date=May 23, 2022 }}&lt;/ref&gt;

اهي ماڻهو نيم خانه بدوش طرزِ زندگي گذاريندا هئا ۽ علائقي جي مختلف وسيلن مان فائدو وٺڻ لاءِ موسمن جي تبديليءَ سان گڏ هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ لڏپلاڻ ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://connecticuthistory.org/overland-travel-in-connecticut-from-footpaths-to-interstates/ | title=Overland Travel in Connecticut, from Footpaths to Interstates - Connecticut History &amp;#124; a CTHumanities Project | date=January 2, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.nativetech.org/Nipmuc/niacfaq.html | title=FAQ for the Nipmuc Indian Association of Connecticut }}&lt;/ref&gt; اهي [[الگانڪوين ٻوليون|الگانڪوين]] بنياد واريون ٻوليون ڳالهائيندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://academic.eb.com/levels/collegiate/article/Connecticut/111242#258058.toc |title=Connecticut: Colonization |work=Britannica Academic |access-date=October 18, 2022}}&lt;/ref&gt;

ڪنيڪٽيڪٽ جو علائقو ڪيترن ئي [[آمريڪا جا مقامي باشندا|مقامي آمريڪي]] قبيلن جو گهر هو، جن کي [[نپمڪ]]، سيگون يا ”درياهي هندستاني“ (جن ۾ [[ٽنڪسس]]، [[شاگٽيڪوڪ ماڻهو|شاگٽيڪوڪ]]، [[پوڊنڪ ماڻهو|پوڊنڪ]]، [[وانگنڪ]]، [[هيموناسيٽ ماڻهو|هيموناسيٽ]] ۽ [[ڪوئنپيئڪ]] شامل هئا)، [[ميٽابيسيڪ]] يا ”واپنگر اتحاد“ ۽ [[پيڪواٽ|پيڪواٽ-موهيگن]] جي گروهن ۾ ورهائي سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://libguides.ctstatelibrary.org/hg/nativeamericans/cttribes|title=LibGuides Home: Native American Research: List of Historical Connecticut Tribes|first=History &amp;|last=Genealogy|website=Libguides.ctstatelibrary.org|access-date=April 17, 2021|archive-date=October 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026190248/https://libguides.ctstatelibrary.org/hg/nativeamericans/cttribes|url-status=live}}&lt;/ref&gt; انهن مان ڪجهه گروهه اڄ به ڪنيڪٽيڪٽ ۾ رهن ٿا، جن ۾ [[موهيگن ماڻهو|موهيگن]]، [[پيڪواٽ ماڻهو|پيڪواٽ]] ۽ [[گولڊن هل پاگوسيٽ انڊين نيشن|پاگوسيٽ]] شامل آهن.&lt;ref&gt;[http://www.cslib.org/tribes.htm Connecticut Native American Tribes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927185519/http://www.cslib.org/tribes.htm |date=September 27, 2013 }}, Connecticut State Library. Retrieved May 16, 2014.&lt;/ref&gt;

سترهين صديءَ دوران، 8,000 کان وڌيڪ [[پيڪواٽ ماڻهو|پيڪواٽ]] ڪنيڪٽيڪٽ جي الهندي حصي کان وٺي [[روڊ آئلينڊ]] تائين رهندا هئا، جڏهن ته 1,500 کان 2,500 [[موهيگن ماڻهو|موهيگن]] [[ٿيمز درياهه]] جي اولهه ۾ آباد هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Pequot War {{!}} Battlefields of the Pequot War |url=https://pequotwar.org/about/ |access-date=2026-05-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Martin |first=Amy |title=This Hard Land |url=http://www.conncoll.edu/news/cc-magazine/past-issues/2020-issues/winter-2020/this-hard-land/ |access-date=2026-05-06 |website=Connecticut College |language=en}}&lt;/ref&gt;

موهيگن ماڻهن جي زندگي شڪار، صدفن مان مڇي ۽ سامونڊي خوراڪ حاصل ڪرڻ، جهنگلي شيون گڏ ڪرڻ ۽ [[مڪئي]] جي پوک جهڙين روايتن تي ٻڌل هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Facts for Kids: Mohegan Indians (Mohegans) |url=https://www.bigorrin.org/mohegan_kids.htm |access-date=2026-05-06 |website=www.bigorrin.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |first=Connecticut State |date=May 6, 2025 |title=The Mohegan Tribe |url=https://portal.ct.gov/-/media/sde/publications/native-americans/mohegan-tribe-overview.pdf |website=The Mohegan Tribe|last=Department of Education}}&lt;/ref&gt; هي نظام نسل در نسل علم ۽ روايتن جي صورت ۾ منتقل ٿيندو رهيو.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |last=Fawcett |first=Meliss Jayne |title=The lasting of the Mohegans: Part I, the story of the wolf people |date=1995 |language=English}}&lt;/ref&gt;

ثقافتي تسلسل زباني روايتن ذريعي برقرار رکيو ويو، جيڪي تاريخي رڪارڊ ۽ ماحولياتي ڄاڻ جي نظام ٻنهي طور ڪم ڪنديون هيون. انهن روايتن ماڻهن، زمين ۽ غير انساني جيوت جي وچ ۾ لاڳاپن کي محفوظ رکيو، جڏهن ته ماضي کي به محفوظ ۽ تسليم ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tantaquidgeon Museum |url=https://www.mohegan.nsn.us/community/involvement |access-date=2026-05-06 |website=mohegan.nsn.us |language=en}}&lt;/ref&gt;
موهيگن ماڻهن جيڪو هڪ اهم لاڳاپو محفوظ رکيو، اهو [[ليناپي قوم]] سان به ملندڙ جلندڙ هو، جنهن کي '''ٽن ڀينرن جو دڙو''' (Three Sisters Mound) چيو ويندو هو. ان ۾ [[مڪئي]]، ڀاڄيون (بين) ۽ [[اسڪواش]] گڏ پوکيا ويندا هئا، جيڪي سڄي سال موهيگن قبيلي جي خوراڪ جو بنيادي ذريعو هوندا هئا. موهيگن ماڻهو گهڻ-فصلي (Polycultural) زرعي طريقا استعمال ڪندا هئا، جيڪي سندن زمين سان لاڳاپي کي وڌيڪ مضبوط بڻائيندا هئا.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Hart |first=John P. |title=Evolving the Three Sisters: The Changing Histories of Maize, Bean, and Squash in New York and the Greater Northeast |date=2008 |language=en |doi=10.13140/2.1.1677.5362}}&lt;/ref&gt; موهيگن بزرگ [[گليڊس ٽينٽاڪواڊجن]] چيو هو: ”اسان مڪئي جي روح جو بيحد احترام ڪريون ٿا.“ هن ڳالهه مان ظاهر ٿئي ٿو ته خوراڪي نظام موهيگن ثقافت کان الڳ نه هئا.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

[[پيڪواٽ ماڻهو|پيڪواٽ]] ۽ [[موهيگن ماڻهو|موهيگن]] قبيلن ڪنٽرول ٿيل باهه لڳائڻ، پائيدار مڇي مارڻ جي طريقن ۽ موسمي لڏپلاڻ جهڙيون رسمون ۽ طريقا اختيار ڪيا هئا.&lt;ref name=&quot;kquotap&quot;&gt;{{Cite web |last=kquotap |date=2025-10-21 |title=Connecticut's Environmental History and its Lessons for Today - Connecticut History {{!}} a CTHumanities Project |url=https://connecticuthistory.org/connecticuts-environmental-history-and-its-lessons-for-today/ |access-date=2026-05-06 |website=Connecticut History {{!}} a CTHumanities Project - Stories about the people, traditions, innovations, and events that make up Connecticut's rich history. |language=en}}&lt;/ref&gt;

اهي طريقا اهڙي نظرئي جي عڪاسي ڪندا هئا، جنهن موجب انسانن کي فطري دنيا جو هڪ حصو سمجهيو ويندو هو، نه ته ان کان مٿانهون. جيئن [[رابن وال ڪيمرر]] لکي ٿي: ”ڪنهن هنڌ سان فطري وابستگيءَ جو مطلب اهو آهي ته اهڙي نموني زندگي گذارجي ڄڻ هيءَ ئي زمين اوهان کي خوراڪ ڏئي ٿي، اهي ئي وهڪرا آهن جن مان اوهان پاڻي پيئو ٿا، جيڪي اوهان جي جسم کي تعمير ڪن ٿا ۽ اوهان جي روح کي توانائي ڏين ٿا.“&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kimmerer |first=Robin Wall |title=Braiding Sweetgrass: Indigenous Wisdom, Scientific Knowledge and the Teachings of Plants |url=https://archive.org/details/braidingsweetgra0000kimm |date=2013 |publisher=Milkweed Editions |isbn=978-1-57131-356-0 |location=New York}}&lt;/ref&gt;

هي تصور سندن ان عقيدي جي عڪاسي ڪندو هو ته انسان فطرت جو حصو آهن، ان کان برتر نه. اهڙا طريقا ماحولياتي انتظام جو بهترين مثال پيش ڪن ٿا ۽ اهڙي دنياوي نظرئي کي اجاگر ڪن ٿا، جيڪو توازن، ذميواري ۽ انسانن ۽ فطري دنيا جي وچ ۾ باهمي لاڳاپن تي ٻڌل هو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=Enrique |date=2000 |title=Kincentric Ecology: Indigenous Perceptions of the Human-Nature Relationship |url=https://archive.org/details/sim_ecological-applications_2000-10_10_5/page/1327 |jstor=2641288|journal=Ecological Applications |volume=10 |issue=5 |pages=1327–1332 |doi=10.2307/2641288}}&lt;/ref&gt;

فطري ماحول سان هي گهرو لاڳاپو ۽ ان تي دارومدار سندن ثقافتي ۽ معاشي روايتن ۾ پڻ نمايان هو، خاص طور تي [[ويمپم]] جي استعمال ۾.
[[ويمپم]]، جيڪو [[ڪواهاگ]] يا [[ويلڪ]] جي صدف مان تيار ڪيو ويندو هو، اڪثر شادين ۾، تحفي طور، يا ماڻهن جي ٻن گروهن جي وچ ۾ ڪنهن معاهدي يا ٺاهه جي علامت طور مٽاسٽا ڪيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ڪيترين ئي حالتن ۾ ان کي ڪرنسي (پئسي) طور پڻ استعمال ڪيو ويندو هو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ingersoll |first=Ernest |date=1883 |title=Wampum and Its History |journal=The American Naturalist |volume=17 |issue=5 |pages=467–479 |doi=10.1086/273355 |bibcode=1883ANat...17..467I |issn=0003-0147}}&lt;/ref&gt;

اقتصادي مٽاسٽا جي شيءِ هجڻ کان علاوه، ويمپم ڪنيڪٽيڪٽ جي مقامي قومن اندر واعدي، عزت ۽ سچائي جي علامت پڻ هو. اهو [[ٿيمز درياهه]] مان حاصل ڪيو ويندو هو، جيڪو موهيگن قبيلي لاءِ زمين ۽ ان جي قدرتي وسيلن جي اهميت کي ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[موهيگن ماڻهو|موهيگن]] ۽ [[پيڪواٽ ماڻهو|پيڪواٽ]] سماجن جي سماجي جوڙجڪ درياهه ۽ ان ۾ موجود جاندارن تي دارومدار رکندي هئي، ۽ ويمپم ڪنيڪٽيڪٽ جي مقامي قومن ۾ ماحولياتي باهمي انحصار جو هڪ ٻيو نمايان مثال آهي.

===نوآبادياتي دور===
{{Main|نيو نيدرلينڊ|سيبروڪ ڪالوني|ڪنيڪٽيڪٽ ڪالوني|نيو انگلينڊ ڪنفيڊريشن|ڊومينين آف نيو انگلينڊ}}

ڊچ سياح [[ايڊريان بلاڪ]] ڪنيڪٽيڪٽ جو پهريون يورپي ڳولا ڪندڙ هو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last2=Varekamp|first2=Daphne|date=Spring–Summer 2006|title=Adriaen Block, The Discovery of Long Island Sound and the New Netherlands Colony: What Drove the Course of History?|url=http://seagrant.uconn.edu/publications/magazines/wracklines/springsummer06/block.pdf|journal=Wrack Lines|volume=6|issue=1|access-date=May 16, 2014|last1=Varekamp|first1=Johan|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151231223638/http://seagrant.uconn.edu/publications/magazines/wracklines/springsummer06/block.pdf|archive-date=December 31, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231223638/http://seagrant.uconn.edu/publications/magazines/wracklines/springsummer06/block.pdf |date=December 31, 2015 }}&lt;/ref&gt; هن 1614ع ۾ هن علائقي جي ڳولا ڪئي. ان کان پوءِ [[آمريڪا ۾ ڊچ نوآبادڪاري|ڊچ]] فر جي واپارين [[ڪنيڪٽيڪٽ درياهه]] ۾ مٿي تائين سفر ڪيو، جنهن کي هنن ''ورسخي ريوير'' (''تازو درياهه'') سڏيو، ۽ [[هارٽفورڊ]] ۾ ڊچ پوائنٽ تي هڪ قلعو تعمير ڪيو، جنهن جو نالو هنن ''هائوس آف هوپ'' ({{langx|nl|Huis van Hoop}}) رکيو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://colonialwarsct.org/1614.htm|title=1614 Adriaen|website=The Society of Colonial Wars in the State of Connecticut|access-date=May 16, 2014|archive-date=May 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517135338/http://colonialwarsct.org/1614.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:3c Connecticut Tercentenary,The Charter Oak single, 1935 issue.jpg|thumb|upright=1.3|26 اپريل 1935ع تي آمريڪي ٽپال کاتي ڪنيڪٽيڪٽ ڪالوني جي قيام جي 300هين سالگرهه جي ياد ۾ هڪ يادگاري ٽپال ٽڪلي جاري ڪئي.]]

ڪنيڪٽيڪٽ ڪالوني شروعات ۾ [[ونڊسر، ڪنيڪٽيڪٽ|ونڊسر]]، [[ويذرزفيلڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|ويذرزفيلڊ]]، [[سيبروڪ]]، [[هارٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|هارٽفورڊ]] ۽ [[نيو هيون، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو هيون]] جي ڪيترين ئي ننڍين آبادين تي مشتمل هئي. پهريان انگريز آبادڪار 1633ع ۾ اچي [[ونڊسر، ڪنيڪٽيڪٽ|ونڊسر]] ۾ آباد ٿيا، ۽ ايندڙ سال [[ويذرزفيلڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|ويذرزفيلڊ]] ۾ وڃي رهيا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cslib.org/earlysettlers.htm|title=Early Settlers of Connecticut|publisher=Connecticut State Library|access-date=July 25, 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100420061052/http://www.cslib.org/earlysettlers.htm|archive-date=April 20, 2010}}&lt;/ref&gt; [[ميساچوسٽس]] جي [[جان ونٿروپ دي ينگر]] کي 1635ع ۾ [[ڪنيڪٽيڪٽ درياهه]] جي ڇوڙ تي [[سيبروڪ ڪالوني]] قائم ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://saybrookhistory.org/history-of-old-saybrook/ |title=History of Old Saybrook |website=Old Saybrook Historical Society}}&lt;/ref&gt;

1636ع ۾ [[ميساچوسٽس بي ڪالوني]] مان [[ٿامس هوڪر]] جي اڳواڻيءَ ۾ [[پيورٽن]]ن جو هڪ وڏو ٽولو آيو، جنهن [[هارٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|هارٽفورڊ]] ۾ [[ڪنيڪٽيڪٽ ڪالوني]] قائم ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://colonialwarsct.org/1636.htm|title=1636-Hartford|website=The Society of Colonial Wars in Connecticut|access-date=May 16, 2014|archive-date=February 11, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211004109/http://colonialwarsct.org/1636.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; جنوري 1639ع ۾ [[ڪنيڪٽيڪٽ جا بنيادي حڪم]] (''فنڊامينٽل آرڊرس آف ڪنيڪٽيڪٽ'') منظور ڪيا ويا، جن کي آمريڪا جي پهرين آئيني دستاويز طور بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sots.ct.gov/sots/cwp/view.asp?a=3188&amp;q=392608 |title=STATE OF CONNECTICUT Sites º Seals º Symbols |access-date=January 25, 2008 |author=Secretary of the State of Connecticut |author-link=Secretary of the State of Connecticut |year=2007 |work=the Connecticut State Register and Manual |publisher=[[State of Connecticut]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926135650/http://www.sots.ct.gov/sots/cwp/view.asp?a=3188&amp;q=392608 |archive-date=September 26, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ڪوئنيپياڪ ڪالوني]]&lt;ref&gt;{{cite book|url={{google books|wmdJAAAAMAAJ|plainurl=yes|page=176}}|title=New Englander and Yale Review|date=1887|publisher=W.L. Kingsley|volume=47|pages=176–177|editor-last2=Kingsley|editor-first2=William Lathrop|editor-last3=Fisher|editor-first3=George Park|editor-last4=Dwight|editor-first4=Timothy|display-editors=3|editor-first1=Edward Royall|editor-last1=Tyler}}&lt;/ref&gt; مارچ 1638ع ۾ [[جان ڊيونپورٽ (مذھبي اڳواڻ)|جان ڊيونپورٽ]]، [[ٿيوفيلس ايٽن]] ۽ ٻين طرفان [[نيو هَيون، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو هَيون]] ۾ قائم ڪئي وئي. نيو هَيون ڪالوني جو پنهنجو آئين هو، جنهن کي ''نيو هَيون ڪالوني جو بنيادي معاهدو'' (''دي فنڊامينٽل ايگريمنٽ آف دي نيو هَيون ڪالوني'') سڏيو ويندو هو، ۽ اهو 4 جون 1639ع تي صحيح ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://avalon.law.yale.edu/17th_century/ct01.asp|title=Fundamental Agreement, or Original Constitution of the Colony of New Haven, June 4, 1639|website=The Avalon Project: Documents in Law, History and Diplomacy|publisher=Yale Law School|access-date=May 16, 2014|date=December 18, 1998|archive-date=August 8, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808131901/http://avalon.law.yale.edu/17th_century/ct01.asp|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

هر آبادي هڪ آزاد سياسي وجود هئي، جيڪا انگلينڊ جي شاهي تاج جي سرڪاري منظوري کان سواءِ قائم ڪئي وئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.colonialwarsct.org/1638_new_haven.htm|title=1638—New Haven—The Independent Colony|website=The Society of Colonial Wars in the State of Connecticut|access-date=May 16, 2014|archive-date=November 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141115210256/http://www.colonialwarsct.org/1638_new_haven.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1662ع ۾ ونٿروپ انگلينڊ ويو ۽ [[چارلس ٻيون، انگلينڊ جو بادشاهه|چارلس ٻئي]] کان هڪ شاهي فرمان حاصل ڪيو، جنهن ذريعي ڪنيڪٽيڪٽ جون سڀئي آباديون متحد ڪيون ويون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://colonialwarsct.org/1662.htm|title=1662-Charter for Connecticut|website=The Society of Colonial Wars in the State of Connecticut|access-date=May 16, 2014|archive-date=May 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140516233559/http://colonialwarsct.org/1662.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

تاريخي لحاظ کان اهم نوآبادياتي آباديون هيون: [[ونڊسر، ڪنيڪٽيڪٽ|ونڊسر]] (1633ع)، [[ويذرزفيلڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|ويذرزفيلڊ]] (1634ع)، [[ڊيپ ريور، ڪنيڪٽيڪٽ|سيبروڪ]] (1635ع)، [[هارٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|هارٽفورڊ]] (1636ع)، [[نيو هيون، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو هيون]] (1638ع)، [[فيئرفيلڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|فيئرفيلڊ]] (1639ع)، [[گلفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|گلفورڊ]] (1639ع)، [[ملفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|ملفورڊ]] (1639ع)، [[اسٽريٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|اسٽريٽفورڊ]] (1639ع)، [[فارمنگٽن، ڪنيڪٽيڪٽ|فارمنگٽن]] (1640ع)، [[اسٽيمفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|اسٽيمفورڊ]] (1641ع) ۽ [[نيو لنڊن، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو لنڊن]] (1646ع)۔

[[پيڪواٽ جنگ]] نيو انگلينڊ ۾ نوآبادڪارن ۽ مقامي آمريڪي قبيلن جي وچ ۾ پهريون اهم هٿياربند ٽڪراءُ هو. پيڪواٽ قبيلو پنهنجي علائقي کي اتر ۾ [[وامپانوئگ]]، اوڀر ۾ [[ناراگانسٽ]]، [[ڪنيڪٽيڪٽ درياهه]] جي واديءَ جي [[الگانڪوئن ٻوليون|الگانڪوئن]] قبيلن، اولهه ۾ [[موهيگن ماڻهو|موهيگن]] ۽ ڏکڻ ۾ [[ليناپي]] ماڻهن جي نقصان تي جارحاڻي نموني وڌائي رهيو هو.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web |last=Estes |first=Roberta |date=September 10, 2012 |title=The 1637 Pequot War |url=https://nativeheritageproject.com/2012/09/10/the-1637-pequot-war/ |access-date=November 18, 2024 |website=Native Heritage Project |language=en}}&lt;/ref&gt; ساڳئي وقت پيڪواٽ نوآبادياتي حدن جي واڌ ويجهه جي ردعمل ۾ وڌيڪ جارح بڻجي رهيا هئا. 1636ع ۾ هڪ انگريز نجي جهاز جي مالڪ ۽ سندس عملي، ۽ پوءِ هڪ واپاري جي قتل کان پوءِ&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt; نوآبادڪارن [[بلاڪ ٻيٽ]] تي پيڪواٽن جي هڪ ڳوٺ تي حملو ڪيو. ان ئي سال سرءُ ۾ پيڪواٽن [[سيبروڪ ڪالوني]] جي فوجي چوڪيءَ جو گهيرو ڪيو ۽ پوءِ 1637ع جي بهار ۾ [[ويذرزفيلڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|ويذرزفيلڊ]] تي حملو ڪيو. نوآبادڪارن موهيگن ۽ ناراگانسٽ قبيلن جي اتحادين سان گڏجي مليشيا تيار ڪئي، جنگ جو اعلان ڪيو ۽ [[مسٽڪ درياهه (ڪنيڪٽيڪٽ)|مسٽڪ درياهه]] تي واقع پيڪواٽ ڳوٺ تي حملو ڪيو. مارجي ويل پيڪواٽن جو انگ اندازن موجب 300 کان 700 جي وچ ۾ هو. [[فيئرفيلڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|فيئرفيلڊ]] جي هڪ ٻي جنگ ۾ وڏي نقصان کان پوءِ پيڪواٽن صلح جي درخواست ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite book|url={{google books|YHVwmVKjhaoC|plainurl=yes|page=31}}|title=America's Beginnings: The Dramatic Events that Shaped a Nation's Character|last=Williams|first=Tony|date=2010|publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=978-1-4422-0487-4|pages=32–34}}&lt;/ref&gt;

====آمريڪي انقلاب====
{{Main|آمريڪي انقلابي جنگ}}
[[File:LowsCTmap.jpeg|thumb|upright=1.15|1799ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ جو نقشو، جنهن ۾ [[دي اوبلانگ]] ڏيکاريل آهي، ''[[لوز انسائيڪلوپيڊيا]]'' مان.]]

ڪنيڪٽيڪٽ [[ٻي ڪانٽينينٽل ڪانگريس]] لاءِ چار نمائندا مقرر ڪيا، جن [[آمريڪا جي آزاديءَ جي اعلان]] تي صحيون ڪيون. اهي هئا [[سيميوئل هنٽنگٽن (سياستدان)|سيميوئل هنٽنگٽن]]، [[راجر شرمين]]، [[وليم وليمز (ڪانٽينينٽل ڪانگريس)|وليم وليمز]] ۽ [[اوليور وولڪاٽ]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.archives.gov/exhibits/charters/declaration_signers_gallery_facts.pdf |title=Signers of the Declaration of Independence |website=Charters of Freedom |publisher=National Archives |access-date=May 16, 2014 |archive-date=July 14, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160714194721/http://www.archives.gov/exhibits/charters/declaration_signers_gallery_facts.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1775ع ۾، ليڪسنگٽن ۽ ڪنڪارڊ ۾ برطانوي باقاعده فوج ۽ ميساچوسٽس مليشيا جي وچ ۾ ٿيل جهيڙن کان پوءِ، ڪنيڪٽيڪٽ جي قانونساز اداري ڇهن نون فوجي رجمنٽن جي تياريءَ جي منظوري ڏني. جون 1775ع ۾ [[بنڪر هل جي جنگ]] دوران ڪنيڪٽيڪٽ جا لڳ ڀڳ 1,200 سپاهي ميدان ۾ موجود هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wpi.edu/academics/military/hillprelim.html |title=Battle of Bunker's Hill Preliminary Study |website=Military Science, Cadet Resources |publisher=Worcester Polytechnic Institute |access-date=May 18, 2014 |archive-date=May 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518174520/http://www.wpi.edu/academics/military/hillprelim.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1775ع ۾ [[ڊيوڊ بشنيل (ايجادڪار)|ڊيوڊ بشنيل]] [[ٽرٽل (آبدوز)|''ٽرٽل'']] ايجاد ڪئي، جنهن ايندڙ سال نيويارڪ بندرگاهه ۾ لنگرانداز هڪ برطانوي جنگي ٻيڙيءَ تي تاريخ جو پهريون آبدوزي حملو ڪيو، پر اهو ناڪام رهيو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Roland|first1=Alex|title=Bushnell's Submarine: American Original or European Import?|url=https://archive.org/details/sim_technology-and-culture_1977-04_18_2/page/159|journal=Technology and Culture|date=1977|volume=18|issue=2|page=159|doi=10.2307/3103954|jstor=3103954|s2cid=112333776|issn=0040-165X}}&lt;/ref&gt;

1777ع ۾ برطانوي فوج کي [[ڊينبري، ڪنيڪٽيڪٽ|ڊينبري]] ۾ [[ڪانٽينينٽل آرمي]] جي رسد بابت اطلاع مليو، تنهنڪري انهن [[ويسٽپورٽ، ڪنيڪٽيڪٽ|ويسٽپورٽ]] تي لڳ ڀڳ 2,000 سپاهين تي مشتمل هڪ فوجي دستو لاٿو. اهو دستو ڊينبري تائين پهتو، جتي هنن گهرن ۽ فوجي رسد جي وڏي گودام کي تباهه ڪري ڇڏيو. واپسيءَ تي جنرل [[ڊيوڊ ووسٽر]] ۽ جنرل [[بينيڊڪٽ آرنولڊ]] جي اڳواڻيءَ ۾ ڪانٽينينٽل فوج ۽ مليشيا انهن کي 1777ع ۾ [[رِج فيلڊ جي جنگ|رِج فيلڊ]] وٽ منهن ڏنو.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://archive.org/details/accountoftryonsr00case/page/n3/mode/2up |last=Case |first=James R. |title=An Account of Tryon's Raid on Danbury in April, 1777 |location=[[Danbury, Connecticut]] |date=1927}}&lt;/ref&gt;

1778ع ۽ 1779ع جي سياري دوران جنرل [[جارج واشنگٽن]] فيصلو ڪيو ته [[ڪانٽينينٽل آرمي]] کي ٽن حصن ۾ ورهايو وڃي، جيڪي [[نيويارڪ شهر]] جي چوڌاري مورچا سنڀالين، جتي برطانوي جنرل سر [[هينري ڪلنٽن (آمريڪي آزاديءَ جي جنگ)|هينري ڪلنٽن]] سياري لاءِ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Poirier|first1=David A.|title=Camp Reading: Logistics of a Revolutionary War Winter Encampment|journal=Northeast Historical Archaeology|date=1976|volume=5|issue=1|pages=40–52|doi=10.22191/neha/vol5/iss1/5|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ميجر جنرل [[اسرائيل پٽنم]] پنهنجي ماتحت لڳ ڀڳ 3,000 باقاعده سپاهين ۽ مليشيا لاءِ [[ريڊنگ، ڪنيڪٽيڪٽ|ريڊنگ]] کي سياري جي ڇانوڻي طور چونڊيو. ريڊنگ واري ڇانوڻي پٽنم جي فوج کي [[ڊينبري، ڪنيڪٽيڪٽ|ڊينبري]] ۾ ٻيهر ڀريل رسد جي گودام جي حفاظت ڪرڻ ۽ [[لانگ آئلينڊ سائونڊ]] ۽ [[هڊسن درياهه]] جي واديءَ سان لاڳاپيل ڪنهن به فوجي ڪارروائي جي سهائتا ڪرڻ جي قابل بڻايو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://putnampark.org/park-history/ |title=Park History |website=Putnam Memorial State Park |access-date=April 27, 2014 |archive-date=January 29, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129021812/http://putnampark.org/park-history |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انهن مان ڪي سپاهي گذريل سياري ۾ [[ويلي فورج]]، [[پنسلوانيا]] واري ڇانوڻي جا به تجربيدار هئا. ريڊنگ جي ڇانوڻي ۾ سپاهين کي رسد جي کوٽ، سخت سردي ۽ ڳري برفباري کي منهن ڏيڻو پيو، جنهن سبب ڪجهه مؤرخن هن ڇانوڻي کي &quot;ڪنيڪٽيڪٽ جو ويلي فورج&quot; سڏيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=O'Keefe |first1=Thomas C. |editor1-last=Johnson |editor1-first=James M. |editor2-last=Pryslopski |editor2-first=Christopher |editor3-last=Villani |editor3-first=Andrew |title=Key to the Northern Country: The Hudson River Valley in the American Revolution |date=August 1, 2013 |publisher=[[SUNY Press]] |chapter-url={{google books|NfADAAAAQBAJ|plainurl=yes|page=241}} |access-date=February 17, 2015 |chapter=George Washington and the Redding Encampments}}&lt;/ref&gt;

هي رياست [[لانگ آئلينڊ]] تي ڪيترن ئي حملن جي شروعاتي مرڪز طور پڻ ڪم آئي، جن جي رٿابندي [[سيميوئل هولڊن پارسنز]] ۽ [[بينجمن ٽالمج]] ڪئي هئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hall |first1=Charles Samuel |title=Life and Letters of Samuel Holden Parsons: Major-General in the Continental Army and Chief Judge of the Northwestern Territory, 1737–1789 |year=1905 |publisher=Otseningo Publishing |location=Binghamton, New York |page=110 |url={{google books|llssAAAAMAAJ|plainurl=yes|page=10}} |access-date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt; ان سان گڏ هن جنگي ڪوششن لاءِ، خاص طور تي نيويارڪ شهر کان ٻاهر واشنگٽن جي فوج کي، سپاهي ۽ سامان پڻ فراهم ڪيو. جولاءِ 1779ع ۾ جنرل [[وليم ٽرائن]] [[ٽرائن جي چڙهائي|ڪنيڪٽيڪٽ جي سامونڊي ڪناري تي حملو ڪيو]]، جنهن دوران [[نيو هيون، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو هيون]]، [[نوروالڪ، ڪنيڪٽيڪٽ|نوروالڪ]] ۽ [[فيئرفيلڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|فيئرفيلڊ]] کي نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Townshend |first=Charles H. |title=British Invasion of New Haven, Connecticut |location=New Haven, Connecticut |publisher=Tuttle, Morehouse &amp; Taylor, Printers |date=1879 |url=https://archive.org/stream/britishinvasiono00towniala#page/n3/mode/2up |access-date=May 17, 2014}}&lt;/ref&gt; سيپٽمبر 1781ع ۾ [[نيو لنڊن، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو لنڊن]] ۽ [[گروٽن هائٽس]] تي [[گروٽن هائٽس جي جنگ]] دوران [[بينيڊڪٽ آرنولڊ]] حملو ڪيو، جيڪو ان وقت تائين برطانيا سان ملي چڪو هو.&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://www.hogriver.org/issues/v04n04/benedictarnold.htm |last=Baker |first=Edward |title=Benedict Arnold Turns and Burns New London |journal=Hog River Journal |date=Fall 2006 |volume=4 |issue=4 |access-date=May 17, 2014 |archive-date=July 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140713150615/http://www.hogriver.org/issues/v04n04/benedictarnold.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

آمريڪي انقلاب جي شروعات ۾ [[ڪانٽينينٽل ڪانگريس]] [[نيو لنڊن، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو لنڊن]] جي [[نيٿنيئل شا]] جونيئر کي پنهنجو بحري نمائندو مقرر ڪيو، جنهن جو ڪم [[پرائيوٽيئر]] جهازن کي ڀرتي ڪرڻ هو ته جيئن موقعو ملڻ تي برطانوي ٻيڙيون پڪڙي سگهجن. اهڙا لڳ ڀڳ پنجاهه جهاز [[ٿيمز درياهه (ڪنيڪٽيڪٽ)|ٿيمز درياهه]] تان هلندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ بعد ۾ آرنولڊ جي اڳواڻيءَ واري برطانوي فوج طرفان جوابي ڪارروائي ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nlchs.org/about/shaw-mansion/ |website=New London County Historical Society |title=The Shaw Mansion |access-date=April 18, 2020 |archive-date=July 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728223349/https://www.nlchs.org/about/shaw-mansion/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===رياست بڻجڻ جا شروعاتي سال===
====شروعاتي قومي دور ۽ صنعتي انقلاب====

ڪنيڪٽيڪٽ 9 جنوري 1788ع تي [[آمريڪا جي آئين]] جي [[آمريڪا جي آئين جي تاريخ#آئين جي توثيق|توثيق]] ڪئي، ۽ اهڙيءَ طرح آمريڪا جي پنجين رياست بڻجي ويو.

آمريڪي انقلاب کان پوءِ واري دور ۾ رياست خوشحال ٿي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ هتي اٽي جون چڪيون ۽ ڪپڙي جون ڪارخانا قائم ٿيا، سامونڊي بندرگاهه واپار سبب ترقي ڪري ويا&lt;ref&gt;{{cite book|last1=La Bella|first1=Laura|url={{google books|ZYJtf6CoCs4C|plainurl=yes|page=17}}|title=Connecticut: Past and Present|date=August 15, 2010|publisher=[[Rosen Publishing]]|location=New York|page=17|access-date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt; ۽ مڇي مارڻ جي صنعت پڻ وڌي. 1790ع ۾، جڏهن ڪانگريس [[آمريڪي روينيو ڪٽر سروس]] جي اڳوڻي اداري جو بنياد وڌو، جيڪو اڳتي هلي [[آمريڪي سامونڊي محافظ دستو]] بڻيو، تڏهن صدر واشنگٽن [[جوناٿن مالٽبي]] کي ستن ڪمانڊرن مان هڪ مقرر ڪيو ته جيئن محصولن بابت قانونن تي عمل ڪرائي سگهجي. مالٽبي [[يو ايس آر سي آرگس|''آرگس'']] نالي 48 فوٽ ڊگهي [[ڪٽر (ٻيڙي)|ڪٽر]] سلوپ ذريعي ڏکڻ نيو انگلينڊ جي سامونڊي ڪناري جي نگراني ڪندو هو.&lt;ref&gt;{{cite web|date=November 29, 2018|title=The Long Blue Line: Argus—first &quot;Heritage&quot; Class Offshore Patrol Cutter|url=https://coastguard.dodlive.mil/2018/11/tlbl-argus-first-opc-namesake/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728223445/https://coastguard.dodlive.mil/2018/11/tlbl-argus-first-opc-namesake/|archive-date=July 28, 2020|access-date=April 18, 2020|website=Coast Guard Compass}}&lt;/ref&gt;

1786ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ پنهنجي ڪجهه علائقي تان دستبردار ٿي آمريڪي حڪومت حوالي ڪيو، جيڪو بعد ۾ [[اتر-اولهه وارو علائقو]] جو حصو بڻيو. رياست جديد [[اوهايو]] جي اترئين حصي تائين پکڙيل زمين پنهنجي قبضي ۾ برقرار رکي، جيڪا [[ڪنيڪٽيڪٽ ويسٽرن ريزرو]] جي نالي سان مشهور ٿي.&lt;ref name=&quot;United States Summary 2010, page V-5&quot;&gt;{{cite report|url=https://www.census.gov/prod/cen2010/cph-2-1.pdf|title=User Notes by Table: Table 12|date=September 2010|publisher=United States Census Bureau|page=V-5|access-date=May 16, 2014|work=United States Summary: 2010, Population and Housing Unit Counts|archive-date=October 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019110435/http://www.census.gov/prod/cen2010/cph-2-1.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[ويسٽرن ريزرو]] واري علائقي ۾ گهڻي ڀاڱي ڪنيڪٽيڪٽ مان آيل ماڻهن اچي آبادڪاري ڪئي، ۽ انهن اوهايو ۾ به ڪنيڪٽيڪٽ وارن هنڌن جا نالا رکيا.

ڪنيڪٽيڪٽ، [[پنسلوانيا]] ۽ [[نيويارڪ (رياست)|نيويارڪ]] سان اهڙا معاهدا ڪيا، جن تحت انهن رياستن جي حدن اندر پنهنجي زميني دعوائن تان هٿ کڻي، [[ڪنيڪٽيڪٽ پين هينڊل]] قائم ڪيو. ان کان پوءِ رياست 1800ع ۾ [[ڪنيڪٽيڪٽ ويسٽرن ريزرو|ويسٽرن ريزرو]] به وفاقي حڪومت حوالي ڪري ڇڏيو،&lt;ref name=&quot;United States Summary 2010, page V-5&quot; /&gt; جنهن سان (ميساچوسٽس سان ٿيل معمولي سرحدي ترميمن کان سواءِ) رياست جون موجوده حدون قائم ٿي ويون.

===اوڻيهين صدي===

1800ع ۾ پهريون ڀيرو ڪنيڪٽيڪٽ جي جهازسازن هڪ ئي سال دوران 100 کان وڌيڪ جهاز پاڻيءَ ۾ لاٿا. ان کان پوءِ ايندڙ ڏهن سالن دوران، برطانيا سان ٻيهر وڌندڙ ڇڪتاڻ، جيڪا آخرڪار [[1812ع جي جنگ]] جو سبب بڻي، تائين ڪنيڪٽيڪٽ جي جهازساز گاهن لڳ ڀڳ 1,000 جهاز تيار ڪيا، جيڪو اوڻيهين صديءَ جي ڪنهن به ڏهاڪي ۾ سڀ کان وڌيڪ پيداواري دور هو.

جنگ دوران برطانوي فوجن [[اسٽوننگٽن، ڪنيڪٽيڪٽ|اسٽوننگٽن]] ۽ [[ايسڪس، ڪنيڪٽيڪٽ|ايسڪس]] تي حملا ڪيا ۽ [[بندي]] ذريعي [[ٿيمز درياهه (ڪنيڪٽيڪٽ)|ٿيمز درياهه]] ۾ هلندڙ جهازن کي روڪي ڇڏيو. [[ڊربي، ڪنيڪٽيڪٽ|ڊربي]] سان تعلق رکندڙ [[آئزڪ هل]] هن جنگ دوران {{USS|Constitution}} جي ڪپتان جي حيثيت سان شهرت ماڻي ۽ ڪنيڪٽيڪٽ جو سڀ کان مشهور بحري شخص بڻيو.

[[1812ع جي جنگ]] دوران برطانوي بندش سبب برآمدات کي نقصان پهتو ۽ انهن [[وفاقي پارٽي|وفاقين]] جي اثر کي وڌايو، جيڪي جنگ جا مخالف هئا.&lt;ref&gt;{{cite book |first1=James |last1=Boyland |first2=Glenn S. |last2=Gordinier |first3=Meredith |last3=Mason Brown |display-authors=etal |title=The Rockets' Red Glare: The War of 1812 and Connecticut |url=https://archive.org/details/rocketsredglarew0000unse |publisher=New London County Historical Society |year=2012 |isbn=978-0-9853-6240-9 }}&lt;/ref&gt; برطانيا مان درآمدات بند ٿيڻ سبب ڪپڙي ۽ مشينري تيار ڪرڻ لاءِ ڪارخانن جي تعمير ۾ واڌ آئي. [[ايلي وِٽني]] ۽ [[صنعتي انقلاب]] جي ٻين شروعاتي موجدن جي ايجادن سبب ڪنيڪٽيڪٽ جلد ئي صنعتڪاري جو هڪ اهم مرڪز بڻجي ويو.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Morris |first1=Charles R. |title=The Dawn of Innovation: The First American Industrial Revolution |date=2012 |publisher=[[PublicAffairs]] |page=136 |url={{Google books|n97K02J6eQgC|plainurl=yes|page=136}} |isbn=978-1-6103-9049-1 |access-date=February 17, 2015 }}&lt;/ref&gt;

هن جنگ تيز رفتار [[ڪلپر]] جهازن جي ترقيءَ جو سبب پڻ بڻي، جن نيو انگلينڊ جي واپارين کي [[بحرالڪاهل]] ۽ [[هندي سمنڊ]] تائين پنهنجي واپاري پهچ وڌائڻ ۾ مدد ڏني. اوڻيهين صديءَ جي پهرين اڌ دوران وهيل مڇين جي شڪار واري صنعت به تيزيءَ سان وڌي، ۽ [[نيو لنڊن، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو لنڊن]] [[نانٽڪٽ، ميساچوسٽس|نانٽڪٽ]] ۽ [[نيو بيڊفورڊ، ميساچوسٽس|نيو بيڊفورڊ]] کان پوءِ نيو انگلينڊ جي وهيل شڪار واري صنعت جو ٽيون وڏو بندرگاهه بڻجي ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Surowiecki |first1=John |date=March 1982 |title=A History of Connecticut's Coast |url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/CZIC-f94-s87-1982/html/CZIC-f94-s87-1982.htm |pages=15 |access-date=April 17, 2020 |archive-date=July 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728192854/https://www.govinfo.gov/content/pkg/CZIC-f94-s87-1982/html/CZIC-f94-s87-1982.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

هيءَ رياست پنهنجي سياسي قدامت پسنديءَ سبب مشهور هئي، جنهن جي نمائندگي [[وفاقي پارٽي]] ۽ [[ٽموٿي ڊوائيٽ چوٿون|ٽموٿي ڊوائيٽ]] جي [[ييل ڪاليج]] ڪندي هئي. ان دور جا اهم دانشور ڊوائيٽ ۽ [[نوا ويباسٽر]] هئا،&lt;ref&gt;{{cite book |last=Elliott |first=Emory |title=Revolutionary Writers: Literature and Authority in the New Republic, 1725–1810 |date=1986 |orig-year=1982 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=14 |url={{google books|WmI6avgH0GoC|plainurl=yes|page=14}} |access-date=February 17, 2015}}&lt;/ref&gt; جنهن نيو هيون ۾ پنهنجي مشهور لغت تيار ڪئي. مذهبي اختلافن رياست کي ورهائي ڇڏيو، ڇاڪاڻ⁠تہ [[ڪانگريگيشنل چرچ]] وفاقين سان اتحاد ۾ پنهنجا روايتي نظريا برقرار رکڻ لاءِ جدوجهد ڪندو رهيو. 1814ع ۾ [[هارٽفورڊ ڪنوينشن]] جي ناڪاميءَ کان پوءِ وفاقي پارٽي ڪمزور ٿي وئي ۽ 1817ع ۾ [[ڊيموڪريٽڪ-ريپبلڪن پارٽي]] اقتدار ۾ اچي وئي.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://archive.org/stream/shortaccountofha00lyma#page/n1/mode/2up |last=Lyman |first=Theodore |title=A Short Account of the Hartford Convention |date=1823 |location=Boston |publisher=O. Everett, publisher |access-date=May 17, 2014 }}&lt;/ref&gt;

ڪنيڪٽيڪٽ 1639ع کان [[ڪنيڪٽيڪٽ جا بنيادي حڪم|بنيادي حڪمن]] تحت هلندو رهيو، پر رياست 1818ع ۾ نئون آئين اختيار ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cga.ct.gov/asp/Content/constitutions/1818Constitution.htm |title=The Constitution of Connecticut (1818) |publisher=Connecticut General Assembly |access-date=May 16, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504111454/http://www.cga.ct.gov/asp/Content/constitutions/1818Constitution.htm |archive-date=May 4, 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

====گهرو ويڙهه جو دور====


[[File:View of New London, Connecticut, from the Shore Road.jpg|thumb|1854ع ۾ نيو لنڊن جو منظر]]

[[يونين (آمريڪي گهرو ويڙهه)|آمريڪي گهرو ويڙهه]] دوران ڪنيڪٽيڪٽ جي ڪارخانن يونين فوجن کي هٿيار ۽ ٻيو سامان فراهم ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. رياست 55,000 سپاهي مهيا ڪيا، جيڪي پيادل فوج جي 30 مڪمل رجمنٽن ۾ منظم ڪيا ويا، جن مان ٻه [[آمريڪي رنگين فوجون|آمريڪي رنگين فوجن]] جون هيون، ۽ ڪنيڪٽيڪٽ جا ڪيترائي ماڻهو جنرل پڻ بڻيا. بحري فوج لاءِ رياست 250 آفيسر ۽ 2,100 ملازم فراهم ڪيا، جڏهن ته [[گلسٽنبري، ڪنيڪٽيڪٽ|گلسٽنبري]] سان تعلق رکندڙ [[گڊين ويلز]] بحري فوج جو سيڪريٽري ٿيو. [[هارٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|هارٽفورڊ]] سان تعلق رکندڙ [[جيمس ايڇ. وارڊ]] آمريڪي بحري فوج جو پهريون آفيسر هو، جيڪو گهرو ويڙهه دوران مارجي ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://norwich.typepad.com/museum/2012/08/james-h-ward-first-us-navy-officer-killed-in-the-civil-war.html |title=James H. Ward, First U.S. Navy Officer Killed in the Civil War |website=Sullivan Museum and History Center |publisher=Norwich University |date=August 20, 2012 |access-date=October 26, 2015 |archive-date=September 10, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910132549/http://norwich.typepad.com/museum/2012/08/james-h-ward-first-us-navy-officer-killed-in-the-civil-war.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ڪنيڪٽيڪٽ جا 2,088 سپاهي جنگي ڪاررواين ۾ مارجي ويا، 2,801 بيمارين سبب فوت ٿيا، ۽ 689 ماڻهو [[ڪنفيڊريٽ رياستون|ڪنفيڊريٽ]] قيدي ڪئمپن ۾ حياتيون وڃائي ويٺا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Van Dusen |first=Albert E. |title=Connecticut |url=https://archive.org/details/connecticut00vand |publisher=Random House |year=1961 |edition=1st |pages=[https://archive.org/details/connecticut00vand/page/224 224–238] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Matthew |last=Warshauer |title=Connecticut in the American Civil War: Slavery, Sacrifice, and Survival |publisher=Wesleyan University Press |date=2011 |url={{google books|Ymuv133JwrEC|plainurl=yes}} |isbn=978-0-8195-7139-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first1=William Augustus |last1=Croffut |first2=John Moses |last2=Morris |author-link2=John Moses Morris |title=The Military and Civil History of Connecticut During the War of 1861–65 |url={{Google books|3TUyuhpp9zoC|plainurl=yes}} |year=1869 }}&lt;/ref&gt;

1861ع ۾ قومي اتحاد جي جذبي سبب هزارين ماڻهو هر شهر ۽ ڳوٺ مان فوج ۾ ڀرتي ٿيا. پر جڏهن جنگ غلامي جي خاتمي جي مهم بڻجي وئي، تڏهن ڪيترائي ڊيموڪريٽ، خاص طور آئرش ڪيٿولڪ، پوئتي هٽي ويا. ڊيموڪريٽن غلاميءَ جي حمايت ڪئي ۽ انهن ۾ ڪيترائي [[ڪاپرهيڊ (سياست)|ڪاپرهيڊ]] شامل هئا، جيڪي ڏکڻ وارين رياستن کي الڳ ٿيڻ ڏيڻ لاءِ تيار هئا. 1863ع ۾ گورنر جي چونڊ انتهائي سخت مقابلي کان پوءِ ٿوري فرق سان ريپبلڪن پارٽي کٽي وئي.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Joanna D. |last=Cowden |title=The Politics of Dissent: Civil War Democrats in Connecticut |url=https://archive.org/details/sim_new-england-quarterly_1983-12_56_4/page/538 |journal=New England Quarterly |date=December 1983 |volume=56 |issue=4 |pages=538–554 |doi=10.2307/365104 |jstor=365104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Jarlath Robert |last=Lane |title=A Political History of Connecticut During the Civil War |publisher=Catholic University of America Press |date=1941}}&lt;/ref&gt;

====ٻيو صنعتي انقلاب====

[[File:Connecticut1895.jpg|thumb|upright=1.75|[[رينڊ ميڪنالي]] جو 1895ع وارو نقشو]]

جيوئٽ سٽي، جيڪو اڄڪلهه [[گريس وولڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|گريس وولڊ]] جو حصو آهي، اوڻيهين صديءَ دوران ڪنيڪٽيڪٽ ۾ صنعتي ترقيءَ جي ابتدائي مثالن مان هڪ هو. [[سيميوئل سليٽر]] 1823ع کان ڪنيڪٽيڪٽ ۾ ڪپڙي ۽ ڪپهه جي صنعت کي وڌائڻ جي شروعات ڪئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Donovan |first=Alex |date=2020-01-13 |title=The Industrial Revolution Comes to Jewett City - Connecticut History {{!}} a CTHumanities Project |url=https://connecticuthistory.org/the-industrial-revolution-comes-to-jewett-city/ |access-date=2026-05-06 |website=Connecticut History {{!}} a CTHumanities Project - Stories about the people, traditions, innovations, and events that make up Connecticut's rich history. |language=en}}&lt;/ref&gt; اهي پيداواري نظام گهڻو ڪري علائقي جي ٻن اهم درياهن، [[پاچائوگ درياهه]] ۽ [[ڪوينيباگ درياهه]]، تي دارومدار رکندا هئا. انهن درياهن جي وهندڙ پاڻيءَ سان ٽيڪسٽائيل ملون ۽ ڪارخانا هلندا هئا، جيڪي ڪنيڪٽيڪٽ جي انهيءَ علائقي ۾ پکڙيل هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-10-28 |title=Griswold - Connecticut History {{!}} a CTHumanities Project |url=https://connecticuthistory.org/towns-page/griswold/ |access-date=2026-05-06 |website=Connecticut History {{!}} a CTHumanities Project - Stories about the people, traditions, innovations, and events that make up Connecticut's rich history. |language=en}}&lt;/ref&gt;

اهي ڪارخانا پاڻيءَ جي وهڪري سان هلندڙ ٽربائنن ذريعي پٽي وارن نظامن کي هلائيندا هئا. بندن ۽ ٽربائنن جي تعمير سبب درياهن جي قدرتي وهڪري ۾ تبديلي آئي، جنهن ڪري مڇين جي مٿي ۽ هيٺ لڏپلاڻ متاثر ٿي، جڏهن⁠ته ڀرپاسي جا آلا علائقا پڻ ٻڏي ويا. وقت سان گڏ درياهه وڌندڙ آلودگيءَ جو شڪار ٿيندا ويا. لکين گيلن گندو پاڻي انهن آبي رستن ۾ ڇوڙ ڪيو ويندو هو، جيڪو اڪثر شهري گندي پاڻي سان ملي ويندو هو. انهيءَ دور ۾ مٺو پاڻي حاصل ڪرڻ جو واحد ذريعو ويجها نالا ۽ درياهه هئا، تنهنڪري هن آلودگي مقامي پيئڻ جي پاڻي ۽ ڀرپاسي جي آباديءَ تي سخت منفي اثر وڌو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Water Power, Industrial Manufacturing, and Environmental Transformation in 19th-Century New England – Energy History |url=https://energyhistory.yale.edu/water-power-industrial-manufacturing-and-environmental-transformation-in-19th-century-new-england/ |access-date=2026-05-06 |website=energyhistory.yale.edu}}&lt;/ref&gt;

ڪارخانا گهڻو ڪري گهٽ آمدني وارن ۽ سماجي طور پٺتي پيل آبادين جي ڀرسان قائم ڪيا ويندا هئا. ان جو هڪ مثال [[ڊينبري، ڪنيڪٽيڪٽ|ڊينبري]] آهي، جتي ڪارخانا [[اسٽل درياهه]] ۽ [[هوساٽونڪ درياهه]] جي ڪنارن تي قائم هئا. عنصرن جهڙوڪ پارو، ٽامو، جست ۽ سيهو گندي پاڻيءَ سان گڏ انهن مٺي پاڻيءَ وارن وهڪرن ۾ ڇوڙ ڪيا ويندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Varekamp |first1=J. |last2=Kreulen |first2=B. |last3=ten Brink |first3=Buchholtz M. |last4=Mecray |first4=E. |date=January 2003 |title=Mercury contamination chronologies from Connecticut wetlands and Long Island Sound sediments |url=http://link.springer.com/10.1007/s00254-002-0624-x |journal=Environmental Geology |language=en |volume=43 |issue=3 |pages=268–282 |doi=10.1007/s00254-002-0624-x |bibcode=2003EnGeo..43..268V |issn=0943-0105}}&lt;/ref&gt; معاشي ضرورت ماڻهن کي انهن ڪارخانن ۾ ڪم ڪرڻ تي مجبور ڪندي هئي، جيتوڻيڪ اهي ماحولياتي ۽ صحت جي خطرن کان واقف هوندا هئا. 1887ع تائين رڳو ڊينبري شهر ۾ ٽوپيون ٺاهڻ جا 30 ڪارخانا موجود هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Danbury Museum |url=https://danburymuseum.org/danbury-history-in-brief |access-date=2026-05-06 |website=Danbury Museum |language=en-US}}&lt;/ref&gt; پر 1923ع تائين شهر ۾ رڳو ڇهه ڪارخانا باقي بچيا. ٽوپي سازي ڊينبري جهڙن هنڌن ۾ روزگار جو بنيادي ذريعو هئي، تنهنڪري جڏهن فيشن جي تبديلي ۽ معاشي بحرانن سبب ڪارخانا بند ٿيا ته روزگار جا موقعا گهٽجي ويا ۽ مقامي معيشت غير مستحڪم ٿي وئي. ساڳيا مسئلا جيوئٽ سٽي ۾ پڻ پيدا ٿيا، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو رياست جي ٻن وڏين مقامي آمريڪي محفوظ علائقن جي ويجهو واقع هو.

ڪنيڪٽيڪٽ جي وسيع صنعت، گهاٽي آبادي، هموار زمين ۽ خوشحالي سبب 1839ع کان ريلوي لائينن جي تعمير تيزيءَ سان شروع ٿي. 1840ع تائين {{convert|102|mile|km}} ريلوي هلندڙ هئي، جيڪا 1850ع تائين وڌي {{convert|402|mile|km}} ۽ 1860ع تائين {{convert|601|mile|km}} ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Edward Chase |last=Kirkland |title=Men, Cities and Transportation, A Study of New England History 1820–1900 |publisher=Harvard University Press |date=1948 |volume=2 |pages=72–110, 288–306}}&lt;/ref&gt;

[[نيويارڪ، نيو هيون اينڊ هارٽفورڊ ريل روڊ]]، جنهن کي ''نيو هيون'' يا &quot;دي ڪنسوليڊيٽيڊ&quot; پڻ چيو ويندو هو، 1872ع کان پوءِ ڪنيڪٽيڪٽ جي سڀ کان وڏي ريلوي ڪمپني بڻجي وئي. [[جي. پي. مورگن]] 1890ع واري ڏهاڪي ۾ نيو انگلينڊ جي وڏين ريلوي ڪمپنين کي مالي سهائتا فراهم ڪرڻ شروع ڪئي ۽ انهن جي علائقائي حدبندي اهڙي ريت ڪئي جو هو پاڻ ۾ مقابلو نه ڪن. نيو هيون 50 ننڍيون ڪمپنيون، جن ۾ اسٽيمر جهاز هلائيندڙ ڪمپنيون پڻ شامل هيون، خريد ڪري ورتيون ۽ برقي ٽرامن تي ٻڌل هلڪي ريلن جو هڪ اهڙو نيٽورڪ قائم ڪيو، جنهن ڏکڻ نيو انگلينڊ جي تقريباً سموري علائقي کي پاڻ ۾ ڳنڍي ڇڏيو. 1912ع تائين نيو هيون ڪمپني {{convert|2000|mile|km}} کان وڌيڪ ريلوي لائين هلائيندي هئي ۽ ان وٽ 120,000 ملازم هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://doddcenter.uconn.edu/asc/findaids/NHRR_Smallformat/MSS19910133.html |title=New York, New Haven &amp; Hartford Railroad Small Format Photograph and Postcard Collection |website=Archives &amp; Special Collections at the Thomas J. Dodd Research Center |publisher=University of Connecticut Libraries |access-date=May 17, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921094350/http://doddcenter.uconn.edu/asc/findaids/NHRR_Smallformat/MSS19910133.html |archive-date=September 21, 2013 }}&lt;/ref&gt;

آمريڪي گهرو ويڙهه کان پوءِ جڏهن ٻاڦ سان هلندڙ مسافر جهازن جو استعمال وڌيو، تڏهن [[نواڪ، ڪنيڪٽيڪٽ|نواڪ]] ۾ اوڻيهين صديءَ جا ڪنيڪٽيڪٽ ۾ تيار ٿيندڙ ٻه سڀ کان وڏا جهاز ٺاهيا ويا. انهن مان پهريون 332 فوٽ ڊگهو ڪاٺ جو ٻاڦي [[پيڊل اسٽيمر]] ''روڊ آئيلينڊ'' هو، جيڪو 1882ع ۾ پاڻيءَ ۾ لاٿو ويو، جڏهن⁠ته ٻيو 345 فوٽ ڊگهو پيڊل اسٽيمر ''ڪنيڪٽيڪٽ'' ستن سالن کان پوءِ تيار ٿيو. اوڻيهين صديءَ دوران ڪنيڪٽيڪٽ جي جهازساز گاهن 165 کان وڌيڪ ٻاڦ سان هلندڙ جهاز تيار ڪيا.

1875ع ۾ دنيا جي پهرين ٽيليفون ايڪسچينج [[نيو هيون، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو هيون]] ۾ قائم ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://connecticuthistory.org/the-first-commercial-telephone-exchange-today-in-history/ |title=First Commercial Telephone Exchange |website=Connecticut History |access-date=May 18, 2014 |archive-date=April 25, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425042046/http://connecticuthistory.org/the-first-commercial-telephone-exchange-today-in-history/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ويهين صدي ===
==== پهرين عالمي جنگ ====

1914ع ۾ جڏهن پهرين عالمي جنگ شروع ٿي ته ڪنيڪٽيڪٽ آمريڪي فوج لاءِ هٿيارن جو هڪ اهم فراهم ڪندڙ بڻجي ويو. 1918ع تائين رياست جي 80٪ صنعتون جنگي ڪوششن لاءِ سامان تيار ڪري رهيون هيون.&lt;ref&gt;{{cite book |chapter=The Industrial Northeast: Connecticut |chapter-url={{Google books|EP7bDoZcGTIC|plainurl=yes|page=107}} |last=Breen |first=William J. |title=Labor Market Politics and the Great War: The Department of Labor, the States and the First U.S. Employment Service, 1907–1933 |location=Kent, Ohio |publisher=Kent State University Press |year=1997 |page=107 |access-date=May 29, 2014}}&lt;/ref&gt; [[برجپورٽ، ڪنيڪٽيڪٽ|برجپورٽ]] ۾ [[ريمنگٽن آرمز]] آمريڪي فوج طرفان استعمال ٿيندڙ ننڍن هٿيارن جي اڌ گولين جي پيداوار ڪئي،&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://connecticuthistory.org/topics-page/world-war-i/ |title=World War I |website=Connecticut History |date=May 13, 2012 |access-date=May 28, 2014 |archive-date=July 3, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140703130403/http://connecticuthistory.org/topics-page/world-war-i/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جڏهن ته ٻين وڏن فراهم ڪندڙن ۾ [[ونچيسٽر ريپيٽنگ آرمز ڪمپني|ونچيسٽر]] نيو هيون ۾ ۽ [[ڪولٽس مينوفيڪچرنگ ڪمپني|ڪولٽ]] هارٽفورڊ ۾ شامل هئا.{{sfn|Van Dusen|1961|pp=266–268}}

ڪنيڪٽيڪٽ آمريڪي بحري فوج لاءِ پڻ هڪ اهم فراهم ڪندڙ هو. [[جنرل ڊائنامڪس اليڪٽرڪ بوٽ|اليڪٽرڪ بوٽ]] کي 85 آبدوزن جا آرڊر مليا،&lt;ref name=&quot;boat&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gdeb.com/about/history/ |title=EB History |publisher=General Dynamics Electric Boat |access-date=May 17, 2014 |archive-date=October 19, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019070946/http://www.gdeb.com/about/history/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ليڪ ٽارپيڊو بوٽ]] 20 کان وڌيڪ آبدوزون تيار ڪيون،&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shipbuildinghistory.com/history/shipyards/2large/inactive/laketorpedo.htm |title=Lake Torpedo Boat Company, Bridgeport CT |website=Shipbuilding History |access-date=May 28, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714141246/https://www.shipbuildinghistory.com/history/shipyards/2large/inactive/laketorpedo.htm |archive-date=July 14, 2014 }}&lt;/ref&gt; ۽ [[گروٽن آئرن ورڪس]] مال بردار جهاز ٺاهيا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://connecticuthistory.org/freighter-worcester-launched-today-in-history/ |title=Freighter Worcester Launched |website=Connecticut History |access-date=May 28, 2014 |archive-date=April 25, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425063301/http://connecticuthistory.org/freighter-worcester-launched-today-in-history/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 21 جون 1916ع تي بحري فوج [[گروٽن، ڪنيڪٽيڪٽ|گروٽن]] کي پنهنجي اوڀر سامونڊي ڪناري واري آبدوزي اڏي ۽ اسڪول جو هنڌ مقرر ڪيو.

1917ع ۽ 1918ع ۾ رياست آمريڪي جنگي ڪوششن جي ڀرپور حمايت ڪئي. جنگي بانڊن جي وڏي پيماني تي خريداري، صنعت جي وڌيڪ واڌ ۽ فارمَن تي خوراڪ جي پيداوار وڌائڻ تي زور ڏنو ويو. رياستي، مقامي ۽ رضاڪار تنظيمن جا هزارين گروهه جنگي ڪوششن لاءِ متحرڪ ٿيا، جن کي ڪنيڪٽيڪٽ اسٽيٽ ڪائونسل آف ڊفينس طرفان منظم ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=William J. |last=Breen |title=Mobilization and Cooperative Federalism: The Connecticut State Council of Defense, 1917-1919 |url=https://archive.org/details/sim_historian_1979-11_42_1/page/58 |journal=Historian |date=1979 |volume=42 |issue=1 |pages=58–84 |doi=10.1111/j.1540-6563.1979.tb00574.x}}&lt;/ref&gt; ٺاهيندڙ ادارا مزدورن جي کوٽ سان منهن ڏئي رهيا هئا؛ واٽربري جي آمريڪن براس اينڊ مينوفيڪچرنگ ڪمپني اڌ گنجائش تي هلي رهي هئي، تنهنڪري وفاقي حڪومت اتي ڪم ڪرائڻ لاءِ سپاهين کي عارضي موڪل ڏيڻ تي راضي ٿي وئي.{{sfn|Breen|1997|page=116}}

==== جنگين جي وچ وارو دور ====

1919ع ۾ جي. هينري رورابيڪ [[نارٿ ايسٽ يوٽلٽيز|ڪنيڪٽيڪٽ لائيٽ اينڊ پاور ڪمپني]] شروع ڪئي،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fundinguniverse.com/company-histories/connecticut-light-and-power-co-history/ |title=Connecticut Light and Power Co. History |archive-date=September 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150920060048/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/connecticut-light-and-power-co-history/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جيڪا رياست جي غالب برقي سهولتي ڪمپني بڻجي وئي. 1925ع ۾ [[فريڊرڪ رينٽشلر]] هارٽفورڊ ۾ [[پراٽ اينڊ وٽني]] جي قيام کي هٿي ڏني، جنهن جو مقصد هوائي جهازن لاءِ انجڻون تيار ڪرڻ هو؛ اها ڪمپني ٻي عالمي جنگ ۾ هڪ اهم فوجي فراهم ڪندڙ بڻجي وئي ۽ دنيا ۾ جيٽ انجڻن جي ٽن وڏن ٺاهيندڙن مان هڪ ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nationalaviation.org/rentschler-frederick/ |title=Frederick Rentschler |website=The National Aviation Hall of Fame |access-date=May 17, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014043025/http://www.nationalaviation.org/rentschler-frederick/ |archive-date=October 14, 2014 }}&lt;/ref&gt;

21 سيپٽمبر 1938ع تي نيو انگلينڊ جي تاريخ جو سڀ کان تباهه ڪندڙ طوفان اوڀر ڪنيڪٽيڪٽ سان ٽڪرايو، جنهن ۾ سوين ماڻهو مارجي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.weather.gov/okx/1938HurricaneHome |title=The Great New England Hurricane of 1938 |website=National Weather Service |access-date=May 17, 2014 |archive-date=February 28, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228115012/http://www.weather.gov/okx/1938HurricaneHome |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[1938ع جو نيو انگلينڊ طوفان|''لانگ آئلينڊ ايڪسپريس'']] جي اک نيو هيون جي ٿورو اولهه مان گذري ۽ [[اولڊ سيبروڪ، ڪنيڪٽيڪٽ|اولڊ سيبروڪ]] ۽ [[اسٽوننگٽن، ڪنيڪٽيڪٽ|اسٽوننگٽن]] جي وچ واري ڪنيڪٽيڪٽ سامونڊي پٽي کي تيز هوائن ۽ لهرن جي مڪمل طاقت سان تباهه ڪيو، جيتوڻيڪ انهن علائقن کي [[لانگ آئلينڊ]] کان جزوي تحفظ حاصل هو. طوفان بنيادي ڍانچي، گهرن ۽ ڪاروبارن کي وڏي نقصان پهچايو. نيو لنڊن ۾ {{convert|500|ft|m|adj=on}} ڊگهو سامونڊي جهاز هڪ گودام واري ڪمپليڪس ۾ ڌڪجي ويو، جنهن سبب وڏي باهه لڳي. سخت برسات سبب [[ڪنيڪٽيڪٽ درياهه]] ۾ ٻوڏ آئي، جنهن هارٽفورڊ جي مرڪزي علائقي ۽ ايسٽ هارٽفورڊ کي متاثر ڪيو. اندازاً 50,000 وڻ رستن تي ڪري پيا.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2003/09/21/nyregion/remembering-the-great-hurricane-of-38.html |title=Remembering the Great Hurricane of '38 |newspaper=The New York Times |date=September 21, 2003 |access-date=May 17, 2014 |archive-date=July 15, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715173224/http://www.nytimes.com/2003/09/21/nyregion/remembering-the-great-hurricane-of-38.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== ٻي عالمي جنگ ====

برطانيا جي مدد لاءِ [[لينڊ-ليز]] پروگرام جي شروعات ڪنيڪٽيڪٽ کي وڏي معاشي بحران (گريٽ ڊپريشن) مان نڪرڻ ۾ مددگار ثابت ٿي،&lt;ref&gt;{{cite thesis |url=http://content.library.ccsu.edu/cdm/ref/collection/ccsutheses/id/1014 |last=Brandi |first=Anthony P. |type=Masters of Arts |title=Lend-lease: FDR's Most Unheralded Achievement and Connecticut's Unprecedented Response to it |publisher=Central Connecticut State University |date=May 2007 |access-date=May 17, 2014 |archive-date=May 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518012251/http://content.library.ccsu.edu/cdm/ref/collection/ccsutheses/id/1014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ۽ رياست ٻي عالمي جنگ دوران استعمال ٿيندڙ هٿيارن ۽ فوجي سامان جي پيداوار جو هڪ وڏو مرڪز بڻجي وئي.&lt;ref&gt;{{cite book |author1-link=Whiz Kids (Department of Defense) |last1=Peck |first1=Merton J. |author2-link=Frederic M. Scherer |last2=Scherer |first2=Frederic M. |title=The Weapons Acquisition Process: An Economic Analysis |year=1962 |publisher=[[Harvard Business School]] |page=111 }}&lt;/ref&gt; جنگ دوران آمريڪا ۾ تيار ٿيندڙ ڪل فوجي هٿيارن مان 4.1 سيڪڙو ڪنيڪٽيڪٽ ۾ تيار ٿيا، جنهن سبب اها 48 رياستن ۾ نائين نمبر تي رهي.&lt;ref&gt;{{cite book |author1-link=Whiz Kids (Department of Defense) |last1=Peck |first1=Merton J. |author2-link=Frederic M. Scherer |last2=Scherer |first2=Frederic M. |title=The Weapons Acquisition Process: An Economic Analysis |year=1962 |publisher=[[Harvard Business School]] |page=111 }}&lt;/ref&gt; رياست جي وڏين صنعتن ۾ هٿيارن لاءِ [[ڪولٽس مينوفيڪچرنگ ڪمپني|ڪولٽ]]،&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.courant.com/2012/08/19/colt-manufacturing-a-timeline-2/ |title=Colt Manufacturing: A Timeline |work=Hartford Courant |date=August 19, 2012 |access-date=May 17, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517225233/http://articles.courant.com/2012-08-19/business/hc-colt-timeline-20120817_1_colt-firearms-firearms-division-rampant-colt |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هوائي جهازن جي انجڻن لاءِ [[پراٽ اينڊ وٽني]]، جنگي جهازن لاءِ [[چانس ووٽ]]، پروپيلرن لاءِ [[هيملٽن اسٽينڊرڊ]]،&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://connecticuthistory.org/topics-page/world-war-ii/ |title=World War II |website=Connecticut History |date=May 13, 2012 |access-date=May 17, 2014 |archive-date=July 3, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140703125946/http://connecticuthistory.org/topics-page/world-war-ii/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ آبدوزن ۽ پي ٽي ٻيڙين لاءِ [[جنرل ڊائنامڪس اليڪٽرڪ بوٽ|اليڪٽرڪ بوٽ]] شامل هئا.&lt;ref name=&quot;boat&quot; /&gt;

13 مئي 1940ع تي [[اِيگور سيڪورسڪي]] دنيا جي پهرين عملي [[هيليڪاپٽر]] جي بنا ڪنهن رسي يا ٻاهرين سهاري جي ڪامياب اڏام ڪرائي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sikorskyarchives.com/VS-300_Helicopter.php |title=VS-300 Helicopter |website=Sikorsky Archives |access-date=May 17, 2014 |archive-date=May 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518053613/http://www.sikorskyarchives.com/VS-300_Helicopter.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ ٻي عالمي جنگ دوران هيليڪاپٽر جو استعمال محدود رهيو، پر جنگ کان پوءِ فوجي پيداوار ۾ واڌ سبب [[سيڪورسڪي ايئرڪرافٽ]] جو [[اسٽريٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|اسٽريٽفورڊ]] وارو ڪارخانو ويهين صديءَ جي پڇاڙي ۽ هڪويهين صديءَ جي شروعات تائين ڪنيڪٽيڪٽ جو سڀ کان وڏو اڪيلو صنعتي مرڪز بڻجي ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sikorsky Aircraft Corp ~ Employer Information |website=Labor Market Information |publisher=Connecticut Department of Labor |url=http://www1.ctdol.state.ct.us/lmi/EmpSearchDet.asp?intEmpID=144196 |date=March 17, 2015 |access-date=October 24, 2015 |archive-date=December 31, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151231223637/http://www1.ctdol.state.ct.us/lmi/EmpSearchDet.asp?intEmpID=144196 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

انقلابي جنگ، گهرو ويڙهه ۽ ٻنهي عالمي جنگين دوران پنهنجي غيرمعمولي صنعتي پيداوار سبب ڪنيڪٽيڪٽ کي جنگي دور ۾ ''&quot;پروويزنز اسٽيٽ&quot;'' ۽ ''&quot;ارسنل آف ڊيموڪريسي&quot;'' جي لقبن سان سڃاتو ويندو هو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marchese |first=Nathaniel |date=2023-12-03 |title=Connecticut's Contribution to World War II: A Historical Analysis |url=https://centerprode.com/ojsh/ojsh0602/coas.ojsh.0602.03057m.html |journal=Open Journal for Studies in History |volume=6 |issue=2 |pages=57–68 |doi=10.32591/coas.ojsh.0602.03057m}}&lt;/ref&gt; رياست ٿوري ئي عرصي ۾ هڪ وڏي صنعتي طاقت ۾ تبديل ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Neary |first=Douglas |date=2020-12-21 |title=Homefront: Connecticut Businesses in World War II {{!}} UConn Library |url=https://library.uconn.edu/location/asc/about/homefront-connecticut-businesses-in-world-war-ii/ |access-date=2026-05-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; هوائي جهازن ۽ انجنيئرنگ صنعت ۾ پنهنجي مضبوط پسمنظر سبب ڪنيڪٽيڪٽ آمريڪي گهرو محاذ (ھوم فرنٽ) جو هڪ اهم حصو هو. [[پراٽ اينڊ وٽني]] رياست جي سڀ کان اهم صنعتي ادارن مان هڪ هئي، ۽ 1943ع تائين آمريڪي فوج ۽ بحري فوج جي 96 سيڪڙو ٽرانسپورٽ جهازن ۾ ان جا انجڻ استعمال ٿيندا هئا. رياست هٿيار، گاڏين جا پرزا ۽ هوائي جهاز پڻ تيار ڪندي هئي. هن وڏي صنعتي پيداوار سان رياست کي وڏي آمدني حاصل ٿي، پر جنگ ختم ٿيڻ کان پوءِ ان جا ماحولياتي ۽ معاشي مسئلا به سامهون آيا.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

مثال طور، [[نيو لنڊن، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو لنڊن]] ۾ آمريڪي بحري فوج جي اڏي مان صنعتي آلودگي جون وڏيون مقدارون ڪنيڪٽيڪٽ جي ماحول ۾ داخل ٿيون. جنگي آبدوزن لاءِ استعمال ٿيندڙ تيزاب سان ڀريل بيٽريون، تيل ۽ پيٽروليم جهڙا مادا اتي منتقل ڪيا ويندا هئا. بعد ۾ [[ماحولياتي تحفظ ايجنسي]] (EPA) جي جاچن مان معلوم ٿيو ته اڏي جي آس پاس واري علائقي ۾ ''پولي اروميٽڪ هائيڊروڪاربنز (PAHs)، پولي ڪلورينيٽيڊ بائيفينائلز (PCBs)، سيسو، ٻيون ڌاتون ۽ زرعي دوائن جا باقيات'' موجود هئا.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |title=Navy Regulators Agree On Sub Base Cleanup Plan |url=https://portal.ct.gov/OMA/In-the-News/2012-News/Navy-Regulators-Agree-On-Sub-Base-Cleanup-Plan |access-date=2026-05-06 |website=CT.gov - Connecticut's Official State Website |language=en}}&lt;/ref&gt; اهي آلودگيون آسانيءَ سان ختم نه ٿينديون آهن ۽ سرطان، جسماني واڌ ويجهه جي خرابين، عصبي نظام جي نقصان ۽ ذهني صلاحيتن ۾ رڪاوٽن جو سبب بڻجي سگهن ٿيون. نتيجي ۾ نه رڳو خوراڪي زنجير ۽ حياتياتي تنوع متاثر ٿيو، پر بحري اڏي جي ڀرپاسي رهندڙ شهري پڻ صحت جي خطرن کي منهن ڏيڻ لڳا. اهڙي آلودگي صرف بحري فوج جي موجودگي سبب نه، پر ٻي عالمي جنگ دوران رياست ۾ وڏي پيماني تي ٿيندڙ صنعتي پيداوار ۽ زرعي سرگرمين ۾ واڌ سبب پڻ پيدا ٿي.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Carini |first=Frank |date=2022-11-21 |title=Connecticut River Took Long Journey from Cesspool to Nation's Only Blueway |url=https://ecori.org/connecticut-river-took-long-journey-from-cesspool-to-nations-only-blueway/ |access-date=2026-05-06 |website=ecoRI News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==== ٻي عالمي جنگ کان پوءِ معاشي توسيع ====

جنگ جي خاتمي کان پوءِ ڪنيڪٽيڪٽ پنهنجي ڪجهه جنگي ڪارخانن کان محروم ٿي ويو، پر رياست جنگ کان پوءِ واري مجموعي معاشي واڌ ويجهه مان فائدو ورتو، جنهن ۾ شاهراهن جي تعمير&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ct.gov/dot/cwp/view.asp?A=1380&amp;Q=259704 |title=Interstate Highways Given New Life by Federal Aid Highway Acts |website=Department of Transportation |publisher=State of Connecticut |date=September 9, 2003 |access-date=May 17, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517194607/http://www.ct.gov/dot/cwp/view.asp?A=1380&amp;Q=259704 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ۽ ان جي نتيجي ۾ مضافاتي علائقن ۾ وچولي طبقي جي آباديءَ ۾ نمايان واڌ شامل هئي.

[[پريسڪاٽ بش]] 1952ع کان 1963ع تائين آمريڪي سينيٽ ۾ ڪنيڪٽيڪٽ جي نمائندگي ڪئي. سندس پٽ [[جارج ايڇ. ڊبليو. بش]] ۽ پوٽو [[جارج ڊبليو. بش]] پڻ آمريڪا جا صدر بڻيا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.georgewbushlibrary.smu.edu/The-President-and-Family/The-Bush-Family.aspx |title=The Bush Family |website=George W. Bush Library |publisher=Southern Methodist University |access-date=May 17, 2014 |archive-date=May 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518021233/http://www.georgewbushlibrary.smu.edu/The-President-and-Family/The-Bush-Family.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1965ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ پنهنجي موجوده [[ڪنيڪٽيڪٽ جو آئين|آئين]] جي توثيق ڪئي، جنهن سان 1818ع کان لاڳو آئين جي جاءِ ورتي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cslib.org/constitutionalAmends/ |title=The Connecticut Constitution, 1965-2005: Legislative History of Amendments |access-date=May 17, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806024527/http://www.cslib.org/constitutionalAmends/ |archive-date=August 6, 2013 }} &quot;The Connecticut Constitution, 1965–2008: Legislative History of Amendments&quot;, Connecticut State Library. Retrieved May 16, 2014.&lt;/ref&gt;

1968ع ۾ [[هيڊم نيڪ، ڪنيڪٽيڪٽ|هيڊم]] ۾ [[ڪنيڪٽيڪٽ يانڪي نيوڪليئر پاور پلانٽ]] تجارتي بنيادن تي ڪم شروع ڪيو، جڏهن ته 1970ع ۾ [[واٽرفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|واٽرفورڊ]] ۾ [[مل اسٽون نيوڪليئر پاور اسٽيشن]] به آپريشنل ٿي وئي.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gammell |first=Ben |url=http://wnpr.org/post/connecticut-yankee-and-millstone-46-years-nuclear-power |title=Connecticut Yankee and Millstone: 46 Years of Nuclear Power |work=[[WNPR]] |date=January 31, 2014 |access-date=May 17, 2014 |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517235435/http://wnpr.org/post/connecticut-yankee-and-millstone-46-years-nuclear-power |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1974ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ [[ايلا ٽي. گراسو]] کي ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ جي گورنر طور چونڊيو، جيڪا آمريڪا جي ڪنهن به رياست ۾ اهڙي پهرين عورت بڻجي، جيڪا ڪنهن اڳوڻي گورنر جي زال يا بيوهه هجڻ کان سواءِ سڌيءَ ريت گورنر چونڊي وئي.&lt;ref name=Pumont&gt;{{cite book |first=Jon E. |last=Purmont |title=Ella Grasso: Connecticut's Pioneering Governor |date=2012 |publisher=Wesleyan University Press |url={{google books|Pos7XDsZauUC|plainurl=yes}} |isbn=978-0-8195-7344-5}}&lt;/ref&gt;

جنگ کان پوءِ واري دور ۾ معاشي زوال پڻ آيو، ڇاڪاڻ⁠تہ صنعتي روزگار تيزيءَ سان گهٽجڻ لڳو. جاپان جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ واري ڏينهن (V-J Day) کان صرف هڪ هفتي اندر واٽربري جي ڪارخانن مان 10,200 ملازم برطرف ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Four Towns: Waterbury |url=https://www.pbs.org/kenburns/the-war/waterbury |access-date=2026-05-06 |website=The War {{!}} Ken Burns {{!}} PBS |language=en}}&lt;/ref&gt; ساڳئي وقت ماحولياتي بگاڙ به جاري رهيو، جتي درياهن ۽ ٻين آبي ذخيرن ۾ ڳريون ڌاتون، رنگ ۽ زرعي دوائن جهڙا صنعتي فضلا شامل ٿيڻ سبب پاڻي آلودہ ٿيندو ويو. ترقياتي منصوبن جي نتيجي ۾ ڪنيڪٽيڪٽ جا گهڻا آبي دلدلي علائقا (ويٽ لينڊ) به تباهه ٿي ويا، جنهن سان علائقي جي ماحولياتي مزاحمتي صلاحيت گهٽجي وئي.&lt;ref name=&quot;kquotap&quot;/&gt;

==== ويهين صديءَ جو پڇاڙي وارو دور ====
{{Expand section|date=October 2021}}

سرد جنگ جي خاتمي کان پوءِ دفاعي صنعت تي ڪنيڪٽيڪٽ جو گهڻو انحصار رياست لاءِ معاشي مسئلن جو سبب بڻيو. ان مان پيدا ٿيندڙ بجيٽ بحران جي نتيجي ۾ 1990ع ۾ [[لوويل ويڪر]] ٽئين سياسي پارٽيءَ جي اميدوار طور گورنر چونڊيو ويو. ويڪر بجيٽ کي متوازن ڪرڻ لاءِ رياستي آمدني ٽيڪس لاڳو ڪيو، جيڪو عارضي طور ڪامياب ثابت ٿيو، پر سياسي طور انتهائي غيرمقبول هو. انهيءَ سبب هن ٻي مدت لاءِ چونڊ وڙهڻ کان پاسو ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cslib.org/gov/weickerl.htm |title=Lowell Weicker, Governor of Connecticut |access-date=May 17, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324093619/http://www.cslib.org/gov/weickerl.htm |archive-date=March 24, 2014 }} &quot;Lowell Weicker Governor of Connecticut, 1991–1995&quot;, Connecticut State Library, 2008. Retrieved May 17, 2014.&lt;/ref&gt;

1992ع ۾ اوڀر ڪنيڪٽيڪٽ ۾ [[ماشانٽڪٽ پيڪواٽ]] قبيلي جي محفوظ علائقي تي [[فاڪس ووڊس ريزورٽ ڪيسينو|فاڪس ووڊس ڪيسينو]] جي شروعاتي تعمير مڪمل ٿي، جيڪو ان وقت اولهندي نيم ڪُرَي (ويسٽرن ھيمسفيئر) جو سڀ کان وڏو ڪيسينو بڻيو. چار سال پوءِ [[موهيگن سن]] پڻ کوليو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://portal.ct.gov/DCP/Gaming-Division/Gaming/Legalized-Gambling |title=Legalized Gambling |website=Department of Consumer Protection |publisher=State of Connecticut |access-date=May 17, 2014 |archive-date=May 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518064205/http://www.ct.gov/dcp/cwp/view.asp?a=4107&amp;q=482860 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== هڪويهين صديءَ جي شروعات ===

سن 2000ع ۾ صدارتي اميدوار [[ايل گور]] سينيٽر [[جو ليبرمين]] کي پنهنجو نائب صدارتي اميدوار چونڊيو، جنهن سان آمريڪا جي ڪنهن وڏي سياسي پارٽيءَ جي صدارتي ٽڪيٽ ۾ پهريون ڀيرو يهودي مذهب سان تعلق رکندڙ شخص شامل ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Brian |last=Knowlton |url=https://www.nytimes.com/2000/08/08/news/08iht-veep.2.t.html |title=Gore's Choice for His Running Mate: Moderate Senator Who Scorned Clinton: Selecting Lieberman Is Seen as Bold Move; Religion May Be Issue |newspaper=The New York Times |date=August 8, 2000 |access-date=May 21, 2014 |archive-date=May 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140522233903/http://www.nytimes.com/2000/08/08/news/08iht-veep.2.t.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; گور ۽ ليبرمين [[جارج ڊبليو. بش]] ۽ [[ڊڪ چيني]] کان [[اليڪٽورل ڪاليج]] ۾ صرف پنج ووٽن جي فرق سان هارائي ويا. 11 سيپٽمبر 2001ع جي دهشتگرد حملن ۾ رياست جا 65 رهواسي مارجي ويا، جن مان گهڻا [[فيئر فيلڊ ڪائونٽي، ڪنيڪٽيڪٽ|فيئر فيلڊ ڪائونٽي]] جا رهواسي هئا ۽ [[ورلڊ ٽريڊ سينٽر]] ۾ ڪم ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Area victims of 9/11 |work=The Advocate |location=Stamford, Connecticut |date=September 9, 2011 |url=http://www.stamfordadvocate.com/local/article/Area-victims-of-9-11-2162856.php |access-date=June 6, 2016 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144322/https://www.stamfordadvocate.com/local/article/Area-victims-of-9-11-2162856.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2004ع ۾ ريپبلڪن گورنر [[جان جي. رولينڊ]] بدعنواني جي جاچ دوران پنهنجي عهدي تان استعيفيٰ ڏئي ڇڏي ۽ بعد ۾ وفاقي الزامن هيٺ ڏوهه قبول ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2004/ALLPOLITICS/06/21/connecticut.governor/ |title=Connecticut Governor Announces Resignation |work=CNN |date=June 21, 2004 |access-date=May 17, 2014 |archive-date=March 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210828/http://www.cnn.com/2004/ALLPOLITICS/06/21/connecticut.governor/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.foxnews.com/story/ex-gov-rowland-pleads-guilty-to-corruption/ |title=Ex-Gov. Rowland Pleads Guilty to Corruption |work=Fox News |agency=Associated Press |date=December 23, 2004 |access-date=May 17, 2014 |archive-date=November 8, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141108080933/http://www.foxnews.com/story/2004/12/23/ex-gov-rowland-pleads-guilty-to-corruption/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2011ع ۽ 2012ع دوران صرف چوڏهن مهينن کان ٿوري وڌيڪ عرصي ۾ ڪنيڪٽيڪٽ ٽن وڏن طوفانن جي لپيٽ ۾ آيو، جن ٽنهي سبب ملڪيتن کي وڏو نقصان پهتو ۽ وڏي پيماني تي بجلي بند ٿي وئي. [[هريڪين آئرين]] 28 آگسٽ 2011ع تي ڪنيڪٽيڪٽ سان ٽڪرائجي، جنهن سبب 235 ملين آمريڪي ڊالرن جو نقصان ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/new-york/hurricane-irene-year-storm-cost-15-8-damage-florida-new-york-caribbean-article-1.1145302 |title=Hurricane Irene one year later: Storm cost $15.8 in damage from Florida to New York to the Caribbean |location=New York |work=Daily News |agency=Associated Press |date=August 27, 2012 |access-date=May 17, 2014 |archive-date=November 16, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141116093242/http://www.nydailynews.com/new-york/hurricane-irene-year-storm-cost-15-8-damage-florida-new-york-caribbean-article-1.1145302 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻن مهينن کان پوءِ [[2011ع جو هيلووين نارايسٽر]] وڏي برفباري آندي، جنهن سبب وڻن جون ٽاريون ۽ ٿڙ ٽٽي بجلي جون لائينون تباهه ٿي ويون، ۽ ڪجهه علائقا يارنهن ڏينهن تائين بجلي کان محروم رهيا.&lt;ref&gt;{{cite report |url=https://www.ferc.gov/legal/staff-reports/05-31-2012-ne-outage-report.pdf |title=Report on Transmission Facility Outages During the Northeast Snowstorm of October 29–30, 2011: Causes and Recommendations |publisher=[[Federal Energy Regulatory Commission]] and [[North American Electric Reliability Corporation]] |date=May 12, 2012 |pages=8–16 |access-date=May 3, 2014 |archive-date=February 24, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140224084107/http://www.ferc.gov/legal/staff-reports/05-31-2012-ne-outage-report.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ [[هريڪين سينڊي]] نيو جرسي سان ٽڪرائڻ کان پوءِ ڪنيڪٽيڪٽ مان گذري، جتي هريڪين جي رفتار واريون هوائون ۽ عام سطح کان 12 فوٽ وڌيڪ سامونڊي لهرون پيدا ٿيون. نتيجي ۾ سامونڊي ڪناري سان گڏ ڪيترين عمارتن کي نقصان پهتو يا اهي مڪمل طور تباهه ٿي ويون.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2013/07/13/world/americas/hurricane-sandy-fast-facts/ |title=Hurricane Sandy Fast Facts |work=CNN |date=July 13, 2013 |access-date=May 17, 2014 |archive-date=May 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518044327/http://www.cnn.com/2013/07/13/world/americas/hurricane-sandy-fast-facts/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سينڊي جي تيز هوائن سامونڊي لهرن کي شهرن جي گهٽين تائين پهچايو ۽ 98 سيڪڙو گهرن ۽ ڪاروباري ادارن جي بجلي بند ٿي وئي، جڏهن ته ڪل نقصان 360 ملين آمريڪي ڊالرن کان وڌيڪ هو.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.insurancejournal.com/news/east/2012/11/16/270954.htm |title=Conn. Gov.: State's Damage From Superstorm Sandy $360M and Climbing |work=Insurance Journal |date=November 16, 2012 |access-date=May 17, 2014 |archive-date=May 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518062130/http://www.insurancejournal.com/news/east/2012/11/16/270954.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Police at Sandy Hook.PNG|thumb|سينڊي هوڪ ايليمينٽري اسڪول ۾ فائرنگ کان پوءِ پوليس پهچندي]]

14 ڊسمبر 2012ع تي 20 ورهين جي [[ايڊم لانزا]] [[سينڊي هوڪ ايليمينٽري اسڪول فائرنگ]] دوران [[نيوٽائون، ڪنيڪٽيڪٽ|نيوٽائون]] ۾ واقع [[سينڊي هوڪ ايليمينٽري اسڪول]] اندر 26 ڄڻن کي گوليون هڻي قتل ڪيو ۽ پوءِ پاڻ به خودڪشي ڪري ڇڏي.&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Jonathan |last1=Dienst |first2=Shimon |last2=Prokupecz |title=27 Dead, Including 20 Children, in Conn. School Shooting: Police |work=NBC New York |agency=Associated Press |date=December 14, 2012 |url=http://www.nbcnewyork.com/news/local/Shooting-Reported-at-Connecticut-School-183501531.html |access-date=June 6, 2016 |archive-date=November 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102052430/https://www.nbcnewyork.com/news/local/Shooting-Reported-at-Connecticut-School-183501531.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هن سانحي کان پوءِ هٿيارن جي مالڪي بابت وڌيڪ سخت قانون لاڳو ڪرڻ لاءِ سڄي آمريڪا ۾ نيون مهمون ۽ تحريڪون شروع ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite news |title=State Gun Laws Enacted in the Year Since Newtown |work=The New York Times |date=December 10, 2013 |url=https://www.nytimes.com/interactive/2013/12/10/us/state-gun-laws-enacted-in-the-year-since-newtown.html |access-date=May 17, 2014 |archive-date=May 16, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516222510/http://www.nytimes.com/interactive/2013/12/10/us/state-gun-laws-enacted-in-the-year-since-newtown.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2016ع جي اونهاري ۽ سرءُ جي موسم دوران ڪنيڪٽيڪٽ جي ڪيترن ئي علائقن ۾ سخت ڏڪار پيو، جنهن سبب ڪجهه هنڌن تي پاڻي جي استعمال تي پابنديون لاڳو ڪيون ويون. {{Start date|2016|11|15}} تائين آمريڪي ڏڪار نگراني اداري (U.S. Drought Monitor) موجب رياست جي 45 سيڪڙو حصي کي ''سخت ڏڪار'' واري درجي ۾ شامل ڪيو ويو، جنهن ۾ تقريباً سڄي [[هارٽفورڊ ڪائونٽي، ڪنيڪٽيڪٽ|هارٽفورڊ]] ۽ [[لچفيلڊ ڪائونٽي، ڪنيڪٽيڪٽ|لچفيلڊ]] ڪائونٽيون شامل هيون. باقي سڀئي علائقا ''وچولي ڏڪار'' يا ''سخت ڏڪار'' جي درجي ۾ هئا، جن ۾ [[مڊل سيڪس ڪائونٽي، ڪنيڪٽيڪٽ|مڊل سيڪس]]، [[فيئر فيلڊ ڪائونٽي، ڪنيڪٽيڪٽ|فيئر فيلڊ]]، [[نيو لنڊن ڪائونٽي، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو لنڊن]]، [[نيو هيون ڪائونٽي، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو هيون]]، [[ونڊهم ڪائونٽي، ڪنيڪٽيڪٽ|ونڊهم]] ۽ [[ٽولينڊ ڪائونٽي، ڪنيڪٽيڪٽ|ٽولينڊ]] ڪائونٽيون شامل هيون. ان ڏڪار سبب رياست جي زرعي معيشت پڻ متاثر ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://droughtmonitor.unl.edu/Home/StateDroughtMonitor.aspx?CT|title=United States Drought Monitor &gt; Home &gt; State Drought Monitor|website=[[United States Drought Monitor|droughtmonitor.unl.edu]]|access-date=September 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003203723/http://droughtmonitor.unl.edu/Home/StateDroughtMonitor.aspx?CT|archive-date=October 3, 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.nhregister.com/environment-and-nature/20160917/as-connecticuts-drought-worsens-officials-again-urge-water-conservation|title=As Connecticut's drought worsens, officials again urge water conservation|newspaper=New Haven Register |access-date=September 22, 2016|date=September 17, 2016|archive-date=September 23, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923031245/http://www.nhregister.com/environment-and-nature/20160917/as-connecticuts-drought-worsens-officials-again-urge-water-conservation|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nbcconnecticut.com/news/local/Water-Company-Issues-Mandatory-Water-Ban-for-Mystic-Stonington-Customers-393761821.html|title=Water Company Issues Mandatory Water Ban for Parts of CT|date=September 16, 2016 |access-date=September 22, 2016|archive-date=September 23, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923045533/http://www.nbcconnecticut.com/news/local/Water-Company-Issues-Mandatory-Water-Ban-for-Mystic-Stonington-Customers-393761821.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
{{Main|ڪنيڪٽيڪٽ جي جاگرافي}}

{{Further|نيو انگلينڊ جي جاگرافي}}

ڪنيڪٽيڪٽ جي ڏکڻ ۾ [[لانگ آئلينڊ سائونڊ]]، اولهه ۾ [[نيويارڪ (رياست)|نيويارڪ]]، اتر ۾ [[ميساچوسٽس]] ۽ اوڀر ۾ [[روڊ آئلينڊ]] واقع آهن. رياست جي گاديءَ جو هنڌ ۽ چوٿون وڏو شهر [[هارٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|هارٽفورڊ]] آهي، جڏهن ته ٻين اهم شهرن ۽ قصبن ۾، آباديءَ جي لحاظ کان، [[برجپورٽ، ڪنيڪٽيڪٽ|برجپورٽ]]، [[نيو هيون، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو هيون]]، [[اسٽيمفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|اسٽيمفورڊ]]، [[واٽربري، ڪنيڪٽيڪٽ|واٽربري]]، [[نورواڪ، ڪنيڪٽيڪٽ|نورواڪ]]، [[ڊينبري، ڪنيڪٽيڪٽ|ڊينبري]]، [[نيو برٽن، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو برٽن]]، [[گرين وچ، ڪنيڪٽيڪٽ|گرين وچ]] ۽ [[برسٽل، ڪنيڪٽيڪٽ|برسٽل]] شامل آهن. ڪنيڪٽيڪٽ ۾ 169 [[نيو انگلينڊ ٽائون|قانوني طور شامل ٿيل ٽائون]] آهن، جن مان ڪجهه ٽائونن اندر شهر ۽ ڳوٺ پڻ شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013|title=List of Connecticut Towns &amp; Counties Including Year Established|url=https://ctstatelibrary.org/cttowns/counties|url-status=live|access-date=November 1, 2021|website=CT State Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20151105055255/http://ctstatelibrary.org/cttowns/counties|archive-date=November 5, 2015}}&lt;/ref&gt;

[[File:Map of Connecticut NA cropped.png|upright=1.25|thumb|اهم شاهراهن ۽ آبادين کي ڏيکاريندڙ حوالاتي نقشو]]

ڪنيڪٽيڪٽ جي سڀ کان اوچي چوٽي [[بيئر مائونٽن (ڪنيڪٽيڪٽ)|بيئر مائونٽن]] آهي، جيڪا رياست جي اتر اولهه ڪنڊ ۾ [[سالسبري، ڪنيڪٽيڪٽ|سالسبري]] ۾ واقع آهي. سڀ کان اوچو نقطو ان هنڌ کان ٿورو اوڀر ۾ آهي، جتي ڪنيڪٽيڪٽ، [[ميساچوسٽس]] ۽ نيويارڪ پاڻ ۾ ملن ٿا (42°3′ N, 73°29′ W)، ۽ اهو [[مائونٽ فريسل]] جي ڏاکڻي ڍلان تي واقع آهي، جنهن جي چوٽي ويجهو ئي ميساچوسٽس ۾ آهي.&lt;ref&gt;{{cite peakbagger |pid=7083 |name=Mount Frissell-South Slope, Connecticut/Massachusetts |url-status=dead |url=https://peakbagger.com/peak.aspx?pid=7083 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014192329/https://peakbagger.com/peak.aspx?pid=7083 |archive-date=October 14, 2023}}&lt;/ref&gt; ان جي ابتڙ، ڪيترن ئي سامونڊي ڪناري وارن ٽائونن ۾ اهڙا علائقا آهن، جيڪي سمنڊ جي سطح کان {{convert|20|ft|m}} کان به گهٽ اوچائيءَ تي آهن.

ڪنيڪٽيڪٽ جي سامونڊي تاريخ ڊگهي آهي ۽ ان جي شهرت به انهيءَ تاريخ سان لاڳاپيل آهي، پر فني لحاظ کان رياست وٽ سڌو کليل سامونڊي ڪنارو نه آهي. ڪنيڪٽيڪٽ جو ڪنارو [[لانگ آئلينڊ سائونڊ]] تي واقع آهي، جيڪو هڪ [[دريائي ڇوڙ]] آهي. رياست کي کليل [[بحر اوقيانوس]] تائين رسائي اولهه طرف، يعني نيويارڪ شهر ڏانهن، ۽ اوڀر طرف، يعني روڊ آئلينڊ ڀرسان &quot;ريس&quot; واري علائقي ڏانهن، حاصل آهي. هن منفرد جاگرافي سبب لانگ آئلينڊ سائونڊ ۽ ڪنيڪٽيڪٽ جو سامونڊي ڪنارو طوفانن جي بلند لهرن کان نسبتاً محفوظ رهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Press Release: Scientists Find Block Island Sound Protected from Great Storms|url=http://www.columbia.edu/cu/pr/95/18699.html|access-date=November 1, 2021|website=Columbia University }}&lt;/ref&gt;

[[ڪنيڪٽيڪٽ درياهه]] رياست جي وچ مان گذري [[لانگ آئلينڊ سائونڊ]] ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. رياست اندر مرڪز رکندڙ سڀ کان گهڻي آبادي وارو ميٽروپوليٽن علائقو [[ڪنيڪٽيڪٽ درياهه جي وادي]] ۾ واقع آهي. ڪنيڪٽيڪٽ جي نسبتاً ننڍي ايراضيءَ باوجود، ان جي منظرنامي ۾ علائقائي فرق تمام گهڻا آهن؛ مثال طور، اتر اولهه جي [[لچفيلڊ هلز]] ۾ لهرائيندڙ جبل ۽ گهوڙن جا فارم ڏسڻ ۾ اچن ٿا، جڏهن ته نيو هيون جي اوڀر ۾ سامونڊي ڪناري سان گڏ علائقن ۾ سامونڊي [[دلدل]]، [[سمنڊ ڪنارو|سمنڊ ڪنارا]] ۽ وڏي پيماني تي سامونڊي سرگرميون موجود آهن.

رياست جي اتر اوڀر ۽ اتر اولهه ڪنڊن وارا ٻهراڙي علائقا ۽ ننڍا ٽائون، سامونڊي شاهراهن سان گڏ نيويارڪ جي سرحد کان نيو لنڊن تائين، ۽ پوءِ ڪنيڪٽيڪٽ درياهه سان اتر طرف هارٽفورڊ تائين واقع صنعتي شهرن، جهڙوڪ اسٽيمفورڊ، برجپورٽ ۽ نيو هيون، کان تمام مختلف آهن. اتر اوڀر ۽ اتر اولهه ڪنيڪٽيڪٽ جا ڪيترائي ٽائون هڪ [[ڳوٺاڻي سائي ميدان|گرين]] جي چوڌاري آباد آهن. ان گرين جي ويجهو عام طور [[نيو انگلينڊ]] جي ٽائونن جون تاريخي بصري علامتون بيٺل هونديون آهن، جهڙوڪ اڇو [[گرجا گهر (عمارت)|گرجا گهر]]، [[نوآبادياتي گڏجاڻي گهر]]، نوآبادياتي [[ٽاورن]] يا [[سراءِ]]، ڪيترائي [[آمريڪي نوآبادياتي اڏاوت|نوآبادياتي گهر]] وغيره، جيڪي هڪ اهڙو خوبصورت تاريخي منظر قائم ڪن ٿا، جنهن کي [[تاريخي تحفظ]] ۽ سياحت ٻنهي لاءِ برقرار رکيو وڃي ٿو. ڏکڻ ۽ سامونڊي ڪنيڪٽيڪٽ جا ڪيترائي علائقا وقت سان گڏ تعمير ۽ ٻيهر تعمير ٿي چڪا آهن، تنهنڪري اهي روايتي نيو انگلينڊ جهڙا بصري طور گهٽ نظر اچن ٿا.

ميساچوسٽس سان رياست جي اترئين سرحد [[سائوٿ وڪ جاگ]] يا گرينبي ناچ سان نشان لڳل آهي، جيڪو لڳ ڀڳ {{convert|2.5|mi|km|adj=on}} چورس ايراضيءَ وارو هڪ غيرمعمولي موڙ آهي، جيڪو ڪنيڪٽيڪٽ اندر گهڙي اچي ٿو. هن غيرمعمولي سرحدي صورت جو اصل سبب تڪرارن ۽ عارضي معاهدن جي هڪ ڊگهي سلسلي ۾ واضح طور ملي ٿو، جيڪو آخرڪار 1804ع ۾ ختم ٿيو، جڏهن ڏکڻ [[سائوٿ وڪ، ميساچوسٽس|سائوٿ وڪ]] جي رهواسين ميساچوسٽس کان ڌار ٿيڻ جي خواهش ظاهر ڪئي، ۽ ٽائون کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.southwickma.org/Public_Documents/SouthwickMA_WebDocs/southwick_jog.pdf |title=The Southwick Jog |last=Dodge |first=Edward R. |website=Town of Southwick, Massachusetts |access-date=October 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929023040/http://www.southwickma.org/Public_Documents/F000102F9/S00476B50-00476B5B.0/The%20Southwick%20Jog.pdf |archive-date=September 29, 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cslib.org/jog.htm |title=Connecticut's Southwick Jog |publisher=Connecticut State Library |archive-url=https://web.archive.org/web/20101024224307/http://www.cslib.org/jog.htm |archive-date=October 24, 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ڪنيڪٽيڪٽ جي ڏکڻ اولهه واري سرحد، جتي اها نيويارڪ رياست سان ملي ٿي، [[فيئر فيلڊ ڪائونٽي، ڪنيڪٽيڪٽ|فيئر فيلڊ ڪائونٽي]] ۽ [[اولهه ڪنيڪٽيڪٽ پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ|اولهه ڪنيڪٽيڪٽ پلاننگ ريجن]] ۾ هڪ [[سيلينٽ (جاگرافي)|پين هينڊل]] سان نشان لڳل آهي، جنهن ۾ [[گرين وچ، ڪنيڪٽيڪٽ|گرين وچ]]، [[اسٽيمفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|اسٽيمفورڊ]]، [[نيو ڪينن، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو ڪينن]]، [[ڊيرين، ڪنيڪٽيڪٽ|ڊيرين]] ۽ [[نورواڪ، ڪنيڪٽيڪٽ|نورواڪ]] ۽ [[ولٽن، ڪنيڪٽيڪٽ|ولٽن]] جا ڪجهه حصا شامل آهن. سرحد جي اها بيقاعدگي سترهين صديءَ جي آخر ۾ ٿيل [[ڪنيڪٽيڪٽ جي تاريخ#علائقائي تڪرار|علائقائي تڪرارن]] جو نتيجو آهي، جيڪي ان نتيجي تي پهتا ته نيويارڪ ان علائقي تي پنهنجي دعويٰ ڇڏي ڏني، جنهن جا رهواسي پاڻ کي ڪنيڪٽيڪٽ جو حصو سمجهندا هئا؛ بدلي ۾ نيويارڪ کي [[رِج فيلڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|رِج فيلڊ]] کان اتر طرف ميساچوسٽس سرحد تائين پکڙيل برابر علائقو مليو، ۽ [[رائي (ٽائون)، نيويارڪ|رائي، نيويارڪ]] تي ان جي بي تڪرار دعويٰ پڻ تسليم ڪئي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cslib.org/panhandle.htm |title=Connecticut's &quot;Panhandle&quot; |website=Connecticut State Library |archive-url=https://web.archive.org/web/20110314055555/http://www.cslib.org/panhandle.htm |archive-date=March 14, 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[نيشنل پارڪ سروس]] جي انتظام هيٺ رکيل علائقن ۾ [[ايپليچين نيشنل سينڪ ٽريل]]، [[ڪوينيباگ ۽ شيٽڪٽ درياهن جي وادي قومي ورثي ڪوريڊور]]، ۽ [[ويئر فارم قومي تاريخي ماڳ]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Connecticut |website=National Park Service |access-date=July 15, 2008 |url=https://www.nps.gov/state/ct/index.htm |archive-date=August 21, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090821175246/http://www.nps.gov/state/ct/index.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== آبهوا ===
{{further|ڪنيڪٽيڪٽ ۾ موسمياتي تبديلي}}
[[File:Köppen Climate Types Connecticut.png|left|thumb|ڪنيڪٽيڪٽ جون [[ڪوپن آبهوا درجابندي|ڪوپن آبهوا قسمون]]، 1991ع–2020ع جي [[آبهوا جو نارمل|آبهوا نارملن]] جي بنياد تي.]]

ڪنيڪٽيڪٽ لڳ ڀڳ [[نم براعظمي آبهوا]] جي ڏاکڻي پڇاڙي ۽ [[نم نيم استوائي آبهوا]] جي اترئين حصي جي وچ واري منتقلي علائقي ۾ واقع آهي. اتر ڪنيڪٽيڪٽ ۾ عام طور اهڙي آبهوا هوندي آهي، جنهن ۾ اونهارا گرم ۽ گهميل، جڏهن ته سيارا وچولي ٿڌا ۽ وقفي وقفي سان برفباري وارا هوندا آهن. انتهائي ڏاکڻي ۽ سامونڊي ڪنيڪٽيڪٽ ۾ سيارا ٿڌا هوندا آهن، جن ۾ مينهن ۽ ڪڏهن ڪڏهن ٿوري برفباري گڏ هوندي آهي، جڏهن ته اونهارا ڊگها، گرم ۽ گهميل هوندا آهن، جيڪي [[آمريڪا جو اوڀر سامونڊي ڪنارو|اوڀر سامونڊي ڪناري]] جي وچين ۽ هيٺين حصن لاءِ عام آهن. سامونڊي ڪنيڪٽيڪٽ نم براعظمي آبهوا ۽ نم نيم استوائي آبهوا جي وچ ۾ هڪ تمام وسيع منتقلي علائقو آهي.

==== ورکا ====

ڪنيڪٽيڪٽ ۾ 12 مهينن دوران ورکا جو ورهاڱو ڪافي حد تائين برابر هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Overview of Climate in Connecticut|url=http://www.canr.uconn.edu/nrme/cscc/CTweatherstationintroduction/CONNCTICUTINTRODUCTION.HTM|access-date=October 19, 2021|website=www.canr.uconn.edu|archive-date=October 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193136/http://www.canr.uconn.edu/nrme/cscc/CTweatherstationintroduction/CONNCTICUTINTRODUCTION.HTM|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ڪنيڪٽيڪٽ ۾ ممڪن سج جي روشني جو سراسري 56٪ ملي ٿو، جيڪو آمريڪي قومي سراسري کان وڌيڪ آهي، ۽ سالانه سراسري طور 2,400 ڪلاڪ [[سج جي روشني]] ملي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://maps.howstuffworks.com/united-states-annual-sunshine-map.htm |title=United States Annual Sunshine Map |website=HowStuffWorks |access-date=March 15, 2011 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110429042722/http://maps.howstuffworks.com/united-states-annual-sunshine-map.htm |archive-date=April 29, 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ڪڏهن ڪڏهن ڪجهه مهينن ۾ ورکا معمول کان گهڻي وڌيڪ يا گهٽ ٿي سگهي ٿي، پر ڊگهي عرصي وارا ڏڪار ۽ ٻوڏون ناياب آهن.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

شروعاتي بهار ٿوري ٿڌي، يعني 40s کان هيٺين 50s °F / 4.4 کان 10&amp;nbsp;°C، کان وٺي گرم ({{cvt|65 to 70|F|order=flip|disp=or}}) تائين ٿي سگهي ٿي، جڏهن ته وچين ۽ پڇاڙي واري بهار، يعني اپريل جي آخر ۽ مئي، گرم هوندي آهي. مئي جي آخر تائين وڌندڙ [[برمودا هاءِ]] گرم ۽ گهميل استوائي هوا جو ڏاکڻو وهڪرو پيدا ڪري ٿو، جنهن سان سڄي رياست ۾ گرم موسم جون حالتون پيدا ٿين ٿيون. جولاءِ جي آخر ۾ اونهاري جي عروج تي سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد نيو لنڊن ۾ {{convert|81|F|C}} ۽ ونڊسر لاڪس ۾ {{convert|85|F|C}} هوندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن ڪنيڪٽيڪٽ ۾ گرمي جون لهرون اچن ٿيون، جن ۾ وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{convert|90 to 100|°F|°C|abbr=on}} تائين پهچي ٿو. ڪنيڪٽيڪٽ جو رڪارڊ وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{convert|106|F|C}} آهي، جيڪو [[ڊينبري، ڪنيڪٽيڪٽ|ڊينبري]] ۾ 15 جولاءِ 1995ع تي رڪارڊ ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web|title=All-Time Climate Extremes for CT|url=http://www.ncdc.noaa.gov/extremes/scec/getextreme.php?elem=ALL&amp;state=CT|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111102070821/http://www.ncdc.noaa.gov/extremes/scec/getextreme.php?elem=ALL&amp;state=CT|archive-date=November 2, 2011|access-date=March 18, 2011|publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |website=U.S. State Climate Extremes Committee }}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ ڪنيڪٽيڪٽ جا اونهارا سج وارا هوندا آهن، پر تيزيءَ سان گذرندڙ اونهاري جا گجگوڙ وارا طوفان مختصر تيز مينهن، گجگوڙ ۽ وڄ کڻي اچي سگهن ٿا. ڪڏهن ڪڏهن اهي گجگوڙ وارا طوفان سخت به ٿي سگهن ٿا، ۽ رياست ۾ عام طور سال ۾ سراسري هڪ [[ٽورنيڊو]] اچي ٿو.&lt;ref name=&quot;tornadoes&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ncdc.noaa.gov/img/climate/research/tornado/small/avgt5304.gif|title=Annual average number of tornadoes, 1953-2004 |publisher=NOAA National Climatic Data Center|format=[[GIF]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081030012752/http://www.ncdc.noaa.gov/img/climate/research/tornado/small/avgt5304.gif|archive-date=October 30, 2008|access-date=June 2, 2019}}&lt;/ref&gt; هريڪين جي موسم دوران استوائي چڪرواٽن جا باقيات ڪڏهن ڪڏهن علائقي تي اثرانداز ٿين ٿا، جيتوڻيڪ سڌو ٽڪر ناياب آهي. رياست تي اثر ڇڏيندڙ ڪجهه اهم هريڪينن ۾ [[1938ع جو نيو انگلينڊ هريڪين]]، 1954ع جو [[هريڪين ڪيرول]]، 2012ع جو [[هريڪين سينڊي]] ۽ 2020ع جو [[هريڪين ايسياس]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=US Department of Commerce|first=NOAA|title=NWS Boston – The Great Hurricane of 1938|url=https://www.weather.gov/box/1938hurricane|access-date=October 19, 2021|website=National Weather Service |language=EN-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hurricanes|url=https://portal.ct.gov/DPH/Communications/Hurricanes/Hurricanes|access-date=October 19, 2021|website=Connecticut Department of Public Health |publisher=CT.gov |language=en}}&lt;/ref&gt;

سرءُ جي موسم سان عام طور لاڳاپيل موسم اڪثر آڪٽوبر ۾ شروع ٿئي ٿي ۽ ڊسمبر جي پهرين ڏينهن تائين جاري رهي ٿي. آڪٽوبر ۽ نومبر ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد 50s کان 60s °F، يا 10 کان 15.6&amp;nbsp;°C، تائين هوندو آهي. سيارا، يعني ڊسمبر کان مارچ جي وچ تائين، ڪنيڪٽيڪٽ ۾ ڏکڻ کان اتر تائين عام طور وچولي ٿڌا هوندا آهن. سڀ کان ٿڌي مهيني، جنوري، ۾ سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد سامونڊي هيٺاهين علائقن ۾ {{convert|38|F|C}} کان وٺي رياست جي اندروني ۽ اترئين حصن ۾ {{convert|33|F|C}} تائين هوندو آهي.

ڪنيڪٽيڪٽ ۾ رڪارڊ ٿيل سڀ کان گهٽ گرمي پد {{convert|-32|F|C}} آهي، جيڪو ٻه ڀيرا ڏٺو ويو: [[فالز وليج، ڪنيڪٽيڪٽ|فالز وليج]] ۾ 16 فيبروري 1943ع تي، ۽ [[ڪوونٽري، ڪنيڪٽيڪٽ|ڪوونٽري]] ۾ 22 جنوري 1961ع تي.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; سالانه سراسري برفباري رياست جي اترئين حصي جي اوچن علائقن ۾ لڳ ڀڳ {{convert|60|in|mm}} کان وٺي ڪنيڪٽيڪٽ جي ڏکڻ اوڀر سامونڊي ڪناري، برينفورڊ کان گروٽن تائين، رڳو {{convert|20-25|in|mm}} تائين هوندي آهي. ڪنيڪٽيڪٽ جي گهڻن علائقن ۾ برف جي ڍڪ جا ڏينهن 60 کان گهٽ هوندا آهن، جڏهن ته سامونڊي علائقن ۾ اڪثر رڳو لڳ ڀڳ 30 ڏينهن برف جو ڍڪ ڏسڻ ۾ اچي ٿو. ڪنيڪٽيڪٽ ۾ موسمي برفباري جو 95٪ هر سال ڊسمبر جي شروعات کان مارچ جي آخر تائين پوي ٿو. سياري ۾ ڪڏهن ڪڏهن ڪنيڪٽيڪٽ کي ڳرا برفاني طوفان به لڳن ٿا، جن کي [[نارايسٽر]] چيو ويندو آهي، جيڪي ناياب حالتن ۾ ٻه فوٽ تائين برف آڻي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|agency=Associated Press |first1=Lidia |last1=Ryan |first2=Frank |last2=Juliano |date=December 16, 2020|title=A look back at historic snow storms in Connecticut|url=https://www.ctpost.com/news/slideshow/A-look-back-at-historic-snow-storms-in-Connecticut-214396.php|url-status=live|access-date=November 1, 2021|website=Connecticut Post|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217022008/https://www.ctpost.com/news/slideshow/A-look-back-at-historic-snow-storms-in-Connecticut-214396.php |archive-date=December 17, 2020 }}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ ناياب آهن، پر [[برفي طوفان]] به ڪڏهن ڪڏهن اچن ٿا، جهڙوڪ [[1973ع جو ڏاکڻو نيو انگلينڊ برفي طوفان]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;13&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:120%;background:#E8EAFA;&quot; |ڪنيڪٽيڪٽ جي مختلف شهرن لاءِ مهيني وار معمولي وڌ ۾ وڌ ۽ گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد (°F)
|-
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000; height:17px;&quot; | شهر
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot; | جنوري
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot; | فيبروري
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot; | مارچ
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot; | اپريل
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot; | مئي
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot; | جون
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot; | جولاءِ
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot; | آگسٽ
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot; | سيپٽمبر
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot; | آڪٽوبر
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot; | نومبر
! style=&quot;background:#e5afaa; color:#000;&quot; | ڊسمبر
|-
! style=&quot;background:#f8f3ca; color:#000; height:16px;&quot; | برجپورٽ
| style=&quot;text-align:center; background:#0ff; color:#000;&quot; | 38/24
| style=&quot;text-align:center; background:#0fe; color:#000;&quot; | 40/25
| style=&quot;text-align:center; background:#00ffae; color:#000;&quot; | 47/32
| style=&quot;text-align:center; background:#00ff5e; color:#000;&quot; | 58/41
| style=&quot;text-align:center; background:#0f1; color:#000;&quot; | 68/51
| style=&quot;text-align:center; background:#4f0; color:#000;&quot; | 77/61
| style=&quot;text-align:center; background:#7f0; color:#000;&quot; | 83/67
| style=&quot;text-align:center; background:#6eff00; color:#000;&quot; | 81/67
| style=&quot;text-align:center; background:#3f0; color:#000;&quot; | 75/59
| style=&quot;text-align:center; background:#00ff2f; color:#000;&quot; | 64/48
| style=&quot;text-align:center; background:#00ff7b; color:#000;&quot; | 53/38
| style=&quot;text-align:center; background:#00ffd4; color:#000;&quot; | 43/30
|-
! style=&quot;background:#c5dfe1; color:#000; height:16px;&quot; | هارٽفورڊ
| style=&quot;text-align:center; background:#00d9ff; color:#000;&quot; | 35/18
| style=&quot;text-align:center; background:#00f7ff; color:#000;&quot; | 38/20
| style=&quot;text-align:center; background:#00ffc3; color:#000;&quot; | 47/28
| style=&quot;text-align:center; background:#00ff62; color:#000;&quot; | 60/38
| style=&quot;text-align:center; background:#00ff08; color:#000;&quot; | 71/48
| style=&quot;text-align:center; background:#4f0; color:#000;&quot; | 79/57
| style=&quot;text-align:center; background:#73ff00; color:#000;&quot; | 85/63
| style=&quot;text-align:center; background:#62ff00; color:#000;&quot; | 83/61
| style=&quot;text-align:center; background:#1aff00; color:#000;&quot; | 75/53
| style=&quot;text-align:center; background:#00ff48; color:#000;&quot; | 63/42
| style=&quot;text-align:center; background:#0f9; color:#000;&quot; | 51/33
| style=&quot;text-align:center; background:#00fff7; color:#000;&quot; | 40/24
|-
| colspan=&quot;13&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;background:#E8EAFA;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.weather.com/weather/wxclimatology/monthly/graph/06604 |title=Monthly Averages for Bridgeport, CT |publisher=[[The Weather Channel]] |access-date=September 15, 2011 |archive-date=January 20, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120181654/http://www.weather.com/weather/wxclimatology/monthly/graph/06604 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.weather.com/weather/wxclimatology/monthly/graph/06604 |title=Monthly Averages for Hartford, CT |publisher=[[The Weather Channel]] |access-date=September 15, 2011 |archive-date=January 20, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120181654/http://www.weather.com/weather/wxclimatology/monthly/graph/06604 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|}

=== سڀ کان وڏا شهر ۽ قصبا ===
{{Largest cities
| country = ڪنيڪٽيڪٽ
| stat_ref = &lt;ref name=&quot;census1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.connecticut-demographics.com/cities_by_population|title=Cities by Population|access-date=January 6, 2022}}&lt;/ref&gt;
| list_by_pop =
| div_name =
| div_link = ڪنيڪٽيڪٽ جا ڪائونسل آف گورنمينٽس{{!}}علائقو
| city_1 = برجپورٽ، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}برجپورٽ
| div_1 = گريٽر برجپورٽ پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}گريٽر برجپورٽ
| pop_1 = 148,654
| city_2 = اسٽيمفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}اسٽيمفورڊ
| div_2 = ويسٽرن ڪنيڪٽيڪٽ پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ويسٽرن
| pop_2 = 135,470
| city_3 = نيو هيون، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}نيو هيون
| div_3 = سائوٿ سينٽرل ڪنيڪٽيڪٽ پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}سائوٿ سينٽرل
| pop_3 = 134,023
| city_4 = هارٽفورڊ{{!}}هارٽفورڊ
| div_4 = ڪيپيٽول پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ڪيپيٽول
| pop_4 = 121,054
| city_5 = واٽربري، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}واٽربري
| div_5 = ناگاٽڪ وئلي پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ناگاٽڪ وئلي
| pop_5 = 114,403
| city_6 = نورواڪ، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}نورواڪ
| div_6 = ويسٽرن ڪنيڪٽيڪٽ پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ويسٽرن
| pop_6 = 91,184
| city_7 = ڊينبري، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ڊينبري
| div_7 = ويسٽرن ڪنيڪٽيڪٽ پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ويسٽرن
| pop_7 = 86,518
| city_8 = نيو برٽن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}نيو برٽن
| div_8 = ڪيپيٽول پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ڪيپيٽول
| pop_8 = 74,135
| city_9 = ويسٽ هارٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ويسٽ هارٽفورڊ
| div_9 = ڪيپيٽول پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ڪيپيٽول
| pop_9 = 64,083
| city_10 = گرينوچ، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}گرينوچ
| div_10 = ويسٽرن ڪنيڪٽيڪٽ پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ويسٽرن
| pop_10 = 63,518
| city_11 = فيئر فيلڊ، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}فيئر فيلڊ
| div_11 = گريٽر برجپورٽ پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}گريٽر برجپورٽ
| pop_11 = 61,512
| city_12 = هيمنڊ، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}هيمنڊ
| div_12 = سائوٿ سينٽرل ڪنيڪٽيڪٽ پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}سائوٿ سينٽرل
| pop_12 = 61,169
| city_13 = ميريڊن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ميريڊن
| div_13 = سائوٿ سينٽرل ڪنيڪٽيڪٽ پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}سائوٿ سينٽرل
| pop_13 = 60,850
| city_14 = برسٽول، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}برسٽول
| div_14 = ناگاٽڪ وئلي پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ناگاٽڪ وئلي
| pop_14 = 60,833
| city_15 = مانچيسٽر، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}مانچيسٽر
| div_15 = ڪيپيٽول پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ڪيپيٽول
| pop_15 = 59,713
| city_16 = ويسٽ هيون، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ويسٽ هيون
| div_16 = سائوٿ سينٽرل ڪنيڪٽيڪٽ پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}سائوٿ سينٽرل
| pop_16 = 55,584
| city_17 = اسٽريٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}اسٽريٽفورڊ
| div_17 = گريٽر برجپورٽ پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}گريٽر برجپورٽ
| pop_17 = 52,355
| city_18 = ملفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ملفورڊ
| div_18 = سائوٿ سينٽرل ڪنيڪٽيڪٽ پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}سائوٿ سينٽرل
| pop_18 = 52,044
| city_19 = ايسٽ هارٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ايسٽ هارٽفورڊ
| div_19 = ڪيپيٽول پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}ڪيپيٽول
| pop_19 = 51,045
| city_20 = مڊلٽائون، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}مڊلٽائون
| div_20 = لوئر ڪنيڪٽيڪٽ ريور وئلي پلاننگ ريجن، ڪنيڪٽيڪٽ{{!}}لوئر ڪنيڪٽيڪٽ ريور وئلي
| pop_20 = 47,717
}}

=== نباتات ===

{{Main|ڪنيڪٽيڪٽ جا نباتات}}

{{See also|ڪنيڪٽيڪٽ جي وڻن جي جنسن جي فهرست}}

ٻيلن ۾ رياست جي ڏاکڻين علائقن ۾ بلوط وارن [[اتر اوڀر سامونڊي ٻيلا|اتر اوڀر سامونڊي ٻيلن]] کان وٺي رياست جي اتر اولهه حصن ۾ مٿانهين علائقن وارن [[نيو انگلينڊ-اڪيڊين ٻيلا|نيو انگلينڊ-اڪيڊين ٻيلن]] تائين مختلف قسمن جا ٻيلا شامل آهن. مائونٽن لوريل (''[[ڪالميا ليٽيفوليا]]'') رياست جو گل آهي ۽ ڪنيڪٽيڪٽ جي ڪيترن ئي حصن ۾ هيٺاهين ٽڪرين جو مقامي ٻوٽو آهي. روزبي روڊوڊينڊرون (''[[روڊوڊينڊرون ميڪسمم]]'') پڻ ڪنيڪٽيڪٽ جي اوڀر مٿانهين علائقن جو مقامي ٻوٽو آهي، ۽ [[پاچائوگ اسٽيٽ فاري스트]] ۾ روڊوڊينڊرون سينڪچوئري ٽريل واقع آهي. ائٽلانٽڪ وائيٽ سيڊر (''[[ڪيميسيپيرس ٿائيوائڊس]]'') رياست جي ڏاکڻين حصن جي آبي دلدلي علائقن ۾ ملي ٿو. ڪنيڪٽيڪٽ ۾ هڪ مقامي ڪيڪٽس (''[[اوپنٽيا هوميفوسا]]'') به آهي، جيڪو وارياسن سامونڊي علائقن ۽ هيٺاهين ٽڪرين تي ملي ٿو. سامونڊي ڪناري جي گاهن ۽ جهنگلي گلن جا ڪيترائي قسم پڻ ڪنيڪٽيڪٽ جا مقامي آهن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Olson |first1=David M. |last2=Dinerstein |first2=Eric |last3=Wikramanayake |first3=Eric D. |display-authors=etal |title=Terrestrial Ecoregions of the World: A New Map of Life on Earth |url=https://archive.org/details/sim_bioscience_2001-11_51_11/page/933 |journal=[[BioScience]] |year=2001 |volume=51 |issue=11 |pages=933–938 |doi= 10.1641/0006-3568(2001)051[0933:teotwa]2.0.co;2|issn=0006-3568|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ڪنيڪٽيڪٽ [[يو ايس ڊي اي ٻوٽن جي سختي وارا علائقا|يو ايس ڊي اي پلانٽ هارڊينيس زونن]] 5b کان 7a تائين پکڙيل آهي. سامونڊي ڪنيڪٽيڪٽ هڪ وسيع منتقلي علائقو آهي، جتي وڌيڪ ڏاکڻا ۽ نيم استوائي ٻوٽا پوکيا وڃن ٿا.

==آباديات==

{{US Census population
|1790= 237946
|1800= 251002
|1810= 261942
|1820= 275248
|1830= 297675
|1840= 309978
|1850= 370792
|1860= 460147
|1870= 537454
|1880= 622700
|1890= 746258
|1900= 908420
|1910= 1114756
|1920= 1380631
|1930= 1606903
|1940= 1709242
|1950= 2007280
|1960= 2535234
|1970= 3031709
|1980= 3107576
|1990= 3287116
|2000= 3405565
|2010= 3574097
|2020= 3605944
| estimate = 3688496
| estyear = 2025
| align-fn = center
|footnote='''ذريعا:'''&lt;ref&gt;{{cite report|url=https://www.census.gov/population/censusdata/table-16.pdf|title=Population: 1790 to 1990|publisher=United States Census Bureau|access-date=October 25, 2015|date=|archive-date=September 24, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924115837/http://www.census.gov/population/censusdata/table-16.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/dec/popchange-data-text.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210429012609/https://www.census.gov/data/tables/time-series/dec/popchange-data-text.html|url-status=dead|title=Historical Population Change Data (1910–2020)|archivedate=April 29, 2021|website=Census.gov}}&lt;/ref&gt;
}}

[[2020 گڏيل رياستن جي مردم شماري]] موجب، ڪنيڪٽيڪٽ جي آبادي 3,605,944 هئي، جيڪا [[2010 گڏيل رياستن جي مردم شماري]] جي ڀيٽ ۾ 31,847 ماڻهن (0.9 سيڪڙو) جي واڌ کي ظاهر ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=US Census Bureau|date=August 25, 2021|title=CONNECTICUT: 2020 Census|url=https://www.census.gov/library/stories/state-by-state/connecticut-population-change-between-census-decade.html|url-status=live|access-date=October 16, 2021|website=Census.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831171323/https://www.census.gov/library/stories/state-by-state/connecticut-population-change-between-census-decade.html |archive-date=August 31, 2021 }}&lt;/ref&gt; مردم شماري جي انگن اکرن موجب، آبادي جو 20.4 سيڪڙو حصو 18 سالن کان گهٽ عمر جو هو.

1790ع ۾، ڪنيڪٽيڪٽ جي 97 سيڪڙو آبادي کي &quot;ڳوٺاڻو&quot; قرار ڏنو ويو هو. پهرين اهڙي مردم شماري، جنهن ۾ اڌ کان گهٽ آبادي کي ڳوٺاڻو قرار ڏنو ويو، 1890ع جي مردم شماري هئي. سال 2000ع جي مردم شماري ۾ صرف 12.3 سيڪڙو آبادي کي ڳوٺاڻو سمجهيو ويو. اولهه ۽ ڏکڻ ڪنيڪٽيڪٽ جو وڏو حصو (خاص طور [[گولڊ ڪوسٽ (ڪنيڪٽيڪٽ)|گولڊ ڪوسٽ]]) نيو يارڪ شهر سان ويجهي لاڳاپيل آهي؛ هي علائقو رياست جو سڀ کان وڌيڪ خوشحال ۽ گهاٽي آبادي وارو حصو آهي، جتي ملڪيتن جون قيمتون ۽ آمدنيون تمام بلند آهن. ڪنيڪٽيڪٽ جي [[آباديءَ جو مرڪز]] [[چيشائر، ڪنيڪٽيڪٽ|چيشائر]] جي قصبي ۾ واقع آهي.&lt;ref name=NGS&gt;{{cite web |url=http://www.ngs.noaa.gov/INFO/COP/ct_links.htm |title=State of Connecticut Center of Population |website=Center of Population Project |publisher=National Geodetic Survey |access-date=January 30, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100901200651/http://www.ngs.noaa.gov/INFO/COP/ct_links.htm |archive-date=September 1, 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[گڏيل رياستن جي هائوسنگ ۽ شهري ترقي واري کاتي]] (HUD) جي 2022ع واري [[ڪانگريس ڏانهن سالياني بي گهر ماڻهن جي جائزي واري رپورٽ]] موجب، ڪنيڪٽيڪٽ ۾ لڳ ڀڳ 2,930 [[ڪنيڪٽيڪٽ ۾ بي گهر ماڻهو|بي گهر ماڻهو]] موجود هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2007-2022 PIT Counts by State |url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fwww.huduser.gov%2Fportal%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Fxls%2F2007-2022-PIT-Counts-by-State.xlsx&amp;wdOrigin=BROWSELINK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.huduser.gov/portal/sites/default/files/pdf/2022-AHAR-Part-1.pdf|title=The 2022 Annual Homelessness Assessment Report (AHAR) to Congress}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ethnic Origins in Connecticut.png|thumb|363x363px|ڪنيڪٽيڪٽ ۾ نسلي بڻ]]
[[File:Ethnic origins in Connecticut (2020).jpg|thumb|2020ع جي مردم شماري موجب ڪنيڪٽيڪٽ جي هر ڪائونٽي ۾ سڀ کان وڏو نسلي بڻ (اڪيلو يا گڏيل صورت ۾)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/detailed-race-ethnicities-2020-census.html|title=Detailed Races and Ethnicities in the United States and Puerto Rico: 2020 Census|website=Census.gov}}&lt;/ref&gt;]]
[[File:Connecticut population density 2020.png|right|thumb|upright=1.25|2020ع موجب ڪنيڪٽيڪٽ جي آباديءَ جي گهاٽائي جو نقشو]]

=== نسلي ۽ قومي جوڙجڪ ===

{| class=&quot;wikitable sortable collapsible&quot;; text-align:right; font-size:80%;&quot;
|+ style=&quot;font-size:90%&quot; |[[2020 گڏيل رياستن جي مردم شماري|2020ع جي مردم شماري]] موجب نسلي ۽ قومي جوڙجڪ
|-
! نسل ۽ قوميت&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
 |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=September 26, 2021}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; data-sort-type=number |اڪيلو
! colspan=&quot;2&quot; data-sort-type=number |ڪل
|-
| [[غير هسپانوي يا لاطيني اڇا|اڇا (غير هسپانوي)]]
|align=right| {{bartable|63.2|%|2||background:gray}}
|align=right| {{bartable|66.6|%|2||background:gray}}
|-
| [[گڏيل رياستن ۾ هسپانوي ۽ لاطيني آمريڪي|هسپانوي يا لاطيني]]{{efn|هسپانوي يا لاطيني بڻ وارن ماڻهن کي ڪل يا جزوي نسل موجب الڳ نه ڪيو ويو آهي.}}
|align=right| {{bartable}}
|align=right| {{bartable|17.3|%|2||background:green}}
|-
| [[آفريقي آمريڪي|آفريقي آمريڪي (غير هسپانوي)]]
|align=right| {{bartable|10.0|%|2||background:mediumblue}}
|align=right| {{bartable|11.4|%|2||background:mediumblue}}
|-
| [[ايشيائي آمريڪي|ايشيائي]]
|align=right| {{bartable|4.7|%|2||background:purple}}
|align=right| {{bartable|5.5|%|2||background:purple}}
|-
| [[گڏيل رياستن جا مقامي آمريڪي|مقامي آمريڪي]]
|align=right| {{bartable|0.2|%|2||background:gold}}
|align=right| {{bartable|1.1|%|2||background:gold}}
|-
| [[پئسفڪ ٻيٽاڻا آمريڪي|پئسفڪ ٻيٽاڻا]]
|align=right| {{bartable|0.03|%|2||background:pink}}
|align=right| {{bartable|0.1|%|2||background:pink}}
|-
| ٻيا
|align=right| {{bartable|0.8|%|2||background:brown}}
|align=right| {{bartable|2.1|%|2||background:brown}}
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+'''ڪنيڪٽيڪٽ – نسلي ۽ قومي جوڙجڪ'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{nobold|''نوٽ: آمريڪي مردم شماري ۾ هسپانوي/لاطيني کي نسلي نه پر قومي زمرو سمجهيو ويندو آهي. تنهن ڪري هن جدول ۾ هسپانوي/لاطيني ماڻهن کي نسلي زمرن کان ڌار ڏيکاريو ويو آهي. هسپانوي/لاطيني ماڻهو ڪنهن به نسل سان واسطو رکي سگهن ٿا.''}}&lt;/small&gt;
!نسل / قوميت &lt;small&gt;(''NH = غير هسپانوي'')&lt;/small&gt;
!1980ع جي آبادي
!1990ع جي آبادي
!2000ع جي آبادي
!2010ع جي آبادي
!style=&quot;background-color:#ffffb3;&quot;|2020ع جي آبادي
!1980٪
!1990٪
!2000٪
!2010٪
!style=&quot;background-color:#ffffb3;&quot;|2020٪
|-
|[[غير هسپانوي يا لاطيني اڇا|اڇا]] (غير هسپانوي)
|2,735,418
|2,754,184
|2,638,845
|2,546,262
|style='background:#ffffe6;'|2,279,232
|88.02%
|83.79%
|77.49%
|71.24%
|style='background:#ffffe6;'|63.21%
|-
|[[غير هسپانوي آفريقي آمريڪي|ڪارا يا آفريقي آمريڪي]] (غير هسپانوي)
|212,984
|260,840
|295,571
|335,119
|style='background:#ffffe6;'|360,937
|6.85%
|7.94%
|8.68%
|9.38%
|style='background:#ffffe6;'|10.01%
|-
|[[گڏيل رياستن جا مقامي آمريڪي|مقامي آمريڪي]] يا [[الاسڪا جا مقامي ماڻهو]] (غير هسپانوي)
|4,533
|5,950
|7,267
|6,885
|style='background:#ffffe6;'|6,404
|0.15%
|0.18%
|0.21%
|0.19%
|style='background:#ffffe6;'|0.18%
|-
|[[ايشيائي آمريڪي|ايشيائي]] (غير هسپانوي)
|18,970
|49,114
|81,564
|134,091
|style='background:#ffffe6;'|170,459
|0.61%
|1.49%
|2.40%
|3.75%
|style='background:#ffffe6;'|4.73%
|-
|[[مقامي هوائي ماڻهو]] يا [[پئسفڪ ٻيٽاڻا آمريڪي]] (غير هسپانوي)
|x
|x
|958
|958
|style='background:#ffffe6;'|974
|x
|x
|0.03%
|0.03%
|style='background:#ffffe6;'|0.03%
|-
|[[گڏيل رياستن جي مردم شماري ۾ نسل ۽ قوميت|ٻيو نسل]] (غير هسپانوي)
|11,172
|3,912
|8,141
|12,190
|style='background:#ffffe6;'|27,076
|0.36%
|0.12%
|0.24%
|0.34%
|style='background:#ffffe6;'|0.75%
|-
|[[گهڻ نسلي آمريڪي|گهڻ نسلي]] (غير هسپانوي)
|x
|x
|52,896
|59,505
|style='background:#ffffe6;'|137,569
|x
|x
|1.55%
|1.66%
|style='background:#ffffe6;'|3.82%
|-
|[[گڏيل رياستن ۾ هسپانوي ۽ لاطيني آمريڪي|هسپانوي يا لاطيني]] (ڪنهن به نسل جا)
|124,499
|213,116
|320,323
|479,087
|style='background:#ffffe6;'|623,293
|4.01%
|6.48%
|9.41%
|13.40%
|style='background:#ffffe6;'|17.29%
|-
|'''ڪل'''
|'''3,107,576'''
|'''3,287,116'''
|'''3,405,565'''
|'''3,574,097'''
|style='background:#ffffe6;'|'''3,605,944'''
|'''100.00%'''
|'''100.00%'''
|'''100.00%'''
|'''100.00%'''
|style='background:#ffffe6;'|'''100.00%'''
|}

آمريڪا جي گهڻين رياستن وانگر، ڪنيڪٽيڪٽ ۾ به غير هسپانوي اڇا سڀ کان وڏو نسلي ۽ قومي گروهه رهيا آهن. بهرحال، 1940ع ۾ آباديءَ جو 98 سيڪڙو هئڻ کان پوءِ، 2020ع جي مردم شماري تائين سندن حصو گهٽجي 63 سيڪڙو رهجي ويو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Race2000&quot;&gt;{{cite report |first1=Campbell |last1=Gibson |first2=Kay |last2=Jung |date=September 2002 |title=Table A-1. Race and Hispanic Origin, for the United States, Regions, Divisions, and States: 1990 |work=Historical Census Statistics on Population Totals By Race, 1790 to 1990, and By Hispanic Origin, 1970 to 1990, For the United States, Regions, Divisions, and States |publisher=U.S. Census Bureau |url=http://mapmaker.rutgers.edu/REFERENCE/Hist_Pop_stats.pdf |access-date=October 25, 2015 |archive-date=May 14, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514005030/http://mapmaker.rutgers.edu/REFERENCE/Hist_Pop_stats.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان تبديلي سان گڏ هسپانوي ۽ لاطيني آمريڪين، گڏوگڏ ايشيائي آمريڪين جي آباديءَ ۾ نمايان واڌ آئي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Frey|first=William H.|date=August 13, 2021|title=New 2020 census results show increased diversity countering decade-long declines in America's white and youth populations|url=https://www.brookings.edu/research/new-2020-census-results-show-increased-diversity-countering-decade-long-declines-in-americas-white-and-youth-populations/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=August 12, 2021|title=US census: Hispanic and Asian-American driving US population growth|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-58195166}}&lt;/ref&gt; 2011ع تائين، هڪ سال کان گهٽ عمر وارن ٻارن مان 46.1 سيڪڙو اقليتي گروهن سان تعلق رکندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Exner|first=Rich|date=June 3, 2012|title=Americans under age 1 now mostly minorities, but not in Ohio: Statistical Snapshot|work=The Plain Dealer|url=http://www.cleveland.com/datacentral/index.ssf/2012/06/americas_under_age_1_populatio.html}}&lt;/ref&gt;

2004ع تائين، رياست جي 11.4 سيڪڙو آبادي (اٽڪل 400,000 ماڻهو) پرڏيهي ڄاول هئي. 1870ع ۾ مقامي ڄاول آمريڪي رياست جي آباديءَ جو 75 سيڪڙو هئا، پر 1918ع تائين اهو تناسب گهٽجي 35 سيڪڙو ٿي ويو. 2000ع ۾، پنجن سالن يا ان کان وڌيڪ عمر وارن ڪنيڪٽيڪٽ جي رهواسين مان 81.69 سيڪڙو گهر ۾ انگريزي، 8.42 سيڪڙو هسپانوي، 1.59 سيڪڙو اطالوي، 1.31 سيڪڙو فرينچ ۽ 1.20 سيڪڙو پولش ٻولي ڳالهائيندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mla.org/map_data_results&amp;state_id=9&amp;mode=state_tops&amp;order=r |title=Most spoken languages in Connecticut}}&lt;/ref&gt;

2010ع ۾ سڀ کان وڏا نسلي بڻ هي هئا:&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=U.S. Census Bureau |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&amp;-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&amp;-tree_id=3308&amp;-redoLog=false&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=04000US09&amp;-format=&amp;-_lang=en |title=American Community Survey 3-Year Estimates}}&lt;/ref&gt; 19.3 سيڪڙو اطالوي، 17.9 سيڪڙو آئرش، 10.7 سيڪڙو انگريزي، 10.4 سيڪڙو جرمن، 8.6 سيڪڙو پولش، 6.6 سيڪڙو فرينچ، 3.0 سيڪڙو فرينچ-ڪينيڊين، 2.7 سيڪڙو آمريڪي، 2.0 سيڪڙو اسڪاٽش ۽ 1.4 سيڪڙو اسڪاچ-آئرش.

ڪنيڪٽيڪٽ ۾ هسپانوي آبادي ڪل آباديءَ جو 19.2 سيڪڙو آهي، جنهن ۾ گهڻائي [[پورٽو ريڪن]] (8.2 سيڪڙو) جي آهي، ان کان پوءِ [[ميڪسيڪي آمريڪي]] (1.7 سيڪڙو) ۽ [[ڊومينيڪن آمريڪي]] (1.5 سيڪڙو) آهن. رياست ۾ ملڪ جي سڀ کان وڌيڪ پورٽو ريڪن آباديءَ جو تناسب موجود آهي، ۽ پورٽو ريڪن آبادي (301,931) جي لحاظ کان سڄي آمريڪا ۾ ڇهين نمبر تي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hispanic or Latino Origin by Specific Origin: Connecticut |url=https://data.census.gov/table?q=B03001:+HISPANIC+OR+LATINO+ORIGIN+BY+SPECIFIC+ORIGIN+conneticut}}&lt;/ref&gt;

ڪنيڪٽيڪٽ آمريڪا جي انهن رياستن مان هڪ آهي جتي نسلي رهائشي الڳاپو تمام گهڻو نمايان آهي. غير اڇي آبادي گهڻو ڪري برجپورٽ، هارٽفورڊ، نيو هيون ۽ واٽربري جهڙن وڏن شهري مرڪزن ۾ مرڪوز آهي، جڏهن ته انهن جي ڀرپاسي جا ڪيترائي قصبا نسلي لحاظ کان انهن کان واضح طور الڳ آهن.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-11 |title=Zoning Practices in Connecticut |url=https://www.usccr.gov/reports/2022/zoning-practices-connecticut}}&lt;/ref&gt;

2018ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ ۾ ايندڙ لڏپلاڻ ڪندڙن جا سڀ کان وڏا اصل ملڪ [[ڀارت]]، [[جميڪا]]، [[ڊومينيڪن جمهوريه]]، [[پولينڊ]] ۽ [[ايڪواڊور]] هئا.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.americanimmigrationcouncil.org/sites/default/files/research/immigrants_in_connecticut.pdf|title=Immigrants in Connecticut}}&lt;/ref&gt;
=== ڄمڻ جا انگ اکر ===

[[File:Connecticut population pyramid.webp|thumb|ڪنيڪٽيڪٽ جو [[آباديءَ جو هرم]]]]

''نوٽ: جدول ۾ ڄمڻ وارن انگن جو مجموعو ڪل سان نٿو ملي، ڇاڪاڻ⁠تہ هسپانوي ماڻهن کي سندن قوميت ۽ نسل ٻنهي حسابن سان ڳڻيو ويو آهي، جنهن سبب مجموعي انگ وڌيڪ ظاهر ٿئي ٿو.''

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed collapsible&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|+ ماءُ جي واحد نسل/قوميت موجب زنده ڄمڻ وارا ٻار
|-
! [[گڏيل رياستن جي مردم شماري ۾ نسل ۽ قوميت|نسل]]
! 2014&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr64/nvsr64_12.pdf |title=Births: Final Data for 2014 |access-date=May 20, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170214040341/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr64/nvsr64_12.pdf |archive-date=February 14, 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
! 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr66/nvsr66_01.pdf |title=Births: Final Data for 2015 |access-date=May 20, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831155911/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr66/nvsr66_01.pdf |archive-date=August 31, 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
! 2016&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr67/nvsr67_01.pdf |title=Births: Final Data for 2016 |access-date=May 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180603002249/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr67/nvsr67_01.pdf |archive-date=June 3, 2018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
! 2017&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr67/nvsr67_08-508.pdf |title=Births: Final Data for 2017 |access-date=February 18, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201210916/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr67/nvsr67_08-508.pdf |archive-date=February 1, 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
! 2018&lt;ref&gt;
{{cite journal |url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr68/nvsr68_13-508.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128042511/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr68/nvsr68_13-508.pdf |archive-date=November 28, 2019 |url-status=live |title=Births: Final Data for 2018 |date=November 27, 2019 |journal=National Vital Statistics Reports |first1=Joyce A. |last1=Martin |first2=Brady E. |last2=Hamilton |first3=Michelle J.K. |last3=Osterman |first4=Anne K. |last4=Driscoll |volume=68 |issue=13 |pages=1–47 |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |pmid=32501202 |access-date=December 2, 2019}}&lt;/ref&gt;
! 2019&lt;ref&gt;
{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr70/nvsr70-02-508.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323152401/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr70/nvsr70-02-508.pdf |archive-date=March 23, 2021 |url-status=live |title=Data |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=March 27, 2021}}&lt;/ref&gt;
! 2020&lt;ref&gt;
{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr70/nvsr70-17.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207140709/https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr70/NVSR70-17.pdf |archive-date=February 7, 2022 |url-status=live |title=Data |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=February 20, 2022}}&lt;/ref&gt;
! 2021&lt;ref&gt;
{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr72/nvsr72-01.pdf |title=Data |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=February 2, 2022}}&lt;/ref&gt;
! 2022&lt;ref&gt;
{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr73/nvsr73-02.pdf |title=Data |website=www.cdc.gov |access-date=April 4, 2024}}&lt;/ref&gt;
! 2023&lt;ref&gt;
{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr74/nvsr74-1.pdf |title=Data |website=www.cdc.gov |access-date=April 11, 2024}}&lt;/ref&gt;
! 2024&lt;ref&gt;
{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr75/nvsr75-02.pdf |title=Data |website=www.cdc.gov |access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[غير هسپانوي اڇا|اڇا]]
| 20,933 (57.7%)
| 20,395 (57.0%)
| 19,551 (54.3%)
| 18,842 (53.5%)
| 18,488 (53.2%)
| 18,366 (53.6%)
| 17,785 (53.2%)
| 19,136 (53.6%)
| 18,681 (52.9%)
| 17,969 (52.0%)
| 17,857 (51.6%)
|-
| [[آفريقي آمريڪي|ڪارا]]
| 5,154 (14.2%)
| 4,988 (14.0%)
| 4,453 (12.4%)
| 4,301 (12.2%)
| 4,423 (12.7%)
| 4,221 (12.3%)
| 4,056 (12.1%)
| 4,357 (12.2%)
| 4,298 (12.2%)
| 4,053 (11.7%)
| 3,944 (11.4%)
|-
| [[ايشيائي آمريڪي|ايشيائي]]
| 2,280 (6.3%)
| 2,497 (7.0%)
| 2,583 (7.2%)
| 2,475 (7.0%)
| 2,232 (6.4%)
| 2,199 (6.4%)
| 1,992 (6.0%)
| 1,921 (5.4%)
| 1,878 (5.3%)
| 1,850 (5.3%)
| 1,909 (5.5%)
|-
| ''[[هسپانوي ۽ لاطيني آمريڪي|هسپانوي]]'' (ڪنهن به نسل جا)
| ''8,129'' (22.4%)
| ''8,275'' (23.1%)
| ''8,622'' (23.9%)
| ''8,833'' (25.1%)
| ''8,762'' (25.2%)
| ''8,728'' (25.5%)
| ''8,861'' (26.5%)
| ''9,482'' (26.6%)
| ''9,597'' (27.2%)
| ''9,803'' (28.3%)
| ''10,062'' (29.1%)
|-
| '''ڪل'''
| '''36,285''' (100%)
| '''35,746''' (100%)
| '''36,015''' (100%)
| '''35,221''' (100%)
| '''34,725''' (100%)
| '''34,258''' (100%)
| '''33,460''' (100%)
| '''35,670''' (100%)
| '''35,332''' (100%)
| '''34,559''' (100%)
| '''34,599''' (100%)
|}

{{bar box
|title = ڪنيڪٽيڪٽ ۾ مذهب (2014)&lt;ref name=&quot;pew2014&quot;/&gt;
|titlebar=#ddd |left1=مذهب |right1=سيڪڙو |float=right
|bars =
{{bar percent|[[پروٽيسٽنٽ]]|purple|35}}
{{bar percent|[[ڪيٿولڪ]]|dodgerblue|33}}
{{bar percent|[[لامذهبيت|ڪوبه نه]]|black|28}}
{{bar percent|[[يهودي]]|blue|3}}
{{bar percent|[[مورمون]]|pink|1}}
{{bar percent|[[مشرقي آرتھوڊوڪس]]|yellow|1}}
{{bar percent|ٻيا [[عيسائي]]|darkgreen|1}}
{{bar percent|[[ٻڌ مت]]|green|1}}
{{bar percent|[[هندومت]]|red|1}}
{{bar percent|[[اسلام]]|black|1}}
{{bar percent|ٻيا|grey|2}}
{{bar percent|خبر ناهي|Orange|1}}
}}

* 2016ع کان وٺي [[اڇا هسپانوي ۽ لاطيني آمريڪي|اڇي هسپانوي]] بڻ وارن ڄمڻ وارن ٻارن جا الڳ انگ گڏ نٿا ڪيا وڃن، پر انهن کي هڪ ئي ''هسپانوي'' گروهه ۾ شامل ڪيو وڃي ٿو؛ هسپانوي بڻ وارا ماڻهو ڪنهن به نسل سان واسطو رکي سگهن ٿا.

===مذهب===

ڪنيڪٽيڪٽ جي رهواسين جي مذهبي سڃاڻپ بابت 2014ع ۾ پيو ريسرچ سينٽر جي سروي موجب مذهبي وابستگين جي ورڇ هن ريت هئي:&lt;ref name=&quot;pew2014&quot;&gt;{{Cite report|url=https://www.pewforum.org/religious-landscape-study/state/connecticut/|title=Adults in Connecticut—Religion in America: U.S. Religious Data, Demographics and Statistics|publisher=Pew Research Center|date=|access-date=September 17, 2020|archive-date=February 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217131636/https://www.pewforum.org/religious-landscape-study/state/connecticut/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; پروٽيسٽنٽ 35٪، [[گڏيل رياستن ۾ رومن ڪيٿولڪيت|رومن ڪيٿولڪ]] 33٪، [[لامذهبيت|لامذهب]] 28٪، يهودي 3٪، [[مورمونيت]] 1٪، آرتھوڊوڪس 1٪، [[يهووا جا شاهد]] 1٪، [[هندومت]] 1٪، [[ٻڌ مت]] 1٪ ۽ [[اسلام]] 1٪.&lt;ref name=&quot;pew2014&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://religions.pewforum.org/maps |title=Religion in America: U.S. Religious Data, Demographics and Statistics—Pew Research Center |date=May 11, 2015 |website=Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project |access-date=November 18, 2013 |archive-date=July 7, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130707085300/http://religions.pewforum.org/maps |url-status=live }}&lt;/ref&gt; سن 2000ع ۾ [[يهودي آمريڪي|يهودي]] عبادتي جماعتن جا 108,280 (3.2٪) ميمبر هئا.&lt;ref name=&quot;www.thearda.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.thearda.com/rcms2010/r/s/05/rcms2010_05_state_adh_2010.asp |title=The Association of Religion Data Archives &amp;#124; State Membership Report |website=Thearda.com |access-date=November 7, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202225650/http://www.thearda.com/rcms2010/r/s/05/rcms2010_05_state_adh_2010.asp |archive-date=December 2, 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

يهودي آبادي خاص طور تي [[گرينوچ، ڪنيڪٽيڪٽ|گرينوچ]] ۽ [[نيو هيون، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو هيون]] جي وچ ۾ [[لانگ آئلينڊ سائونڊ]] جي ڀرپاسي وارن شهرن، [[گريٽر نيو هيون]] ۽ [[گريٽر هارٽفورڊ]]، خاص ڪري [[ويسٽ هارٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|ويسٽ هارٽفورڊ]] جي مضافاتي علائقي ۾ مرڪوز آهي. [[ايسوسيئيشن آف رليجن ڊيٽا آرڪائيوز]] موجب، 2010ع ۾ پوئلڳن جي تعداد جي لحاظ کان سڀ کان وڏا عيسائي فرقا هي هئا: [[ڪيٿولڪ چرچ]] جا 1,252,936 پوئلڳ، [[يونائيٽيڊ چرچ آف ڪرائسٽ]] جا 96,506 پوئلڳ، ۽ غير فرقيوار انجيلي پروٽيسٽنٽ جا 72,863 پوئلڳ.&lt;ref name=&quot;www.thearda.com&quot; /&gt;

تازين لڏپلاڻن سبب ٻين غير عيسائي مذهبن جا پوئلڳ پڻ رياست ۾ اچي آباد ٿيا آهن، پر انهن مذهبن جي پوئلڳن جو انگ اڃا تائين نسبتاً گهٽ آهي. ڪنيڪٽيڪٽ ۾ نيو انگلينڊ جو سڀ کان وڏو پروٽيسٽنٽ گرجاگھر، [[دي فرسٽ ڪيٿيڊرل]]، [[بلومفيلڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|بلومفيلڊ]] ۾ واقع آهي. هارٽفورڊ، رومن ڪيٿولڪ [[هارٽفورڊ جو آرچڊيوسز|آرچڊيوسز آف هارٽفورڊ]] جو مرڪز آهي، جنهن جي مذهبي اختيار هيٺ [[برجپورٽ جو ڊائيوسز]] ۽ [[ناروچ جو رومن ڪيٿولڪ ڊائيوسز]] اچن ٿا.

2020ع ۾ [[پبلڪ رليجن ريسرچ انسٽيٽيوٽ]] جي سروي موجب، رياست جي 71٪ آبادي پاڻ کي عيسائي قرار ڏنو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PRRI – American Values Atlas |url=https://ava.prri.org/#religious/2020/States/religion/m/US-CT |access-date=September 17, 2022 |website=ava.prri.org |archive-date=April 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170404161714/https://ava.prri.org/#religious/2020/States/religion/m/US-CT |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ان سروي مطابق، رياست جي 21٪ آبادي لامذهب هئي، جڏهن ته 19٪ اڇا مين لائين پروٽيسٽنٽ، 19٪ اڇا ڪيٿولڪ، 9٪ اڇا انجيلي پروٽيسٽنٽ، 7٪ ڪارا پروٽيسٽنٽ، ۽ 7٪ هسپانوي ڪيٿولڪ هئا. 2014ع واري پيو سروي جي ابتڙ،&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;جنهن موجب ڪنيڪٽيڪٽ ۾ پروٽيسٽنٽ صرف 2٪ جي فرق سان ڪيٿولڪن کان وڌيڪ هئا.&lt;/ref&gt; 2020ع واري پي آر آر آئي سروي موجب ڪنيڪٽيڪٽ جي 40٪ آبادي پروٽيسٽنٽ ۽ 28٪ ڪيٿولڪ هئي، جڏهن ته باقي عيسائين ۾ 2٪ مورمون ۽ 1٪ آرتھوڊوڪس هئا. پي آر آر آئي جي سروي مطابق يهودي آبادي 2٪ هئي، جڏهن ته پيو سروي وانگر هندومت، ٻڌ مت ۽ اسلام جي پوئلڳن جو تناسب پڻ هڪ هڪ سيڪڙو هو.

== معيشت ==


[[File:Connecticut Welcomes You Sign.jpg|thumb|[[اينفيلڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|اينفيلڊ]] ۾ بين الرياستي شاهراهه I-91 تي لڳل ڀليڪار جو بورڊ.]]

2025ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ جي [[رياستي مجموعي پيداوار]] (گراس اسٽيٽ پراڊڪٽ) 376.4 ارب آمريڪي ڊالر هئي.&lt;ref name=&quot;apps.bea.gov&quot;&gt;{{Cite web |title=SASUMMARY State annual summary statistics: personal income, GDP, consumer spending, price indexes, and employment |url=https://apps.bea.gov/itable/?ReqID=70&amp;step=1&amp;_gl=1*7y3mjm*_ga*MTMwNTU5NTYxMC4xNzc2ODY1NjY1*_ga_J4698JNNFT*czE3Nzc0NDc1NzYkbzMxJGcxJHQxNzc3NDQ4ODU3JGo1NSRsMCRoMA..#eyJhcHBpZCI6NzAsInN0ZXBzIjpbMSwyOSwyNSwzMSwyNiwyNywzMF0sImRhdGEiOltbIlRhYmxlSWQiLCI2MDAiXSxbIk1ham9yX0FyZWEiLCIwIl0sWyJTdGF0ZSIsWyIwIl1dLFsiQXJlYSIsWyIwOTAwMCJdXSxbIlN0YXRpc3RpYyIsWyItMSJdXSxbIlVuaXRfb2ZfbWVhc3VyZSIsIkxldmVscyJdLFsiWWVhciIsWyIyMDI1Il1dLFsiWWVhckJlZ2luIiwiLTEiXSxbIlllYXJfRW5kIiwiLTEiXV19 |access-date=April 30, 2026 |website=www.bea.gov}}&lt;/ref&gt;

2025ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ ۾ [[فرد في ذاتي آمدني]] 98,879 آمريڪي ڊالر هئي.&lt;ref name=&quot;apps.bea.gov&quot;/&gt; رياست جي مختلف علائقن ۾ آمدنيءَ جو وڏو تفاوت موجود آهي. 2020ع تائين، [[گني عدد]] (گني ڪوئفيشنٽ) جي لحاظ کان ڪنيڪٽيڪٽ 0.50 جي قدر سان [[ڪيليفورنيا]] ۽ [[ميساچوسٽس]] سان گڏيل طور تي ٻئي نمبر تي هئي، جڏهن ته [[نيو يارڪ (رياست)|نيو يارڪ]] 0.52 سان پهرين نمبر تي هو.&lt;ref&gt;Conor Gowder. &quot;[https://ssti.org/blog/useful-stats-income-inequality-across-states Useful Stats: Income inequality across the states]&quot;. State Science &amp; Technology Institute, January 24, 2024. Accessed November 23, 2024.&lt;/ref&gt; 2025ع تائين پڻ ڪنيڪٽيڪٽ [[لوزيانا]] سان گڏيل طور ٻئي نمبر تي رهيو، جڏهن ته صرف نيو يارڪ ۾ آمدنيءَ جي عدم مساوات وڌيڪ هئي. مجموعي عدم مساوات جي باوجود، ڪنيڪٽيڪٽ ۾ غربت جي شرح نسبتاً گهٽ آهي.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last1=Putterman |first1=Alex |last2=Stavish |first2=Victoria |date=May 22, 2025 |title=As wealth and struggle coexist in Connecticut, these 7 numbers explain the inequality problem |url=https://www.nhregister.com/news/article/connecticut-inequality-statistics-poverty-wealth-20246089.php? |website=The New Haven Register}}&lt;/ref&gt;

2018ع ۾ فينڪس مارڪيٽنگ انٽرنيشنل جي هڪ مطالعي موجب، گڏيل رياستن ۾ في فرد ڪروڙپتين جي لحاظ کان ڪنيڪٽيڪٽ ٽئين نمبر تي هو، جتي هر 100 ماڻهن مان لڳ ڀڳ 7.75 ماڻهو ڪروڙپتي هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=U.S. Millionaires Ranking By State &amp; Market Growth |url=https://www.phoenixmi.com/wp-content/uploads/2018/02/Phoenix-Millionaires-By-State-Ranking-and-Market-Growth-2017.pdf |access-date=April 17, 2020 |archive-date=April 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426141426/https://www.phoenixmi.com/wp-content/uploads/2018/02/Phoenix-Millionaires-By-State-Ranking-and-Market-Growth-2017.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[نيو ڪينن، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو ڪينن]] ڪنيڪٽيڪٽ جو سڀ کان مالدار شهر آهي، جتي في فرد آمدني 105,846 آمريڪي ڊالر آهي. ان جي ابتڙ، [[هارٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|هارٽفورڊ]] رياست جي سڀ کان گهٽ آمدني واري ميونسپلٽي آهي، جتي 2020ع ۾ في فرد آمدني 16,798 آمريڪي ڊالر هئي.&lt;ref name=&quot;20Cen&quot;&gt;{{Cite web|title=U.S. Census Bureau QuickFacts: Connecticut|url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/CT/INC110219|access-date=October 20, 2021|website=www.census.gov|language=en|archive-url=http://web.archive.org/web/20240728034702/https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/CT/INC110219|archive-date=2024-07-28}}&lt;/ref&gt; [[ڪنيڪٽيڪٽ جي علائقن جي في فرد آمدني موجب فهرست#ڪائونٽيون|ڪائونٽي سطح]] تي في فرد آمدني [[فيرفيلڊ ڪائونٽي، ڪنيڪٽيڪٽ|فيرفيلڊ ڪائونٽي]] ۾ 48,295 آمريڪي ڊالر کان وٺي [[ونڊهم ڪائونٽي، ڪنيڪٽيڪٽ|ونڊهم ڪائونٽي]] ۾ 26,585 آمريڪي ڊالر تائين هئي، جيڪا گڏيل رياستن جي سراسري آمدنيءَ جي ويجهو آهي.&lt;ref name=20Cen /&gt;

مئي 2025ع تائين ڪنيڪٽيڪٽ ۾ بيروزگاري جي شرح 3.8٪ هئي،&lt;ref&gt;{{Cite web |last=staff |first=CNBC com |date=2025-07-10 |title=28. Connecticut |url=https://www.cnbc.com/2025/07/10/connecticut-top-states-for-business-ranking.html |access-date=2026-01-14 |website=CNBC |language=en}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته ساڳئي مهيني سڄي آمريڪا ۾ بيروزگاري جي شرح 4.2٪ هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Labor underutilization measures ranged from 1.5 percent to 7.8 percent in May 2025 |url=https://www.bls.gov/opub/ted/2025/labor-underutilization-measures-ranged-from-1-5-percent-to-7-8-percent-in-may-2025.htm |access-date=2026-01-14 |website=Bureau of Labor Statistics |language=en-us}}&lt;/ref&gt; 1982ع کان موجود انگن موجب، ڪنيڪٽيڪٽ ۾ سڀ کان گهٽ بيروزگاري آگسٽ کان آڪٽوبر 2000ع دوران 2.2٪ رڪارڊ ڪئي وئي، جڏهن ته سڀ کان وڌيڪ بيروزگاري نومبر ۽ ڊسمبر 2010ع ۾ 9.3٪ تائين پهتي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=State of Connecticut vs. United States Unemployment Rate—State of Connecticut|url=https://www1.ctdol.state.ct.us/lmi/unemprateCTUS.asp|publisher=Connecticut Department of Labor|access-date=April 18, 2020|archive-date=May 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200522214618/https://www1.ctdol.state.ct.us/lmi/unemprateCTUS.asp|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اقتصادي ماهرن جو اندازو هو ته 2020ع جي بهار ۾ ڪورونا وائرس جي عالمي وبا سبب ڪاروبار بند ٿيڻ کان پوءِ رڪارڊ سطح تي نيون برطرفيون ٿي سگهن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite news |title=U.S. Jobless Claims Top 20 Million Since Start of Shutdowns |url=https://www.wsj.com/articles/u-s-unemployment-claims-likely-continued-at-record-levels-11587029401 |access-date=April 18, 2020 |archive-date=April 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418013555/https://www.wsj.com/articles/u-s-unemployment-claims-likely-continued-at-record-levels-11587029401 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===ٽيڪس===
ڪنيڪٽيڪٽ ۾ ٽيڪسن جي وصولي [[ڪنيڪٽيڪٽ ڊپارٽمينٽ آف روينيو سروسز]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://portal.ct.gov/drs|title=Connecticut Department of Revenue Services|website=Ct.gov|access-date=April 17, 2021|archive-date=December 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212162348/https://portal.ct.gov/drs|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ مقامي ميونسپل اختيارين&lt;ref name=&quot;State of Connecticut&quot;&gt;{{cite web |title=Statutes Governing Property Assessment and Taxation |website=Office of Policy and Management |publisher=State of Connecticut |url=https://portal.ct.gov/OPM/IGPP-MAIN/Services/Statutes-Governing-Property-Assessment-and-Taxation#CT%20Property%20Tax%20Frame |access-date=April 18, 2020 |archive-date=February 20, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220094027/https://portal.ct.gov/OPM/IGPP-MAIN/Services/Statutes-Governing-Property-Assessment-and-Taxation#CT%20Property%20Tax%20Frame |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ذريعي ڪئي ويندي آهي.

2012ع تائين، رياستي ۽ مقامي ٽيڪسن جي گڏيل شرح جي لحاظ کان ڪنيڪٽيڪٽ جا رهواسي [[نيو يارڪ (رياست)|نيو يارڪ]] کان پوءِ آمريڪا ۾ ٻئي نمبر تي هئا. سندن اوسط ٽيڪس آمدني جو 12.6٪ هو، جڏهن ته قومي اوسط 9.9٪ هئي، جيئن [[ٽيڪس فائونڊيشن]] رپورٽ ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://taxfoundation.org/publications/state-local-tax-burden-rankings/ |title=State-Local Tax Burden Rankings FY 2012 |website=The Tax Foundation |access-date=January 20, 2016 |archive-date=February 2, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202040355/https://taxfoundation.org/publications/state-local-tax-burden-rankings/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1991ع کان اڳ ڪنيڪٽيڪٽ ۾ صرف [[آمدني ٽيڪس]] جو اهڙو نظام هو، جنهن ۾ رڳو سيڙپڪاري مان حاصل ٿيندڙ آمدني تي ٽيڪس لاڳو ٿيندو هو. روزگار مان حاصل ٿيندڙ آمدني تي ڪو ٽيڪس نه هو، جڏهن ته سيڙپڪاري واري آمدني تي 13٪ ٽيڪس لاڳو هوندو هو، جيڪو آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ شرح هئي، ۽ سيڙپڪاري مان آمدني حاصل ڪرڻ لاءِ ڪيل خرچن، جهڙوڪ قرض تي وياج، جي ڪا به ڪٽوتي منظور نه هئي.

1991ع ۾، آزاد حيثيت سان چونڊيل گورنر [[لوويل پي. وائيڪر جونيئر]] جي دور ۾، ٽيڪس نظام ۾ تبديلي آندي وئي، جنهن تحت روزگار ۽ سيڙپڪاري ٻنهي مان حاصل ٿيندڙ آمدني تي وڌ ۾ وڌ 4٪ جي برابر شرح لاڳو ڪئي وئي. نئين پاليسي سبب ڪيترين ئي سيڙپڪاري ڪمپنين ڪنيڪٽيڪٽ ڏانهن رخ ڪيو، ۽ 2019ع مطابق [[فيرفيلڊ ڪائونٽي، ڪنيڪٽيڪٽ|فيرفيلڊ ڪائونٽي]] دنيا جي 200 سڀ کان وڏن [[هيج فنڊ]]ن مان 16 جي هيڊ ڪوارٽرن جو مرڪز بڻجي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hfalert.com/documents/FG/hsp/hfa-rankings/597312_Top200Managers.pdf |title=Top 200 Hedge Fund Managers |website=Hedge Fund Alert |access-date=April 18, 2020 |archive-date=July 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195228/https://www.hfalert.com/documents/FG/hsp/hfa-rankings/597312_Top200Managers.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2019ع مطابق، ڪنيڪٽيڪٽ ۾ انفرادي آمدني ٽيڪس جون شرحون ست درجن (Tax Brackets) ۾ ورهايل هيون: 10,000 آمريڪي ڊالر تائين آمدني تي 3٪، 10,000 کان 50,000 ڊالر تائين 5٪، 50,000 کان 100,000 ڊالر تائين 5.5٪، 100,000 کان 200,000 ڊالر تائين 6٪، 200,000 کان 250,000 ڊالر تائين 6.5٪، 250,000 کان 500,000 ڊالر تائين 6.9٪، ۽ 500,000 ڊالر کان وڌيڪ آمدني تي 6.99٪، جڏهن ته هر درجي موجب اضافي رقم پڻ لاڳو ٿيندي هئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tax-brackets.org/connecticuttaxtable |title=Connecticut Income Tax Brackets |website=Tax-Brackets.org |date=2019 |access-date=April 18, 2020 |archive-date=July 2, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702030756/https://www.tax-brackets.org/connecticuttaxtable |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪنيڪٽيڪٽ جي رهواسين جي سموري اجرت، ڀلي اها رياست کان ٻاهر ڪمائي وئي هجي، رياستي آمدني ٽيڪس جي تابع هوندي آهي. تنهن هوندي به، اهڙين حالتن ۾ ڪنيڪٽيڪٽ آمدني ٽيڪس صرف ان حد تائين روڪيو ويندو آهي، جيترو ڪنيڪٽيڪٽ جو ٽيڪس ٻي رياست ۾ اڳ ئي ڪٽيل ٽيڪس کان وڌيڪ هجي.&lt;ref name=&quot;Resident Working in Another State&quot;&gt;{{cite web |title=Resident Working in Another State |website=Department of Revenue Services |publisher=State of Connecticut |url=https://portal.ct.gov/DRS/Individuals/Individual-Tax-Page/Resident-Working-in-Another-State |access-date=April 18, 2020 |archive-date=August 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812154200/https://portal.ct.gov/DRS/Individuals/Individual-Tax-Page/Resident-Working-in-Another-State |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ڇاڪاڻ⁠تہ [[نيو يارڪ (رياست)|نيو يارڪ]] ۾ آمدني ٽيڪس جون شرحون ڪنيڪٽيڪٽ کان وڌيڪ آهن،&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Individual Income Tax Rates and Brackets for 2020 |date=February 4, 2020 |publisher=Tax Foundation |url=https://taxfoundation.org/state-individual-income-tax-rates-and-brackets-for-2020/ |access-date=April 18, 2020 |archive-date=April 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418100643/https://taxfoundation.org/state-individual-income-tax-rates-and-brackets-for-2020/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; تنهنڪري نيو يارڪ ۾ ڪم ڪندڙ ڪنيڪٽيڪٽ جي رهواسين کان عام طور ڪنيڪٽيڪٽ آمدني ٽيڪس نه روڪيو ويندو آهي. ڪنيڪٽيڪٽ ٻين رياستن ۾ ادا ڪيل ٽيڪسن لاءِ ٽيڪس ڪريڊٽ فراهم ڪري ٿو، پر جيڪڏهن اهو ڪريڊٽ ڪنيڪٽيڪٽ جي واجب الادا ٽيڪس کي مڪمل طور تي پورا نه ڪري، ته رهواسين کي اضافي ٽيڪس ادا ڪرڻو پئجي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Resident Working in Another State&quot;/&gt;

ڪنيڪٽيڪٽ گهڻين شين جي پرچون وڪري، ليز يا ڪرائي تي 6.35٪ رياستي [[سيلز ٽيڪس]] لاڳو ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;2011Sect6Summary&quot;&gt;{{cite web |title=Summary of Tax Provisions Contained in 2011 Conn. Pub. Acts 6 |website=Department of Revenue Services |publisher=State of Connecticut |url=https://portal.ct.gov/drs/publications/special-notices/2011/sn-2011-6 |date=June 10, 2011 |access-date=July 6, 2011 |archive-date=January 17, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117052842/http://www.ct.gov/drs/cwp/view.asp?A=1514&amp;Q=480936 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; عام طور ڪجهه شيون ۽ خدمتون سيلز ۽ استعمال ٽيڪس کان آزاد هونديون آهن، جيستائين قانون ۾ کين خاص طور تي ٽيڪس لائق قرار نه ڏنو وڃي. 50 آمريڪي ڊالر کان گهٽ قيمت وارن ڪپڙن کي سيلز ٽيڪس کان ڇوٽ ڏيڻ واري شق 1ھين جولاي 2011 مطابق ختم ڪئي وئي.&lt;ref name =2011Sect6Summary /&gt; مقامي حڪومتون اضافي سيلز ٽيڪس لاڳو نٿيون ڪن. 2001ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ هر سال آگسٽ مهيني ۾ هڪ هفتي لاءِ سيلز ٽيڪس موڪل (سيلز ٽيڪس ھاليڊي) متعارف ڪرائي، جنهن دوران مخصوص قسمن ۽ مقدار جي ڪپڙن تي پرچون وڪرو ڪندڙن کي سيلز ٽيڪس وصول ڪرڻ جي ضرورت نه هوندي آهي، ۽ ان جون حدون هر سال مختلف رهيون آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |title=2019 Sales Tax Free Week |website=Department of Revenue Services |publisher=State of Connecticut |url=https://portal.ct.gov/drs/sales-tax/sales-tax-free-week |date=August 14, 2019 |access-date=April 18, 2020 |archive-date=May 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526234715/https://portal.ct.gov/DRS/Sales-Tax/Sales-Tax-Free-Week |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

رياستي قانون ميونسپل ادارن کي ملڪيت تي ٽيڪس لاڳو ڪرڻ جو اختيار ڏئي ٿو، جنهن ۾ زمين، عمارتون، گاڏيون ۽ ٻيون ذاتي ملڪيتون شامل آهن، جڏهن ته رياستي قانون تحت مختلف ڇوٽون، ڪريڊٽ ۽ رعايتون پڻ ڏنل آهن. سڀني ملڪيتن جي ماليت منصفاڻي مارڪيٽ قيمت جي 70٪ جي بنياد تي مقرر ڪئي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;State of Connecticut&quot;/&gt; ملڪيت ٽيڪس تي وڌ ۾ وڌ ڪريڊٽ هر ٽيڪس ريٽرن تي 200 آمريڪي ڊالر آهي،&lt;ref&gt;{{cite web |title=What's New? Property Tax Credit Limitation |website=Department of Revenue Services |publisher=State of Connecticut |url=https://portal.ct.gov/DRS/Individuals/Individual-Tax-Page/Whats-New |access-date=April 18, 2020 |archive-date=August 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812154206/https://portal.ct.gov/DRS/Individuals/Individual-Tax-Page/Whats-New |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ۽ ان کان وڌيڪ رقم نه واپس ڪئي ويندي ۽ نه ئي ايندڙ سالن ڏانهن منتقل ڪري سگهجي ٿي.&lt;ref name=&quot;inctax&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ct.gov/drs/lib/drs/forms/2014forms/incometax/ct-1040_booklet.pdf |title=2014 CT-1040 Connecticut Resident Income Tax Return and Instructions |website=Department of Revenue Services |publisher=State of Connecticut |page=31 |access-date=October 24, 2015 |archive-date=December 29, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151229142708/http://www.ct.gov/drs/lib/drs/forms/2014forms/incometax/ct-1040_booklet.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ٽيڪس فائونڊيشن موجب، 2017ع جي مالي سال ۾ في فرد ملڪيت ٽيڪس جي ادائيگيءَ جي لحاظ کان ڪنيڪٽيڪٽ جا رهواسي [[نيو هيمپشائر]] ۽ [[نيو جرسي]] کان پوءِ آمريڪا ۾ ٽئين نمبر تي هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=How Much Does Your State Collect in Property Taxes per Capita? |publisher=Tax Foundation |url=https://taxfoundation.org/state-property-taxes-per-capita-2020/ |date=March 11, 2020 |access-date=April 18, 2020 |archive-date=May 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524053232/https://taxfoundation.org/state-property-taxes-per-capita-2020/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1ھين جنوري 2020 مطابق، ڪنيڪٽيڪٽ ۾ پيٽرول تي ٽيڪس ۽ فيسون في گيلن 40.13 سينٽ هيون، جيڪو آمريڪا ۾ يارهون سڀ کان وڌيڪ شرح هو، جڏهن ته وفاقي ٽيڪسن کان سواءِ قومي اوسط 36.13 سينٽ في گيلن هئي. ساڳئي تاريخ تي ڊيزل تي ٽيڪس ۽ فيسون في گيلن 46.50 سينٽ هيون، جيڪو قومي سطح تي نائين نمبر تي هو، جڏهن ته آمريڪي اوسط 37.91 سينٽ في گيلن هئي.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=American Petroleum Institute |url=https://www.api.org/~/media/Files/Statistics/State-Motor-Fuel-Notes-Summary-January-2020.pdf |title=STATE MOTOR FUEL TAXES: NOTES SUMMARY RATES EFFECTIVE 01/01/2020 |date=January 1, 2020 |access-date=April 18, 2020 |archive-date=February 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210220152010/https://www.api.org/ErrorPages/404.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===غير منقولہ ملڪيت===

2019ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ ۾ هڪ خاندان جي رهائش لاءِ ٺهيل گهرن جا ڪُل 33,146 وڪرو ٿيا، جيڪو 2018ع جي ڀيٽ ۾ 2.1 سيڪڙو گهٽ هو. 2019ع دوران وڪرو ٿيل گهر جي وچين (ميڊيئن) قيمت 260,000 آمريڪي ڊالر رڪارڊ ڪئي وئي، جيڪا 2018ع جي ڀيٽ ۾ 0.4 سيڪڙو وڌيڪ هئي.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thewarrengroup.com/2020/01/29/ct-median-single-family-home-price-reaches-11-year-high-in-2019/ |title=CT Median Single-Family Home Price Reaches 11-Year High in 2019 |publisher=The Warren Group |location=Boston |date=January 29, 2020 |access-date=April 18, 2020 |archive-date=September 20, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920201605/https://www.thewarrengroup.com/2020/01/29/ct-median-single-family-home-price-reaches-11-year-high-in-2019/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ ۾ گهرن جي ضبط ٿيڻ (فورڪلوژر) جي سرگرمي جي شرح آمريڪا ۾ ستون نمبر سڀ کان وڌيڪ هئي، جيڪا رياست جي ڪل رهائشي گهرن جي ذخيري جو 0.53 سيڪڙو هئي.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/us-foreclosure-activity-drops-to-15-year-low-in-2019-300988004.html |title=U.S. Foreclosure Activity Drops To 15-year Low In 2019 |publisher=ATTOM Data Solutions |location=Irvine, California |date=January 16, 2020 |access-date=April 18, 2020 |archive-date=March 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329124442/https://www.prnewswire.com/news-releases/us-foreclosure-activity-drops-to-15-year-low-in-2019-300988004.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===صنعتون===

{{See also|ڪنيڪٽيڪٽ جون ڪمپنيون جي فهرست}}

2018ع ۾ مجموعي رياستي پيداوار (GDP) جي لحاظ کان ڪنيڪٽيڪٽ جي سڀ کان وڏي صنعت ماليات، بيمه ۽ غير منقولہ ملڪيت جو شعبو هو، جنهن ان سال 75.7 ارب آمريڪي ڊالر جي مجموعي رياستي پيداوار پيدا ڪئي.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web |url=https://www1.ctdol.state.ct.us/lmi/digest/articles/January2020CTDigest.asp |title=2020 Economic Outlook: Slowing Growth Globally, Technology Changes Abound |website=Connecticut Economic Digest |publisher=Connecticut Department of Labor and Connecticut Department of Economic and Community Development |date=January 2020 |access-date=April 18, 2020 |archive-date=January 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126110641/http://www1.ctdol.state.ct.us/lmi/digest/articles/January2020CTDigest.asp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

رياست جي وڏن ملازمت فراهم ڪندڙ ادارن ۾ [[دي هارٽفورڊ]]، [[ٽريولرز]]، [[هارمن انٽرنيشنل]]، [[سگنا]]، [[سي وي ايس هيلٿ]] جي ماتحت [[ايٽنا]]، [[ميساچوسٽس ميوچل لائيف انشورنس ڪمپني|ماس ميوچل]]، [[پيپلز يونائيٽيڊ بئنڪ]]، [[بئنڪ آف آمريڪا]]، [[برج واٽر ايسوسيئيٽس]]،&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.einnews.com/pr_news/204391481/bridgewater-associates-is-the-world-s-largest-hedge-fund-firm-for-fourth-straight-year-says-institutional-investor-s-alpha |title=Bridgewater Associates is the world's largest hedge fund firm for the fourth straight year says Institutional Investor's Alpha |work=EIN News |date=May 16, 2014 |access-date=May 28, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517114711/http://www.einnews.com/pr_news/204391481/bridgewater-associates-is-the-world-s-largest-hedge-fund-firm-for-fourth-straight-year-says-institutional-investor-s-alpha |archive-date=May 17, 2014 }}&lt;/ref&gt; [[جي اي ڪيپيٽل]]،&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehour.com/business/article/GE-Capital-forecasts-two-more-years-to-13688130.php |title=General Electric: 2019 a 'reset' year |work=Hearst Connecticut Media |date=March 14, 2019 |access-date=April 18, 2020 |archive-date=July 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728190125/https://www.thehour.com/business/article/GE-Capital-forecasts-two-more-years-to-13688130.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[وليم رويس ريئل اسٽيٽ]]&lt;ref name=&quot;Connecticut Department of Labor&quot;&gt;{{cite web|url=http://www1.ctdol.state.ct.us/lmi/EmpSearchMain_keywordList.asp |title=Employer List—Search Results: Raveis |website=Labor Market Information |publisher=Connecticut Department of Labor |date=March 17, 2015 |access-date=October 25, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090905172918/http://www1.ctdol.state.ct.us/lmi/EmpSearchMain_keywordList.asp |archive-date=September 5, 2009 }}&lt;/ref&gt; ۽ [[برڪشائر هيٿاوي]] جون ٻيهر بيمه ۽ رهائشي غير منقولہ ملڪيت واريون ماتحت ڪمپنيون شامل آهن.&lt;ref name=&quot;employers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www1.ctdol.state.ct.us/lmi/EmpSearchTopList.asp?intAreaType=3&amp;intArea=3&amp;IntTopEmployer=100 |title=Search Results for the 100 largest employers in Connecticut |website=Labor Market Information |publisher=Connecticut Department of Labor }}&lt;/ref&gt;

تعليم، صحت ۽ سماجي خدمتن جو گڏيل شعبو روزگار جي لحاظ کان سڀ کان وڏي صنعت هو، جتي 2019ع جي آخر تائين 342,600 ماڻهو روزگار سان وابسته هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www1.ctdol.state.ct.us/lmi/SecEmp.asp |title=Industry Sectors Employment (CES)—State of Connecticut |website=Labor Market Information |publisher=Connecticut Department of Labor |date=April 16, 2020 |access-date=April 18, 2020 |archive-date=April 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425190021/http://www1.ctdol.state.ct.us/lmi/secEmp.asp |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هي شعبو 2018ع ۾ مجموعي رياستي پيداوار جي لحاظ کان 28.3 ارب آمريڪي ڊالر سان چوٿين نمبر تي هو.
ڪاروباري ۽ پيشاورانه خدمتن جو وسيع شعبو 2018ع ۾ تقريباً 33.7 ارب آمريڪي ڊالر جي مجموعي رياستي پيداوار سان ٻئي نمبر تي رهيو.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
2018ع ۾ پيداوار (مينوفيڪچرنگ) 30.8 ارب آمريڪي ڊالر جي مجموعي رياستي پيداوار سان ٽئين وڏي صنعت هئي.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; هن شعبي تي [[ريٿيون ٽيڪنالاجيز]] جو غلبو هو، جيڪا مارچ 2020ع ۾ هارٽفورڊ ۾ قائم [[يونائيٽيڊ ٽيڪنالاجيز]] ۽ [[والٿم]]، [[ميساچوسٽس]] ۾ قائم ريٿيون ڪمپني جي انضمام سان وجود ۾ آئي. انضمام وقت ريٿيون ٽيڪنالاجيز پنهنجي ماتحت ادارن [[پراٽ اينڊ وِٽني]] ۽ [[ڪولنز ايرو اسپيس]] ذريعي ڪنيڪٽيڪٽ ۾ لڳ ڀڳ 19,000 ماڻهن کي روزگار فراهم ڪري رهي هئي.&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Steven |last1=Singer |url=https://www.courant.com/business/hc-biz-utc-no-more-20200330-2olq723grvaslouj5nytqrzuoi-story.htmle |title=UTC no more: Merger with Raytheon set for Friday, ending 45-year-old conglomerate headquartered in Connecticut |work=Hartford Courant |date=March 30, 2020 |access-date=April 18, 2020 }} {{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[لاڪ هيڊ مارٽن]] جي ماتحت [[سڪورسڪي ايئرڪرافٽ]] [[اسٽريٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|اسٽريٽفورڊ]] ۾ ڪنيڪٽيڪٽ جي سڀ کان وڏي واحد پيداواري ڪارخاني کي هلائي ٿي،&lt;ref name=&quot;Connecticut Department of Labor&quot;/&gt; جتي هيليڪاپٽر تيار ڪيا وڃن ٿا.
آواز جي سامان ٺاهيندڙ وڏي ڪمپني [[هارمن انٽرنيشنل]]، جيڪا [[سامسنگ اليڪٽرانڪس]] جي ماتحت آهي ۽ [[جي بي ايل]]، [[اي ڪي جي]] ۽ [[هارمن ڪارڊن]] جي مالڪ پڻ آهي، ان جو هيڊ ڪوارٽر [[اسٽيمفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|اسٽيمفورڊ]] ۾ واقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thestar.com.my/business/business-news/2016/11/15/samsung-to-acquire-harman-for-us8bil-cash |title=Samsung to Acquire Harman for US$8Bil Cash | work=[[The Star (Malaysia)|The Star]] | date=November 15, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429025530/https://www.thestar.com.my/business/business-news/2016/11/15/samsung-to-acquire-harman-for-us8bil-cash |archive-date=April 29, 2025 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ٻين وڏن صنعتڪارن ۾ [[جنرل ڊائنامڪس]] جو [[اليڪٽرڪ بوٽ]] ڊويزن شامل آهي، جيڪو [[گروٽن، ڪنيڪٽيڪٽ|گروٽن]] ۾ آبدوزون تيار ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;boat&quot; /&gt;
تاريخي طور ڪنيڪٽيڪٽ هٿيارن جي صنعت جو هڪ اهم مرڪز رهيو آهي، ۽ ڊسمبر 2012ع تائين هٿيار ٺاهيندڙ چار ڪمپنيون رياست ۾ ڪم ڪري رهيون هيون، جن ۾ لڳ ڀڳ 2,000 ماڻهو ملازم هئا. انهن ۾ [[ڪولٽس مينوفيڪچرنگ ڪمپني|ڪولٽ]]، [[اسٽيگ آرمز|اسٽيگ]]، [[اسٽرم، روگر اينڊ ڪمپني|روگر]] ۽ [[او. ايف. موسبرگ اينڊ سنز|موسبرگ]] شامل هئا.&lt;ref name=&quot;NYT122312&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/12/24/nyregion/gun-makers-based-in-connecticut-form-a-potent-lobby.html | title=Gun Makers Use Home Leverage in Connecticut | work=The New York Times | date=December 23, 2012 | access-date=December 24, 2012 | first1=Ray | last1=Rivera | last2=Cowan | first2=Alison Leigh | archive-date=December 24, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121224221801/http://www.nytimes.com/2012/12/24/nyregion/gun-makers-based-in-connecticut-form-a-potent-lobby.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ريمنگٽن آرمز]] جي ملڪيت واري [[مارلن فائر آرمز]] اپريل 2011ع ۾ بند ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;Courant010111&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.courant.com/2011/04/01/marlin-firearms-closes-in-north-haven-ending-141-years-of-manufacturing-in-connecticut/ | title=Marlin Firearms Closes in North Haven, Ending 141 Years of Manufacturing in Connecticut | work=Hartford Courant | date=April 1, 2011 | last=Sturdevant | first=Matthew | access-date=December 24, 2012 | archive-date=January 2, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130102175444/http://articles.courant.com/2011-04-01/business/hc-marlin-firearms-20110401_1_john-m-marlin-frank-kenna-remington-arms | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
2018ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ جي معيشت جا ٻيا اهم شعبا هول سيل واپار (18.1 ارب آمريڪي ڊالر)، معلوماتي خدمتون (13.8 ارب ڊالر)، پرچون واپار (13.7 ارب ڊالر)، فنون، وندر ۽ خوراڪ جون خدمتون (9.1 ارب ڊالر) ۽ تعميراتي صنعت (8.3 ارب ڊالر) هئا.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
ڪنيڪٽيڪٽ رياست طرفان ڪرايل مطالعي موجب 2017ع ۾ سياحن رياست اندر 9.3 ارب آمريڪي ڊالر خرچ ڪيا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://portal.ct.gov/-/media/decd/tourism/econimpactstudies/ct_tourism_econimpact_cy2017.pdf?la=en |title=Economic Impact of Tourism in Connecticut, 2017 |website=Department of Economic andCommunity Development |publisher=State of Connecticut |date=May 2019 |access-date=April 16, 2020 |archive-date=August 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200817133609/https://portal.ct.gov/-/media/DECD/Tourism/EconImpactStudies/CT_Tourism_EconImpact_CY2017.pdf?la=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[فاڪس ووڊز ريزورٽ ڪيسينو]] ۽ [[موهيگن سن]] رياست جا ٻه وڏا سياحتي مرڪز آهن ۽ وڏن ملازمت فراهم ڪندڙ ادارن ۾ پڻ شمار ٿين ٿا؛&lt;ref name=&quot;employers&quot; /&gt; اهي ٻئي ڪنيڪٽيڪٽ جي ڏکڻ اوڀر ۾ مقامي آمريڪي قبيلن جي محفوظ علائقن ۾ واقع آهن.

{{Main|ڪنيڪٽيڪٽ ۾ زراعت}}

2017ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ جي زرعي پيداوار جي ڪُل ماليت 580 ملين آمريڪي ڊالر هئي، جنهن مان اڌ کان وڌيڪ آمدني باغباني لاءِ پوکيل نرسري ٻوٽن جي پيداوار مان حاصل ٿي. ان سال کير جي پيداوار جي ماليت 81 ملين آمريڪي ڊالر هئي، جڏهن ته ٻين اهم زرعي شين ۾ [[بيضو|آنا]]، [[ڀاڄيون]]، [[ميوا]]، [[ڪنيڪٽيڪٽ شيڊ تمباڪو|تمباڪو]] ۽ [[شيل فِش]] شامل هئا.&lt;ref&gt;{{cite report |title=2017 Census of Agriculture State Profile: Connecticut |url=https://www.nass.usda.gov/Publications/AgCensus/2017/Online_Resources/County_Profiles/Connecticut/cp99009.pdf |publisher=U.S. Department of Agriculture |access-date=April 18, 2020 |archive-date=July 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728210752/https://www.nass.usda.gov/Publications/AgCensus/2017/Online_Resources/County_Profiles/Connecticut/cp99009.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===توانائي===

{{See also|ڪنيڪٽيڪٽ ۾ بجلي گهرن جي فهرست}}

ڪنيڪٽيڪٽ جي معيشت مجموعي رياستي پيداوار (GDP) جي هر هڪ ڊالر جي پيداوار لاءِ [[ڪيليفورنيا]]، [[ميساچوسٽس]] ۽ [[نيو يارڪ (رياست)|نيو يارڪ]] کان سواءِ ٻين سڀني رياستن جي ڀيٽ ۾ گهٽ توانائي استعمال ڪري ٿي. في فرد توانائي جي استعمال جي لحاظ کان به هيءَ رياست صرف ڇهن ٻين رياستن کان وڌيڪ ڪارائتي آهي. رياست وٽ فوسل ٻارڻ جا پنهنجا وسيلا موجود ناهن، پر ان وٽ قابلِ تجديد توانائي جا وسيلا موجود آهن. پرچون سطح تي بجليءَ جون سراسري قيمتون 48 گڏيل رياستن مان سڀ کان وڌيڪ آهن. جيتوڻيڪ رياست جي توانائي جو وڏو حصو فوسل ٻارڻ مان پيدا ٿئي ٿو، پر 2019ع ۾ [[ايٽمي توانائي]] رياست جي بجليءَ جي پيداوار جو 40 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو فراهم ڪيو. [[فضلي مان تيار ڪيل ٻارڻ]] ۽ ٻيا [[حياتي مادو|حياتي مادا]] قابلِ تجديد بجليءَ جو سڀ کان وڏو ذريعو هئا، جن جو حصو لڳ ڀڳ 3 سيڪڙو هو. تازن سالن ۾ شمسي ۽ هوائي توانائي جي پيداوار ۾ واڌ ٿي آهي. 2019ع ۾ شمسي توانائي جي پيداوار جو ٽن چوٿين کان وڌيڪ حصو ننڍن ورهايل نظامن، جهڙوڪ ڇتين تي لڳايل شمسي پينلن، مان حاصل ٿيو، ۽ رياست جي سامونڊي هوائي وسيلن کي استعمال ڪندي قابلِ تجديد توانائي جي پيداوار ۾ نمايان واڌ لاءِ رٿابندي جاري آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.eia.gov/state/analysis.php?sid=CT |title=Connecticut State Profile and Energy Estimates – Profile Analysis |publisher=[[U.S. Energy Information Administration]] |access-date=March 16, 2021 |archive-date=March 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210321152628/https://www.eia.gov/state/analysis.php?sid=CT |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==ٽرانسپورٽ==

{{Main|ڪنيڪٽيڪٽ ۾ آمدرفت}}

===سڙڪون===

{{Main list|ڪنيڪٽيڪٽ ۾ رياستي شاهراهن جي فهرست}}

[[File:Q Bridge in New Haven Illuminated Red, White, and Blue (27460771747).jpg|thumb|left|[[پرل هاربر ميموريل پل (ڪنيڪٽيڪٽ)|پرل هاربر ميموريل پل]]، جيڪا مقامي طور '''ڪيو پل''' (Q Bridge) جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي، [[نيو هيون، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو هيون]] ۾ [[ڪوئنپيئڪ درياهه]] مٿان ڏهه لينن واري آمدرفت کڻي وڃي ٿي ۽ [[ڪنيڪٽيڪٽ ٽرن پائڪ]] جو حصو آهي.]]

رياست جون مکيه [[بين الرياستي شاهراهه|بين الرياستي شاهراهون]] [[ڪنيڪٽيڪٽ ۾ بين الرياستي شاهراهه 95|آءِ-95]]، جيڪا سامونڊي ڪناري سان گڏ ڏکڻ اولهه کان اتر اوڀر ڏانهن وڃي ٿي؛ [[ڪنيڪٽيڪٽ ۾ بين الرياستي شاهراهه 84|آءِ-84]]، جيڪا رياست جي وچ مان ڏکڻ اولهه کان اتر اوڀر ڏانهن گذري ٿي؛ [[ڪنيڪٽيڪٽ ۾ بين الرياستي شاهراهه 91|آءِ-91]]، جيڪا وچولي حصي ۾ اتر کان ڏکڻ ڏانهن وڃي ٿي؛ ۽ [[ڪنيڪٽيڪٽ ۾ بين الرياستي شاهراهه 395|آءِ-395]]، جيڪا رياست جي اوڀرئين سرحد جي ويجهو اتر کان ڏکڻ طرف هلي ٿي.

ڪنيڪٽيڪٽ جون ٻيون اهم شاهراهون [[ميرٽ پارڪ وي]] ۽ [[ولبر ڪراس پارڪ وي]] آهن، جيڪي گڏجي [[ڪنيڪٽيڪٽ روٽ 15|روٽ 15]] ٺاهين ٿيون. هي شاهراهه [[نيو يارڪ شهر]] ۾ [[هچنسن ريور پارڪ وي]] کان شروع ٿي آءِ-95 سان متوازي هلي ٿي، پوءِ [[نيو هيون]] جي اتر ۾ رخ بدلائي آءِ-91 سان متوازي ٿي وڃي ٿي ۽ آخرڪار [[برلن، ڪنيڪٽيڪٽ|برلن]] وٽ عام سطحي سڙڪ ۾ تبديل ٿي وڃي ٿي. آءِ-95 ۽ روٽ 15 شروعات ۾ ٽول شاهراهون هيون، جتي هر ٽول پلازا تي گاڏين کي بيهي مقرر ٿيل فيس ادا ڪرڻي پوندي هئي. انهن ٽول پلازائن تي ٿيندڙ ڪيترن ئي وڏن حادثن کان پوءِ 1988ع ۾ ٽول ختم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nycroads.com/roads/ct-turnpike/ |title=Connecticut Turnpike (I-95) |website=NYC Roads |access-date=October 25, 2015 |archive-date=December 4, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121204075835/http://www.nycroads.com/roads/ct-turnpike/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

رياست جون ٻيون اهم شاهراهون [[ڪنيڪٽيڪٽ ۾ آمريڪي شاهراهه 7|آمريڪي شاهراهه 7]] آهن، جيڪا اولهه ۾ نيو يارڪ رياست جي سرحد سان متوازي هلي ٿي؛ [[ڪنيڪٽيڪٽ روٽ 8|روٽ 8]]، جيڪا واٽربري جي صنعتي شهر ڀرسان [[ناگاٽڪ درياهه]] جي واديءَ سان گڏ اتر-ڏکڻ طرف تقريباً آمريڪي شاهراهه 7 سان متوازي هلي ٿي؛ ۽ [[ڪنيڪٽيڪٽ روٽ 9|روٽ 9]]، جيڪا اوڀرئين حصي ۾ واقع آهي.

[[نيو هيون]] ۽ [[نيو يارڪ شهر]] جي وچ وارو آءِ-95 آمريڪا جي سڀ کان وڌيڪ ٽرئفڪ واري شاهراهن مان هڪ آهي. جيتوڻيڪ هن شاهراهه کي ڪيترن هنڌن تي ويڪرو ڪيو ويو آهي، پر ڪي حصا اڃا تائين رڳو ٽن لينن وارا آهن، جنهن سبب آمدرفت جي گنجائش محدود رهي ٿي ۽ رش جي وقت ڊگهيون ديرون معمول بڻجي وڃن ٿيون. اڪثر ڪري اها ٽرئفڪ ڀرسان هلندڙ [[ميرٽ پارڪ وي]] ۽ [[ڪنيڪٽيڪٽ ۾ آمريڪي شاهراهه 1|آمريڪي شاهراهه 1]] تي به منتقل ٿي وڃي ٿي. ان مسئلي کي گهٽائڻ لاءِ رياست ريل ذريعي سفر ۽ گڏيل سواري (ڪار پولنگ) کي هٿي ڏئي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ctrides.com/ways-to-commute/carpool |title=Ways to Commute |website=CT rides |publisher=State of Connecticut |access-date=July 25, 2010 |archive-date=August 18, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140818092917/http://ctrides.com/ways-to-commute/carpool |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڪنيڪٽيڪٽ ۾ سائيڪل هلائڻ جي ثقافت پڻ تمام سرگرم آهي، ۽ آمريڪا ۾ سائيڪلن جي مالڪي ۽ استعمال جي بلند ترين شرحن مان هڪ هتي ڏسڻ ۾ اچي ٿي، خاص طور [[نيو هيون]] ۾. آمريڪي مردم شماري جي 2006ع واري ''اميريڪن ڪميونٽي سروي'' موجب، اوڀرئين سامونڊي ڪناري جي وڏن شهري علائقن مان [[نيو هيون]] ۾ ڪم تي سائيڪل ذريعي وڃندڙ ماڻهن جو تناسب سڀ کان وڌيڪ هو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=More Bicycling, Walking to Work; New Haven Leads the Way in Connecticut |url=http://ctbythenumbers.info/2014/05/22/more-bicycling-walking-to-work-new-haven-leads-the-way-in-connecticut/ |website=Connecticut by the Numbers |access-date=February 4, 2019 |date=May 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190204122337/http://ctbythenumbers.info/2014/05/22/more-bicycling-walking-to-work-new-haven-leads-the-way-in-connecticut/ |archive-date=February 4, 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ريل===

[[File:Metro-North train 1567 enters Stamford.jpg|thumb|[[اسٽيمفورڊ ٽرانسپورٽيشن سينٽر|اسٽيمفورڊ اسٽيشن]] تان روانو ٿيندڙ ميٽرو-نارٿ ريلوي جي [[نيو هيون لائين]] جي ريل]]

[[نيو هيون]] ۽ [[نيو يارڪ شهر]] جي [[گرينڊ سينٽرل ٽرمينل]] جي وچ ۾ ريل ذريعي سفر تمام گهڻو مشهور آهي. ڏکڻ اولهه ڪنيڪٽيڪٽ کي [[ميٽرو-نارٿ ريلوي]] جي [[نيو هيون لائين]] ذريعي خدمت ڏني وڃي ٿي، جيڪا [[ميٽروپوليٽن ٽرانسپورٽيشن اٿارٽي]] هلائي ٿي. ميٽرو-نارٿ نيو يارڪ شهر ۽ نيو هيون جي وچ ۾ روزاني مسافر ريل هلائي ٿي، جنهن جون شاخون [[نيو ڪينان برانچ|نيو ڪينان]]، [[ڊينبري برانچ|ڊينبري]] ۽ [[واٽربري برانچ|واٽربري]] تائين وڃن ٿيون.

ڪنيڪٽيڪٽ [[ايم ٽريڪ]] جي [[اتر اوڀر ريل راهداري]] تي واقع آهي، جتي [[نارٿ ايسٽ ريجنل]] ۽ [[ايسيلا ايڪسپريس]] جون بار بار خدمتون هلن ٿيون. اهي ريلون [[نيو هيون]] کان ڏکڻ طرف [[نيو يارڪ شهر]]، [[فلاڊيلفيا]]، [[بالٽيمور]]، [[واشنگٽن ڊي سي]] ۽ [[نورفولڪ، ورجينيا]] تائين، ۽ اتر طرف [[نيو لنڊن، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو لنڊن]]، [[پروويڊنس، روڊ آئيلينڊ|پروويڊنس]] ۽ [[بوسٽن]] تائين هلن ٿيون. 1990ع کان وٺي [[نيو هيون]] ۽ [[نيو لنڊن، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو لنڊن]] جي وچ وارن سامونڊي شهرن کي [[شور لائين ايسٽ]] مسافر ريل پڻ خدمت فراهم ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=FAQs|url=https://shorelineeast.com/rider-resources/faqs|access-date=October 16, 2021|website=shorelineeast.com}}&lt;/ref&gt;

جون 2018ع ۾ [[هارٽفورڊ لائين]] نالي مسافر ريل سروس [[ايم ٽريڪ]] جي [[نيو هيون-اسپرنگ فيلڊ لائين]] تي [[نيو هيون]] ۽ [[اسپرنگ فيلڊ، ميساچوسٽس|اسپرنگ فيلڊ]] جي وچ ۾ هلڻ شروع ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ctpost.com/business/article/Hartford-Line-debuts-with-10K-passengers-in-week-1-13027819.php|title=Hartford Line debuts with 10K passengers in first week|date=June 26, 2018|website=Connecticut Post|access-date=September 19, 2018|archive-date=July 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728204857/https://www.ctpost.com/business/article/Hartford-Line-debuts-with-10K-passengers-in-week-1-13027819.php|url-status=live |last1=Soule |first1=By Alexander }}&lt;/ref&gt; هي سروس ايم ٽريڪ ۽ [[سي ٽي ريل]] گڏيل طور هلائن ٿا، جيڪا [[نيو هيون اسٽيٽ اسٽريٽ اسٽيشن]]، [[والنگفورڊ اسٽيشن (ڪنيڪٽيڪٽ)|والنگفورڊ]]، [[ميريڊن ٽرانزٽ سينٽر]]، [[برلن اسٽيشن (ڪنيڪٽيڪٽ)|برلن]]، [[هارٽفورڊ يونين اسٽيشن]]، [[ونڊسر اسٽيشن (ڪنيڪٽيڪٽ)|ونڊسر]] ۽ [[ونڊسر لاڪس اسٽيشن]] تي به بيهي ٿي. 2021ع تائين هن لائين تي وڌيڪ اسٽيشنون شامل ڪرڻ جي منصوبابندي جاري هئي. ايم ٽريڪ جي [[ورمانٽر]] ريل پڻ ساڳئي لائين ذريعي [[واشنگٽن ڊي سي]] کان [[سينٽ البنز، ورمونٽ]] تائين هلندي آهي. جولاءِ 2019ع ۾ ايم ٽريڪ [[ويلي فلائر]] سروس شروع ڪئي، جيڪا [[نيو هيون]] ۽ [[گرين فيلڊ، ميساچوسٽس|گرين فيلڊ]] جي وچ ۾ هلندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Corselli|first=Andrew|date=August 28, 2019|title=Amtrak, MassDOT To Launch Valley Flyer Service|url=https://www.railwayage.com/passenger/amtrak-massdot-to-launch-valley-flyer-service/|url-status=live|access-date=October 16, 2021|website=Railway Age|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828200508/https://www.railwayage.com/passenger/amtrak-massdot-to-launch-valley-flyer-service/ |archive-date=August 28, 2019 }}&lt;/ref&gt;

تجويز ڪيل [[سينٽرل ڪوريڊور ريل لائين]] مسافر ريل سروس [[نيو لنڊن، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو لنڊن]] کي [[ناروچ، ڪنيڪٽيڪٽ|ناروچ]]، [[وليمنٽڪ، ڪنيڪٽيڪٽ|وليمينٽڪ]]، [[اسٽورس، ڪنيڪٽيڪٽ|اسٽورس]] (جتي [[يونيورسٽي آف ڪنيڪٽيڪٽ]] جو مکيه ڪيمپس آهي)، ۽ [[اسٽافورڊ اسپرنگس، ڪنيڪٽيڪٽ|اسٽافورڊ اسپرنگس]] سان ڳنڍيندي، پوءِ [[ميساچوسٽس]] ۽ [[براٽلبورو، ورمونٽ]] تائين وڌائڻ جي تجويز ڏني وئي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bessette|first=Claire|date=October 4, 2012|title=All aboard for the Central Corridor line|url=https://www.theday.com/article/20121004/NWS01/121009823|url-status=live|access-date=October 16, 2021|website=The Day|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727201742/http://www.theday.com/article/20121004/NWS01/121009823 |archive-date=July 27, 2014 }}&lt;/ref&gt; هن منصوبي ۾ [[فاڪس ووڊس ريزورٽ ڪيسينو]] ۽ [[موهيگن سن]] جهڙن مشهور سياحتي هنڌن تي به اسٽيشنون قائم ڪرڻ جي تجويز شامل آهي.

===بس===

رياست ڀر ۾ [[بس]] جون خدمتون [[ڪنيڪٽيڪٽ ٽرانزٽ]] فراهم ڪري ٿي، جيڪا [[ڪنيڪٽيڪٽ ٽرانسپورٽ کاتو]] جي ملڪيت آهي، جڏهن ته ننڍيون ميونسپل ٽرانسپورٽ اٿارٽيون مقامي خدمتون هلائن ٿيون. بس نيٽ ورڪ خاص طور [[هارٽفورڊ]]، [[اسٽيمفورڊ]]، [[نوروالڪ]]، [[برجپورٽ، ڪنيڪٽيڪٽ|برجپورٽ]] ۽ [[نيو هيون]] جهڙن شهري علائقن ۾ آمدرفت جو اهم حصو آهن. ڪنيڪٽيڪٽ ٽرانزٽ [[سي ٽي فاسٽ ٽريڪ]] نالي تيز رفتار بس راهداري پڻ هلائي ٿي، جيڪا [[نيو برٽن، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو برٽن]] ۽ [[هارٽفورڊ]] جي وچ ۾ هلندي آهي ۽ 28 مارچ 2015ع تي عوام لاءِ کولِي وئي.&lt;ref name=march28&gt;{{cite press release |url=http://ctfastrak.com/about/news/news-releases/13-media-releases/279-03-28-15-despite-snow-thousands-of-riders-many-first-timers-experience-ctfastrak-on-first-day-of-service |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911222239/http://ctfastrak.com/about/news/news-releases/13-media-releases/279-03-28-15-despite-snow-thousands-of-riders-many-first-timers-experience-ctfastrak-on-first-day-of-service |archive-date=September 11, 2015 |title=Despite Snow, Thousands of Riders, Many First-Timers, Experience CTfastrak on First Day of Service |publisher=Connecticut Department of Transportation |date=March 28, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=CTfastrak&gt;{{cite web|title=What Is CTfastrak|url=http://www.ctfastrak.com/about/what-is-ctfastrak|publisher=State of Connecticut|access-date=October 18, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014173042/http://www.ctfastrak.com/about/what-is-ctfastrak|archive-date=October 14, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=LaPorte|first=Mike|title=The Busway to the Future: Insider to CTfastrak before Opening to Public|url=http://livewiremcc.org/2014/11/05/the-busway-to-the-future-insider-to-ctfastrak-before-opening-to-public/|access-date=December 11, 2014|work=The Live Wire|publisher=Manchester Community College|date=November 5, 2014|archive-date=December 11, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141211050837/http://livewiremcc.org/2014/11/05/the-busway-to-the-future-insider-to-ctfastrak-before-opening-to-public/|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt;

===هوائي آمدرفت===

[[File:Florida 148.jpg|thumb|left|[[براڊلي بين الاقوامي هوائي اڏو]]، جيڪو رياست جو سڀ کان وڏو هوائي اڏو آهي]]

ڪنيڪٽيڪٽ جو سڀ کان وڏو هوائي اڏو [[براڊلي بين الاقوامي هوائي اڏو]] آهي، جيڪو [[ونڊسر لاڪس]] ۾ [[هارٽفورڊ]] کان لڳ ڀڳ {{convert|15|mile|km}} اتر طرف واقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nicholson |first=Lori |url=https://books.google.com/books?id=LFo6EQAAQBAJ |title=Exploring Connecticut: Unveiling the Top Destinations and Experiences |publisher=Nicholas Horne |language=en}}&lt;/ref&gt; مرڪزي ۽ ڏاکڻي ڪنيڪٽيڪٽ جا ڪيترائي رهواسي، خاص طور بين الاقوامي سفر لاءِ، [[جان ايف ڪينيڊي بين الاقوامي هوائي اڏو]] ۽ [[نيورڪ لبرٽي بين الاقوامي هوائي اڏو]] پڻ استعمال ڪندا آهن. ننڍي علائقائي هوائي سروس [[ٽوئيڊ نيو هيون علائقائي هوائي اڏو]] تان مهيا ڪئي وڃي ٿي. ٻين اهم شهري هوائي اڏن ۾ اولهه ڪنيڪٽيڪٽ جا [[ڊينبري ميونسپل هوائي اڏو]] ۽ [[واٽربري-آڪسفورڊ هوائي اڏو]]، مرڪزي ڪنيڪٽيڪٽ جو [[هارٽفورڊ-برينارڊ هوائي اڏو]] ۽ اوڀر ڪنيڪٽيڪٽ جو [[گروٽن-نيو لنڊن هوائي اڏو]] شامل آهن. [[سڪورسڪي ميموريل هوائي اڏو]] [[اسٽريٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|اسٽريٽفورڊ]] ۾ واقع آهي ۽ بنيادي طور مال برداري، هيليڪاپٽرن ۽ نجي هوابازي لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

===ٻيڙيون===

لانگ آئيلينڊ ساؤنڊ پار ڪرڻ لاءِ ڪيترين ئي ٻيڙين جون خدمتون موجود آهن، جيڪي ڪنيڪٽيڪٽ کي [[لانگ آئيلينڊ]] سان ڳنڍين ٿيون. [[برجپورٽ اينڊ پورٽ جيفرسن فيري]] [[برجپورٽ، ڪنيڪٽيڪٽ]] ۽ [[پورٽ جيفرسن، نيو يارڪ]] جي وچ ۾ هلندي آهي.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Ct.Gov: Ferries|url=https://portal.ct.gov/services/driving-and-transportation/getting-around/ferries|access-date=October 16, 2021|website=CT.gov – Connecticut's Official State Website|language=en}}&lt;/ref&gt; ٻيڙين جون خدمتون [[نيو لنڊن، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو لنڊن]] کان [[اورينٽ، نيو يارڪ]]، [[فشرز آئيلينڊ، نيو يارڪ]] ۽ [[بلاڪ آئيلينڊ، روڊ آئيلينڊ]] تائين پڻ هلن ٿيون، جيڪي مشهور سياحتي ماڳ آهن.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[ڪنيڪٽيڪٽ درياهه]] تي ٻه ٻيڙيون هلن ٿيون: [[راڪي هل–گلاسٽنبري ٻيڙي]] ۽ [[چيسٽر–هيڊلائيم ٻيڙي]]. انهن مان راڪي هل–گلاسٽنبري ٻيڙي آمريڪا جي سڀ کان پراڻي مسلسل هلندڙ ٻيڙي سروس آهي، جيڪا 1655ع کان بنا وقفي جي هلندي اچي رهي آهي.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==قانون ۽ حڪومت==

{{Main|ڪنيڪٽيڪٽ جو قانون|ڪنيڪٽيڪٽ جون انتظامي ورهاستون}}

{{ct law}}
[[File:State of Connecticut logo.svg|thumb|ڪنيڪٽيڪٽ رياست جو لوگو.]]
[[File:Connecticut State Capitol, February 24, 2008.jpg|right|upright=1.15|thumb|ڊائون ٽائون هارٽفورڊ ۾ [[ڪنيڪٽيڪٽ اسٽيٽ ڪيپيٽول]]]]

[[هارٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|هارٽفورڊ]] 1875ع کان ڪنيڪٽيڪٽ جي اڪيلي گاديءَ جو هنڌ رهيو آهي. ان کان اڳ [[نيو هيون، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو هيون]] ۽ هارٽفورڊ واري واري سان گڏيل گاديءَ وارا شهر هئا.

===آئيني تاريخ===

{{Main|ڪنيڪٽيڪٽ آئين جي تاريخ}}

ڪنيڪٽيڪٽ کي &quot;آئيني رياست&quot; جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هن لقب جو اصل سبب يقيني نه آهي، پر غالباً اهو 1787ع واري وفاقي آئيني ڪنوينشن ۾ ڪنيڪٽيڪٽ جي اهم ڪردار سبب آهي، جنهن دوران [[راجر شرمين]] ۽ [[اوليور ايلسورٿ]] اهڙي ٺاهه کي ترتيب ڏيڻ ۾ مدد ڪئي، جيڪو پوءِ [[ڪنيڪٽيڪٽ ٺاهه]] يا عظيم ٺاهه جي نالي سان مشهور ٿيو. هن منصوبي [[ورجينيا منصوبو]] ۽ [[نيو جرسي منصوبو]] کي ملائي ٻه ايواني قانونساز اداري جوڙيو، جيڪو وفاقي آئين جي منظوري کان پوءِ لڳ ڀڳ هر رياستي آئين ۾ نقل ڪيو ويو. ٻه ايواني قانونساز اداري جون مختلف صورتون ورجينيا ۽ نيو جرسي طرفان به تجويز ڪيون ويون هيون، پر ڪنيڪٽيڪٽ جو منصوبو اهو هو، جيڪو ويهين صديءَ جي شروعات تائين عملي طور برقرار رهيو، جڏهن سينيٽرن جي چونڊ رياستي قانونساز ادارن بدران سڌي عوامي چونڊ ذريعي ٿيڻ لڳي. ٻي صورت ۾، اهو اڃا تائين ڪانگريس جي جوڙجڪ جو بنيادي نمونو آهي.

اهو لقب [[ڪنيڪٽيڪٽ جا بنيادي حڪم|1638–39ع جي بنيادي حڪمن]] ڏانهن به اشارو ڪري سگهي ٿو. اهي بنيادي حڪم ڪنيڪٽيڪٽ ۾ نمائنده اداري طرفان لکيل پهرين باضابطه ڪنيڪٽيڪٽ رياستي حڪومت جو ڍانچو پيش ڪن ٿا. ڪنيڪٽيڪٽ رياست جي حڪومت پنهنجي [[ڪنيڪٽيڪٽ آئين جي تاريخ|آئيني تاريخ]] دوران چار الڳ دستاويزن جي هدايت هيٺ ڪم ڪيو آهي. بنيادي حڪمن کان پوءِ ڪنيڪٽيڪٽ کي انگلينڊ جي بادشاهه [[چارلس ٻيون، انگلينڊ جو بادشاهه|چارلس ٻيون]] طرفان 1662ع واري ڪنيڪٽيڪٽ چارٽر ذريعي حڪومتي اختيار ڏنو ويو.

هن دور ۾ حڪومت جون الڳ شاخون موجود نه هيون، ۽ جنرل اسيمبلي سڀ کان اعليٰ اختيار طور ڪم ڪندي هئي. جديد [[گڏيل رياستن جو آئين|آمريڪي آئين]] سان مشابهت رکندڙ آئين ڪنيڪٽيڪٽ ۾ 1818ع تائين اختيار نه ڪيو ويو. آخرڪار موجوده رياستي آئين 1965ع ۾ لاڳو ڪيو ويو. 1965ع واري آئين پنهنجي 1818ع واري اڳوڻي آئين جو گهڻو حصو جذب ڪيو، پر ڪجهه اهم تبديليون به شامل ڪيون.

===انتظامي شاخ===

گورنر انتظامي شاخ جو سربراهه هوندو آهي. 2020 مطابق، [[نيڊ ليمونٽ]] [[ڪنيڪٽيڪٽ جي گورنرن جي فهرست|گورنر]] آهي&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://portal.ct.gov/Departments_and_Agencies/Office_of_the_Governor/About/Governor_Malloy_s_Biography/ | title=Governor Malloy's Biography | publisher=State of Connecticut | website=Portal.CT.gov | access-date=October 25, 2015 | archive-date=September 14, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150914080022/http://portal.ct.gov/Departments_and_Agencies/Office_of_the_Governor/About/Governor_Malloy_s_Biography/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ۽ [[سوزن بائسيئوچز]] [[ڪنيڪٽيڪٽ جي ليفٽيننٽ گورنرن جي فهرست|ليفٽيننٽ گورنر]] آهي؛&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://portal.ct.gov/Departments_and_Agencies/Office_of_the_Lieutenant_Governor/About/Lt__Governor_s_Biography/ | title=Lt. Governor's Biography | publisher=State of Connecticut | website=Portal.CT.gov | access-date=October 25, 2015 | archive-date=November 26, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151126071856/http://portal.ct.gov/Departments_and_Agencies/Office_of_the_Lieutenant_Governor/About/Lt__Governor_s_Biography/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ٻئي ڊيموڪريٽ آهن. 1639ع کان 1818ع واري آئين جي منظوري تائين گورنر جنرل اسيمبليءَ جي صدارت ڪندو هو. 1974ع ۾ [[ايلا گراسو]] ڪنيڪٽيڪٽ جي گورنر چونڊي وئي. اها گڏيل رياستن جي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو هو، جو ڪا عورت پنهنجي مڙس جي اڳ ۾ گورنر هئڻ کان سواءِ گورنر چونڊي وئي.&lt;ref name=Pumont/&gt;

انتظامي شعبن ۾ ڪيترائي کاتا شامل آهن: انتظامي خدمتون، زراعت، بئنڪنگ، ٻار ۽ خاندان، صارف تحفظ، اصلاحات، اقتصادي ۽ ڪميونٽي ترقي، [[ڪنيڪٽيڪٽ ڊپارٽمينٽ آف ڊولپمينٽل سروسز|ترقياتي خدمتون]]، تعميراتي خدمتون، تعليم، هنگامي انتظام ۽ عوامي تحفظ، توانائي ۽ ماحولياتي تحفظ، اعليٰ تعليم، بيمه، [[سي ٽي ڊي او ايل|محنت]]، ذهني صحت ۽ نشي جي خدمتون، فوجي، موٽر گاڏيون، عوامي صحت، پبلڪ يوٽيلٽي ريگيوليٽري اٿارٽي، عوامي ڪم، روينيو خدمتون، سماجي خدمتون، [[ڪنيڪٽيڪٽ ڊپارٽمينٽ آف ٽرانسپورٽيشن|ٽرانسپورٽ]] ۽ ويٽرنز افيئرز. انهن کاتن کان علاوه ٻيا آزاد بيورو، آفيسون ۽ ڪميشنون پڻ موجود آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://portal.ct.gov/Department-and-Agencies/ |title=Departments and Agencies |website=Portal.CT.gov |publisher=State of Connecticut |access-date=October 25, 2015 |archive-date=October 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151007042027/http://portal.ct.gov/Department-and-Agencies/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

گورنر ۽ ليفٽيننٽ گورنر کان علاوه، رياستي آئين ۾ چار ٻيا انتظامي عهديدار ڄاڻايل آهن، جن کي سڌو ووٽر چونڊيندا آهن: سيڪريٽري آف دي اسٽيٽ، خزانچي، ڪمپٽرولر ۽ اٽارني جنرل. سڀ انتظامي عهديدار چئن سالن جي مدي لاءِ چونڊيا ويندا آهن.&lt;


===قانونساز شاخ===

ڪنيڪٽيڪٽ جي قانونساز شاخ کي [[ڪنيڪٽيڪٽ جنرل اسيمبلي|جنرل اسيمبلي]] چيو وڃي ٿو. اها هڪ [[ٻه ايواني]] قانونساز اداري تي مشتمل آهي، جنهن ۾ مٿيون ايوان [[ڪنيڪٽيڪٽ سينيٽ|رياستي سينيٽ]] (36 سينيٽر) ۽ هيٺيون ايوان [[ڪنيڪٽيڪٽ ايوانِ نمائندگان|ايوانِ نمائندگان]] (151 نمائندا) شامل آهن. ڪنهن به بل کي قانون بڻجڻ لاءِ ٻنهي ايوانن مان منظور ٿيڻ لازمي هوندو آهي. گورنر بلن کي ويٽو ڪري سگهي ٿو، پر ٻنهي ايوانن ۾ ٻه ڀاڱي ٽي اڪثريت سان ان ويٽو کي رد ڪري سگهجي ٿو. رياستي آئين جي آرٽيڪل XV موجب، سينيٽرن ۽ نمائندن جي عمر گهٽ ۾ گهٽ 18 سال هجڻ گهرجي ۽ انهن جي چونڊ هر ٻئي سال نومبر ۾، جفت سالن دوران ٿيندي آهي. سينيٽرن جو انگ هميشه 30 کان 50 ۽ نمائندن جو انگ 125 کان 225 جي وچ ۾ هجڻ لازمي آهي. ليفٽيننٽ گورنر سينيٽ جي صدارت ڪندو آهي، سواءِ ان وقت جي جڏهن هو ايوان ۾ موجود نه هجي؛ اهڙي صورت ۾ [[ڪنيڪٽيڪٽ سينيٽ جا صدر پرو ٽيمپور|صدر پرو ٽيمپور]] صدارت ڪندو آهي. [[اسپيڪر (سياست)|ايوان جو اسپيڪر]] ايوانِ نمائندگان جي صدارت ڪندو آهي.&lt;ref name=&quot;CT_CONST&quot;&gt;{{cite web |title=Constitution of the State of Connecticut |website=Secretary of the State |publisher=State of Connecticut |url=http://www.sots.ct.gov/sots/cwp/view.asp?A=3188&amp;Q=392288 |date=April 21, 2009 |access-date=October 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151109004649/http://www.sots.ct.gov/sots/cwp/view.asp?a=3188&amp;q=392288 |archive-date=November 9, 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
2021ع مطابق، [[ميٿيو رٽر]] ڪنيڪٽيڪٽ جي ايوانِ نمائندگان جو اسپيڪر آهي.

2021ع مطابق، ڪنيڪٽيڪٽ جا [[گڏيل رياستن جا سينيٽر]] [[رچرڊ بلومينٿل]] (ڊيموڪريٽ) ۽ [[ڪرس مرفي]] (ڊيموڪريٽ) آهن.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.senate.gov/states/CT/intro.htm | title=Connecticut | publisher=U.S. Senate | website=States in the Senate | access-date=October 25, 2015 | archive-date=October 15, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015043134/http://www.senate.gov/states/CT/intro.htm | url-status=live }}&lt;/ref&gt; ڪنيڪٽيڪٽ جا [[ڪنيڪٽيڪٽ جا ڪانگريس ۾ نمائندا|گڏيل رياستن جي ايوانِ نمائندگان ۾ پنج نمائندا]] آهن، ۽ اهي سڀئي ڊيموڪريٽ آهن.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.house.gov/representatives/#state_ct | title=Connecticut | publisher=U.S. House of Representatives | website=Directory of Representatives | access-date=October 25, 2015 | archive-date=October 24, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111024082758/http://www.house.gov/representatives/#state_ct | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

مقامي طور چونڊيل نمائندا شهرن ۽ ڳوٺن جي انتظام لاءِ [[مقامي ضابطو|مقامي ضابطا]] پڻ تيار ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jud.ct.gov/lawlib/ordinances.htm |title=Connecticut Ordinances and Charters by Town |website=Judicial Branch Law Libraries |publisher=State of Connecticut |access-date=June 10, 2013 |archive-date=December 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121211113745/http://www.jud.ct.gov/LawLib/ordinances.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; انهن ضابطن ۾ عام طور تي [[شور جي آلودگي#انسان|شور تي ضابطو]] ۽ [[زون بندي]] بابت هدايتون شامل هونديون آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newtown-ct.gov/Public_Documents/NewtownCT_Police/Ord%20Folder/Ordinances/262 |title=Newtown Noise Control Ordinance |website=Town of Newtown |date=August 20, 2010 |access-date=June 10, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511122630/http://www.newtown-ct.gov/Public_Documents/NewtownCT_Police/Ord%20Folder/Ordinances/262 |archive-date=May 11, 2013 }}&lt;/ref&gt; بهرحال، ڪنيڪٽيڪٽ رياست شور جي ضابطي بابت سڄي رياست لاءِ به قانون ۽ ضابطا مهيا ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sec. 22a-69-1 to 22a-69-7.4: Control of Noise |website=Department of Environmental Protection |publisher=State of Connecticut |url=http://www.sots.ct.gov/sots/lib/sots/regulations/title_22a/069.pdf |access-date=October 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151231223637/http://www.sots.ct.gov/sots/lib/sots/regulations/title_22a/069.pdf |archive-date=December 31, 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ڪنيڪٽيڪٽ جي قانونساز اداري ۾ ايوان ۽ سينيٽ جون اهڙيون ڪاميٽيون موجود آهن، جيڪي ماحولياتي معاملن جي ذميواري نڀائين ٿيون. انهن ڪاميٽين 1973ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ ماحولياتي تحفظ ايڪٽ تيار ڪيو، جيڪو ڪنيڪٽيڪٽ جي رهواسين کي اهو حق ڏئي ٿو ته جيڪڏهن ڪا ڪمپني اهڙا منصوبا پيش ڪري، جيڪي ماحولياتي تبديلي جو سبب بڻجن، ته اهي انهن کي قانوني طور چئلينج يا مداخلت ڪري سگهن. ان سان يقيني بڻايو ويو آهي ته رياست اهڙي تعمير جي منظوري نه ڏيندي، جيڪا ڪنيڪٽيڪٽ جي زمين کي مستقل آلودگي، نقصان يا تباهي ڏانهن وٺي وڃي.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=Overview of Connecticut Environmental Policy Act |url=https://portal.ct.gov/OPM/IGPP/ORG/CEPA/Overview-of-Connecticut-Environmental-Policy-Act |access-date=2026-05-06 |website=CT.gov - Connecticut's Official State Website |language=en}}&lt;/ref&gt;

جيتوڻيڪ ڪنيڪٽيڪٽ ماحوليات بابت گهڻا پنهنجا قانون نه ٺاهيا آهن، پر اها رياست وفاقي [[صاف هوا ايڪٽ]] تي عمل ڪندي آهي، جيڪو اهڙو وفاقي قانون آهي، جيڪو هر رياست لاءِ هوا جي معيار جا معيار مقرر ڪري ٿو. اهو قانون رياستن کي پنهنجي هوا جي معيار کي بهتر بڻائڻ ۽ آلودگي پيدا ڪندڙ مادّن کي گهٽائڻ جا طريقا اختيار ڪرڻ جو پڻ پابند بڻائي ٿو. ڪنيڪٽيڪٽ پاريد (مرڪري) ۽ هوا جي زهريلي آلودگي بابت مقرر ڪيل معيارن تي پوري لهي آهي، جيتوڻيڪ رياست ۾ اهڙا وڏا بجلي گهر موجود آهن، جيڪي اخراج خارج ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

===عدليه===

ڪنيڪٽيڪٽ جي عدالتي شاخ جي سڀ کان اعليٰ [[عدالت]] [[ڪنيڪٽيڪٽ سپريم ڪورٽ]] آهي، جنهن جي سربراهي ڪنيڪٽيڪٽ جو چيف جسٽس ڪندو آهي. سپريم ڪورٽ قانونن جي آئيني حيثيت يا قانون سان لاڳاپيل ڪيسن بابت فيصلو ڪرڻ جي ذميوار آهي. ان جي ڪارروائي گڏيل رياستن جي سپريم ڪورٽ جهڙي هوندي آهي: شاهدن جا بيان نه ورتا ويندا آهن، ۽ ٻنهي ڌرين جا وڪيل وڌ ۾ وڌ ٽيهه منٽن تائين زباني دليل پيش ڪندا آهن. عدالتي ڪارروائي کان پوءِ، عدالت کي فيصلو جاري ڪرڻ ۾ ڪيترائي مهينا لڳي سگهن ٿا. 2020 مطابق، [[رچرڊ اي. رابنسن]] [[چيف جسٽس]] آهي.

1818ع ۾، عدالت قانونساز ۽ انتظامي شاخن کان مڪمل طور الڳ، هڪ آزاد اداري جي حيثيت اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jud.state.ct.us/ystday/history.html |title=About Connecticut Courts: History of the Courts |website=Judicial Branch |publisher=State of Connecticut |access-date=February 20, 2007 |archive-date=January 17, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117052828/http://www.jud.state.ct.us/ystday/history.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ڪنيڪٽيڪٽ اپيليٽ ڪورٽ]] سڄي رياست جي سطح تي هڪ هيٺين درجي جي عدالت آهي، جڏهن ته سپيريئر ڪورٽون هيٺيون عدالتون آهن، جيڪي ٻين رياستن جي ڪائونٽي عدالتن سان مشابهت رکن ٿيون.

===مقامي حڪومت===

{{Main|ڪنيڪٽيڪٽ ۾ مقامي حڪومت}}

{{See also|ڪنيڪٽيڪٽ جي ڪائونٽين جي فهرست|ڪنيڪٽيڪٽ ۾ حڪومتن جون ڪائونسلون|ڪنيڪٽيڪٽ جي ميونسپلٽين جي فهرست|بورو (ڪنيڪٽيڪٽ)}}
[[File:Planning Regions of Connecticut.png|thumb|ڪنيڪٽيڪٽ جا رٿابندي وارا علائقا]]

[[روڊ آئيلينڊ]] کان سواءِ ٻين سڀني رياستن جي ابتڙ، ڪنيڪٽيڪٽ ۾ [[ڪائونٽي (آمريڪا)|ڪائونٽي]] حڪومت موجود نه آهي. 1960ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ جون ڪائونٽي حڪومتون تقريباً ختم ڪيون ويون، سواءِ انهن [[آمريڪا ۾ شيرف|شيرفن]] جي، جيڪي هر ڪائونٽي مان چونڊيا ويندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sots.ct.gov/sots/cwp/view.asp?a=3188&amp;q=392376 |website=State Register and Manual |publisher=State of Connecticut |title=Section VI: Counties |access-date=October 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906001437/http://www.sots.ct.gov/sots/cwp/view.asp?a=3188&amp;q=392376 |archive-date=September 6, 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2000ع ۾ ڪائونٽي شيرف جو عهدو ختم ڪيو ويو ۽ ان جي جاءِ تي [[ڪنيڪٽيڪٽ اسٽيٽ مارشل]] جو نظام قائم ڪيو ويو، جنهن جا ضلعا پراڻين ڪائونٽين جي حدن تي ٻڌل آهن. عدالتي نظام کي به عدالتي ضلعن ۾ ورهايو ويو آهي، جيڪي گهڻو ڪري پراڻين ڪائونٽين جي حدبندين تي ٻڌل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jud.ct.gov/directory/directory/location/Default.htm |title=Judicial District Courts Staff Directory |website=State of Connecticut Judicial Branch |access-date=July 25, 2010 |archive-date=August 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100812060541/http://www.jud.ct.gov/directory/directory/location/Default.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ڪنيڪٽيڪٽ جي ڪائونٽين جي فهرست|اٺ ڪائونٽيون]] اڄ به رڳو جاگرافيائي ۽ شمارياتي مقصدن لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿيون، جهڙوڪ [[موسم جي اڳڪٿي|موسمي رپورٽون]] ۽ آدمشماري، جيتوڻيڪ آدمشماري کاتي 2024ع کان ڪائونٽين جو استعمال ختم ڪري ڇڏيو آهي.
رياست کي رياستي آفيس آف پلاننگ اينڊ مينيجمينٽ طرفان مقرر ڪيل نون علائقائي [[ڪنيڪٽيڪٽ ۾ حڪومتن جون ڪائونسلون|حڪومتن جي ڪائونسلن]] ۾ ورهايو ويو آهي، جيڪي ميمبر شهرن جي وچ ۾ علائقائي رٿابندي ۽ خدمتن جي هم آهنگي کي آسان بڻائين ٿيون.&lt;ref name=&quot;OPM-2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://portal.ct.gov/OPM/IGPP/ORG/Planning-Regions/Planning-Regions---Overview |title=Regional Councils of Governments (RCOGs) in Connecticut |date=2015 |access-date=September 15, 2015 |website=CT.gov|publisher=Office of Policy and Management |archive-date=September 17, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917200410/http://www.ct.gov/opm/cwp/view.asp?q=383046|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هن آفيس جو انٽراگورنمينٽل پاليسي ڊويزن انهن علائقن جي انتظامي ادارن سان گڏجي علائقائي رٿابندي کي هم آهنگ بڻائي ٿو. هر علائقي جو انتظامي ادارو ميمبر شهرن جي چيف ايگزيڪيوٽو آفيسرن تي مشتمل هوندو آهي. اهي علائقا علائقائي ۽ رياستي منصوبابندي جي هم آهنگي، منطقي رٿابندي وارن علائقن جي ٻيهر تعين، رياست اندر علائقائي رٿابندي ڪندڙ تنظيمن جي تسلسل کي هٿي ڏيڻ، فني سهائتا فراهم ڪرڻ ۽ علائقائي رٿابندي ڪندڙ تنظيمن کي مالي امداد جي انتظام لاءِ قائم ڪيا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;OPM-2&quot;/&gt; 2015ع تائين، ڪنيڪٽيڪٽ رياست انهن حڪومتي ڪائونسلن کي [[ڪائونٽي جي برابر انتظامي علائقو|ڪائونٽي جي برابر]] تسليم ڪري چڪي هئي، جنهن سان انهن کي ٻين رياستن جي ڪائونٽي حڪومتن لاءِ موجود فنڊن ۽ گرانٽن لاءِ درخواست ڏيڻ جو حق مليو. 2019ع ۾ رياست [[گڏيل رياستن جو آدمشماري بيورو|گڏيل رياستن جي آدمشماري بيورو]] کي سفارش ڪئي ته اهي نون حڪومتي ڪائونسلن کي شمارياتي مقصدن لاءِ ڪائونٽين جي جاءِ تي تسليم ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Proposed Change to County Equivalents in Connecticut|url=https://www2.census.gov/geo/pdfs/reference/ct_county_equiv_change.pdf|website=US Census Bureau}}&lt;/ref&gt; هن تجويز کي آدمشماري بيورو 2022ع ۾ منظور ڪيو ۽ 2024ع تائين مڪمل طور لاڳو ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=https://portal.ct.gov/Office-of-the-Governor/News/Press-Releases/2022/06-2022/Governor-Lamont-Announces-Census-Bureau-Approves-Proposal-for-Planning-Regions |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606223706/https://portal.ct.gov/Office-of-the-Governor/News/Press-Releases/2022/06-2022/Governor-Lamont-Announces-Census-Bureau-Approves-Proposal-for-Planning-Regions |url-status=dead |archive-date=June 6, 2022 |title=Governor Lamont Announces U.S. Census Bureau Approves Proposal for Connecticut's Planning Regions To Become County Equivalents |publisher=The Office of Governor Ned Lamont |date=June 6, 2022 |access-date=March 24, 2023}}&lt;/ref&gt;

ڪنيڪٽيڪٽ، [[نيو انگلينڊ]] جي ٻين حصن وانگر، هڪ اهڙي مقامي حڪومتي اداري کي برقرار رکي ٿو، جنهن کي [[نيو انگلينڊ ٽائون]] چيو وڃي ٿو. رياست 169 ٽائونن ۾ ورهايل آهي، جيڪي بنيادي سياسي انتظامي وحدتون آهن. ان کان علاوه 21 شهر پڻ آهن، جن مان گهڻا پنهنجي نالي وارن ٽائونن جي حدن تي مشتمل آهن ۽ شهر-ٽائون گڏيل حڪومت رکن ٿا. صرف ٻه استثنا آهن: [[گروٽن (شهر)، ڪنيڪٽيڪٽ|گروٽن شهر]]، جيڪو [[گروٽن (ٽائون)، ڪنيڪٽيڪٽ|گروٽن ٽائون]] جو هڪ حصو آهي، ۽ [[ونسٽيڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|ونسٽيڊ شهر]]، جيڪو [[ونچيسٽر، ڪنيڪٽيڪٽ|ونچيسٽر ٽائون]] ۾ واقع آهي. ان کان سواءِ نَوَ شامل ڪيل [[بورو (ڪنيڪٽيڪٽ)|بورو]] پڻ آهن، جيڪي ٽائون جي ڪنهن حصي کي اضافي خدمتون فراهم ڪري سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Town Elections, Boroughs in Connecticut with Date of Incorporation |website=Secretary of the State |publisher=State of Connecticut |date=June 19, 2013 |url=http://www.sots.ct.gov/sots/cwp/view.asp?a=3188&amp;q=392430#CITIES_IN_CONNECTICUT_WITH_DATE_OF_INCORPORATION |access-date=October 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908155417/http://www.sots.ct.gov/sots/cwp/view.asp?a=3188&amp;q=392430#CITIES_IN_CONNECTICUT_WITH_DATE_OF_INCORPORATION |archive-date=September 8, 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ناگاٽڪ]] هڪ گڏيل ٽائون ۽ بورو آهي.

==سياست==

{{Further |ڪنيڪٽيڪٽ ۾ سياسي پارٽين جي طاقت|ڪنيڪٽيڪٽ ۾ چونڊون}}ڪيترن ڏهاڪن کان ڪنيڪٽيڪٽ مسلسل [[نيري رياست]] رهي آهي. 2024ع تائين، ان جا ٻئي آمريڪي سينيٽر، آمريڪي ايوانِ نمائندگان جا پنجئي نمائندا، گڏوگڏ گورنر، ليفٽيننٽ گورنر، اٽارني جنرل ۽ سيڪريٽري آف اسٽيٽ، سڀ [[ڊيموڪريٽڪ پارٽي (گڏيل رياستون)|ڊيموڪريٽڪ پارٽي]] جا ميمبر آهن. ڪنيڪٽيڪٽ جا اليڪٽورل ڪاليج ووٽ کٽيندڙ آخري ريپبلڪن صدارتي اميدوار [[جارج ايڇ. ڊبليو. بش]] هو، جنهن 1988ع ۾ رياست کٽي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=DaRosa|first=Andrew|date=November 3, 2020|title=Here's how Connecticut has voted in the past 15 presidential elections|url=https://www.ctpost.com/news/slideshow/Here-s-how-Connecticut-has-voted-in-the-past-15-212075.php|access-date=October 16, 2021|website=Connecticut Post|language=en-US|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201155005/https://www.ctpost.com/news/slideshow/Here-s-how-Connecticut-has-voted-in-the-past-15-212075.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt;[[File:Connecticut Political Party Registration 1958 - 2012.png|thumb|upright=1.3|1958ع کان 2012ع تائين ڪنيڪٽيڪٽ ۾ سياسي پارٽين جي رجسٽريشن، صدارتي اثر سان نشان لڳل]]

===رجسٽرڊ ووٽر===

ڪنيڪٽيڪٽ جا رهواسي ووٽ لاءِ رجسٽريشن وقت ڪنهن سياسي پارٽي سان وابستگي ظاهر ڪري سگهن ٿا، پنهنجي مرضي سان غير وابسته ٿي سگهن ٿا، ۽ مقرر انتظار واري مدي جي پابندي سان پنهنجي پارٽي وابستگي تبديل ڪري سگهن ٿا. 2022 مطابق، رجسٽرڊ ووٽرن مان لڳ ڀڳ 58٪ ڪنهن نه ڪنهن سياسي پارٽي ۾ شامل هئا. [[ڪنيڪٽيڪٽ جي ڊيموڪريٽڪ پارٽي]] ووٽر رجسٽريشن جي لحاظ کان رياست جي سڀ کان وڏي پارٽي آهي، جنهن وٽ 36٪ ووٽر آهن، ان کان پوءِ [[ڪنيڪٽيڪٽ ريپبلڪن پارٽي]] لڳ ڀڳ 21٪ سان ٻئي نمبر تي آهي. وڌيڪ 1.6٪ ووٽر [[ٽين پارٽي (سياست)|ٽين پارٽين]] ۾ رجسٽرڊ آهن. 2022ع تائين، چار ٽين پارٽين کي سڄي رياست ۾ داخلا جو حق حاصل هو، يعني ڪو به رياستي رهواسي انهن جو ميمبر طور رجسٽر ٿي سگهي ٿو. انهن ۾ [[ڪنيڪٽيڪٽ جي لبرٽيرين پارٽي]]، [[ڪنيڪٽيڪٽ جي انڊيپنڊنٽ پارٽي]]، [[ڪنيڪٽيڪٽ گرين پارٽي]] ۽ [[ڪنيڪٽيڪٽ ورڪنگ فيمليز پارٽي]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Minor Parties in Connecticut|url=https://portal.ct.gov/SOTS/Election-Services/Political-PartiesTown-Committe-Rules/Minor-Parties-in-Connecticut|access-date=October 16, 2021|website=CT.gov – Connecticut's Official State Website|language=en|archive-date=April 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429113421/https://portal.ct.gov/SOTS/Election-Services/Political-PartiesTown-Committe-Rules/Minor-Parties-in-Connecticut|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ڪنيڪٽيڪٽ [[انتخابي فيوژن]] جي اجازت ڏئي ٿو، جنهن تحت ساڳيو اميدوار هڪ کان وڌيڪ سياسي پارٽين جي بيلٽ تي بيهي سگهي ٿو؛ اهو طريقو اڪثر ڪنيڪٽيڪٽ ورڪنگ فيمليز پارٽي ڊيموڪريٽ اميدوارن جي گڏيل حمايت لاءِ استعمال ڪندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Elizabeth|first=Anna|date=August 24, 2021|title=Carlos Moreno Talks Working Families Party, Danbury and New Britain Races|url=https://ctexaminer.com/2021/08/24/carlos-moreno-talks-working-families-party-danbury-and-new-britain-races/|url-status=live|access-date=October 16, 2021|website=The Connecticut Examiner|language=en-US|archive-date=August 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826223310/https://ctexaminer.com/2021/08/24/carlos-moreno-talks-working-families-party-danbury-and-new-britain-races/}}&lt;/ref&gt;

{| class=wikitable
! colspan = 6 | 31 آڪٽوبر 2024ع تائين پارٽي رجسٽريشن &lt;ref&gt;{{cite web |website=Connecticut Secretary of the State |title=Registration and Party Enrollment Statistics as of October 31, 2024 |url=https://portal.ct.gov/-/media/sots/electionservices/2024/2024-registration-and-enrollment-statistics/2024_november_reg-party_enrollments.pdf?rev=6ea82a0b09e84203a63f918ff7741019&amp;hash=CBA24E0CAAF8D5CB4062E3DE0BE6B6DA }}&lt;/ref&gt;

|-
! colspan = 2 | پارٽي
! ڪل ووٽر
! سيڪڙو

|-
| {{party color cell|Independent politician}}
| [[آزاد ووٽر|غير وابسته]]
| align=center | 1,066,435
| align=center | 42.1%

|-
| {{party color cell|Democratic Party (US)}}
| [[ڊيموڪريٽڪ پارٽي (گڏيل رياستون)|ڊيموڪريٽڪ]]
| align=center | 900,721
| align=center | 35.6%

|-
| {{party color cell|Republican Party (US)}}
| [[ريپبلڪن پارٽي (گڏيل رياستون)|ريپبلڪن]]
| align=center | 524,977
| align=center | 20.7%

|-
| {{party color cell|Other parties (US)}}
|[[گڏيل رياستن ۾ سياسي پارٽين جي فهرست|ننڍيون پارٽيون]]
| align=center | 39,466
| align=center | 1.6%

|-
! colspan = 2 | ڪل
! align=center | 2,531,599
! align=center | 100%
|}

===ووٽنگ===

جولاءِ 2009ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ جي قانونساز اداري گورنر [[ايم. جوڊي ريل]] جي ويٽو کي رد ڪندي [[سستي نيٽ]] منظور ڪيو، جيڪو ملڪ ۾ عوامي اختيار تي ٻڌل صحت جي سار سنڀال جي سڌارن جو پهريون اهم قانوني قدم هو.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Health Reform Alive: Legislature Overrides Rell Veto Of Sustinet Care Plan, Six Other Bills |work=Hartford Courant |date=July 21, 2009 |first=Christopher |last=Keating |url=http://www.aarp.org/states/ct/advocacy/articles/in_historic_vote_legislature_overrides_sustinet_veto.html |access-date=September 18, 2009 |archive-date=August 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090815011720/http://www.aarp.org/states/ct/advocacy/articles/in_historic_vote_legislature_overrides_sustinet_veto.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

اپريل 2012ع ۾ ڪنيڪٽيڪٽ رياستي قانونساز اداري جي ٻنهي ايوانن هڪ بل منظور ڪيو، جنهن تحت مستقبل جي سڀني ڏوهن لاءِ [[گڏيل رياستن ۾ موت جي سزا|موت جي سزا]] ختم ڪئي وئي. بل سينيٽ ۾ 20 جي مقابلي ۾ 16 ۽ ايوان ۾ 86 جي مقابلي ۾ 62 ووٽن سان منظور ٿيو، جڏهن ته ان وقت موت جي قطار ۾ موجود 11 قيدين کي اڃا به ڦاهي ڏئي سگهجي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.foxnews.com/politics/connecticut-governor-signs-bill-to-repeal-death-penalty/ |title=Connecticut governor signs bill to repeal death penalty |date=April 25, 2012 |work=FOX News |access-date=April 25, 2012 |archive-date=May 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514155148/https://www.foxnews.com/politics/connecticut-governor-signs-bill-to-repeal-death-penalty |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==تعليم==
{{Main|ڪنيڪٽيڪٽ ۾ تعليم}}

{{Further|ڪنيڪٽيڪٽ ۾ اسڪول ضلعن جي فهرست}}
[[File:Yale MMI.JPG|thumb|[[ييل يونيورسٽي]] جو شعار آهي: ''&quot;روشني ۽ سچائي&quot;''.]]

[[تعليمي ھفتو|تعليمي ھفتي ]] جي ''ڪوالٽي ڪائونٽس 2018'' رپورٽ موجب، ڪنيڪٽيڪٽ تعليمي ڪارڪردگيءَ جي لحاظ کان آمريڪا ۾ ٽئين نمبر تي رهيو. رياست کي 100 مان مجموعي طور 83.5 نمبر مليا، جڏهن ته قومي سراسري 75.2 نمبر هئي.&lt;ref name=&quot;Edweek&quot;&gt;{{cite journal |title=Connecticut Earns a B on State Report Card, Ranks Third in Nation—Quality Counts |journal=Education Week |date=September 5, 2018 |volume=37 |issue=17 |url=https://www.edweek.org/ew/collections/quality-counts-2018-state-grades/highlight-reports/2018/01/17/connecticut.html |access-date=February 11, 2019 |publisher=Editorial Projects in Education |archive-date=February 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210220153255/https://www.edweek.org/leadership/connecticut-earns-a-b-on-state-report-card-ranks-third-in-nation/2018/01 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ''Chance-for-Success'' واري درجي ۾ ڪنيڪٽيڪٽ کي '''B+''' گريڊ مليو ۽ اها چوٿين نمبر تي رهي. هي درجو انهن عنصرن کي ماپي ٿو جيڪي K–12 تعليمي نظام جي اندر ۽ ٻاهر ڪنهن فرد جي ڪاميابيءَ ۾ حصو وٺن ٿا. اسڪولن جي مالياتي انتظام (اسڪول فنانس) ۾ پڻ رياست کي '''B+''' گريڊ مليو ۽ اها چوٿين نمبر تي رهي، جڏهن ته ''K–12 آ اچيومينٽ انڊيڪس'' ۾ '''C''' گريڊ سان ٻارهين نمبر تي رهي.&lt;ref name=&quot;Edweek&quot; /&gt;

===K–12===

{{See also|ڪنيڪٽيڪٽ اسٽيٽ بورڊ آف ايجوڪيشن}}

====سرڪاري اسڪول====

[[هارٽفورڊ پبلڪ هاءِ اسڪول]] (1638ع) آمريڪا جو ٽيون قديم ترين ثانوي اسڪول آهي. ان کان اڳ [[ڪاليجيئيٽ اسڪول (نيو يارڪ)]] (1628ع) مينهٽن ۾ ۽ [[بوسٽن لاطيني اسڪول]] (1635ع) قائم ٿيا هئا.

هاڻي [[ڪنيڪٽيڪٽ اسٽيٽ بورڊ آف ايجوڪيشن]] ڪنڊرگارٽن کان ٻارهين درجي (K–12) تائين سرڪاري اسڪولن جي نظام جو انتظام سنڀالي ٿو. بورڊ جا ميمبر [[ڪنيڪٽيڪٽ جي گورنرن جي فهرست|ڪنيڪٽيڪٽ جو گورنر]] مقرر ڪندو آهي.

[[File:UConn Main.JPG|thumb|[[ڪنيڪٽيڪٽ يونيورسٽي]]، رياست جي مکيه سرڪاري يونيورسٽي]]

====خانگي اسڪول====

ڪنيڪٽيڪٽ ۾ ڪيترائي [[آزاد اسڪول|خانگي اسڪول]] موجود آهن. اهي رياستي تعليم کاتي کان منظوري حاصل ڪري سگهن ٿا، پر قانوني طور تي اها لازمي ناهي. البت، رياستي قانون موجب خانگي اسڪولن کي هر سال شاگردن جي حاضري بابت رپورٽ رياست وٽ جمع ڪرائڻ لازمي هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Private Schools|url=https://portal.ct.gov/sde/legal/private-schools|access-date=October 15, 2021|website=CT.gov – Connecticut's Official State Website|language=en|archive-date=April 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414105705/https://portal.ct.gov/SDE/Legal/Private-Schools|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

مشهور خانگي اسڪولن ۾ [[چوئٽ روزميري هال]]، [[هاٽچڪس اسڪول]]، [[لومس چيفي اسڪول]] ۽ [[ٽافٽ اسڪول]] شامل آهن.

===ڪاليج ۽ يونيورسٽيون===

{{See also|ڪنيڪٽيڪٽ ۾ ڪاليجن ۽ يونيورسٽين جي فهرست}}

ڪنيڪٽيڪٽ آمريڪا جي پهرين قانوني اسڪول، [[ليچفيلڊ لا اسڪول]]، جو گهر هو، جيڪو 1773ع کان 1833ع تائين [[ليچفيلڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|ليچفيلڊ]] ۾ هلندو رهيو.

رياست جون مشهور يونيورسٽيون [[ييل يونيورسٽي]]، [[ويسليئن يونيورسٽي]]، [[ٽرينٽي ڪاليج (ڪنيڪٽيڪٽ)|ٽرينٽي ڪاليج]]، [[سيڪريڊ هارٽ يونيورسٽي]]، [[فيئر فيلڊ يونيورسٽي]]، [[ڪوئنيپياڪ يونيورسٽي]] ۽ [[ڪنيڪٽيڪٽ يونيورسٽي]] آهن. [[ڪنيڪٽيڪٽ اسٽيٽ يونيورسٽي سسٽم]] ۾ چار رياستي يونيورسٽيون شامل آهن، جڏهن ته رياست ۾ 12 ڪميونٽي ڪاليج پڻ موجود آهن. [[گڏيل رياستن جي ڪوسٽ گارڊ اڪيڊمي]] [[نيو لنڊن، ڪنيڪٽيڪٽ|نيو لنڊن]] ۾ واقع آهي.

==رانديون==
ڪنيڪٽيڪٽ جي اعليٰ پيشاور راندين واري واحد ٽيم [[ڪنيڪٽيڪٽ سن]] آهي، جيڪا [[ڊبليو اين بي اي]] (WNBA) ۾ حصو وٺندي آهي. هي ٽيم هن وقت [[موهيگن سن ايرينا]]، [[انڪاسويل، ڪنيڪٽيڪٽ|انڪاسويل]] ۾ پنهنجا گهريلو مقابلا کيڏندي آهي، پر 2027ع ۾ [[هيوسٽن]] منتقل ٿي [[هيوسٽن ڪاميٽس]] جي نالي سان کيڏڻ جو شيڊيول رکيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Friend |first=Tom |date=2026-06-13 |title=Fertitta confirms return of Houston Comets, ticket deposits for '27 begin |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2026/03/30/fertitta-confirms-return-of-houston-comets-ticket-deposits-for-27-begin/ |access-date=2026-06-13 |website=Sports Business Journal |language=en}}&lt;/ref&gt;

رياست ۾ آمريڪا جي وڏين راندين جي ليگن سان لاڳاپيل ٻه ''مائنر ليگ'' ٽيمون موجود آهن، ۽ ٻئي [[هارٽفورڊ، ڪنيڪٽيڪٽ|هارٽفورڊ]] ۾ آهن. آئس هاڪي ۾ [[هارٽفورڊ وولف پيڪ]]، [[نيو يارڪ رينجرز]] جي لاڳاپيل ٽيم آهي ۽ [[پيپلز بئنڪ ايرينا]] ۾ کيڏي ٿي. بيس بال ۾ [[هارٽفورڊ يارڊ گوٽس]]، [[ايسٽرن ليگ]] ۾ [[ڪولوراڊو راڪيز]] جي AA الحاقي ٽيم آهي ۽ [[ڊنڪن پارڪ]] ۾ کيڏي ٿي. [[ناروچ سي يونيڪارنز]] [[فيوچرز ڪاليجيئيٽ بيس بال ليگ]] ۾ حصو وٺندي آهي، جڏهن ته [[نيو برٽن بيز]] [[اٽلانٽڪ ليگ آف پروفيشنل بيس بال]] ۾ کيڏندي آهي.

ڪنيڪٽيڪٽ ۾ فٽبال جون به ڪيتريون ئي ٽيمون آهن. [[هارٽفورڊ ايٿليٽڪ]] [[يو ايس ايل چيمپيئن شپ]] ۾ [[ٽرينٽي هيلٿ اسٽيڊيم]]، هارٽفورڊ ۾ کيڏي ٿي، جڏهن ته [[سي ٽي يونائيٽيڊ ايف سي]] [[ايم ايل ايس نيڪسٽ پرو]] ۾ رياست جي مختلف هنڌن تي پنهنجا مقابلا کيڏي ٿي. [[اي سي ڪنيڪٽيڪٽ]] [[يو ايس ايل ليگ ٽو]] ۾ ڊينبري مان نمائندگي ڪري ٿي. [[پراٽ اينڊ وِٽني اسٽيڊيم]] ڪيترائي ڀيرا آمريڪي مردن ۽ عورتن جي قومي فٽبال ٽيمن ۽ ٻين عالمي دوستانه مقابلن جي ميزباني ڪري چڪو آهي.
رياست ڪيترن ئي اهم راندين جي مقابلن جي ميزبان پڻ آهي. 1952ع کان هارٽفورڊ واري علائقي ۾ [[پي جي اي ٽور]] جو گولف ٽورنامينٽ باقاعدي منعقد ٿيندو اچي ٿو. هن مقابلي کي پهرين ''انشورنس سٽي اوپن''، پوءِ ''گريٽر ھارٽفورڊ اوپن'' ۽ هاڻي [[ٽريولرز چيمپيئن شپ]] جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.

[[File:LimeRock06 Aston Porsche Audi at Big Bend.jpg|thumb|upright=1.2|[[لائيم راڪ پارڪ]]، [[آمريڪن لي مانس سيريز]] جي اهم ميزبانن مان هڪ]]

موٽر ريسنگ ۾ [[لائيم راڪ پارڪ]]، [[سالزبري، ڪنيڪٽيڪٽ|سالزبري]] ۾ واقع تقريباً {{convert|1.5|mile|km|adj=on}} ڊگهو روڊ ريسنگ ٽريڪ آهي، جتي [[انٽرنيشنل موٽر اسپورٽس ايسوسيئيشن]]، [[ايس سي سي اي]]، [[يونائيٽيڊ  اسٽيٽس آٽو ڪلب]] ۽ [[ڪي اينڊ اين پرو سيريز ايسٽ ]] جون ريسون ٿينديون آهن. [[ٿامپسن انٽرنيشنل اسپيڊ وي]]، [[اسٽافورڊ موٽر اسپيڊ وي]] ۽ [[واٽرفورڊ اسپيڊ بائول]] اوول ٽريڪ آهن، جتي ناسڪار موڊيفائيڊ ۽ ٻين درجن جي هفتيوار ريسون منعقد ٿينديون آهن. رياست [[بيليٽر ايم ايم اي]] ۽ [[الٽيميٽ فائٽنگ چيمپيئن شپ]] (UFC) جا اهم ''مڪسڊ مٽيريل آرٽس'' مقابلا پڻ منعقد ڪري ٿي.

===اڳوڻيون پيشاور ٽيمون===

[[هارٽفورڊ ويلرز]] [[نيشنل هاڪي ليگ]] ۾ 1975ع کان 1997ع تائين هارٽفورڊ ۾ [[هارٽفورڊ سوِڪ سينٽر]] ۾ کيڏندي رهي. نئين ايرينا جي تعمير بابت رياستي اختلافن کان پوءِ ٽيم [[رالي، نارٿ ڪيرولائنا]] منتقل ٿي وئي، جتي هاڻي اها [[ڪيرولائنا هيريڪينز]] جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي.
''هارٽفورڊس'' يا [[هارٽفورڊ ڊارڪ بلوز]] نالي بيس بال ٽيم 1874ع کان 1875ع تائين [[نيشنل ايسوسيئيشن آف پروفيشنل بيس بال پليئرز]] ۾ کيڏي، پوءِ 1876ع ۾ [[نيشنل ليگ (بيس بال)|نيشنل ليگ]] جي باني ميمبرن مان هڪ بڻي. بعد ۾ ٽيم [[بروڪلن، نيو يارڪ]] منتقل ٿي ۽ هڪ موسم کان پوءِ ختم ٿي وئي.
1926ع ۾ هارٽفورڊ وٽ [[نيشنل فٽبال ليگ]] جي [[هارٽفورڊ بلوز]] نالي ٽيم پڻ هئي.&lt;ref name=&quot;HistoryNYG&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.sportsecyclopedia.com/nfl/nyg/nygiants.html |title=History of the New York Giants |website=Sports Ecyclopedia |access-date=September 12, 2006 |archive-date=July 9, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110709062712/http://www.sportsecyclopedia.com/nfl/nyg/nygiants.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2000ع کان 2006ع تائين شهر [[ورلڊ ٽيم ٽينس]] جي [[هارٽفورڊ فاڪس فورس]] جو گهر پڻ رهيو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=2000–2006 Hartford FoxForce |url=https://funwhileitlasted.net/2014/02/16/2000-2006-hartford-foxforce/ |website=funwhileitlasted.net |access-date=April 27, 2019 |date=February 16, 2014 |archive-date=February 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210220152011/https://funwhileitlasted.net/2014/02/16/2000-2006-hartford-foxforce/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ٽيم
! راند
! ليگ
|-
|[[ھارٽفورڊ وولف پيڪ]]
|آئس هاڪي
|آمريڪن ھاڪي ليگ
|-
|[[ھارٽفورڊ يارڊ گوٽس]]
|بيس بال
|[[ايسٽرن ليگ (1938–ھاڻي)|ايسٽرن ليگ]]
|-
|[[ناروچ سي يونيڪارنس]]
|بيس بال
|[[فيوچرز ڪاليجيئيٽ بيس بال ليگ]]
|-
|[[نيو برٽن بيز]]
|بيس بال
|فيوچرز ڪاليجيئيٽ بيس بال ليگ
|-
|[[ڪنيڪٽيڪٽ سن]]
|باسڪيٽ بال
|[[وومنز نيشنل باسڪٽ بال ايسوسيئيشن]]
|-
|[[ھارٽفورڊ ايٿليٽڪ]]
|فٽبال
|[[يو ايس ايل چيمپئنشپ]]
|-
|[[اي سي ڪنيڪٽيڪٽ]]
|فٽبال
|[[يو ايس ايل ليگ ٽو]]
|}

===ڪاليجي رانديون===

[[File:Yale-Harvard-Game.jpg|upright=1.15|thumb|[[ييل بائول]] ۾ [[ھاورڊ–ييل فٽبال رائولري|''دي گيم'']] دوران ييل ۽ هارورڊ جي وچ ۾ مقابلو]]

[[ڪنيڪٽيڪٽ يونيورسٽي]] (UConn) جون راندين واريون ٽيمون [[ڪنيڪٽيڪٽ هسڪيز]] جي نالي سان سڃاتيون وڃن ٿيون ۽ [[ايم سي اي اي ڊويزن I]] ۾ مقابلا ڪن ٿيون. مردن ۽ عورتن ٻنهي جي باسڪيٽ بال ٽيمن ڪيترائي قومي اعزاز حاصل ڪيا آهن. 2004ع ۾ UConn، NCAA ڊويزن ون جي تاريخ ۾ پهرين يونيورسٽي بڻي، جنهن ساڳئي سال مردن ۽ عورتن ٻنهي جون قومي چيمپيئن شپون کٽيون. هنن 2014ع ۾ اهو ڪارنامو ٻيهر ورجايو ۽ اڃا تائين اها واحد ڊويزن ون يونيورسٽي آهي جنهن هڪ ئي سال ٻنهي اعزازن تي قبضو ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Veilleux |first=Richard |title=Twin National Championships Are A First in Division I Basketball |url=http://advance.uconn.edu/2004/040412/04041201.htm |access-date=September 10, 2015 |work=UConn Advance |date=April 12, 2004 |archive-date=September 14, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150914001135/http://advance.uconn.edu/2004/040412/04041201.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Scott |first=Nate |title=Connecticut women and men make basketball history (again) |url=http://ftw.usatoday.com/2014/04/connecticut-men-women-basketball-national-championship |access-date=September 10, 2015 |work=USA Today |date=April 8, 2014 |archive-date=September 14, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150914063231/http://ftw.usatoday.com/2014/04/connecticut-men-women-basketball-national-championship |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

UConn عورتن جي باسڪيٽ بال ٽيم NCAA ڪاليجي باسڪيٽ بال ۾ لڳاتار 111 ميچون کٽڻ جو رڪارڊ قائم ڪيو، جيڪو 2017ع ۾ ختم ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/04/01/sports/ncaabasketball/uconn-huskies-mississippi-state-bulldogs-final-four.html |title=Connecticut's 111-Game Winning Streak Ends With Loss to Mississippi State |last=Longman |first=Jeré |date=April 1, 2017|work=The New York Times|access-date=December 6, 2017 |issn=0362-4331 |archive-date=December 1, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201140555/https://www.nytimes.com/2017/04/01/sports/ncaabasketball/uconn-huskies-mississippi-state-bulldogs-final-four.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; مردن ۽ عورتن جون باسڪيٽ بال ٽيمون [[ھيري اي. گيپيل پويلين]] ۽ [[پيپلزبينڪ ارينا]] ۾ پنهنجا گهريلو مقابلا کيڏن ٿيون. [[يوڪان ھسڪيز فٽبال ٽيم|يوڪان هسڪيز فٽبال ٽيم]] 2003ع کان [[پريٽ اينڊ وٽني اسٽيڊيم، رينٽشلر فيلڊ|رينٽشلر فيلڊ]]، ايسٽ هارٽفورڊ ۾ پنهنجا گهريلو ميچ کيڏي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://grfx.cstv.com/photos/schools/conn/sports/m-footbl/auto_pdf/2015-16/misc_non_event/part5-15.pdf |title=2015 UConn Football Media Guide |publisher=UConn Huskies |year=2015 |page=134 |language=en |access-date=February 20, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118130900/http://grfx.cstv.com/photos/schools/conn/sports/m-footbl/auto_pdf/2015-16/misc_non_event/part5-15.pdf |archive-date=November 18, 2015 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[نيو هيون]] هر ٻن سالن کان پوءِ [[ھاورڊ–ييل فٽبال رائولري|''دي گيم'']] جي ميزباني ڪندو آهي، جيڪو [[ييل بلڊاگز]] ۽ [[هارورڊ ڪريمسن]] جي وچ ۾ ٿيندڙ آمريڪا جي ٻيو نمبر پراڻي ڪاليجي فٽبال رقابت آهي. ييل جو اڳوڻو شاگرد [[والٽر ڪيمپ]] ''آمريڪي فٽبال جو پيءُ'' سڏيو وڃي ٿو، ۽ هن نيو هيون ۾ رهندي جديد آمريڪي فٽبال جي قاعدن جي ترقي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref&gt;{{College Football HoF|id=2080|name=Walter Camp}}&lt;/ref&gt;

رياست جون ٻيون يونيورسٽيون، جن جون ٽيمون NCAA ڊويزن ون ۾ حصو وٺن ٿيون، انهن ۾ [[ڪوئنيپياڪ بابڪيٽس|ڪوئنيپياڪ يونيورسٽي]]، [[فيئرفيلڊ اسٽيگس|فيئر فيلڊ يونيورسٽي]]، [[سينٽرل ڪنيڪٽيڪٽ  بليو ڊيولس|سينٽرل ڪنيڪٽيڪٽ اسٽيٽ يونيورسٽي]] ۽ [[سيڪريڊ هارٽ  پايونيئرز|سيڪريڊ هارٽ يونيورسٽي]] شامل آهن.


== پڻ ڏسو ==

{{Portal|Connecticut|New England|United States}}
* [[ڪنيڪٽيڪٽ سان لاڳاپيل مقالن جو اشاريون]]
* [[ڪنيڪٽيڪٽ جو خاڪو]]
* [[آمريڪا جي رياستن ۽ علائقن جي فهرست]]
* [[يو ايس ايس ڪنيڪٽيڪٽ|يو ايس ايس ''ڪنيڪٽيڪٽ'']]، 7 جهاز

==حوالا ۽ تشريحات==
{{notelist}}
{{Reflist}}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Sister project links|auto=1|wikt=1|s=Portal:Connecticut|d=Q779}}
* [https://portal.ct.gov/ سرڪاري ويب سائيٽ]
* [https://ctvisit.com/ CTVisit.com]—سرڪاري سياحتي ويب سائيٽ
* [https://web.archive.org/web/20110613102359/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/09000.html ڪنيڪٽيڪٽ ڪوئڪ فيڪٽس]—آمريڪي مردم شماري بيورو

'''لائبريري آف ڪانگريس'''
* [https://guides.loc.gov/connecticut-state-guide ڪنيڪٽيڪٽ: رياستي وسيلن بابت رهنمائي]

{{s-start}}
{{s-bef|before=[[جارجيا (آمريڪي رياست)|جارجيا]]}}
{{s-ttl|title=[[آمريڪي رياستن جي يونين ۾ شموليت جي تاريخ موجب فهرست]]|years=[[آمريڪي آئين|آئين]] جي توثيق 9 جنوري 1788ع (5هين رياست)}}
{{s-aft|after=[[ميساچوسٽس]]}}
{{s-end}}

{{Connecticut|expanded}}
{{New England}}
{{Northeast US}}
{{Thirteen Colonies}}
{{United States political divisions}}

{{Authority control}}
{{coord|41.6|-72.7|dim:200000_region:US-CT_type:adm1st|display=title}}

[[Category:Connecticut| ]]
[[Category:آمريڪا ۾ 1788ع جون قائم ٿيل جايون]]
[[Category:آمريڪا ۾ 1788ع ۾ قائم ٿيل آباديون]]
[[Category:نيو انگلينڊ جون رياستون]]
[[Category:اتر اوڀر آمريڪا]]
[[Category:1788ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]]
[[Category:آمريڪا جي اوڀر سامونڊي ڪناري جون رياستون]]
[[Category:آمريڪا جون رياستون]]
[[Category:ڳنڍيل آمريڪا]]</text>
      <sha1>47ztazb2mwnvrsrfvm3zlij1dc1e542</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:فرانس ۾ شهر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>51965</id>
    <revision>
      <id>409440</id>
      <parentid>170785</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T21:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="0nkmyv356otcubgiz8a6g2lbpsao5rc" xml:space="preserve">[[زمرو:فرانس]]
[[زمرو:شهر بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:فرانس ۾ آباديون جڳهيون]]</text>
      <sha1>0nkmyv356otcubgiz8a6g2lbpsao5rc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409441</id>
      <parentid>409440</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T21:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="oknei0ugiaiclit4lotx16gt1stp8ts" xml:space="preserve">[[زمرو:فرانس]]
[[زمرو:شهر بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:فرانس ۾ آباد جڳهيون]]</text>
      <sha1>oknei0ugiaiclit4lotx16gt1stp8ts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409442</id>
      <parentid>409441</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T21:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="162" sha1="k9utw66jsskr28r2k6qvuvwoe1z6pax" xml:space="preserve">[[زمرو:فرانس]]
[[زمرو:شهر بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:فرانس ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:يورپ جا شهر بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>k9utw66jsskr28r2k6qvuvwoe1z6pax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وڪيپيڊيا:وڪي منصوبو ڪووڊ-19/موت</title>
    <ns>4</ns>
    <id>58008</id>
    <revision>
      <id>409373</id>
      <parentid>408165</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T15:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>10240</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>409373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="533232" sha1="m8pl3j4o75ldthu1qra3dxrv8mjwbvj" xml:space="preserve">{{WikiProject COVID-19 tabs}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P509 wd:Q84263196 }
|section=
|sort=P39/Q15124404/P570
|sort_order=desc
|columns=label:مضمون,وضاحت,P27:ڏيھُ,P39/Q15124404/P569:تاريخ پيدائش,P39/Q15124404/P570:تاريخ وفات,P18:فوٽو
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! مضمون
! وضاحت
! ڏيھُ
! تاريخ پيدائش
! تاريخ وفات
! فوٽو
|-
| ''[[:d:Q2124|Valéry Giscard d'Estaing]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Valéry Giscard d'Estaing (1975).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26776|Momčilo Krajišnik]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:Momcilo Krajisnik crop.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q44752|Angelo Sodano]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;[[ويٽيڪن سٽي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Angelo Cardinal Sodano in 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q45495|Elmar Fischer]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57343|Pierre Nkurunziza]]''
| 
| [[برونڊي]]
| 
| 
| [[فائل:Pierre Nkurunziza - World Economic Forum on Africa 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57446|Pranab Mukherjee]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Secretary Tim Geithner and Finance Minister Pranab Mukherjee 2010 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q71823|George Bălan]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75019|Aleksandr (Ishein)]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Александр (Ищеин).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q81758|Jan Niemiec]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Niemiec.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88876|Klaus Emmerich]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| [[فائل:2014 Klaus Emmerich (14274003686).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92819|Edmund M. Clarke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edmund Clarke FLoC 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94333|Michael Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95926|Wilhelm Knabe]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q713750|West Germany]]''
| 
| 
| [[فائل:Wilhelm Knabe (15782113727).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97616|Dan van Husen]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:DanvanHusenMar2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100419|Stefan Lippe]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Stefan Lippe - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107319|Ferdinand Kinsky]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110986|Maggie Mae]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117141|Marc-André Bédard]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Marc-André Bédard01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117439|Ioannis Zizioulas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:John Zizioulas at IOCS Westcott House.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117448|Luigi Snozzi]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Snozzi 01m.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q118199|Flavio Cotti]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Dodis-P25146-F4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q118915|Isao Suzuki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Isao Suzuki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q120621|César Ramón Ortega Herrera]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q127219|Casimir Oyé-Mba]]''
| 
| [[گيبون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132193|Jožef Smej]]''
| 
| [[سلووينیا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]
| 
| 
| [[فائل:Smej.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q150851|Colin Powell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Colin Powell official Secretary of State photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q152929|Meat Loaf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Meatloaf 1971 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q173923|Ilija Petković]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ilija Petković in 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q200015|Vladimir Zhirinovsky]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Zhirinovsky - Ldpr.ru (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q202807|Henrique Soares da Costa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Por Suas Chagas fomos Curados, D. Henrique Soares (Repare, SH Aju - Abril de 2014), cropped.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q204369|Zindzi Mandela]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Zindzi Mandela (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q212990|Kim Ki-duk]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| [[فائل:Kim Ki-duk at the 69th Venice International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q213793|Phil Spector]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phil Spector 2000.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q215351|Fidel Ramos]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Fidel Valdez Ramos Official Photo as President of the Philippines (1995).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q226030|Irena Veisaitė]]''
| 
| [[لٿوينيا]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Irena Veisaite 2009 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q249251|Sándor Puhl]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Plaque of association football referee Sándor Puhl, Eger.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q259722|Yuichiro Hata]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Yūichirō Hata 20190516.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q268961|John Horton Conway]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John H Conway 2005 (cropped) (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q269014|Milkha Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Milkha Singh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q283351|Selma Gürbüz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Selma Gürbüz01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q296724|Mahmoud Jibril]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Mahmoud Jibril - World Economic Forum Special Meeting on Economic Growth and Job Creation in the Arab World cropped GNC.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q299161|Javier Marías]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Javier Marías (Feria del Libro de Madrid, 31 de mayo de 2008).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q303293|Aarón Padilla Gutiérrez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Aarón Padilla Gutiérrez.jpg|center|128px]]
|-
| [[عبدالقدیر خان|عبدالقدير خان]]
| 
| ''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Qadeer Khan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q310886|Hissène Habré]]''
| 
| [[چاڊ]]
| 
| 
| [[فائل:President Hissène Habré of Chad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q314338|Stanislaw Shushkievich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Šuškievič bchd.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q316413|Ricardo Bofill]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo bofill levi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q318424|Abel Gabuza]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q319350|Enzo Mari]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Enzo Mari 1974b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q323501|Adalberto Álvarez]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q324831|Dick Rutan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:DickRutan.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q326508|Matheus Shikongo]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q329644|Giuseppe Ros]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giuseppe Ros 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q334126|Luis Sepúlveda]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Luis Sepúlveda 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q336711|Irinej]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Патриарх Сербский Ириней 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q342045|Đorđe Balašević]]''
| 
| [[سربيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:2010-11-03 Balašević Arena Zagreb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q343378|Wallace Roney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wallace Roney Pori Jazz 2012.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q348565|Mile Bogović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bogovic mile biskup.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q349212|Adam Dyczkowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Biskup Adam Dyczkowski (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q350075|Jan Nowicki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Nowicki2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q351732|Sonny Chiba]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Sonny Chiba 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q352030|Jiří Menzel]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Jiří Menzel III (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q353036|Henry Orenstein]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q360348|Toots Hibbert]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Toots Hibbert (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q367017|Kenneth Colley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Kenneth Colley Gen SW 2010 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q370560|David Crosby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:CrosbyDavid1983 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q372086|Leopoldo Luque]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Leopoldo Luque 1978.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q373408|Raymond Cauchetier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Cauchetier.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q375290|Robert Hossein]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Hossein Cannes 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q380916|Pierre Buyoya]]''
| 
| [[برونڊي]]
| 
| 
| [[فائل:Pierre Buyoya at Chatham House 2013 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q384616|Petar Fajfrić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q386235|Dante Crippa]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Juventus FC (1962) - Salvadore, Crippa, Catella, Giordanetti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q386550|Fausta Morganti]]''
| 
| [[سان مارينو|سان مرينو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q387953|Sadiq al-Mahdi]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| [[فائل:Sadiq AlMahdi 12-06-2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q389831|Aga Mikolaj]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q401433|Ahmad Radhi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:احمد راضي (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q403471|Muhammad Mustafa Mero]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q428966|Muharrem Fejzo]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dede Ahmeti (Baba Madhi).jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q430746|Norman Hunter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Norman Hunter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q432274|Robert L. Carroll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q432916|Zoran Simjanović]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Zoran Simjanovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q434588|Gerardo Vera]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q436664|Ben Bova]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ben Bova at Minicon 8(1974).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q436869|Philip Tartaglia]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Philip Tartaglia1 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q442768|Reanna Solomon]]''
| 
| [[نائورو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q443823|Antonio Sabàto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Sabàto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q445829|Manu Dibango]]''
| 
| [[ڪيمرون]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:LesEscales2019ManuDibango 03 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q447509|Hal Willner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Hal Willner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q450643|Ernest Vinberg]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:VinbergEB-wiki-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q451302|Nur Hassan Hussein]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Nur Hassan Hussein.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q452606|Irina Antonova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Irina Antonova 02 (mos.ru) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q453393|Lee Konitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lee Konitz Bad Mergentheim.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q454927|Kenzō Takada]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Kenzo Takada cropped 2 Kenzo Takada 20170310.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q455728|Charles Konan Banny]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| [[فائل:Visit by Charles Konan Banny, Ivorian Prime Minister, to the EC 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q458290|Barbara Shelley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Rasputin the Mad Monk (1966) trailer - Barbara Shelley 3.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q459130|Ali Bozer]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Bozer (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q460071|Hayko]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:ESC 2007 Armenia - Hayko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q462276|Tahani al-Gebali]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:تهاني الجبالي - مستشارة مصرية 2014.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q462990|Ion Mihai Pacepa]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ion Mihai Pacepa 1975cr.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q464186|Fatma Girik]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q469523|Samantha Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q470007|Dawn Wells]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dawn Wells Gilligan's Island 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q470463|Amfilohije Radović]]''
| 
| [[مونٽي نيگرو]]
| 
| 
| [[فائل:Amfilohije Radovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q481801|Ambrosius of Dorostol]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Доростолски митрополит Амвросий.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q487043|Ellis Marsalis Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ellis Marsalis (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q487927|Anatoly Alyabyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q491019|Herman Cain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Herman Cain by Gage Skidmore 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q498025|Segismundo Martínez Álvarez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q499944|João Alves Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:João Alves Filho governador Sergipe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q508497|Fernando Solanas]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Fernando Solanas, 1985.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q508658|Mauro Bellugi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Bellugi 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q509775|Kadir Topbaş]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Kadir Topbas at 38th Istanbul Vodafone Marathon (2) cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q520296|John Prine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Prine by Ron Baker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q520761|Florentín Giménez]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q523020|Peter Sutcliffe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q525806|Eric Wagner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eric Wagner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q527026|Vincent Malone]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q528421|Nelly Kaplan]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Nelly Kaplan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q530205|Oscar Cruz]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q532632|Jorge Liberato Urosa Savino]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Jorge Liberato Urosa Savino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q536199|Angelo Moreschi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q540134|Trini Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Aankomst Trini Lopez op Schiphol voor bijwonen Grand Gala du Disque Aankomst T, Bestanddeelnr 915-6212 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q542162|Johnny Crawford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Chuck Connors Johnny Crawford The Rifleman 1960.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q546817|José Freire Falcão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Freire Falcão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q546904|Eusébio Scheid]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q553410|Romell Broom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q556533|Mauro Aparecido dos Santos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Aparecido cropped 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q558837|Lars Norén]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Lars Norén 2012-10-24 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q567965|Abdul Rehman Malik]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Foreign Secretary in Pakistan (4727720266) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q572992|Anthony Casso]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:AnthonyCassoNJmugshot.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q577242|Alfred Leslie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q579253|Jaime Murrell]]''
| 
| [[پاناما]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q582727|Uruguay Graffigna]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q587249|Lee McNeill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q592160|Antonio Ángel Algora Hernando]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Ángel Algora Hernando.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q596515|János Kóbor]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Kóbor János (Stekovics Gáspár).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q606354|Szilveszter Csollány]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q607219|Franco Marini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Franco Marini 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q609559|Líviusz Gyulai]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Gyulai Líviusz 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q610544|Antón García Abril]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q642708|Giulio Giorello]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giorello4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q658507|Jan Gałecki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Galecki 1987.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q659494|Boris Chochiev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ اوسيتيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q665951|J. R. Richard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:JR Richard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q676051|Corey Yuen]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q679049|Vittorio Gregotti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Vittorio Gregotti - Festival Economia 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q679377|Joseph Benz]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q693875|Arnie Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arnie Robinson 1972.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q699412|Otto Barić]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]&lt;br/&gt;[[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q706629|Marko Radosavljević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Артемије Радосављевић.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q710123|Arthur Keaveney]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q712058|Christian Wiyghan Tumi]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| [[فائل:Wiyghan Tumi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q713358|Lewis Wolpert]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Lewis Wolpert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q715328|Arturo Lona Reyes]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Mons. Arturo Lona Reyes en la Parroquia del Espinal Orizaba 2019 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q715633|Yevhen Marchuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Yevhen Marchuk.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q716656|Alfredo Lim]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Alfredo Lim at Mendiola.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q719759|Henry Grimes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry grimes 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q720068|Allen Daviau]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Deyellspielbergdaviau (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q726105|Vladimir Menshov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Владимир Меньшов 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q726615|Alex Kurzem]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q728029|Harold Budd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Harold Budd (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q729048|Olavo de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Olavo de Carvalho em 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q732062|Ali Mahdi Muhammad]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Али Махди Мохамед 08 (2020).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q732608|Michel Kilo]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Kilo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q740411|Joachim Yhombi-Opango]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q750714|Sandor Zicherman]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Zicherman Sandor Robert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q758097|Attila Horváth]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q768776|Phyllis Eisenstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phyllis.eisenstein.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q778094|Fred Dean]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q782651|Michel Parisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Parisse.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q789843|Ferenc Balázs]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Balázs Fecó fortepan 125621.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q798810|Badal Roy]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q809046|Barry Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Barry Harris 1981.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q809978|Bashkim Fino]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bashkim Fino (2014).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q810460|Bassam Saba]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q826422|Chris Karrer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q838648|Diána Igaly]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Igaly Diána 2017 RTG 3213.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q852791|György Bálint]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Bálint György.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q862274|Bill Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q888222|Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:King Goodwill Zwelithini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q889224|John Y. Brown Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Y. Brown Jr. (KY).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q890445|Bogdan Wojtuś]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Bogdan Wojtuś.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q893179|Bootsie Barnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q893817|Borisav Jović]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]
| 
| 
| [[فائل:Borisav Jović.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q897432|Géza Szőcs]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Geza Szőcs (poet) - Transylvanian Hungarian politician.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q904365|Daniel S. Kemp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q909047|Dorce Gamalama]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dorce Gamalama on Interview Halo Selebriti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q914201|Tim Brooke-Taylor]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tim Brooke-Taylor 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q923365|Khosrow Sinai]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Khosro Sinaei 1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q927269|Yukhym Zvyahilskyi]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Yukhym Zvyahilsky 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q927918|Stephen Sulyk]]''
| 
| [[يوڪرين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q928356|Miroslav Tuđman]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q928446|Reynaert]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q932204|Allen Garfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q932779|Donald Machholz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Donald Machholz.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q943520|Karel Loprais]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Karel Loprais.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q944421|Dmitri Smirnov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Dmitri N Smirnov ©Kompozitor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q948295|Daviz Simango]]''
| 
| [[موزمبيق]]
| 
| 
| [[فائل:Daviz Simango.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q957463|Peter M. Neumann]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Peter-Neumann.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q959434|Victoria Kovalchuk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Wirawika.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q964474|Philippe Nahon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Philippe Nahon, Porto, 1999.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q965475|John Richardson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John Richardson (actor).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q969048|Yehoshua Kenaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q970706|Saeb Erekat]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Saeb Erekat December 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q973020|Víctor Víctor]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Victor Victor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q974836|Henryk Hoser]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Henryk Hoser 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q983418|Kamala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:KamalaWrestler2009Cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q987791|Egbert Mulder]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Scheidsrechter Mulder met gele kaart, Bestanddeelnr 932-4211 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q996436|Dénes Farkasfalvy]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q999960|Jean-Laurent Cochet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:IMG 20180508 154623 edit1 edit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1000366|Bucky Pizzarelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bucky Pizzarelli (14925973538) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1001162|Buddy Deppenschmidt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Buddy Deppenschmidt.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1008502|Josep Maria Benet i Jornet]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:BenetiJornet MAE 313002-2.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1029381|Dobby Dobson]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1033478|György Handel]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1040340|Paul Nihill]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Nihill.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1043133|Carlos Pedro Zilli]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1062335|Leonid Potapov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Potapov in 2004.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1066772|Charley Pride]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charley-Pride 1981.JPEG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1067412|Lorenzo Sanz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:LorenzoSanz.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1086279|Christophe]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Festival des Vieilles Charrues 2014 - Christophe - 027.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1088901|Abdullahi Ibrahim]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Abdullahi Ibrahim (died 24 January 2021).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1089108|Chuck Deardorf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1093350|Germano Celant]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1106138|Csaba Kelemen]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1124093|Mehrdad Minavand]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Mehrdad Minavand 139410121224417216831434.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1133900|Benito Boldi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1135233|Corrado Olmi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Corrado Olmi 74.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1139415|André Leon Talley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Andre Leon Talley at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1149821|Cástor Oswaldo Azuaje Pérez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1165610|Gábor Maros]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Maros Gábor egy Seress Rezső-emlékkoncerten, a slágerszerző szerepében.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1172509|Giovanni Sacco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Juventus FC 1967-1968 Giovanni Sacco.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1174220|David Dias Pimentel]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1193243|John Houghton]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John Houghton High Wycombe 20050226.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1196262|Fou Ts'ong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[چين]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]
| 
| 
| [[فائل:Fou Ts'ong 1965b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1216185|Michel Host]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1218992|Reginald Foster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Reginald Foster in Arpinum (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1232708|Dmitry Kovtun]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1237349|Jiří Toman]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1240022|Donald Kennedy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Donald Kennedy photo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1240701|Donato Bilancia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Donato Bilancia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1240726|Donato Sabia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Donato Sabia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1241220|Juan Francisco Sarasti Jaramillo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1248209|Harvey Goldstein]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1249194|Juan del Río Martín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Mons. del Rio (30279527124).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1249774|Ivan Klajn]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ivan Klajn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1250218|Ismael Ivo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:AW BU TAN 4690-9 1609.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1260657|Aldo Giordano]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Aldo Giordano par Claude Truong-Ngoc juin 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1261293|Tarcísio Meira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Tarcísio Meira, sem data.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1267921|Igor Zhelezovski]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Igor Zjelezovski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1285622|József Sas]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Sas Jozsef 2007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1287084|Tom Seaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Seaver 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1287976|Júlia Sigmond]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1291091|Eduardo Mirás]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:EVM.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1295235|Edén Pastora]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:Edén Pastora en 2020.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1320080|Ken Shimura]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1327911|Elena Pulcini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1337533|Emilio S. Allué]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1338254|Emmanuel Félémou]]''
| 
| [[گني]]
| 
| 
| [[فائل:Emmanuel Félémou.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1340521|Henri Weber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Weber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1344922|Yvon Douis]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Yvon Douis (1966).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1349129|Robert Opron]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1355980|Alijan Ibragimov]]''
| 
| [[بيلجيم]]&lt;br/&gt;[[قازقستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1356172|Ernemann Sander]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:ErnemannSANDER.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1360086|Rafael Albrecht]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Rafael Albrecht.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1361912|Viačasław Kiebič]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Вячеслав Францевич Кебич.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1362757|Alber Elbaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1363756|Paul Goma]]''
| 
| ''[[:d:Q842794|Socialist Republic of Romania]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q203493|Kingdom of Romania]]''
| 
| 
| [[فائل:Placa memorială Paul Goma din s.Mana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1370390|Alfredo Bosi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1372228|Marc Ferro]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Historian Marc Ferro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1373340|Eugenio Scarpellini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1379110|Tulio Manuel Chirivella Varela]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1379351|Eva Maria Pracht]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:EPseoul1988.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1380592|Krzysztof Krawczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Krawczyk 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1381158|Gustavo Peña]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Gustavo Peña.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1381809|Hamed Karoui]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:Hamed karoui (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1382152|Joël Robert]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:MX Spanish GP 250cc 19730408 Joel Robert (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1382825|Fausto Gresini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Fausto Gresini 1992 Japanese GP.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1383590|Patrick Devedjian]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:UMP regional elections IlM 2010-02-18 n04.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1392426|Philaret]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Mitrapalit Filaret 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1393978|Mohamed El Ouafa]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohamed Louafa (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1398571|Luis Eduardo Aute]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Aute recogida premio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1401982|Anikó Varsányi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1402238|Gábor Vass]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Vass Gábor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1406740|Fernando Mario Chávez Ruvalcaba]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Fernando Chávez Ruvalcaba (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1411944|Jaroslav Mostecký]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1423970|Juan Guillermo López Soto]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Monseñor Juan Guillermo López Soto en la Catedral de Cuauhtémoc, Chihuahua.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1426480|Manuel Felguérez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:EL MAESTRO FELGUEREZ Y SANTIAGO POLVOS..jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1427902|Frank Klötzli]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:ETH-BIB-Klötzli, Frank (1934-2020)-Portr 16637.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1433175|Giovanni D’Alise]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1441576|Francis Rapp]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Francis Rapp par Claude Truong-Ngoc février 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1441997|Francisco Haghenbeck]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Haghenbeckfoto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1442590|Franco Giraldi]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1453045|Armando Manzanero]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Bustos de Armando Manzanero (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1475741|Juraj Filas]]''
| 
| [[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1485817|Tarcísio Padilha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Tarcísio Padilha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1509146|Georgi Ananiev]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Georgi Ananiev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1528752|Giuseppi Logan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Giuseppi Logan 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1531997|Marco Dino Brogi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1545256|Goyo Benito]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Goyo Benito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1558046|Atanasije Jevtić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bishop Atanasije (Jevtić) crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1559010|Gérard Mulumba Kalemba]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1562744|Milutin Knežević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bishop Milutin (Knežević) photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1565285|Predrag Živković Tozovac]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Predrag Zivkovic Tozovac crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1565966|Gordon Forbes]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1566335|Terrence McNally]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Terrence McNally.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1576705|Vlastimil Zábranský]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1585971|Haroldo Rodas]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| [[فائل:Haroldo Rodas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1603952|Helmut Nanz]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1610862|Juventino Kestering]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1625817|James Cross]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1634290|Walter Hooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1653757|Moses M. Costa]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1665644|Ryszard Ronczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ryszard Ronczewski.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1667744|Oscar Rizzato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Oscar Rizzato (cropped, 2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1680315|James E. Humphreys]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1680463|James Gordon, Baron Gordon of Strathblane]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Official portrait of Lord Gordon of Strathblane crop 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1682267|Jan Szarek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Szarek (ur. 1936).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1688700|Marcus Lamb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1691384|Joe Diffie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Diffie 10-14-17 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1699253|John Baptist Kaggwa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| [[فائل:John Baptist Kaggwa Bischof Uganda Masaka Besuch Pfarrei Hannberg Deutschland 2018 Foto Stefan Reinmann.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1700895|John Lutz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lutz, John (WGA).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1701415|John Pfahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1703488|Vadim Abdrashitov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Вадим Абдрашитов (19-09-2020) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709139|José Daniel Falla Robles]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709264|José Isidro Guerrero Macías]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709475|Suhaila Seddiqi]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Sohaila sediq.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709485|José María de la Torre Martín]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709519|José Murilo de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Josemurilo tvbrasil.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1710489|Juan Giménez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Giménez, dibuixant de còmic (2006).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1730056|Karl-Josef Neukirchen]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1733939|Rémy Julienne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Rémy Julienne 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1738072|Keith Nichols]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1738970|Michel Murr]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1753869|Silas Silvius Njiru]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1770882|Ali Akbar Mohtashamipur]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Akbar Mohtashamipur.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1771679|Vadim Kapranov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1787758|Onésimo Cepeda]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Onésimo Cepeda Silva.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1789955|Carlos Lessa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Lessa economist.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1791614|Duda Mendonça]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:DudaMendonca117188.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1805539|Marc Meneau]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1814289|Martin Ros]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Martin Ros.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1818693|Leo Panitch]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Leo Panitch.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1824877|Cléber Arado]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1850695|Ahmed Patel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shri Ahmed Patel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1860698|Sergei Shmatko]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Sergei Shmatko.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1868688|Mark Blum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1869884|Khalil el-Moumni]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''&lt;br/&gt;[[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1872988|Zaccaria Cometti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1874119|Pierluigi Consonni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876296|Luis Adriano Piedrahita Sandoval]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876339|Luis Armando Bambarén Gastelumendi]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876397|Luis Feito]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1890518|Aldo Moser]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Aldo Moser 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1893368|Marcelo Angiolo Melani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1898700|Mario Cecchini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1903976|Willy Kuijpers]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1933279|Mike Longo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1937666|Ricardo Brennand]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo Brennand, Armando Monteiro e Jarbas Vasconcelos (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1968297|Soumitra Chatterjee]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Soumitra Chatterjee - Kolkata 2011-05-09 2856.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1973622|Necdet Üruğ]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1975824|Danilo Lim]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:D LIM.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1985869|Joe Williams]]''
| 
| [[نيوزيلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Williams 7 April 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2016538|José Luis Cruz]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2034293|Osman Öcalan]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Osman Öcalan (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2035589|Sven Wollter]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Sven Wollter (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2045019|Alexander Vedernikov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Alexander Vedernikov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2049688|S. P. Balasubrahmanyam]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:S. P. Balasubrahmanyam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2061560|Paul Oscher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2068950|Guy N. Smith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2069522|Bart de Vries]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2092123|Harmoko]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Harmoko, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2093605|Pierre Lacroix]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2147327|Reşit Karabacak]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2154782|Marijke Harberts]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2157518|Robert Hellwarth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2212292|Ot Louw]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Ot louw-1676624202 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2221582|Sanford Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2243275|Dirk Mudge]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2252474|Frits Flinkevleugel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Frits Flinkevleugel (1965).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2268878|Bob Lazier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bob-Lazier-SVRA-IMS-2018-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2328723|Anto Kovačević]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2332562|Tatyana Lolova]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Tatyana-Lolova-20101208-cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2343159|Loris Dominissini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2348185|Renê Weber]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2360635|Anatoly Kvashnin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kvashnin (2007-05-15).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2369235|Pyotr Mamonov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Pyotr Mamonov, April 2019-6.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2371573|Milenko Savović]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37024|Serbia and Montenegro]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2376704|Olexander Omelchenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Олександр Омельченко.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2378031|Bram van der Vlugt]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Bram van der Vlugt (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2386112|Marcel Moreau]]''
| 
| [[بيلجيم]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Portrait Moreau brouillons wik.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2394296|Tarek El-Bishry]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2405235|Marc Wilmore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2421842|Marco Maciel]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Marco Maciel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2427354|Gennady Yukhtin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2434130|Tim Lester]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2439627|Tom Dempsey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Dempsey 1975.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2441262|Tomás Osvaldo González Morales]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Monseñor Tomás González.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2444480|Vlasta Velisavljević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Vlasta Velisavljević (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2450102|Dave Greenfield]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Dave-Greenfield (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3749916|Francesco Di Carlo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francesco di carlo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3750130|Francesco La Rosa]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3751683|Raghunath Mohapatra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raghunath Mohapatra.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3753357|Carlos Seco Serrano]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3757094|Gaetano Rampin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Gaetano Rampin 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3758095|Gangchen Tulku Rinpoche]]''
| 
| [[چين]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lama Tulku Gangchen Rimpoche.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3761230|Geronimo Meynier]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Totò, Fabrizi e i giovani d'oggi 05.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3762524|Giampiero Grevi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3762585|Gian Battista Odone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3762710|Gian Mario Bravo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3764085|Gigi Dall'Aglio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3766838|Giovanni Blandino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3772436|Gloria Piedimonte]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3788117|Héctor Luis Silva]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Hector silva pumas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3798974|Innocenzo Donina]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3804395|Italo De Zan]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Italo de Zan 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3810475|José Luis Capón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3816656|Rodolfo González Rissotto]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3817497|Kurt Stettler]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Kurt-stettler.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3829209|Lea Vergine]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lea Vergine 1974.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3832043|Lidia Menapace]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lidia Menapace (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3836866|Lorenzo Acquarone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lorenzo Acquarone.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3837545|Lou A. Kouvaris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3838576|Luciano Federici]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3845680|Federico Roncoroni]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Federico Roncoroni 1989.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3845853|Marcio Veloz Maggiolo]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| [[فائل:MARCIO vELOZ mAGGIOLO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3846460|Marco Santagata]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3848217|Marino Quaresimin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Marino Quaresimin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3848323|Mario Benedetti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3849205|Mario Valdemarin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Nata di marzo 5 (Mario Valdemarin).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3852649|Maurizio Mattei]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3852820|Mauro Favilla]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Favilla datisenato 1987.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3854273|Melo Mafali]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Melo Mafali.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3857269|Miguel Jones]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3858870|Mirko Pavinato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bologna FC - 1961 Mitropa Cup - Renato Dall'Ara, Mirko Pavinato.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3892458|Ron Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:1985 Nashville Ron Johnson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3894504|Paolo Taggi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3903362|Piero Schlesinger]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3905292|Pino Scaccia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3920003|Roman Viktiuk]]''
| 
| ''[[:d:Q207272|Second Polish Republic]]''&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Roman Viktuk 2-1 by Alexey Nikishin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3929115|Raffaele Masto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3930163|Raoul Casadei]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Raoul Casadei.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938207|Robert Beck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Lee Beck 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938263|Robert Durst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Alan Durst.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938637|Roberto Brivio]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3938885|Roberto Lavorenti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3939577|Rocco Filippini]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Rocco Filippini ©Cosimo Filippini 2009.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3941597|Rossana Di Bello]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3956022|Sergio Bassi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:SergioBassi2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3956296|Sergio Staino]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Sergio Staino - Lucca Comics &amp; Games 2016 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3960891|Silvio Lega]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Silvio Lega daticamera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3972445|Stefano D'Orazio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Stefano (primo priano).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3981101|Tarcisio Stramare]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3993232|Tony Fuochi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4006322|Urano Navarrini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4059734|Hakob Hakobyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4067585|Nikolay Antoshkin]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:2019 Nikolay Antoshkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4069097|Gregory Areshian]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:GEA istanbul.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4072594|Anatoly Afanasyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4073544|Baloğlan Əşrəfov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4074396|Valeriy Babych]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:НДУ 3 Бабич Валерій Георгійович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4084007|Maurice Berger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Maurice Berger PR (centré).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4095066|Patricia Bosworth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4095606|Douglas Bravo]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas Bravo 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4098970|Sergej Aleksandrovič Bulyga]]''
| 
| [[بيلاروس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Sergey Bulyha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4100792|Bhakti Charu Swami]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Bhakti Charu Swami at Santiago de Compostela.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4104601|Dmitry Vasilyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4107168|Beniamin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4112721|Anatoly Vishnevsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Anatoly Vishnevsky.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4114833|Anastasia Voznesenskaya]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4121380|Sol Tolchinsky]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4128446|Alexander Vustin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vustin2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4135231|Vladimir Gendlin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4148136|Boris Grachevsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Boris Grachevskiy 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4152147|Sven Gundlakh]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4152247|Seyfaddin Gurbanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4162412|Sixto Brillantes]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Sixto Brillantes (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4167363|Yury Dokhoian]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Yury Dokhoian 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4173011|Eulogius (Smirnov)]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Eulogius (Smirnov).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4173593|Gurgen Yeghiazaryan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gurgen Yeghiazaryan 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4183618|Yevgeniy Zagorulko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4195359|Aydin Ibrahimov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4197538|Mikhail Ignatyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Mikhail Ignatyev (2013-10-30).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4219061|Gulnazar Keldi]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[تاجڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Gulnazar Keldi 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4219653|Hennadiy Kernes]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Кернес Геннадий.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4221830|Vladimir Kirsanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Kirsanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4232862|Vladimir Korenev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Владимир Коренев 01 (13-04-2019) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4233774|Caesar Korolenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Короленко Цезарь Петрович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4234678|Irina Koryukina]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Корюкина Ирина Петровна.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4236363|Ryszard Kotys]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ryszard Kotys 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4249854|Gennady Kutsev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4262971|Farida Pasha]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4264242|Viktor Likhonosov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Likhonosov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4264879|Martin Lovett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:AmadeusQuartet1.gif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4267240|Vladimir Loskot]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4269192|Anatoly Lukyanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Anatoly Evgenievich Lukyanov.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4272534|Lyudmila Lyadova]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Lyudmila Lyadova.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4273958|Arif Musa oğlu Məhərrəmov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4276406|Nikolay Maksyuta]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Nikolay Maksyuta 007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4281196|Vitaly Margelov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vitaliy Margelov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4284352|Ben Masters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ben masters.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4290811|Viktor Merezhko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Merezhko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4302604|Nicette Bruno]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Nicette Bruno.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4319727|Viktor Nikitin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4322836|Vyacheslav Novitsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4334832|Chylgychy Ondar]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Chylgychy Ondar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4355718|Maria Piątkowska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:MariaPiatkowska.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4356594|Scott Erskine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Scott T. Erskine 2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4357649|Raghunandan Lal Bhatia]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:R. L. Bhatia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4365356|Boris Plotnikov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Борис Плотников 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4382246|Tatyana Protsenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4404372|Kenzhegaly A. Sagadiyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[قازقستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4416595|Seraphim (Glushakov)]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4420621|Sergey Sinyakin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4422543|Anatoly Skripkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4442473|Alexander Stefanovich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4443470|Gennady Strakhov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4464627|Anatoly Trushkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Trushkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4468157|Billie Lee Turner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4477044|Andreï Ouritski]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Andrey Uritsky.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4517602|Marietta Chudakova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Mariehtta Chudakova 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4525695|William Schmidt]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Шмидт В. В.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4525925|Larisa Flamenbaum]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Shoygu Larisa.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4527351|Viktor Shudegov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Shudegov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4528002|Valentin Shurchanov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Valentin Shurchanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4540413|Abd as-Sattar Qasm]]''
| 
| [[اردن]]&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4662382|Aaron Rubashkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4669126|Abraham Palatnik]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Abraham palatnik cni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4669133|Avrohom Pinter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Rabbi Avrohom Pinter Z’L.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4681741|Adelaide João]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4683852|Adnan Abdallat]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4684841|Adrian Barber]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4687771|Aeneas Chigwedere]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4695942|Ahmed Mumin Warfa]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Mumin Warfa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4699805|Ajit Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Ajit Singh at press conference.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4703486|Al Angrisani]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4710395|Albert Hale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1783171|Navajo Nation]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4713827|Aldir Blanc]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4720226|Alexander Thynn, 7th Marquess of Bath]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4722019|Alfonso Cortina]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4724658|Ali Ansarian]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Ansarian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4738568|Aly Zaker]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Aly-Zaker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4746478|Aminu Isa Kontagora]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4757445|Andrew Jack]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Andrew Jack, Dialect Coach.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4760733|Andy Gray]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Andy Gray, Perth born Actor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4764670|Anil Panachooran]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4765474|Anisuzzaman]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:আনিসুজ্জামান ২০১০.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4768323|Anne Feeney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4769295|Annie Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Annie Glenn in 1965.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4770680|Anshuman Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4776555|Antonio Cuenco]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Rep. Antonio V. Cuenco (8th Congress).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4776662|Antonio Giménez-Rico]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4776961|Antonio Sanchez]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Sanchez Politician 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4792170|Arlene Saunders]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4794109|S. I. Padmavati]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Si-padmavati.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4795016|Arnold Demain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4804549|Ashalata Wabgaonkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4808284|Hasan Muratović]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:HasanMuratovic.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4822123|Haydar Baş]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Prof. Dr. Haydar Baş.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4831235|Ayhan Ulubelen]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ayhan Ulubelen during her 60 years.pdf|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4832169|Azam Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4838863|Bachi Singh Rawat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4841138|Badruddin Shaikh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4889708|J. Bennett Johnston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Bennett Johnston.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4893517|Bernard P. Randolph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bernard P Randolph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4900648|Bhagirathi Majhi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4900699|Bhagwati Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4900762|Nirmal Singh Khalsa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Nirmal Singh Khalsa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4907449|Bikramjeet Kanwarpal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Kanwarpal Bikramjit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4910396|Bill Olner]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4910565|Bill Pursell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4928876|Frank Mdlalose]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4932376|Bob Enyart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bob Enyart in radio studio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4934739|Bobby Ball]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Bobby Ball.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4941401|Ingamay Bylund]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4949186|Rosita Sokou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4960104|Annette Kullenberg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4966749|Bridget Rowe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4977068|Rita Sargsyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Rita Sargsyan nimg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5000739|Burt Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Burt Wilson 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5015068|C M Chang]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5026605|Camilla Wicks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:25806 Camilla Wicks.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5043614|Carmen Vázquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Carmen Vasquez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5057941|Celestino Bonifacio Bacale]]''
| 
| [[ايڪوئٽوريل گني|استوائي جيني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5067804|Chaim Dov Keller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5069439|Chaman Lal Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5071333|Robert M. Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5071476|Chandrawati]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5082746|Charles Stuart Bowyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5103384|Cho Se-hui]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5104483|Abla al-Kahlawi]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5105543|Chowdhury Kamal Ibne Yusuf]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5112720|Christopher Lee]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5121945|Ciro Pessoa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Ciro Pessoa 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5128707|Claude Beauchamp]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5128778|Claude Crabb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5162670|Conrado Miranda]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5171422|Cornelius Mwalwanda]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5172694|Corra Dirksen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5173979|Cosmas Magaya]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| [[فائل:Cosmas-Magaya-Zim2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5181398|Craig Ruddy]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| [[فائل:Craig Ruddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5181443|Craig Shergold]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5212769|Damodar Barku Shingada]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5213280|Dan Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5213508|Dan Foster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5219264|Daniele Cioni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5228272|Dave Bacuzzi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5231508|David Boe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5231741|David Bright]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5232007|David Driskell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:David C. Driskell.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5233307|David Egerton]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5234349|David Green]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:David Greenwiki 1983.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5237631|David Mixner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:15.DavidMixner.NEM.Rally.USC.WDC.11October2009 (53581387587) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5239194|David Romero Ellner]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5248630|Debu Chaudhuri]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Pandit debu chaudhuri 2014-06-24 10-36.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5253272|Henk Overgoor]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Henk Overgoor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5273153|Dick Lucas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5274838|Diego Verdaguer]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Diego Verdaguer en junio de 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5276823|Dilipkumar Mansukhlal Gandhi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5294991|Donald Perry Polsky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5295091|Donald Rowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dee Rowe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5300456|Doug Ericksen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Doug Ericksen in 2021.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5300613|Doug Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Doug Jones Indians.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5304908|Dragan Vučić]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5305018|Dragoljub Đuričić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dragoljub Đuričić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5336214|Eddie Large]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Eddie Large.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5336223|Eddie Lee Jackson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5350512|Eknath Gaikwad]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5362050|Eliyahu Bakshi-Doron]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Eliyahu Bakshi-Doron.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5362067|Eliyantha White]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dr-eliyantha-white-treats-sachin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5367651|Elsimar Coutinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Dr.Elsimar Coutinho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5379762|Enrique Molina]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Enrique Molina4 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5386649|Eric Hall]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5435227|Fariborz Raisdana]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5441062|Federico Salas]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5444074|Fereshteh Taerpour]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Fereshteh Taerpour.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5470446|Forrest Compton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Forrest Compton &quot;The Edge of Night&quot; (1977 ABC press photo).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5476150|Luisa Molina]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5484875|Frank A. Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Frank Howard 1956.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5485058|Frank Arok]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5493306|Mohammad Shahabuddin]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Mohammad shahabuddin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5495767|Fred Levin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Fred Levin - Pensacola, Florida - 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5496221|Fred Sasakamoose]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5497310|Frederick B. Chary]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5498180|Frederick K. C. Price]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5512123|G. Anand]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5531217|Gene Fraise]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gene Fraise - Official Portrait - 84th GA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5531445|Gene Shay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5531517|Gene Ward Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5534035|Geoff Barnett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:GeoffBarnett1972.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5540004|George H. Carley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5542916|George Nock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5543953|George Robertson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:GeoRobertson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5549047|Daniel Velázquez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Velázquez (1975).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5549344|Gerald Locklin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5561073|Gilbert Centina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Authorgilbertluisrcentinaiii.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5562310|Gillian Wise]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5569175|Glenn Wheatley]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5569181|Erik Belfrage]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5574061|Isael Villa Villa]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5576708|Ramón Martínez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:RAMON MARTINEZ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5586441|Hassan Brijany]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5596280|Grant Jackson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Grant Jackson Orioles.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5618246|Heherson Alvarez]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Heherson Alvarez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5628238|H. G. Carrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5628624|H. Vasanthakumar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:H. Vasanthakumar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5644603|Hamid Jasemian]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hamid Jasemian 139209021934598431597814.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5650308|Hans Knudsen]]''
| 
| ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5657289|Haribhau Jawale]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5662859|Alberto Canapino]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Alberto Canapino (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5663596|Alberto Szpunberg]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5665087|Alejandro Guzmán Brito]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5670811|Harry M. Rosenfeld]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5679000|Riay Tatary]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:(Riay Tatary) El Arzobispado de Valencia y la Comisión Islámica colaboran en la atención de refugiados (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5697713|Antonio Alcántara]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5702560|Helen Jones Woods]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5703827|Helène Aylon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Helene Aylon (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5710392|Kioumars Derambakhsh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Kioumars Derambakhsh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5710665|Khosrow Seif]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Khosrow Seif 2006-09-13 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5711988|Aurelio Iragorri Hormaza]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aurelio Iragorri Hormaza.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5717242|Balfre Vargas Cortéz]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5728387|Henry Slaughter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5728685|Henry Stephen]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5736171|Herbin Hoyos]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Herbin Hoyos ceremony.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5744458|Hershel Shanks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5749726|Carlos Armando Biebrich]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5750208|Carlos Eduardo Enríquez Maya]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5757661|Csaba Szabó]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Szabó Csaba.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5760952|Hilary Dwyer]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Hilary Dwyer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5791581|Cristián Cuturrufo]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristián Cuturrufo - 2247945022 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5798779|Daniel Vélez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5799587|Darío Vivas]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Darío Vivas, Vicepresidente de la Asamblea Legislativa de Venezuela y miembro del Grupo Geopolítico de Latinoamérica y el Caribe (GRULAC), en compañía de José Gavidia, diputado de Venezuela e (8486684250) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5808715|Manuel Dammert]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Manuel Dammert Ego Aguirre.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5830829|Emilia Currás]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5833760|Enrique Rodríguez Galindo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5836757|Ernesto Contreras]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Ernesto Contreras - El Gráfico 1942.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5846421|Rinat Ibragimov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5848817|Estanislao de Grandes]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Estanislao de Grandes Pascual (13423607215).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5865148|Francisco Aritmendi]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5865636|Ezzatollah Mehravaran]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ezzat-mehravaran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5879998|Gino Renni]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Gino Renni (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5886305|Esmail Shangaleh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Esmaeil Shengeleh 3476646.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5888565|Guillermo Galeote Jiménez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5896166|Hernán Grüber Odremán]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5896244|Hernán Pinto]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Hernán Pinto (2009) 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5902375|Horacio González]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Horacio gonzález.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5904665|Hugo Stuven Cangas de Onís]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Hugostuven2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5906851|Abbas Saffari]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:عباس صفاری.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5908946|Hossam Mohammed Amin]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5918706|Houshang Seddigh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Houshang Seddigh-Official photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5922098|Howie Pyro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5922865|Israel Beltrán Montes]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5930117|Jesús Fichamba]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| [[فائل:Jesús Fichamba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5932104|Hugh Newell Jacobsen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Hugh Newell Jacobsen.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5937444|Gunnar Larsson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5938530|Changiz Jalilvand]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Changiz Jalilvand 13920408.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5939731|José Folgado]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:José Folgado 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5939778|José Francisco Gallardo Rodríguez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5940793|José Joaquín Puig de la Bellacasa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5941462|Siamak Atlasi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Siamak Atlasi (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5942704|José María Calleja]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Presentación del libro ‘Cómo informar sobre violencia machista’.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5943690|Parviz PoorHosseini]]''
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:1828481-parviz pour hoseini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5945510|Badr al-Zaman Gharib]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Badrzaman Gharib 139610041445358512884434.jpg|center|128px]]
|-
| [[فاطما رهبر]]
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Fatemeh Rahbar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5950619|Kambiz Derambakhsh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:کامبیز درمبخش - Kambiz Derambakhsh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5955737|Hassan Zare Dehnavi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5966302|Mats Lundegård]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5971996|Lazarus Takawira]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5973562|Stig Malm]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5976814|Sigvard Marjasin]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5979729|Roger Matthews]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5997337|Ildegarda Taffra]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5999378|Marissa Garrido]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Marisa Garrido 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6001514|Ilya Shtemler]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6009560|Allan Nilsson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6019655|Olle Nygren]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Olle Nygren.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6026759|Ayla Karaca]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6027175|Indu Jain]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Indu-jain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6042168|İrfan Gürpınar]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6044824|Norberto Oyarbide]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Norberto Oyarbide.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6051778|Yılmaz Atadeniz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6055650|Ayten Erman]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6059131|Tuncay Mataracı]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6063093|Haydar Dümen]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6065858|Ülkü Azrak]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6068274|Pedro Bastidas]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Pedro Bastidas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6070306|Iris M. Zavala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Iris Zavala.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6073889|Luran Ahmeti]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6074227|Irvin Baxter Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6089269|Aytaç Yalman]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6096528|Iván Izquierdo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:IvanIzquierdo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6097742|Rafael Navarro González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6097749|Burhanettin Uysal]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6104592|J. Anbazhagan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6105727|René Juárez Cisneros]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Rene Juarez Cisneros 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6117269|Jackson Mthembu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120010|Sandro Cohen]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120818|Jacques Puisais]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120996|Santiago Manuin Valera]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Santiago Manuín Valera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6122347|Jagdish Singh Rana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6140367|Yukio Okamoto]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Yukio Okamoto 2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6148664|Tomás Vidiella]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Tomás Vidiella 2000.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6150166|Jan Waszkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6165767|Víctor Valencia de los Santos]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Victorvalenciadelossantos.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6166387|Jay Benedict]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6166776|Jay Johnstone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jay Johnstone Dodgers.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6169679|Jean-Michel Bokamba-Yangouma]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6182507|Jerold Ottley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6183301|Jerry Brandt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6195534|Jim Henderson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6197321|Jim Pace]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6210297|Joe Hernandez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6214060|Thorleif Torstensson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6220532|John Bangsund]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6240700|Kay Wiestål]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Kay Wiestål, IFK Holmsund 1960 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6243015|John Keston]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6244212|John Laws]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Lord Justice Laws 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6246730|Jhon Mario Ramírez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6248589|John Meyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6251147|John Ogilvie]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6267108|Johnny Leeze]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6268369|Johnson Mlambo]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6278435|Jorge Oñate]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jorge Oñate.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6285854|Joseph Nyagah]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6293085|José Maranhão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Maranhão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6297452|Joyce Davidson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6300926|Juan Roldán]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Domingo Roldán.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6324079|K. T. Oslin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:K.T. Oslin 1987 Promo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6324114|K. Thangavel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6344324|Kabori Sarwar]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Sarah Begum Kabori Receives Lifetime Achievement Award National Film Awards Dhaka 2015-04-04 (PID-0060031) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6356800|Kamen Tchanev]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Kamen Chanev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6373666|Karuna Shukla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6388519|Ken Snow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6389975|Kenneth Church]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6390090|Ken Farnum]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6396195|Kevin Duffy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kevin Duffy (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6408465|Kim Chernin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kimchernin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6414812|Kiran Maheshwari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6416282|Kirunda Kivejinja]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6416528|Kishan Rungta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6419024|Kiyoko Ono]]''
| 
| ''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''&lt;br/&gt;[[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Kiyoko Ono 1964d.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6444091|Kumutha Rahman]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6445132|Kunwar Bechain]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Kunwar Bechain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6455079|Kōbō Kenichi]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6474309|Lajim Ukin]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6480359|Lalit Behl]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6480683|Lam Quang Thi]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:General Lâm Quang Thi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6490204|Larry Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6491294|Larry Willoughby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6517024|Lefteris Hapsiadis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:LefterisHapsiadisNew.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6520721|Leland Christensen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6524568|Leon Claire Metz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6550228|Linah Mohohlo]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]
| 
| 
| [[فائل:Linah Mohohlo - Closing Plenary- Africa's Next Chapter - World Economic Forum on Africa 2011 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6552990|Lindy McDaniel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lindy McDaniel Yankees.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6555796|Hashem Bathaie Golpayegani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hashem Bathaie Golpayegani 2160728.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6557470|Rahnaward Zaryab]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Rahnaward Zaryab (2016, cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6587520|Yitzchok Scheiner]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:הרב יצחק שיינר.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6711768|Lệ Thu]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:Lệ Thu.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6733203|Maharaj Krishan Kaushik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6733563|Mahaveer Bhagora]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6733859|Mahesh Kumar Kanodia]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6752754|Manuel Morato]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6756606|Marcelo Peralta]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6757838|Marcos Cruz Molina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6762954|Hassan Abdullah al-Sharafi]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| [[فائل:الشاعر حسن عبدالله الشرفي- من اليمن.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6766164|Marjan Lazovski]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6769832|Mark Steiner]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6771327|Shamsur Rahman Faruqi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Shamsur Rahman Farooqi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6776522|Martin Sandoval]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6778086|Marv Luster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marv Luster - Southern Campus 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6781944|María Colombo de Acevedo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:María Colombo de Acevedo - Diputados.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6791209|Matthew Seligman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Matthew Seligman, Alexandra Arms, Cambridge, UK (April 2018).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6814633|Abdul Hadi Majali]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6817775|Meor Aziddin Yusof]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6830619|Michael Gilkes]]''
| 
| [[گيانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6831484|David Refael ben Ami]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:דדי בן עמי 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6832740|Michael McKinnell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6834517|Michael Sorkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael Sorkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6835123|Elias Rahbani]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Elias Rahbani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6844641|Miguel Lifschitz]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Lifschitz en conferencia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6845046|Mihai Cotorobai]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6851247|Milena Jelinek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Milena Jelinek on Cinema Then, Cinema Now (1986).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6853968|Muhammad Tariq Al-Khadra]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6885751|Mluleki George]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6893246|Mohammed Nasim]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohammed Nasim in New Delhi on April 13, 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6893292|Mohammed Sabila]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6909686|Mordechai Yissachar Ber Leifer]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Mordechai Yissachar Ber Leifer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6917707|Motilal Vora]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Motilal Vora.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6939760|Murtoza Bashir]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Mortaza Bashir.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6944629|Mwalimu Masudi Mwahima]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6947701|Itzhak Ilan]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:יצחק אילן.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6957551|Nader Dastneshan]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Nader Dastneshan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6963057|Nancy Walker Bush]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6963293|Nandi Yellaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6965785|Narendra Kohli]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Narendra Kohli (Dec. 2008).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6965830|Naresh Kanodia]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6980389|Natty Hollmann]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6986729|Neela Satyanarayanan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7000421|Omar Pirrera]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Omar-Maria.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7035671|Nikola Spasov]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Nikola spasov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7044225|Itzhak Jacky Edry]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:גקי אדרי.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7045291|Noach Dear]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7046976|Noel Guzmán Boffil Rojas]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Noel Guzmán Boffil Rojas.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7063903|Noureddine Saâdi]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7070307|Nurul Islam Babul]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Nurul Islam Babul, Jamuna Group.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7085856|Olle Holmquist]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7106297|Oscar W. McConkie, Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7121484|Paatje Phefferkorn]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Paatje Phefferkorn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7143415|Pat Dye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Pat Dye on His Homestead Before Christmas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7151698|Paul Karslake]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7154144|Paul Varelans]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7155119|Paulinho Paiakan]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7167845|Perence Shiri]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7173124|Peter C. Clapman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7173657|Peter DiFronzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:DiFronzo Pete.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7173914|Peter F. Secchia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Peter F. Secchia &amp; Gerald Ford.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7174885|Peter J. N. Sinclair]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7174966|Peter Jenkins]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7177692|Peter Whiteside]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7181551|Phi Nhung]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:Phi Nhung (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7182506|Phil Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phil Valentine in 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7184198|Philip Paul]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Philip Paul at The Cincinnatian Hotel in Cincinnati, Ohio, USA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7184510|Philip Voss]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7193787|Pilar Pellicer]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Pilar Pellicer in the 1960s (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7225858|Pollycarpus Priyanto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7228895|Poovachal Khader]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Poovachal-Khader.jpg.image.845.440.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7262061|Kakhi Kavsadze]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| [[فائل:Kakhi Kavsadze in R. Harwood's &quot;Quartet&quot; 2003.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7277337|Aleksandr Dubyansky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Dubyansky1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7279488|Rachhpal Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7282307|Rafael Roncagliolo]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Rafael roncagliolo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7283319|Rahat Indori]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Rahat Saab At Ahmedabad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7287844|Ralph McGehee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7292463|Randy Tate]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Randy Tate Mets.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7294844|Rasheed Masood]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7295860|Ratnakar Matkari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:A still of Shri Ratnakar Ramakrishna Matkari Rest.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7302790|Abdul Ghani Gilong]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7322819|Ricardo Silva Elizondo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo Silva en 2014.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7324359|Richard L. Brodsky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7325646|Richard Fenno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7331216|Rick Baldwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Rick Baldwin 1978.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2458606|Nadhum Shaker]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2462506|Ty]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2470863|Porfirio Betancourt]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| [[فائل:Armando betancourt iu 1981 750.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2484956|Vincent Logan]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2512048|Howard Finkel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Howard Finkel WrestleMania 28.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2521512|Alfons Verplaetse]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Fons verplaetse-1602852523.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2524068|Vigolvino Wanderley Mariz]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2524635|Elsa Joubert]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2530501|Nadeem-Shravan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shravan Kumar at the special screening of 'Bol Bachchan' 20.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2567189|James Forbes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2570032|Viktor Zimin]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Zimin.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2579054|William H. Gerdts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2580286|William R. Fey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2586848|Wittko Francke]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Wittko Francke.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2587259|Vladimir Fortov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Science talk (2016-04-27) 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2602273|Yves Ramousse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Mgr Yves Ramousse 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2609597|Charles Siebert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charles Siebert, 2006 (b&amp;w).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2626298|Vasily Lanovoy]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:LanovoiV2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2629787|Yevgeny Shaposhnikov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Shaposhnikov170.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2640005|Yevgeny Nesterenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:EENesterenko.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2640500|Aldo Andretti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Andretti pre-flight 070713-F-1234N-003 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2655701|Harry Aarts]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Tweede Kamer, CV ontwikkelingssamenwerking, voorzitter Aarts, Bestanddeelnr 933-2539 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2658232|Cristina Calderón]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristina Calderón (8639878993) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2682651|Claes Borgström]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Claes Borgström 2012-06-05 001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2705740|Suleiman Mahmoud]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2717789|Dzyanis Kowba]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Denis Kovba 2007.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2727991|Luc Versteylen]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2746785|Claude Goasguen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Claude Goasguen, gymnase Japy 2008 02 27 n7.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2750504|Linda de Suza]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Linda De Suza en 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2756943|Chetan Chauhan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:The Union Minister for Textiles, Smt. Smriti Irani lighting the lamp at the convocation ceremony of the National Institute of Fashion Technology (NIFT), in New Delhi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2777120|Hasu Yajnik]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Hasu Yagnik.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2784407|Hans Prade]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Hans Prade (1981).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2784436|Hasan al-Lawzi]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2798280|Ing Yoe Tan]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2821111|Abdelkhalek Louzani]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2821348|Abdoul Aziz Mbaye]]''
| 
| [[سينيگال]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2824007|Adam Schlesinger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Adam-Schlesinger-(in-Tinted-Windows).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2830175|Alain Pluchet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2830569|Alan Pastrana]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Pastrana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2831441|Alberto Carpani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2848905|Andréa Guiot]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2850116|Anis al-Naqqash]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Anis Al-Naqash.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2862088|Armando Romero Manríquez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2863379|Arnold Sowinski]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2871915|Aurlus Mabélé]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2886724|Baselios Mar Thoma Paulose II]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Catholicos Patriarch H.H. Baselius MarThoma Paulose II.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2894948|Leib Groner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ahron Daum Schneerson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2896274|Meshulam Dovid Soloveitchik]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:רבי משולם דוד הלוי סולובייצ'יק.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2898193|Carlos Escudé]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos escude.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2907092|Nawaf Massalha]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Nawaf Massalha, 1993 Dan Hadani Archive.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2909679|Yehuda Barkan]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Dan Hadani collection (990044478710205171).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2915906|Teruyuki Okazaki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Teruyuki Okazaki 2006 07 17.gif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2915985|Denis MacEoin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2918270|Alan Merrill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Merrill 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2919712|Víctor Crisólogo]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2920357|Otar Patsatsia]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2926450|Bruce Myers]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2929679|Béchir Ben Yahmed]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:PortraitBechirBenYahmedAvril1984.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2949959|Lev Shcheglov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2961945|Chedly Ayari]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:Chadly ayari.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2964883|Chris Trousdale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2977352|Claude Evrard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Identite-ClaudeEvrard-1974-Sacem.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3002872|Cristina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3013834|Daniel Cauchy]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Cauchy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3015089|Danilo Barozzi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3032232|Paul Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Johnson 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3032943|Djibril Tamsir Niane]]''
| 
| [[گني]]&lt;br/&gt;[[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3047247|Eddie Borysewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Eddie &quot;Eddie B&quot; Borysewicz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3048569|Edward Jay Epstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edward Jay Epstein (32802723452) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3050992|Elijah Moshinsky]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3051483|Ellinah Wamukoya]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ellinah Wamukoya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3054705|Enrique Múgica]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Enrique Múgica en la rueda de prensa posterior al Consejo de Ministros.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3081861|Francisco Hernando Contreras]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Francisco Hernando en Alcalá de Henares.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3084441|Steve Dalkowski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3093517|Gabi Luncă]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3100743|Genival Lacerda]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Genival Lacerda (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3104996|Ghyslain Tremblay]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Ghyslain Tremblay.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3111408|Gosaku Ota]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3121597|Guy Brice Parfait Kolélas]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3121620|Guy Camberabero]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Guy Camberabero (1971).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3121642|Guy Chaty]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Guy-chaty.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3124154|Gérard Mannoni]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Gerard Mannoni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3124366|Gérard Voulouzan]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Voulouzan.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3126373|Hamdi Benani]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3131533|Henri Madelin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Madelin-FIG 2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3131915|Henri Richelet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:RicheletAutoportrait.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3132075|Henri Tincq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3144732|Hélène Châtelain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3157537|Jacob Desvarieux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacob DESVARIEUX 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3158941|Jacques Frémontier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3159292|Jacques Le Brun]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3159696|Jacques Oudin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques Oudin-IMG 3689.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159726|Jacques Pellen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques Pellen - Festival de Cornouaille 2018 - 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159913|Jacques Rosny]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3165934|Jean-François Voguet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-François Voguet.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3166986|Jean-Louis Servan-Schreiber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-louis Servan-Schreiber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3167959|Jean-Michel Boris]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3169816|Jean-Pierre Vincent]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-Pierre Vincent - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329544j.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3172048|Jean Fontaine]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3173461|Jean Matouk]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3173769|Jean Obeid]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Jean Obeid - 1988.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3173832|Jean Panisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3179571|Joan Dougherty]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3180252|Joel M. Reed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joel M. Reed at his apartment December 2018.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3180277|Joeli Vidiri]]''
| 
| [[فجي]]&lt;br/&gt;[[نيوزيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3180917|Ebrahim Amini]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ebrahim Amini in Ministry of Interior 1394.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3187822|Juan de Dios Castro Lozano]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3189161|Julie Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Julie Bennett.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3191682|Kabran Appiah]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3192352|Kambuzia Partovi]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Kamboziya Partovi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3216625|Lambert Amon Tanoh]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3219186|Laurent Dona Fologo]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| [[فائل:Fologo1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3229123|Lehlohonolo Ledwaba]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3265068|Waldir Lucas Pereira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3265525|Lucien Gourong]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Lucien Gourong.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3265723|Lucien Sève]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3282984|Koos van den Berg]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Koos van den Berg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3285700|Mangala Samaraweera]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mangala Samaraweera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3288102|Marc Hamilton]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3289453|Marcel Uderzo]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Marcel Uderzo - Salon du livre de Paris 2010 bis.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3289573|Marcelle Ranson-Hervé]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3290692|Marguerite Aucouturier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3297752|Massimo Cuttitta]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:MausCuttitta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3300367|Maurice Barrier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3303356|Franciszek Kokot]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3306991|Messaoud Nedjahi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Messaoud Nedjahi et le groupe Iwal (espoire) 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3308616|Mikhail Studenetsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3310166|Michel Lelong]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3310736|Michel Robin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Robin - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329519j.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3312928|Miguel Angel Castellini]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Castellini-Perez-Galindez-10DIC1976.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3313368|Mike Huckaby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3318485|Mohand Cherif Hannachi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3326196|Moussa Benhamadi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3339641|Hassan Firouzabadi]]''
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hassan Firouzabadi 20191.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3340026|Nicolas Alfonsi]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3348270|Obren Joksimović]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3349343|Tarun Gogoi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Tarun Gogoi - Kolkata 2013-02-10 4885.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3355833|Adam Alsing]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Adam Alsing 2015-09-17 001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3356966|Oscar Castro]]''
| 
| [[چلي]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Óscar Castro Ramírez (25966264435) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3362625|Paolo Giordano]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3362634|Paolo Graziosi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Paolo Graziosi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3362788|Pape Diouf]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3379373|Philippe Bodson]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3380286|Philippe Malaurie]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3386032|Pierre Lumbi Okongo]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| [[فائل:MONUSCO Headquarters, Kinshasa, RD Congo- president of the G7, Pierre Lumbi. (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3386113|Pierre Marcotte]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Les Tannants Brossard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3390432|Benito Joanet]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3399496|Justo Jorge Padrón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3421020|Raymond Lévesque]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Lévesque, Laurent Gascon, 2011. (50808482641).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3427126|Renée Claude]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Renée Claude.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3430000|Riad Ismat]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| [[فائل:Riad Ismat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3433512|Joe Long]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Long musician (1966) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3434303|Tommy DeVito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tommy DeVito (musician) (1966) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3434789|Robert Chaudenson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3435833|Roviros Manthoulis]]''
| 
| [[يونان]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3436216|Robert Saint-Cricq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3443079|Jens Erik Fenstad]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3453638|Ruth Roberta de Souza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3471309|Samvel Gasparov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3473390|Sarah Maldoror]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Sarah Maldoror.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3479678|Sergio Onofre Jarpa]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Sergio Onofre Jarpa (1965) cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3491740|Soumaïla Cissé]]''
| 
| [[مالي]]
| 
| 
| [[فائل:Soumaïla Cissé 2013 Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3498879|Steve Carver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3513750|Marina Tucaković]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3515979|Tasso Adamopoulos]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Tasso Adamopoulos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3532513|K. V. Anand]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:KV Anand at MovieBuff First Clap Awards Function (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3533955|Touriya Jabrane]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Touriya Jabrane.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3547896|Ezio Vendrame]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Ezio Vendrame.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3551677|Victor Wood]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3569608|Abraham J. Twerski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Twerski (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3570660|Xavier Dor]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Xavier Dor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3572419|Santiago Lanzuela]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:(Santiago Lanzuela) José María Aznar recibe al presidente de la Diputación General de Aragón. Pool Moncloa. 16 de mayo de 1996 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3575702|Zoltan Sabo]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3592141|Étienne Draber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3593648|Óscar Chávez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Óscar Chávez en el Zócalo 2016 - 6.JPG|center|128px]]
|-
| [[وحيدالدين خان|مولانا وحيدالدين]]
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Maulanawahiduddin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3608395|Alberto Malavasi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Alberto Malavasi Palermo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3615732|Andrea Galasso]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Andrea Galasso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3615807|Andrea Lo Vecchio]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3618360|Ansley Truitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3622555|Juan Carlos Copes]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Carlos Copes Día del Tango.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3634905|Raghuvansh Prasad Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raghuvansh Prasad Singh briefing the press about various achievements of Total Sanitation Campaign highlighting the revised unit cost norms under TSC, in New Delhi on August 22, 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3645774|Bruno Ghedina]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bruno Ghedina 1970.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3645814|Bruno Longhi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3651544|Camillo Milli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Amore in 4 dimensioni - Giuffré Milli.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3656048|Leonid Bujor]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| [[فائل:Leonid Bujor (crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3659617|Carlo Meliciani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Carlo Meliciani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3659902|Carlo Tognoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Carlo Tognoli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3664107|Cecilia Fusco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cecilia Fusco - collezione Tino Barindelli.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3680239|Claudio Sorrentino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3694250|Corrado Lamberti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:CorradoLamberti.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3700324|Piotr Machalica]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Piotr Machalica2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3703087|David Anthony Kraft]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3706229|Detto Mariano]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Detto Mariano.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3731997|Ermes Polli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3732244|Ernesto Galli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3732324|Ernesto Ros]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3737689|Fabio Enzo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3743804|Ferruccio Pisoni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Ferruccio Pisoni daticamera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3745178|Umbu Landu Paranggi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7333210|Rifat Chadirji]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:Rifaat-jaderji.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7347307|Robert Mandell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Mandell American Conductor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7352565|Robin Jackman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7364094|Ron Lurie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7369214|Ross Browner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7373072|Roy Lester]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Roy Lester 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7373430|Roy Torrens]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7395978|Sabbam Hari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7399497|Sahara Khatun]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Ms. Sahara Khatun in New Delhi on 24 February 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7403307|Sal Rocca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sal Rocca.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7404974|Salleh Abas]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7406368|Shivajirao Patil Nilangekar]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7407423|Sam Domoni]]''
| 
| [[فجي]]
| 
| 
| [[فائل:PNC2010 (40).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7408775|Samar Banerjee]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Samar Badru Banerjee.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7423706|Sardar Muhammad Aslam]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7423826|Sardool Sikander]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7426286|Satish Kaul]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7426298|Satish Prasad Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7438419|Siti Sarah]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7442806|Sebouh Chouldjian]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:BishopSebouh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7446652|Seif Sharif Hamad]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Seif Sharif Hamad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7461426|Shahadat Hossain Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7462294|Shahrum Kashani]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Shahrum Kashani.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7488743|Shankha Ghosh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sankha Ghosh - Kolkata 2011-05-09 2833.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7505951|Shyama Charan Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7508832|Sidik Mia]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| [[فائل:Sidik Mia 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7518233|Simon Barrington-Ward]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Simon Barrington-Ward 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7557756|Soli Sorabjee]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Soli Sorabjee lecture (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7562042|Sonny Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sonny-fox.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7599168|Stanisław Kogut]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Stanisław Kogut Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7609172|Stephen F. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Stephen Fain Williams.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7612166|Steve Carter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7612907|Steve Ingle]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7613158|Steve Lightle]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| [[اسٽيو ولھائيٽ]]
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7635072|Sugathakumari]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sugathakumari.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7635151|Sugrib Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7635912|Sukumar Hansda]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7645674|Surendra Prakash Goyal]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7645718|Suresh Angadi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Ambigara chouwdayya jayanti procession mp suresh angadi.jpg|center|128px]]
|-
| [[سید منور حسن]]
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7660970|Sylvia Murphy]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7666107|Sérgio Sant'Anna]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Feira de Frankfurt 2013 (10276676994).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7679487|Talib Jauhari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7804179|Tim Robinson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tim Robinson photo by John Drever.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7814981|Tom Blackwell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7816000|Tom Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7816917|Tom Moody]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7822149|Tony Curcillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Football player Tony Curcillo, no. 99 Le joueur de football Tony Curcillo, no 99.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7822625|Tony Ingle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7824296|Tootie Robbins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7827796|Toshiro Kandagawa]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Toshiro Kandagawa famous Japanese Cook 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7916745|Vasilis Botinos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7924918|Vic Stelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Vic Stelly (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7931761|Vincent Di Maio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7932723|Vinod Dua]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vinod Dua.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7938377|Vladimir Ivanov]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7945731|W. J. M. Lokubandara]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:WJM Lokubandara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7966917|Wambali Mkandawire]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| [[فائل:Wambali Mkandawire in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7970391|Warren Mitchell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Warren Mitchell basketball.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8003575|Willem Konjore]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8009341|William Frankland]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Bill Frankland.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8018795|William Stern]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8040173|Wynn Handman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wynn Handman Studio photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8046301|Yaakov Perlow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:הרב מנובומינסק.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8053832|Yisa Sofoluwe]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8059945|Yu Lihua]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8061948|Yusuf Grillo]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Yusuf Grillo, 'Yoruba Bride'.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8066134|Zanele kaMagwaza-Msibi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Zanele KaMagwaza Msibi (NFP President).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8201895|Antonio Álvarez Solís]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Alvarez Solis 2012an.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8353446|Daisy Lúcidi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Daisy Lucidi cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9012220|Joaquín Carbonell]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Joaquín Carbonell cantando en el acto de recogida medalla de oro de los amantes CITT Teruel 2020 -primer plano (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9012935|Jorge Trías Sagnier]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9015433|Juan Cotino]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Cotino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9025128|Luis Ibero]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9026939|Maguito Vilela]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:ELEIÇÕES- MAGUITO VILELA FALA SOBRE PLANO DE GOVERNO.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9055167|Papaléo Paes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Papaléo Paes em 2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9066796|Raymundo Capetilo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Raymundo Capetillo (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9139800|Adam Kopczyński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9147802|Alfred Rzegocki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9152862|Andrzej Maryniarczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9179979|Bronisława Kowalska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Bronisława Kowalska w swoim biurze poselskim 1997.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9200218|Célio Taveira Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9202000|Dariusz Gnatowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Dariusz Gnatowski 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9250881|Edward Gnat]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9319012|Yaghoub Zoroofchi]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9324836|Ryszard Miazek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9341835|Stanisław Dulias]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9375799|Witold Paszt]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Witold paszt.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9376370|Wojciech Borowik]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9388447|Zbigniew Zysk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9621049|Antônio Bivar]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Bivar (Antônio Bivar) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9630040|Arolde de Oliveira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Arolde de Oliveira em abril de 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9631197|Artenir Werner]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9674168|Calane da Silva]]''
| 
| [[موزمبيق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9697014|Carlos Eduardo Cadoca]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9697147|Carlos José Ramos dos Santos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10263911|Daniel Azulay]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Lançamento da cartilha do artista Daniel Azulay “Juntos, dizemos não ao crack e outras drogas”.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10267669|Djalma Bastos de Morais]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Placa Correio (Altos).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10270686|Eduardo Galvão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Eduardo Galvão cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10278098|Euclides Scalco]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Aécio Neves - Caminhada em Curitiba - 02 08 2014 (14625368348).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10278404|Evaldo Gouveia]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:00 evaldo gouvea bsb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10280059|Farid Abrahão David]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Neguinho da Beija-Flor and Farid Abrahão David.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10285766|Frederico Campos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Frederico Campos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10286851|Fábio Campana]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10287856|Gabriel Donato de Andrade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10289133|Gerardo Juraci Campelo Leite]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10293304|Gésio Amadeu]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10293637|Hamilton Carvalhido]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Hamilton carvalhido.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10293964|Haroldo Lima]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Haroldo Lima ANP.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10294485|Helenês Cândido]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Crédito Obrigatório-Carlos Costa da ALEGO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10294895|Henrique do Rego Almeida]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10303554|Irani Barbosa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Iranibarbosa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10304355|Ivair Nogueira do Pinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10306865|Jesús Martín-Barbero]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jesús Martín Barbero &amp; Manuel Ángel Vázquez Medel (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10306940|Jimy Raw]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10308683|José Adauto Bezerra]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Adauto Bezerra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10310137|José Mentor]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Mentor141122.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10310270|José Paulo de Andrade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10312042|João Peixoto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Dom João Câncio Peixoto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10320776|Luiz Humberto Carneiro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10321916|Irmão Lázaro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Cantor evangélico Lazáro.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10321989|Líber Gadelha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10325015|Marcelino da Mata]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Marcelino da Mata.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10325178|Marcelo Veiga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Marcelo Veiga (2019).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10326164|Maria de Sousa]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Maria de Sousa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10326942|Martinho Lutero Galati]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Luther kingw.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10336064|Nelson Bornier]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Nelson Bornier 2016.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10336108|Nelson Proença]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10336785|Nicolau dos Santos Neto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10340557|Olga Savary]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10341534|Orlando Duarte]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10346369|Paulinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Paulinho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346618|Paulo Gustavo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Paulo Gustavo em novembro de 2019 no Humor Multishow (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346700|Paulo Medina]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:João Paulo Medina, presidente do conselho e fundador da Universidade do Futebol.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346832|Paulo Stein]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10347522|Pedro Ivo Ferreira Caminhas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10349697|Pietro Mário]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10358966|Reinaldo Rayol]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10359396|Renato de Jesus]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10361058|Ricardo Akinobu Yamauti]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10361074|Ricardo Archer]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10363213|Robert de Almendra Freitas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10363935|Rodrigo Rodrigues]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10364607|Roseli Machado]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10365459|Ruy Scarpino]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10370805|Severiano Mário Porto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10371761|Simão Sessim]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Simão Sessim em novembro de 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10390246|Vicente Fialho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10393782|Wilson Braga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10395021|Zenóbio Toscano]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10515493|Ian Palmer]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10554334|John Rowlands]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10857537|Zdeněk Hoření]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Horení foto z pohrbu (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10920570|Zhou Qingjun]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[چين]]&lt;br/&gt;[[تائيوان]]
| 
| 
| [[فائل:周慶峻.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10951750|Sunnam Rajaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10964510|Myoma Myint Kywe]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:Myoma Myint Kywe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10999909|Dalal Abdel Aziz]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11101097|Yang Xiaobo]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11154007|Ragaa Al Geddawy]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Ragaa El Geddawy 1960s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11299490|Gurbanmuhammet Kasymow]]''
| 
| [[ترڪمانستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11417946|Shū Wada]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11423265|Takashi Tsuchiya]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11437791|Fujio Ōmaki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11451301|Sanechika Andō]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11460203|Hideo Kojima]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11467981|Tsutomu Yamazaki]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Yamazaki Tsutomu (Parliamentary Secretary).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11473366|Kumiko Okae]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11605203|Yukio Beniyama]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11632964|Tomoichi Tanimura]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11685350|Alfred Kucharczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11685938|Andrzej Koprowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Andrzej Koprowski SJ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11686026|Andrzej Owczarek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Andrzej Owczarek 2015.08.24.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11699820|Gildardo García]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gildardo Garcia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11720447|Janusz Sanocki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Janusz Sanocki Sejm 2016.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11724981|Jerzy Limon]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jerzy Limon.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11765368|Maciej Grubski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Maciej Grubski VII kadencja Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11779890|Mieczysław Morański]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11865551|Jaakko Syrjä]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jaakko Syrjä (1958) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11912441|Carles Trullols i Clemente]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11915238|Vlastimil Marek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:AutoportretWiki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11928824|Josep Mussons i Mata]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:JosepMussons.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11952113|Toni Coromina]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11954665|Vicenç Capdevila]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12017014|František Filip]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12017274|František Lízna]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Frantisek Lizna 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12022755|Jan Křen]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jan-Křen-(2014).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12023229|Jan Vodňanský]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Vodnansky 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12023238|Jan Vrba]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12023387|Jana Andresíková]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12024163|Jaroslav Šaroun]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12026421|Josef Nekl]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12032649|Ladislav Štaidl]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:L.Štaidl.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12036766|Michal Mejstřík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Michal Mejstřík (1952-2021).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12036789|Michal Polák]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Brno, Šelepka, Synkopy 61 (02).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12040463|Naďa Urbánková]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Nada Urbankova 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12044941|Petr Kužel]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12073214|Vladislav Yegin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12098532|Vitaliy Hurnak]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12104430|Viktor Zhenchenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Zhenchenko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12111312|Oleksandr Kozarenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Oleksandr Kozarenko in Krushelnytska museum 02.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12118151|Timur Litovchenko]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Forum vydavtsiv 2017.235.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12120757|Vitalii Malakhov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Віталій Малахов.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12122416|Anatolii Melnyk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12124173|Anatolii Mokrousov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:НДУ 4 Мокроусов Анатолій Олексійович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12130376|Mykola Moshyk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12140136|Mykola Petrenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12146863|Vasyl Raichynets]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Райчинець В.Ф..jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12153381|Ihor Skochylias]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12165467|Vasyl Fedoryuk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12178780|Ahmed bin Yahya Al-Bahkali]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12178851|Ahmed Khalil]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Khalil 1.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12199735|Bahjat Suleiman]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| [[فائل:السفير د- بهجت سليمان في مكتبه 2013-10-25 23-05.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12205315|جريس سماوي]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12205653|Galal El-Sharkawy]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12205887|Jamal Salameh]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12208000|Hassan Alwan]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12211513|Dakhil Allah bin Shilwan]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12215887|Saad Al Tmami]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12216684|Souleymen Bakhelili]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12217290|Sawsan Rabie]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12218187|Shākir ʻAbd al-Ḥamīd]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12219578|Saleh al-Shehi]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12219707|Sabah Abdul-Jalil]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12220206|Salah Abdel-Fattah Al-Khalidi]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| [[فائل:صورة شخصية صلاح عبد الفتاح الخالدي.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12222428|ʻAbbas Tarabili]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12222559|عبد الحكيم الطاهر]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12223917|Abdul Wahab Al-Dailami]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12224294|Abeer Al Khader]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12224793|Eizzaldin al-Manasrah]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| [[فائل:عز الدين المناصرة.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12228063|Ali Hasan al-Halabi]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12240387|Muhammad Hasan al-Amin]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Mhmdhassanamine02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12240900|Mohammed Atassi]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12241232|Mahmoud Khedri]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12242111|مرزوق سعيد]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12243038|Mashari Al-Ballam]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| [[فائل:Mashari Al-Ballam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12247638|Nadia Al-Iraqia]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12249124|Noureddine Saïl]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Noureddine Saïl, Al Jasra Cultural and Social Club - Apr 10, 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12249589|Hady El Gayar]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:هادي الجيار - مسلسل شطرنج.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12250383|Wael el-Ebrashy]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Wael El-Ebrashy.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12252122|Youssef Chaban]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12276288|Georgi Belev]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12276521|Georgi Koritarov]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Georgi koritarov.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12282041|Ioannis Tassias]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Metropolitan Bishop of Lagada Ioannis.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12293596|Seraphim Papakostas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Serafeim Papakostas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12297558|Fidel Beev]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Fidel Beev (40NS).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12344974|Anatoly Goncharov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Анатолий Гончаров.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12355047|Sen Rodin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12383193|Araceli Herrero Figueroa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Araceli Herrero Figueroa (AELG)-3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12447464|Mridula Sinha]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Governor Mridula Sinha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12470547|Abdul Gafur]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Gafur, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12472162|Anicetus Bongsu Antonius Sinaga]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Mgr Anicetus Bongsu Antonius Sinaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12472429|Aria Baron]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12480859|Dani Anwar]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dani Anwar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12487277|Jane Shalimar]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jane Shalimar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12496129|Mahyuddin N.S]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Vice Governor of South Sumatra Mahyuddin NS.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12499829|Naek Lumban Tobing]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12507600|Rachmawati Sukarnoputri]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Rachmawati Soekarnoputri, 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12508669|Rina Gunawan]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12511451|Saefullah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Saefullah as the Administrative Mayor of Central Jakarta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12512106|Santosa Doellah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12515951|Soraya Abdullah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12520062|Tasiman]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Pati 2001 - 2011 H. Tasiman SH.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12572362|Gaziza Abdinabiyeva]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[قازقستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12636953|Milka Babović]]''
| 
| ''[[:d:Q15102440|Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes]]''&lt;br/&gt;[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Milka Babović 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12647422|Albinas Stankus]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Albinas Stankus.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12687567|Harussani Zakaria]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12720803|Anton Gămurari]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12722975|Bruce Williamson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12723353|Camil Marinescu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12725593|Constantin Simirad]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12736493|Nelu Ploieșteanu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12737850|Petrică Mîțu Stoian]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Petrică Mâțu Stoian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12746078|Miloš Šobajić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Miloš Šobajić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12748222|Sanja Ilic]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aleksandar Sanja Ilić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12755511|Miodrag Lazić]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Mural dedicated to dr Lazić in Inđija.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12755659|Mićo Mićić]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Mićo Mićić (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12803861|Tadej Hrušovar]]''
| 
| [[سلووينیا]]
| 
| 
| [[فائل:Tadej Hrušovar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12808962|Burhan Kuzu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Burhankuzu.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12835999|Arif Ali Guliyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12840776|Kamil Ibrahimov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12842530|Məcnun Hacıbəyov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12844831|Rafael Cəbrayılov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12845273|Rasmi Dzhabrailov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12846537|Teymur Əhmədov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12848564|Çingiz Briya]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12850214|Amiraslan xan Avsar]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12861745|Anzor Erkomaishvili]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Anzor Erkomaishvili 2025 stamp of Georgia.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12875379|Giorgos Tragas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12877939|Theodoros Katsanevas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12880973|Metropolitan  Aetolia και Acarnania Cosmas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Μακαριστός Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας Κοσμάς.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12906548|Zafir Hadžimanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12906617|Zoran Dzhorlev]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| [[فائل:С.Спасовска и З.Џорлев во вториот блок на концертот.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12960757|Đurđa Ivezić]]''
| 
| [[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q153128|Independent State of Croatia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12963488|Douglas Cagas]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12969927|Reynaldo Umali]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13024946|Sergio Víctor Palma]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Victor palma en 1983 cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13028014|Ivan Pratasenya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13028248|Aleh Makušnikaŭ]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13050762|Aharon Adibekjan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13054711|Sergo Karapetyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Sergo-Karapetyan-Armenia-Minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13055374|Ranjit Sinha]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13057474|Kamal Lohani]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Kamal Lohani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13058789|Badar Uddin Ahmed Kamran]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13059317|Mahbubey Alam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Mahbube alam 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13071314|Min Yu Wai]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13110295|Alleppey Ranganath]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Alleppey ranganath DSC 0671.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13112872|Narayan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Narayan DSW.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13159219|Chennaveera Kanavi]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Chennaveera Kanavi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13207856|Fäyrüzä Möslimevä]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13512620|Hamish Wilson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13560249|Lucille Times]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lucille Times &amp; Historical Marker.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13570123|Lalli Partinen]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Lalli-Partinen-1965.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13742419|Kees Bakker]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14492130|Leo Goodman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14857056|Wout Holverda]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Wout Holverda (1984).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14949590|Augustine Mahiga]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Augustine Mahiga (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14950917|Jim Fraser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jim Fraser - Germantown Academy 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14981932|Patrick Hanks]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15077049|Sergej Sokolkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15077313|Blas Camacho Zancada]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15131268|Michel Tibon-Cornillot]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15141208|Marco Ferrari]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:MarcoVirgilioFerrari.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15260378|Carlos Casamiquela]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Casamiquela.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15379160|Beatriz Yamamoto Cázarez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15429090|Joel Shatzky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15442290|Joel J. Kupperman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15443253|Swapan Kumar Chakravorty]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Swapan Kumar Chakravorty - Kolkata 2011-08-02 4503.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15445520|Judy Irola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15455926|Manuel Juárez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Manolo Juárez at Biblioteca Nacional 2014 (15701603999).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15485954|Nicholas Rinaldi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15531146|Roza Sabiryankyzy Akkuchukova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15618745|Manglesh Dabral]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Manglesh Dabral. Dec 1993. New Delhi. By Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15636630|Marek Pivovar]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Marek Pivovar 2015.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15711854|Jan Veentjer]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:HockeyNL-HDM1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15723603|Ajit Das]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15723647|Amarendra Mohanty]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Amarendra Mohanty Odia Film Music Director.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15724226|Tapu Mishra]]''
| 
| [[اوڙيسا|اوڙيسيا]]
| 
| 
| [[فائل:Tapu Mishra Bengaluru Odia Ganesa Puja1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15725319|Shantiraj Khosla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15730390|Kamal Rani]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15731459|Turi Simeti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Turi Simeti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15819842|Ibrahim Mbombo Njoya]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| [[فائل:Ibrahim Mbombo Njoya KdfsultanIb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15835700|Moses Hamungole]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15876044|Jarmila Rýznarová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15883033|Yauhien Anischanka]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15896972|Ho Chau-chu]]''
| 
| [[تائيوان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15921673|Franz Marx]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15942109|Eugenio Minasso]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Eugenio Minasso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15943581|Bartolomeo Pepe]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bartolomeo Pepe datisenato 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15994807|Michael Wakelam]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16046136|Houshang Mansourkhaki]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16052047|Karim Akbari Mobarakeh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Karim akbari mobarake 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16052285|Mohammad Mirmohammadi]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Seyyed Mohammad Mirmohammadi 2018-06-23.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16053060|Hossein Sheikholeslam]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''
| 
| 
| [[فائل:Hossein Sheikholeslam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16090540|M. Narasimham]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16091761|Aurora Cornu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16093542|Anthony Bailey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:AnthonyBailey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16093633|Stanley Chera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104508|Janos Mohoss]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104930|Shyam Bihari Misra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104964|Renzo Gattegna]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105298|Roger Chappot]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105431|Basil Pesambili Mramba]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105794|Stephen Susman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105925|Robert H. Garff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16106394|John Palmer]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16106734|Aubrey Mokoape]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16116741|Željko Mavrović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:Zeljko Mavrovic Sarastro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16117386|David Shepard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:David Shepard (13860572183) (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16118380|Abdelkader Jerbi]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16119295|Ahmed Halawa]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:أحمد حلاوة.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16121789|Mahmoud El Idrissi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16123725|Kamal Amer]]''
| 
| [[مصر]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16124469|Marwan Mahfouz]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Marouan Mahfouz, Damascus Opera House - Aug 13, 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16124968|Saleh Abdullah Ali Al-Sanabani]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16128982|Oleg Zalotnev]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16138667|Thanwa Raseetanu]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16138911|Somsak Jaikaew]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16143657|Agnaldo Timóteo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Agnaldo Timóteo (8488377495).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16144880|Abdul Hamid Sebba]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16145812|Ferenc Tóth]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16151657|Nand Kumar Singh Chauhan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16151874|Benny Napoleon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Benny Napoleon.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16162589|Mohamed Nejib Berriche]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16166855|Yaakov Schwei]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16184437|Jeanne PMR Winaktu]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16185240|Miša Aleksić]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Misa Aleksic 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16191015|Isidro Pedraza Chávez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16195218|Olan Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16197612|Gerry Cottle]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16200336|Eve Branson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Eve Branson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16202862|Lance Carson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16204248|José Alberto Ciurana]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16205288|David Cook]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16207131|Little Walter DeVenne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Little Walter Devenne.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16215977|Lee Nurse]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16263095|André Manaranche]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16269511|Howard Schoenfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16297882|Heikki Aarva]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16301834|Eugenio Rojas Apaza]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Eugenio Rojas Apaza en 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16307459|Boonruen Choonhavan]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1081620|Siam]]''
| 
| 
| [[فائل:บุญเรือน ชุณหะวัณ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16327525|Dimitris Talaganis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16328064|Sakēs Totlēs]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336402|Almeida Henriques]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336608|André Zacharow]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336792|Arnaldo Faria de Sá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Arnaldo Faria de Sá ABr.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16336946|Bonifácio José Tamm de Andrada]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Federal Bonifácio Andrada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337113|Cecília Guimarães]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337360|Domingos de Freitas Diniz Neto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337378|Dulce Nunes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337681|José de Oliveira Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Museu da Cidade de Manaus - 15.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337792|Lúcia Braga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Plenário do Congresso (39777958125).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337889|Maria José Valério]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Maria José Valério, 1968 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16366590|Elbrus Abbasov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16371865|Nizameddin Quliyev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16376838|Zöhrab Alıyev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16377555|Ingilab Nasirov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16382689|Leon Adyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16466511|Laxman Giluwa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16485758|Antonio González Pacheco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16490286|Carlos Holmes Trujillo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Holmes Trujillo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16493623|Aritana Yawalapiti]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16494414|Artur Portela Filho]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16498472|Kerstin Behrendtz]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16518797|Sabina de la Cruz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Sabina de la Cruz.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16526878|André Osi]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Andre Osi 20100207 Bagnols-sur-Ceze 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16530501|Aslanbek Fidarov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16534529|Aron Atabek]]''
| 
| [[قازقستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Aron Atabek imprisoned poet Kazakhstan Astana 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16538862|Danil Khalimov]]''
| 
| [[قازقستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16559534|Giorgio Gatti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16562408|Guido Stagnaro]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16595738|Marianne Lundquist]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Marianne Lundquist SOK.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16624314|Ramón Romero Roa]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| [[فائل:RamonRomeroRoa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16625708|Roberto Valcárcel]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Valcarcel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16631776|Vladimir Voronov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Voronov i Aleksandr Michkov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16632989|Kjell Grane]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16647536|Arthur Whistler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16656949|Mishik Kazaryan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kazaryan Mishik, cutted.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16670158|Pino van Lamsweerde]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Pino van Lamsweerde 3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16672105|Vladimir Lopukhin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Lopukhin Vladimir.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16701731|Roy Horn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q713750|West Germany]]''
| 
| 
| [[فائل:Las Vegas, Nevada's headlining illusionists Siegfried &amp; Roy (Roy Horn cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16727899|Ben Chafin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728415|Bill C. Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728630|R. Doraikkannu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728723|Nasir Durrani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729376|Gordon Van Wylen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729793|Marlene Herrera Díaz]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729954|Hudeidi]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16730231|Omar Jazouli]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16730710|Brandis Kemp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16732661|José Babel Mireles Valverde]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:José Manuel Mireles Valverde.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16732956|Alia Muhammad Baker]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16744309|Butana Komphela]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16746913|Mykola Myatlitski]]''
| 
| ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16842006|Corky Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Corky Lee at the Chinese American Museum DC in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16847056|Nick Cordero]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16865759|Enrico Comba]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16885966|Suresh Kumar Srivastava]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16910068|Florentino Domínguez Ordoñez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16910076|Gilberto Ensástiga]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16912496|Philippe Lécrivain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16939853|Cláudio Petraglia]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940061|Dinaldo Medeiros Wanderley]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940336|Nelson Meurer]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:NELSON MEURER.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16940411|José Itamar de Freitas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940797|Sérgio Olímpio Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Major Olimpio no Senado 2 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16977833|Syed Muhammad Fazal Agha]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16979865|Azmeera Chandulal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Chandulal Ajmeera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16979978|Neil D. Jones]]''
| 
| ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Neil D. Jones.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16999679|Rafel Tur i Costa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17032692|África Lorente Castillo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Africa Malaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17034981|Trần Ngọc Châu]]''
| 
| [[ويٽنام]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q180573|South Vietnam]]''
| 
| 
| [[فائل:Dân-biểu đơn-vị Kiến-Hòa Trần Ngọc Châu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17123751|Ismail Bhamjee]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17126490|Tullio Abbate]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Tullio Abbate and Ayrton Senna.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17154848|Паращенко Владимир Михайлович]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Паращенко Владимир Михайлович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17198221|Dennis Johnson]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17279336|Robert Martin Gumbura]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17285375|Luigi Reitani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17305968|Henry Graff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry F. Graff.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17322473|Iris Love]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17370650|Jean-Pierre Jossua]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17388929|Dinesh Chandra Yadav]]''
| 
| [[نيپال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17395359|Arianna W. Rosenbluth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arianna W Rosenbluth.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17410598|Imam Suroso]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR RI Komisi IX, Imam Suroso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17410704|Masud Yunus]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Mojokerto Mas'ud Yunus.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17411404|Soegiharto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:KIB Sugiharto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17453217|Vinicio Bernardini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Vinicio Bernardini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17486036|Henri Kichka]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Kichka au Ciné-Club Educatif et Culturel le 11 mars 2010 à Mons (Crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17489803|Nipper Read]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17505073|Amaranth Ehrenhalt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Étienne Hajdu et Amaranth Ehrenhalt photo Olivier DUMAY.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17505980|Muhammad Amin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wagub NTB Muhammad Amin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17622463|Miguel Ángel Furones]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel angel furones.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17632923|William Izarra]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:William Izarra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17661487|Unnikrishnan Namboothiri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Unnikrishnan Namboothiri.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17746498|Kanybek Isakov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| [[فائل:Kanybek Abduvasitovich Isakov. 14.05.2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17859863|Kalsoom Perveen]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18037895|Chrístos Sikánis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18043515|Evgeny Mikrin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18057030|Bennie G. Adkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Medal of Honor (15257829652).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18129450|Daniel Yuste]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20685591|Troy Sneed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20751292|Mostafa Khorramdel]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:دوستان دکتر خرمدل، کمال مولودپوری و سایر دانشجویان مهاباد.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20856252|Giorgio Mondino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giorgio Mondino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20871871|José Ramón Fernández Gordo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20873631|Kanstancin Sieviaryniec]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20888651|Mikhail Vinogradov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20891855|Elena Hrenova]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| [[فائل:Elena Hrenova (2015-01-19).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20985282|Aqel Biltaji]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| [[فائل:Hayder Murad Death anniversary 75 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21002307|Abba Kyari]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21035340|Rick May]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21039937|Anatoli Bondarenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21064276|Gertrude Rwakatare]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21074108|Jaugen Bialassin]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Jaugen Bialassin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21104193|Achyut Madhav Gokhale]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21338525|Pakshirajan Lakshminarasimhan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:6472-Image-32531-1-17-20200727.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21339879|Zlatko Kvaček]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21341636|Nina I. Strelnikova]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21391159|Amnon Freidberg]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:אמנון פרידברג, סירה.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21400588|Hafez Abu Seada]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:HafezAbuSeada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21405631|Hamid Kahram]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21440948|Jerzy Zacharko]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21463610|Walter Spitzer]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21464665|Philip Morsberger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21467243|David Leverett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21480753|Juanjo Rocafort]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21513748|Edayathumangalam Kandaswamy Ganesan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21515658|Edman Ayvazyan]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Edman Ayvazyan 1(Cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21572745|Firsat Sofi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:فرسەت سۆفی.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21597734|Georges Trussart]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21651710|Nomula Narsimhaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21663093|Musa Yerniyazov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21663972|Alexander Vasserman]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21674648|Mohammad Kiavash]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:سید محمد علوی تبار.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21682616|కె.కె.రంగనాథాచార్యులు]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21685126|Narendra Kumar Swain]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:NKS2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21747070|Dan Tătaru]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21827250|Sarat Kumar Kar]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sarat Kumar Kar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21833015|Gaetano Rebecchini]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21933841|Suresh Gore]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21974445|Charan Ramdas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22003024|Riyaz Ahmad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22004843|Nate Hawkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22006946|Mita Haque]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Mita haque cropped from the image of Sheikh Hasina presents Ekushey Padak 2020, Osmani Memorial Auditorium, Dhaka, 2020-02-20 (PID-0034166) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22087194|Baddegama Samitha Thero]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22095691|Thandika Mkandawire]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22277578|Rajendra Devlekar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22690302|Michel Tabet]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22812069|Θανάσης Αγγέλου]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22921036|Sergio Rossi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22926728|Cristopher Mansilla]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristopher Mansilla (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22947427|Abdul Hameed Abu Al-Naeem]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23062821|Mahamane Jean Padonou]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23302699|Yosiwo George]]''
| 
| [[مائڪرونيشيا جون فيڊريٽيڊ اسٽيٽس]]
| 
| 
| [[فائل:Federated States of Micronesia Opening Ceremony 150622-N-MK341-013 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23304286|P. R. Krishna Kumar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23561648|Bernd Grimmer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:2015 Bernd Grimmer (Landesparteitag AfD Baden-Württemberg) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23674715|Edward Sienkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23753137|Salvador Vives]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23815604|Carol Sutton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23837608|Rubén Tierrablanca González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23887677|Dhanare Paskal Janya]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23893571|Angelo Perugini]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Perugini.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23908916|K. V. Vijayadas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:K.V. Vijayadas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23914052|Nelu Bălășoiu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23920645|Ömer Döngeloğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ömer Döngeloğlu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23927424|Želimir Altarac Čičak]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Želimir Altarac Čičak .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23927812|Claudio Zupo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23930665|Daniel-Ștefan Drăgulin]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24009927|Yuri Ponomarev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Пономарёв Юрий Иванович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24021020|Ion D. Aliman]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24083233|Ionel M. Michiu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24230776|Lyavon Hryshuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24248306|Orlando McDaniel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24251127|Joel Otim]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24294484|Ducange Sylvain]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24351545|Abrek Ayupov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Abrek Ayupov 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24431331|Andrzej Jan Noras]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24525349|Vasile Gherasim]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24565738|Joe Hand Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Hand, Sr. at Joe Hand Promotions, Inc. 40th Anniversary Party.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572394|Appaji M. J.]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24572544|Tanveer Akhtar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24809974|Vladimir Gerdt]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24852023|A. M. M. Safiullah]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24877346|Jiří Ventruba]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:JiriVentruba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24940009|Miguel Ángel Troitiño]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Angel Troitiño.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24941932|Michele Serio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Michele Serio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24949382|Asit Bandopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25111059|Anusuya Prasad Maikhuri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25136946|Kamel Lemoui]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25189922|Colin Jones]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25423626|Ali Soleimani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Soleimani at the Eighth Ammar Film Festival (01).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25438009|Danilo Pertsov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Д. Перцов.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25463188|Neta S. Pane]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25463883|Edy Oglek]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25466692|Ade Firman Hakim]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25468009|Frederik Batti Sorring]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Frederik Batti Sorring, Bupati Toraja Utara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468371|Nadjmi Adhani]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Nadjmi Adhani, Wali Kota Banjarbaru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468378|Sudjati]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Sudjati Bupati Bulungan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25469512|Kuryana Azis]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Drs. H. Kuryana Azis.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25471296|Muharram]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Muharram berau.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25471771|Shazni Munir Mohd Ithnin]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18162113|Vekuii Rukoro]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18209595|Oyewusi Ibidapo Obe]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18217421|Rao Dharampal]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18236146|Yulyen Balmusov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18246554|Enio Mainardi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18249366|Theodore Bugas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18249465|Othón Cuevas Córdova]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18275399|Gláucio Ary Dillon Soares]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18280349|Vladimir Shnitke]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18327523|György Snell]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:SnellGyorgyFotoThalerTamas.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18350877|Alberto Amador Leal]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18390781|Roberto Leitão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Leitão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18391983|Sekhar Basu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Sekhar Basu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18405881|Nikiforos]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18421453|Subiakto Tjakrawerdaya]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Subiakto Tjakrawerdaya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18538499|Adrian Bărar]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Adi Barar (Cargo) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18539289|Cornelia Catangă]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18546585|Hilary S. Chapman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18549704|Nicolae Sabău]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18618827|Igor Bogdanoff]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Igor Bogdanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18618829|Grichka Bogdanoff]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Grichka B, Présentation équipe DMBC, 10 septembre 2016 - 6.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18634038|Anfim (Tudos)]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18649004|Avelino Méndez Rangel]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Avelino Mendez Rangel 1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18683826|Krishan Kumar Aggarwal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18685775|Jim Dornan]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18685824|Ayatullah Durrani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18687827|Morris Hood III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18688035|Jitendra Nath Pande]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18738911|Mack Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18747673|Reynaldo Salazar]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18750351|Maulana Ameer Zaman]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18750460|Ram Lal Rahi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18752973|Tiit Lilleorg]]''
| 
| [[اسٽونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18764064|Martin S. Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18810088|Elidio Espinoza]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Elidio Espinoza Quispe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18811939|Terry Doran]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18921500|Felicia F. Campbell]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19271880|Sami Hasan Al Nash]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19281555|Manzoor Ahtesham]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19301055|María Araujo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19361829|Giovanni Battista Rabino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giovanni Battista Rabino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19432890|Abelardo Díaz]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19517945|Pir Noor Muhammad Shah Jillani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19518853|Luis Enrique Mercado]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19547762|Munirathna Anandakrishnan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Anandakrishnan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19547902|கோ. இளவழகன்]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19561531|Nolan Mettetal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19564424|Dietmar Seyferth]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19605243|Ashok Kumar Walia]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19608131|Caio Narcio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Caio Narcio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19609869|Chandro Tomar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19611679|Yusuf Kenan Sönmez]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19635577|Dimitris Kremastinos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:KremastinosDimitris.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19665021|Helen Damico]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19667174|Shingoose]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19667683|Kim H. Veltman]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Kim Veltman at EVA London 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19668626|Rajkumar Keswani]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19710290|José Carlos Schiavinato]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19725072|Dadang Wigiarto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Situbondo Dadang Wigiarto periode kedua.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19787577|Rubén Anguiano]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19871563|Frank Brew]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19872432|Ken Colvin]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19880661|Miguel Ángel Gutiérrez Machado]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19895787|Brijendra Singh Rathore]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19915711|Abdulmanap Nurmagomedov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Hitler Mannerheim Ryti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19942870|Dadang Hawari]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19953017|Abd ar-Rahman ibn Khalifa]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19974584|Lukman Niode]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20004583|Josep Ferrer Peris]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20004758|Josep Sala i Mañé]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Primera actuacio castellers de barcelona.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20016600|Alberto Sonsol]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20045601|Antônio de Jesus Dias]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20048117|José Júlio Venâncio Antunes]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:José Júlio VFXira 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20049141|Mário Coelho]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Monumento a Mário Coelho, Vila Franca de Xira 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20054063|John M. Squire]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20064152|Kuo Nan-hung]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20069206|Vasyl Pisnyi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20090063|Vakha Agaev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vaha Agaev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20403285|Tony Moussa]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20418100|Riyāḍ Najīb Al-Rayyis]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20420208|Al-Qadi Barhoun]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Barhoun.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20426392|Bens Leo]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20426512|Hilmi Aminuddin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20479636|Venelin Mitev]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20480938|István Kozma]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Kozma István NB.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20501917|Avraham Yeshayahu Heber]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:הרב הבר.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20507884|Karen Babayan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20509962|Grigor Brutyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20513641|Harutyun Topikyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20525356|Benjamin Tolić]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Benjamin Tolić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20528490|Tõivo Sarmet]]''
| 
| [[اسٽونيا]]
| 
| 
| [[فائل:Toivo sarmet2.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20533125|Dositeo Rodríguez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20559646|A. Yunus Kunju]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:A younus kunju x mla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20560624|Mehman Aghayev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20560807|Naini Narshimha Reddy]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Nayini Narsimha Reddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20565316|Alasgar Gurbanaliyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20605416|Bakari Mwapachu]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20610736|Tasoltan Mamsurov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20665651|Pydikondala Manikyala Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20670029|Dalenda Abdou]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q40038189|Naoteru Nabeshima]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q40232921|Hasna Begum]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Hasna Begum 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q40331041|Rajan Mishra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q41596279|Johan van Zyl]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Johan Van Zyl 1 (Toyota Motors Europe) at Toyota Press Conference IAA 2017 by Nicolas Völcker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q41791790|Debashis Panigrahi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr. Debasis Panigrahi (Author).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q42303508|Marius van Heerden]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42331566|Hamid Rashid Ma`ala]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42389822|Waldemar Silva]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42428973|Jamshed Uddin Kakakhel]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42429343|Waldemar Post]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42571276|Gita Ramjee]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42800040|Elizabeth Muyovwe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43106474|Henri-Thomas Lokondo]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43180489|Sibusiso Moyo]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| [[فائل:Sibusiso Moyo, Minister of Foreign Affairs and International Trade, Republic of Zimbabwe (28014487638) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43210860|Farida Mansurova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[تاجڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43274270|Rodela]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Rodela (Luiz Carlos Ribeiro).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43377246|Joshua Kyeremeh]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781300|James Kamwambi]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781379|John Chikalimba]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781626|Lingson Belekanyama]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45843259|Leïla Menchari]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45996744|Kwadwo Owusu Afriyie]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| [[فائل:Kwadwo Owusu Afriyie - 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q46250843|Danial Jahić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q46644655|Konstantin L. Ivanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q46995325|Hans Cohen]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47011474|Asdrubal Bentes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Asdrubal Bentes 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47011506|Roberto Torres]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47030659|Narinder Bragta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47357805|Ole Hansen-Løve]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47387297|Sardar Dur Muhammad Nasar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47389631|Ghulam Murtaza Baloch]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47389945|Jam Madad Ali Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47392395|Muhammad Adil Siddiqui]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47402338|Lea Harpaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:לאה הרפז.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47411298|Shaukat Manzoor Cheema]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47465350|Shani Mahadevappa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47507023|Tamás Böröndi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47528906|Carl Tighe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529646|Priscilla Tozama Mantashe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529773|Martha Mmola]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529782|Esteban Bocaranda]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47537495|Amdi Bajram]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Амди Бајрам.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47544874|Sabbaruddin Chik]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47639046|Antonín Nedbal]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47668952|Duan Zhengcheng]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48167728|Indra Mohan Rajbongshi]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48315912|Bernard Stalter]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Bernard Stalter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48719857|Ramu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48872746|Naomi Munakata]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Naomi Munakata (2011).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48951979|Viktor Koval]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:2007-01-26 kovalskie 1010450 .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49250207|Muladi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Menteri Sekretaris Negara Muladi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49254213|Adang Sudrajat]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Adang Sudrajat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49561853|Anwarul Kabir Talukdar]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50049590|A. K. M. Mosharraf Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50396635|Sindisiwe van Zyl]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Doreen Sindisiwe van Zyl.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q50660601|AKM Jahangir Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50828767|Moisés Mamani Colquehuanca]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Moisés Mamani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51048751|Angela Salazar]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51120523|Christine McHorse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51336938|Fiona Denison]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51461749|El Príncipe Gitano]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51670534|Teimuraz Tsiklauri]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51670771|Vladimir Kharchenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Kharchenko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51881137|Katalin Korinthus]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q52274178|Dave Nalle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Davenalle.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q52315000|Md. Israfil Alam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q52369511|Lorina Kamburova]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Lorina Kamburova in Bulgaria promotional video.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q52723219|SK. Md. Nurul Haque]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q53086459|Ugo Tessitore]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q53544897|Antonio Beneyto]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Beneyto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54861257|Nizar al-Haraki]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q54862182|Fayeq Azab]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q54875090|Kamal Ballan]]''
| 
| [[شام]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kamal Ballan in Durova Theater.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54932411|Sandra Nyaira]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55020621|François de Gaulle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55178473|Tauba Katzenstein]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55459951|Alí Humar González]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55585267|Lefteris Mytilineos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55622382|Massoud Achkar]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55624059|Muhammad Afzal]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55628232|P. Vetrivel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55641249|Neville Fernando]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55688673|Manuel Domecq Zurita]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55694390|Ziauddin Ahmed Bablu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Ziauddin Ahmed Bablu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55694406|Abdul Matin Khasru]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Matin Khasru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55694715|Mahmud Us Samad Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55943735|Mario Roberto Morales]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55971501|Adolf Lüchinger]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55998474|Princess María Teresa of Parma]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:María Teresa of Bourbon Parma (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55999120|Antonio García-Moreno]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:AGMoreno2003.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56000305|Jacqueline Rubellin-Devichi]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56065281|Munira Yamin Satti]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56065399|Shaheen Raza]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56173541|Margarita Lambrinou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56195647|Vitor Sapienza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56223573|Milan Hurtala]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56248458|Cyril Lawrence]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56257287|Fabio Restrepo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Fabio Restrepo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56299115|Nomvuzo Francisca Shabalala]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56393467|Jalaludin Rakhmat]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jalaludin Rakhmat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56399697|Yopie Latul]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56399754|Burhan Abdurahman]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Ternate Burhan Abdurahman.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56410339|Camille Bonnet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:L'équipe du SU Agen finaliste du championnat de France de rugby, en mars 1943 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56600042|Younus Soomro]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56630743|Vincent Mhlanga]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56641288|László Gróf]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56651269|Waqar Ahmed Seth]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56678261|Bernie Juskiewicz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56678450|Dick Hinch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56743555|Martha Sánchez Néstor]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56841045|Mongameli Bobani]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56862871|Brian Crowe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57037216|Marcello Brunelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Brunelli Marcello.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57342370|Nikhil Nandy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs &amp; Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57617645|Fernand Turcotte]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57829968|Faith Alupo]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57903860|Elmer Pato]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57973856|Ambrose Mandvulo Dlamini]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:10.08 總統接見「史瓦帝尼王國總理戴安伯伉儷」 (48863175906).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57986405|Ndifor Afanwi Franklin]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q58004322|Ulfat Mustafin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q58175439|Ajay Kumar Tripathi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Justice Ajay Kumar Tripathi.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59226203|Cabo Almi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59245275|Silvio Favero]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59327278|Raj Mohan Vohra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raj Mohan Vohra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59387154|Dennis G. Peters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dennis G. Peters (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59594563|Shin So-gol]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| [[فائل:신소걸.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59822632|David Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:David Corrêa na Tradição 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60048453|Carlos Burga]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60428775|Ron Wright]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ron Wright, official portrait, 116th Congress.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60578644|Khaled Al Amir]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60676275|Anthony Mwamba]]''
| 
| [[زيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60676348|István Turu]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60682885|Nikolay Petrunin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Петрунин Н.Ю.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60684463|Hussain Ahmed]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs &amp; Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60734385|Jim Cross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60734833|Danny Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60735860|Jack Page]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60829798|Rebeca Guber]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60944987|Roger Maes]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61029386|Gérard Gire]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61080701|Abu Hena]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61080791|Sheikh Md Abdullah]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:State Minister for Religious Affairs Alhaj Advocate Sheikh Md Abdullah delivers speech at Hajj management meeting 2019-05-16 (PID-0038640) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61101983|מנחם מנדל]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61161331|Stephen Schwartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61221263|Jean Luc Rosat]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61229497|SM Mohsin]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:S. M. Mohsin cropped Prime Minister Sheikh Hasina awards Ekushey Padak 2020 at Osmani Memorial Auditorium Dhaka 2020-02-20 (PID-0034165) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61283036|Azmi Mohamed Megahed]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:عزمي مجاهد.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61314646|Kartikeswar Patra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61355370|Godfrey Grima]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61375379|Skariah Thomas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Scariah Thomas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61481724|Luigi Roni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61556012|Bikram Keshari Barma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61625027|Mac Jack]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61670448|Leanid Dziejka]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Пасведчанне дэпутата Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12 склікання на імя Леаніда Дзейкі.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61707992|Stephen C. de St. Jeor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61746483|Pierre Housieaux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61781035|Hans Grotz]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61893591|Ravi Shankar Patnaik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61945598|Marc Pilcher]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62072676|Adebayo Osinowo]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62081852|José Daniel Guccione]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:José Guccione.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62126551|Roberto Rivas Reyes]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Rivas 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62381879|Nick Mourouzis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62570988|John Obiero Nyagarama]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62691119|Mutko Tsvetkov]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62713325|Viktor Kelner]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63004552|Wilberforce Kisamba Mugerwa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63197527|Florence Ridley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63198327|Dora Werzberg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63342260|Miguel Ángel Giubergia]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Giubergia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q63381257|Pascal Monkam]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63457716|Mohammed Oreibi Majid al Khalifa]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63999140|Sangram Keshari Jena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64019473|Ludwig Wiedenmann]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64095652|Фелікс Уладзіміравіч Шкірманкоў]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64097038|Jos De Man]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64141250|Balli Durga Prasad Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64149281|Bernard Grégoire]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64348965|Nitsa Tsitra]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399281|Zamuxolo Joseph Peter]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399294|Pumza Patricia Dyantyi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399328|Jacqueline Mofokeng]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399347|Dorah Dunana Dlamini]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399408|Tandi Gloria Mpambo-Sibhukwana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64681381|Rayyān, Aḥmad ʻAlī Ṭāhā]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64855254|Alexandros Isaris]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64859158|Gouri Sankar Dutta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64860750|Anish Deb]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Anish Deb - Kolkata 2015-10-10 5402.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q64918366|Zdeněk Preclík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64929872|Joseph Ferris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64949184|Aminul Islam Mintu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65030790|Richard Laird]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65038140|Svatopluk Kasalý]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Svatopluk Kasalý 28. 3. 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65166902|Joselito Falcão de Amorim]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Joselito Falcao de Amorim.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65174387|Flaviola]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65199622|Saeid Tashakkori]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:تشکری.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65275379|Zaur Kantemirov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65428531|Chavalit Soemprungsuk]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65444883|Prakash Damodar Padgaonkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Prakash padgaonkar-Konkani Vishwakosh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65548621|Suresh Amonkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65561109|Satya Deo Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65587383|Jacques Lajeanne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65587693|François Lantz]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65590587|Alain Lescouet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Hazan Lescouet Quénard Pinon 743 (M Lescouet).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65592292|Gérard Marulier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65600672|Muslihan DS]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65602099|Claude Schoettel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65602496|Patrick Simon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Patrick Simon 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65602566|Fernande Singer]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65606835|Jean-Marie Zoellé]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-Marie Zoellé 18122010.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65925031|Karim Salman]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65945406|Miguel Ángel Tábet]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Angel Tabet.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66087270|Lakhdar Bouregaa]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:لخضر بورڤعة.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66124526|Ubong King]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Ubong King in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66144602|István Bérczi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66765131|Ramesh Tikaram]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66777086|Ma. Bernardita Ramos]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q67100745|Myron J. Echenberg]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q67930607|Giovanni Gastel]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:2017 02 03 Pizzarotti Ferraris mostra le 100 facce della musica italiana Giovanni Gastel-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q68213462|Quarto Pianesi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q68696106|Samsuddin Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q68797025|Ada Bello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ada C. Bello-LSU-1961.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q69802933|Ziaur Rahman Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q69908032|Charles Bukeko]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70250846|Felix Malyarenko]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Felix Malyarenko (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q70278592|William B. Helmreich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70554553|Amzad Hossain Sarker]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70991299|Marcel Meys]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Marcel Meys1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q71965647|Vassilis Sevastis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Sevastis long-jump.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q74477144|Meyer Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q74751689|René Sylvestre]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75313948|Jocelyn Feilding]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75388941|Princess Diana of Bourbon-Parma]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75390661|Lord David Douglas-Hamilton]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75599416|Michael Conybeare Sender]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75620301|Clotilda Douglas-Yakimchuk]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75661811|Alexander Brunton Badenoch]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75866189|Sally Yolanda England]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75904125|Maria-Alice de Marsillac Plunkett]]''
| 
| [[برازيل]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75936458|Melanie Forestier-Walker]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76044131|Raja Kollure]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76079057|Andrew Moncreiff]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76120799|Morgan Rees-Williams, 3rd Baron Ogmore]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76170613|Christopher Sanders]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76367719|Ostap Lozynsky]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76429596|Kostas Kleftogiannis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76433189|Farid Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76814385|AKM Amanul Islam Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76836042|Mockbul Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76945602|Theo Jubitana]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Theo Jubitana.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q76947388|Osvaldo Cochrane Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77058159|Fernando Sandoval]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77254925|Jean-Charles Nègre]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77324578|Geoff Makhubo]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Geoff Makhubo, Mayor of Johannesburg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q77353829|Mohamed Melehi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohamed Melehi, Le360 - May 4, 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q78575739|Bhekizizwe Peterson]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q78626233|Ana Magdalena]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q78933325|Charles Ehlinger]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q79275451|Ricardo Valderrama Fernández]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q79666066|Kiing Shooter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q80253264|Carlos Marincovich]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Marincovich 1970s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q80308776|Marc Daniëls]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Marc daniels-1720510798 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q80505957|Horacio Luis López]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q82504773|Mohammed Yaseen Mohammed]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q82925403|Pino Grimaldi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83135813|Morris J. Viljoen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83214686|San'yūtei Takasuke]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83618559|Jean-Claude Menand]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83630761|Francisco Daniel Rivera Sánchez]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84138873|Caterina Emili]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84174794|Lorna Irungu]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84497471|Li Wenliang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| [[فائل:LiWengliang.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q84596019|Michel Rosenblatt]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84737258|Hong Ling]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84975812|Yoshio Tateishi]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85005219|Lin Zhengbin]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85098459|Mohammad-Reza Rahchamani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:MohammadReza RahChamani 1397-08-23.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85245727|Liang Wudong]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85332141|Liu Shouxiang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85354114|Wang Xianliang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85504174|Liu Zhiming]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85755827|Roy Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85770058|Isaac Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853174|Liu Xiaoxian]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853305|Xu Defu]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853522|Xiao Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853556|Peng Yinhua]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85861427|Grzegorz Guziński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85867731|Robert Znajomski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Znajomski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85873158|José Gentil Rosa]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85877322|Simão Almeida]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85881430|Liu Fan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85967536|Azizur Rahman]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85969531|Habibullah Peiravi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85991636|Ibnu Saleh]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ibnu Saleh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85991691|Imran]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR Imran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85994920|Tengku Zulkarnain]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Tengku Zulkarnain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q86206276|Xia Sisi]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86206710|Huang Wenjun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86426444|Sami Shousha]]''
| 
| [[مصر]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89336547|Liu Li]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89336556|Mei Zhongming]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89337077|Zhu Heping]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89355538|Avram Goia]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89358641|Bernard Epin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89388448|Omar Quintana]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89388934|Rodrigo Pesántez Rodas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89392342|Carlo Colombara]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89412554|Florindo Corral]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89416505|Ismail Mohamed Abdulwahab]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89417365|Montserrat Sabater Bacigalupi]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89444493|Yang Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89445395|Carlos González-Artigas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89452309|Jorge Orlando Semería]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89455052|Muhammad Sirajul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89465759|Ito Curata]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Ito Curata in his Mansion (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89469646|Silvio Devoto]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89472100|Sa'ad Galadiman Patigi]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89477474|Mel Boyaner]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89477590|Arlene Stringer-Cuevas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89499451|Anick Jesdanun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89499594|Shona Ferguson]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Shona Ferguson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89499996|Cyril Boulanger]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89500010|Fernando Labra Hidalgo]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89501894|Ahmad Taheri]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89502052|Fuad Nahdi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89502662|Kalil Haché]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89503586|Mary Roman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89514702|Feriha Öz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89520802|Giovanni Coppiano]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89526192|Wilhelm Burmann]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89532539|Patrick Gibson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Gibson Brothers - 2018082190008 2018-03-23 Radio Regenbogen Award 2018 - Sven - 1D X MK II - 0178 - AK8I9908.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89552274|Abhay Bhardwaj]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Abhay Bharadwaj.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89559728|Wilson Villa]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89562034|Jorge Chica]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89564475|Lee Fierro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89573517|Ahmad Tuyserkani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89575597|Hervé de Buyer]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89579907|Seyed Mohsen Habibi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580542|Ali Khalafi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580736|Farzad Tazari]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580754|Jean-Jacques Gressier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580995|Shahriar Sharifi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582186|Ezzat Khamoshi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582543|Seyed Abdullah Zavieh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582558|Plato Sohrabi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582564|Reza Neghaban]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582569|Frida Wattenberg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584157|Jean-Jacques Siegel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584521|Terry Cutmore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584637|Brian Lambert]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89588532|Henri Ecochard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Ecochard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89589522|Laurent Gruson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89590162|Ron Rich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89592254|Israel Carrera]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89599147|Jitendra Rathod]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89620524|Michael Yun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89637292|Dolors Sala Carrió]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89656990|Juan Martín Velasco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89666393|Ruben Burks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89669404|Vincent Lionti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89679283|Vicente Villagrá Blanco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89690342|Eli Velder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89697563|Anton Sebastianpillai]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89703537|Anita Fial]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89703948|Patrick Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89768813|Charlotte Figi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89795205|Marguerite Lescop]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89799501|Art Paleczny]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89819791|Joaquim Tosas i Mir]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89819849|Conrad Buchanan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89826765|Rebecca Mack]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89860442|Marcelino García Pérez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89888640|Christophe Pras]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89898390|Alex Layne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89912075|Eddy Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eddy Davis Lisbon 2006.JPEG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89918324|Abdul Mabud Chowdhury]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89918929|Manolo Navarro]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919082|Laneeka Barksdale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919363|Ricardo Castaneda]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919484|Roberto Román Valencia]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89924623|Liliane Marchais]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89932032|Sam McGhee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89933671|Lee Bossom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89934267|Ronnie A. Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89936212|Kiminobu Okada]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89938688|Giorgio Valoti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89939488|Raimondo Balicco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89952002|Leila Benitez-McCollum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89957906|Ronald William Lewis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89986954|Sento Masià]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:SentoMasia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89998424|Ben Hirschmann]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90025534|TM Giasuddin Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90025619|Ugo Rozzo]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90027431|Hannes Schopf]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90030093|Edoardo Valli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90046004|L. Douglas James]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90060899|Santiago Llorente Fernández]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90078508|Gonzalo Dasilva]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90121082|Ho Kam Ming]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90136425|Frank Gabrin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90143887|Burt Ballanfant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90153083|Abdurakhman Martazanov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90162943|Richard Richardson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90250643|Hamid Manouchehri]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90251510|Ali Behzad]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90274240|Elio Armas Nahón]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90278503|Kapil Deo Kamat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Kapil Deo Kamat during his term as Panchayati Raj minister (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90314365|Syed Haider]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324980|Azar Ahrabi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324982|Fayaz Ayache]]''
| 
| [[شام]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324987|Habib Zaidi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90347409|Gustavo Orellana]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90404814|Eulàlia Amorós Solà]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90405588|Kishen Bholasing]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Kishen Bholasing 2015 - 3.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90409657|Lionel Longueville]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90412083|Bas Mulder]]''
| 
| [[سورينام]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90415987|Leilani Jordan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90416143|Zafar Sarfraz]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90419272|Lila Fenwick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90419878|Baldiri Alavedra]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90424601|Victor Batista Falla]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90433310|Valeria Viveros]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90435726|Maria Krier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90457604|J. Ronald Verrier]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90463320|Jaime Ruiz Sacristán]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90465882|Fevzi Aksoy]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90478547|Alby Kass]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90479494|Ann Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90482625|Jason Hargrove]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90509901|Marylou Armer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90515325|Jacqueline Cruz]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90531405|Gerald O. Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90561312|Tom Moore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Moore (soldier) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90605392|Robby Browne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90642033|John Driscoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90683696|David Katzenstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90701193|Jorge Sebá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90723872|Jerzy Eligiusz Główczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Witkacy - Jerzy Główczewski - 1931-12.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90732093|Clida Martinez Ellison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90792247|Gabriele Baldassini]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90812370|David Méresse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90849569|Glider Ushñahua]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90852078|Gil Bailey]]''
| 
| [[جميڪا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gil Bailey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90855527|Richard Passman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90878164|Julio Andrade Malde]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90902581|Elio Peretto]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90909454|Ernesto Gutiérrez Vera]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90925826|Rajesh Jayaseelan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90959889|Alexander Ivan Bedini Guthrie]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90961853|Margit Feldman]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90963525|Anjanette Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91017527|Gian Carlo Ceruti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91023351|Brian R. Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91023739|Deon M. Crowell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024228|James Norvell Flowers Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024238|Annis Creese]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[سينٽ ونسنٽ ۽ گريناڊائنز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024446|Dave Roland]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024806|Kenneth J. Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025303|Sterling Matthews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025490|Jerry Manley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025565|Gary Holmberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gary Holmberg - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91025695|John-Sebastian Laird-Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91027383|Marie-France Chabanel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91033075|Chad Capule]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91036102|Augusto Itúrburu]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91073092|Louis Wilsenach]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91075109|Eastern Stewart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91077024|Terrance Burke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91077402|Noel Sinkiat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079038|Maria Linda Villanueva Sun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079360|George Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079952|Keith Redding]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079959|Susan Rokus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91080484|Sterling Maddox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sterling Ruffin Maddox, Jr. - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91083307|Krishan Arora]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91085228|Jane Murphy]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91087157|Gladys Mujajati]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91087664|Mary Agyeiwaa Agyapong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088331|Gérard Willocq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088373|Amrik Bamotra]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088921|René Rosset]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089299|Peter Tun]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089367|Maureen Ellington]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089388|Cheryl Williams]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089696|Josiane Zauma Ebonja Ekoli]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090296|Melujean Ballesteros]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090318|Yves Latour]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090338|Sara Trollope]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090369|Julie Omar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91102468|Gareth Roberts]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91106049|Edmond Adedeji]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91110677|ATM Alamgir]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91115657|Louis Jeannin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91116120|Joseph Djivélékian]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91118642|Elsie Sazuze]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91120080|Alice Kit Tak Ong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91120760|Leilani Dayrit]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121189|Janice Graham]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121613|Syed Zishan Haider]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86550970|Carlos Tapia García]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Tapia en LaMula.pe 2-38 screenshot.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q86709709|Mohammad Ali Ramazani Dastak]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87066622|Ahmad Songi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87072653|Gonzalo Cerezo Barredo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87186121|Buchanan Sharp]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87205979|Dukha Bhagat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87219910|Valerio Moro]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87451176|Benon Magezi]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87495680|Ikenwoli Godfrey Emiko]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:The Olu of Warri, Ogiame Ikenwoli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87511491|Lee Cha-su]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87558710|Roberto Stella]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87652750|Nasser Shabani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Nasser Shabani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87697765|Wen Zengxian]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87830378|Francesco Saverio Pavone]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87849018|Jiang Xueqing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87967184|Aris Dijksman]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87975501|Narjes Khanalizadeh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87975990|Reza Mohammadi Langroudi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87976706|Esmail Yazdi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Esmaeil Yazdi 2017-09-04.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87999700|Hipólito Chaiña]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88036515|Ashutosh Mohanta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88094808|Antonio Michele Stanca]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88179804|Joan Cuadrench i Aragonès]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88181154|Aileen Baviera]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Aileen Baviera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88196412|António Vieira Monteiro]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88206609|Jean Leber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88209709|Larry Edgeworth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88223813|Admir Džubur]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88326495|Jean-Jacques Razafindranazy]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[مڊگاسڪر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88332749|Sérgio Trindade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88364089|José María Loizaga Viguri]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88373250|Sylvain Welling]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88373576|Jean-Marie Boegle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88376163|María José Rubio Fuentes]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88382284|Calogero Rizzuto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88386281|Nashom Wooden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88387865|Hassan Milani]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88387896|Peter Myles]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88394294|Zororo Makamba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88420752|Olivier Schneller]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88430796|Borja Domecq Solís]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88461558|Maroof Afzal]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465219|Dez-Ann Romain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465409|David Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465891|Lee Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88471669|Qiu Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88505446|Orlando Staton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Orlando Staton with the Fabulous Flemtones on February 28, 2020 at Tierney's Tavern in Montclair, New Jersey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88529356|Abraham Levy Bressler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88552871|Black N Mild]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88553411|Floyd Cardoz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Floyd Cardoz demonstrating Indian cuisine (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88564303|Lillo Venezia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88592566|Jenny Polanco]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88602759|Giuseppe Berardelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88605041|Steven Dick]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88660090|Mohamed Farah]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88696349|Vasile Ouatu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88719792|John F. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88720437|Kious Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88720923|Rose Marie Compaoré]]''
| 
| [[برڪینا فاسو|برڪينا فاسو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88788580|Alan Finder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88799719|Usama Riaz]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88862963|Ruben Melogno]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88866458|Jésus Gayoso Rey]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88876722|Narciso Arranz Cerezo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88919704|Jörn Kubicki]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88928087|Jacob Plange-Rhule]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88946519|Romi Cohn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88948586|Freddy Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88960423|Chato Galante]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Chato Galante Premios Goya 2019 - Mejor Película Documental (cropped) (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88961624|Daniel Davisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Davisse, Journée mémoire Holocauste, Esch-sur-Alzette-103.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88963159|Angelo Rottoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88974861|Amged S. El-Hawrani]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88975447|Adil El Tayar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88978483|Maria Mercader]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88979371|Javier Docampo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89018986|Denise Millet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89034303|Manuel Adolfo Varas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89043679|Peregrine Broadbent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89044367|Lorena Borjas]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89047239|David Hodgkiss]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89058562|James T. Goodrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89090767|Viktar Dashkevich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktar daszkievicz 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89107781|Tomas Oneborg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89108362|Ángel Sánchez Mendoza]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89118435|Rafael Gómez Nieto]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Inauguración del Jardín de los Combatientes de la Nueve en Madrid 14.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89126458|Pat Midgley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89127551|Antonio Nonato Lima Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89190157|John Hartwall]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89193385|José Antonio Martínez Bayo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Jose Antonio Martinez Bayo en Villel de Mesa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89250938|April Dunn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89251950|Bernardita Catalla]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Ambassador Bernardita Catalla (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89266944|Cemil Taşcıoğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89271759|Bob Glanzer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89272139|Reggie Bagala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89277337|Miquel Àngel Vaquer]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89278617|José Luis González Novalín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89284961|Jacques F. Acar]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques-F-Acar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89290024|Constantino Juri]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89300558|William Wolf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89328137|Chang Kai]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121930|Aimee O'Rourke]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91122088|Areema Nasreen]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91122861|Lynsay Coventry]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91146921|Ted Monette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:FEMA - 40478 - Ted Monette, FEMA's Director of the Office of Federal Coordinati.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91151546|John Percy Leon Lewis]]''
| 
| [[گيانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91159963|Jerry Givens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91167491|Claude Lafortune]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Claude Lafortune - 04 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91231278|Hamza Pacheeri]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231280|Fayez Ayache]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231284|Eric Labeja-Acellam]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231288|Alfa Saadu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231290|Liz Glanister]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231294|Rahima Bibi Sidhanee]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231299|Barbara Sage]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231302|Linda Clarke]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231306|Liz Shale]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231311|Mandy Siddorn]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231314|Glen Corbin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231316|Thomas Harvey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231319|Andrew Treble]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231321|Michael Allieu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231325|Barbara Moore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231330|Donna Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231333|Abdul Gellaledin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231338|Donald Suelto]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231341|Stephen Pearson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231346|Linnette Cruz]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231351|Elvira Bucu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231354|Amor Padilla Gatinao]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231356|Andy Howe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231361|Ade Raymond]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231364|Leilani Medel]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231368|Pooja Sharma]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231371|Emily Rose Perugia]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231375|John Alagos]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231379|Jenelyn Carter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231384|Joan Grimshaw]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231386|Amanda Forde]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231391|Elbert Rico]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231394|Oscar King Jr.]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231398|Gilbert Barnedo]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231399|Charles Kwame Tanor]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231403|Kevin Smith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231406|Gladys Nyemba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231408|Amarante Dias]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231411|Lourdes Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231414|Barry England]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231416|Ruben Muñoz Jr.]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231420|Brian Mfula]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231424|Simon Guest]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231426|Brian Darlington]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231430|Rajesh Kalraiya]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231432|Wilma Banaag]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231435|Nick Joseph]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231774|Jayne Harvey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91245547|Martin Loveday]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91250620|Guri Melleby]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| [[فائل:Guri Melleby - Skytterprinsesse (1967) (14495766559).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91252955|Manjeet Singh Riyat]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91262852|José Marroquín Yerovi]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91290519|Mahen Ramloll]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91308531|Skylar Herbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91332046|André Charon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91332579|Pierre Gilet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91333378|Jean Pouaha]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91333451|Ali Djemoui]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91334108|Sami Reda]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91336641|Gerallt Davies]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91381549|Saburō Matsushita]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91383699|Philippe Lerche]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91384778|Kabkéo Souvanlasy]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91388450|Guy Pfister]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91389053|Serge Bokobza]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91428965|Benjamin Levin]]''
| 
| [[لٿوينيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91437271|Beryl Bernay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91449519|Rino Clerici]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91461341|Alain Le Garrec]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91503406|Ella King Russell Torrey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91584337|Sudhir Sharma]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91595066|Keith MacVicar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91595238|Jean MacVicar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91621670|Belco Bah]]''
| 
| [[مالي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91655944|Shahin Shahablou]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91665169|Joel Rogosin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91669146|Khalif Mumin Tohow]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91670963|Jérôme Valette]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672058|James Hakim]]''
| 
| [[زمبابوي]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672124|Patrick Delalaing]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672457|Mohammad Hassen Hossenbux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91686786|Sékou Kourouma]]''
| 
| [[گني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91693470|Donald Reed Herring]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91707058|Danny Delaney]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91717351|Éric Loupiac]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91719339|Ton van den Heuvel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91756690|Fred the Godson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Fred the Godson, late 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91756983|Jean-Paul Michel]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91767492|Emeterio Gómez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91769815|Shree Vishna Rasiah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91776753|Tom Scully]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91783720|Annette Blier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91789659|Hannes Schedel]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91824964|Anthony Tsai Brooks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91840218|Ceybil Jefferies]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91861707|Julian Perry Robinson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91892839|Melonie Mitchell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91893996|Angie Cunningham]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91911557|Mario César Romero]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91962972|Burton Rose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91964956|Carole Brookins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976803|Philip Kahn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976807|Bertha LaForest]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976809|Kenneth Saunders III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92022576|Mark Appelbaum]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92037433|Ronald Newman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92041406|Marco DiFranco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92045123|Clifford Martin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92054378|Noureddine Zidouni]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92059713|Gunnar Seijbold]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92079066|Valentina Blackhorse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92104585|Joyce Pacubas-Le Blanc]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92106989|Thomas Wetzen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92110448|Kenneth Roseman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92152403|Princy Xavier]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92157950|Milan Stevanovich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q240592|Socialist Republic of Macedonia]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92158826|Robert Francisco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92159374|Mohamed Ben Omar]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92168119|Martine Crefcoeur]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Martine Crefcoeur 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92174131|Fernando Miteff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92179738|Peter Gill]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92196478|Jonathan Coelho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92197171|Jack Lotz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jack Lotz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92199833|Sher Enriquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92202893|Nicholas Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92203480|Leslie Pieroni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92204901|Jeffrey Pendleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92205981|Katy Davis]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92205988|Emma Davis]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92206621|Zafar Rasheed Bhatti]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92208184|Édith Arnoult-Brill]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Édith Arnoult-Brill-FIG 2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92212507|Celia Yap-Banago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92215337|Zoe Mungin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92216910|Jacques Fribourg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92219835|Gonzalo Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92262595|Alicia Cruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92264934|Celia Lardizabal Marco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92279689|Richard Charles Canazzi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92304326|Corliss Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92307070|Francisco Méndez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92310023|Janissa Delacruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92359243|Claude Barouch]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92378558|Madhvi Aya]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92391135|Robert E. Proell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92394499|Joseph M. Assyd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92409837|Syahrul]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Syahrul Wali Kota.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92419043|Wilford Kepler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92419274|Mary Kepler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92455638|Andrea Circle Bear]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92464475|Edgar Heidorn]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92472344|Conrad Buckley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92474565|Barbara Gaines]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92476562|Wayne Haskell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92480593|Cherie La Pelusa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92495796|Dieter Hofmann]]''
| 
| ''[[:d:Q16957|East Germany]]''&lt;br/&gt;[[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92518002|Henry Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92539116|Daniel S. Paletko]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92541835|Luis Modesto Páez]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92542838|Deborah Gatewood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92545047|Matthew Stehr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92548855|Antonio Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92594539|Louise Coles]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92606215|Juan Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92611638|Louise Endel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92620791|William Nguyen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92624775|Pamela Orlando]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92635842|Jun Maeda]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92637621|Sławomir Sokół]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92649435|Gulshan Ewing]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92715252|T. Norman Van Cott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92732453|Daniel Demetrius Newell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92750722|Mark Barisonek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92751809|Francis Boccabella III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92766758|Victor Chung]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768859|Dian Phipps]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768870|Alberto Camacho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768893|Ketty Herawati Sultana]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92771548|Joseph Feingold]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92774800|José Torres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92774810|Orlando Moncada]]''
| 
| [[پيرو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92776593|Idris Bey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92777833|Matteo De Cosmo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92780896|Brittany Bruner-Ringo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92790696|Bill Gladstone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92791254|Sylvie Vincent]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92798976|Miguel Marte]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92800215|Alfonso Salazar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92800742|B. Narayan. Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92801627|Paul Cary]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92805303|Randall French]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92826239|Samuel Hargress II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92843284|Yang Chongqi]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92849109|Ke Huibing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92861205|Don DiPetrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92864552|Don Osceola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92865607|Calvin Harrison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92867489|David Goulette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92878926|Madeline Kripke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92891982|Ed Schilling]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92896391|Li Yangbo]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92901064|Allah Yar Ansari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92920768|Boualem Benkhelouf]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92934641|Robert Suit]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92949314|David Beyl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92957910|Josephine Seier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92967426|Marie June Skender]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92968758|Annelda Holtkamp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92972473|Bernadette Kelter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92974044|Mary Francele Sherburne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92974147|Mary Regine Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92977116|David Berg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92985221|Irvin Herman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92987708|Dan Spano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93075844|Rien Smits]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93076125|Rina Smits]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93088160|Kyle Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93096025|Jim Kearnan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93115047|Venko Kanev]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93120505|Cornelius Watkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93122022|Muhammad Ahmad Asha]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93129383|Adamu Suleiman]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93130940|Mary Hackett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93130944|Jessie Ancona]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93142529|Lamoyne King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93146061|Tadashi Tsufura]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93146187|Justa Barrios]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93160858|Sérgio Bueno de Camargo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93169354|Altamiro Moyses Zimerfogel]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93171213|Philip Foglia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93211513|Kareem Haji]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93222035|Daniel Thomas Carr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93233292|Beppe Del Colle]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93242709|Nyla Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93244599|Willem Balke]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93245406|Cosimo Semeraro]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93267085|Preston Olive]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93270562|Glenn Wefel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93270951|Beverly Wefel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93275468|Jesse Willard Hathorne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93278657|Joan Cunnane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93295914|Gary Washington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93296429|Rafael Cargill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93297721|Priscilla Carrow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93298301|Edward Becote]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93299047|Wayne Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93300107|Derik Braswell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93303617|Anita Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93309744|Mehmet Şah Demirhan]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93338240|Eduardo Robles-Holguin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93340743|Leonard Auerbach]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93341845|Stephen Cino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345570|Rex Damon Begay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345895|Bradley James Ghilarducci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345899|Michael Fleming]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93351605|André Egri]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93377076|Suleiman Adamu]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93377516|Rory Price]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93380491|Clifford Childs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93394215|August Pauger]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93395406|Roman Stadelmann]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93421326|Jack Taylor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93427505|Pedro Tenorio Matanzo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Pedro Tenorio Matanzo 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93431342|Antonio Rodríguez de las Heras]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:RH en Zafra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93431362|Johnny Copeland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93436209|Fryni Arvaniti]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93443209|Raquela Mesa-Acosta]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93449034|Barry Webber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93453945|Conrad Razidlo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93473479|Carlos Ernesto Escobar Mejía]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93488824|Gerald Glisson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93494556|Mohamed Hamud Omar]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93498853|Gerald Slater]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93506856|Gerson Peres]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Federal Gerson Peres.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93512574|Maureen Ciolek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93512807|Aharon Walkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93514005|Jorge Ortiz-Garay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93521975|Anthony Szczygielski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93525826|Helen Molina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93530184|Eli Klausner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93584226|Jimmy Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93587125|Maria Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93593932|Wendy Bishop]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93598095|William Dean Brame]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93607966|Raymond Scholwinski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93614577|Yoshio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93615558|Nancy Bisschop]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93630916|Kim Blanchar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93633102|Willie Levi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93636186|Raymond Mitchell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93641586|Eric Frazier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93643731|Antonia Leon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93683887|Tam Mai]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93698550|Abdelmajid Ben Aicha]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93705140|Jacques Reymond]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93707459|Paul Alloun]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93768263|Sushil Kumar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93774007|Daniel Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93776347|Raymond Geraci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93784704|Murat Dilmener]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93838244|Vicente André Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93860270|Sue Gargett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93868410|Jesus Chediak]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93875993|Sandy Pratt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93876058|Johannes Beck]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93881569|Abdelfattah Abdrabbo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93898822|Unique Clay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93903544|Guadalupe Ramos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93929514|Noel Walsh]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93939001|Hari Vasudevan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93943136|Michael Clegg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93943796|Joan Neudecker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93956977|Paul Vasquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Bear Vasquez by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93957499|Rose Liberto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93962279|Celso Mendoza]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93967506|Gérard Cocrelle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94016601|James Andres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94018988|Tiffany Mofield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94019590|Tom Omaña Luna Jr.]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94043719|Anna Mohr]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94061081|Jack Berg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94070745|Alan Ortiz]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94073090|Charles Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94087538|Belly Mujinga]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94096258|Dorothy Pearl Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94128948|Motoko Fujishiro Huthwaite]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Monuments Men Honored - Heroes protected art work in WWII-(2015) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94217572|Magomed Aliomarov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94249876|Shōbushi Kanji]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Shokiri-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94311480|Denith Deason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94349561|Marion Goldetsky Klein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94353812|Maurice Dotson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94365464|Clayton Snare]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94412286|Óscar López Acosta]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94434142|Edward Crogan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94440981|Munir Mangal]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Defense.gov News Photo 100707-F-7552L-006 - Commander of the International Security Assistance Force Gen. David H. Petraeus 3rd from left U.S. Army speaks with Afghan Minister of Security.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94477252|Marie Pino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94477711|Abdikani Mohamed Wa’ays]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94511714|Richard Cramer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94523479|John Paul Eberhard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94524203|Marcus Pino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94528806|Hellyn Moore Pawula]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94530576|Genyte Dirse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94531325|Billy Farrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94547938|Mary Santiago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94550864|Nino Cassanello]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94567016|Gloria Jameson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94572548|Alex Ruperto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94573130|Bobby McCoskey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94574829|Halil Karabulut]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94575477|Paul Odighizuwa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94579153|Douglas Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas Roberts - 1968.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94579402|Henry Camacho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94579891|Ruth Median]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94580968|Tendol Gyalzur]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94583822|Hans Bär]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94613962|Jim Pruett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94616677|Ernesto Guzman Lara]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94643983|unnamed medical worker]]''
| 
| [[مڊگاسڪر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94648405|Benjamin Smalls]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94657640|James Mahoney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94690321|Mojibur Rahman Talukder]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94694236|Georgia Litwack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94699977|Tin Aye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94700336|Randy Narvaez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94700689|Joseph Santaguida]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94709855|Berisford Anthony Morse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94713622|Peggy Ndubisi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94799520|Donnell Kirchner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94864655|Joey Giambra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94924250|Frankline Ndifor]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94941476|Patricia Forster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94944470|Esteban Yáñez Pazos]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94945959|Hatsy Yasukochi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94966479|Lenora Garfinkel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94972710|Wilson Roosevelt Jerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wilson Roosevelt Jerman (crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94973282|William Crain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94981721|Vanessa Mackey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94987056|Mark Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994278|Miquéias Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994310|João Kabeção]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994337|Lourdes Catão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Foto de Lourdes..png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94994347|Mário Chermont]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994352|Rafael Fragoso]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994691|Joshua Yasuo Suzuki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94995489|Rommel Bernarte]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94995575|Ralphy Campos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997568|Rachel Verbaan]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997852|Hernán Alemán]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997878|Alberto Tejedor]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94998033|Reber Zandi]]''
| 
| [[سويڊن]]&lt;br/&gt;[[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95128547|Ken Nightingall]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95147136|Alyce Chenault Gullattee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95151336|Petr Šmaha]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Petr-Šmaha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95152882|Trevor Belle]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25473657|Irena Alijošiūtė]]''
| 
| [[لٿوينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25542625|Knyaz Hacıyev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25588647|P. Gopinathan Nair]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25640123|Guus Smeets]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Guus Smeets.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25998965|Marius Dinulescu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26251738|Shamsuzzaman Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Shamsuzzaman Khan Dhaka 2019 (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26256181|Sálvio Dino]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26466079|Onkar Nath Srivastava]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26677234|David Stypka]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26856800|Muhammad Hamza]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26923140|Emil J. Freireich Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26924548|Rohit Sardana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26971502|Jan Žižka]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27022448|Adlin Mair-Clarke]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27044994|Hooshang Mirzaee]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27062983|Muhammad Mohaiminul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27063489|MA Hashem]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27063631|B.J. Marsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27195991|Valeria Gagealov]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Valeria Gagealov 2014 Romania stamp.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27207944|Najma Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Najma Chowdhury speaking.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27514682|Samuel Wembé]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27525876|Gyula Horvath]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27589327|Pablo Cámbar]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| [[فائل:Pablo José Cámbar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27662830|Ann Katharine Mitchell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27664982|Carlos Falcó, 5th Marquess of Griñón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Falcó.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27690287|Ruth Lewis]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27734548|Bill Bullard, Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27804545|Maqbul Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27835309|Félix Mendonça]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:BA10200 div Felix Mendonça 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27862807|Walmir Oliveira da Costa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27950616|Munir Al-Aboushi]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]&lt;br/&gt;[[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27975003|Alícia Guri i Canivell]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28001421|Jerry Relph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Minnesota State Senator Jerry Relph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28007795|Hella Brock]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16957|East Germany]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28039797|Nicolaie-Sebastian-Valentin Radu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28086077|Kebby Maphatsoe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28121682|Arpik Hasratyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Arpik Asratyan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28122480|Brian Arrowsmith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28370205|Surendra Singh Jeena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Jeena Bhaiya.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28370231|Gopal Singh Rawat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Gopal Singh Rawat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28403467|Jaybee Sebastian]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28420151|Buruji Kashamu]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Buruji Kashamu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28485065|Aptripel Tumimomor]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aptripel Tumimomor.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28498255|David Brooks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Elmer Wayne Henley and David Owen Brook (by Jerry Click) – Bolivar Peninsula, August 10, 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28555913|José Carlos da Silva Júnior]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28664898|Mikhail Plotkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28708192|Llorenç Cassi i Morató]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28716759|حمد الريح]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28843094|Luís Macedo]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28867793|Jacques Thobie]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28911753|Branislav Blažić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28962630|Gladys Beckwith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29078601|Nedal Abu Tabaq]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Nedal Abu Tabaq portret 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29079958|Bogusław Cygler]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29358941|Vladimir Zuykov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29370558|Ujwal Thapa]]''
| 
| [[نيپال]]
| 
| 
| [[فائل:Ujwal Thapa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29452463|Pradeep Maharathy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Pradeep Maharathy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29462882|Alan Abel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Abel of The Philadelphia Orchestra (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29505408|Lew Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29525790|Marc Engels]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29527515|Abdul Mahdi Hadi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29568123|Tohami Khaled]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29639760|Luis Arias Graziani]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29640879|Surat Mathur]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29727768|Francesco Perrone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francesco perrone Olimpiadi Roma 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29887876|Israel Zelitch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29944026|Richard Mendani]]''
| 
| [[پاپوا نيو گني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30081749|Hadi Khosroshahi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:هادي خسروشاهي.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30231744|Piotr Wowry]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30320385|Walter Robb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30404445|José Évrard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Saint-Laurent-Blangy - Congrès fondateur des Patriotes le 18 février 2018 (061).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30687590|Vijay Kumar Kashyap]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vijay Kashyap BJP Minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30687834|G. P. Venkidu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:GPV Gobi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30728097|Yves Vander Cruysen]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30729040|Jean-Marc Manducher]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30789633|Huba Rozsnyai]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30930334|Gil Vianna]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30934103|Ibsen Henrique de Castro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30935116|Herzem Gusmão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Herzem Gusmão em 23 de julho de 2019 (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q31199474|Baldo Podić]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31201089|Subhadra Sen Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31296778|Anvar Nahmadov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31451910|Mukar Cholponbayev]]''
| 
| [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31724199|Sadek Bachchu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31724856|Mirza Mazharul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31741007|Pearson Jordan]]''
| 
| [[بارباڊوس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q32291770|Thomas H. Kunz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q32362040|Olga Domuladzhanova]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q33236658|Jean-Philippe Ruggieri]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q33239234|Fábio Hissa Vieira Hazin]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q34113948|Giovanni Pretorius]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q34970774|Olga Levko]]''
| 
| ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q35342309|Tawfiq al-Yasiri]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36489247|Muhammad Jadam Mangrio]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36514477|Brian J. Axsmith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36657949|R.Y. Anderson]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q38002088|Cesare Leonardi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q38583129|N. Appaji Gowda]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39058126|Anand Mohan Zutshi Gulzar Dehlvi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Gulzar dehlvi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q39070358|Habib ur Rahman]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95153930|Keith Wade]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95155945|Jaromír Joo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95175836|Vladimír Řehořek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95176753|Jiřina Kumstátová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95190573|Carlos Arturo Garcia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95207707|Charlie Burrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95216366|Sorin Iftimi]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95232940|Eugene J. Sayfie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95250542|Donna M. Morrissey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95345195|Emilio DiPalma]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95377523|Daniel Kopál]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95381440|Libuše Holečková]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95381819|Miroslav Jirounek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95390382|Sally Rowley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sally Rowley - freedom rider arrest 1961 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95391797|Lydia Baštecká]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95393540|Marie Mudrová]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95399285|Edith Irvine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95416463|Hussain Ahmad Kanjo]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95423359|Kamrun Nahar Putul]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95434619|Wegene Debele]]''
| 
| [[ايٿوپيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95446434|Stephen P. A. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95491073|Fred Westbrook]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95502391|Santiago Baten-Oxlaj]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95507915|Jose Ayala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95573131|Judith Bemis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577004|Wang Bing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577281|Feng Xiaolin]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577358|Zhang Kangmei]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95578805|Douglas Linn Hickok]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95579452|Elizabeth Fulop]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95613600|Salvatore Pica]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95629701|Pepe Tapia]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95638573|Jeffrey Ronald Henry Muzljakovich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95645973|James Leach Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95650616|Samuel Joseph Lococo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95660168|Paul McCurrie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95670840|Hugo Ryckeboer]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95676290|Fakhruddin Syed]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95692819|David Ford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95694247|Yehudah Jacobs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95701122|Brahm Kanchibhotla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Brahm Kanchibhotla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95702276|Zubair Ahmed]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95727053|Barbara Ossenkopp]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95737055|Mário Veríssimo]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95747603|Flossie Lee Bournes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880217|Alan Michael Twofoot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880218|Ronald R. Erdman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880219|Charles Robert Keal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880220|Shirley Crute]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880221|Kenneth Richard Coombs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880222|Bobby Joseph Hebert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880229|Robert N. Winsor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880231|Andrew Kowalczyk]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880233|David F. Savitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880234|Thomas William Campbell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880239|Lawrence Littig]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880243|Antoinette Tosco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880244|Marvin L. Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marvin Thomas - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880245|Dalma Holloway Torres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880246|Ethel R. Fonti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880247|Michael Giangrande Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880248|Philip Braverman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880255|Ralph Plaisance]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880258|Pierina D. Borsoi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880259|Willard John Hoyt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880260|Timothy J. Liszewski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880265|Barbara J. Norris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880269|Donald Raymond Haws]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880270|Mattie F. Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880271|Ruth E. Shinn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880272|Robert Dugal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880274|Roberta Gulick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880283|Carol Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880284|Gomer Richards Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gomer Richards Jr. - high school graduation 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880285|Steven L. Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880286|Vincie Teresa DeRose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880292|Delia Regina DiTullio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880295|Ken Caley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880296|Jean-Claude Henrion]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880297|Grace Lee Hargrave Cradeur]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880298|Ronnie Estes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880303|Mary Ellen Houle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880307|Patrick C. Parks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880308|Daniel S. Pincu]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880309|Norman Gulamerian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880310|Patricia L. Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880311|Angel Escamilla]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880317|Russell D. Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Russell Dale Green - 1945.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880325|Scott Douglas Woodard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880337|Russell Arnold Nielsen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880362|Helen Wall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880375|Richard Edward Rutledge]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Richard Rutledge - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880383|Daniel Blume]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880778|Richard J. Conway III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880779|Betty M. Bradshaw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880780|John C. West Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880781|Dorothy Alma Ennis D'Ostilio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880782|Karen Kay Bentley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Karen Kugler - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880783|Thomas Kevin Milo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880791|Donald Martin Puffer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881939|Richard L. Houle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881954|Thomas A. Adamavich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881962|Gaetano Lombardo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881970|Kenneth L. Jewel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881982|Gloria Zimmerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881988|Robert Lee Amos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881998|John J. Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882005|Edward J. Deasy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882017|Vera Flint]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882040|Clementine E. Jamgochian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882045|Beverly J. Plessinger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882046|Robert Michael Sedor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882047|John Cassano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882048|Jean Adele Walkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882049|Milton Sivels Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882055|Terrence George Driscoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882058|Janice Lin Bisley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882059|Anna Sternik Warren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882061|Melford Henson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882062|Gene Zahas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882066|Krist Angielen Guzman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882071|Diana G. DeVito Swist]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Diana G. DeVito - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882072|Fred J. Felella Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882073|Mike Field]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882074|Anne Turner Gaillard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Cornelia Annette Turner - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882075|Marlene B. Mandle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882081|Constance M. O'Connor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882084|Peter Bainum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882085|Zoao Makumbi Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882087|Charlie Hopper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882088|Bettie London Traxler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882093|Herbert Nygren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882097|Marsha Lee Holiday]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882098|Bruce W. Sowalski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882099|Amelia Scott Dougherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Amelia Martha Scott - 1953.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882100|Janice Preschel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Janice Preschel - 1977.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882104|Maxwell M. Mozell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882109|Joseph Migliucci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882110|Philip A. Scardilli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882111|Theodore Robert Zaterka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882112|Barbara E. Woznicki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882522|Torrin Jamal Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882529|Robert Steven Seldin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882542|Rocco Anthony Ward Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882551|Lynne Sierra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882559|William Brett Tracy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882564|Marion Krueger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882565|Kenneth R. Going]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882566|Robert C. Blades]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882567|Jolene Blackburn Robison Wahgren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882576|Richard Daniel Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882577|Russell Aucott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882578|Kelly Doyle Oliver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882579|Walter Everett Barton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882580|Joyce Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882581|Adrienne Eugina Doolin Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882584|John Robert Oglesbee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882590|Jean D. Tobin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jean Nilson - 1947.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882591|Howard J. Bender]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882592|Randolph Maitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882593|Donald Geoffrey Helliwell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882601|Wilfred Jay Sikkema]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882602|Anna Elizabeth Pearson Lugg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882603|Ronald Burdette Culp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882604|Robert Charles Bazzell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882605|Jose Vitelio Gregorio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882607|Edward Russell Helfrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882615|Dorothy Spanos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882616|Nancy A. Richard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Nancy Nutter - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882617|Mary Ann Yazzie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882618|Nancy Taylor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882620|Mary Ann Scata]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882627|Virginia Bettencourt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Virginia Navarra - 1945.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882628|Dolores A. Vail]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882629|Marguerite M. Horgus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marguerite Wolanski - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882630|Brenda Lee Orebaugh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882631|Alice Fraher-Mason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882639|Linda L. Orendorff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882640|Nora Malis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882641|Marie A. Detrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882642|Michael L. Trombley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael Lee Trombley - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882643|Edith Costanzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882645|Ronald Wilfred LePage]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882652|Edward A. Masterson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882653|Dante Dennis Flagello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882654|Raymond W. Wilkinson Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882655|Stewart Markham Fish]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882660|Barry G. Fisher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882664|Carl Gunther Reiss]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1206012|German Reich]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882665|Luke Workoff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882666|Janet M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883101|Linda Nute]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883102|John E. Broadly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883107|Florence Marks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883111|Carmen Lydia Muniz Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883112|Calvin E. Messner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883113|Charles Willis Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883114|Thomas Neal Therrian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883115|Steve Joltin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883116|Marie Caronia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880792|Danny Ray Bierman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880793|Paul Francis Siefert Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Seifert - 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880794|Richard M. Glidden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880800|Lela Reed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880803|Ruth Skapinok]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880804|Conrad Ifill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880805|Betty Sue Harber Carney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880807|Edward Ciocca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880808|Pilar Molina Reyes Rodriques]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880811|Corinne Rhodes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880817|Richard Kiddle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880818|Frank Miszkiewicz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880819|John Joseph Crowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880820|Roger Liddell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880827|Michael Wrotniak Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880829|John Poleon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880830|Joan M. Heaney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880831|Stephen J. Clinton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880833|Antoinette Marie Lutz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880834|Charles Jernigan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880843|Jean M. Winterbottom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880844|Juanita Sanchez-Valdez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880845|Robert Bruce Harrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880846|Paul Edward Herbst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880847|John Francis McClintock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880851|Robert C. Moen Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880862|Alice Glazer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880874|Jean Marie Hazelwood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880886|Alice Louise Trout]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alice Lukens - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880897|Norton A. Kent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880909|Paul Shelden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880920|Jeanne Stone Rusnak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880930|John Nakawatase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880940|Huguette Dorsey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880948|Harold Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880956|Carl Robert Bentley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880957|Bette Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bette Marie McTague - 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880958|Alan A. Potanka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880964|Robert P. Rust]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880969|Anthony J. Valdati Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880970|Hal Upjohn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880971|Samuel Kramer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881335|Thomas I. Atwood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881336|Vinton Timely Mason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881337|Dorthe J. Flick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881338|Arlene Chesley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881339|Roger Lehne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881340|George Freeman Winfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881345|Donald J. Horsfall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881349|Barbara Stack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881351|Thomas E. Anglin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881352|Rose Mary Infantino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881359|Vince Woodward]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881360|Elaine Cupka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881363|Doris Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881364|Harley E. Acker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881365|Veil David DeVillier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881368|Joyce Posson Winston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881373|Arnold Obey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881375|Ethel Hamburger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881376|Marjorie L. Goolsby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881377|Luiza Ogorodnik]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881385|Pio Mactal Vilar Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881394|Richard C. Schug]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881405|Adelfo Ruiz Calvo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881413|Stanley Moser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881425|Joseph J. Ingram Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881435|Morris Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881452|Carl J. Hebert Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Carl John Hebert - 1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881461|Larry Rathgeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881468|John McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881479|Douglas Hanby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881485|Teresa A. Olbrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881486|John F. Cannon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881487|William U. Roulette III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881488|Dawn M. Peryer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881489|Elaine Jeannette Beaulieu]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881497|Ronald Boccacio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881499|Peter Crisanti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881500|Ellen Elizabeth Fabry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881501|Clarence Robert Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Ellis - 1944.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881504|Celestino Padilla Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881510|Mary A. Cole]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881511|Earl Avers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881512|Cindy Lou Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881513|Julia Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881514|Frederick Anthony Palazzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881522|Yvonne S. Orlando]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881523|Marie Virginia Leto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881524|Evelyn Gertrude Brant-Graf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Evelyn Russell - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881525|Patricia A. Carrigan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881920|Audrey LeMaire Morvant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881921|Michael I. Sumergrad]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881922|Sean Christian Keville]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881923|Carol A. Castle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881926|Jean Munson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881932|Irene S. Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881933|Carmen Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881934|Helen Sutton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881935|Deloris C. Traver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883124|Marion Klein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883125|Liudas Karolis Mikalonis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883126|Alice Coopersmith Furst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883127|Stephen J. Chamberlin Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883132|Maclear Jacoby Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Maclear Jacoby Jr. - 1989.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883136|Barry Kaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883137|Joraine Sieber Groat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883138|Douglas H. Diamond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas H. Diamond - 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883139|Walter M. Eagles Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883143|James Ventrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883148|Melita Baker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883149|Jim J. Wolf Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883150|Frances M. Pilot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Frances Macho - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883151|Merlene Sue Hughes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883152|Helen Silvia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883156|James Lowell Miller Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883161|Joan Cecile Berngen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883162|Laura Yopp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883163|Carole Montalbano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883164|Wesley Richard Fahrbach II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883169|Craig Franken]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883173|Anthony V. Racka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883174|Stanley Marvin Grossman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883175|Francis A. Kennedy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Francis A. Kennedy - 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883176|Raymond Paul Janssen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883185|Bob Barnum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883186|Katherine Ann Birkmaier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883187|Carol Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883188|John B. Lynch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883189|Richard Alexander Ross Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883193|John B. Ahrens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883196|Leon Martin Beels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883199|Tonna Lee Pratt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883200|Martha Eddy O'Brien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883202|Patricia Plante]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883206|Carl A. Philipp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883213|Crystal LaBelle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883222|Fred Walter Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883231|Frederick Brown Starr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883241|Dolores M. Madera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883253|Michael Angelo Church]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael A. Church - 1968.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883651|Frank McClellan Worthington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883659|James Ronald Conley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ron Conley - 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883660|Florence Ethel Buenzly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883661|Sandra McCauley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883662|Gertrude Clemmer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883663|Beverly J. Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883664|Ronald P. Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883665|Paul Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883673|Cheryl E. Petty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883674|Monica Maley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883675|Carla Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883676|Joan M. Cargill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883682|Robert M. Shaw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883685|Jeanne Madden Cibroski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883686|Elizabeth Harris Tirrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883687|Steven J. Huber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883688|Billie Jean Michael Habermehl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883689|Darla Eileen Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883698|James W. Landis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883699|Arthur Louis Thibault]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883700|Gary Tillery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883701|Michael James Reagan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883708|Tony Maldonado]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883710|Tracie L. Heverly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883711|Roxana Griswold Foreman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883712|Peggy Rakestraw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883713|Norman Leslie Jenkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883714|John Fusco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883721|Harry P. Misthos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883723|Allen Joseph Spinner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883724|Salomon S. Podgursky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883725|Ellen Marie Pauze]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883726|JoAnn Stokes-Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883735|Joseph Colasurdo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883744|Carol Sue Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883754|Irvin Alder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883769|Denise Camille Buczek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883780|Richard J. Rome]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883795|Eileen Marie Stanton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883807|Susan McPherson Gottsegen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883820|Londia Viola Mongold Deavers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883829|Deyrold Arteaga]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883834|Paul James Nagy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883835|Joseph T. Cappello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883836|Maria Tassiopoulos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883837|Alberto Castro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883838|Helen Boles Days]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883846|Carole Kaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883847|Richard Joseph Lenihan Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883848|Luther Coleman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884214|JoAnne Katherine Walther]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884215|Durlene Clontz Shuffler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884216|Jeanette Gilmour]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jeanette Gilmour - 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884217|John Joseph Christiana Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884218|Fritz Wilhelm Reisgies]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884226|Ronald Jacobus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ronald Jacobus - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884227|Bernard David Seckler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884228|Clifford J. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884229|Bette Allred Weatherly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884232|Robert Manley Argo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884238|Phil Langley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884239|Mary Frances Parsels Dennis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884241|Mary M. Desole]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mary Margaret Thomas - 1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884242|John F. Von Sternberg Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884244|Thomas Tarbell Russell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884246|Myrtha Celifie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884254|Norma Hoza]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Norma Lenore Bratschi - 1937.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884256|Nita Pippins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884259|Gloria Allen Moskowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884261|Edward J. Bridgeford Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884268|Billy Ostland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884283|Rodrick Samuels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884292|Rita Paas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884301|Israel Sauz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884313|Paul R. McQuade]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884322|Robert L. Crahen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884332|Daniel James Parr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884351|Robert Grant Conner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884362|Merrick Dowson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884373|Verla L. Courey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884380|Patricia Gibbons]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884382|Thomas Allen Catron]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884384|Isaias Mendoza]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884385|Charles Donald Neal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884387|Wanda Bailey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884392|John Herman Clomax]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884400|Emmanuel Demetri]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884402|Bruce P. Biesenbach Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bruce P. Biesenbach, Sr.-(1945 - 2020).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884404|Artemis Nazarian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884407|Bill Mantell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884416|Merle C. Dry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884418|Harold L. Hayes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884420|Rosemarie Theresa Torrance]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884422|Rachel Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884423|Carol Carey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884426|Vincent G. Frainee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884432|Lucille Marie Resto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lucille Marie Stavola - 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884433|Mercedes Santiago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884434|Gerald Cassidy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884435|Lula Fitzpatrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884796|John Joseph Reed Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884797|Edgar Orlando De La Roca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884799|Jimmy Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884805|James O'Brien Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884807|Mari Jo Davitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884808|Nancy Reid]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884809|Elaine Menchel Marcus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Elaine Cheryl Menchel - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884810|Sean Boynes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884811|Theodore Gaffney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884824|Sharyn Lynn Vogel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884835|Sidney Siegel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884848|Larry Sylvester Hutchinson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884861|Deane K. Felter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884880|Joan M. Hackney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884888|Landon Spradlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884897|Rocco Patrick Ursino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884910|Nola Kathleen LaBudde]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884918|Ellen Spencer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884919|Paul Nathan Fontenot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884920|Charles Goodstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charles Goodstein - 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884921|Roger Mckinney-Wagner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884925|Henry Burk Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry B. Sullivan - 1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884930|Duane G. Vock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884931|Robert M. Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884932|Dorothy Cembrano Jay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884933|Arlene Muriel MacIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884940|Louvenia Henderson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884943|Chester Dwulet]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884944|Jorge F. Casals]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884945|Mary Gilbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884946|Alan F. Krupp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884950|Michael A. Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884955|Robert Woodward]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884956|Mary Therese Loughery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884957|Peter Sakas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884958|Elsie Rossitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884959|Shirley S. D'Stefan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884967|Jeanne Hammond Byrnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884968|Melvin Pumphrey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884969|Anna M. Gayton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884970|Owen Moreland Parks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884971|Roy Northway Stephens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884976|Jeanette Marie Baldwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884980|John Pearson Brucher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Brucher - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884981|Michael Lee Jordan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884982|Timothy E. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Timothy E. Murray - high school graduation 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884983|Joseph J. Deren Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884987|Loida Cruz Arroyo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885433|Charles Miles]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885444|Cynthia Whiting]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885454|Arlene M. Horowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arlene M. Fratkin - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885462|John Larry Sartain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885472|James Kevin Malloy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885483|Clara Louise Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885491|Patricia H. Thatcher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885500|Peter J. Brancazio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885510|Bobby Lee Barber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885518|Joan A. Lenhart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885519|Ruth Hunter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885521|Estelle Kestenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Estelle B. Greenwald.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885528|Judith Lee Arkerson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885530|Tommie Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885532|Irene Ann Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885533|Kenneth A. Rago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885535|Maria Gibbs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885536|James C. Whittemore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885546|Anna Marie Lopiccolo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885547|Allen Francis Tinkham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885549|Charles Walter Calhoun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885550|Guy A. LaVignera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885551|Kenneth K. Skoog]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885560|James E. Mann Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885561|Paul Ronald Joseph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885563|Louis B. Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885564|Arthur Rogers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885566|Randy Wichlacz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885575|Frankie L. Morris Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885576|José Díaz-Ayala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885577|Paul A. Hamel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885579|Cornelius Lawyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885581|Dorothy Murphy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885582|Norman Walker Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885590|Florence Cahill Flaherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885592|Barbara Yazbeck Vethacke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885594|Nikima Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885595|Kerry Lehman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885597|Mary Minervini]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885605|Frances A. Orsini]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885606|Mae T. Roser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885609|Regina D. Cullen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885611|Elizabeth Tevenan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885612|Dolores Marie DeLaurentis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dolores Marie DeLaurentis - 1949.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885615|Jana Prince]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885622|Malcolm C. Shaw Jr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885624|Sheena Renee Comfort Miles]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885625|Martha Leroy Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885626|James David Gewirtzman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:James David Gewirtzman - 1966.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885628|Regina Dix-Parsons]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886139|Henry N. Dubois]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886140|Robert H. Westphal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886141|Audrey L. Ercha]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886142|Edward L. Ghidotti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edward Ghidotti - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886150|Edith Gallo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886151|Ron Frangipane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886152|Ferdi German]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886153|Richard M. Cieslak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886155|Mildred W. Blough]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886163|Randy G. Addison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886164|Rosalie J. Downes Emrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886165|John Bradford Hubert II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886167|Robert R. Stout]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886174|Eva Charlotte Julewitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886175|Dale E. Thurman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886176|Horace Saunders]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886178|Mary T. King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886179|Joseph Angeline]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886180|Muriel E. Lundgren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886187|Barbara Ann Loreck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886189|Kathleen Domenick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886190|Muriel M. Going]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886191|Charles Dow Long]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886192|Dorothy V. Indeck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886200|Ina Macko]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ina Place - 1941.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886201|Julia Maye Alexander]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886202|Virginia Alice Rauth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886204|Cynthia Jean Falle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886205|Johnnie D. Veasley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886206|William Jonathan Glenney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886213|Mary E. Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886215|Calvin Richardson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886216|Arthur Winthrop Barstow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886217|Raymond Kenny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886223|Susan Grey Hopp Crofoot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886226|Robert F. Brady Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886227|Antoinette Meyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886229|Barbara Helen Richardson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886230|Michael Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886232|Luis Juarez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886240|Jeffrey Stanley Lin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886241|Stanley L. Morse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886242|John A. Bailargeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886243|Steven P. St. Laurent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886244|Lawrence W. Stedl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Larry Stedl - 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886252|John Timothy Barr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886261|Patrick Conran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886273|Leroy Perryman Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886282|Jonathan Adewumi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886297|Elizabeth Batista]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886713|Peter S. Miguel Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886714|Betty Jo Barney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886716|Nelson Perdomo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886717|Randolph Warren Whipple]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886718|Jane Krumrine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886724|Bennie Webb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886727|Dean Leroy Drake]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886728|William E. Jackman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886729|John Schoffstall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886730|Hilda R. Nagel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886737|Manda Klancir]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886739|Margueritte Martha McCain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886740|Edie Morello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edith Elizabeth Spanish - 1941.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886743|Lillian Kimura]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886744|Thomas A. Real]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886745|LaKisha Willis White]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886751|John P. Derrico]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886754|Lucy Yanushefski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886755|Angeline Michalopulos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886756|Jonathan Crachat Carreira Ferreira]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886758|Patricia Yanni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886765|Elizabeth N. Updegrave]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886766|Clark Osojnicki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886767|Linda Benedict]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886769|Rosemary Hoell Rushka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886770|Paul Warech]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886771|Judy Therrian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886781|Jermaine Ferro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886783|Dennis Alan Bradt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886786|Marcia Rushford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886788|Andrea Ruth Ludgin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886791|Susan C. Menoche]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886801|Shirley Eileen Zimmerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886813|Charles Constantino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886822|Eric F. Anderson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eric Anderson - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886831|Quentin Cormell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886852|Sandra Piotrowski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886861|Betty Eleanor Fennelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bette Nelson - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886874|Ida Esposito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886883|Kerri Ann Kennedy-Tompkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886891|Scott Melter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886892|Barbara Mae Barham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886893|Michael Albert Shubak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886894|Davis Begaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886895|Suchendra Singh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فجي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886904|Edna Saikkonen Alve]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886905|Stanley M. Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886906|Catherine Drouin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886907|William G. Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886908|Justin Liuba]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887280|Ross L. Saddlemire]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887281|Grace Nutland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887282|Timothy H. Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887287|John Pope]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887291|Robert J. LeBlanc]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887292|Rosemary Ann Hughes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887293|Ralph R. Loranger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887294|Wee Chu Wong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887295|Albert H. Irwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887303|Laurie Appell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887305|Viraf Darukhanawalla]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887306|Jeannette M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887307|David E. Carman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887308|Ina Shaw Mirviss]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887314|Margaret Busha]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887321|Jerry Alford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887332|Marion Lucille Kujda]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887363|Kimarlee Nguyen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887373|Ronaldo Ferrari]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887384|Sawarrelita Redmond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887394|Loretta Mendoza Dionisio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887405|Patricia Frieson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887417|Michael Mika]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887418|Alan Lund]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887419|John Cofrancesco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887420|Carl Redd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887421|Alvin Elton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887428|Kevin Charles Patz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887431|Theresa Elloie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887432|Joseph Graham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887434|Robert Earl Schaefer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887437|Gerald Anthony Morales]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887443|Frederick Carl Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887445|Christine McLaurin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887446|Mary Virginia McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887447|Andreas Koutsoudakis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887455|James Quigley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887456|Sherman Pittman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887457|Harvey Bayard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887459|Alice Chavdarian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887460|Bassey Offiong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887462|Jéssica Beatriz Cortez]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887469|Cedric Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887470|Freda Ocran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887471|Julian Anguiano-Maya]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887472|Minette Goff Cooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887473|Joseph Micajah Thomas II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887837|Herman Boehm]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887838|Phillip Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887846|Robert M. Weintraub]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887854|Joseph Yaggi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887862|David Reissig]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887872|Angelo Piro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887883|Sandra Lee deBlecourt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887892|Jose Vazquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887899|Clair Dunlap]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887926|Sandra Santos-Vizcaino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887935|Roger Eckart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887945|Daniel Spector]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887947|Antonio Checo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887948|Albert Petrocelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887949|Florencio Almazo Morán]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887950|Jennifer Robin Arnold]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887951|Jesus Roman Melendez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887955|Audrey Malone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887960|Azade Kılıç]]''
| 
| [[ترڪي]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887961|Nancy Ferguson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887962|Lucius Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887963|Glenn Daniel Bellitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887970|Judith Plotkin-Goldberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887972|Coby Adolph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887973|Don Whan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887974|Albert K. Webster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Albert K. Webster, Manager of Far East Tour of Harvard Glee Club (13563366944) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95887975|Kevin J. Masterson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887983|Ronald Willenkamp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887985|Lloyd Paul Leftwich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887986|Ann Kolb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887987|Helen Kafkis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887988|Julie Butler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887990|Antonio Nieves]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887996|Ann Youngerman Smoler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887998|Thomas J. Waters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887999|Kyra Michelle Swartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888000|Rhoda Hatch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888001|Eugene Lamar Limbrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888009|June Beverly Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888010|Kamal Ahmed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888011|Raymond Copeland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888012|Lester Eber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888013|Leo Sreebny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888015|Robert Barghaan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888022|Howard Alexander Nelson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Howard Nelson - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95888023|Allan Joseph Dickson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888024|Timothy Branscomb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888025|Reuben Gutoff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888026|Gerard Rosenberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888034|Marty Derer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888463|Harold Reisner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888464|Kevin John Cahill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888465|Mario Araujo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888466|James V. Walsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888474|William D. Greeke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888475|Beatrice Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888476|Jack Butler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888477|Hailey Herrera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888478|Joseph F. Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888486|Perry Buchalter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888487|Faralyn Havir]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888488|Marlon Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888489|Joseph W. Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888490|Peter Kafkis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888491|Tommie Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888499|Myra Helen Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888501|Conrad Duncker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888502|Chianti Jackson Harpool]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888503|Ilona Murai Kerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888511|Stuart Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888512|George J. Foerst Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888513|Mauricio Valdivia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888514|Claudia Obermiller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888515|Myles Coker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888523|Marcus Edward Cooper Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888524|Rosemarie Amerosi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888525|Marie Scanlan Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888526|Parker Knoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888527|Rosemarie Franzese]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888528|Arlola Rawls]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888536|Adam Kovacs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888537|Peter M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888538|Irene Gasior]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888539|Margaret Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888540|Doris Mae Burkhart Kale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888548|Ben Doherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888549|Josephine Posnanski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888550|John Watson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888551|Maria Garcia-Rodelo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888552|Harold Davis Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888553|Timothy Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888561|Sherrell Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888562|Larry Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888563|Billy Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888564|Edmon C. Carmichael]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888565|Tom Ferguson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888573|Gwendolyn A. Carmichael]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888574|Shidao Wang]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888575|Levie Barkley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889010|Saul Moreno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889011|Philemon Najieb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889012|Jerome Michael Zottolo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889014|Benjamin DiGiovanni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889021|Nancy M. Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889022|Onielo De Luzio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889023|Lawrence Nokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889024|James Merle Weaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889025|Cathryn Wood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889033|Moses Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889034|Paul J. Foley Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889035|Joseph J. Angi Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889036|Ruthie Jacqueline Stephens Turner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889037|Gerry Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gerry Norris - 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889043|Emma Seifrit Weigley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Emma Seifrit - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96024601|Hu Weifeng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96041028|Wajid Ali Khan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96042027|Miss Biá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96051461|Dominique Boutet]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96056565|Celine Fariala Mangaza]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96067499|Rafael Leonardo Black]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96067751|Turhan Kaya]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96072211|Fabiana Anastácio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96096540|Charles Hertel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96098113|Paul Kuentzmann]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96099070|Luis Tapiru II]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96102105|Marcos Montero]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96102692|Ismail Gamadiid]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96130472|Malcolm Kela Smith]]''
| 
| [[پاپوا نيو گني]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[آسٽريليا]]
| 
| 
| [[فائل:Malcolm Smith-Kela (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96133142|Tom Mulholland]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96169315|Afwerki Abraha]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96172631|Ashok Gasti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96175697|Laura Bernal]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96180005|Mary J. Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96186936|Luis Repetto Málaga]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Los museos son espacios culturales que reafirman nuestra identidad.mp4 snapshot 05.16 (2020.08.04 11.49.56).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96200463|Adriano Silva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96209239|Christian Bousquet]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96215909|Eva Konrad Hawkins]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96241334|Juan Sanabria]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96252244|Ali Hadi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96274278|Aslam Baba]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96312941|Nasir Ajanah]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96323819|Abdul Ghafar Atan]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96324008|David Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96357188|Aurelio Desdentado Bonete]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96370232|Nur Omar Mohamed]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96391530|Mahmoud Hammoud]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:2020-21 Chabab Ghazieh vs Shabab Sahel 02 (Mahmoud Hammoud).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96405149|Marie A. Turzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405150|Nola Schwartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405152|Marilyn Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405153|Abraham Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405154|Richard Erlichman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405155|Florencio Cruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405156|Barbara Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96436881|Robert Washington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459616|Ross Mordecai]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459620|Edward Magliocco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459622|Ying Kao Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459624|Larry Singer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459628|Lou Pompilio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459630|Michael McIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459633|John Charles Diaz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96461719|Leonidas Pelekanakis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96463203|John Treen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96463631|José Ramón Ónega]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464297|Cathy Apothaker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464298|Rosemary Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464300|Kathleen Duffy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464301|Sylvia Millrood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464302|Rosemary W. Tucker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464303|Lysa Dawn Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464304|Ruth Rosenstock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464305|Irene Loretta Cassady]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464306|Patti Kelly-Peightal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464307|Mildred McLean-Terrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464308|Paddy McNichol]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464309|Karen Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464310|Ramona Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464311|Peggy Crane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464312|Sarah Nader]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464313|Rochelle King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464314|Walter Bohn Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464315|Vito A. Cosmo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464316|John F. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464318|Avraham MacConnell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464319|Craig TenBroeck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464320|Luka A. Marano Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464322|Helen B. Days]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464323|Ronald Jamison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464324|William Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464325|Kevin Bundy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464326|Robert Doubet]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:R. Doubet —1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96464327|Francis Dufner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464328|Joseph W. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464329|Barry Gelman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464330|Hal Stein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464331|L. Theodore Lawrence Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464332|Joseph Zingaro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464334|Charles Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464335|Richard Coppola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464337|Bob Griffith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464338|Bernice Teller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464339|Michael R. Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464340|Jasper Daniels Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464341|Dennis Small Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464342|Joe Perrott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464343|George Schneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464344|Edward Horowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464345|Joe Tunney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464346|Mary Schneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464430|June McIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464431|Lena Sims]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464432|Eric M. Gore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464433|Brian Holcomb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464435|Richard Aronson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345243|Charley Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345245|Lambros Karkazis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345247|Lillian Nakawatase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345248|George Parrott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345250|Esperanza Ugalde]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345252|Morris Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345330|Roselind Barsevick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345333|Larry Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345334|William Hollaar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345336|Debbie Decker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345340|Marvin Mazzucchelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345341|Albert Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345343|Feliks Ogorodnik]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345345|Kathleen Takash]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345347|Jim Schwark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345348|Safa Suleyman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345350|Elizabeth Cota]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345351|James Gettings]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345353|Bernadine Summers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345354|Ronald Landsman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345355|James Bragiel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345356|Martha Singleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345357|Elizabeth Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345358|Moses Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345359|John Mazzucchelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345361|Joseph Carnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345367|Elwyte Gardner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345369|Tommie Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345371|Brenda Bolden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345372|Philman Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345373|Nancy Halbauer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345574|Mary Duggan Philbin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345575|William Griffin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345576|Roger Griggs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345577|Asberry Stoudemire]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97372585|Hanna Palska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97388797|Mohamed Mounir]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97400267|Domingos Mãhörõ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97440861|Irene Lalji]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Irene Lalji (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97466640|Яўген Уладзіміравіч Мядзько]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97467461|Manoel da Lenha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97495832|Angela von Nowakonski]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97500756|Norberto Padilla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97578686|César Salinas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97579656|Jorge Villavicencio]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| [[فائل:Ex ministro Villavicencio (Nómada) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97590799|Bahrum Daido]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bahrum Daido (2018) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97670845|Lloyd Cafe Cadena]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:GUILTY or NOT GUILTY! FT. LLOYD CADENA 5s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97671575|Patrick Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97704644|Homayoun Reza Atardi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97704692|James Rudd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97750531|Steve dePyssler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97774567|Pamela Rush]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97824637|Salko Bukvarević]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97930996|Katherine B. Hoffman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97940401|Kōichi Yokono]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98036542|O'ktam Barnoyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ازبڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98041231|Bill Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98065588|Alieu Mboge]]''
| 
| [[گيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98065792|Mohammad Barkatullah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98072664|Satyanarayan Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Satyanarayn Singh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98083027|Masaru Ezaki]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98092502|Carlos Rosas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98106246|Manabendra Bandyopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98108040|Arun Guhathakurta]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98108920|Shyamal Chakraborty]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98145736|German (Chesnokov)]]''
| 
| [[روسي سوويت وفاقي سوشلسٽ جمهوريه]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98149217|Mohamed Adib Slaoui]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98240163|M. I. Sambou-Gassama]]''
| 
| [[گيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98247997|Pierre Boubarne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98382520|Tjandermatie Soekhai]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98449532|Bernaldina José Pedro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98457692|Jamyang Choegyal Kasho]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Jamyang Choegyal Kasho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98459576|Konstantin Markov]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Legendite 2016 06.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98514406|Raúl Rubio Burgos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98514941|Theodore Corcoran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98518138|Lungile Pepeta]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98527416|Jorge Flores Ochoa]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:JAFO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98527646|Umesh Dastane]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98543285|Tariq Shafi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98545382|Kesar Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98561146|Ahmed Badouj]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Badouj - Argan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98596471|Nina Popova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98600373|John Cooke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98607844|Franco Gerratana]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98637362|Vergillio Rebin]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Vergillio Rebin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98690717|Paddy Garritty]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98714288|Evelyn Nicol]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98761510|Harry Seager]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98844761|Cecilia Romo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98889006|Ramón Silva Bahamondes]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98908359|Ahmed Al-Qadri]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98914210|Vimala Sharma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vimala Sharma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98918949|Johny Bakshi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98924391|Kris Heggenhougen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98924502|William Neikirk]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:WILLIAM R. NEIKIRK.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98931500|Raosaheb Antapurkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98971880|Karim Kamalov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98994281|KS Firoz]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99052066|Luisa Revilla]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Luisa Revilla (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99198811|Yousef Abu-Safieh]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889046|Yuet Ming Wong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1054923|British Hong Kong]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889047|Josephine Tapiru]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889048|Norma Jean Knight]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889049|Patricia McGowan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889055|David Toren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889058|Joseph M. Kissane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889059|Boro Lalich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889060|Richard Emmett Powers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889062|Ron Waxman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889069|Frederick Koerner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889071|Herb Baum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889072|Peter Laker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889073|Suzanne Raynal Gijsbers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889074|Willie Gene Whitaker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889081|William F. Latimer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889085|Peter P. DeLuise]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889086|Retha Elizabeth Contri Sharp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889087|Robert Adam Burns]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889097|Alma M. Carney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889098|Mark Schroeder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889099|Lucille Dolores Romer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889100|Gerald Ringdahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889106|Ed Smrekar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889117|William Harrison Goldman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889127|Anibal Francisco de Brito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪيپ ورڊي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889138|Clyde Addison Reichelderfer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889152|Betty Jean Ringle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889166|Oluwayemisi Ogunnubi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889178|Helen Demetoglous]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889186|Calvin Tompkins Lucy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889195|Margaret Skaliotis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889560|Latasha Andrews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889561|Rona Iris Gertz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889562|Patricia Rowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889563|Terry G. Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889564|Luis A. Frias]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889565|Edith Richemond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889570|Raphael Kaminer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889574|Eve Rudin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889575|Louise N. Walsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889576|Britta Lou Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889581|Robert C. Samuels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889585|Lillian Press]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889586|Kenneth James Godwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kenneth James Godwin - 1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889587|Linda Joy Nassif]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889588|Emmy Falta]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889593|Wayne L. Wolford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889598|Leslie Kalmus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889602|Daniel James Callahan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:James Callahan - 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889607|Alexander Webster Cruden Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889613|Ann Bonville Trombly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889617|Asela E. Gejo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889627|Georgianna Glose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889638|Ijeoma Afuke]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889653|Jerome Berrien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889663|Floyd Bluntson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889676|Dorothy May Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889688|Nicholas Modugno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889697|Thomas Cotton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889705|David Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889706|Myra Janet Headley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889707|Mary Elizabeth Parr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mary Elizabeth Gribbin - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889708|Marjorie P. Tabechian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889716|Robert William Dietz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889717|Arthur Charles Lindholm]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889718|Frank M. Goewey Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889719|Harrison Solliday]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889720|Michael Armstrong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889722|Mary Doyle Hovanec]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889729|Rosa Luna]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889730|Geraldine Marie McGovern]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889731|Gerald Alton Cook]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jerry Cook - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889733|Wilma Ruth Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889741|Thomas F. McDermott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889743|Wayne Drye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889744|Hildur T. Stanton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889745|Jaimala Singh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889746|Richard Lynn Heggen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889747|Terri Lynn Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889754|Alexander Leon Lloyd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890143|Lloyd Cornelius Porter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890147|Wilman Sánchez Cabrera]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890156|Alexandra Louise Polansky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890167|Dale A. Boston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890176|Claude Reno Doucette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890187|Janice L. McNelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Janice L. Nelson 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95890196|Nelson Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890206|P. Michael Baillargeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890214|Margaret MacVeagh Schweers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890245|Raymond Gayle Burgett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Burkett - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95890252|Michael J. Mchugh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890253|Mary Ann Bregar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890254|Marilyn Luella Tayse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890255|Roland Henry Lacasse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890256|Marguerite Peyser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890257|Thomas A. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890264|Genowefa Kochanek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890267|Joel I. Sneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890269|Cornelia Ann Hunt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890270|William Hrabnicky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464436|Mike Forrest]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464437|Theodore Nixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464510|Eileen Atkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96470807|Lynika Strozier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lynika Strozier 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96473280|Mary Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96575383|Clarence Mini]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96587386|Mary Tiffen]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96606866|Jampel Lodoy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96624229|Sergio Jacobo Gutiérrez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96624928|Pablo Puente Aparicio]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96656030|Manaf Taleb]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96678709|Marconi Alencar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96695037|Md. Shahjahan Ali Talukder]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96710071|Haidari Wujodi]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:حیدری وجودی.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96756329|Anthony Obiagboso Enukeme]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96758970|Mohamed El Milahi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96774796|Syed Aal E Imran]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96789500|Eurídice Moreira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96979351|Yupadee Kobkulboonsiri]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96987607|Soepriyatno]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR Soepriyatno.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96987964|Bambang Suryadi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bambang Suryadi, Member of the People's Representative Council.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96988315|Jimmy Demianus Ijie]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jimmy Demianus Ijie.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96988673|Gatot Sudjito]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gatot Sudjito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96989495|Ali Taher]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Taher.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96989513|John Siffy Mirin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:John Siffy Mirin Family (cropped face).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97011238|Inuwa Abdulkadir]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97011316|Mamadou Bamba Ndiaye]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97012125|Mahendra Yadav]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97013763|Sylvio Capanema]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97013788|Aristoteles Atheniense]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Aristoteles Atheniense.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97015683|Julio Jimenez Llanque]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97016566|Howard Croft]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97016619|Godwin Achinge]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97036815|Gordon Kegakilwe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97045148|Charles Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97101228|Richard di Liberto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97105191|Reyna Marlene de los Ángeles Catzín Cih]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97119149|Noloyiso Sandile]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97119870|Liao Jianjun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97129077|Ghaida Kambash]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97129737|Ricardo Mthembu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97137136|Faqir Nabi]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97138189|Abdullah al Mohsin Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97143554|Mohamed Kouradji]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97176731|Amadou Salif Kebe]]''
| 
| [[گني]]
| 
| 
| [[فائل:Me Amadou Salif Kébé en 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97183473|Gopal Krishna Saxena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97194729|Alireza Raheb]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97217254|Etibar Babayev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97217357|Fərman Bağırov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97220091|Sayyad Alizade]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97306828|Iwan Dwiprahasto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97317138|Qainan Al-Zahrani]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97321345|Alfred Mtsi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97338873|Noh Gil-nam]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97342569|Mário Calixto Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345163|Jose Alfredo Moron]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345165|Michael Aubrey Wiskur]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345166|Nellie B. Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345167|L. B. Perry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345168|David Buffington Wham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345169|Gloria Cervantes Zamudio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345172|Walter J. Blase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345174|Lisette Kohn Gale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345175|Christopher L. Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345176|Mohammad Riad Hussain Ismat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345177|Maria Rita Ripa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345178|Diana T. Jun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345179|Gregori V. Armstrong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345180|Kai Wong Sam]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345181|Saul Ben-Zeev]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345182|Ramiro Barcena]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345183|Diane Ramonas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345184|Dalis Ramonas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345186|Gerald Boerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345187|Bridget Bahal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345188|Patricia Ciametti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345189|Simon Zamudio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345190|Julie Maldonado]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345191|Raymond Niwa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345192|Gabrail Ismayl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345194|Nicolasa Estrada]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345195|Phillip Cooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345196|Carol DeWitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345198|Edward Singleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345199|Albert Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345200|Robert Brieske]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345202|Willie Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345204|Steve Hudson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345205|Mary McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345207|John LaPlante]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345208|Virginia Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345212|Mary Christien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345213|Luigi Pierpaoli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345215|Hecky Powell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345216|Richard Moenning]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345217|John Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345218|Francisco Gomez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345219|Maria Gomez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345240|Saul Velazquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345241|Crystal Cantrell-Barbee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99244285|Kendal Royo]]''
| 
| [[پاناما]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99300113|Rubén Corimayo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99306278|Juan Carlos Alcoba]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:JUAN CARLOS ALCOBA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99316693|Valery Semanzo]]''
| 
| ''[[:d:Q133356|Ukrainian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99409157|Miguel Acundo González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99421575|Eddie Mosley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:EddieMosley.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99432805|Margaret Waterchief]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99438633|Andrés Abt]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| [[فائل:Alcalde del Municipio CH Andres Abt - imf8381v1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99439541|Donald Keith Duncan]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99454945|Florent Pereira]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99485311|Adeline Fagan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99574699|Bernard Fils-Aimé]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| [[فائل:2009 Secretary of State's Award for Corporate Excellence (portrait crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99756227|Tony Tenpenny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99767788|Brandi Christine Case-Wallace]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99800397|Mirza Shahi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99845647|Datta Ekbote]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99851329|Mncedisi Filtane]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99857265|Andréia de Olicar]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99911656|Ziad Al-Zaza]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146088|Barbara Ann Davis Prince]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146338|Sandy Oldfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146445|Chanesh Ram Rathiya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146617|Esther Morales]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Esther Morales.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100272881|Rick Todd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100275270|Father Stanislaus Lourduswamy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Stan Swamy (2010).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100339816|Yevhen Cherednichenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Євген Чередніченко (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100537333|Lambert Kreekels]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100548537|Ахметов, Рашит Ракипович]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Рашит Ракипович Ахметов (1954—2020), основатель и редактор газеты «Звезда Поволжья».JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100580192|Rabbi Osher Yaakov Westheim]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100591633|Piotr Francuz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100591978|Wojciech Stachurski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Wojciech Stachurski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100627627|Ilana Rovina]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Ilana Rovina (1963).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100716099|Gusztáv Adorján]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100742561|Ayachi Afilal]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100751723|Kayla Williams]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100783678|Jonathan Duck]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100784502|Christian Gatoux]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100795028|Joel Molina Ramírez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100797042|Matt Gras]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100890925|Parrerito]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Parrerito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100941027|Ted Vartelas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100975270|Chad Dorrill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100995846|ʻAbd al-Ilāh Nabhān]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101022194|Angeline Bernadel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101054234|Pablo Lozano Martín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101069330|H. Tati Santiesteban]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101080038|Pedro Mario Pereyra]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101089316|Adi Darma]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Bontang Adi Darma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101116145|Dharsibhai Khanpura]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101120800|David Andahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101149176|Moncef Ouannes]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101204200|Marc Frasez]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101204530|Bernard Ducruet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101208374|Aniel Kienno]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101229866|Anatoliy Fedorchuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101245795|Mutodi Neshehe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101362178|Andrzej Prawda]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101423791|Irving Pressley McPhail]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101434569|Notis Lalaitis]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Notis1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101542315|Willie Salcedo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101579664|Leandro Resurreccion III]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101584214|Jacek Polak]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Mr. Pollack.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101711396|János Gróz]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101818266|Géza Lajhó]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101873866|Lynn Kellogg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lynn Kellogg &quot;The Jonathan Winters Show&quot; (1968 CBS press photo).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102047464|Marek Umiński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102047761|Óscar Akira Yasser Noriega]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102047806|Mewalal Chaudhary]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102076923|Anton Filipov]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102078444|Mariano Valdés Chávarri]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102097529|Mustafa Canlı]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102104819|Radamés Salazar Solorio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Radamés Salazar Solorio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102113504|Andrzej Bręczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102122799|Raymond Taylor Hoobler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102132780|Bruce Richard Buzby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102146937|Khyson Swong]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102157745|Euda Edward Dean]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102158397|Romuald Koliński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102164597|Barnett Weil Glickfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102164680|Charles J. Mode]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102166137|Joseph Bertorelli]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102189950|Alfonso Gracia-Saz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102192043|Carl Hanson Fitzgerald]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102198254|Patrick Denis Barry]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102276262|Cordula Heß]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102305241|Lay Nam Chang]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102334622|Reinaldo Teles]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102343281|Rajendrasingh Baghel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Rajendrasingh Baghel.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102357959|Hussein Al-Zuhairi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102361877|Jose Luis Garayoa]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102378274|Honestie Hodges]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102391013|Jean Lau Chin]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Dr Jean Lau Chin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102416147|Bharat Bhalke]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102450473|Jan Krawiec]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102490912|David Maas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102859580|Eleanor Schano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103414626|Pavel Čech]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Pavel Čech, 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103512342|Hryhoriy Arshynov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103574159|Hanna Stadnik]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Hanna Stadnik grób (cropped)1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103742338|Raja Mukhopadhyay]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103766157|Adil Ismayilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| [[فائل:Adil Ismayilov in 2020 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103815009|Fadma Abi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103820311|Jacek Włodyga]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103828682|Rafael Pražák]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103863018|Ramzi Najjar]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103928233|Luke Letlow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104005260|Gastón Lemaitre]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104028901|Leanid Zaika]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104049729|Valery Vinakurov]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104057606|Timoteo Ofrasio]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:OfrasioSJ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104062635|Zbigniew Jurkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104062775|Lise Funck-Brentano]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104094383|Donal Leace]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104123083|Pavel Hečko]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104126171|Jean Saliba]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104128390|Divya Bhatnagar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104128876|Judit Egerszegi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104132756|Božidar Milenković]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104145641|Fazlul Haque Montu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104147083|Omar Khashram]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150437|Brittanya Karma]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150471|Lillian Elena Blancas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150631|Damir Kukuruzović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104155741|Dawn Lindberg]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104176273|Jerrold Post]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104178897|Lucio Moderato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104192199|Jerzy Steckiewicz]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Ежи Стецкевич.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104205652|D. Vijayamohan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104244526|Bolivia Suárez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104244720|Christina Rodrigues]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104253395|Aitor Etxarte]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Aitor Etxarte Berezibar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104376876|Jan Błoński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Kidawa-Błoński.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104389005|Delfino López Aparicio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104398451|Jethro]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Jethro october 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104398468|Oleksandr Arkadin-Shkolʹnyk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Александр Аркадин-Школьник.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104414777|Evelyn Alda Seckler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104432992|Humberto Trujillo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104438339|Anghel-Adrian Popa]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104439610|Kim Lee]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:02018 0146 KatowicePride-Parade, Kim Lee.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104439738|Ahmad Toyserkani Ravari]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:احمد تویسرکانی راوری.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104442727|Monzur-I-Mowla]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104450555|Dorothy Gill Barnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104464302|Nur Supriyanto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Nur Suprianto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104470971|Marcin Dramiński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104518546|Loyiso Mpumlwana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104522108|Thoriq Husler]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Luwu Timur Muhammad Thorig Husler.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104522420|Muhammad Al-Saeedi Al-Jardi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104525399|Ismail al-Shamali]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104525544|Robiro Terán]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104528006|Krzysztof Pajewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104528447|Susan Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104531513|Benedicto Bravo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104532204|Carlos Levy]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Levy 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104537223|Arnold D. Gruys]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104541175|Jean-Claude Bohain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104556343|Dudu Duswara]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dudu Duswara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104557820|طلال باغر]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104595284|Issaka Assane Karanta]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104621154|William T. Beaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104628566|Sead Gološ]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104629341|Paul Etyang]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104637633|Veronica Oliver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104640108|Aylin Özmenek]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104640624|Abdul Hakim Al-Taher]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104666469|Tawauna Averette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104695839|Jarod Nandin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104701628|George Whitmore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:George Whitmore Climber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104717282|Julius Schachter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104760616|Valentin Sushko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104764484|Alan Cairns]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:AlanCairns2005.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104764596|Fabrizio Soccorsi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104764599|Theodore Lumpkin Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Theodore Lumpkin - 1940s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104771406|Pradip Ghosh]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104772253|Abid Hussain]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104776005|Oleg Danilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104787172|Iancu Țucărman]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104807971|John Condrone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104812380|João Henrique de Souza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104813246|Mizanur Rahman Khan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104816462|Ali Saleh Mohammed Ali Jaber]]''
| 
| [[يمن]]&lt;br/&gt;[[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Syekh Ali Jaber, 00.02.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104833709|Jairo Castillo]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104843609|Hijn Bijnen]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104843792|Tapan Ghosh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Tapan ghosh hs.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104848615|Alejandro Galvis Ramírez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104852520|Bheki Ntuli]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104856962|Martin Addison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104864449|Ganesh Shankar Vidyarthi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Ganesh Shankar Vidyarthi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104866691|William Z. Good]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104870829|King Victor Thulare III]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104903655|Nombulelo Hermans]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104904509|Ivan Metelytsya]]''
| 
| [[يوڪرين]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104905111|Barbara N. Benson]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104906836|Joe Guerra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Guerra - 1980.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104911977|Meghrig Parikian]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Meghrig-Parikian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104949139|Krzysztof Łuszczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104989956|Calixto Avena]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105027958|Stephen Lungu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105037528|Raisuddin Ahmed]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105043758|Pavel Hanták]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105047205|Gordinho do Surdo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105047246|Carlos Antunes]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105061229|Jaroslava Janderová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Praha, Magistrát, Jaroslava Janderová (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105061721|Vitaly Maksimov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105063128|Bernard Papánek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105069826|Kenneth Z. Altshuler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105071466|Suhail Zaheer Lari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105071475|Joel Matiza]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105076376|Richard West]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105078440|Falah Mandkar]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105083943|Martha Madrigal]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105084390|Marius Swart]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marius Swart.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105085298|Georgeta Luchian Tudor]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105085435|Sekou Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105097673|Anita R. Schiller]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105098482|Paradzai Zimondi]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105099966|Wahab Adegbenro]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105100101|Muspandi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105120942|Abbas Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Nawab Ali Abbas khan (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105183759|Ray Rayburn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105184059|Dennis Mileti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105198678|Percy Tucker]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105208032|Julio Roberto Gómez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105222367|John Gibbons]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105223109|Kwasi Sainti Baffoe-Bonnie]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105229566|Octavian Cojan]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105263600|Ismail Kijo]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105295115|Vicent Raga]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:RAGA Vicent foto VW.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105297032|Maria Andrea Gaspar]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105319487|Mathoor Govindan Kutty]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105337022|Sylvia Lieber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105346796|Zezinho Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Zezinho Corrêa - 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105399622|Steve Turney]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105404824|László Huszár]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105414316|Robb Webb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105421772|Patricia Healey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105424134|Cynthia Turner]]''
| 
| [[مالٽا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105426998|Manuel Salinas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:ManuelSalinas2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105452340|Zoila Águila Almeida]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Zoila Águila Almeida.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105452765|Javier Neves]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105517287|Purificación Atrián Jordán]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105532898|Zaire Rezende]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105581015|Jaleel Smith-Riley]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105586692|James Medhurst]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105620263|Pastor Heydra]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105627376|Quoc Anh]]''
| 
| [[ويٽنام]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105637139|Consuelo Rodríguez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105640581|Enrico Obletter]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105641786|Barbara Ann Rowan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105646427|B. Raghavan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105659455|Madeleine Humbertclaude]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105675497|Élida Rasino]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105679224|Sofia Zhukova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105696486|Bob Pixel]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105710323|José Manuel Cortizas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105722839|Mike Bradner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mike Bradner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105727602|Erica Watson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105729922|Jorge Marticorena Cuba]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105730949|Víctor Espinoza Peña]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105737171|Anna Majani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105746143|Marta Martin Carrera-Ruiz]]''
| 
| [[ڪيوبا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105748342|Diego Gómez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Diego Gómez Cabrera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105753833|Kenneth Mthiyane]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105755145|Karima Brown]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105756142|Rachel Cathoud]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105782944|Osvaldo Mércuri]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105841567|Peter Matlare]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105871502|Daniel Voisin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105943521|Jiří Engliš]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105954720|Algaci Tulio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:ALGACIT2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105954938|Asongo Alalaparu]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Asongo Alalaparu (2020).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105969816|Malak Ismael]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105977858|Esteban Gómez Rovira]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105978052|Marco Bogarelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105987426|Jaroslav Střeštík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009569|František Prošek]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009696|Edgar García]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009916|Jaromír Vytopil]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Jaromir Vytopil.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106011242|Miloslav Čechura]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106044069|Eyrolles Michel Mvunzi Meya]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106084284|Katyayani Shankar Bajpai]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106099414|Edson Montenegro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106109480|Wojciech Krawczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106112793|Antonio Pérez González]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106122752|Natale Bozzo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106163378|Hanna Lypkivska]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106175318|Toabur Rahim]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106194747|İmran Kılıç]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106202945|José Gregorio Guevara]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106204763|Abu Asif Barghouti]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106218592|Rito Jiménez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106218656|Theresa M. Korn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106228708|Yousef Ozreil]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106230021|Francis Pelekamoyo]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106241908|Kombo James Moyana]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106269407|Ellen Gwaradzimba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106272177|Christian Ntshangase]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106297174|Karel Vávra]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106309840|Gurupada Mete]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106317446|Márton Brády]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106334361|Nemam Ghafouri]]''
| 
| [[عراق]]&lt;br/&gt;[[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106366913|Yinka Odumakin]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106423215|Jacquiline Chikuta]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106434042|Nestor Torre Jr.]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106463233|Füzuli Javadov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106466070|Hans Kristian Gaarder]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106472216|François Matheron]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106473570|Babar Tadvi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106473583|Dugyala Srinivas Rao]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106474359|Irondi Mantovani Pugliesi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106477709|Hebert Axel González]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106484252|László Rákoskerti]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106508488|Aslam Qureshi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106515434|Mao Ayuth]]''
| 
| [[ڪمبوڊيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106518107|Ludmila Guzun]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106519193|Lois Sasson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106519588|Mahmoud al-Khalidi]]''
| 
| ''[[:d:Q193714|Mandatory Palestine]]''&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106533280|Dário de Castro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106542493|Muṣṭafá Muslim]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106542784|Theodore Lambrinos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Greek-American baritone Theodore Lambrinos, 1960s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106572313|Ludovico Badoy]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Director Ludovico D. Badoy (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106585096|Pang Xiong Sirirathasuk Sikoun]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106587775|Teresa Majchrzak]]''
| 
| ''[[:d:Q211274|Polish People's Republic]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106588720|Àngel Pla]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106592192|Johny Lal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106592198|Lea Dali Lion]]''
| 
| [[اسٽونيا]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Lea Dali Lion 2014 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106595478|Robin Fransman]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Robin Fransman-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106600819|Alípio Freire]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Alípio Freire.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106602162|Thakur Puran Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106602515|Bhitali Das]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2227470|Majgaon]]''
| 
| 
| [[فائل:Assamese singer Vitali Das.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106611255|Satwant Kaur Sandhu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611259|A Elumalai]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611265|M. AS Subramanian]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611278|Kailash Chandra Trivedi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611282|Sukhdarshan Singh Marar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611287|Bishnu Prasad Bhaiya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611773|Purnmasi Pankaj]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611774|Kalawati Bhuria]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611776|Ramesh Diwakar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106613228|Vira Sathidar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106613406|Diana S. Rabinovich]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106617169|Zoram Sangliana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106618445|Kunti Devi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106626688|Kishore Nandlaskar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106629259|David Núñez]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106634443|Jaga Rout]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106637349|Somnath Juwarkar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106648138|Amris]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wakil Walikota Dumai Amris.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106648215|Celso Dayrit]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106650087|Chittabbai Kudupudi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106651586|Kom Chuanchuen]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106652376|Vasyl Obleschuk]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106659864|Olena Lytovchenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Письменниця Олена Литовченко з книжкою &quot;Пустоцвіт&quot;.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106675659|Jagdish Lad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106675731|Kanupriya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106687272|Williams Santamaría Valdera]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106687902|Seturam Gopalrao Neginhal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Sethuram Gopalrao Neginhal.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106689691|Gilmar de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106689926|Boddu Bhaskara Ramarao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690199|Challa Rama Krishna Reddy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690208|Sudhakar Paricharak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690211|Dauji Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106691558|Ricardo Alberto Ramírez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106702173|James Purify]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106707423|Fred Fitz-James]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106714989|Ajay Sharma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106727289|Sriprada]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106730125|Baldur Beyer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Baldur Beyer (2021).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106734360|Rajendra Kapila]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106764462|Omar Hugo Gómez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106768454|Javier Rondón]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106771906|James Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106784040|Roy Ristie]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Roy Ristie 2017.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106784902|Fathul Allah Ahmad]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106835512|Estefano Starepravo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106837129|Tony Tolbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106869478|Rajendrasinh Jadeja]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106873455|Anjan Bandyopadhyay]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106885286|Saad Sharar]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106906609|Prashant Mohapatra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106906993|Karen Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106947545|Qadir Haji Ali]]''
| 
| [[عراق]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q41470|Kurdistan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107021764|Ryan Stephen]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107021889|Basant Das]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107103451|Yann Gontard]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107119906|Kiyomoto Yoshijirō]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107128059|Paul Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107187433|Taha Karaan]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107192015|Lin Fang-I]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107207790|Aldo Moltifiori]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107249689|Maurice Tsalefac]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107289272|Rehema Watongola]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107300156|Rodrigo Munilla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107309769|Emin Saraç]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:صورة شخصية محمد أمين سراج.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107343331|Abd al-Nasir Najjar]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107358646|Ahmed Bilal Shah]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Bilal Shah VOA (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107359033|Hind Chelbi]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107380310|Goolam Rajah]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387549|Nomandla Yako]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387562|Lungile Tom]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387566|Henry Jansen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387578|Patrick Jaji]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387591|Moonyeenn Lee]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387600|Paul Dobson]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387618|Sbusiso Mseleku]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387717|Patrick Bayo Mkhize]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387822|Mohammad Karaan]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387850|Leslie Ponnusamy]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107398923|Robert P. Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399015|Gianni Colajemma]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399425|Charles Gregory Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399519|Tony Greer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399637|Wilmer Ato]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399863|Edmundo Martinez Zaleta]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399866|Eric Salas González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399870|Toshi Wungtung]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107400559|Reinaldo Ortega]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107400988|Steven Manios Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107401694|Josh Wallwork]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107401977|Shankanada Aravind]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107420703|Fridon Aslanyan]]''
| 
| ''[[:d:Q132856|Armenian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107420799|Abel Pienaar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107423669|Fazl-e-Khuda]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107453228|Diratsagae Alfred Kganare]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107487454|Francisco Astorga]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francisco &quot;Pancho&quot; Astorga Foto- © Rodrigo Pardo .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107488620|Eka Supria Atmaja]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Bekasi Eka Supria Atmaja.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107491716|Luke Masamvu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107491736|Peter Haritatos]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107524326|Ricardo Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528488|Machchindra More]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528549|Alfredo Fraile]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528659|Parvesh C. Mehta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528924|K Balu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529167|Sai Balaji]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529220|Kumar Vatti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529305|Anil Suri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529386|Venugopal Kosuri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529447|Shyam Dehati]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529490|Vamsi Rajesh Kondaveeti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107539497|Zhypar Zheksheev]]''
| 
| [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107545906|José Maria Batalla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107545938|Jeremy Silvester]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107550001|Kä Mana]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107562373|Orlando Chirinos]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107563913|Eliaser Yentji Sunur]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Eliaser Yentji Sunur.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107569124|John Mukasa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107570435|Arun Chaudhary]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107581777|Enny Sri Hartati]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107583322|Arief Harsono]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Arief Harsono1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107583643|Mohamad Assegaf]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107584187|Nurul Almy Hafild]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107600902|Audrey Marie Ellis]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107613304|Hamadi Ghawar]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107613344|Michael Lejong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107625371|Atful Hye Shibly]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107630308|Rodolfo Peña Flores]]''
| 
| [[ڪوسٽا ريڪا|ڪوسٽاريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Rodolfo-rodrigo-pea-flores 40240716480 o.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107645871|Hasip Kalimuddin Syam]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wagub Jambi Hasip Kalimuddin Syam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107672808|Ribeiro da Ciclo Ribeiro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107785573|Jean-Claude Kazembe Musonda]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107877832|María Teresa Marú Mejía]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107921203|José Alberto Hermógenes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Alberto Hermógenes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108005947|Dick Farrel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108017856|Saranya Sasi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108043685|Luis Peláez Campomanes]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108076821|Issa Abdel Hafeez]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108083120|Alan Neville Clements]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108083418|Sheham Siddik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108110670|Pamela Valenzuela]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Pamela Geraldine Valenzuela Rengel. Trans Volvimos a nacer 0-55 screenshot (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108265582|Alexandre Pagès]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108282132|Aris Skiadopoulos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108284809|Mohamed Saad]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108296947|Filippo Maria Gambàri]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108320943|Giraldo González]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108368015|Francisco Monterrosa]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108384012|Iván Colás Costa]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108405918|Enakshi Chattopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108410750|Marc Bernier]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108434832|Dan Montsitsi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108462281|Georgi Vanyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108529212|Bernardino Cano Radil]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108532938|Saviana Scalfi]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108535646|Michael Halkias]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108537193|Veronica Wolski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108541641|Hai Shaulian]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108600909|Laura Hartman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108664482|Anthony Zane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108670697|Manuel Román Fernández]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108695225|Haru Rajwar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108702519|Joachim Hellmich]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108709551|Francesco Mattesini]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108731108|Massimo Ampola]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108791869|Ramiro Larrea]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108800539|Samantha Epasinghe]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108817495|Naomi Kori Pomat]]''
| 
| [[نيو گني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108839344|Reggie Parks]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Reggie Parks 1982.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108860941|Dimo Stoyanov]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108899282|Claude Mouton]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108900259|Muḥammad Aḥmad al-Dālī]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108916068|Pablo Rodríguez]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108920565|Ugo Falesiedi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108940885|Elnur Ashrafoglu]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113504240|Howard D. Weinbrot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113509778|Irengbam Ibohalbi Singh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113509780|Marie-Line Lesdéma]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113553302|John M. Murrin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113658209|Liu Shunsong]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114051142|Abdulsamad al-Ghurairi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435943|Raja Madangopal Nayak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435946|Govardhan Dangi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435953|Jyoti Dutt]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114554103|Ferdy Nico Yohannes Piay]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114567435|Hari Narayan Choudhary]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114776280|Noël Bélanger]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114865038|Rohit Patel]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114865049|Shakrajit Nayak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114876246|Madhava Chandra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115056055|Wangkheimayum Brajabidhu Singh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115056059|Bedri Çollaku]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091370|SRS Yadav]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091407|Jamuna Prasad Bose]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091447|Naseeb Pathan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115129602|Choudhary Fateh Muhammad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115129933|Chuni Lal]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115322537|Marcus Birks]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115367980|Lee Lung-chuan]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115653493|Joseph M. Masling]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115696126|Luis Hugo Apolo]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115709280|Anja Kanninen]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115712095|Edwin Bennett Shostak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115943625|Ruggero Boschi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038073|Chu Lanlan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038416|Hong Mu]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038464|Xu Lanlalan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038510|Cheng Qingao]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038570|Yu Yuheng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038606|Jiang Yingheng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038836|Ni Hen]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116151283|Emilio Locurcio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116182265|Achille Mauri]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116452339|Katharine Clare Manning Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116616040|Teoman Alili]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116812358|James M. Polachek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116971082|Juan Chico]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116994772|Pamela Hibbs]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117025085|Juan Astorga Junquera]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]&lt;br/&gt;[[ايڪواڊور]]
| 
| 
| [[فائل:JuanAstorgaJunquera2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117485502|Roberto Ambrosoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117845780|Muriel Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117846318|Behçet Güler]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118109323|Craig Welch]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118120596|André Poulidor]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118454861|Rekha Chattopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118522965|Ainslie Leslie]]''
| 
| [[بيليز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q121571277|Guiller]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q121798149|Gary Friedkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122225804|Paul Coffin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122508425|József Sipos]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122956959|Fereydoun Shayah]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123562957|Bob Contant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123575621|Jaime Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:74001.jpgmaior Jaime Fernandes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q123745963|Neuza Freitas Dias]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123987299|Luis de Blas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124031636|葉明水]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124254829|Valter Gjoni]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124254912|Leah Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124290122|Tony Metoyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124371974|James Geraty Harrison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124423502|Alice Mackler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124480612|Arnold Tenenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124480763|Lorlee Tenenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124517966|Ygona Moura]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124799497|Ezekiel Koren]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125117241|Laura Weinstein]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:La historia de Laura Weinstein para Sentiido 0-43 screenshot (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q125469336|Frank Olson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125473156|Martha Lillard]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Martha Lillard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q125895230|Swami Omkarananda]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q126465852|Layla El-Iskandaraniyyah]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q126712872|Anna Fehér]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Feher Anna nover 1984 fortepan 124217.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q127416432|Kenan Akın]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q127639331|Ronald K. O’Dor]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q128382746|Minoo B. Madon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q129167054|Elena B. Muzrukova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q129176723|ဝိသာရဒ မဟာထေရ်]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:Visarada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q129693028|Vinesh Kumar Kalra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shri Vinesh Kalra, Consul General, Mazar-e-Sharif.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q130480285|Bạch Mai]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130718411|Deloris Dockrey]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131323028|Giorgi Beridze]]''
| 
| [[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131369881|Chilakam Ramachandra Reddy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131386787|Pavuluri Sivaramakrishna]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131390242|Min Thein Swe]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:TheinSwe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q131674590|Dana Konya-Petrișor]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131754455|Bernardo Saavedra Pita]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131763189|احمد گل‌محمدی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131794484|ابومحمد عسگرخانی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132125661|Ginette Rivière Lubin]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132398047|Anton Holič]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132471275|Bhishma Guhathakurta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132733138|Ngọc Đáng]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ويٽنام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133457873|Bill Follis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133574003|پرویز اسکندرپور خرمی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133858013|Madhavi Gogate]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133879482|Bengt Sprinzl]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109000898|Svetlana Căpățină]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109031824|Manuel de Jesus Tahay Gomes]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109218129|Jan Hilgen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109258630|Abdul Jawad Dhanuun]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:عبدالجواد ذنون.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109258978|Dzmitry Liebiadzievich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109259050|Mbak You]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109270014|Adib al-Jarf]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109280531|Vladimir Sytchanka]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109331719|Lenka Angelová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109335700|Ḥusayn Asad]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109385274|Orhan Çoban]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109398170|Ali Cem Köroğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109423757|Roberto José Ábalos]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:José Roberto Ábalos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109463224|Josip Uhlik]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109486992|Yuri Evtushenko]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109551692|Akbar Nikzad Afghani]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109552845|Bijan Afshar]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109588694|Julie Le Galliard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109623606|William Breisky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109649898|Aziz El Fadili]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109655703|Wallker Wollber Bezerra de Medeiros]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109678716|Fetty Dzul]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109678864|Ahmad Mohd Nor]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109744750|Lars Egil Mogård]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109805144|Steven Milligram]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109835297|Vince Lelkes]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109836022|Pius Mujuzi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109852630|Parthena Koutmeridou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109869417|Ludwig Ladstätter]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109941647|Alberto Berardi]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110062761|Vangelis Vasileiadis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110088289|Fernando Gutierres Reis]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110113207|Gramoz Abedinaj]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110125587|Josep Maria Castelló i Mateu]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:JM CASTELLO HOMENATGE CASTELL (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110150593|Alicja Tysiąc]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Alicja Tysiąc.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110165407|Boris Zozulya]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110191163|Ashok Kumar Amrohi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110215649|Tina Rinaldi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110221514|Evgenia Hristopoulou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110226536|Jenni Crain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110246082|Adil Xasayev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110271712|Frédéric Sinistra]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Frédéric Sinistra dans un match le 24 mars 2012.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110275982|Roland Damu]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110286763|Christos Diamantis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110400616|Jan Čermák]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110401833|Kenny J]]''
| 
| [[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| [[فائل:Kenny J at Dimanche Gras 1993.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110402492|Ibrahim Hegazy]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110409615|Baktash Abtin]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Baktash Abtin (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110422948|Joan Vinyals]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110451924|Stewart Gilray]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110496140|Umar Zahir]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Umar Zahir (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110540805|Andrzej Rusek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110597021|Hana Horká]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110607249|Yolanda Tortolero]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110646860|Ankica Lepej]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110778559|Mykola Malkov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110815959|Izidorio Oliveira]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110826613|Martin B. Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110854189|Petipán]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Petipán en 1967.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110861744|Gareer Mansour]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110883731|Roberto Scudero]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110901608|Edmur Mesquita]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110938790|Jorge Conti]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110955245|Hervé Mombo Kinga]]''
| 
| [[گيبون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110975000|Martin Tichý]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111080749|Ananias Koustenis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111128104|Bessie Hendricks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111149838|Nurlan Agha]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111288450|Oliver Crewe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111366741|Carlos Cano Vieira]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111377122|Aleksandr Suvorov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111448515|رشیدہ عیاں]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111449480|Ahmet Ceni]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111513142|Manuel Machado Alvarez]]''
| 
| [[ڪيوبا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Manuel Alvarez CDCR (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111763387|Jack Dowling]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111913676|Yusuf Hussain]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112036971|Ivan Gavrilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112117043|Mohammed Makhlouf]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112119460|Richárd Látó]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112133146|Gideon Badagawa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112134792|David M. Robb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112136783|Gui.Giling]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112378516|Moshe Augenstein]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112506278|Juris G. Draguns]]''
| 
| [[ليٽويا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112689682|Cecilia Wang]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112742832|Nikolaos Vernezos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112800314|James Fisher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112972599|Adelmo Rivas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112972601|Juan José Martel]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113027291|Ramón Ojeda Mestre]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113273570|Nanda Kishore Patnaik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113323854|Fred Nijs]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113411338|Sergey Borisovich Lebedev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113443989|Albert Woodfox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Angola Three event, Manchester Metropolitan University, November 2016 (07) (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q113481015|B. Sathyanarayana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113485982|Gautam Lal Meena]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501104|D.A. Sathya Prabha]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501384|Marco Brown]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501563|Gordon Arinda]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113502533|Omar Garmil]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133884170|Yasinjan Ghopur]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134002433|Chaim Mertz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134276406|Jules Houllier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134283271|اشکان منصوری]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134634105|Laura Hermosa]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135110412|Mikica Zdravković]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135152691|Falilou Kane]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135455342|Bruno Villata]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135459263|Gérard Beaulieu]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135548080|Eurípedes Balsanulfo de Freitas e Abreu]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135919372|Cosme Proenza]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135971389|Hasan Riyazi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135985383|Javier Ojalvo]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136210886|Herman Bailey]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136236318|زهرا استادزاده]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136458233|דוד אלעווסקי]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136465052|Eric Cohen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136471378|מאיר זעליג ריספלער]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136485620|Henry Ventura]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136485645|Humberto Silva]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136485840|Jean Carlos Martínez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136724021|Antonio Casas González]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137204967|Alioune Badiane]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137290904|Віктор Талащук]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Талащук Віктор Флорович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q137644949|Jimmy Gamonet]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137784699|Elizabeth R. Duff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137828518|Robbert Keegel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137942344|Mitchell Andrews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138341440|Abu Ubayda Ahmad al-Muhrizi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138412915|Николай Матрачийски]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q139069633|Jānis Kaijaks]]''
| 
| [[ليٽويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140007277|Milen Belchev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140007287|Neven Belchev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140869668|Erick Echegaray]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q141050484|Patrick Semphere]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>m8pl3j4o75ldthu1qra3dxrv8mjwbvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اٿينس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71619</id>
    <revision>
      <id>409450</id>
      <parentid>409286</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T22:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>409450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116917" sha1="ajrny9xwvnpsjctenxqv3xygciyjsri" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = اٿينس
| native_name        = {{native name|el|Αθήνα}}

| image_skyline = Athens Montage L.png
| image_size = 280px
| image_caption = '''مٿان کان، گھڙيال جي ڪانٽن جي رخ ۾:''' [[اٿينس جو ايڪروپولس|ايڪروپولس]]، [[زاپيون]]، [[موناستيراڪي]]، [[لائڪابيٽس جبل]] تان شهر جو نظارو، [[اٿينس اولمپڪ اسپورٽس ڪمپليڪس]] ۽ [[پراڻو شاهي محل، اٿينس|پراڻو شاهي محل]]

| image_flag = Flag of the City of Athens.svg
| flag_size = 110px
| flag_caption = اٿينس جو جهنڊو

| image_seal = Coat of arms athens.svg
| seal_size = 90px
| seal_caption = اٿينس جو نشان
| nickname = {{lang|el|τὸ κλεινὸν ἄστυ}}، ''tò kleinòn ásty'' (&quot;شاندار شهر&quot;)&lt;br /&gt;
{{lang|el|τὸ ἰοστεφὲς ἄστυ}}، ''tò iostephès ásty'' (&quot;واڱڻائي تاج وارو شهر&quot;)

| settlement_type    = [[گاديءَ جو هنڌ]]
| nicknames          = {{lang|el|τὸ κλεινὸν ἄστυ}} ({{transliteration|el|tò kleinòn ásty}}، &quot;شاندار شهر&quot;)&lt;br/&gt;
{{lang|el|τὸ ἰοστεφὲς ἄστυ}} ({{transliteration|el|tò iostephès ásty}}، &quot;[[واڱڻائي تاج وارو شهر]]&quot;)&lt;br/&gt;
&quot;دانائيءَ جو شهر&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |date=30 March 2022
 |title=Athens: City of Wisdom
 |url=https://www.washingtonindependentreviewofbooks.com/index.php/bookreview/athens-city-of-wisdom
 |access-date=10 September 2022
 |publisher=Washington Independent Review of Books
 |archive-date=10 September 2022
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910073205/https://www.washingtonindependentreviewofbooks.com/index.php/bookreview/athens-city-of-wisdom
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
&quot;دليل جو شهر&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |date=15 July 2022
 |title=Athens and Jerusalem: City of Reason, City of Faith
 |url=https://worldview.stratfor.com/article/athens-and-jerusalem-city-reason-city-faith
 |access-date=18 October 2022
 |publisher=RANE Network
}}&lt;/ref&gt;
| image_flag         = Flag of the City of Athens.svg
| flag_size          = 110
| image_seal         = Coat of arms athens.svg
| seal_size          = 90
| pushpin_map        = Greece#Europe
| pushpin_map_caption = يونان ۾ بيهڪ##يورپ ۾ بيهڪ
| pushpin_relief     = 1
| coordinates        = {{coord|37|59|03|N|23|43|41|E|display=it}}
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{flagicon|Greece}} [[يونان]]
| subdivision_type1  = [[يونان جا جاگرافيائي علائقا|جاگرافيائي علائقو]]
| subdivision_name1  = [[مرڪزي يونان (جاگرافيائي علائقو)|مرڪزي يونان]]
| subdivision_type2  = [[يونان جا انتظامي علائقا|انتظامي علائقو]]
| subdivision_name2  = [[اٽيڪا (علائقو)|اٽيڪا]]
| subdivision_type3  = [[يونان جا علائقائي يونٽ|علائقائي يونٽ]]
| subdivision_name3  = [[مرڪزي اٿينس (علائقائي يونٽ)|مرڪزي اٿينس]]
| government_type    = [[ميئر–ڪائونسل حڪومت]]
| leader_party       = {{nowrap|[[پاسڪ – موومينٽ فار چينج|پاسڪ]]}}
| leader_title       = [[اٿينس جي ميئرن جي فهرست|ميئر]]
| leader_name        = [[هاريس ڊوڪاس]]&lt;ref name=mayor&gt;[https://ekloges.ypes.gr/current/d/home/en/municipalities/9186/ Municipality of Athens, Municipal elections – October 2023] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250219122013/https://ekloges.ypes.gr/current/d/home/en/municipalities/9186/ |date=19 February 2025 }}, Ministry of Interior&lt;/ref&gt;
| named_for          = [[اٿينا]]
| parts_type         = ضلعا
| parts_style        = para
| p1                 = 7
| population_as_of   = 2021
| population_footnotes = &lt;ref name=census21/&gt;
| area_total_km2     = 38.964
| population_total   = 643,452
| total_type         = گاديءَ جو شهر ۽ ميونسپلٽي
| population_rank    = [[يونان جي شهرن جي فهرست|يونان ۾ پهريون]] شهري ۽ پهريون ميٽروپوليٽن علائقو
| population_urban   = 3,059,764
| area_urban_km2     = 412
| population_density_urban_km2 = auto
| population_metro   = 3,638,281
| area_metro_km2     = 2,928.717
| population_density_metro_km2 = auto
| population_demonym = [[wikt:Athenian|اٿينين]]
| demographics_type1 = [[مجموعي گهرو پيداوار|جي ڊي پي]]
| demographics1_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en
 |title=EU regions by GDP, Eurostat
 |access-date=18 September 2023
 |website=www.ec.europa.eu
}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_title1 = ميٽرو
| demographics1_info1 = €115.495&amp;nbsp;ارب (2024)
| demographics1_title2 = في ماڻهو
| demographics1_info2 = €30,684 (2024)
| timezone1          = [[اوڀر يورپي وقت|EET]]
| utc_offset1        = +2
| timezone1_DST      = [[اوڀر يورپي اونهاري وارو وقت|EEST]]
| utc_offset1_DST    = +3
| elevation_min_m    = 70.1
| elevation_max_m    = 338
| postal_code_type   = [[يونان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| postal_code        = 10x xx، 11x xx، 120 xx
| area_code_type     = [[يونان جا ٽيليفون نمبر|ٽيليفون]]
| area_code          = 21
| registration_plate = [[يونان جون گاڏين جون رجسٽريشن پليٽون|Yxx، Zxx، Ixx]]
| blank_name_sec1    = [[سرپرست بزرگ]]
| blank_info_sec1    = [[ڊائنيشيس دي ايريوپيگائيٽ]] (3 آڪٽوبر)
| blank_name_sec2    = اهم هوائي اڏو
| blank_info_sec2    = [[اٿينس بين الاقوامي هوائي اڏو]]
| website            = {{URL|https://cityofathens.gr|cityofathens.gr}}
}}

'''اٿينس'''{{efn|{{IPAc-en|ˈ|æ|θ|ɪ|n|z}} {{respell|ATH|inz}}؛ {{langx|el|Αθήνα|Athína|engvar=gb}}، {{IPA|el|aˈθina|pron|el-Αθήνα.ogg}}؛ {{langx|grc|Ἀθῆναι|Athênai|engvar=gb}}، {{IPA|grc|atʰɛ̂ːnai̯|pron}}&lt;ref&gt;{{Cite book
 |last=Wells
 |first=John C.
 |title=Longman pronunciation dictionary
 |publisher=Longman
 |year=1990
 |isbn=0-582-05383-8
 |location=Harlow, England
 |page=48
 |chapter=Athens
}}&lt;/ref&gt;}} [[يونان]] جي [[گاديءَ جو هنڌ|گاديءَ جو هنڌ]] ۽ ملڪ جو [[يونان جي شهرن ۽ قصبن جي فهرست|سڀ کان وڏو شهر]] آهي. [[ميڊيٽرينين سمنڊ|ميڊيٽرينين]] جي ڪناري تي واقع هي هڪ اهم ساحلي شهري مرڪز آهي ۽ [[اٽيڪا (علائقو)|اٽيڪا]] علائقي جي پڻ گادي آهي. اٿينس يورپ جي مکيه خشڪيءَ تي واقع سڀ کان ڏاکڻين گاديءَ وارن شهرن مان هڪ آهي. 2021ع ۾ اٿينس جي لڳاتار شهري علائقي جي آبادي لڳ ڀڳ '''30 لک 60 هزار''' ۽ وسيع ميٽروپوليٽن علائقي جي آبادي '''36 لک 38 هزار''' کان وڌيڪ هئي. [[اٿينس ميونسپلٽي]]، جيڪا وسيع شهري علائقي جي ڀيٽ ۾ هڪ ننڍو انتظامي يونٽ آهي، 2021ع جي آدمشماريءَ ۾ '''643,452''' رهواسي رکندڙ هئي&lt;ref name=&quot;census21&quot;&gt;{{Cite press release
 |title=Census 2021 GR
 |date=19 July 2022
 |publisher=[[هيلينڪ شمارياتي اٿارٽي]]
 |url=https://elstat-outsourcers.statistics.gr/Census2022_GR.pdf
 |access-date=12 September 2022
 |url-status=live
 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://elstat-outsourcers.statistics.gr/Census2022_GR.pdf
 |archive-date=9 October 2022
}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جي ايراضي {{convert|38.96|sqkm|sqmi|abbr=off}} آهي.&lt;ref name=&quot;stat01&quot;&gt;{{Cite web
 |title=Population &amp; housing census 2001 (incl. area and average elevation)
 |url=http://dlib.statistics.gr/Book/GRESYE_02_0101_00098%20.pdf
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150921212047/http://dlib.statistics.gr/Book/GRESYE_02_0101_00098%20.pdf
 |archive-date=21 September 2015
 |publisher=National Statistical Service of Greece
 |language=el
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;area&quot;&gt;{{Cite web
 |title=Characteristics
 |url=http://www.ypes.gr/topiki.htm
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070104231706/http://www.ypes.gr/topiki.htm
 |archive-date=4 January 2007
 |access-date=6 January 2007
 |website=Hellenic Interior Ministry
 |publisher=ypes.gr
}}&lt;/ref&gt;

اٿينس [[دنيا جا سڀ کان پراڻا مسلسل آباد شهر|دنيا جي سڀ کان پراڻن مسلسل آباد شهرن]] مان هڪ آهي. ان جي دستاويزي تاريخ '''3,400 سالن''' کان بہ وڌيڪ عرصي تي پکڙيل آهي،&lt;ref&gt;Vinie Daily, ''Athens, the city in your pocket'', p. 6.&lt;/ref&gt; جڏهن تہ موجوده اٿينس واري علائقي ۾ انساني موجودگيءَ جا نشان تقريباً 11هين کان 7هين هزارين سال قبل مسيح جي وچ واري دور تائين پهچن ٿا. [[يوناني ڏندڪٿا|يوناني ڏندڪٿائن]] موجب شهر جو نالو دانائيءَ جي ديوي [[اٿينا]] جي نالي تان پيو؛ البت جديد محققن جو عام خيال آهي تہ ديويءَ جو نالو ئي شهر جي نالي مان نڪتو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |last1=Greenberg
 |first1=Mike
 |last2=PhD
 |date=23 February 2021
 |title=Athena Facts: Things that not many people know about...
 |url=https://mythologysource.com/facts-about-athena/
 |access-date=20 February 2024
 |language=en-US
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Athena Varvakeion - MANA - Fidias.jpg|thumb|upright|[[اٿينا]] جو مجسمو؛ يوناني ڏندڪٿائن ۾ هوءَ اٿينس جي سرپرست ديوي هئي.]]

[[قديم اٿينس|ڪلاسيڪي اٿينس]] [[قديم يونان]] جي سڀ کان طاقتور [[پولس|شهري رياستن]] مان هڪ هو. شهر [[اٿينين جمهوريت|قديم يوناني جمهوريت]]، فن، تعليم ۽ [[قديم يوناني فلسفو|فلسفي]] جو اهم مرڪز بڻيو،&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Contents and Principles of the Programme of Unification of the Archaeological Sites of Athens
 |url=http://www.yppo.gr/4/e4000.jsp?obj_id=90&amp;lhmma_id=3817
 |url-status=live
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821134233/http://www.yppo.gr/4/e4000.jsp?obj_id=90&amp;lhmma_id=3817
 |archive-date=21 August 2016
 |access-date=31 December 2009
 |website=Hellenic Ministry of Culture
 |publisher=yppo.gr
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
 |last=((CNN &amp; Associated Press))
 |date=16 January 1997
 |title=Greece uncovers 'holy grail' of Greek archeology
 |publisher=CNN
 |url=http://www.cnn.com/WORLD/9701/16/greece.lyceum/index.html
 |access-date=28 March 2007
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071206113529/http://www.cnn.com/WORLD/9701/16/greece.lyceum/index.html
 |archive-date=6 December 2007
}}&lt;/ref&gt; ۽ [[افلاطون]]، [[ارسطو]] ۽ ٻين ڪيترن فلسفين جي علمي سرگرمين سان وابسته رهيو. ان جا سياسي، فڪري ۽ فني اثر [[هيلينسٽڪ دنيا]] ۽ پوءِ [[قديم روم]] سميت يورپ جي وڏي حصي تائين پکڙيا.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090129202226/http://encarta.msn.com/encyclopedia_1741501460/Ancient_Greece.html Encarta Ancient Greece] from the Internet Archive– Retrieved on 28 February 2012. [https://web.archive.org/web/20091028030542/http://encarta.msn.com/encyclopedia_1741501460/Ancient_Greece.html Archived] 31 October 2009.&lt;/ref&gt; ان تاريخي اهميت سبب اٿينس کي عام طور '''[[مغربي تهذيب]] جو هندورو''' ۽ '''[[جمهوريت جي تاريخ|جمهوريت جي جنم ڀومي]]''' سڏيو وڃي ٿو.&lt;ref name=britannica&gt;{{Cite web
 |title=Athens
 |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/40773/Athens
 |url-status=live
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106054445/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/40773/Athens
 |archive-date=6 January 2009
 |access-date=31 December 2008
 |quote=قديم يوناني اٿينائي، يونان جو تاريخي شهر ۽ گاديءَ جو هنڌ. ڪلاسيڪي تهذيب جا ڪيترائي فڪري ۽ فني خيال هتان پيدا ٿيا، ۽ شهر کي عام طور مغربي تهذيب جي جنم ڀومي سمجهيو وڃي ٿو.
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbc&gt;[https://www.bbc.co.uk/history/ancient/greeks/greekdemocracy_01.shtml BBC History on Greek Democracy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219115917/http://www.bbc.co.uk/history/ancient/greeks/greekdemocracy_01.shtml |date=19 December 2019 }} – Accessed on 26 January 2007&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾ اٿينس هڪ وڏو بين الاقوامي [[ميٽروپولس]] ۽ يونان جي سياسي، اقتصادي، مالي، صنعتي، سامونڊي ۽ ثقافتي زندگيءَ جو مرڪز آهي. [[Globalization and World Cities Research Network|گلوبلائيزيشن اينڊ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽ ورڪ]] جي 2020ع واري درجابنديءَ ۾ ان کي '''Beta (+) عالمي شهر''' قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=The World According to GaWC 2020
 |url=https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html
 |url-status=live
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824031341/https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html
 |archive-date=24 August 2020
 |access-date=31 August 2020
 |website=GaWC – Research Network
 |publisher=Globalization and World Cities
}}&lt;/ref&gt; شهر [[ڏکڻ اوڀر يورپ]] جي وڏن معاشي مرڪزن مان پڻ هڪ آهي.

اٿينس جو بندرگاهه [[پيريئس]] يورپ جي اهم ترين مسافر ۽ ڪنٽينر بندرگاهن مان هڪ آهي. دستياب يوروسٽيٽ انگن موجب اهو يورپ جي مصروف ترين مسافر بندرگاهن ۾ شامل رهيو آهي،&lt;ref name=&quot;ESPO&quot;&gt;{{Cite web
 |date=21 November 2022
 |title=Maritime passenger statistics
 |url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Maritime_passenger_statistics&amp;oldid=550549#Messina_remained_the_largest_EU_passenger_port_in_2020
 |access-date=25 March 2023
 |website=Eurostat
 |publisher=[[Eurostat]]
 |archive-date=25 March 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325104658/https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Maritime_passenger_statistics&amp;oldid=550549#Messina_remained_the_largest_EU_passenger_port_in_2020
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt; ۽ عالمي ڪنٽينر ٽريفڪ ۾ پڻ نمايان حيثيت رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=World Shipping Council- Top 50 Ports
 |url=https://www.worldshipping.org/top-50-ports
 |access-date=7 July 2022
 |website=World Shipping Council
 |archive-date=13 August 2021
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813193707/https://www.worldshipping.org/top-50-ports
 |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

[[اٿينس ميٽروپوليٽن علائقو]] انتظامي ميونسپلٽي ۽ مسلسل شهري پکيڙ کان گهڻو اڳتي پکڙيل آهي. 2021ع ۾ ان جي آبادي '''3,638,281''' هئي&lt;ref name=census21/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Μόνιμος Πληθυσμός – ELSTAT
 |url=https://www.statistics.gr/2021-census-res-pop-results
 |access-date=10 June 2023
 |website=www.statistics.gr
 |archive-date=5 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105191336/https://www.statistics.gr/2021-census-res-pop-results
 |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Athens, Greece Metro Area Population 1950–2023
 |url=https://www.macrotrends.net/cities/21113/athens/population
 |access-date=2 March 2023
 |website=www.macrotrends.net
 |archive-date=21 September 2020
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921191115/https://www.macrotrends.net/cities/21113/athens/population
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جي ايراضي {{convert|2,928.717|km2|sqmi|0|abbr=on}} آهي.&lt;ref name=area/&gt;

[[File:View of Acropolis from Monastiraki.jpg|thumb|left|[[موناستيراڪي]] کان [[اٿينس جو ايڪروپولس|اٿينس جي ايڪروپولس]] جو نظارو]]

[[ڪلاسيڪي يونان|ڪلاسيڪي دور]] جو ورثو اڄ بہ اٿينس جي شهري منظر ۾ نمايان آهي. ان جي قديم آثارن مان سڀ کان مشهور [[پارٿينون]] آهي، جيڪو شروعاتي مغربي ثقافت جي سڀ کان اهم تعميراتي نشانين مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. شهر ۾ [[رومي يونان|رومي]]، [[بازنطيني سلطنت|بازنطيني]] ۽ نسبتاً گهٽ تعداد ۾ [[عثماني سلطنت|عثماني]] دور جا يادگار پڻ محفوظ آهن، جڏهن تہ اٿينس جو تاريخي شهري مرڪز هزارين سالن جي مسلسل تاريخ جا مختلف تهذيبي پرت ظاهر ڪري ٿو.

اٿينس ۾ [[يونيسڪو]] جا ٻه [[عالمي ورثو ماڳ]] واقع آهن: '''[[اٿينس جو ايڪروپولس]]''' ۽ وچئين دور جي '''[[ڊافني خانقاهه]]'''. شهر ۾ ڪيترائي عالمي شهرت يافته عجائب گهر ۽ ثقافتي ادارا پڻ آهن، جن ۾ [[اٿينس جو قومي آثارقديمه عجائب گهر|قومي آثارقديمه عجائب گهر]]، [[ايڪروپولس عجائب گهر]]، [[سائيڪليڊڪ آرٽ جو عجائب گهر]]، [[بيناڪي عجائب گهر]] ۽ [[بازنطيني ۽ عيسائي عجائب گهر]] شامل آهن.

اٿينس 1834ع ۾ جديد يوناني رياست جي گاديءَ جو هنڌ بڻيو. شهر ۾ [[اٿينس جي قومي ۽ ڪپوڊسٽريان يونيورسٽي]]، [[اٿينس اڪيڊمي]] ۽ [[يونان جي قومي لائبريري]] سميت ملڪ جا ڪيترائي اهم علمي ۽ ثقافتي ادارا واقع آهن.

اٿينس '''[[1896ع جون اونهاري اولمپڪس|1896ع ۾ پهرين جديد اولمپڪ راندين]]''' جي ميزباني ڪئي. 108 سال پوءِ شهر ٻيهر '''[[2004ع جون اونهاري اولمپڪس|2004ع جي اونهاري اولمپڪس]]''' جي ميزبان بڻيو، جنهن سان اهو اونهاري اولمپڪس جي هڪ کان وڌيڪ ڀيرا ميزباني ڪندڙ دنيا جي ٿورن شهرن مان هڪ بڻجي ويو.&lt;ref name=&quot;oly&quot;&gt;{{Cite news
 |last=((CNN &amp; Sports Illustrated))
 |date=5 September 1997
 |title=Sentiment a factor as Athens gets 2004 Olympics
 |publisher=sportsillustrated.cnn.com
 |url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1997/09/05/athens_update/
 |access-date=28 March 2007
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080519032341/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1997/09/05/athens_update/
 |archive-date=19 May 2008
}}&lt;/ref&gt;

== نالي جي بڻڀياس ۽ نالا ==
{{Further|مختلف ٻولين ۾ يورپي شهرن جا نالا (A)}}

[[قديم يوناني ٻولي|قديم يوناني]] ۾ شهر جو نالو {{lang|grc|Ἀθῆναι}} (''اٿينائي''، [[اٽڪ يوناني|ڪلاسيڪي اٽڪ يوناني]] ۾ {{IPA|grc|atʰɛ̂ːnai̯|pron}}) هو، جيڪو جمع جو لفظ آهي. جيتوڻيڪ ان کان اڳ واري يوناني، جهڙوڪ [[هومري يوناني]] ۾، اهو نالو واحد صورت ۾ {{lang|grc|Ἀθήνη}} (''اٿيني'') طور رائج هو.&lt;ref&gt;مثال طور [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Od.+7&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0135 Od.7.80] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418015639/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Od.+7&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0135 |date=18 April 2021 }}&lt;/ref&gt; ممڪن آهي تہ پوءِ ان کي {{lang|grc|Θῆβαι}} (''[[ٿيبس، يونان|ٿيبائي]]'') ۽ {{lang|grc|Μυκῆναι}} (''[[مائسيني|مڪينائي]]'') وانگر جمع جي صورت ڏني وئي هجي. لفظ جي پاڙ غالباً يوناني يا [[هند-يورپي ٻوليون|هند-يورپي]] اصل جي ناهي،&lt;ref name=&quot;Beekes2009&quot;&gt;{{Citation |last=Beekes |first=Robert S. P. |title=Etymological Dictionary of Greek |date=2009 |page=29 |place=Leiden and Boston |publisher=Brill |author-link=Robert Beekes}}&lt;/ref&gt; ۽ ممڪن آهي تہ اها اٽيڪا جي [[يوناني کان اڳ وارو زيرطبقو|يوناني کان اڳ واري لساني زيرطبقي]] جو باقيات هجي.&lt;ref name=&quot;Beekes2009&quot; /&gt;

[[قديم ڪلاسيڪي دور]] ۾ ان ڳالهه تي بحث ٿيندو هو تہ [[ايٿنس]] پنهنجو نالو پنهنجي سرپرست ديوي [[ايٿينا]] ([[اٽڪ يوناني|اٽڪ]] {{lang|grc|Ἀθηνᾶ}}، ''اٿينا''؛ [[آئوني يوناني|آئوني]] {{lang|grc|Ἀθήνη}}، ''اٿيني''؛ ۽ [[ڊورڪ يوناني|ڊورڪ]] {{lang|grc|Ἀθάνα}}، ''اٿانا'') تان ورتو يا ايٿينا پنهنجو نالو شهر تان ورتو.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot;&gt;{{Citation |last=Burkert |first=Walter |title=Greek Religion |date=1985 |url=https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/139 |page=[https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/139 139] |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-36281-0 |author-link=Walter Burkert}}&lt;/ref&gt; جديد عالم هاڻي عام طور ان ڳالهه تي متفق آهن تہ ديويءَ جو نالو شهر تان ورتل آهي،&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt; ڇاڪاڻ تہ -''ene'' پڇاڙي هنڌن جي نالن ۾ عام، پر ذاتي نالن ۾ ناياب آهي.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt;

قديم ايٿنسي [[بنيادي ڏندڪٿا]] موجب، ڏاهپ ۽ جنگ جي ديوي ايٿينا ۽ سمنڊن جي ديوتا [[پوسائيڊن]] وچ ۾ اڃا تائين بي نالي شهر جي سرپرستي حاصل ڪرڻ لاءِ مقابلو ٿيو؛&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot;&gt;{{Citation |last=Kerényi |first=Karl |title=The Gods of the Greeks |date=1951 |url=https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/124 |page=[https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/124 124] |place=London, England |publisher=Thames and Hudson |author-link=Károly Kerényi |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ٻنهي اتفاق ڪيو تہ جيڪو ايٿنس جي ماڻهن کي بهتر تحفو ڏيندو، اهو سندن سرپرست بڻبو،&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; ۽ ايٿنس جي بادشاهه [[سيڪروپس پهريون|سيڪروپس]] کي منصف مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; [[ببليوٿيڪا (سيوڊو-اپولوڊورس)|سيوڊو-اپولوڊورس]] جي بيان موجب، پوسائيڊن پنهنجي [[پوسائيڊن جو ترشول|ترشول]] سان زمين تي وار ڪيو، جنهن مان کارو پاڻي ڦٽي نڪتو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; [[ورجل]] جي نظم ''[[جارجڪس]]'' ۾ ڏنل هن ڏندڪٿا جي هڪ ٻي روايت موجب، پوسائيڊن ان جي بدران ايٿنس جي ماڻهن کي پهريون گهوڙو ڏنو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; ٻنهي روايتن ۾ ايٿينا ايٿنس جي ماڻهن کي پهريون پاليل [[زيتون|زيتون جو وڻ]] ڏنو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Garland |first=Robert |title=Ancient Greece: Everyday Life in the Birthplace of Western Civilization |date=2008 |publisher=Sterling |isbn=978-1-4549-0908-8 |location=New York}}&lt;/ref&gt;

سيڪروپس اهو تحفو قبول ڪيو&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; ۽ ايٿينا کي ايٿنس جي سرپرست ديوي قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot; /&gt; سترهين صديءَ کان وٺي نالي جا اٺ مختلف اشتقاق پيش ڪيا ويا آهن، جيڪي هاڻي عام طور رد ڪيا وڃن ٿا. [[ڪرسچن لوبيڪ]] نالي جي پاڙ طور {{lang|grc|ἄθος}} (''اٿوس'') يا {{lang|grc|ἄνθος}} (''انٿوس'')، جنهن جي معنيٰ ”گل“ آهي، تجويز ڪيو، جنهن موجب ايٿنس کي ”گلندڙ شهر“ قرار ڏنو ويو. [[يوهان ڪرسٽوف ولهيلم لُڊوگ ڊوڊرلين|لُڊوگ فون ڊوڊرلين]] فعل {{lang|grc|θάω}} جي ڌاتو θη- (''ٿائو''، ''ٿي-''، ”چوسڻ“) کي نالي جي پاڙ طور تجويز ڪيو، جنهن جو مقصد ايٿنس جي زرخيز زمين ڏانهن اشارو ڪرڻ هو.&lt;ref&gt;''[[Great Greek Encyclopedia]]'', vol. II, Athens 1927, p. 30.&lt;/ref&gt;

ايٿنس جي رهواسين کي [[سڪاڊا]] پائيندڙ ({{langx|grc|Τεττιγοφόροι|links=no|engvar=gb}}) سڏيو ويندو هو، ڇاڪاڻ تہ اهي سونهري سڪاڊائن جون سيون پائيندا هئا. اهو سندن [[آٽوڪٿون (قديم يونان)|آٽوڪٿون]] (ڌرتيءَ مان ڄاول) هجڻ جي علامت هو، ڇاڪاڻ تہ ايٿنس جو ڏندڪٿائي باني [[ايريڪٿيئس]] آٽوڪٿون هو؛ يا وري سندن موسيقار هجڻ جي علامت سمجهيو ويندو هو، ڇاڪاڻ تہ سڪاڊا هڪ ”موسيقار“ جيت آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ToposText |url=https://topostext.org/work/240#tau.377 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225005003/https://topostext.org/work/240#tau.377 |archive-date=25 February 2021 |access-date=27 March 2020 |website=topostext.org}}&lt;/ref&gt; ڪلاسيڪي ادب ۾ شهر کي ڪڏهن ڪڏهن ”[[بنفشي تاج وارو شهر]]“ پڻ سڏيو ويو، جنهن جو پهريون دستاويزي ذڪر [[پنڊار]] جي ἰοστέφανοι Ἀθᾶναι (''ايوستيفانوئي اٿانائي'') ۾ ملي ٿو، يا وري {{lang|grc|τὸ κλεινὸν ἄστυ}} (''تو ڪلينون آستي''، ”شاندار شهر“) سڏيو ويندو هو.

وچئين دور ۾ شهر جو نالو ٻيهر واحد صورت ۾ {{lang|el|Ἀθήνα}} لکيو وڃڻ لڳو. ان جي مختلف نالن ۾ سيٽينس، ساٽين ۽ اسٽينس شامل هئا، جيڪي سڀ حرفِ جر وارن فقرن جي [[غلط لفظي ورهاست]] مان نڪتل صورتون هيون.&lt;ref name=&quot;Bourne1887&quot;&gt;{{Cite journal |last=Bourne, Edward G. |year=1887 |title=The Derivation of Stamboul |journal=American Journal of Philology |publisher=The Johns Hopkins University Press |volume=8 |issue=1 |pages=78–82 |doi=10.2307/287478 |jstor=287478| issn=0002-9475 }}&lt;/ref&gt; ڪاسٽيل جي بادشاهه [[الفونسو ڏهون، ڪاسٽيل|الفونسو ڏهين]] اووڊ ڏانهن اها [[غلط نالي جي بڻڀياس|غلط اشتقاق]] منسوب ڪئي تہ نالي جي معنيٰ ”اهو هنڌ جتي موت ناهي“ آهي، ڇاڪاڻ تہ ايٿنس جا فن ۽ علم ”ڪڏهن بہ نٿا مرن“.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Alfonso X |first= |title=General estoria: antologia |date=1984 |publisher=Plaza &amp; Janes Ed |isbn=978-84-01-90545-2 |editor-last=Villar Rubio |editor-first=Milagros |edition=1st |series=Clásicos Plaza &amp; [y] Janés |location=Barcelona |pages=96, 98 |language=es |trans-title=General History: Anthology}}&lt;/ref&gt; [[عثماني ترڪي ٻولي|عثماني ترڪي]] ۾ ان کي {{Script|Arab|آتينا}} ''آتينا'' سڏيو ويندو هو.&lt;ref&gt;''Osmanlı Yer Adları'', Ankara 2017, ''s.v.'' [https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf مڪمل متن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731234949/https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf |date=31 July 2020 }}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
{{Main|ايٿنس جي تاريخ}}
{{For timeline}}
{{Historical affiliations
| width = 23em
| bgcolor = #B0C4DE
| fontsize = 80%
| align = right
|[[ايٿنس جي بادشاهن جي فهرست|ايٿنس جي بادشاهت]] 1556 ق م–1068 ق م
|[[ڪلاسيڪي ايٿنس|ايٿنس جي شهري رياست]] 1068 ق م–323 ق م
|[[ڪورنتھ جي ليگ|هيليني ليگ]] 338 ق م–323 ق م
|[[ايٿنس جي تاريخ#هيلينسٽڪ دور|هيلينسٽڪ ايٿنس]] 322 ق م–86 ق م
|[[رومي جمهوريه]] 86 ق م–27 ق م
|[[رومي سلطنت]] 27 ق م–395 ع
|[[بازنطيني سلطنت]] 395–1205
|[[ايٿنس جي ڊچي]] 1205–1458
|[[عثماني سلطنت]] 1458–1822
|[[پهرين هيليني جمهوريه]] 1822–1827
|[[عثماني سلطنت]] 1827–1833
|[[يونان]] 1833–هاڻوڪو
}}

=== قديم دور ===
{{main|ڪلاسيڪي ايٿنس|هيلينسٽڪ يونان|رومي يونان}}

ايٿنس ۾ انساني موجودگيءَ جو سڀ کان پراڻو ڄاتل ثبوت شِسٽ جي غار مان ملي ٿو، جنهن کي 11هين کان 7هين هزاري ق م جي وچ واري دور سان منسوب ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;ethnos.gr&quot;&gt;{{Cite web |date=July 2011 |title=v4.ethnos.gr – Οι πρώτοι… Αθηναίοι |url=http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22784&amp;subid=2&amp;pubid=2530782&amp;tag=8796 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721080919/http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22784&amp;subid=2&amp;pubid=2530782&amp;tag=8796 |archive-date=21 July 2011 |access-date=26 October 2018 |publisher=Ethnos.gr}}&lt;/ref&gt; ايٿنس گهٽ ۾ گهٽ 5,000 سالن کان، يعني لڳ ڀڳ 3000 ق م کان، لڳاتار آباد رهيو آهي.&lt;ref&gt;S. Immerwahr, The Athenian Agora XIII: the Neolithic and Bronze Ages, Princeton 1971&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tung/&gt; 1400&amp;nbsp;ق م تائين هيءَ آبادي [[مائسيني يونان|مائسيني تهذيب]] جو هڪ اهم مرڪز بڻجي چڪي هئي، ۽ [[ايٿنس جو ايڪروپولس|ايڪروپولس]] هڪ وڏي [[مائسيني]] قلعي جو هنڌ هو، جنهن جا آثار اڄ بہ مخصوص [[سائڪلوپيائي معماري|سائڪلوپيائي]] ڀتين جي حصن مان سڃاڻي سگهجن ٿا.&lt;ref&gt;Iakovides, S. 1962. 'E mykenaïke akropolis ton Athenon'. Athens.&lt;/ref&gt; ٻين مائسيني مرڪزن، جهڙوڪ [[مائسيني]] ۽ [[پائلوس]] جي ابتڙ، اها پڪ سان معلوم ناهي تہ ايٿنس لڳ ڀڳ 1200&amp;nbsp;ق م ۾ تباهيءَ جو شڪار ٿيو يا نہ؛ اها تباهي اڪثر [[ڊورين]] حملي سان منسوب ڪئي ويندي آهي. ايٿنس جا رهواسي هميشه اهو دعويٰ ڪندا رهيا تہ اهي خالص [[آئوني ماڻهو|آئوني]] هئا ۽ انهن ۾ ڪو بہ ڊورين عنصر شامل نہ هو. تنهن هوندي بہ [[برونز دور جي زوال|ٻين ڪيترين ئي برونز دور جي آبادين وانگر]] ايٿنس پڻ ان کان پوءِ لڳ ڀڳ 150 سالن تائين معاشي زوال جو شڪار رهيو.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Last Mycenaeans and Their Successors; an Archaeological Survey, c. 1200–c. 1000 B.C. |last=Desborough |first=Vincent R. d'A |author-link=Vincent Desborough |publisher=Clarendon Press |year=1964 |location=Oxford |page=113}}&lt;/ref&gt; [[لوهه جو دور|لوهه جي دور]] جون قبرون، خاص ڪري [[ڪيراميڪوس]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Little |first=Lisa M. |date=1988 |title=A Social Outcast in Early Iron Age Athens |url=https://www.jstor.org/stable/148450 |journal=Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens |volume=67, No. 4 |issue=Oct. – Dec. 1998 |pages=375–404 |jstor=148450 }}&lt;/ref&gt; ۽ ٻين هنڌن تي، اڪثر قيمتي تدفيني سامان سان ڀرپور مليون آهن ۽ اهو ظاهر ڪن ٿيون تہ 900&amp;nbsp;ق م کان پوءِ ايٿنس علائقي جي واپار ۽ خوشحاليءَ جي اهم مرڪزن مان هڪ هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osborne |first=Robin |title=Greece in the making, 1200-479 BC |date=1996 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-03583-5 |series=Routledge history of the ancient world |location=London; New York |pages=78–81}}&lt;/ref&gt;

=== ڪلاسيڪي ايٿنس ===
{{main|ڪلاسيڪي ايٿنس|ڊيلين ليگ}}

ڇهين صدي ق م تائين وڏي پيماني تي سماجي بيچيني [[سولون]] جي سڌارن جو سبب بڻي. انهن سڌارن 508&amp;nbsp;ق م ۾ [[ڪليستينيز]] طرفان جمهوريت متعارف ڪرائڻ لاءِ راهه هموار ڪئي. ان وقت تائين ايٿنس هڪ وڏي ٻيڙيءَ واري طاقت بڻجي چڪو هو ۽ هن [[آئوني بغاوت|آئوني شهرن جي بغاوت]] ۾ [[هخامنشي سلطنت|فارسي]] حڪمراني خلاف مدد ڪئي. ان کان پوءِ ٿيندڙ [[يوناني-فارسي جنگيون|يوناني-فارسي جنگين]] ۾ ايٿنس، اسپارٽا ۽ پلاٽايا سان گڏ يوناني رياستن جي اتحاد جي اڳواڻي ڪئي، جنهن نيٺ فارسين کي پوئتي ڌڪي ڇڏيو. 490&amp;nbsp;ق م ۾ [[ميراٿون جي جنگ]] ۾ [[ملٽيئڊيز]] جي اڳواڻيءَ هيٺ ۽ 480&amp;nbsp;ق م ۾ نهايت اهم [[سالاميس جي جنگ]] ۾ [[ٿيمسٽوڪليس]] جي اڳواڻيءَ هيٺ فارسين کي فيصلائتي شڪست ڏني وئي. تنهن هوندي بہ، [[ٿرموپائلي جي جنگ]] ۾ [[اسپارٽا|اسپارٽن]] ۽ ٻين يونانين جي [[ليونائيڊس پهريون|بادشاهه ليونائيڊس]] جي اڳواڻيءَ هيٺ بهادراڻي پر آخرڪار ناڪام مزاحمت کان پوءِ،&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=John David |url=https://books.google.com/books?id=BHe0KeXyL_AC&amp;pg=PA34 |title=Nothing Less than Victory: Decisive Wars and the Lessons of History |year=2010 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1400834303 |access-date=24 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312034708/https://books.google.com/books?id=BHe0KeXyL_AC&amp;pg=PA34 |archive-date=12 March 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; جڏهن [[بوئوشيا]] ۽ [[اٽيڪا]] ٻئي فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا، تہ ايٿنس کي هڪ ئي سال اندر فارسين [[ايٿنس جي هخامنشي تباهي|ٻه ڀيرا فتح ڪري لُٽيو ۽ تباهه ڪيو]].

[[File:Map athenian empire 431 BC-no.svg|thumb|431 ق م ۾ [[پيلوپونيسي جنگ]] کان اڳ ايٿنس جي اڳواڻيءَ هيٺ [[ڊيلين ليگ]]]]

ان کان پوءِ ايندڙ ڏهاڪا [[پنجين صديءَ جو ايٿنس|ايٿني جمهوريت جي سونهري دور]] طور مشهور ٿيا. ان عرصي دوران ايٿنس [[قديم يونان]] جو اڳواڻ شهر بڻجي ويو ۽ ان جون ثقافتي ڪاميابيون [[مغربي ثقافت|مغربي تهذيب]] جي بنيادن مان شمار ٿيون.&lt;ref name=britannica /&gt;&lt;ref name= bbc /&gt; هن زماني ۾ ناٽڪ نويس [[ايسڪائلس]]، [[سوفوڪليس]] ۽ [[يورپائڊيز]] ايٿنس ۾ عروج تي پهتا؛ ساڳئي ريت مورخ [[هيروڊوٽس]] ۽ [[ٿوسائڊيڊيز]]، طبيب [[هيپوڪريٽس]]، ۽ فلسفي [[سقراط]] ۽ [[افلاطون]] پڻ هن دور جون نمايان شخصيتون هيون. [[پيريڪليس]] جي اڳواڻيءَ هيٺ، جنهن فنن کي هٿي ڏني ۽ جمهوريت کي مضبوط ڪيو، ايٿنس هڪ وڏي تعميراتي منصوبي تي ڪم شروع ڪيو، جنهن ۾ ايٿنس جي ايڪروپولس، بشمول [[پارٿينون]]، جي تعمير شامل هئي. ساڳئي وقت [[ڊيلين ليگ]] ذريعي ايٿنس پنهنجي سلطنت پڻ وڌائي. هيءَ ليگ اصل ۾ [[يوناني شهري رياست|يوناني شهري رياستن]] جي اهڙي تنظيم طور ٺاهي وئي هئي، جيڪا [[سيمون]] جي اڳواڻيءَ ۾ فارسين خلاف جنگ جاري رکي، پر جلدي ئي اها ايٿنس جي پنهنجي سامراجي خواهشن جو اوزار بڻجي وئي. ان مان پيدا ٿيل ڇڪتاڻ [[پيلوپونيسي جنگ]] (431–404&amp;nbsp;ق م) جو سبب بڻي، جنهن ۾ ايٿنس کي پنهنجي حريف اسپارٽا هٿان شڪست ملي.&lt;ref&gt;[[Xenophon]], ''[[Hellenica]]'', 2.2.20, 404/3&lt;/ref&gt;

[[File:The_Parthenon_in_Athens.jpg|thumb|ايٿنس جي [[ايٿنس جو ايڪروپولس|ايڪروپولس]] ٽڪريءَ تي [[پارٿينون]]، جيڪو [[ايٿينا پارٿينوس]] لاءِ وقف هو]]

تنهن هوندي بہ، شهر جلد ئي ٻيهر يوناني دنيا ۾ هڪ وڏي طاقت طور اڀريو ۽ اسپارٽن ۽ ٿيبن جي بالادستيءَ واري دور ۾ [[ٻي ايٿني ليگ]] قائم ڪئي. چوٿين صدي ق م جي وچ ڌاري اتر يونان جي [[مقدونيه جي بادشاهت|مقدونيه]] جي بادشاهت يوناني معاملن ۾ غالب ٿيڻ لڳي. 338&amp;nbsp;ق م ۾ [[مقدونيه جو فلپ ٻيون|فلپ ٻئي]] ۽ سندس پٽ [[سڪندر اعظم]] جون فوجون، ايٿنس ۽ [[ٿيبس، يونان#زوال ۽ تباهي|ٿيبس]] جي اڳواڻيءَ هيٺ ڪجهه يوناني شهري رياستن جي اتحاد کي [[ڪيرونيا جي جنگ (338 ق م)|ڪيرونيا جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني. هن شڪست کان پوءِ ايٿنس، پهرين فلپ ۽ پوءِ سڪندر جي اڳواڻيءَ هيٺ [[ڪورنتھ جي ليگ|هيليني ليگ]] ۾ شامل ٿيو.

&lt;Gallery&gt;
File:Athenian Agora (3358219222).jpg|[[ايٿنس جو قديم اگورا]]، قديم ايٿنس جو هڪ اهم واپاري مرڪز (''[[اگورا]]'')
File:L'Olympieion_(Athènes)_(30776483926).jpg|[[اولمپيائي زيوس جو مندر، ايٿنس|اولمپيائي زيوس جي مندر]] جا کنڊر، جنهن جو تصور [[پيسسٽراٽس]] جي پٽن پيش ڪيو
File:The Clock Tower of Andronicus Cyrrhestes (Tower of the Winds) on May 19, 2021.jpg|[[رومي اگورا]] ۾ [[هوائن جو منارو]]، قديم ايٿنس جو ٻيو وڏو واپاري مرڪز
File:The Odeon of Herodes Atticus on September 13, 2020.jpg|[[هيروڊس اٽيڪس جو اوڊيون]]، جيڪو [[هيروڊس اٽيڪس]] 161 ع ۾ تعمير ڪرايو
&lt;/Gallery&gt;

=== رومي سلطنت ===
{{Main|رومي حڪمراني هيٺ ايٿنس}}

بعد ۾ رومي حڪمرانيءَ هيٺ، ايٿنس کي ان جي وڏي شهرت رکندڙ درسگاهن جي ڪري [[آزاد شهر (ڪلاسيڪي قدامت)|آزاد شهر]] جو درجو ڏنو ويو. ٻي صدي عيسويءَ ۾ رومي شهنشاهه [[هيڊرين]]، جيڪو پاڻ بہ ايٿنس جو شهري هو،&lt;ref&gt;Kouremenos, Anna (2022). &quot;'The City of Hadrian and not of Theseus': A Cultural History of Hadrian's Arch&quot;. In A. Kouremenos (ed.) ''The Province of Achaea in the 2nd century CE: The Past Present''. London: Routledge. https://www.academia.edu/43746490/_2022_The_City_of_Hadrian_and_not_of_Theseus_a_cultural_history_of_Hadrians_Arch {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220823212058/https://www.academia.edu/43746490/_2022_The_City_of_Hadrian_and_not_of_Theseus_a_cultural_history_of_Hadrians_Arch |date=23 August 2022 }}&lt;/ref&gt; ڪيترين ئي سرڪاري عمارتن جي تعمير جو حڪم ڏنو. [[پولس رسول]] پنهنجي ٻي تبليغي سفر دوران ايٿنس آيو. 267 ع ۾ هڪ جرمنڪ قبيلي [[267ع ۾ ايٿنس جي لُٽمار|ايٿنس کي لُٽيو]].

چوٿين صدي عيسويءَ جي شروعات ۾ [[بازنطيني سلطنت]] جي حڪومت [[قسطنطنيه]] مان هلڻ لڳي، ۽ سامراجي شهر جي تعمير ۽ توسيع دوران شهنشاهن ايٿنس جا ڪيترائي فن پارا اتي سينگار لاءِ منتقل ڪرايا. سلطنت [[عيسائيت|عيسائي]] بڻجي وئي ۽ [[لاطيني ٻولي|لاطيني]] جو استعمال گهٽجندو ويو، جڏهن تہ [[وچئين دور جي يوناني ٻولي|يوناني]] جو استعمال غالب بڻجي ويو؛ [[رومي سامراجي دور (زمانيات)|رومي سامراجي دور]] ۾ ٻنهي ٻولين جو استعمال ٿيندو هو. رومي دور جي پوئين حصي ۾ ايٿنس شهنشاهن جي حڪمرانيءَ هيٺ رهيو، جيڪا 13هين صديءَ تائين جاري رهي، ۽ شهر جا رهواسي پاڻ کي رومي سلطنت جا شهري (''[[رومائيوئي]]'') سمجهندا هئا. سلطنت جي بت پرستيءَ کان عيسائيت ڏانهن تبديليءَ ايٿنس تي گهرو اثر وڌو ۽ شهر جي مذهبي اهميت گهٽجي وئي.&lt;ref name=tung/&gt; پارٿينون، ايريڪٿيئون ۽ هيفيسٽيئون (ٿيسيون) جهڙن قديم يادگارن کي گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيو ويو. جيئن جيئن سلطنت بت پرستيءَ جي وڌيڪ مخالف ٿيندي وئي، ايٿنس هڪ صوبائي شهر بڻجي ويو ۽ ان جي قسمت ۾ لاها چاڙها ايندا رهيا.

شهر تعليم، خاص ڪري [[نوافلاطونيت]]، جو اهم مرڪز رهيو. هتي جي نامور شاگردن ۾ [[گريگوري آف نازيانزس]]، [[باسل آف ڪيسيريا]] ۽ رومي شهنشاهه [[جوليئن (شهنشاهه)|جوليئن]] ({{Reign|355|363}}) شامل هئا؛ ان ڪري ايٿنس بت پرستيءَ جو پڻ اهم مرڪز رهيو. پنجين صديءَ جي شروعات کان اڳ آثار قديمه جي رڪارڊ ۾ عيسائي شين جا ثبوت ظاهر نٿا ٿين.&lt;ref name=&quot;ODB&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last1=Gregory|first1=Timothy E.|last2=Ševčenko|first2=Nancy Patterson|title=Athens|pages=221–223|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander|editor-link=Alexander Kazhdan|year=1991|encyclopedia=[[The Oxford Dictionary of Byzantium]]|location=Oxford and New York|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-504652-6}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي بہ 267ع ۾ [[هيرول]] ۽ 396ع ۾ سندن بادشاهه [[الارڪ پهريون]] ({{Reign|395|410}}) جي اڳواڻيءَ هيٺ [[وزيگوٿ]] هٿان شهر جي لُٽمار، ايٿنس جي شهري بناوٽ ۽ خوشحاليءَ کي وڏو ڌڪ ڏنو. ان کان پوءِ ايٿنس هڪ ننڍڙي قلعي بند علائقي تائين محدود ٿي ويو، جيڪو قديم شهر جي رڳو هڪ حصي تي مشتمل هو.&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt; شهنشاهه [[جسٽينيئن پهريون]] ({{Reign|527|565}}) 529ع ۾ بت پرست استادن طرفان فلسفي جي تعليم تي پابندي لڳائي،&lt;ref&gt;Alan Cameron, &quot;The Last Days of the Academy at Athens,&quot; in A. Cameron, Wandering Poets and Other Essays on Late Greek Literature and Philosophy, 2016, (Oxford University Press: Oxford), pp. 205–246&lt;/ref&gt; جنهن جي شهر تي اثر بابت عالمن ۾ گهڻو بحث ٿيو آهي،&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt; پر عام طور هن واقعي کي ايٿنس جي قديم تاريخ جي پڄاڻيءَ جي علامت سمجهيو وڃي ٿو.

=== بازنطيني ايٿنس ===
{{main|بازنطيني سلطنت|بازنطيني يونان}}

[[File:At_the_Byzantine_Monastery_of_Daphni_on_October_31,_2019.jpg|thumb|مرڪزي ايٿنس جي اتر-اولهه ۾ 11هين صديءَ جي [[بازنطيني]] [[ڊافني خانقاهه]]، جيڪا [[يونيسڪو عالمي ورثو ماڳ]] طور درج ٿيل آهي.]]

582ع ۾ [[سلاو ماڻهو|سلاون]] ايٿنس کي لُٽيو، پر ان کان پوءِ شهر سامراجي قبضي ۾ رهيو؛ ان جو هڪ نمايان ثبوت شهنشاهه [[ڪانسٽنس ٻيون]] ({{Reign|641|668}}) جو 662/3ع ۾ شهر جو دورو ۽ ان جو [[ٿيما آف هيلاس|هيلاس جي ٿيما]] ۾ شامل ٿيڻ آهي.&lt;ref name=&quot;ODB&quot;/&gt; اٺين ۽ نائين صدين ۾ شهر کي [[ساراسن]] حملن جو خطرو رهيو. 896ع ۾ ايٿنس تي حملو ٿيو ۽ ممڪن آهي تہ ڪجهه عرصي لاءِ ان تي قبضو پڻ ڪيو ويو هجي. هن واقعي جا ڪجهه آثار قديمه جا نشان ۽ ان وقت جي عمارتن ۾ عربي آرائش جا عنصر مليا آهن.&lt;ref name=&quot;EI2&quot;&gt;{{cite encyclopedia | article = Atīna | first = Franz | last = Babinger | author-link = Franz Babinger | encyclopedia = The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume I: A–B | publisher = Brill | location = Leiden and New York | year = 1986 | isbn = 90-04-08114-3 | pages = 738–739 | url = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/atina-SIM_0849 | title = Archived copy | access-date = 11 July 2023 | archive-date = 31 July 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180731094207/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/atina-SIM_0849 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; ان وقت شهر ۾ هڪ [[مسجد]] جي موجودگيءَ جا ثبوت پڻ ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt; [[بازنطيني شبيهه شڪني]] بابت وڏي تڪرار ۾ ايٿنس کي عام طور [[شبيهه نواز]] موقف جو حامي سمجهيو وڃي ٿو، خاص ڪري ايٿنس سان تعلق رکندڙ شهنشاهه زال [[ايٿنس جي آئرين]] جي ڪردار سبب، جنهن 787ع ۾ [[نائيڪيا جي ٻي ڪائونسل]] ۾ شبيهه شڪنيءَ جي پهرئين دور جي خاتمي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt; ڪجهه سالن کان پوءِ ايٿنس سان تعلق رکندڙ هڪ ٻي عورت، [[ايٿنس جي ٿيوفانو|ٿيوفانو]]، [[اسٽاوراڪيوس]] (حڪومت 811–812ع) جي زال طور شهنشاهه زال بڻي.&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt;

1071ع ۾ [[منزيڪرٽ جي جنگ]] کان پوءِ ترڪن جي سلطنت تي حملي ۽ ان کان پوءِ ٿيندڙ گهرو جنگين جا اثر گهڻي ڀاڱي هن علائقي کان پري رهيا، ۽ ايٿنس پنهنجي صوبائي حيثيت سان گهڻي نقصان کانسواءِ قائم رهيو. جڏهن ٽن [[ڪومنيني خاندان|ڪومنيني]] شهنشاهن [[اليڪسيوس پهريون ڪومنوس|اليڪسيوس]]، [[جان ٻيون ڪومنوس|جان]] ۽ [[مينوئل پهريون ڪومنوس|مينوئل]] جي مضبوط قيادت هيٺ بازنطيني سلطنت ٻيهر سگهاري ٿي، تہ اٽيڪا ۽ يونان جا ٻيا حصا پڻ خوشحال ٿيا. آثار قديمه جا ثبوت ظاهر ڪن ٿا تہ وچئين دور جي شهر 11هين صديءَ کان وٺي 12هين صديءَ جي پڇاڙيءَ تائين تيز ۽ لڳاتار واڌ جو دور ڏٺو.

[[File:Acropolis_Frankish_tower.jpg|thumb|1874ع ۾ [[ايٿنس جو ايڪروپولس|ايٿنس جي ايڪروپولس]] جو [[فرينڪش منارو (ايٿنس جو ايڪروپولس)|فرينڪش منارو]]، جنهن کي ايندڙ سال ڊاهي ڇڏيو ويو؛ ساڻس گڏ [[پروپائليا (ايٿنس جو ايڪروپولس)|پروپائليا]] جا کنڊر ۽ ايٿنس جي ميدان کان اولهه طرف [[ايگيليئو جبل]] جو نظارو]]

[[ايٿنس جو قديم اگورا|اگورا]] (بازار)، جيڪو قديم دور جي پڇاڙيءَ کان ويران پيو هو، ان تي ٻيهر اڏاوت شروع ٿي ۽ جلد شهر صابڻن ۽ رنگن جي پيداوار جو اهم مرڪز بڻجي ويو. شهر جي واڌ [[وينس]] جي واپارين ۽ ٻين ڪيترن واپارين کي، جيڪي ايجيئن سمنڊ جي بندرگاهن تي اچ وڃ ڪندا هئا، ايٿنس ڏانهن متوجه ڪيو. واپار ۾ اها دلچسپي شهر جي معاشي خوشحاليءَ کي وڌيڪ وڌائڻ جو سبب بڻي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://byzantine-world.com/city/byzantine-athens-a-provincial-city-in-the-shadow-of-its-glorious-past/|title=Byzantine Athens: A provincial city in the shadow of its glorious past|date=January 8, 2025}}&lt;/ref&gt;

11هين ۽ 12هين صديون ايٿنس ۾ [[بازنطيني فن]] جو سونهري دور هيون. ايٿنس ۽ ان جي ڀرپاسي جا لڳ ڀڳ سڀ اهم وچ-بازنطيني گرجا گهر انهن ٻن صدين دوران تعمير ڪيا ويا، جيڪو مجموعي طور شهر جي واڌ کي ظاهر ڪري ٿو.{{Citation needed|date=May 2026}} تنهن هوندي بہ، وچئين دور جي اها خوشحالي گهڻي دير قائم نہ رهي.

=== ايٿنس جي ڊچي ===
{{Further|ايٿنس جي ڊچي}}

1204ع ۾ [[چوٿين صليبي جنگ]] دوران ايٿنس فتح ڪيو ويو، ۽ شهر کي [[رومن ڪيٿولڪيت|لاطيني حڪمرانن]] کان واپس حاصل ڪرڻ کان اڳ ئي [[عثماني ترڪ|عثماني ترڪن]] پنهنجي قبضي ۾ آڻي ڇڏيو. 19هين صديءَ تائين شهر ٻيهر يوناني حڪومت هيٺ نہ آيو.

1204ع کان 1458ع تائين، [[صليبي جنگيون|صليبي جنگين]] کان پوءِ ايٿنس تي ٽن ڌار ڌار دورن ۾ لاطيني حڪمرانن حڪومت ڪئي. ”لاطيني“ يا ”[[فرينڪ (صليبي)|فرينڪ]]“ اولهه يورپ جا ماڻهو ۽ [[لاطيني ڪليسيا]] جا پيروڪار هئا، جيڪي صليبي جنگين دوران [[اوڀر ڀونوچ سمنڊ]] جي علائقي ۾ آيا. بازنطيني يونان جي باقي حصن سان گڏ، ايٿنس جاگيردارانه [[جاگير|جاگيرن]] جي هڪ سلسلي جو حصو بڻيو، جيڪي [[پهرين صليبي جنگ]] کان پوءِ [[شام (علائقو)|شام]] ۽ [[قبرص جي بادشاهت|قبرص]] ۾ قائم ٿيل [[صليبي رياستون|صليبي رياستن]] جهڙيون هيون. هي دور ''[[فرينڪوڪريٽيا]]'' جي نالي سان مشهور آهي.

=== عثماني دور جو ايٿنس ===
{{Main|عثماني يونان}}

[[File:Peytier - Mosque in the Parthenon.jpg|thumb|تباهه ٿيل [[پارٿينون]] اندر ٻي [[پارٿينون مسجد]]، جنهن کي [[ايڪروپولس جو گهيرو (1687)|1687ع ۾ وينيسي بمباري]] تباهه ڪيو؛ 1830ع واري ڏهاڪي ۾ [[پيئر پيٽيئر]] جي ٺاهيل تصوير]]
[[File:Monastiraki Square in Athens (30996716898).jpg|thumb|[[تزستاراکس مسجد]]، [[عثماني سلطنت|عثماني]] دور جي هڪ مسجد، جيڪا 1759ع ۾ [[موناستيراڪي]] چوڪ ۾ تعمير ڪئي وئي]]

ايٿنس تي پهريون [[عثماني سلطنت|عثماني]] حملو 1397ع ۾ ٿيو، جنهن دوران شهر تي مختصر عرصي لاءِ قبضو ڪيو ويو. هن حملي جي اڳواڻي عثماني جنرلن [[يعقوب پاشا]] ۽ تيمورتاش ڪئي. 1458ع ۾ سلطان [[محمد ٻيون]] جي ذاتي اڳواڻيءَ هيٺ عثمانين ايٿنس تي قبضو ڪيو. جڏهن عثماني سلطان شهر ۾ داخل ٿيو تہ هو ان جي قديم يادگارن جي حسن کان گهڻو متاثر ٿيو ۽ هڪ ''[[فرمان]]'' (شاهي حڪم) جاري ڪيائين، جنهن تحت انهن يادگارن جي ڦرلٽ يا تباهيءَ کي موت جي سزا هيٺ منع ڪيو ويو. [[پارٿينون]] کي شهر جي [[پارٿينون مسجد|مکيه مسجد]] ۾ تبديل ڪيو ويو.

عثماني حڪمرانيءَ هيٺ ايٿنس پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي ويٺو ۽ ان جي آباديءَ ۾ شديد گهٽتائي آئي، جنهن سبب اهو [[فرانز بابنگر]] جي لفظن ۾ هڪ ”ننڍڙو ڳوٺاڻو شهر“ بڻجي ويو. 17هين صديءَ جي شروعات کان ايٿنس [[ڪزلر آغا]]، يعني [[شاهي حرم|سلطان جي حرم]] جي مکيه ڪاري خصي، جي انتظامي اختيار هيٺ اچي ويو. مقامي حاڪمن جي بدانتظاميءَ بابت شڪايتن کان پوءِ سلطان [[احمد پهريون]] ({{reign|1603|1617}}) شروعات ۾ شهر باسيليڪا نالي پنهنجي هڪ پسنديده ڪنيز کي عطا ڪيو هو، جيڪا پاڻ ايٿنس سان تعلق رکندي هئي. سندس وفات کان پوءِ ايٿنس ڪزلر آغا جي انتظام هيٺ اچي ويو.&lt;ref&gt;{{cite book |last = Augustinos |first = Olga |chapter = Eastern Concubines, Western Mistresses: Prévost's ''Histoire d'une Grecque moderne'' |page=24 |editor1-last = Buturović |editor1-first = Amila |editor2-last = Schick |editor2-first = İrvin Cemil |title = Women in the Ottoman Balkans: Gender, Culture and History |year = 2007 |publisher = I.B. Tauris |location = London and New York |isbn = 978-1-84511-505-0 |chapter-url = https://books.google.com/books?id=xEHnuObu1D4C&amp;pg=PA24}}&lt;/ref&gt;

ترڪن [[پارٿينون]] ۽ [[پروپائليا (ايٿنس جو ايڪروپولس)|پروپائليا]] ۾ بارود ۽ ڌماڪيدار مادو ذخيرو ڪرڻ شروع ڪيو. 1640ع ۾ وڄ ڪرڻ سبب پروپائليا جو وڏو حصو تباهه ٿي ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ancient-greece.org/history/acropolis-ottoman.html |title=and (Dontas, The Acropolis and its Museum, 16) |publisher=Ancient-greece.org |date=21 April 2007 |access-date=22 March 2009 |archive-date=9 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509170149/http://www.ancient-greece.org/history/acropolis-ottoman.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1687ع ۾ [[مورين جنگ]] دوران [[فرانچيسڪو موروسيني]] جي اڳواڻيءَ هيٺ وينيسي فوجن [[ايڪروپولس جو گهيرو (1687)|ايڪروپولس جو گهيرو]] ڪيو. عثمانين پارٿينون کي دفاعي طور مضبوط ڪرڻ لاءِ [[ايٿينا نائڪي جو مندر]] ڊاهي ڇڏيو. ايڪروپولس تي بمباري دوران فائر ڪيل هڪ گولي پارٿينون اندر موجود بارود جي ذخيري سان لڳي، جنهن سبب 26 سيپٽمبر تي وڏو ڌماڪو ٿيو ۽ عمارت کي شديد نقصان پهتو؛ ان واقعي کان پوءِ پارٿينون وڏي حد تائين اها ئي شڪل اختيار ڪئي جيڪا اڄ ڏسڻ ۾ اچي ٿي.

ايٿنس تي وينيسي قبضو ڇهن مهينن تائين جاري رهيو، ۽ هن عرصي دوران وينيسين ۽ عثمانين ٻنهي پارٿينون جي ڦرلٽ ۾ حصو ورتو. ان جي اولهندي پيڊيمنٽ مان هڪ حصو پڻ هٽايو ويو، جنهن سان عمارت کي وڌيڪ نقصان پهتو. وينيسي قبضي دوران شهر جون ٻه مسجدون ڪيٿولڪ ۽ پروٽيسٽنٽ گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون، پر 9 اپريل 1688ع تي وينيسي ايٿنس خالي ڪري ويا ۽ شهر ٻيهر عثمانين جي قبضي ۾ اچي ويو.

=== جديد تاريخ ===
==== 1821ع جو يوناني انقلاب ====
{{Main|يونان جي آزاديءَ جي جنگ}}

[[File:Peter von Hess - The Entry of King Othon of Greece in Athens - WGA11387.jpg|thumb|[[پيٽر فون هيس]] جي 1839ع واري مصوري ''[[يونان جي بادشاهه اوٽو جي ايٿنس ۾ آمد]]'']]

1822ع ۾ يوناني باغين [[ايڪروپولس جو گهيرو (1821–1822)|شهر تي قبضو ڪيو]]، پر 1826ع ۾ اهو ٻيهر عثمانين جي قبضي ۾ اچي ويو، جڏهن تہ [[ايڪروپولس جو گهيرو (1826–1827)|ايڪروپولس جون 1827ع تائين مزاحمت ڪندو رهيو]]. ان دوران قديم يادگارن کي هڪ ڀيرو ٻيهر سخت نقصان پهتو. عثماني فوجون مارچ 1833ع تائين شهر تي قابض رهيون، جنهن کان پوءِ اهي واپس هليون ويون.

==== جديد يونان جي گاديءَ جو هنڌ ====
{{Main|يونان جي بادشاهت}}

[[يونان جي آزاديءَ جي جنگ]] ۽ [[يونان جي بادشاهت]] جي قيام کان پوءِ، 1834ع ۾ ايٿنس کي [[نافپليو]] جي جاءِ تي نئين آزاد يوناني رياست جي ٻي گاديءَ جو هنڌ چونڊيو ويو، جنهن جو بنيادي سبب شهر جي تاريخي ۽ جذباتي اهميت هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=vb2xAAAAIAAJ&amp;q=otto+move+capital+athens |title=Planning and Urban Growth in Southern Europe |last=Wynn |first=Martin |year=1984 |publisher=Mansell |isbn=978-0720116083 |page=6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ان وقت، آزاديءَ جي جنگ دوران وڏي پيماني تي تباهيءَ کان پوءِ، ايٿنس جي آبادي گهٽجي لڳ ڀڳ 4,000 رهواسين تائين رهجي وئي هئي، جيڪا ان جي اڳوڻي آباديءَ جي اڌ کان بہ گهٽ هئي. شهر ايڪروپولس جي پيرن وٽ پکڙيل گهرن جي هڪ ننڍڙي آباديءَ جي صورت اختيار ڪري چڪو هو. يونان جي پهرئين بادشاهه، باويريا جي [[يونان جو اوٽو|بادشاهه اوٽو]]، معمارن [[اسٽاماتيوس ڪليانٿيس]] ۽ [[ايڊورڊ شائوبرٽ]] کي هڪ اهڙو جديد شهري منصوبو تيار ڪرڻ جو ڪم ڏنو، جيڪو نئين رياست جي گاديءَ لاءِ موزون هجي.

پهريون جديد شهري منصوبو هڪ ٽڪنڊي تي ٻڌل هو، جنهن جون حدون ايڪروپولس، [[ڪيراميڪوس]] جو قديم قبرستان ۽ باويري بادشاهه جو نئون محل، جيڪو هاڻي [[يوناني پارليامينٽ]] جي عمارت آهي، ٺاهيندا هئا. ان ترتيب جو مقصد جديد ۽ قديم ايٿنس وچ ۾ تاريخي تسلسل کي اجاگر ڪرڻ هو. [[نيوڪلاسيڪيت]] ان دور جو بين الاقوامي اڏاوتي انداز هو، ۽ باويري، فرانسيسي ۽ يوناني معمارن، جهڙوڪ هينسن، ڪلينزي، بولانجي ۽ ڪافتانتزوگلو، نئين گاديءَ جون پهريون اهم سرڪاري عمارتون انهيءَ انداز ۾ جوڙيون.

1896ع ۾ ايٿنس پهرين جديد [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] جي ميزباني ڪئي. 1920ع واري ڏهاڪي ۾ [[يوناني پناهگير|يوناني پناهگيرن]] جو وڏو انگ، جيڪي [[يوناني-ترڪ جنگ (1919–1922)|يوناني-ترڪ جنگ]] ۽ [[يونان ۽ ترڪي وچ ۾ آباديءَ جي ڏي وٺ]] کان پوءِ [[اناطوليا|ايشيا مائنر]] مان بي دخل ڪيا ويا هئا، ايٿنس اچي آباد ٿيو، جنهن سان شهر جي آباديءَ ۾ تيزيءَ سان واڌ ٿي.

==== ٻي عالمي جنگ دوران ايٿنس ====
{{Main|يوناني مزاحمت|1 مئي 1944ع ڪيسارياني ڦاهيون}}

[[ٻي عالمي جنگ]] دوران ايٿنس تي [[محوري طاقتن جو يونان تي قبضو|محوري طاقتن]]، خاص طور جرمن فوجن، قبضو ڪيو. جنگ جي پوئين سالن دوران شهر کي شديد ڏکيائين ۽ کوٽ جو منهن ڏسڻو پيو. قبضي واري دور ۾ [[يونان جو وڏو ڏڪار|وڏي ڏڪار]] شهر کي سخت متاثر ڪيو. قبضي خلاف وڙهڻ لاءِ ايٿنس اندر ڪيتريون مزاحمتي تنظيمون سرگرم هيون، جن مان [[اي اي ايم (يونان)|اي اي ايم]] [[يوناني مزاحمت]] جي مکيه تحريڪ هئي.

==== ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ايٿنس ====
{{Main|يونان جي بادشاهت|يونان جي جمهوريه}}
{{Expand section|with=ٻي عالمي جنگ کان پوءِ واري واڌ بابت وڌيڪ تفصيل.|date=November 2025}}

[[File:Olympic flame at opening ceremony.jpg|thumb|[[2004ع اونهاري اولمپڪ راندين جي افتتاحي تقريب|افتتاحي تقريب]] دوران [[اولمپڪ مشعل]]]]

[[محوري طاقتون|محوري طاقتن]] کان يونان جي آزاديءَ کان پوءِ [[ڊيڪيموريانا]] دوران شهر سخت ويڙهه جو مرڪز بڻجي ويو، جنهن ۾ [[يونان جي ڪميونسٽ پارٽي|ڪميونسٽ]] قوتن ۽ برطانيا جي حمايت يافته سرڪاري فوجن وچ ۾ ويڙهه ٿي.

[[يوناني گهرو جنگ]] جي خاتمي کان پوءِ 1950ع ۽ 1960ع جي ڏهاڪن ۾ ايٿنس جي آبادي تيزيءَ سان وڌي. 1980ع واري ڏهاڪي تائين اهو واضح ٿي ويو تہ ڪارخانن ۽ مسلسل وڌندڙ موٽر گاڏين مان پيدا ٿيندڙ ڌنڌ ۽ آلودگي، گڏوگڏ آباديءَ جي گنجان ٿيڻ سبب کليل جڳهن جي کوٽ، شهر جي اهم مسئلن مان بڻجي چڪا هئا. 1990ع واري ڏهاڪي ۾ شهري اختيارين طرفان آلودگي گهٽائڻ لاءِ کنيل قدمن، گڏوگڏ شهر جي بنيادي ڍانچي ۾ وڏي سڌاري، جنهن ۾ [[اٽيڪي اوڊوس]] موٽر وي، [[ايٿنس ميٽرو]] جي توسيع ۽ نئين [[ايٿنس بين الاقوامي هوائي اڏي]] جي تعمير شامل هئي، آلودگيءَ ۾ نمايان گهٽتائي آندي ۽ ايٿنس کي وڌيڪ فعال ۽ منظم شهر بڻائي ڇڏيو.

ايٿنس [[2004ع جون اونهاري اولمپڪ رانديون|2004ع جي اونهاري اولمپڪ راندين]] جي ميزباني ڪئي. 2020ع واري ڏهاڪي ۾ سامونڊي ڪناري واري علائقي ۾ وڌيڪ شهري بهتريون شروع ٿيون، جن ۾ [[هيلينيڪون ميٽروپوليٽن پارڪ|هيلينيڪون پارڪ]] جي ترقي ۽ فاليرو ڊيلٽا جي نئين سر ترقي شامل آهي، جيڪي اڳ ۾ موجود [[اسٽاوروس نيارڪوس فائونڊيشن ثقافتي مرڪز|اسٽاوروس نيارڪوس مرڪز]] سان گڏ سامونڊي شهري علائقي جي تبديليءَ جو حصو آهن. هيلينيڪون پارڪ منصوبي ۾ [[هارڊ راڪ هوٽل اينڊ ڪيسينو ايٿنس]]، جيڪو [[براعظمي يورپ]] جو پهريون [[مربوط تفريحي مرڪز]] هوندو، ۽ [[رويئرا ٽاور]] پڻ شامل هوندا.

== جاگرافي==

[[File:Athens,_Greece_ESA24382014.jpeg|thumb|خلاءَ مان ڏسڻ ۾ ايندڙ اٽيڪا طاس اندر ايٿنس جو شهري علائقو]]

ايٿنس اٽيڪا جي مرڪزي ميداني علائقي ۾ پکڙيل آهي، جنهن کي اڪثر '''ايٿنس طاس'''&lt;!--boldface per WP:R#PLA--&gt; يا '''اٽيڪا طاس'''&lt;!--boldface per WP:R#PLA--&gt; ({{langx|el|Λεκανοπέδιο Αθηνών/Αττικής|translit=Lekanopédio Athinón/Attikís|engvar=gb}}) سڏيو ويندو آهي. هن طاس کي چار وڏا جبل گهيري بيٺا آهن: اولهه ۾ [[ايگيليئو جبل]]، اتر ۾ [[پارنيٿا جبل]]، اتر-اوڀر ۾ [[پينٽيليڪس جبل]] ۽ اوڀر ۾ [[هيميٽس جبل]].&lt;ref name=&quot;Focus on Athens&quot;&gt;{{Cite web |title=Focus on Athens |url=http://www.urbanheatisland.info/images/newsletter/UHI_newsletter_Issue_1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130722204815/http://www.urbanheatisland.info/images/newsletter/UHI_newsletter_Issue_1.pdf |archive-date=22 July 2013 |access-date=18 March 2011 |website=UHI Quarterly Newsletter, Issue 1, May 2009|page= 2 |publisher=urbanheatisland.info}}&lt;/ref&gt; ايگيليئو جبل کان اڳتي [[ٿرياسيئن ميدان]] واقع آهي، جيڪو مرڪزي ميدان جي اولهندي واڌ طور ڏٺو وڃي ٿو. [[سارونڪ نار]] ڏکڻ-اولهه ۾ واقع آهي. پارنيٿا انهن چئن جبلن مان سڀ کان اوچو آهي ({{convert|1413|m|ft|0|abbr=off|disp=or}})،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Welcome!!! |url=http://www.parnitha-np.gr/welcome.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128002355/http://www.parnitha-np.gr/welcome.htm |archive-date=28 January 2019 |access-date=10 June 2009 |publisher=Parnitha-np.gr}}&lt;/ref&gt; ۽ ان کي [[قومي پارڪ]] قرار ڏنو ويو آهي. ايٿنس جو شهري علائقو اتر ۾ [[اگيوس اسٽيفانوس، اٽيڪا|اگيوس اسٽيفانوس]] کان ڏکڻ ۾ [[وارڪيزا]] تائين لڳ ڀڳ {{convert|50|km}} پکڙيل آهي. شهر خط استوا کان 38 درجا اتر، اترئين معتدل علائقي ۾ واقع آهي.

ايٿنس ڪيترين ئي ٽڪرين جي چوڌاري اڏيل آهي. [[لائڪابيٽس جبل|لائڪابيٽس]] شهر جي سڀ کان اوچين ٽڪرين مان هڪ آهي، جتان سڄي اٽيڪا طاس جو نظارو ڏسي سگهجي ٿو. ايٿنس جي موسميات کي دنيا جي سڀ کان پيچيده شهري موسمي نظامن مان هڪ سمجھيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ تہ ان جي جبلن سبب [[گرمي پد جي ابتڙ ترتيب|گرمي پد جي ابتڙ ترتيب]] جو رجحان پيدا ٿيندو آهي. اهو رجحان، يوناني حڪومت کي صنعتي آلودگي تي ضابطو آڻڻ ۾ پيش ايندڙ ڏکيائين سان گڏ، شهر جي هوا جي آلودگيءَ جي مسئلن جو هڪ اهم سبب رهيو آهي.&lt;ref name=tung/&gt; اهو مسئلو رڳو ايٿنس تائين محدود ناهي؛ مثال طور لاس اينجلس ۽ [[ميڪسيڪو سٽي]] پڻ ساڳين فضائي ابتڙ ترتيب وارن مسئلن کي منهن ڏين ٿا.&lt;ref name=&quot;tung&quot;&gt;{{Cite book |last=Tung |first=Anthony |title=Preserving the World's Great Cities: The Destruction and Renewal of the Historic Metropolis |publisher=Three Rivers Press |year=2001 |isbn=0-609-80815-X |location=New York |page=[https://archive.org/details/preservingworlds00anth/page/266 266] |chapter=The City the Gods Besieged |chapter-url=https://archive.org/details/preservingworlds00anth |chapter-url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

[[ڪيفيسس (ايٿنس ميدان)|ڪيفيسس]] درياهه، [[ايليسوس]] ۽ [[ايريڊانوس (ايٿنس)|ايريڊانوس]] ندي ايٿنس جا تاريخي آبي وهڪرا آهن.

=== ماحوليات ===
[[File:Smog Athens.jpg|thumb|ايٿنس ۾ [[ڌنڌ ۽ دونهون|اسموگ]]]]

1970ع واري ڏهاڪي جي پڇاڙيءَ تائين ايٿنس ۾ آلودگي ايتري تباهه ڪندڙ سطح تي پهچي وئي هئي جو ان وقت جي يوناني [[ثقافت وارو وزير (يونان)|ثقافت واري وزير]] ڪانسٽنٽائن ٽرائپانيس موجب، ”... [[ايريڪٿيئون]] جي پنجن ڪيريئاٽڊ مجسمن تي ڪيل نقش نگاري سخت خراب ٿي چڪي هئي، جڏهن تہ پارٿينون جي اولهندي پاسي واري گهوڙي سوار جو چهرو لڳ ڀڳ مڪمل طور مٽجي ويو هو.“&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date=31 January 1977 |title=Acropolis: Threat of Destruction |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,918645,00.html |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930095951/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,918645,00.html |archive-date=30 September 2007 |access-date=3 April 2007}}&lt;/ref&gt; 1990ع واري ڏهاڪي دوران شهري اختيارين طرفان کنيل قدمن جي نتيجي ۾ هوا جي معيار ۾ سڌارو آيو، ۽ اسموگ، جنهن کي ايٿنس جا ماڻهو ''نيڦوس'' سڏيندا هئا، جو ظاهر ٿيڻ گهٽ عام ٿي ويو.

1990ع واري ڏهاڪي ۾ يوناني اختيارين جي قدمن اٽيڪا طاس مٿان هوا جي معيار ۾ سڌارو آندو. تنهن هوندي بہ، هوا جي آلودگي اڃا تائين ايٿنس لاءِ مسئلو آهي، خاص ڪري سخت گرمين جي ڏينهن ۾. جون 2007ع جي پڇاڙيءَ ۾،&lt;ref name=&quot;outraged&quot;&gt;{{Cite news |last=Kitsantonis |first=Niki |date=16 July 2007 |title=As forest fires burn, suffocated Athens is outraged |work=International Herald Tribune |url=http://www.iht.com/articles/2007/07/16/news/greece.php |access-date=3 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070918215853/http://www.iht.com/articles/2007/07/16/news/greece.php |archive-date=18 September 2007}}&lt;/ref&gt; اٽيڪا علائقي ۾ [[2007ع يوناني ٻيلن جون باهيون|جهنگلي باهه جا ڪيترائي واقعا]] پيش آيا،&lt;ref name=outraged/&gt; جن مان هڪ باهه [[پارنيٿا|پارنيٿا جبل]] تي واقع هڪ وڏي ٻيلن واري قومي پارڪ جي اهم حصي کي ساڙي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ypexode&quot;&gt;{{Cite press release |date=18 July 2007 |publisher=Hellenic Ministry for the Environment, Physical Planning, &amp; Public Works |url=http://www.minenv.gr/download/2007-07-18.sinenteksi.typoy.Parnitha.doc |quote=پارنيٿا قومي ٻيلن جي مرڪزي محفوظ علائقي مان ڪُل 15,723 ايراضي سڙي وئي (مجموعي ايراضي 38,000) |language=el |access-date=15 January 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216035359/http://www.minenv.gr/download/2007-07-18.sinenteksi.typoy.Parnitha.doc |archive-date=16 February 2008 |script-title=el:Συνέντευξη Τύπου Γ. Σουφλιά για την Πάρνηθα |format=.doc}}&lt;/ref&gt; هن پارڪ کي سڄو سال ايٿنس ۾ بهتر هوا جي معيار برقرار رکڻ لاءِ اهم سمجھيو ويندو آهي.&lt;ref name=outraged/&gt; پارڪ کي ٿيل نقصان سبب شهر جي هوا جي معيار ۾ ٿيندڙ بهتري رڪجڻ بابت خدشا پيدا ٿيا.&lt;ref name=outraged/&gt;

گذريل ڏهاڪي دوران ڪچري جي انتظام لاءِ کنيل وڏن قدمن، خاص ڪري پسيتاليا جي ننڍڙي ٻيٽ تي تعمير ڪيل پلانٽ، [[پاڻيءَ جو معيار|پاڻيءَ جي معيار]] ۾ نمايان بهتري آندي آهي. ان جي نتيجي ۾ سارونڪ نار جا ساحلي پاڻي ٻيهر وهنجڻ لاءِ قابل رسائي بڻجي ويا آهن.

==== پارڪ ====
[[File:Pedion_Areos08_25_05_623000.jpeg|thumb|[[پيڊيئون تو اريوس]] پارڪ]]
[[File:20140410 60 Athens National Gardens (13824726745).jpg|alt=|thumb|[[ايٿنس جو قومي باغ|قومي باغ]] جو داخلي رستو، جنهن جي تعمير [[اولڊنبرگ جي اماليا|راڻي اماليا]] 1838ع ۾ ڪرائي ۽ جيڪو 1840ع ۾ مڪمل ٿيو]]

[[پارنيٿا]] قومي پارڪ ۾ نشان لڳل پيچرا، کاهيون، چشما، تيز وهڪرا ۽ غارون محفوظ علائقي ۾ پکڙيل آهن. شهر جا رهواسي چئني جبلن ۾ جابلو پنڌ ۽ جبلن تي سائيڪل هلائڻ کي مشهور کليل فضائي سرگرمين طور اختيار ڪن ٿا. [[ايٿنس جو قومي باغ]] 1840ع ۾ مڪمل ٿيو ۽ يوناني گاديءَ جي مرڪز ۾ 15.5 هيڪٽرن تي پکڙيل هڪ سائو پناهگاهه آهي. اهو پارليامينٽ ۽ [[زاپيئون]] جي عمارتن وچ ۾ واقع آهي؛ زاپيئون وٽ پنهنجو ست هيڪٽرن جو باغ پڻ آهي. شهر جي مرڪزي حصن کي ''ايٿنس جي آثار قديمه وارن ماڳن جي يڪجائي'' نالي جامع منصوبي تحت ٻيهر ترقي ڏني وئي آهي، جنهن لاءِ منصوبي کي اڳتي وڌائڻ جي مقصد سان يورپي يونين کان پڻ مالي مدد حاصل ڪئي وئي.&lt;ref name=EUfund/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eaxa :: Ενοποιηση Αρχαιολογικων Χωρων Αθηνασ Α.Ε |url=http://www.astynet.gr/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228090100/http://www.astynet.gr/ |archive-date=28 February 2009 |access-date=21 March 2009 |publisher=Astynet.gr}}&lt;/ref&gt;

نمايان [[ڊيئونيسيو اريوپاگيتو گهٽي]] کي پيدل هلندڙن لاءِ مخصوص ڪيو ويو آهي، جنهن سان هڪ خوبصورت سياحتي رستو ٺهيو آهي. هي رستو واسيليسس اولگاس ايونيو وٽ [[اولمپيائي زيوس جو مندر (ايٿنس)|اولمپيائي زيوس جي مندر]] کان شروع ٿئي ٿو، [[پلاڪا]] ويجهو ايڪروپولس جي ڏاکڻين ڍلانن هيٺان گذري ٿو، ۽ [[ٿيسيو]] ۾ [[هيفيسٽس جي مندر]] کان ٿورو اڳتي ختم ٿئي ٿو. سڄي رستي تان سياحن کي پارٿينون ۽ [[ايٿنس جو قديم اگورا|قديم اگورا]]، جيڪو قديم ايٿنس جي رهواسين جي گڏجاڻيءَ جو هنڌ هو، جا نظارا شهر جي مصروف مرڪز کان پري ماحول ۾ ڏسڻ لاءِ ملن ٿا.

ايٿنس جون ٽڪريون پڻ سائي جڳهه فراهم ڪن ٿيون. [[لائڪابيٽس جبل|لائڪابيٽس]]، [[فلپاپوس يادگار|فلپاپوس ٽڪري]] ۽ ان جي آس پاس جا علائقا، جن ۾ [[پنيڪس]] ۽ [[ارڊيٽوس ٽڪري]] شامل آهن، صنوبر ۽ ٻين وڻن سان ڍڪيل آهن. انهن جو ماحول عام شهري پارڪن جي ڀيٽ ۾ ننڍڙي ٻيلي جهڙو آهي. [[قومي آثار قديمه عجائب گهر، ايٿنس|قومي آثار قديمه عجائب گهر]] ويجهو 27.7 هيڪٽرن تي پکڙيل [[پيڊيئون تو اريوس]] (''مارس جو ميدان'') پڻ واقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Περιφέρεια Αττικής|url=https://www.patt.gov.gr/tag/%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%AF%CE%BF%CE%BD-%CE%AC%CF%81%CE%B5%CF%89%CF%82/|access-date=13 July 2025|archive-date=20 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250820120237/https://www.patt.gov.gr/tag/%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%AF%CE%BF%CE%BD-%CE%AC%CF%81%CE%B5%CF%89%CF%82/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== آبهوا ===

[[File:Athens_and_Mount_Lycabettus_from_the_Areopagus_on_July_22,_2019.jpg|thumb|ايٿنس ۾ سج اڀرڻ جو منظر]]
[[File:Sunset over the Hill of the Nymphs, viewed from the Propylaea, 2024.jpg|thumb|[[پروپائليا (ايٿنس جو ايڪروپولس)|پروپائليا]] کان ڏسڻ ۾ ايندڙ نمفس جي ٽڪريءَ مٿان سج لهڻ جو منظر، 2024ع]]

ايٿنس ۾ گرم اونهاري واري [[ڀونوچ سمنڊ واري آبهوا]] ([[ڪوپن آبهوا درجابندي]]: ''Csa'') آهي. خاص ڪري اونهاري ۾ ايٿنس جي آبهوا ڪجهه اهڙن شهرن کان بہ وڌيڪ گرم ٿي سگهي ٿي، جيڪي خط استوا جي برابر يا ان کان بہ وڌيڪ ويجها آهن، جهڙوڪ [[سيول]]، [[ميلبورن]]، [[بيونس آئرس]] ۽ [[ڪيپ ٽائون]]. شهر جي مرڪز ويجهو [[ايٿنس قومي رصدگاهه]] پاران هلندڙ موسمي اسٽيشن موجب ايٿنس جو سراسري ساليانو گرمي پد {{convert|18.6|C|F}} آهي، جڏهن تہ شهري گڏيل علائقي جا ڪجهه ٻيا حصا [[شهري گرمي ٻيٽ]] واري اثر کان وڌيڪ متاثر ٿين ٿا ۽ ان ڪري اتي سراسري ساليانو گرمي پد وڌيڪ هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;Climate Atlas of Greece&quot;&gt;{{Cite web |title=Climate Atlas of Greece |url=http://climatlas.hnms.gr/sdi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220204171218/http://climatlas.hnms.gr/sdi/ |archive-date=4 February 2022 |access-date=10 April 2022 |publisher=[[Hellenic National Meteorological Service]]}}&lt;/ref&gt; شهر جي مرڪز ۾ [[ڪوهيڙو]] گهٽ ٿيندو آهي، پر اوڀر وارن علائقن، خاص ڪري [[هيميٽس جبل]] جي ويجهو، اهو نسبتاً وڌيڪ عام آهي.&lt;ref name=&quot;Practical Information About Athens&quot;&gt;{{Cite web |title=Practical Information About Athens |url=https://www.ippcathens2024.gr/general-info |access-date=31 May 2023 |website=www.ippcathens2024.gr |language=en-gb |archive-date=31 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531195717/https://www.ippcathens2024.gr/general-info |url-status=live }}&lt;/ref&gt; بهار ۾، خاص ڪري سامونڊي ڪناري سان، هوا سان منتقل ٿيندڙ ڪوهيڙو پڻ پيدا ٿي سگهي ٿو.

[[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو|ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقي]] جو ڏاکڻو حصو، جهڙوڪ [[ايلينيڪو]]، [[ڀونوچ سمنڊ واري آبهوا|ڀونوچ سمنڊ واري]] (''Csa'') ۽ گرم [[نيم خشڪ آبهوا]] (''BSh'') جي وچ واري عبوري علائقي ۾ اچي ٿو. ان جو بندرگاهي شهر [[پيرائيس]] هن رجحان جو سڀ کان نمايان مثال آهي، جتي ساليانو رڳو {{convert|331.9|mm|in}} برسات پوي ٿي. ڏاکڻن علائقن ۾ عام طور گرمي پد ۾ گهٽ شدت وارا لاها چاڙها ٿين ٿا، ڇاڪاڻ تہ انهن جي آبهوا تي [[سارونڪ نار]] جو اثر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Melas |first1=D. |last2=Ziomas |first2=I. |last3=Klemm |first3=O. |last4=Zerefos |first4=C. S. |date=1 June 1998 |title=Anatomy of the sea-breeze circulation in Athens area under weak large-scale ambient winds |journal=Atmospheric Environment |language=en |volume=32 |issue=12 |pages=2223–2237 |doi=10.1016/S1352-2310(97)00420-2 |bibcode=1998AtmEn..32.2223M |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; شهر جو اترئين حصو، جهڙوڪ [[ڪيفيسيا]]، وڌيڪ اوچائيءَ سبب نسبتاً ٿڌو رهي ٿو ۽ سڄو سال ٿوري وڌيڪ برسات حاصل ڪري ٿو. عام [[ڀونوچ سمنڊ واري آبهوا]] جي ڀيٽ ۾ ايٿنس طاس جي مجموعي طور خشڪ آبهوا [[مينهن جي ڇانوَ]] واري اثر سبب آهي، جيڪو [[پنڊس]] جبلن جي قطار ۽ [[ڊرفيس]] ۽ [[پارنيٿا]] جبلن سبب پيدا ٿئي ٿو؛ اهي ترتيبوار اولهندي&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mountain Weather in Greece : Articles : SummitPost |url=https://www.summitpost.org/mountain-weather-in-greece/1002640 |access-date=31 May 2023 |website=www.summitpost.org |archive-date=13 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230613210103/https://www.summitpost.org/mountain-weather-in-greece/1002640 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ اترئين&lt;ref name=&quot;Practical Information About Athens&quot;/&gt; هوائن کي خاص طور خشڪ ڪن ٿا.

[[File:View_of_the_Ancient_Agora_of_Athens_from_Apostolou_Pavlou_Pedestrian_Street_on_February_16,_2021.jpg|thumb|16 فيبروري 2021ع تي ايٿنس ۾ برفباري]]

برفباري نسبتاً گهٽ ٿيندي آهي. عام طور اها روزمره جي زندگيءَ ۾ وڏي رڪاوٽ پيدا نه ڪندي آهي، پر شهر جي اترئين حصن ۾ صورتحال مختلف آهي، جتي [[برفاني طوفان]] نسبتاً وڌيڪ ٿين ٿا. تازن مثالن ۾ 16 فيبروري 2021ع&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 February 2021 |title=Unusually heavy snow blankets Athens – in pictures |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2021/feb/16/unusually-heavy-snow-blankets-athens-in-pictures |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221073843/https://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2021/feb/16/unusually-heavy-snow-blankets-athens-in-pictures |archive-date=21 December 2021 |access-date=21 December 2021 |website=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; ۽ 24 جنوري 2022ع&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 January 2022 |title=Severe weather brings snow to Athens, Greek islands |url=https://www.ekathimerini.com/news/1176103/cold-weather-front-hits-greece/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124163328/https://www.ekathimerini.com/news/1176103/cold-weather-front-hits-greece/ |archive-date=24 January 2022 |access-date=24 January 2022 |publisher=Ekhatimerini}}&lt;/ref&gt; جا برفاني طوفان شامل آهن، جن دوران سڄو شهري علائقو برف سان ڍڪجي ويو؛ ٻئي واقعي ۾ [[پيرائيس]] جي ويجهو ڪجهه علائقا ان کان بچيل رهيا.

ايٿنس ۾ اونهاري دوران تمام گهڻي گرمي ٿي سگهي ٿي، جنهن جو هڪ سبب شهر ۾ نمايان [[شهري گرمي ٻيٽ]] وارو اثر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Giannaros |first1=Theodore M. |last2=Melas |first2=Dimitrios |last3=Daglis |first3=Ioannis A. |last4=Keramitsoglou |first4=Iphigenia |last5=Kourtidis |first5=Konstantinos |date=1 July 2013 |title=Numerical study of the urban heat island over Athens (Greece) with the WRF model |journal=Atmospheric Environment |volume=73 |pages=103–111 |doi=10.1016/j.atmosenv.2013.02.055 |bibcode=2013AtmEn..73..103G }}&lt;/ref&gt; حقيقت ۾، ايٿنس کي [[براعظمي يورپ]] جو سڀ کان گرم شهر پڻ سڏيو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Athens will be the first European city to appoint a chief heat officer&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fastcompany.com/90658073/athens-will-be-the-first-european-city-to-appoint-a-chief-heat-officer |title=Athens will be the first European city to appoint a chief heat officer |work=Fast Company |date=23 July 2021 |publisher=Fast Company media magazine |accessdate=10 April 2022 |last1=Visram |first1=Talib |archive-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410131050/https://www.fastcompany.com/90658073/athens-will-be-the-first-european-city-to-appoint-a-chief-heat-officer |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ اهو يورپ جو پهريون شهر هو جنهن شديد [[گرميءَ جي لهر|گرميءَ جي لهرن]] کي منهن ڏيڻ لاءِ چيف هيٽ آفيسر مقرر ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 June 2022 |title=Athens' chief heat officer prepares the city for the climate crisis |url=https://www.euronews.com/2022/06/24/europes-first-chief-heat-officer-explains-how-athens-is-preparing-for-severe-heatwaves |access-date=8 June 2023 |website=euronews |language=en |archive-date=27 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427171304/https://www.euronews.com/2022/06/24/europes-first-chief-heat-officer-explains-how-athens-is-preparing-for-severe-heatwaves |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ميٽروپوليٽن علائقي جي ڪيترن هنڌن، جن ۾ شهري گڏيل علائقو پڻ شامل آهي، تي [[يونان ۾ انتهائي گرمي پد جي فهرست|47.5°C يا ان کان وڌيڪ گرمي پد]] رڪارڊ ڪيو ويو آهي. شهر جي اولهه ۾ واقع [[ايليفسينا]] 2021ع تائين [[عالمي موسمياتي تنظيم]] وٽ يورپ ۾ رڪارڊ ٿيل سڀ کان وڌيڪ گرمي پد {{convert|48.0|C|F}} جو رڪارڊ رکندڙ هنڌ هو، جيڪو 10 جولاءِ 1977ع تي رڪارڊ ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World Meteorological Organization's World Weather &amp; Climate Extremes Archive |url=https://wmo.asu.edu/content/europe-highest-temperature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160924095721/https://wmo.asu.edu/content/europe-highest-temperature |archive-date=24 September 2016 |access-date=23 September 2016 |website=[[Arizona State University]] website |publisher=[[World Meteorological Organization]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 July 2023 |title=WMO is monitoring potential new temperature records |url=https://wmo.int/media/news/wmo-monitoring-potential-new-temperature-records |access-date=17 July 2023 |website=public.wmo.int |language=en |archive-date=2 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702220955/https://wmo.int/media/news/wmo-monitoring-potential-new-temperature-records |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
| location = مرڪزي ايٿنس (1991–2020 جا معمولي انگ، انتهائي انگ 1890–هاڻوڪو)
| metric first = y
| single line = y
| collapsed = 
| Jan high C = 13.3
| Feb high C = 14.2
| Mar high C = 17.0
| Apr high C = 21.1
| May high C = 26.5
| Jun high C = 31.6
| Jul high C = 34.3
| Aug high C = 34.3
| Sep high C = 29.6
| Oct high C = 24.4
| Nov high C = 18.9
| Dec high C = 14.4
| year high C = 23.3
| Jan mean C = 10.2
| Feb mean C = 10.8
| Mar mean C = 13.1
| Apr mean C = 16.7
| May mean C = 21.8
| Jun mean C = 26.6
| Jul mean C = 29.3
| Aug mean C = 29.4
| Sep mean C = 25.0
| Oct mean C = 20.3
| Nov mean C = 15.6
| Dec mean C = 11.6
| year mean C = 19.2
| Jan low C = 7.1
| Feb low C = 7.3
| Mar low C = 9.2
| Apr low C = 12.3
| May low C = 17.0
| Jun low C = 21.6
| Jul low C = 24.2
| Aug low C = 24.4
| Sep low C = 20.4
| Oct low C = 16.2
| Nov low C = 12.2
| Dec low C = 8.7
| year low C = 15.0
| Jan avg record high C = 18.8
| Feb avg record high C = 19.8
| Mar avg record high C = 22.4
| Apr avg record high C = 26.6
| May avg record high C = 31.4
| Jun avg record high C = 36.1
| Jul avg record high C = 38.8
| Aug avg record high C = 38.6
| Sep avg record high C = 34.2
| Oct avg record high C = 29.5
| Nov avg record high C = 23.9
| Dec avg record high C = 19.8
| year avg record high C = 39.4
| Jan record high C = 22.8
| Feb record high C = 25.3
| Mar record high C = 28.2
| Apr record high C = 32.2
| May record high C = 37.6
| Jun record high C = 44.8
| Jul record high C = 42.8
| Aug record high C = 43.9
| Sep record high C = 38.7
| Oct record high C = 36.5
| Nov record high C = 30.5
| Dec record high C = 23.1
| Jan avg record low C = 2.2
| Feb avg record low C = 2.6
| Mar avg record low C = 4.4
| Apr avg record low C = 7.9
| May avg record low C = 12.5
| Jun avg record low C = 17.0
| Jul avg record low C = 20.2
| Aug avg record low C = 20.3
| Sep avg record low C = 16.5
| Oct avg record low C = 12.8
| Nov avg record low C = 8.1
| Dec avg record low C = 4.2
| year avg record low C = 1.0
| Jan record low C = −6.5
| Feb record low C = −5.7
| Mar record low C = −2.6
| Apr record low C = 1.7
| May record low C = 6.2
| Jun record low C = 11.8
| Jul record low C = 16.0
| Aug record low C = 15.5
| Sep record low C = 8.9
| Oct record low C = 5.9
| Nov record low C = −1.1
| Dec record low C = -4.0
| rain colour = green
| Jan rain mm = 55.6
| Feb rain mm = 44.4
| Mar rain mm = 45.6
| Apr rain mm = 27.6
| May rain mm = 20.7
| Jun rain mm = 11.6
| Jul rain mm = 10.7
| Aug rain mm = 5.4
| Sep rain mm = 25.8
| Oct rain mm = 38.6
| Nov rain mm = 70.8
| Dec rain mm = 76.3
| Jan humidity = 72
| Feb humidity = 70
| Mar humidity = 66
| Apr humidity = 60
| May humidity = 56
| Jun humidity = 50
| Jul humidity = 42
| Aug humidity = 47
| Sep humidity = 57
| Oct humidity = 66
| Nov humidity = 72
| Dec humidity = 73
| Jan uv = 2
| Feb uv = 3
| Mar uv = 5
| Apr uv = 7
| May uv = 9
| Jun uv = 10
| Jul uv = 10
| Aug uv = 9
| Sep uv = 6
| Oct uv = 4
| Nov uv = 2
| Dec uv = 2

| source 1 = [[ايٿنس جي قومي رصدگاهه]] جو سائنسي رسالو ''Cosmos''&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Το 'νέο' κλίμα της Αθήνας – Περίοδος 1991–2020
|url=http://magazine.noa.gr/archives/4446
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021120650/http://magazine.noa.gr/archives/4446
|archive-date=21 October 2021
|access-date=3 July 2021
|publisher=[[ايٿنس جي قومي رصدگاهه]]
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NOA_Thiseio&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.iersd.noa.gr/en/historical-climate-time-series-of-athens/ |title=Historical Climate Time Series of Athens: Thiseio Observatory (1991–2020 Normals) |publisher=Institute for Environmental Research and Sustainable Development, National Observatory of Athens |access-date=August 25, 2026 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| source 2 = ميٽيوڪلب&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Το κλίμα της Αθήνας
|url=https://www.meteoclub.gr/themata/egkyklopaideia/to-klima-ths-athinas
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021120728/https://www.meteoclub.gr/themata/egkyklopaideia/to-klima-ths-athinas
|archive-date=21 October 2021
|access-date=3 July 2021
|website=www.meteoclub.gr
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Το αρχείο του Θησείου
|url=http://www.meteoclub.gr/themata/egkyklopaideia/5103-to-arxeio-tou-thiseiou
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160504183604/http://www.meteoclub.gr/themata/egkyklopaideia/5103-to-arxeio-tou-thiseiou
|archive-date=4 May 2016
|access-date=1 May 2016
|website=www.meteoclub.gr
}}
&lt;/ref&gt;
| source = 
}}

{{Weather box
| location = [[نيوس ڪوسموس، ايٿنس|نيوس ڪوسموس]]، مرڪزي ايٿنس (سمنڊ جي سطح کان {{cvt|85|m|ft}} مٿي)
| collapsed = y
| metric first = y
| single line = y
| Jan high C = 14.1
| Feb high C = 15.2
| Mar high C = 17.6
| Apr high C = 21.6
| May high C = 25.8
| Jun high C = 31.1
| Jul high C = 34.1
| Aug high C = 33.6
| Sep high C = 29.6
| Oct high C = 24.1
| Nov high C = 19.8
| Dec high C = 15.6

| Jan mean C = 11.3
| Feb mean C = 12.3
| Mar mean C = 14.4
| Apr mean C = 18.0
| May mean C = 22.1
| Jun mean C = 27.2
| Jul mean C = 30.3
| Aug mean C = 30.0
| Sep mean C = 26.1
| Oct mean C = 20.8
| Nov mean C = 16.9
| Dec mean C = 13.0

| Jan low C = 8.6
| Feb low C = 9.4
| Mar low C = 11.1
| Apr low C = 14.3
| May low C = 18.4
| Jun low C = 23.4
| Jul low C = 26.6
| Aug low C = 26.4
| Sep low C = 22.6
| Oct low C = 17.6
| Nov low C = 14.0
| Dec low C = 10.4

| Jan record high C = 22.8
| Feb record high C = 25.0
| Mar record high C = 25.4
| Apr record high C = 31.2
| May record high C = 36.4
| Jun record high C = 41.2
| Jul record high C = 42.6
| Aug record high C = 42.8
| Sep record high C = 38.1
| Oct record high C = 32.6
| Nov record high C = 27.5
| Dec record high C = 23.4
| Jan record low C = -1.2
| Feb record low C = -0.5
| Mar record low C = 0.0
| Apr record low C = 5.2
| May record low C = 12.6
| Jun record low C = 15.8
| Jul record low C = 19.6
| Aug record low C = 20.8
| Sep record low C = 15.7
| Oct record low C = 9.3
| Nov record low C = 6.7
| Dec record low C = 0.9
| rain colour = green
| Jan rain mm = 52.1
| Feb rain mm = 47.0
| Mar rain mm = 31.9
| Apr rain mm = 19.0
| May rain mm = 17.0
| Jun rain mm = 21.0
| Jul rain mm = 5.9
| Aug rain mm = 6.0
| Sep rain mm = 21.2
| Oct rain mm = 40.6
| Nov rain mm = 60.0
| Dec rain mm = 69.6

| source 1 = [[ايٿنس جي قومي رصدگاهه]] جا ماهوار بليٽن (آڪٽوبر 2010 – سيپٽمبر 2025)&lt;ref&gt;
{{cite web
| url=https://www.meteo.gr/Monthly_Bulletins.cfm
| title=Meteo.gr – Προγνώσεις καιρού για όλη την Ελλάδα
| access-date=27 April 2024
| archive-date=2 February 2023
| archive-url=https://web.archive.org/web/20230202121511/https://meteo.gr/Monthly_Bulletins.cfm
| url-status=live
}}
&lt;/ref&gt;
| source 2 = نيوس ڪوسموس، ايٿنس جي قومي رصدگاهه اسٽيشن،&lt;ref&gt;
{{cite web
| url=https://penteli.meteo.gr/stations/neoskosmos/
| title=Latest Conditions in Neos Kosmos, Athens
| access-date=27 April 2024
| archive-date=23 April 2024
| archive-url=https://web.archive.org/web/20240423020530/https://penteli.meteo.gr/stations/neoskosmos/
| url-status=live
}}
&lt;/ref&gt; [[عالمي موسمياتي تنظيم]]&lt;ref name=&quot;WMO&quot;&gt;
{{cite web
| url=https://oscar.wmo.int/surface/#/search/station/stationReportDetails/0-300-1-neoskosmos
| title=World Meteorological Organization
| accessdate=14 July 2023
| archive-date=20 June 2023
| archive-url=https://web.archive.org/web/20230620125224/https://oscar.wmo.int/surface/#/search/station/stationReportDetails/0-300-1-neoskosmos
| url-status=live
}}
&lt;/ref&gt;
}}

{{Weather box
| location = [[ايلينيڪو]]، سامونڊي ڪناري وارو ايٿنس (1955–2010 جا معمولي انگ، انتهائي انگ 1957–هاڻوڪو)
| collapsed = y
| metric first = y
| single line = y
| Jan record high C = 22.4
| Feb record high C = 24.2
| Mar record high C = 27.0
| Apr record high C = 30.9
| May record high C = 35.6
| Jun record high C = 40.0
| Jul record high C = 42.2
| Aug record high C = 43.0
| Sep record high C = 37.2
| Oct record high C = 35.2
| Nov record high C = 28.6
| Dec record high C = 22.9
| Jan high C = 13.6
| Feb high C = 14.1
| Mar high C = 15.9
| Apr high C = 19.6
| May high C = 24.4
| Jun high C = 29.2
| Jul high C = 32.2
| Aug high C = 32.2
| Sep high C = 28.3
| Oct high C = 23.4
| Nov high C = 18.8
| Dec high C = 15.1
| Jan mean C = 10.3
| Feb mean C = 10.6
| Mar mean C = 12.4
| Apr mean C = 16.1
| May mean C = 20.9
| Jun mean C = 25.6
| Jul mean C = 28.3
| Aug mean C = 28.2
| Sep mean C = 24.3
| Oct mean C = 19.6
| Nov mean C = 15.4
| Dec mean C = 11.9
| Jan low C = 7.0
| Feb low C = 7.1
| Mar low C = 8.5
| Apr low C = 11.5
| May low C = 15.8
| Jun low C = 20.3
| Jul low C = 23.0
| Aug low C = 23.1
| Sep low C = 19.6
| Oct low C = 15.7
| Nov low C = 12.0
| Dec low C = 8.8
| Jan record low C = −2.9
| Feb record low C = −4.2
| Mar record low C = -2.0
| Apr record low C = 0.6
| May record low C = 8.0
| Jun record low C = 11.4
| Jul record low C = 15.5
| Aug record low C = 16.0
| Sep record low C = 10.4
| Oct record low C = 3.0
| Nov record low C = 1.4
| Dec record low C = -2.0
| rain colour = green
| Jan rain mm = 47.7
| Feb rain mm = 38.5
| Mar rain mm = 42.3
| Apr rain mm = 25.5
| May rain mm = 14.3
| Jun rain mm = 5.4
| Jul rain mm = 6.3
| Aug rain mm = 6.2
| Sep rain mm = 12.3
| Oct rain mm = 45.9
| Nov rain mm = 60.1
| Dec rain mm = 62.0
| Jan rain days = 12.9
| Feb rain days = 11.4
| Mar rain days = 11.3
| Apr rain days = 9.3
| May rain days = 6.4
| Jun rain days = 3.6
| Jul rain days = 1.7
| Aug rain days = 1.6
| Sep rain days = 4.7
| Oct rain days = 8.6
| Nov rain days = 10.9
| Dec rain days = 13.5
| Jan humidity = 69.3
| Feb humidity = 68.0
| Mar humidity = 65.9
| Apr humidity = 62.2
| May humidity = 58.2
| Jun humidity = 51.8
| Jul humidity = 46.6
| Aug humidity = 46.8
| Sep humidity = 54.0
| Oct humidity = 62.6
| Nov humidity = 69.2
| Dec humidity = 70.4
| Jan sun = 130.2
| Feb sun = 134.4
| Mar sun = 182.9
| Apr sun = 231.0
| May sun = 291.4
| Jun sun = 336.0
| Jul sun = 362.7
| Aug sun = 341.0
| Sep sun = 276.0
| Oct sun = 207.7
| Nov sun = 153.0
| Dec sun = 127.1

| source 1 = [[ايڇ اين ايم ايس]] (1955–2010 جا معمولي انگ)&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Climatic Data for selected stations in Greece: Elliniko (Elliniko)
|url=http://www.hnms.gr/emy/en/climatology/climatology_city?perifereia=Attiki&amp;poli=Athens_Hellinikon
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205131656/http://www.hnms.gr/emy/en/climatology/climatology_city?perifereia=Attiki&amp;poli=Athens_Hellinikon
|archive-date=5 February 2021
|access-date=5 February 2021
}}
&lt;/ref&gt;
| source 2 = [[ڊيوچر ويٽرڊينسٽ]] (انتهائي انگ 1961–1990)،&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Klimatafel von Athen Flughafen (Hellinikon) / Griechenland
|url=https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_167160_kt.pdf
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612160622/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_167160_kt.pdf
|archive-date=12 June 2020
|access-date=15 May 2020
|website=Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world
|publisher=Deutscher Wetterdienst
}}
&lt;/ref&gt; انفور ڪليما (انتهائي انگ 1991–هاڻوڪو)&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Climatic Data for selected stations in Greece: Athens Airport
|url=https://www.infoclimat.fr/climatologie/normales-records/1981-2010/athinai-airport-athenes/valeurs/16716.html
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205131829/https://www.infoclimat.fr/climatologie/normales-records/1981-2010/athinai-airport-athenes/valeurs/16716.html
|archive-date=5 February 2021
|access-date=15 May 2020
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite tweet
|number=1348003628360073223
|user=EKMeteo
|title=Aussi 22.4°C #Athènes-Ellinikon record mensuel à la station
|date=9 January 2021
|access-date=10 January 2021
|language=French
|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109202836/https://twitter.com/EKMeteo/status/1348003628360073223
|archive-date=9 January 2021
|url-status=live
|first=Etienne
|last=Kapikian
}}
&lt;/ref&gt;
}}

== انتظاميا ==

[[File:Δημαρχείο Αθηνών 9734.jpg|thumb|ايٿنس جو سٽي هال]]
[[File:Ancien_Palais_Royal_-_Athènes_(GRA1)_-_2022-03-26_-_1.jpg|thumb|[[پراڻو شاهي محل]]]]

ايٿنس 1834ع ۾ [[نافپليون]] کان پوءِ يونان جي گاديءَ جو هنڌ بڻيو؛ نافپليون 1829ع کان عارضي گاديءَ جو هنڌ هو. ايٿنس جي ميونسپلٽي (شهر) [[اٽيڪا (علائقو)|اٽيڪا]] علائقي جي پڻ گاديءَ جو هنڌ آهي. ''ايٿنس'' جو اصطلاح ايٿنس جي ميونسپلٽي، [[وڏو ايٿنس]] يا شهري علائقو، يا پوري [[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو|ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقي]] لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو.

يوناني گاديءَ جو وڏو '''شهري مرڪز'''&lt;!--boldface per WP:R#PLA--&gt; ({{langx|el|Κέντρο της Αθήνας|translit=Kéntro tis Athínas|engvar=gb}}) سڌو سنئون '''ايٿنس جي ميونسپلٽي'''&lt;!--boldface per WP:R#PLA--&gt; ({{langx|el|Δήμος Αθηναίων|translit=Dímos Athinaíon|engvar=gb}}) جي حدن اندر اچي ٿو، جيڪا آباديءَ جي لحاظ کان يونان جي سڀ کان وڏي ميونسپلٽي آهي ۽ ايٿنس جي شهري علائقي جو مرڪز بڻجي ٿي. اها ننڍين ميونسپل برادرين جي هڪ سلسلي تي ٻڌل آهي. ان کان پوءِ '''[[پيرايوس]] جي ميونسپلٽي''' اچي ٿي، جيڪا ايٿنس جي شهري علائقي اندر پاڻ هڪ اهم شهري مرڪز بڻائي ٿي ۽ آباديءَ جي لحاظ کان ان علائقي جي ٻي وڏي ميونسپلٽي آهي.

=== ايٿنس جي ميونسپلٽي ===
'''ايٿنس جي ميونسپلٽي''' کي ست '''ميونسپل برادرين''' ({{langx|el|δημοτικές κοινότητες}}) ۾ ورهايو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Municipal Communities - City of Athens |url=http://gis.cityofathens.gr/layers/athens_geonode_data:geonode:dimotikes_koinotites1 |access-date=2026-04-27 |website=gis.cityofathens.gr |language=en}}&lt;/ref&gt; جيڪي پاڻ مجموعي طور 53 '''ميونسپل ضلعن''' ({{langx|el|συνοικίες}}) ۾ ورهايل آهن،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Municipal Districts - City of Athens |url=http://gis.cityofathens.gr/layers/athens_geonode_data:geonode:synoikia0 |access-date=2026-04-27 |website=gis.cityofathens.gr |language=en}}&lt;/ref&gt; ۽ اهي وڌيڪ مجموعي طور 144 '''ميونسپل پاڙن''' ۾ ورهايل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Municipal Neighbourhoods - City of Athens |url=http://gis.cityofathens.gr/layers/athens_geonode_data:geonode:geitonies0 |access-date=2026-04-27 |website=gis.cityofathens.gr |language=en}}&lt;/ref&gt; اهي '''ميونسپل پاڙا''' عام طور ڪنهن گرجا گهر، يادگار يا چوڪ جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا.

ست '''ميونسپل برادرين''' کي رڳو انگن سان نالا ڏنا ويا آهن.

[[File:Athens municipality districts numbered.svg|thumb|right|ميونسپل برادريون]]

پهرين ميونسپل برادري هيٺين نون ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* وولي (اڻ ورهايل)
* ٽريگونو پيرايوس - پانيپسٽيميو - ارمو - موناسٽيراڪي - پلاڪا
* مڪريگياني - ويڪو - ڪوڪاڪي - فيلوپاپو
* آگيوس ڪونسٽنٽينوس - پلاٽيا واٿيس - آگيوس پاولوس
* پيڊيو آريوس - ايويلپيڊون (اڻ ورهايل)
* موزيو - ايڪسارخيا - نيئاپولي (هيٺين چئن ميونسپل پاڙن ۾ ورهايل: [[موزيو، ايٿنس|موزيو]]، [[ايڪسارخيا]]، [[اسٽريفي ٽڪري|لوفوس اسٽريفي]] ۽ [[نيئاپولي، ايٿنس|نيئاپولي 1]])
* ليڪاويٽوس (اڻ ورهايل)
* ڪولوناڪي (ٻن ميونسپل پاڙن ۾ ورهايل: ڪولوناڪي ۽ ڪولوناڪي-ليڪاويٽوس)
* ايليسيا

ٻي ميونسپل برادري هيٺين نون ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* اوڊيو
* نيوس ڪوسموس
* اي نيڪروتافيو
* پروفٽيس ايلياس
* پانگراٽي
* اسٽاديو
* گووا
* دورگوٽي
* زاپيو

ٽين ميونسپل برادري هيٺين ڇهن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* آنو پيترالونا
* ڪاٽو پيترالونا
* ووٽانيڪوس
* روف
* ايليائوناس
* ايڪروپولس

چوٿين ميونسپل برادري هيٺين ستن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* سيپوليا
* ڪولونوس
* اڪاڊيميا پلاٽونوس 2
* نروانا
* ڪولوڪينٿو
* اڪاڊيميا پلاٽونوس
* او ايس اي

پنجين ميونسپل برادري هيٺين پنجن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* آنو پاتيسيا
* پرومپونا
* آگيوس ايليفتيريوس
* پاتيسيا
* ريزوپولي

ڇهين ميونسپل برادري هيٺين ستن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* پلاٽيا اٽيڪيس (هيٺين چئن ميونسپل پاڙن ۾ ورهايل: ارسٽوٽيلوس، [[آگيوس پانتليموناس، ايٿنس|آگيوس پانتليمون]]، [[اٽيڪي، ايٿنس|پلاٽيا اٽيڪيس]] ۽ [[وڪٽوريا چوڪ|پلاٽيا وڪٽورياس]])
* لوفوس ايليڪونوس
* پلاٽيا آميريڪيس
* ڪيپسلي (هيٺين چئن ميونسپل پاڙن ۾ ورهايل: آگيوس جارجيوس ڪيپسليس، پوليگونو، فوڪيونوس نيگري ۽ پلاٽيا ڪناري)
* نيا ڪيپسلي
* آنو ڪيپسلي
* اسڪولي ايويلپيڊون (اڻ ورهايل)

ستين ميونسپل برادري هيٺين ڏهن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* پينٽاگونو
* ڪائونٽوريوٽيڪا
* امپيلوڪيپوئي
* گيروڪوميو
* پوليگونو
* ايلينوروسون - ايريٿروس
* گڪيزي
* گودي
* اٽيڪو السوس
* السوس گودي - اسٽراٽيوٽيڪا نوسوڪوميا

=== ايٿنس شهري علائقو ===
'''ايٿنس شهري علائقو''' (پوليوڊوميڪو سنڪروٽيما اٿينون)، جنهن کي '''گاديءَ جو شهري علائقو''' (پوليوڊوميڪو سنڪروٽيما پروٽيووساس) يا '''وڏو ايٿنس''' (اِوريٽيري اٿينا) پڻ سڏيو وڃي ٿو،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Greater Athens (Greece): Municipalities – Population Statistics, Charts and Map |url=https://www.citypopulation.de/php/greece-athens.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503034211/https://www.citypopulation.de/php/greece-athens.php |archive-date=3 May 2020 |access-date=24 May 2020 |website=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt; اڄ 40 ميونسپلٽين تي مشتمل آهي. انهن مان 35 چار علائقائي يونٽن—[[مرڪزي ايٿنس (علائقائي يونٽ)|مرڪزي ايٿنس]]، [[اتر ايٿنس (علائقائي يونٽ)|اتر ايٿنس]]، [[اولهه ايٿنس (علائقائي يونٽ)|اولهه ايٿنس]] ۽ [[ڏکڻ ايٿنس (علائقائي يونٽ)|ڏکڻ ايٿنس]]—۾ ورهايل آهن، جڏهن تہ وڌيڪ 5 ميونسپلٽيون [[پيرايوس (علائقائي يونٽ)|پيرايوس جي علائقائي يونٽ]] جو حصو بڻجن ٿيون. ايٿنس جو شهري علائقو {{convert|412|km2|sqmi|0|abbr=on}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي،&lt;ref name=&quot;Kallikratis&quot;&gt;{{Cite web |title=ΦΕΚ B 1292/2010, Kallikratis reform municipalities |url=http://www.et.gr/idocs-nph/search/pdfViewerForm.html?args=5C7QrtC22wGYK2xFpSwMnXdtvSoClrL81-32jgAMSfbnMRVjyfnPUeJInJ48_97uHrMts-zFzeyCiBSQOpYnT00MHhcXFRTsb2fGphpq4MKX2ZkaHobySNnvZCNHXvYVvlf80XevW0Q. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010162605/http://www.et.gr/idocs-nph/search/pdfViewerForm.html?args=5C7QrtC22wGYK2xFpSwMnXdtvSoClrL81-32jgAMSfbnMRVjyfnPUeJInJ48_97uHrMts-zFzeyCiBSQOpYnT00MHhcXFRTsb2fGphpq4MKX2ZkaHobySNnvZCNHXvYVvlf80XevW0Q. |archive-date=10 October 2021 |access-date=9 September 2021 |publisher=[[يونان جي سرڪاري گزيٽ|سرڪاري گزيٽ]] |language=el}}&lt;/ref&gt; ۽ 2021ع ۾ ان جي آبادي 3,059,764 هئي.

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin:1em auto&quot;
|+ ايٿنس شهري علائقو
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|
{|style=&quot;width: 100%; font-size: 85%;&quot;
|-
|'''[[يونان جا علائقائي يونٽ|علائقائي يونٽ]]''':
|-
|[[مرڪزي ايٿنس (علائقائي يونٽ)|مرڪزي ايٿنس]]:&lt;br /&gt;{{Legend0|#FFFFFF|ايٿنس ميونسپلٽي}}&lt;br /&gt;{{Legend0|#F08080|ٻيون ميونسپلٽيون}}
|-
|{{Legend0|#1E90FF|[[اتر ايٿنس (علائقائي يونٽ)|اتر ايٿنس]]}}
|-
|{{Legend0|#FFFACD|[[ڏکڻ ايٿنس (علائقائي يونٽ)|ڏکڻ ايٿنس]]}}
|-
|{{Legend0|#66CDAA|[[اولهه ايٿنس (علائقائي يونٽ)|اولهه ايٿنس]]}}
|-
|{{Legend0|#A0522D|[[پيرايوس (علائقائي يونٽ)|پيرايوس]]}}
|}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|[[File:Athens aglomeration.svg|400px]]
|}

=== ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو ===
{{main|ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو}}

[[File:Athens_Metropolitan_Region.svg|thumb|[[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو]]]]

[[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو]] [[اٽيڪا (علائقو)|اٽيڪا علائقي]] اندر {{convert|2928.717|km2|sqmi|0|abbr=on}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ مجموعي طور 58 ميونسپلٽين تي مشتمل آهي. اهي ست علائقائي يونٽن ۾ منظم ٿيل آهن، جن ۾ مٿي ڄاڻايل يونٽن سان گڏ [[اوڀر اٽيڪا]] ۽ [[اولهه اٽيڪا]] پڻ شامل آهن. 2021ع جي آدمشماري موجب ان جي آبادي 3,638,281 هئي.&lt;ref name=census21/&gt; ايٿنس ۽ پيرايوس جون ميونسپلٽيون ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقي جا ٻه وڏا ميٽروپوليٽن مرڪز آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Master Plan for Athens and Attica 2021|pages= 13, 24, 27, 33, 36, 89 |url=http://www.ypeka.gr/LinkClick.aspx?fileticket=UfCMqBJHswQ%3d&amp;tabid=367&amp;language=el-GR |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321062128/http://www.ypeka.gr/LinkClick.aspx?fileticket=UfCMqBJHswQ%3D&amp;tabid=367&amp;language=el-GR |archive-date=21 March 2012}}&lt;/ref&gt; ڪجهه بين-ميونسپل مرڪز پڻ مخصوص علائقن جي خدمت ڪن ٿا. مثال طور، [[ڪيفيسيا]] ۽ [[گليفاڊا]] ترتيبوار اترين ۽ ڏاکڻين مضافات لاءِ بين-ميونسپل مرڪز آهن.

[[File:Βίλα Ατλαντίς 3473.jpg|alt=|thumb|[[ڪيفيسيا]] ۾ ولا ائٽلانٽس، جنهن جي جوڙجڪ [[ارنسٽ زيلر]] ڪئي]]
[[File:Alimos - panoramio (33).jpg|alt=|thumb|ڏاکڻي مضافاتي علائقي [[اليموس]] ۾ هڪ سامونڊي ڪنارو—ايٿنس جي ڏاکڻي ساحل تي موجود ڪيترن ئي سامونڊي ڪنارن مان هڪ]]

[[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو، يونان|ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو]] 58&lt;ref name=&quot;statistics1&quot;&gt;{{Cite web |title=ΕΛΣΤΑΤ Απογραφη 2011 |url=http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011061403/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf |archive-date=11 October 2011 |access-date=22 August 2011 |publisher=statistics.gr}}&lt;/ref&gt; ڳتيل آباديءَ وارين ميونسپلٽين تي مشتمل آهي، جيڪي تقريباً هر طرف کان [[ايٿنس جي ميونسپلٽي]] (شهري مرڪز) جي چوڌاري پکڙيل آهن. ايٿنس جي رهواسين لاءِ شهري مرڪز جي چوڌاري موجود سڀ شهري ميونسپلٽيون مضافات سڏجن ٿيون. ايٿنس شهر جي ڀيٽ ۾ جاگرافيائي بيهڪ مطابق مضافات کي چئن علائقن ۾ ورهايو وڃي ٿو: اترين مضافات، جن ۾ [[آگيوس اسٽيفانوس، اٽيڪا|آگيوس اسٽيفانوس]]، [[ڊيونيسوس، يونان|ڊيونيسوس]]، [[ايڪالي]]، [[نيا ايريٿريا]]، [[ڪيفيسيا]]، [[ڪريونيري، اٽيڪا|ڪريونيري]]، [[ماروسي]]، [[پيفڪي]]، [[ليڪووريسي]]، [[ميٽامورفوسي]]، [[نيا ايونيا]]، [[نيا فيلاڊيلفيا]]، [[ايراڪليو، اٽيڪا|ايراڪليو]]، [[وريليسيا]]، [[ميليسيا]]، [[پينٽيلي، يونان|پينٽيلي]]، [[خالاندري]]، [[آگيا پاراسڪيوي]]، [[گيراڪاس]]، [[پاليني]]، [[گالاتسي]]، [[پسيخيڪو]] ۽ [[فيلوٿي]] شامل آهن؛ ڏاکڻا مضافات، جن ۾ [[اليموس]]، [[نيا سميرني]]، [[موسخاتو]]، [[تاوروس]]، [[آگيوس ايوانس رينٽي]]، [[ڪاليٿيا]]، [[پيرايوس]]، [[آگيوس ديميتريوس]]، [[پالائيو فاليرو]]، [[ايلينيڪو]]، [[گليفاڊا]]، [[لاگونيسي]]، [[سارونيدا]]، [[آرگيروپولي]]، [[ايليوپولي]]، [[وارڪيزا]]، [[وولا]]، [[واري]] ۽ [[وولياگميني]] شامل آهن؛ اوڀر وارا مضافات، جن ۾ [[زوگرافو]]، [[دافني، اٽيڪا|دافني]]، [[ويروناس]]، [[ڪيسارياني]]، [[خولارگوس]] ۽ [[پاپاگو]] شامل آهن؛ ۽ اولهه وارا مضافات، جن ۾ [[پيرسٽيري]]، [[ايليون، يونان|ايليون]]، [[ايگاليو]]، [[ڪوريڊالوس]]، [[آگيا وروارا]]، [[ڪيراتسيني]]، [[پيراما]]، [[نيڪايا]]، [[دراپيٽسونا]]، [[خائيداري]]، [[پيٽروپولي]]، [[آگيوئي انارگيروئي]]، [[آنو ليوسيا]]، [[اسپروپيرگوس]]، [[ايليوسينا]]، [[اخارنيس]] ۽ [[ڪاماتيرو]] شامل آهن.

ايٿنس شهر جو سامونڊي ڪنارو، جيڪو [[پيرايوس]] جي وڏي واپاري بندرگاهه کان ڏکڻ ۾ سڀ کان پري مضافاتي علائقي [[وارڪيزا]] تائين لڳ ڀڳ {{convert|25|km|mi|-1|abbr=on}} پکڙيل آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 December 2007 |title=Distance between Piraeus (Attiki) and Varkiza (Piraios Nomos) (Greece) |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Greece_Distance_Result.asp?fromplace=Piraeus%20(Attiki)&amp;toplace=Varkiza%20(Piraios%20Nomos)&amp;fromlat=37.9474464019929&amp;tolat=37.8185988001751&amp;fromlng=23.6370849609375&amp;tolng=23.7987041473389 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711101743/http://distancecalculator.globefeed.com/Greece_Distance_Result.asp?fromplace=Piraeus%20(Attiki)&amp;toplace=Varkiza%20(Piraios%20Nomos)&amp;fromlat=37.9474464019929&amp;tolat=37.8185988001751&amp;fromlng=23.6370849609375&amp;tolng=23.7987041473389 |archive-date=11 July 2011 |access-date=9 June 2009 |publisher=Distancecalculator.globefeed.com}}&lt;/ref&gt; ٽرام وسيلي شهري مرڪز سان پڻ ڳنڍيل آهي.

اترئين مضافاتي علائقي ماروسي ۾ جديد بڻايل مکيه [[ايٿنس اولمپڪ اسپورٽس ڪمپليڪس|اولمپڪ ڪمپليڪس]]، جيڪو پنهنجي يوناني مخفف OAKA سان مشهور آهي، شهر جي افق تي نمايان نظر اچي ٿو. هن علائقي کي اسپيني معمار [[سانتياگو ڪالاتراوا]] جي ڊزائن موجب ٻيهر ترقي ڏني وئي، جنهن ۾ فولادي محراب، باغيچا، ڦوهارا، مستقبل جهڙو شيشي جو ڪم ۽ مکيه اسٽيڊيم تي نئين نيري شيشي جي ڇت شامل آهي. ٻيو اولمپڪ ڪمپليڪس، پالائيو فاليرو جي سامونڊي ڪناري ڀرسان، جديد اسٽيڊيم، دڪانن ۽ اوچي پيدل رستي تي مشتمل آهي. ڏاکڻين مضافات ۾ پراڻي ايٿنس ايئرپورٽ—[[ايلينيڪو بين الاقوامي هوائي اڏو|ايلينيڪو]]—جي زمين کي يورپ جي وڏن landscaped پارڪن مان هڪ ۾ تبديل ڪرڻ جو ڪم جاري آهي، جنهن کي [[هيلينيڪون ميٽروپوليٽن پارڪ]] سڏيو ويندو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hellenikon Metropolitan Park Competition |url=http://www.minenv.gr/hellenikon-competition/oa/en/main.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040408211156/http://www.minenv.gr/hellenikon-competition/oa/en/main.htm |archive-date=8 April 2004 |access-date=3 January 2007 |website=Hellenic Ministry of the Environment and Public Works |publisher=minenv.gr}}&lt;/ref&gt;

ڏاکڻين مضافات مان ڪيترائي، جهڙوڪ [[اليموس]]، [[پالائيو فاليرو]]، [[ايلينيڪو]]، [[گليفاڊا]]، [[وولا]]، [[وولياگميني]] ۽ [[وارڪيزا]]، جيڪي گڏجي [[ايٿنس ريويرا]] جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا، ڪيترن وارياسن سامونڊي ڪنارن جا گهر آهن. انهن مان گهڻا [[يوناني قومي سياحت تنظيم]] هلائي ٿي ۽ داخلا لاءِ فيس ورتي وڃي ٿي. جواخانا مائونٽ پارنيٿا تي [[ريجنسي ڪيسينو مونٽ پارنيس]] ۾، مرڪزي ايٿنس کان لڳ ڀڳ {{convert|25|km|mi|0|abbr=on}} پري،&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 June 2007 |title=Europe &amp;#124; Greek forest fire close to Athens |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6252676.stm |url-status=live |access-date=9 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090827205825/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6252676.stm |archive-date=27 August 2009}}&lt;/ref&gt; هلن ٿا، جتي ڪار يا ڪيبل ڪار وسيلي پهچي سگهجي ٿو. ويجهي شهر [[لوٽراڪي]] ۾ پڻ جواخانو موجود آهي، جتي ڪار ذريعي [[يوناني قومي شاهراهه 8|EO8]]، [[يوناني قومي شاهراهه 8a|EO8a]] ۽ پوءِ [[اي 8 موٽر وي (يونان)|A8]] يا [[ايٿنس مضافاتي ريلوي]] وسيلي پهچي سگهجي ٿو.

{{wide image|2009-02-19 Yachthafen Glyfada 03.jpg|800px|align-cap=center|[[پالائيو فاليرو]] جو سامونڊي ڪنارو}}

=== جاڙا شهر  ===
{{Main list|يونان جي جاڙن ۽ ڀينر شهرن جي فهرست}}

[[ڀينر شهر|ساٿي شهر]] جو تصور مختلف ملڪن ۾ مختلف نالن سان استعمال ٿيندو آهي، پر انهن جو مطلب ساڳيو آهي: مختلف ملڪن جا ٻه شهر ڀائيوارن طور هڪ ٻئي سان سهڪار ڪن ٿا. ايٿنس جا ڪيترائي اهڙا ساٿي شهر آهن، جيڪي ”جاڙا“، ”ڀينر“ يا ”ساٿي“ شهرن طور سڃاتا وڃن ٿا.

'''ڀائيواريون'''

* {{flagicon|Armenia}} [[يريوان]]، آرمينيا (1993)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Partnership cities |url=https://www.yerevan.am/en/partner/partner-cities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819225714/https://www.yerevan.am/en/partner/partner-cities/ |archive-date=19 August 2014 |access-date=17 April 2018 |website=Yerevan municipality |publisher=yerevan.am}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:اٿينس]]
[[زمرو:يونان]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:يونان جا شهر]]
[[زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون]]
[[زمرو:گريسي ۾ آباد ساحلي هنڌ]]</text>
      <sha1>ajrny9xwvnpsjctenxqv3xygciyjsri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409452</id>
      <parentid>409450</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T22:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>409452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116931" sha1="7cs7371fbcjtmkg5ggq3k1on7jjg1o1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = اٿينس
| native_name        = {{native name|el|Αθήνα}}

| image_skyline = Athens Montage L.png
| image_size = 280px
| image_caption = '''مٿان کان، گھڙيال جي ڪانٽن جي رخ ۾:''' [[اٿينس جو ايڪروپولس|ايڪروپولس]]، [[زاپيون]]، [[موناستيراڪي]]، [[لائڪابيٽس جبل]] تان شهر جو نظارو، [[اٿينس اولمپڪ اسپورٽس ڪمپليڪس]] ۽ [[پراڻو شاهي محل، اٿينس|پراڻو شاهي محل]]

| image_flag = Flag of the City of Athens.svg
| flag_size = 110px
| flag_caption = اٿينس جو جهنڊو

| image_seal = Coat of arms athens.svg
| seal_size = 90px
| seal_caption = اٿينس جو نشان
| nickname = {{lang|el|τὸ κλεινὸν ἄστυ}}، ''tò kleinòn ásty'' (&quot;شاندار شهر&quot;)&lt;br /&gt;
{{lang|el|τὸ ἰοστεφὲς ἄστυ}}، ''tò iostephès ásty'' (&quot;واڱڻائي تاج وارو شهر&quot;)

| settlement_type    = [[گاديءَ جو هنڌ]]
| nicknames          = {{lang|el|τὸ κλεινὸν ἄστυ}} ({{transliteration|el|tò kleinòn ásty}}، &quot;شاندار شهر&quot;)&lt;br/&gt;
{{lang|el|τὸ ἰοστεφὲς ἄστυ}} ({{transliteration|el|tò iostephès ásty}}، &quot;[[واڱڻائي تاج وارو شهر]]&quot;)&lt;br/&gt;
&quot;دانائيءَ جو شهر&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |date=30 March 2022
 |title=Athens: City of Wisdom
 |url=https://www.washingtonindependentreviewofbooks.com/index.php/bookreview/athens-city-of-wisdom
 |access-date=10 September 2022
 |publisher=Washington Independent Review of Books
 |archive-date=10 September 2022
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910073205/https://www.washingtonindependentreviewofbooks.com/index.php/bookreview/athens-city-of-wisdom
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
&quot;دليل جو شهر&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |date=15 July 2022
 |title=Athens and Jerusalem: City of Reason, City of Faith
 |url=https://worldview.stratfor.com/article/athens-and-jerusalem-city-reason-city-faith
 |access-date=18 October 2022
 |publisher=RANE Network
}}&lt;/ref&gt;
| image_flag         = Flag of the City of Athens.svg
| flag_size          = 110
| image_seal         = Coat of arms athens.svg
| seal_size          = 90
| pushpin_map        = Greece#Europe
| pushpin_map_caption = يونان ۾ بيهڪ##يورپ ۾ بيهڪ
| pushpin_relief     = 1
| coordinates        = {{coord|37|59|03|N|23|43|41|E|display=it}}
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{flagicon|Greece}} [[يونان]]
| subdivision_type1  = [[يونان جا جاگرافيائي علائقا|جاگرافيائي علائقو]]
| subdivision_name1  = [[مرڪزي يونان (جاگرافيائي علائقو)|مرڪزي يونان]]
| subdivision_type2  = [[يونان جا انتظامي علائقا|انتظامي علائقو]]
| subdivision_name2  = [[اٽيڪا (علائقو)|اٽيڪا]]
| subdivision_type3  = [[يونان جا علائقائي يونٽ|علائقائي يونٽ]]
| subdivision_name3  = [[مرڪزي اٿينس (علائقائي يونٽ)|مرڪزي اٿينس]]
| government_type    = [[ميئر–ڪائونسل حڪومت]]
| leader_party       = {{nowrap|[[پاسڪ – موومينٽ فار چينج|پاسڪ]]}}
| leader_title       = [[اٿينس جي ميئرن جي فهرست|ميئر]]
| leader_name        = [[هاريس ڊوڪاس]]&lt;ref name=mayor&gt;[https://ekloges.ypes.gr/current/d/home/en/municipalities/9186/ Municipality of Athens, Municipal elections – October 2023] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250219122013/https://ekloges.ypes.gr/current/d/home/en/municipalities/9186/ |date=19 February 2025 }}, Ministry of Interior&lt;/ref&gt;
| named_for          = [[اٿينا]]
| parts_type         = ضلعا
| parts_style        = para
| p1                 = 7
| population_as_of   = 2021
| population_footnotes = &lt;ref name=census21/&gt;
| area_total_km2     = 38.964
| population_total   = 643,452
| total_type         = گاديءَ جو شهر ۽ ميونسپلٽي
| population_rank    = [[يونان جي شهرن جي فهرست|يونان ۾ پهريون]] شهري ۽ پهريون ميٽروپوليٽن علائقو
| population_urban   = 3,059,764
| area_urban_km2     = 412
| population_density_urban_km2 = auto
| population_metro   = 3,638,281
| area_metro_km2     = 2,928.717
| population_density_metro_km2 = auto
| population_demonym = [[wikt:Athenian|اٿينين]]
| demographics_type1 = [[مجموعي گهرو پيداوار|جي ڊي پي]]
| demographics1_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en
 |title=EU regions by GDP, Eurostat
 |access-date=18 September 2023
 |website=www.ec.europa.eu
}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_title1 = ميٽرو
| demographics1_info1 = €115.495&amp;nbsp;ارب (2024)
| demographics1_title2 = في ماڻهو
| demographics1_info2 = €30,684 (2024)
| timezone1          = [[اوڀر يورپي وقت|EET]]
| utc_offset1        = +2
| timezone1_DST      = [[اوڀر يورپي اونهاري وارو وقت|EEST]]
| utc_offset1_DST    = +3
| elevation_min_m    = 70.1
| elevation_max_m    = 338
| postal_code_type   = [[يونان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| postal_code        = 10x xx، 11x xx، 120 xx
| area_code_type     = [[يونان جا ٽيليفون نمبر|ٽيليفون]]
| area_code          = 21
| registration_plate = [[يونان جون گاڏين جون رجسٽريشن پليٽون|Yxx، Zxx، Ixx]]
| blank_name_sec1    = [[سرپرست بزرگ]]
| blank_info_sec1    = [[ڊائنيشيس دي ايريوپيگائيٽ]] (3 آڪٽوبر)
| blank_name_sec2    = اهم هوائي اڏو
| blank_info_sec2    = [[اٿينس بين الاقوامي هوائي اڏو]]
| website            = {{URL|https://cityofathens.gr|cityofathens.gr}}
}}

'''اٿينس'''{{efn|{{IPAc-en|ˈ|æ|θ|ɪ|n|z}} {{respell|ATH|inz}}؛ {{langx|el|Αθήνα|Athína|engvar=gb}}، {{IPA|el|aˈθina|pron|el-Αθήνα.ogg}}؛ {{langx|grc|Ἀθῆναι|Athênai|engvar=gb}}، {{IPA|grc|atʰɛ̂ːnai̯|pron}}&lt;ref&gt;{{Cite book
 |last=Wells
 |first=John C.
 |title=Longman pronunciation dictionary
 |publisher=Longman
 |year=1990
 |isbn=0-582-05383-8
 |location=Harlow, England
 |page=48
 |chapter=Athens
}}&lt;/ref&gt;}} [[يونان]] جي [[گاديءَ جو هنڌ|گاديءَ جو هنڌ]] ۽ ملڪ جو [[يونان جي شهرن ۽ قصبن جي فهرست|سڀ کان وڏو شهر]] آهي. [[ميڊيٽرينين سمنڊ|ميڊيٽرينين]] جي ڪناري تي واقع هي هڪ اهم ساحلي شهري مرڪز آهي ۽ [[اٽيڪا (علائقو)|اٽيڪا]] علائقي جي پڻ گادي آهي. اٿينس يورپ جي مکيه خشڪيءَ تي واقع سڀ کان ڏاکڻين گاديءَ وارن شهرن مان هڪ آهي. 2021ع ۾ اٿينس جي لڳاتار شهري علائقي جي آبادي لڳ ڀڳ '''30 لک 60 هزار''' ۽ وسيع ميٽروپوليٽن علائقي جي آبادي '''36 لک 38 هزار''' کان وڌيڪ هئي. [[اٿينس ميونسپلٽي]]، جيڪا وسيع شهري علائقي جي ڀيٽ ۾ هڪ ننڍو انتظامي يونٽ آهي، 2021ع جي آدمشماريءَ ۾ '''643,452''' رهواسي رکندڙ هئي&lt;ref name=&quot;census21&quot;&gt;{{Cite press release
 |title=Census 2021 GR
 |date=19 July 2022
 |publisher=[[هيلينڪ شمارياتي اٿارٽي]]
 |url=https://elstat-outsourcers.statistics.gr/Census2022_GR.pdf
 |access-date=12 September 2022
 |url-status=live
 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://elstat-outsourcers.statistics.gr/Census2022_GR.pdf
 |archive-date=9 October 2022
}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جي ايراضي {{convert|38.96|sqkm|sqmi|abbr=off}} آهي.&lt;ref name=&quot;stat01&quot;&gt;{{Cite web
 |title=Population &amp; housing census 2001 (incl. area and average elevation)
 |url=http://dlib.statistics.gr/Book/GRESYE_02_0101_00098%20.pdf
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150921212047/http://dlib.statistics.gr/Book/GRESYE_02_0101_00098%20.pdf
 |archive-date=21 September 2015
 |publisher=National Statistical Service of Greece
 |language=el
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;area&quot;&gt;{{Cite web
 |title=Characteristics
 |url=http://www.ypes.gr/topiki.htm
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070104231706/http://www.ypes.gr/topiki.htm
 |archive-date=4 January 2007
 |access-date=6 January 2007
 |website=Hellenic Interior Ministry
 |publisher=ypes.gr
}}&lt;/ref&gt;

اٿينس [[دنيا جا سڀ کان پراڻا مسلسل آباد شهر|دنيا جي سڀ کان پراڻن مسلسل آباد شهرن]] مان هڪ آهي. ان جي دستاويزي تاريخ '''3,400 سالن''' کان بہ وڌيڪ عرصي تي پکڙيل آهي،&lt;ref&gt;Vinie Daily, ''Athens, the city in your pocket'', p. 6.&lt;/ref&gt; جڏهن تہ موجوده اٿينس واري علائقي ۾ انساني موجودگيءَ جا نشان تقريباً 11هين کان 7هين هزارين سال قبل مسيح جي وچ واري دور تائين پهچن ٿا. [[يوناني ڏندڪٿا|يوناني ڏندڪٿائن]] موجب شهر جو نالو دانائيءَ جي ديوي [[اٿينا]] جي نالي تان پيو؛ البت جديد محققن جو عام خيال آهي تہ ديويءَ جو نالو ئي شهر جي نالي مان نڪتو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |last1=Greenberg
 |first1=Mike
 |last2=PhD
 |date=23 February 2021
 |title=Athena Facts: Things that not many people know about...
 |url=https://mythologysource.com/facts-about-athena/
 |access-date=20 February 2024
 |language=en-US
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Athena Varvakeion - MANA - Fidias.jpg|thumb|upright|[[اٿينا]] جو مجسمو؛ يوناني ڏندڪٿائن ۾ هوءَ اٿينس جي سرپرست ديوي هئي.]]

[[قديم اٿينس|ڪلاسيڪي اٿينس]] [[قديم يونان]] جي سڀ کان طاقتور [[پولس|شهري رياستن]] مان هڪ هو. شهر [[اٿينين جمهوريت|قديم يوناني جمهوريت]]، فن، تعليم ۽ [[قديم يوناني فلسفو|فلسفي]] جو اهم مرڪز بڻيو،&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Contents and Principles of the Programme of Unification of the Archaeological Sites of Athens
 |url=http://www.yppo.gr/4/e4000.jsp?obj_id=90&amp;lhmma_id=3817
 |url-status=live
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821134233/http://www.yppo.gr/4/e4000.jsp?obj_id=90&amp;lhmma_id=3817
 |archive-date=21 August 2016
 |access-date=31 December 2009
 |website=Hellenic Ministry of Culture
 |publisher=yppo.gr
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
 |last=((CNN &amp; Associated Press))
 |date=16 January 1997
 |title=Greece uncovers 'holy grail' of Greek archeology
 |publisher=CNN
 |url=http://www.cnn.com/WORLD/9701/16/greece.lyceum/index.html
 |access-date=28 March 2007
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071206113529/http://www.cnn.com/WORLD/9701/16/greece.lyceum/index.html
 |archive-date=6 December 2007
}}&lt;/ref&gt; ۽ [[افلاطون]]، [[ارسطو]] ۽ ٻين ڪيترن فلسفين جي علمي سرگرمين سان وابسته رهيو. ان جا سياسي، فڪري ۽ فني اثر [[هيلينسٽڪ دنيا]] ۽ پوءِ [[قديم روم]] سميت يورپ جي وڏي حصي تائين پکڙيا.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090129202226/http://encarta.msn.com/encyclopedia_1741501460/Ancient_Greece.html Encarta Ancient Greece] from the Internet Archive– Retrieved on 28 February 2012. [https://web.archive.org/web/20091028030542/http://encarta.msn.com/encyclopedia_1741501460/Ancient_Greece.html Archived] 31 October 2009.&lt;/ref&gt; ان تاريخي اهميت سبب اٿينس کي عام طور '''[[مغربي تهذيب]] جو هندورو''' ۽ '''[[جمهوريت جي تاريخ|جمهوريت جي جنم ڀومي]]''' سڏيو وڃي ٿو.&lt;ref name=britannica&gt;{{Cite web
 |title=Athens
 |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/40773/Athens
 |url-status=live
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106054445/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/40773/Athens
 |archive-date=6 January 2009
 |access-date=31 December 2008
 |quote=قديم يوناني اٿينائي، يونان جو تاريخي شهر ۽ گاديءَ جو هنڌ. ڪلاسيڪي تهذيب جا ڪيترائي فڪري ۽ فني خيال هتان پيدا ٿيا، ۽ شهر کي عام طور مغربي تهذيب جي جنم ڀومي سمجهيو وڃي ٿو.
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbc&gt;[https://www.bbc.co.uk/history/ancient/greeks/greekdemocracy_01.shtml BBC History on Greek Democracy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219115917/http://www.bbc.co.uk/history/ancient/greeks/greekdemocracy_01.shtml |date=19 December 2019 }} – Accessed on 26 January 2007&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾ اٿينس هڪ وڏو بين الاقوامي [[ميٽروپولس]] ۽ يونان جي سياسي، اقتصادي، مالي، صنعتي، سامونڊي ۽ ثقافتي زندگيءَ جو مرڪز آهي. [[Globalization and World Cities Research Network|گلوبلائيزيشن اينڊ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽ ورڪ]] جي 2020ع واري درجابنديءَ ۾ ان کي '''Beta (+) عالمي شهر''' قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=The World According to GaWC 2020
 |url=https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html
 |url-status=live
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824031341/https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html
 |archive-date=24 August 2020
 |access-date=31 August 2020
 |website=GaWC – Research Network
 |publisher=Globalization and World Cities
}}&lt;/ref&gt; شهر [[ڏکڻ اوڀر يورپ]] جي وڏن معاشي مرڪزن مان پڻ هڪ آهي.

اٿينس جو بندرگاهه [[پيريئس]] يورپ جي اهم ترين مسافر ۽ ڪنٽينر بندرگاهن مان هڪ آهي. دستياب يوروسٽيٽ انگن موجب اهو يورپ جي مصروف ترين مسافر بندرگاهن ۾ شامل رهيو آهي،&lt;ref name=&quot;ESPO&quot;&gt;{{Cite web
 |date=21 November 2022
 |title=Maritime passenger statistics
 |url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Maritime_passenger_statistics&amp;oldid=550549#Messina_remained_the_largest_EU_passenger_port_in_2020
 |access-date=25 March 2023
 |website=Eurostat
 |publisher=[[Eurostat]]
 |archive-date=25 March 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325104658/https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Maritime_passenger_statistics&amp;oldid=550549#Messina_remained_the_largest_EU_passenger_port_in_2020
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt; ۽ عالمي ڪنٽينر ٽريفڪ ۾ پڻ نمايان حيثيت رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=World Shipping Council- Top 50 Ports
 |url=https://www.worldshipping.org/top-50-ports
 |access-date=7 July 2022
 |website=World Shipping Council
 |archive-date=13 August 2021
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813193707/https://www.worldshipping.org/top-50-ports
 |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

[[اٿينس ميٽروپوليٽن علائقو]] انتظامي ميونسپلٽي ۽ مسلسل شهري پکيڙ کان گهڻو اڳتي پکڙيل آهي. 2021ع ۾ ان جي آبادي '''3,638,281''' هئي&lt;ref name=census21/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Μόνιμος Πληθυσμός – ELSTAT
 |url=https://www.statistics.gr/2021-census-res-pop-results
 |access-date=10 June 2023
 |website=www.statistics.gr
 |archive-date=5 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105191336/https://www.statistics.gr/2021-census-res-pop-results
 |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Athens, Greece Metro Area Population 1950–2023
 |url=https://www.macrotrends.net/cities/21113/athens/population
 |access-date=2 March 2023
 |website=www.macrotrends.net
 |archive-date=21 September 2020
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921191115/https://www.macrotrends.net/cities/21113/athens/population
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جي ايراضي {{convert|2,928.717|km2|sqmi|0|abbr=on}} آهي.&lt;ref name=area/&gt;

[[File:View of Acropolis from Monastiraki.jpg|thumb|left|[[موناستيراڪي]] کان [[اٿينس جو ايڪروپولس|اٿينس جي ايڪروپولس]] جو نظارو]]

[[ڪلاسيڪي يونان|ڪلاسيڪي دور]] جو ورثو اڄ بہ اٿينس جي شهري منظر ۾ نمايان آهي. ان جي قديم آثارن مان سڀ کان مشهور [[پارٿينون]] آهي، جيڪو شروعاتي مغربي ثقافت جي سڀ کان اهم تعميراتي نشانين مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. شهر ۾ [[رومي يونان|رومي]]، [[بازنطيني سلطنت|بازنطيني]] ۽ نسبتاً گهٽ تعداد ۾ [[عثماني سلطنت|عثماني]] دور جا يادگار پڻ محفوظ آهن، جڏهن تہ اٿينس جو تاريخي شهري مرڪز هزارين سالن جي مسلسل تاريخ جا مختلف تهذيبي پرت ظاهر ڪري ٿو.

اٿينس ۾ [[يونيسڪو]] جا ٻه [[عالمي ورثو ماڳ]] واقع آهن: '''[[اٿينس جو ايڪروپولس]]''' ۽ وچئين دور جي '''[[ڊافني خانقاهه]]'''. شهر ۾ ڪيترائي عالمي شهرت يافته عجائب گهر ۽ ثقافتي ادارا پڻ آهن، جن ۾ [[اٿينس جو قومي آثارقديمه عجائب گهر|قومي آثارقديمه عجائب گهر]]، [[ايڪروپولس عجائب گهر]]، [[سائيڪليڊڪ آرٽ جو عجائب گهر]]، [[بيناڪي عجائب گهر]] ۽ [[بازنطيني ۽ عيسائي عجائب گهر]] شامل آهن.

اٿينس 1834ع ۾ جديد يوناني رياست جي گاديءَ جو هنڌ بڻيو. شهر ۾ [[اٿينس جي قومي ۽ ڪپوڊسٽريان يونيورسٽي]]، [[اٿينس اڪيڊمي]] ۽ [[يونان جي قومي لائبريري]] سميت ملڪ جا ڪيترائي اهم علمي ۽ ثقافتي ادارا واقع آهن.

اٿينس '''[[1896ع جون اونهاري اولمپڪس|1896ع ۾ پهرين جديد اولمپڪ راندين]]''' جي ميزباني ڪئي. 108 سال پوءِ شهر ٻيهر '''[[2004ع جون اونهاري اولمپڪس|2004ع جي اونهاري اولمپڪس]]''' جي ميزبان بڻيو، جنهن سان اهو اونهاري اولمپڪس جي هڪ کان وڌيڪ ڀيرا ميزباني ڪندڙ دنيا جي ٿورن شهرن مان هڪ بڻجي ويو.&lt;ref name=&quot;oly&quot;&gt;{{Cite news
 |last=((CNN &amp; Sports Illustrated))
 |date=5 September 1997
 |title=Sentiment a factor as Athens gets 2004 Olympics
 |publisher=sportsillustrated.cnn.com
 |url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1997/09/05/athens_update/
 |access-date=28 March 2007
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080519032341/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1997/09/05/athens_update/
 |archive-date=19 May 2008
}}&lt;/ref&gt;

== نالي جي بڻڀياس ۽ نالا ==
{{Further|مختلف ٻولين ۾ يورپي شهرن جا نالا (A)}}

[[قديم يوناني ٻولي|قديم يوناني]] ۾ شهر جو نالو {{lang|grc|Ἀθῆναι}} (''اٿينائي''، [[اٽڪ يوناني|ڪلاسيڪي اٽڪ يوناني]] ۾ {{IPA|grc|atʰɛ̂ːnai̯|pron}}) هو، جيڪو جمع جو لفظ آهي. جيتوڻيڪ ان کان اڳ واري يوناني، جهڙوڪ [[هومري يوناني]] ۾، اهو نالو واحد صورت ۾ {{lang|grc|Ἀθήνη}} (''اٿيني'') طور رائج هو.&lt;ref&gt;مثال طور [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Od.+7&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0135 Od.7.80] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418015639/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Od.+7&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0135 |date=18 April 2021 }}&lt;/ref&gt; ممڪن آهي تہ پوءِ ان کي {{lang|grc|Θῆβαι}} (''[[ٿيبس، يونان|ٿيبائي]]'') ۽ {{lang|grc|Μυκῆναι}} (''[[مائسيني|مڪينائي]]'') وانگر جمع جي صورت ڏني وئي هجي. لفظ جي پاڙ غالباً يوناني يا [[هند-يورپي ٻوليون|هند-يورپي]] اصل جي ناهي،&lt;ref name=&quot;Beekes2009&quot;&gt;{{Citation |last=Beekes |first=Robert S. P. |title=Etymological Dictionary of Greek |date=2009 |page=29 |place=Leiden and Boston |publisher=Brill |author-link=Robert Beekes}}&lt;/ref&gt; ۽ ممڪن آهي تہ اها اٽيڪا جي [[يوناني کان اڳ وارو زيرطبقو|يوناني کان اڳ واري لساني زيرطبقي]] جو باقيات هجي.&lt;ref name=&quot;Beekes2009&quot; /&gt;

[[قديم ڪلاسيڪي دور]] ۾ ان ڳالهه تي بحث ٿيندو هو تہ [[ايٿنس]] پنهنجو نالو پنهنجي سرپرست ديوي [[ايٿينا]] ([[اٽڪ يوناني|اٽڪ]] {{lang|grc|Ἀθηνᾶ}}، ''اٿينا''؛ [[آئوني يوناني|آئوني]] {{lang|grc|Ἀθήνη}}، ''اٿيني''؛ ۽ [[ڊورڪ يوناني|ڊورڪ]] {{lang|grc|Ἀθάνα}}، ''اٿانا'') تان ورتو يا ايٿينا پنهنجو نالو شهر تان ورتو.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot;&gt;{{Citation |last=Burkert |first=Walter |title=Greek Religion |date=1985 |url=https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/139 |page=[https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/139 139] |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-36281-0 |author-link=Walter Burkert}}&lt;/ref&gt; جديد عالم هاڻي عام طور ان ڳالهه تي متفق آهن تہ ديويءَ جو نالو شهر تان ورتل آهي،&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt; ڇاڪاڻ تہ -''ene'' پڇاڙي هنڌن جي نالن ۾ عام، پر ذاتي نالن ۾ ناياب آهي.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt;

قديم ايٿنسي [[بنيادي ڏندڪٿا]] موجب، ڏاهپ ۽ جنگ جي ديوي ايٿينا ۽ سمنڊن جي ديوتا [[پوسائيڊن]] وچ ۾ اڃا تائين بي نالي شهر جي سرپرستي حاصل ڪرڻ لاءِ مقابلو ٿيو؛&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot;&gt;{{Citation |last=Kerényi |first=Karl |title=The Gods of the Greeks |date=1951 |url=https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/124 |page=[https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/124 124] |place=London, England |publisher=Thames and Hudson |author-link=Károly Kerényi |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ٻنهي اتفاق ڪيو تہ جيڪو ايٿنس جي ماڻهن کي بهتر تحفو ڏيندو، اهو سندن سرپرست بڻبو،&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; ۽ ايٿنس جي بادشاهه [[سيڪروپس پهريون|سيڪروپس]] کي منصف مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; [[ببليوٿيڪا (سيوڊو-اپولوڊورس)|سيوڊو-اپولوڊورس]] جي بيان موجب، پوسائيڊن پنهنجي [[پوسائيڊن جو ترشول|ترشول]] سان زمين تي وار ڪيو، جنهن مان کارو پاڻي ڦٽي نڪتو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; [[ورجل]] جي نظم ''[[جارجڪس]]'' ۾ ڏنل هن ڏندڪٿا جي هڪ ٻي روايت موجب، پوسائيڊن ان جي بدران ايٿنس جي ماڻهن کي پهريون گهوڙو ڏنو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; ٻنهي روايتن ۾ ايٿينا ايٿنس جي ماڻهن کي پهريون پاليل [[زيتون|زيتون جو وڻ]] ڏنو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Garland |first=Robert |title=Ancient Greece: Everyday Life in the Birthplace of Western Civilization |date=2008 |publisher=Sterling |isbn=978-1-4549-0908-8 |location=New York}}&lt;/ref&gt;

سيڪروپس اهو تحفو قبول ڪيو&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; ۽ ايٿينا کي ايٿنس جي سرپرست ديوي قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot; /&gt; سترهين صديءَ کان وٺي نالي جا اٺ مختلف اشتقاق پيش ڪيا ويا آهن، جيڪي هاڻي عام طور رد ڪيا وڃن ٿا. [[ڪرسچن لوبيڪ]] نالي جي پاڙ طور {{lang|grc|ἄθος}} (''اٿوس'') يا {{lang|grc|ἄνθος}} (''انٿوس'')، جنهن جي معنيٰ ”گل“ آهي، تجويز ڪيو، جنهن موجب ايٿنس کي ”گلندڙ شهر“ قرار ڏنو ويو. [[يوهان ڪرسٽوف ولهيلم لُڊوگ ڊوڊرلين|لُڊوگ فون ڊوڊرلين]] فعل {{lang|grc|θάω}} جي ڌاتو θη- (''ٿائو''، ''ٿي-''، ”چوسڻ“) کي نالي جي پاڙ طور تجويز ڪيو، جنهن جو مقصد ايٿنس جي زرخيز زمين ڏانهن اشارو ڪرڻ هو.&lt;ref&gt;''[[Great Greek Encyclopedia]]'', vol. II, Athens 1927, p. 30.&lt;/ref&gt;

ايٿنس جي رهواسين کي [[سڪاڊا]] پائيندڙ ({{langx|grc|Τεττιγοφόροι|links=no|engvar=gb}}) سڏيو ويندو هو، ڇاڪاڻ تہ اهي سونهري سڪاڊائن جون سيون پائيندا هئا. اهو سندن [[آٽوڪٿون (قديم يونان)|آٽوڪٿون]] (ڌرتيءَ مان ڄاول) هجڻ جي علامت هو، ڇاڪاڻ تہ ايٿنس جو ڏندڪٿائي باني [[ايريڪٿيئس]] آٽوڪٿون هو؛ يا وري سندن موسيقار هجڻ جي علامت سمجهيو ويندو هو، ڇاڪاڻ تہ سڪاڊا هڪ ”موسيقار“ جيت آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ToposText |url=https://topostext.org/work/240#tau.377 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225005003/https://topostext.org/work/240#tau.377 |archive-date=25 February 2021 |access-date=27 March 2020 |website=topostext.org}}&lt;/ref&gt; ڪلاسيڪي ادب ۾ شهر کي ڪڏهن ڪڏهن ”[[بنفشي تاج وارو شهر]]“ پڻ سڏيو ويو، جنهن جو پهريون دستاويزي ذڪر [[پنڊار]] جي ἰοστέφανοι Ἀθᾶναι (''ايوستيفانوئي اٿانائي'') ۾ ملي ٿو، يا وري {{lang|grc|τὸ κλεινὸν ἄστυ}} (''تو ڪلينون آستي''، ”شاندار شهر“) سڏيو ويندو هو.

وچئين دور ۾ شهر جو نالو ٻيهر واحد صورت ۾ {{lang|el|Ἀθήνα}} لکيو وڃڻ لڳو. ان جي مختلف نالن ۾ سيٽينس، ساٽين ۽ اسٽينس شامل هئا، جيڪي سڀ حرفِ جر وارن فقرن جي [[غلط لفظي ورهاست]] مان نڪتل صورتون هيون.&lt;ref name=&quot;Bourne1887&quot;&gt;{{Cite journal |last=Bourne, Edward G. |year=1887 |title=The Derivation of Stamboul |journal=American Journal of Philology |publisher=The Johns Hopkins University Press |volume=8 |issue=1 |pages=78–82 |doi=10.2307/287478 |jstor=287478| issn=0002-9475 }}&lt;/ref&gt; ڪاسٽيل جي بادشاهه [[الفونسو ڏهون، ڪاسٽيل|الفونسو ڏهين]] اووڊ ڏانهن اها [[غلط نالي جي بڻڀياس|غلط اشتقاق]] منسوب ڪئي تہ نالي جي معنيٰ ”اهو هنڌ جتي موت ناهي“ آهي، ڇاڪاڻ تہ ايٿنس جا فن ۽ علم ”ڪڏهن بہ نٿا مرن“.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Alfonso X |first= |title=General estoria: antologia |date=1984 |publisher=Plaza &amp; Janes Ed |isbn=978-84-01-90545-2 |editor-last=Villar Rubio |editor-first=Milagros |edition=1st |series=Clásicos Plaza &amp; [y] Janés |location=Barcelona |pages=96, 98 |language=es |trans-title=General History: Anthology}}&lt;/ref&gt; [[عثماني ترڪي ٻولي|عثماني ترڪي]] ۾ ان کي {{Script|Arab|آتينا}} ''آتينا'' سڏيو ويندو هو.&lt;ref&gt;''Osmanlı Yer Adları'', Ankara 2017, ''s.v.'' [https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf مڪمل متن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731234949/https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf |date=31 July 2020 }}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
{{Main|ايٿنس جي تاريخ}}
{{For timeline}}
{{Historical affiliations
| width = 23em
| bgcolor = #B0C4DE
| fontsize = 80%
| align = right
|[[ايٿنس جي بادشاهن جي فهرست|ايٿنس جي بادشاهت]] 1556 ق م–1068 ق م
|[[ڪلاسيڪي ايٿنس|ايٿنس جي شهري رياست]] 1068 ق م–323 ق م
|[[ڪورنتھ جي ليگ|هيليني ليگ]] 338 ق م–323 ق م
|[[ايٿنس جي تاريخ#هيلينسٽڪ دور|هيلينسٽڪ ايٿنس]] 322 ق م–86 ق م
|[[رومي جمهوريه]] 86 ق م–27 ق م
|[[رومي سلطنت]] 27 ق م–395 ع
|[[بازنطيني سلطنت]] 395–1205
|[[ايٿنس جي ڊچي]] 1205–1458
|[[عثماني سلطنت]] 1458–1822
|[[پهرين هيليني جمهوريه]] 1822–1827
|[[عثماني سلطنت]] 1827–1833
|[[يونان]] 1833–هاڻوڪو
}}

=== قديم دور ===
{{main|ڪلاسيڪي ايٿنس|هيلينسٽڪ يونان|رومي يونان}}

ايٿنس ۾ انساني موجودگيءَ جو سڀ کان پراڻو ڄاتل ثبوت شِسٽ جي غار مان ملي ٿو، جنهن کي 11هين کان 7هين هزاري ق م جي وچ واري دور سان منسوب ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;ethnos.gr&quot;&gt;{{Cite web |date=July 2011 |title=v4.ethnos.gr – Οι πρώτοι… Αθηναίοι |url=http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22784&amp;subid=2&amp;pubid=2530782&amp;tag=8796 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721080919/http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22784&amp;subid=2&amp;pubid=2530782&amp;tag=8796 |archive-date=21 July 2011 |access-date=26 October 2018 |publisher=Ethnos.gr}}&lt;/ref&gt; ايٿنس گهٽ ۾ گهٽ 5,000 سالن کان، يعني لڳ ڀڳ 3000 ق م کان، لڳاتار آباد رهيو آهي.&lt;ref&gt;S. Immerwahr, The Athenian Agora XIII: the Neolithic and Bronze Ages, Princeton 1971&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tung/&gt; 1400&amp;nbsp;ق م تائين هيءَ آبادي [[مائسيني يونان|مائسيني تهذيب]] جو هڪ اهم مرڪز بڻجي چڪي هئي، ۽ [[ايٿنس جو ايڪروپولس|ايڪروپولس]] هڪ وڏي [[مائسيني]] قلعي جو هنڌ هو، جنهن جا آثار اڄ بہ مخصوص [[سائڪلوپيائي معماري|سائڪلوپيائي]] ڀتين جي حصن مان سڃاڻي سگهجن ٿا.&lt;ref&gt;Iakovides, S. 1962. 'E mykenaïke akropolis ton Athenon'. Athens.&lt;/ref&gt; ٻين مائسيني مرڪزن، جهڙوڪ [[مائسيني]] ۽ [[پائلوس]] جي ابتڙ، اها پڪ سان معلوم ناهي تہ ايٿنس لڳ ڀڳ 1200&amp;nbsp;ق م ۾ تباهيءَ جو شڪار ٿيو يا نہ؛ اها تباهي اڪثر [[ڊورين]] حملي سان منسوب ڪئي ويندي آهي. ايٿنس جا رهواسي هميشه اهو دعويٰ ڪندا رهيا تہ اهي خالص [[آئوني ماڻهو|آئوني]] هئا ۽ انهن ۾ ڪو بہ ڊورين عنصر شامل نہ هو. تنهن هوندي بہ [[برونز دور جي زوال|ٻين ڪيترين ئي برونز دور جي آبادين وانگر]] ايٿنس پڻ ان کان پوءِ لڳ ڀڳ 150 سالن تائين معاشي زوال جو شڪار رهيو.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Last Mycenaeans and Their Successors; an Archaeological Survey, c. 1200–c. 1000 B.C. |last=Desborough |first=Vincent R. d'A |author-link=Vincent Desborough |publisher=Clarendon Press |year=1964 |location=Oxford |page=113}}&lt;/ref&gt; [[لوهه جو دور|لوهه جي دور]] جون قبرون، خاص ڪري [[ڪيراميڪوس]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Little |first=Lisa M. |date=1988 |title=A Social Outcast in Early Iron Age Athens |url=https://www.jstor.org/stable/148450 |journal=Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens |volume=67, No. 4 |issue=Oct. – Dec. 1998 |pages=375–404 |jstor=148450 }}&lt;/ref&gt; ۽ ٻين هنڌن تي، اڪثر قيمتي تدفيني سامان سان ڀرپور مليون آهن ۽ اهو ظاهر ڪن ٿيون تہ 900&amp;nbsp;ق م کان پوءِ ايٿنس علائقي جي واپار ۽ خوشحاليءَ جي اهم مرڪزن مان هڪ هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osborne |first=Robin |title=Greece in the making, 1200-479 BC |date=1996 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-03583-5 |series=Routledge history of the ancient world |location=London; New York |pages=78–81}}&lt;/ref&gt;

=== ڪلاسيڪي ايٿنس ===
{{main|ڪلاسيڪي ايٿنس|ڊيلين ليگ}}

ڇهين صدي ق م تائين وڏي پيماني تي سماجي بيچيني [[سولون]] جي سڌارن جو سبب بڻي. انهن سڌارن 508&amp;nbsp;ق م ۾ [[ڪليستينيز]] طرفان جمهوريت متعارف ڪرائڻ لاءِ راهه هموار ڪئي. ان وقت تائين ايٿنس هڪ وڏي ٻيڙيءَ واري طاقت بڻجي چڪو هو ۽ هن [[آئوني بغاوت|آئوني شهرن جي بغاوت]] ۾ [[هخامنشي سلطنت|فارسي]] حڪمراني خلاف مدد ڪئي. ان کان پوءِ ٿيندڙ [[يوناني-فارسي جنگيون|يوناني-فارسي جنگين]] ۾ ايٿنس، اسپارٽا ۽ پلاٽايا سان گڏ يوناني رياستن جي اتحاد جي اڳواڻي ڪئي، جنهن نيٺ فارسين کي پوئتي ڌڪي ڇڏيو. 490&amp;nbsp;ق م ۾ [[ميراٿون جي جنگ]] ۾ [[ملٽيئڊيز]] جي اڳواڻيءَ هيٺ ۽ 480&amp;nbsp;ق م ۾ نهايت اهم [[سالاميس جي جنگ]] ۾ [[ٿيمسٽوڪليس]] جي اڳواڻيءَ هيٺ فارسين کي فيصلائتي شڪست ڏني وئي. تنهن هوندي بہ، [[ٿرموپائلي جي جنگ]] ۾ [[اسپارٽا|اسپارٽن]] ۽ ٻين يونانين جي [[ليونائيڊس پهريون|بادشاهه ليونائيڊس]] جي اڳواڻيءَ هيٺ بهادراڻي پر آخرڪار ناڪام مزاحمت کان پوءِ،&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=John David |url=https://books.google.com/books?id=BHe0KeXyL_AC&amp;pg=PA34 |title=Nothing Less than Victory: Decisive Wars and the Lessons of History |year=2010 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1400834303 |access-date=24 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312034708/https://books.google.com/books?id=BHe0KeXyL_AC&amp;pg=PA34 |archive-date=12 March 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; جڏهن [[بوئوشيا]] ۽ [[اٽيڪا]] ٻئي فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا، تہ ايٿنس کي هڪ ئي سال اندر فارسين [[ايٿنس جي هخامنشي تباهي|ٻه ڀيرا فتح ڪري لُٽيو ۽ تباهه ڪيو]].

[[File:Map athenian empire 431 BC-no.svg|thumb|431 ق م ۾ [[پيلوپونيسي جنگ]] کان اڳ ايٿنس جي اڳواڻيءَ هيٺ [[ڊيلين ليگ]]]]

ان کان پوءِ ايندڙ ڏهاڪا [[پنجين صديءَ جو ايٿنس|ايٿني جمهوريت جي سونهري دور]] طور مشهور ٿيا. ان عرصي دوران ايٿنس [[قديم يونان]] جو اڳواڻ شهر بڻجي ويو ۽ ان جون ثقافتي ڪاميابيون [[مغربي ثقافت|مغربي تهذيب]] جي بنيادن مان شمار ٿيون.&lt;ref name=britannica /&gt;&lt;ref name= bbc /&gt; هن زماني ۾ ناٽڪ نويس [[ايسڪائلس]]، [[سوفوڪليس]] ۽ [[يورپائڊيز]] ايٿنس ۾ عروج تي پهتا؛ ساڳئي ريت مورخ [[هيروڊوٽس]] ۽ [[ٿوسائڊيڊيز]]، طبيب [[هيپوڪريٽس]]، ۽ فلسفي [[سقراط]] ۽ [[افلاطون]] پڻ هن دور جون نمايان شخصيتون هيون. [[پيريڪليس]] جي اڳواڻيءَ هيٺ، جنهن فنن کي هٿي ڏني ۽ جمهوريت کي مضبوط ڪيو، ايٿنس هڪ وڏي تعميراتي منصوبي تي ڪم شروع ڪيو، جنهن ۾ ايٿنس جي ايڪروپولس، بشمول [[پارٿينون]]، جي تعمير شامل هئي. ساڳئي وقت [[ڊيلين ليگ]] ذريعي ايٿنس پنهنجي سلطنت پڻ وڌائي. هيءَ ليگ اصل ۾ [[يوناني شهري رياست|يوناني شهري رياستن]] جي اهڙي تنظيم طور ٺاهي وئي هئي، جيڪا [[سيمون]] جي اڳواڻيءَ ۾ فارسين خلاف جنگ جاري رکي، پر جلدي ئي اها ايٿنس جي پنهنجي سامراجي خواهشن جو اوزار بڻجي وئي. ان مان پيدا ٿيل ڇڪتاڻ [[پيلوپونيسي جنگ]] (431–404&amp;nbsp;ق م) جو سبب بڻي، جنهن ۾ ايٿنس کي پنهنجي حريف اسپارٽا هٿان شڪست ملي.&lt;ref&gt;[[Xenophon]], ''[[Hellenica]]'', 2.2.20, 404/3&lt;/ref&gt;

[[File:The_Parthenon_in_Athens.jpg|thumb|ايٿنس جي [[ايٿنس جو ايڪروپولس|ايڪروپولس]] ٽڪريءَ تي [[پارٿينون]]، جيڪو [[ايٿينا پارٿينوس]] لاءِ وقف هو]]

تنهن هوندي بہ، شهر جلد ئي ٻيهر يوناني دنيا ۾ هڪ وڏي طاقت طور اڀريو ۽ اسپارٽن ۽ ٿيبن جي بالادستيءَ واري دور ۾ [[ٻي ايٿني ليگ]] قائم ڪئي. چوٿين صدي ق م جي وچ ڌاري اتر يونان جي [[مقدونيه جي بادشاهت|مقدونيه]] جي بادشاهت يوناني معاملن ۾ غالب ٿيڻ لڳي. 338&amp;nbsp;ق م ۾ [[مقدونيه جو فلپ ٻيون|فلپ ٻئي]] ۽ سندس پٽ [[سڪندر اعظم]] جون فوجون، ايٿنس ۽ [[ٿيبس، يونان#زوال ۽ تباهي|ٿيبس]] جي اڳواڻيءَ هيٺ ڪجهه يوناني شهري رياستن جي اتحاد کي [[ڪيرونيا جي جنگ (338 ق م)|ڪيرونيا جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني. هن شڪست کان پوءِ ايٿنس، پهرين فلپ ۽ پوءِ سڪندر جي اڳواڻيءَ هيٺ [[ڪورنتھ جي ليگ|هيليني ليگ]] ۾ شامل ٿيو.

&lt;Gallery&gt;
File:Athenian Agora (3358219222).jpg|[[ايٿنس جو قديم اگورا]]، قديم ايٿنس جو هڪ اهم واپاري مرڪز (''[[اگورا]]'')
File:L'Olympieion_(Athènes)_(30776483926).jpg|[[اولمپيائي زيوس جو مندر، ايٿنس|اولمپيائي زيوس جي مندر]] جا کنڊر، جنهن جو تصور [[پيسسٽراٽس]] جي پٽن پيش ڪيو
File:The Clock Tower of Andronicus Cyrrhestes (Tower of the Winds) on May 19, 2021.jpg|[[رومي اگورا]] ۾ [[هوائن جو منارو]]، قديم ايٿنس جو ٻيو وڏو واپاري مرڪز
File:The Odeon of Herodes Atticus on September 13, 2020.jpg|[[هيروڊس اٽيڪس جو اوڊيون]]، جيڪو [[هيروڊس اٽيڪس]] 161 ع ۾ تعمير ڪرايو
&lt;/Gallery&gt;

=== رومي سلطنت ===
{{Main|رومي حڪمراني هيٺ ايٿنس}}

بعد ۾ رومي حڪمرانيءَ هيٺ، ايٿنس کي ان جي وڏي شهرت رکندڙ درسگاهن جي ڪري [[آزاد شهر (ڪلاسيڪي قدامت)|آزاد شهر]] جو درجو ڏنو ويو. ٻي صدي عيسويءَ ۾ رومي شهنشاهه [[هيڊرين]]، جيڪو پاڻ بہ ايٿنس جو شهري هو،&lt;ref&gt;Kouremenos, Anna (2022). &quot;'The City of Hadrian and not of Theseus': A Cultural History of Hadrian's Arch&quot;. In A. Kouremenos (ed.) ''The Province of Achaea in the 2nd century CE: The Past Present''. London: Routledge. https://www.academia.edu/43746490/_2022_The_City_of_Hadrian_and_not_of_Theseus_a_cultural_history_of_Hadrians_Arch {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220823212058/https://www.academia.edu/43746490/_2022_The_City_of_Hadrian_and_not_of_Theseus_a_cultural_history_of_Hadrians_Arch |date=23 August 2022 }}&lt;/ref&gt; ڪيترين ئي سرڪاري عمارتن جي تعمير جو حڪم ڏنو. [[پولس رسول]] پنهنجي ٻي تبليغي سفر دوران ايٿنس آيو. 267 ع ۾ هڪ جرمنڪ قبيلي [[267ع ۾ ايٿنس جي لُٽمار|ايٿنس کي لُٽيو]].

چوٿين صدي عيسويءَ جي شروعات ۾ [[بازنطيني سلطنت]] جي حڪومت [[قسطنطنيه]] مان هلڻ لڳي، ۽ سامراجي شهر جي تعمير ۽ توسيع دوران شهنشاهن ايٿنس جا ڪيترائي فن پارا اتي سينگار لاءِ منتقل ڪرايا. سلطنت [[عيسائيت|عيسائي]] بڻجي وئي ۽ [[لاطيني ٻولي|لاطيني]] جو استعمال گهٽجندو ويو، جڏهن تہ [[وچئين دور جي يوناني ٻولي|يوناني]] جو استعمال غالب بڻجي ويو؛ [[رومي سامراجي دور (زمانيات)|رومي سامراجي دور]] ۾ ٻنهي ٻولين جو استعمال ٿيندو هو. رومي دور جي پوئين حصي ۾ ايٿنس شهنشاهن جي حڪمرانيءَ هيٺ رهيو، جيڪا 13هين صديءَ تائين جاري رهي، ۽ شهر جا رهواسي پاڻ کي رومي سلطنت جا شهري (''[[رومائيوئي]]'') سمجهندا هئا. سلطنت جي بت پرستيءَ کان عيسائيت ڏانهن تبديليءَ ايٿنس تي گهرو اثر وڌو ۽ شهر جي مذهبي اهميت گهٽجي وئي.&lt;ref name=tung/&gt; پارٿينون، ايريڪٿيئون ۽ هيفيسٽيئون (ٿيسيون) جهڙن قديم يادگارن کي گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيو ويو. جيئن جيئن سلطنت بت پرستيءَ جي وڌيڪ مخالف ٿيندي وئي، ايٿنس هڪ صوبائي شهر بڻجي ويو ۽ ان جي قسمت ۾ لاها چاڙها ايندا رهيا.

شهر تعليم، خاص ڪري [[نوافلاطونيت]]، جو اهم مرڪز رهيو. هتي جي نامور شاگردن ۾ [[گريگوري آف نازيانزس]]، [[باسل آف ڪيسيريا]] ۽ رومي شهنشاهه [[جوليئن (شهنشاهه)|جوليئن]] ({{Reign|355|363}}) شامل هئا؛ ان ڪري ايٿنس بت پرستيءَ جو پڻ اهم مرڪز رهيو. پنجين صديءَ جي شروعات کان اڳ آثار قديمه جي رڪارڊ ۾ عيسائي شين جا ثبوت ظاهر نٿا ٿين.&lt;ref name=&quot;ODB&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last1=Gregory|first1=Timothy E.|last2=Ševčenko|first2=Nancy Patterson|title=Athens|pages=221–223|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander|editor-link=Alexander Kazhdan|year=1991|encyclopedia=[[The Oxford Dictionary of Byzantium]]|location=Oxford and New York|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-504652-6}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي بہ 267ع ۾ [[هيرول]] ۽ 396ع ۾ سندن بادشاهه [[الارڪ پهريون]] ({{Reign|395|410}}) جي اڳواڻيءَ هيٺ [[وزيگوٿ]] هٿان شهر جي لُٽمار، ايٿنس جي شهري بناوٽ ۽ خوشحاليءَ کي وڏو ڌڪ ڏنو. ان کان پوءِ ايٿنس هڪ ننڍڙي قلعي بند علائقي تائين محدود ٿي ويو، جيڪو قديم شهر جي رڳو هڪ حصي تي مشتمل هو.&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt; شهنشاهه [[جسٽينيئن پهريون]] ({{Reign|527|565}}) 529ع ۾ بت پرست استادن طرفان فلسفي جي تعليم تي پابندي لڳائي،&lt;ref&gt;Alan Cameron, &quot;The Last Days of the Academy at Athens,&quot; in A. Cameron, Wandering Poets and Other Essays on Late Greek Literature and Philosophy, 2016, (Oxford University Press: Oxford), pp. 205–246&lt;/ref&gt; جنهن جي شهر تي اثر بابت عالمن ۾ گهڻو بحث ٿيو آهي،&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt; پر عام طور هن واقعي کي ايٿنس جي قديم تاريخ جي پڄاڻيءَ جي علامت سمجهيو وڃي ٿو.

=== بازنطيني ايٿنس ===
{{main|بازنطيني سلطنت|بازنطيني يونان}}

[[File:At_the_Byzantine_Monastery_of_Daphni_on_October_31,_2019.jpg|thumb|مرڪزي ايٿنس جي اتر-اولهه ۾ 11هين صديءَ جي [[بازنطيني]] [[ڊافني خانقاهه]]، جيڪا [[يونيسڪو عالمي ورثو ماڳ]] طور درج ٿيل آهي.]]

582ع ۾ [[سلاو ماڻهو|سلاون]] ايٿنس کي لُٽيو، پر ان کان پوءِ شهر سامراجي قبضي ۾ رهيو؛ ان جو هڪ نمايان ثبوت شهنشاهه [[ڪانسٽنس ٻيون]] ({{Reign|641|668}}) جو 662/3ع ۾ شهر جو دورو ۽ ان جو [[ٿيما آف هيلاس|هيلاس جي ٿيما]] ۾ شامل ٿيڻ آهي.&lt;ref name=&quot;ODB&quot;/&gt; اٺين ۽ نائين صدين ۾ شهر کي [[ساراسن]] حملن جو خطرو رهيو. 896ع ۾ ايٿنس تي حملو ٿيو ۽ ممڪن آهي تہ ڪجهه عرصي لاءِ ان تي قبضو پڻ ڪيو ويو هجي. هن واقعي جا ڪجهه آثار قديمه جا نشان ۽ ان وقت جي عمارتن ۾ عربي آرائش جا عنصر مليا آهن.&lt;ref name=&quot;EI2&quot;&gt;{{cite encyclopedia | article = Atīna | first = Franz | last = Babinger | author-link = Franz Babinger | encyclopedia = The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume I: A–B | publisher = Brill | location = Leiden and New York | year = 1986 | isbn = 90-04-08114-3 | pages = 738–739 | url = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/atina-SIM_0849 | title = Archived copy | access-date = 11 July 2023 | archive-date = 31 July 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180731094207/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/atina-SIM_0849 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; ان وقت شهر ۾ هڪ [[مسجد]] جي موجودگيءَ جا ثبوت پڻ ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt; [[بازنطيني شبيهه شڪني]] بابت وڏي تڪرار ۾ ايٿنس کي عام طور [[شبيهه نواز]] موقف جو حامي سمجهيو وڃي ٿو، خاص ڪري ايٿنس سان تعلق رکندڙ شهنشاهه زال [[ايٿنس جي آئرين]] جي ڪردار سبب، جنهن 787ع ۾ [[نائيڪيا جي ٻي ڪائونسل]] ۾ شبيهه شڪنيءَ جي پهرئين دور جي خاتمي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt; ڪجهه سالن کان پوءِ ايٿنس سان تعلق رکندڙ هڪ ٻي عورت، [[ايٿنس جي ٿيوفانو|ٿيوفانو]]، [[اسٽاوراڪيوس]] (حڪومت 811–812ع) جي زال طور شهنشاهه زال بڻي.&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt;

1071ع ۾ [[منزيڪرٽ جي جنگ]] کان پوءِ ترڪن جي سلطنت تي حملي ۽ ان کان پوءِ ٿيندڙ گهرو جنگين جا اثر گهڻي ڀاڱي هن علائقي کان پري رهيا، ۽ ايٿنس پنهنجي صوبائي حيثيت سان گهڻي نقصان کانسواءِ قائم رهيو. جڏهن ٽن [[ڪومنيني خاندان|ڪومنيني]] شهنشاهن [[اليڪسيوس پهريون ڪومنوس|اليڪسيوس]]، [[جان ٻيون ڪومنوس|جان]] ۽ [[مينوئل پهريون ڪومنوس|مينوئل]] جي مضبوط قيادت هيٺ بازنطيني سلطنت ٻيهر سگهاري ٿي، تہ اٽيڪا ۽ يونان جا ٻيا حصا پڻ خوشحال ٿيا. آثار قديمه جا ثبوت ظاهر ڪن ٿا تہ وچئين دور جي شهر 11هين صديءَ کان وٺي 12هين صديءَ جي پڇاڙيءَ تائين تيز ۽ لڳاتار واڌ جو دور ڏٺو.

[[File:Acropolis_Frankish_tower.jpg|thumb|1874ع ۾ [[ايٿنس جو ايڪروپولس|ايٿنس جي ايڪروپولس]] جو [[فرينڪش منارو (ايٿنس جو ايڪروپولس)|فرينڪش منارو]]، جنهن کي ايندڙ سال ڊاهي ڇڏيو ويو؛ ساڻس گڏ [[پروپائليا (ايٿنس جو ايڪروپولس)|پروپائليا]] جا کنڊر ۽ ايٿنس جي ميدان کان اولهه طرف [[ايگيليئو جبل]] جو نظارو]]

[[ايٿنس جو قديم اگورا|اگورا]] (بازار)، جيڪو قديم دور جي پڇاڙيءَ کان ويران پيو هو، ان تي ٻيهر اڏاوت شروع ٿي ۽ جلد شهر صابڻن ۽ رنگن جي پيداوار جو اهم مرڪز بڻجي ويو. شهر جي واڌ [[وينس]] جي واپارين ۽ ٻين ڪيترن واپارين کي، جيڪي ايجيئن سمنڊ جي بندرگاهن تي اچ وڃ ڪندا هئا، ايٿنس ڏانهن متوجه ڪيو. واپار ۾ اها دلچسپي شهر جي معاشي خوشحاليءَ کي وڌيڪ وڌائڻ جو سبب بڻي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://byzantine-world.com/city/byzantine-athens-a-provincial-city-in-the-shadow-of-its-glorious-past/|title=Byzantine Athens: A provincial city in the shadow of its glorious past|date=January 8, 2025}}&lt;/ref&gt;

11هين ۽ 12هين صديون ايٿنس ۾ [[بازنطيني فن]] جو سونهري دور هيون. ايٿنس ۽ ان جي ڀرپاسي جا لڳ ڀڳ سڀ اهم وچ-بازنطيني گرجا گهر انهن ٻن صدين دوران تعمير ڪيا ويا، جيڪو مجموعي طور شهر جي واڌ کي ظاهر ڪري ٿو.{{Citation needed|date=May 2026}} تنهن هوندي بہ، وچئين دور جي اها خوشحالي گهڻي دير قائم نہ رهي.

=== ايٿنس جي ڊچي ===
{{Further|ايٿنس جي ڊچي}}

1204ع ۾ [[چوٿين صليبي جنگ]] دوران ايٿنس فتح ڪيو ويو، ۽ شهر کي [[رومن ڪيٿولڪيت|لاطيني حڪمرانن]] کان واپس حاصل ڪرڻ کان اڳ ئي [[عثماني ترڪ|عثماني ترڪن]] پنهنجي قبضي ۾ آڻي ڇڏيو. 19هين صديءَ تائين شهر ٻيهر يوناني حڪومت هيٺ نہ آيو.

1204ع کان 1458ع تائين، [[صليبي جنگيون|صليبي جنگين]] کان پوءِ ايٿنس تي ٽن ڌار ڌار دورن ۾ لاطيني حڪمرانن حڪومت ڪئي. ”لاطيني“ يا ”[[فرينڪ (صليبي)|فرينڪ]]“ اولهه يورپ جا ماڻهو ۽ [[لاطيني ڪليسيا]] جا پيروڪار هئا، جيڪي صليبي جنگين دوران [[اوڀر ڀونوچ سمنڊ]] جي علائقي ۾ آيا. بازنطيني يونان جي باقي حصن سان گڏ، ايٿنس جاگيردارانه [[جاگير|جاگيرن]] جي هڪ سلسلي جو حصو بڻيو، جيڪي [[پهرين صليبي جنگ]] کان پوءِ [[شام (علائقو)|شام]] ۽ [[قبرص جي بادشاهت|قبرص]] ۾ قائم ٿيل [[صليبي رياستون|صليبي رياستن]] جهڙيون هيون. هي دور ''[[فرينڪوڪريٽيا]]'' جي نالي سان مشهور آهي.

=== عثماني دور جو ايٿنس ===
{{Main|عثماني يونان}}

[[File:Peytier - Mosque in the Parthenon.jpg|thumb|تباهه ٿيل [[پارٿينون]] اندر ٻي [[پارٿينون مسجد]]، جنهن کي [[ايڪروپولس جو گهيرو (1687)|1687ع ۾ وينيسي بمباري]] تباهه ڪيو؛ 1830ع واري ڏهاڪي ۾ [[پيئر پيٽيئر]] جي ٺاهيل تصوير]]
[[File:Monastiraki Square in Athens (30996716898).jpg|thumb|[[تزستاراکس مسجد]]، [[عثماني سلطنت|عثماني]] دور جي هڪ مسجد، جيڪا 1759ع ۾ [[موناستيراڪي]] چوڪ ۾ تعمير ڪئي وئي]]

ايٿنس تي پهريون [[عثماني سلطنت|عثماني]] حملو 1397ع ۾ ٿيو، جنهن دوران شهر تي مختصر عرصي لاءِ قبضو ڪيو ويو. هن حملي جي اڳواڻي عثماني جنرلن [[يعقوب پاشا]] ۽ تيمورتاش ڪئي. 1458ع ۾ سلطان [[محمد ٻيون]] جي ذاتي اڳواڻيءَ هيٺ عثمانين ايٿنس تي قبضو ڪيو. جڏهن عثماني سلطان شهر ۾ داخل ٿيو تہ هو ان جي قديم يادگارن جي حسن کان گهڻو متاثر ٿيو ۽ هڪ ''[[فرمان]]'' (شاهي حڪم) جاري ڪيائين، جنهن تحت انهن يادگارن جي ڦرلٽ يا تباهيءَ کي موت جي سزا هيٺ منع ڪيو ويو. [[پارٿينون]] کي شهر جي [[پارٿينون مسجد|مکيه مسجد]] ۾ تبديل ڪيو ويو.

عثماني حڪمرانيءَ هيٺ ايٿنس پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي ويٺو ۽ ان جي آباديءَ ۾ شديد گهٽتائي آئي، جنهن سبب اهو [[فرانز بابنگر]] جي لفظن ۾ هڪ ”ننڍڙو ڳوٺاڻو شهر“ بڻجي ويو. 17هين صديءَ جي شروعات کان ايٿنس [[ڪزلر آغا]]، يعني [[شاهي حرم|سلطان جي حرم]] جي مکيه ڪاري خصي، جي انتظامي اختيار هيٺ اچي ويو. مقامي حاڪمن جي بدانتظاميءَ بابت شڪايتن کان پوءِ سلطان [[احمد پهريون]] ({{reign|1603|1617}}) شروعات ۾ شهر باسيليڪا نالي پنهنجي هڪ پسنديده ڪنيز کي عطا ڪيو هو، جيڪا پاڻ ايٿنس سان تعلق رکندي هئي. سندس وفات کان پوءِ ايٿنس ڪزلر آغا جي انتظام هيٺ اچي ويو.&lt;ref&gt;{{cite book |last = Augustinos |first = Olga |chapter = Eastern Concubines, Western Mistresses: Prévost's ''Histoire d'une Grecque moderne'' |page=24 |editor1-last = Buturović |editor1-first = Amila |editor2-last = Schick |editor2-first = İrvin Cemil |title = Women in the Ottoman Balkans: Gender, Culture and History |year = 2007 |publisher = I.B. Tauris |location = London and New York |isbn = 978-1-84511-505-0 |chapter-url = https://books.google.com/books?id=xEHnuObu1D4C&amp;pg=PA24}}&lt;/ref&gt;

ترڪن [[پارٿينون]] ۽ [[پروپائليا (ايٿنس جو ايڪروپولس)|پروپائليا]] ۾ بارود ۽ ڌماڪيدار مادو ذخيرو ڪرڻ شروع ڪيو. 1640ع ۾ وڄ ڪرڻ سبب پروپائليا جو وڏو حصو تباهه ٿي ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ancient-greece.org/history/acropolis-ottoman.html |title=and (Dontas, The Acropolis and its Museum, 16) |publisher=Ancient-greece.org |date=21 April 2007 |access-date=22 March 2009 |archive-date=9 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509170149/http://www.ancient-greece.org/history/acropolis-ottoman.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1687ع ۾ [[مورين جنگ]] دوران [[فرانچيسڪو موروسيني]] جي اڳواڻيءَ هيٺ وينيسي فوجن [[ايڪروپولس جو گهيرو (1687)|ايڪروپولس جو گهيرو]] ڪيو. عثمانين پارٿينون کي دفاعي طور مضبوط ڪرڻ لاءِ [[ايٿينا نائڪي جو مندر]] ڊاهي ڇڏيو. ايڪروپولس تي بمباري دوران فائر ڪيل هڪ گولي پارٿينون اندر موجود بارود جي ذخيري سان لڳي، جنهن سبب 26 سيپٽمبر تي وڏو ڌماڪو ٿيو ۽ عمارت کي شديد نقصان پهتو؛ ان واقعي کان پوءِ پارٿينون وڏي حد تائين اها ئي شڪل اختيار ڪئي جيڪا اڄ ڏسڻ ۾ اچي ٿي.

ايٿنس تي وينيسي قبضو ڇهن مهينن تائين جاري رهيو، ۽ هن عرصي دوران وينيسين ۽ عثمانين ٻنهي پارٿينون جي ڦرلٽ ۾ حصو ورتو. ان جي اولهندي پيڊيمنٽ مان هڪ حصو پڻ هٽايو ويو، جنهن سان عمارت کي وڌيڪ نقصان پهتو. وينيسي قبضي دوران شهر جون ٻه مسجدون ڪيٿولڪ ۽ پروٽيسٽنٽ گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون، پر 9 اپريل 1688ع تي وينيسي ايٿنس خالي ڪري ويا ۽ شهر ٻيهر عثمانين جي قبضي ۾ اچي ويو.

=== جديد تاريخ ===
==== 1821ع جو يوناني انقلاب ====
{{Main|يونان جي آزاديءَ جي جنگ}}

[[File:Peter von Hess - The Entry of King Othon of Greece in Athens - WGA11387.jpg|thumb|[[پيٽر فون هيس]] جي 1839ع واري مصوري ''[[يونان جي بادشاهه اوٽو جي ايٿنس ۾ آمد]]'']]

1822ع ۾ يوناني باغين [[ايڪروپولس جو گهيرو (1821–1822)|شهر تي قبضو ڪيو]]، پر 1826ع ۾ اهو ٻيهر عثمانين جي قبضي ۾ اچي ويو، جڏهن تہ [[ايڪروپولس جو گهيرو (1826–1827)|ايڪروپولس جون 1827ع تائين مزاحمت ڪندو رهيو]]. ان دوران قديم يادگارن کي هڪ ڀيرو ٻيهر سخت نقصان پهتو. عثماني فوجون مارچ 1833ع تائين شهر تي قابض رهيون، جنهن کان پوءِ اهي واپس هليون ويون.

==== جديد يونان جي گاديءَ جو هنڌ ====
{{Main|يونان جي بادشاهت}}

[[يونان جي آزاديءَ جي جنگ]] ۽ [[يونان جي بادشاهت]] جي قيام کان پوءِ، 1834ع ۾ ايٿنس کي [[نافپليو]] جي جاءِ تي نئين آزاد يوناني رياست جي ٻي گاديءَ جو هنڌ چونڊيو ويو، جنهن جو بنيادي سبب شهر جي تاريخي ۽ جذباتي اهميت هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=vb2xAAAAIAAJ&amp;q=otto+move+capital+athens |title=Planning and Urban Growth in Southern Europe |last=Wynn |first=Martin |year=1984 |publisher=Mansell |isbn=978-0720116083 |page=6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ان وقت، آزاديءَ جي جنگ دوران وڏي پيماني تي تباهيءَ کان پوءِ، ايٿنس جي آبادي گهٽجي لڳ ڀڳ 4,000 رهواسين تائين رهجي وئي هئي، جيڪا ان جي اڳوڻي آباديءَ جي اڌ کان بہ گهٽ هئي. شهر ايڪروپولس جي پيرن وٽ پکڙيل گهرن جي هڪ ننڍڙي آباديءَ جي صورت اختيار ڪري چڪو هو. يونان جي پهرئين بادشاهه، باويريا جي [[يونان جو اوٽو|بادشاهه اوٽو]]، معمارن [[اسٽاماتيوس ڪليانٿيس]] ۽ [[ايڊورڊ شائوبرٽ]] کي هڪ اهڙو جديد شهري منصوبو تيار ڪرڻ جو ڪم ڏنو، جيڪو نئين رياست جي گاديءَ لاءِ موزون هجي.

پهريون جديد شهري منصوبو هڪ ٽڪنڊي تي ٻڌل هو، جنهن جون حدون ايڪروپولس، [[ڪيراميڪوس]] جو قديم قبرستان ۽ باويري بادشاهه جو نئون محل، جيڪو هاڻي [[يوناني پارليامينٽ]] جي عمارت آهي، ٺاهيندا هئا. ان ترتيب جو مقصد جديد ۽ قديم ايٿنس وچ ۾ تاريخي تسلسل کي اجاگر ڪرڻ هو. [[نيوڪلاسيڪيت]] ان دور جو بين الاقوامي اڏاوتي انداز هو، ۽ باويري، فرانسيسي ۽ يوناني معمارن، جهڙوڪ هينسن، ڪلينزي، بولانجي ۽ ڪافتانتزوگلو، نئين گاديءَ جون پهريون اهم سرڪاري عمارتون انهيءَ انداز ۾ جوڙيون.

1896ع ۾ ايٿنس پهرين جديد [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] جي ميزباني ڪئي. 1920ع واري ڏهاڪي ۾ [[يوناني پناهگير|يوناني پناهگيرن]] جو وڏو انگ، جيڪي [[يوناني-ترڪ جنگ (1919–1922)|يوناني-ترڪ جنگ]] ۽ [[يونان ۽ ترڪي وچ ۾ آباديءَ جي ڏي وٺ]] کان پوءِ [[اناطوليا|ايشيا مائنر]] مان بي دخل ڪيا ويا هئا، ايٿنس اچي آباد ٿيو، جنهن سان شهر جي آباديءَ ۾ تيزيءَ سان واڌ ٿي.

==== ٻي عالمي جنگ دوران ايٿنس ====
{{Main|يوناني مزاحمت|1 مئي 1944ع ڪيسارياني ڦاهيون}}

[[ٻي عالمي جنگ]] دوران ايٿنس تي [[محوري طاقتن جو يونان تي قبضو|محوري طاقتن]]، خاص طور جرمن فوجن، قبضو ڪيو. جنگ جي پوئين سالن دوران شهر کي شديد ڏکيائين ۽ کوٽ جو منهن ڏسڻو پيو. قبضي واري دور ۾ [[يونان جو وڏو ڏڪار|وڏي ڏڪار]] شهر کي سخت متاثر ڪيو. قبضي خلاف وڙهڻ لاءِ ايٿنس اندر ڪيتريون مزاحمتي تنظيمون سرگرم هيون، جن مان [[اي اي ايم (يونان)|اي اي ايم]] [[يوناني مزاحمت]] جي مکيه تحريڪ هئي.

==== ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ايٿنس ====
{{Main|يونان جي بادشاهت|يونان جي جمهوريه}}
{{Expand section|with=ٻي عالمي جنگ کان پوءِ واري واڌ بابت وڌيڪ تفصيل.|date=November 2025}}

[[File:Olympic flame at opening ceremony.jpg|thumb|[[2004ع اونهاري اولمپڪ راندين جي افتتاحي تقريب|افتتاحي تقريب]] دوران [[اولمپڪ مشعل]]]]

[[محوري طاقتون|محوري طاقتن]] کان يونان جي آزاديءَ کان پوءِ [[ڊيڪيموريانا]] دوران شهر سخت ويڙهه جو مرڪز بڻجي ويو، جنهن ۾ [[يونان جي ڪميونسٽ پارٽي|ڪميونسٽ]] قوتن ۽ برطانيا جي حمايت يافته سرڪاري فوجن وچ ۾ ويڙهه ٿي.

[[يوناني گهرو جنگ]] جي خاتمي کان پوءِ 1950ع ۽ 1960ع جي ڏهاڪن ۾ ايٿنس جي آبادي تيزيءَ سان وڌي. 1980ع واري ڏهاڪي تائين اهو واضح ٿي ويو تہ ڪارخانن ۽ مسلسل وڌندڙ موٽر گاڏين مان پيدا ٿيندڙ ڌنڌ ۽ آلودگي، گڏوگڏ آباديءَ جي گنجان ٿيڻ سبب کليل جڳهن جي کوٽ، شهر جي اهم مسئلن مان بڻجي چڪا هئا. 1990ع واري ڏهاڪي ۾ شهري اختيارين طرفان آلودگي گهٽائڻ لاءِ کنيل قدمن، گڏوگڏ شهر جي بنيادي ڍانچي ۾ وڏي سڌاري، جنهن ۾ [[اٽيڪي اوڊوس]] موٽر وي، [[ايٿنس ميٽرو]] جي توسيع ۽ نئين [[ايٿنس بين الاقوامي هوائي اڏي]] جي تعمير شامل هئي، آلودگيءَ ۾ نمايان گهٽتائي آندي ۽ ايٿنس کي وڌيڪ فعال ۽ منظم شهر بڻائي ڇڏيو.

ايٿنس [[2004ع جون اونهاري اولمپڪ رانديون|2004ع جي اونهاري اولمپڪ راندين]] جي ميزباني ڪئي. 2020ع واري ڏهاڪي ۾ سامونڊي ڪناري واري علائقي ۾ وڌيڪ شهري بهتريون شروع ٿيون، جن ۾ [[هيلينيڪون ميٽروپوليٽن پارڪ|هيلينيڪون پارڪ]] جي ترقي ۽ فاليرو ڊيلٽا جي نئين سر ترقي شامل آهي، جيڪي اڳ ۾ موجود [[اسٽاوروس نيارڪوس فائونڊيشن ثقافتي مرڪز|اسٽاوروس نيارڪوس مرڪز]] سان گڏ سامونڊي شهري علائقي جي تبديليءَ جو حصو آهن. هيلينيڪون پارڪ منصوبي ۾ [[هارڊ راڪ هوٽل اينڊ ڪيسينو ايٿنس]]، جيڪو [[براعظمي يورپ]] جو پهريون [[مربوط تفريحي مرڪز]] هوندو، ۽ [[رويئرا ٽاور]] پڻ شامل هوندا.

== جاگرافي==

[[File:Athens,_Greece_ESA24382014.jpeg|thumb|خلاءَ مان ڏسڻ ۾ ايندڙ اٽيڪا طاس اندر ايٿنس جو شهري علائقو]]

ايٿنس اٽيڪا جي مرڪزي ميداني علائقي ۾ پکڙيل آهي، جنهن کي اڪثر '''ايٿنس طاس'''&lt;!--boldface per WP:R#PLA--&gt; يا '''اٽيڪا طاس'''&lt;!--boldface per WP:R#PLA--&gt; ({{langx|el|Λεκανοπέδιο Αθηνών/Αττικής|translit=Lekanopédio Athinón/Attikís|engvar=gb}}) سڏيو ويندو آهي. هن طاس کي چار وڏا جبل گهيري بيٺا آهن: اولهه ۾ [[ايگيليئو جبل]]، اتر ۾ [[پارنيٿا جبل]]، اتر-اوڀر ۾ [[پينٽيليڪس جبل]] ۽ اوڀر ۾ [[هيميٽس جبل]].&lt;ref name=&quot;Focus on Athens&quot;&gt;{{Cite web |title=Focus on Athens |url=http://www.urbanheatisland.info/images/newsletter/UHI_newsletter_Issue_1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130722204815/http://www.urbanheatisland.info/images/newsletter/UHI_newsletter_Issue_1.pdf |archive-date=22 July 2013 |access-date=18 March 2011 |website=UHI Quarterly Newsletter, Issue 1, May 2009|page= 2 |publisher=urbanheatisland.info}}&lt;/ref&gt; ايگيليئو جبل کان اڳتي [[ٿرياسيئن ميدان]] واقع آهي، جيڪو مرڪزي ميدان جي اولهندي واڌ طور ڏٺو وڃي ٿو. [[سارونڪ نار]] ڏکڻ-اولهه ۾ واقع آهي. پارنيٿا انهن چئن جبلن مان سڀ کان اوچو آهي ({{convert|1413|m|ft|0|abbr=off|disp=or}})،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Welcome!!! |url=http://www.parnitha-np.gr/welcome.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128002355/http://www.parnitha-np.gr/welcome.htm |archive-date=28 January 2019 |access-date=10 June 2009 |publisher=Parnitha-np.gr}}&lt;/ref&gt; ۽ ان کي [[قومي پارڪ]] قرار ڏنو ويو آهي. ايٿنس جو شهري علائقو اتر ۾ [[اگيوس اسٽيفانوس، اٽيڪا|اگيوس اسٽيفانوس]] کان ڏکڻ ۾ [[وارڪيزا]] تائين لڳ ڀڳ {{convert|50|km}} پکڙيل آهي. شهر خط استوا کان 38 درجا اتر، اترئين معتدل علائقي ۾ واقع آهي.

ايٿنس ڪيترين ئي ٽڪرين جي چوڌاري اڏيل آهي. [[لائڪابيٽس جبل|لائڪابيٽس]] شهر جي سڀ کان اوچين ٽڪرين مان هڪ آهي، جتان سڄي اٽيڪا طاس جو نظارو ڏسي سگهجي ٿو. ايٿنس جي موسميات کي دنيا جي سڀ کان پيچيده شهري موسمي نظامن مان هڪ سمجھيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ تہ ان جي جبلن سبب [[گرمي پد جي ابتڙ ترتيب|گرمي پد جي ابتڙ ترتيب]] جو رجحان پيدا ٿيندو آهي. اهو رجحان، يوناني حڪومت کي صنعتي آلودگي تي ضابطو آڻڻ ۾ پيش ايندڙ ڏکيائين سان گڏ، شهر جي هوا جي آلودگيءَ جي مسئلن جو هڪ اهم سبب رهيو آهي.&lt;ref name=tung/&gt; اهو مسئلو رڳو ايٿنس تائين محدود ناهي؛ مثال طور لاس اينجلس ۽ [[ميڪسيڪو سٽي]] پڻ ساڳين فضائي ابتڙ ترتيب وارن مسئلن کي منهن ڏين ٿا.&lt;ref name=&quot;tung&quot;&gt;{{Cite book |last=Tung |first=Anthony |title=Preserving the World's Great Cities: The Destruction and Renewal of the Historic Metropolis |publisher=Three Rivers Press |year=2001 |isbn=0-609-80815-X |location=New York |page=[https://archive.org/details/preservingworlds00anth/page/266 266] |chapter=The City the Gods Besieged |chapter-url=https://archive.org/details/preservingworlds00anth |chapter-url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

[[ڪيفيسس (ايٿنس ميدان)|ڪيفيسس]] درياهه، [[ايليسوس]] ۽ [[ايريڊانوس (ايٿنس)|ايريڊانوس]] ندي ايٿنس جا تاريخي آبي وهڪرا آهن.

=== ماحوليات ===
[[File:Smog Athens.jpg|thumb|ايٿنس ۾ [[ڌنڌ ۽ دونهون|اسموگ]]]]

1970ع واري ڏهاڪي جي پڇاڙيءَ تائين ايٿنس ۾ آلودگي ايتري تباهه ڪندڙ سطح تي پهچي وئي هئي جو ان وقت جي يوناني [[ثقافت وارو وزير (يونان)|ثقافت واري وزير]] ڪانسٽنٽائن ٽرائپانيس موجب، ”... [[ايريڪٿيئون]] جي پنجن ڪيريئاٽڊ مجسمن تي ڪيل نقش نگاري سخت خراب ٿي چڪي هئي، جڏهن تہ پارٿينون جي اولهندي پاسي واري گهوڙي سوار جو چهرو لڳ ڀڳ مڪمل طور مٽجي ويو هو.“&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date=31 January 1977 |title=Acropolis: Threat of Destruction |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,918645,00.html |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930095951/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,918645,00.html |archive-date=30 September 2007 |access-date=3 April 2007}}&lt;/ref&gt; 1990ع واري ڏهاڪي دوران شهري اختيارين طرفان کنيل قدمن جي نتيجي ۾ هوا جي معيار ۾ سڌارو آيو، ۽ اسموگ، جنهن کي ايٿنس جا ماڻهو ''نيڦوس'' سڏيندا هئا، جو ظاهر ٿيڻ گهٽ عام ٿي ويو.

1990ع واري ڏهاڪي ۾ يوناني اختيارين جي قدمن اٽيڪا طاس مٿان هوا جي معيار ۾ سڌارو آندو. تنهن هوندي بہ، هوا جي آلودگي اڃا تائين ايٿنس لاءِ مسئلو آهي، خاص ڪري سخت گرمين جي ڏينهن ۾. جون 2007ع جي پڇاڙيءَ ۾،&lt;ref name=&quot;outraged&quot;&gt;{{Cite news |last=Kitsantonis |first=Niki |date=16 July 2007 |title=As forest fires burn, suffocated Athens is outraged |work=International Herald Tribune |url=http://www.iht.com/articles/2007/07/16/news/greece.php |access-date=3 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070918215853/http://www.iht.com/articles/2007/07/16/news/greece.php |archive-date=18 September 2007}}&lt;/ref&gt; اٽيڪا علائقي ۾ [[2007ع يوناني ٻيلن جون باهيون|جهنگلي باهه جا ڪيترائي واقعا]] پيش آيا،&lt;ref name=outraged/&gt; جن مان هڪ باهه [[پارنيٿا|پارنيٿا جبل]] تي واقع هڪ وڏي ٻيلن واري قومي پارڪ جي اهم حصي کي ساڙي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ypexode&quot;&gt;{{Cite press release |date=18 July 2007 |publisher=Hellenic Ministry for the Environment, Physical Planning, &amp; Public Works |url=http://www.minenv.gr/download/2007-07-18.sinenteksi.typoy.Parnitha.doc |quote=پارنيٿا قومي ٻيلن جي مرڪزي محفوظ علائقي مان ڪُل 15,723 ايراضي سڙي وئي (مجموعي ايراضي 38,000) |language=el |access-date=15 January 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216035359/http://www.minenv.gr/download/2007-07-18.sinenteksi.typoy.Parnitha.doc |archive-date=16 February 2008 |script-title=el:Συνέντευξη Τύπου Γ. Σουφλιά για την Πάρνηθα |format=.doc}}&lt;/ref&gt; هن پارڪ کي سڄو سال ايٿنس ۾ بهتر هوا جي معيار برقرار رکڻ لاءِ اهم سمجھيو ويندو آهي.&lt;ref name=outraged/&gt; پارڪ کي ٿيل نقصان سبب شهر جي هوا جي معيار ۾ ٿيندڙ بهتري رڪجڻ بابت خدشا پيدا ٿيا.&lt;ref name=outraged/&gt;

گذريل ڏهاڪي دوران ڪچري جي انتظام لاءِ کنيل وڏن قدمن، خاص ڪري پسيتاليا جي ننڍڙي ٻيٽ تي تعمير ڪيل پلانٽ، [[پاڻيءَ جو معيار|پاڻيءَ جي معيار]] ۾ نمايان بهتري آندي آهي. ان جي نتيجي ۾ سارونڪ نار جا ساحلي پاڻي ٻيهر وهنجڻ لاءِ قابل رسائي بڻجي ويا آهن.

==== پارڪ ====
[[File:Pedion_Areos08_25_05_623000.jpeg|thumb|[[پيڊيئون تو اريوس]] پارڪ]]
[[File:20140410 60 Athens National Gardens (13824726745).jpg|alt=|thumb|[[ايٿنس جو قومي باغ|قومي باغ]] جو داخلي رستو، جنهن جي تعمير [[اولڊنبرگ جي اماليا|راڻي اماليا]] 1838ع ۾ ڪرائي ۽ جيڪو 1840ع ۾ مڪمل ٿيو]]

[[پارنيٿا]] قومي پارڪ ۾ نشان لڳل پيچرا، کاهيون، چشما، تيز وهڪرا ۽ غارون محفوظ علائقي ۾ پکڙيل آهن. شهر جا رهواسي چئني جبلن ۾ جابلو پنڌ ۽ جبلن تي سائيڪل هلائڻ کي مشهور کليل فضائي سرگرمين طور اختيار ڪن ٿا. [[ايٿنس جو قومي باغ]] 1840ع ۾ مڪمل ٿيو ۽ يوناني گاديءَ جي مرڪز ۾ 15.5 هيڪٽرن تي پکڙيل هڪ سائو پناهگاهه آهي. اهو پارليامينٽ ۽ [[زاپيئون]] جي عمارتن وچ ۾ واقع آهي؛ زاپيئون وٽ پنهنجو ست هيڪٽرن جو باغ پڻ آهي. شهر جي مرڪزي حصن کي ''ايٿنس جي آثار قديمه وارن ماڳن جي يڪجائي'' نالي جامع منصوبي تحت ٻيهر ترقي ڏني وئي آهي، جنهن لاءِ منصوبي کي اڳتي وڌائڻ جي مقصد سان يورپي يونين کان پڻ مالي مدد حاصل ڪئي وئي.&lt;ref name=EUfund/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eaxa :: Ενοποιηση Αρχαιολογικων Χωρων Αθηνασ Α.Ε |url=http://www.astynet.gr/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228090100/http://www.astynet.gr/ |archive-date=28 February 2009 |access-date=21 March 2009 |publisher=Astynet.gr}}&lt;/ref&gt;

نمايان [[ڊيئونيسيو اريوپاگيتو گهٽي]] کي پيدل هلندڙن لاءِ مخصوص ڪيو ويو آهي، جنهن سان هڪ خوبصورت سياحتي رستو ٺهيو آهي. هي رستو واسيليسس اولگاس ايونيو وٽ [[اولمپيائي زيوس جو مندر (ايٿنس)|اولمپيائي زيوس جي مندر]] کان شروع ٿئي ٿو، [[پلاڪا]] ويجهو ايڪروپولس جي ڏاکڻين ڍلانن هيٺان گذري ٿو، ۽ [[ٿيسيو]] ۾ [[هيفيسٽس جي مندر]] کان ٿورو اڳتي ختم ٿئي ٿو. سڄي رستي تان سياحن کي پارٿينون ۽ [[ايٿنس جو قديم اگورا|قديم اگورا]]، جيڪو قديم ايٿنس جي رهواسين جي گڏجاڻيءَ جو هنڌ هو، جا نظارا شهر جي مصروف مرڪز کان پري ماحول ۾ ڏسڻ لاءِ ملن ٿا.

ايٿنس جون ٽڪريون پڻ سائي جڳهه فراهم ڪن ٿيون. [[لائڪابيٽس جبل|لائڪابيٽس]]، [[فلپاپوس يادگار|فلپاپوس ٽڪري]] ۽ ان جي آس پاس جا علائقا، جن ۾ [[پنيڪس]] ۽ [[ارڊيٽوس ٽڪري]] شامل آهن، صنوبر ۽ ٻين وڻن سان ڍڪيل آهن. انهن جو ماحول عام شهري پارڪن جي ڀيٽ ۾ ننڍڙي ٻيلي جهڙو آهي. [[قومي آثار قديمه عجائب گهر، ايٿنس|قومي آثار قديمه عجائب گهر]] ويجهو 27.7 هيڪٽرن تي پکڙيل [[پيڊيئون تو اريوس]] (''مارس جو ميدان'') پڻ واقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Περιφέρεια Αττικής|url=https://www.patt.gov.gr/tag/%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%AF%CE%BF%CE%BD-%CE%AC%CF%81%CE%B5%CF%89%CF%82/|access-date=13 July 2025|archive-date=20 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250820120237/https://www.patt.gov.gr/tag/%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%AF%CE%BF%CE%BD-%CE%AC%CF%81%CE%B5%CF%89%CF%82/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== آبهوا ===

[[File:Athens_and_Mount_Lycabettus_from_the_Areopagus_on_July_22,_2019.jpg|thumb|ايٿنس ۾ سج اڀرڻ جو منظر]]
[[File:Sunset over the Hill of the Nymphs, viewed from the Propylaea, 2024.jpg|thumb|[[پروپائليا (ايٿنس جو ايڪروپولس)|پروپائليا]] کان ڏسڻ ۾ ايندڙ نمفس جي ٽڪريءَ مٿان سج لهڻ جو منظر، 2024ع]]

ايٿنس ۾ گرم اونهاري واري [[ڀونوچ سمنڊ واري آبهوا]] ([[ڪوپن آبهوا درجابندي]]: ''Csa'') آهي. خاص ڪري اونهاري ۾ ايٿنس جي آبهوا ڪجهه اهڙن شهرن کان بہ وڌيڪ گرم ٿي سگهي ٿي، جيڪي خط استوا جي برابر يا ان کان بہ وڌيڪ ويجها آهن، جهڙوڪ [[سيول]]، [[ميلبورن]]، [[بيونس آئرس]] ۽ [[ڪيپ ٽائون]]. شهر جي مرڪز ويجهو [[ايٿنس قومي رصدگاهه]] پاران هلندڙ موسمي اسٽيشن موجب ايٿنس جو سراسري ساليانو گرمي پد {{convert|18.6|C|F}} آهي، جڏهن تہ شهري گڏيل علائقي جا ڪجهه ٻيا حصا [[شهري گرمي ٻيٽ]] واري اثر کان وڌيڪ متاثر ٿين ٿا ۽ ان ڪري اتي سراسري ساليانو گرمي پد وڌيڪ هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;Climate Atlas of Greece&quot;&gt;{{Cite web |title=Climate Atlas of Greece |url=http://climatlas.hnms.gr/sdi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220204171218/http://climatlas.hnms.gr/sdi/ |archive-date=4 February 2022 |access-date=10 April 2022 |publisher=[[Hellenic National Meteorological Service]]}}&lt;/ref&gt; شهر جي مرڪز ۾ [[ڪوهيڙو]] گهٽ ٿيندو آهي، پر اوڀر وارن علائقن، خاص ڪري [[هيميٽس جبل]] جي ويجهو، اهو نسبتاً وڌيڪ عام آهي.&lt;ref name=&quot;Practical Information About Athens&quot;&gt;{{Cite web |title=Practical Information About Athens |url=https://www.ippcathens2024.gr/general-info |access-date=31 May 2023 |website=www.ippcathens2024.gr |language=en-gb |archive-date=31 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531195717/https://www.ippcathens2024.gr/general-info |url-status=live }}&lt;/ref&gt; بهار ۾، خاص ڪري سامونڊي ڪناري سان، هوا سان منتقل ٿيندڙ ڪوهيڙو پڻ پيدا ٿي سگهي ٿو.

[[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو|ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقي]] جو ڏاکڻو حصو، جهڙوڪ [[ايلينيڪو]]، [[ڀونوچ سمنڊ واري آبهوا|ڀونوچ سمنڊ واري]] (''Csa'') ۽ گرم [[نيم خشڪ آبهوا]] (''BSh'') جي وچ واري عبوري علائقي ۾ اچي ٿو. ان جو بندرگاهي شهر [[پيرائيس]] هن رجحان جو سڀ کان نمايان مثال آهي، جتي ساليانو رڳو {{convert|331.9|mm|in}} برسات پوي ٿي. ڏاکڻن علائقن ۾ عام طور گرمي پد ۾ گهٽ شدت وارا لاها چاڙها ٿين ٿا، ڇاڪاڻ تہ انهن جي آبهوا تي [[سارونڪ نار]] جو اثر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Melas |first1=D. |last2=Ziomas |first2=I. |last3=Klemm |first3=O. |last4=Zerefos |first4=C. S. |date=1 June 1998 |title=Anatomy of the sea-breeze circulation in Athens area under weak large-scale ambient winds |journal=Atmospheric Environment |language=en |volume=32 |issue=12 |pages=2223–2237 |doi=10.1016/S1352-2310(97)00420-2 |bibcode=1998AtmEn..32.2223M |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; شهر جو اترئين حصو، جهڙوڪ [[ڪيفيسيا]]، وڌيڪ اوچائيءَ سبب نسبتاً ٿڌو رهي ٿو ۽ سڄو سال ٿوري وڌيڪ برسات حاصل ڪري ٿو. عام [[ڀونوچ سمنڊ واري آبهوا]] جي ڀيٽ ۾ ايٿنس طاس جي مجموعي طور خشڪ آبهوا [[مينهن جي ڇانوَ]] واري اثر سبب آهي، جيڪو [[پنڊس]] جبلن جي قطار ۽ [[ڊرفيس]] ۽ [[پارنيٿا]] جبلن سبب پيدا ٿئي ٿو؛ اهي ترتيبوار اولهندي&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mountain Weather in Greece : Articles : SummitPost |url=https://www.summitpost.org/mountain-weather-in-greece/1002640 |access-date=31 May 2023 |website=www.summitpost.org |archive-date=13 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230613210103/https://www.summitpost.org/mountain-weather-in-greece/1002640 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ اترئين&lt;ref name=&quot;Practical Information About Athens&quot;/&gt; هوائن کي خاص طور خشڪ ڪن ٿا.

[[File:View_of_the_Ancient_Agora_of_Athens_from_Apostolou_Pavlou_Pedestrian_Street_on_February_16,_2021.jpg|thumb|16 فيبروري 2021ع تي ايٿنس ۾ برفباري]]

برفباري نسبتاً گهٽ ٿيندي آهي. عام طور اها روزمره جي زندگيءَ ۾ وڏي رڪاوٽ پيدا نه ڪندي آهي، پر شهر جي اترئين حصن ۾ صورتحال مختلف آهي، جتي [[برفاني طوفان]] نسبتاً وڌيڪ ٿين ٿا. تازن مثالن ۾ 16 فيبروري 2021ع&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 February 2021 |title=Unusually heavy snow blankets Athens – in pictures |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2021/feb/16/unusually-heavy-snow-blankets-athens-in-pictures |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221073843/https://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2021/feb/16/unusually-heavy-snow-blankets-athens-in-pictures |archive-date=21 December 2021 |access-date=21 December 2021 |website=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; ۽ 24 جنوري 2022ع&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 January 2022 |title=Severe weather brings snow to Athens, Greek islands |url=https://www.ekathimerini.com/news/1176103/cold-weather-front-hits-greece/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124163328/https://www.ekathimerini.com/news/1176103/cold-weather-front-hits-greece/ |archive-date=24 January 2022 |access-date=24 January 2022 |publisher=Ekhatimerini}}&lt;/ref&gt; جا برفاني طوفان شامل آهن، جن دوران سڄو شهري علائقو برف سان ڍڪجي ويو؛ ٻئي واقعي ۾ [[پيرائيس]] جي ويجهو ڪجهه علائقا ان کان بچيل رهيا.

ايٿنس ۾ اونهاري دوران تمام گهڻي گرمي ٿي سگهي ٿي، جنهن جو هڪ سبب شهر ۾ نمايان [[شهري گرمي ٻيٽ]] وارو اثر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Giannaros |first1=Theodore M. |last2=Melas |first2=Dimitrios |last3=Daglis |first3=Ioannis A. |last4=Keramitsoglou |first4=Iphigenia |last5=Kourtidis |first5=Konstantinos |date=1 July 2013 |title=Numerical study of the urban heat island over Athens (Greece) with the WRF model |journal=Atmospheric Environment |volume=73 |pages=103–111 |doi=10.1016/j.atmosenv.2013.02.055 |bibcode=2013AtmEn..73..103G }}&lt;/ref&gt; حقيقت ۾، ايٿنس کي [[براعظمي يورپ]] جو سڀ کان گرم شهر پڻ سڏيو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Athens will be the first European city to appoint a chief heat officer&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fastcompany.com/90658073/athens-will-be-the-first-european-city-to-appoint-a-chief-heat-officer |title=Athens will be the first European city to appoint a chief heat officer |work=Fast Company |date=23 July 2021 |publisher=Fast Company media magazine |accessdate=10 April 2022 |last1=Visram |first1=Talib |archive-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410131050/https://www.fastcompany.com/90658073/athens-will-be-the-first-european-city-to-appoint-a-chief-heat-officer |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ اهو يورپ جو پهريون شهر هو جنهن شديد [[گرميءَ جي لهر|گرميءَ جي لهرن]] کي منهن ڏيڻ لاءِ چيف هيٽ آفيسر مقرر ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 June 2022 |title=Athens' chief heat officer prepares the city for the climate crisis |url=https://www.euronews.com/2022/06/24/europes-first-chief-heat-officer-explains-how-athens-is-preparing-for-severe-heatwaves |access-date=8 June 2023 |website=euronews |language=en |archive-date=27 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427171304/https://www.euronews.com/2022/06/24/europes-first-chief-heat-officer-explains-how-athens-is-preparing-for-severe-heatwaves |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ميٽروپوليٽن علائقي جي ڪيترن هنڌن، جن ۾ شهري گڏيل علائقو پڻ شامل آهي، تي [[يونان ۾ انتهائي گرمي پد جي فهرست|47.5°C يا ان کان وڌيڪ گرمي پد]] رڪارڊ ڪيو ويو آهي. شهر جي اولهه ۾ واقع [[ايليفسينا]] 2021ع تائين [[عالمي موسمياتي تنظيم]] وٽ يورپ ۾ رڪارڊ ٿيل سڀ کان وڌيڪ گرمي پد {{convert|48.0|C|F}} جو رڪارڊ رکندڙ هنڌ هو، جيڪو 10 جولاءِ 1977ع تي رڪارڊ ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World Meteorological Organization's World Weather &amp; Climate Extremes Archive |url=https://wmo.asu.edu/content/europe-highest-temperature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160924095721/https://wmo.asu.edu/content/europe-highest-temperature |archive-date=24 September 2016 |access-date=23 September 2016 |website=[[Arizona State University]] website |publisher=[[World Meteorological Organization]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 July 2023 |title=WMO is monitoring potential new temperature records |url=https://wmo.int/media/news/wmo-monitoring-potential-new-temperature-records |access-date=17 July 2023 |website=public.wmo.int |language=en |archive-date=2 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702220955/https://wmo.int/media/news/wmo-monitoring-potential-new-temperature-records |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
| location = مرڪزي ايٿنس (1991–2020 جا معمولي انگ، انتهائي انگ 1890–هاڻوڪو)
| metric first = y
| single line = y
| collapsed = 
| Jan high C = 13.3
| Feb high C = 14.2
| Mar high C = 17.0
| Apr high C = 21.1
| May high C = 26.5
| Jun high C = 31.6
| Jul high C = 34.3
| Aug high C = 34.3
| Sep high C = 29.6
| Oct high C = 24.4
| Nov high C = 18.9
| Dec high C = 14.4
| year high C = 23.3
| Jan mean C = 10.2
| Feb mean C = 10.8
| Mar mean C = 13.1
| Apr mean C = 16.7
| May mean C = 21.8
| Jun mean C = 26.6
| Jul mean C = 29.3
| Aug mean C = 29.4
| Sep mean C = 25.0
| Oct mean C = 20.3
| Nov mean C = 15.6
| Dec mean C = 11.6
| year mean C = 19.2
| Jan low C = 7.1
| Feb low C = 7.3
| Mar low C = 9.2
| Apr low C = 12.3
| May low C = 17.0
| Jun low C = 21.6
| Jul low C = 24.2
| Aug low C = 24.4
| Sep low C = 20.4
| Oct low C = 16.2
| Nov low C = 12.2
| Dec low C = 8.7
| year low C = 15.0
| Jan avg record high C = 18.8
| Feb avg record high C = 19.8
| Mar avg record high C = 22.4
| Apr avg record high C = 26.6
| May avg record high C = 31.4
| Jun avg record high C = 36.1
| Jul avg record high C = 38.8
| Aug avg record high C = 38.6
| Sep avg record high C = 34.2
| Oct avg record high C = 29.5
| Nov avg record high C = 23.9
| Dec avg record high C = 19.8
| year avg record high C = 39.4
| Jan record high C = 22.8
| Feb record high C = 25.3
| Mar record high C = 28.2
| Apr record high C = 32.2
| May record high C = 37.6
| Jun record high C = 44.8
| Jul record high C = 42.8
| Aug record high C = 43.9
| Sep record high C = 38.7
| Oct record high C = 36.5
| Nov record high C = 30.5
| Dec record high C = 23.1
| Jan avg record low C = 2.2
| Feb avg record low C = 2.6
| Mar avg record low C = 4.4
| Apr avg record low C = 7.9
| May avg record low C = 12.5
| Jun avg record low C = 17.0
| Jul avg record low C = 20.2
| Aug avg record low C = 20.3
| Sep avg record low C = 16.5
| Oct avg record low C = 12.8
| Nov avg record low C = 8.1
| Dec avg record low C = 4.2
| year avg record low C = 1.0
| Jan record low C = −6.5
| Feb record low C = −5.7
| Mar record low C = −2.6
| Apr record low C = 1.7
| May record low C = 6.2
| Jun record low C = 11.8
| Jul record low C = 16.0
| Aug record low C = 15.5
| Sep record low C = 8.9
| Oct record low C = 5.9
| Nov record low C = −1.1
| Dec record low C = -4.0
| rain colour = green
| Jan rain mm = 55.6
| Feb rain mm = 44.4
| Mar rain mm = 45.6
| Apr rain mm = 27.6
| May rain mm = 20.7
| Jun rain mm = 11.6
| Jul rain mm = 10.7
| Aug rain mm = 5.4
| Sep rain mm = 25.8
| Oct rain mm = 38.6
| Nov rain mm = 70.8
| Dec rain mm = 76.3
| Jan humidity = 72
| Feb humidity = 70
| Mar humidity = 66
| Apr humidity = 60
| May humidity = 56
| Jun humidity = 50
| Jul humidity = 42
| Aug humidity = 47
| Sep humidity = 57
| Oct humidity = 66
| Nov humidity = 72
| Dec humidity = 73
| Jan uv = 2
| Feb uv = 3
| Mar uv = 5
| Apr uv = 7
| May uv = 9
| Jun uv = 10
| Jul uv = 10
| Aug uv = 9
| Sep uv = 6
| Oct uv = 4
| Nov uv = 2
| Dec uv = 2

| source 1 = [[ايٿنس جي قومي رصدگاهه]] جو سائنسي رسالو ''Cosmos''&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Το 'νέο' κλίμα της Αθήνας – Περίοδος 1991–2020
|url=http://magazine.noa.gr/archives/4446
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021120650/http://magazine.noa.gr/archives/4446
|archive-date=21 October 2021
|access-date=3 July 2021
|publisher=[[ايٿنس جي قومي رصدگاهه]]
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NOA_Thiseio&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.iersd.noa.gr/en/historical-climate-time-series-of-athens/ |title=Historical Climate Time Series of Athens: Thiseio Observatory (1991–2020 Normals) |publisher=Institute for Environmental Research and Sustainable Development, National Observatory of Athens |access-date=August 25, 2026 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| source 2 = ميٽيوڪلب&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Το κλίμα της Αθήνας
|url=https://www.meteoclub.gr/themata/egkyklopaideia/to-klima-ths-athinas
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021120728/https://www.meteoclub.gr/themata/egkyklopaideia/to-klima-ths-athinas
|archive-date=21 October 2021
|access-date=3 July 2021
|website=www.meteoclub.gr
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Το αρχείο του Θησείου
|url=http://www.meteoclub.gr/themata/egkyklopaideia/5103-to-arxeio-tou-thiseiou
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160504183604/http://www.meteoclub.gr/themata/egkyklopaideia/5103-to-arxeio-tou-thiseiou
|archive-date=4 May 2016
|access-date=1 May 2016
|website=www.meteoclub.gr
}}
&lt;/ref&gt;
| source = 
}}

{{Weather box
| location = [[نيوس ڪوسموس، ايٿنس|نيوس ڪوسموس]]، مرڪزي ايٿنس (سمنڊ جي سطح کان {{cvt|85|m|ft}} مٿي)
| collapsed = y
| metric first = y
| single line = y
| Jan high C = 14.1
| Feb high C = 15.2
| Mar high C = 17.6
| Apr high C = 21.6
| May high C = 25.8
| Jun high C = 31.1
| Jul high C = 34.1
| Aug high C = 33.6
| Sep high C = 29.6
| Oct high C = 24.1
| Nov high C = 19.8
| Dec high C = 15.6

| Jan mean C = 11.3
| Feb mean C = 12.3
| Mar mean C = 14.4
| Apr mean C = 18.0
| May mean C = 22.1
| Jun mean C = 27.2
| Jul mean C = 30.3
| Aug mean C = 30.0
| Sep mean C = 26.1
| Oct mean C = 20.8
| Nov mean C = 16.9
| Dec mean C = 13.0

| Jan low C = 8.6
| Feb low C = 9.4
| Mar low C = 11.1
| Apr low C = 14.3
| May low C = 18.4
| Jun low C = 23.4
| Jul low C = 26.6
| Aug low C = 26.4
| Sep low C = 22.6
| Oct low C = 17.6
| Nov low C = 14.0
| Dec low C = 10.4

| Jan record high C = 22.8
| Feb record high C = 25.0
| Mar record high C = 25.4
| Apr record high C = 31.2
| May record high C = 36.4
| Jun record high C = 41.2
| Jul record high C = 42.6
| Aug record high C = 42.8
| Sep record high C = 38.1
| Oct record high C = 32.6
| Nov record high C = 27.5
| Dec record high C = 23.4
| Jan record low C = -1.2
| Feb record low C = -0.5
| Mar record low C = 0.0
| Apr record low C = 5.2
| May record low C = 12.6
| Jun record low C = 15.8
| Jul record low C = 19.6
| Aug record low C = 20.8
| Sep record low C = 15.7
| Oct record low C = 9.3
| Nov record low C = 6.7
| Dec record low C = 0.9
| rain colour = green
| Jan rain mm = 52.1
| Feb rain mm = 47.0
| Mar rain mm = 31.9
| Apr rain mm = 19.0
| May rain mm = 17.0
| Jun rain mm = 21.0
| Jul rain mm = 5.9
| Aug rain mm = 6.0
| Sep rain mm = 21.2
| Oct rain mm = 40.6
| Nov rain mm = 60.0
| Dec rain mm = 69.6

| source 1 = [[ايٿنس جي قومي رصدگاهه]] جا ماهوار بليٽن (آڪٽوبر 2010 – سيپٽمبر 2025)&lt;ref&gt;
{{cite web
| url=https://www.meteo.gr/Monthly_Bulletins.cfm
| title=Meteo.gr – Προγνώσεις καιρού για όλη την Ελλάδα
| access-date=27 April 2024
| archive-date=2 February 2023
| archive-url=https://web.archive.org/web/20230202121511/https://meteo.gr/Monthly_Bulletins.cfm
| url-status=live
}}
&lt;/ref&gt;
| source 2 = نيوس ڪوسموس، ايٿنس جي قومي رصدگاهه اسٽيشن،&lt;ref&gt;
{{cite web
| url=https://penteli.meteo.gr/stations/neoskosmos/
| title=Latest Conditions in Neos Kosmos, Athens
| access-date=27 April 2024
| archive-date=23 April 2024
| archive-url=https://web.archive.org/web/20240423020530/https://penteli.meteo.gr/stations/neoskosmos/
| url-status=live
}}
&lt;/ref&gt; [[عالمي موسمياتي تنظيم]]&lt;ref name=&quot;WMO&quot;&gt;
{{cite web
| url=https://oscar.wmo.int/surface/#/search/station/stationReportDetails/0-300-1-neoskosmos
| title=World Meteorological Organization
| accessdate=14 July 2023
| archive-date=20 June 2023
| archive-url=https://web.archive.org/web/20230620125224/https://oscar.wmo.int/surface/#/search/station/stationReportDetails/0-300-1-neoskosmos
| url-status=live
}}
&lt;/ref&gt;
}}

{{Weather box
| location = [[ايلينيڪو]]، سامونڊي ڪناري وارو ايٿنس (1955–2010 جا معمولي انگ، انتهائي انگ 1957–هاڻوڪو)
| collapsed = y
| metric first = y
| single line = y
| Jan record high C = 22.4
| Feb record high C = 24.2
| Mar record high C = 27.0
| Apr record high C = 30.9
| May record high C = 35.6
| Jun record high C = 40.0
| Jul record high C = 42.2
| Aug record high C = 43.0
| Sep record high C = 37.2
| Oct record high C = 35.2
| Nov record high C = 28.6
| Dec record high C = 22.9
| Jan high C = 13.6
| Feb high C = 14.1
| Mar high C = 15.9
| Apr high C = 19.6
| May high C = 24.4
| Jun high C = 29.2
| Jul high C = 32.2
| Aug high C = 32.2
| Sep high C = 28.3
| Oct high C = 23.4
| Nov high C = 18.8
| Dec high C = 15.1
| Jan mean C = 10.3
| Feb mean C = 10.6
| Mar mean C = 12.4
| Apr mean C = 16.1
| May mean C = 20.9
| Jun mean C = 25.6
| Jul mean C = 28.3
| Aug mean C = 28.2
| Sep mean C = 24.3
| Oct mean C = 19.6
| Nov mean C = 15.4
| Dec mean C = 11.9
| Jan low C = 7.0
| Feb low C = 7.1
| Mar low C = 8.5
| Apr low C = 11.5
| May low C = 15.8
| Jun low C = 20.3
| Jul low C = 23.0
| Aug low C = 23.1
| Sep low C = 19.6
| Oct low C = 15.7
| Nov low C = 12.0
| Dec low C = 8.8
| Jan record low C = −2.9
| Feb record low C = −4.2
| Mar record low C = -2.0
| Apr record low C = 0.6
| May record low C = 8.0
| Jun record low C = 11.4
| Jul record low C = 15.5
| Aug record low C = 16.0
| Sep record low C = 10.4
| Oct record low C = 3.0
| Nov record low C = 1.4
| Dec record low C = -2.0
| rain colour = green
| Jan rain mm = 47.7
| Feb rain mm = 38.5
| Mar rain mm = 42.3
| Apr rain mm = 25.5
| May rain mm = 14.3
| Jun rain mm = 5.4
| Jul rain mm = 6.3
| Aug rain mm = 6.2
| Sep rain mm = 12.3
| Oct rain mm = 45.9
| Nov rain mm = 60.1
| Dec rain mm = 62.0
| Jan rain days = 12.9
| Feb rain days = 11.4
| Mar rain days = 11.3
| Apr rain days = 9.3
| May rain days = 6.4
| Jun rain days = 3.6
| Jul rain days = 1.7
| Aug rain days = 1.6
| Sep rain days = 4.7
| Oct rain days = 8.6
| Nov rain days = 10.9
| Dec rain days = 13.5
| Jan humidity = 69.3
| Feb humidity = 68.0
| Mar humidity = 65.9
| Apr humidity = 62.2
| May humidity = 58.2
| Jun humidity = 51.8
| Jul humidity = 46.6
| Aug humidity = 46.8
| Sep humidity = 54.0
| Oct humidity = 62.6
| Nov humidity = 69.2
| Dec humidity = 70.4
| Jan sun = 130.2
| Feb sun = 134.4
| Mar sun = 182.9
| Apr sun = 231.0
| May sun = 291.4
| Jun sun = 336.0
| Jul sun = 362.7
| Aug sun = 341.0
| Sep sun = 276.0
| Oct sun = 207.7
| Nov sun = 153.0
| Dec sun = 127.1

| source 1 = [[ايڇ اين ايم ايس]] (1955–2010 جا معمولي انگ)&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Climatic Data for selected stations in Greece: Elliniko (Elliniko)
|url=http://www.hnms.gr/emy/en/climatology/climatology_city?perifereia=Attiki&amp;poli=Athens_Hellinikon
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205131656/http://www.hnms.gr/emy/en/climatology/climatology_city?perifereia=Attiki&amp;poli=Athens_Hellinikon
|archive-date=5 February 2021
|access-date=5 February 2021
}}
&lt;/ref&gt;
| source 2 = [[ڊيوچر ويٽرڊينسٽ]] (انتهائي انگ 1961–1990)،&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Klimatafel von Athen Flughafen (Hellinikon) / Griechenland
|url=https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_167160_kt.pdf
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612160622/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_167160_kt.pdf
|archive-date=12 June 2020
|access-date=15 May 2020
|website=Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world
|publisher=Deutscher Wetterdienst
}}
&lt;/ref&gt; انفور ڪليما (انتهائي انگ 1991–هاڻوڪو)&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Climatic Data for selected stations in Greece: Athens Airport
|url=https://www.infoclimat.fr/climatologie/normales-records/1981-2010/athinai-airport-athenes/valeurs/16716.html
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205131829/https://www.infoclimat.fr/climatologie/normales-records/1981-2010/athinai-airport-athenes/valeurs/16716.html
|archive-date=5 February 2021
|access-date=15 May 2020
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite tweet
|number=1348003628360073223
|user=EKMeteo
|title=Aussi 22.4°C #Athènes-Ellinikon record mensuel à la station
|date=9 January 2021
|access-date=10 January 2021
|language=French
|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109202836/https://twitter.com/EKMeteo/status/1348003628360073223
|archive-date=9 January 2021
|url-status=live
|first=Etienne
|last=Kapikian
}}
&lt;/ref&gt;
}}

== انتظاميا ==

[[File:Δημαρχείο Αθηνών 9734.jpg|thumb|ايٿنس جو سٽي هال]]
[[File:Ancien_Palais_Royal_-_Athènes_(GRA1)_-_2022-03-26_-_1.jpg|thumb|[[پراڻو شاهي محل]]]]

ايٿنس 1834ع ۾ [[نافپليون]] کان پوءِ يونان جي گاديءَ جو هنڌ بڻيو؛ نافپليون 1829ع کان عارضي گاديءَ جو هنڌ هو. ايٿنس جي ميونسپلٽي (شهر) [[اٽيڪا (علائقو)|اٽيڪا]] علائقي جي پڻ گاديءَ جو هنڌ آهي. ''ايٿنس'' جو اصطلاح ايٿنس جي ميونسپلٽي، [[وڏو ايٿنس]] يا شهري علائقو، يا پوري [[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو|ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقي]] لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو.

يوناني گاديءَ جو وڏو '''شهري مرڪز'''&lt;!--boldface per WP:R#PLA--&gt; ({{langx|el|Κέντρο της Αθήνας|translit=Kéntro tis Athínas|engvar=gb}}) سڌو سنئون '''ايٿنس جي ميونسپلٽي'''&lt;!--boldface per WP:R#PLA--&gt; ({{langx|el|Δήμος Αθηναίων|translit=Dímos Athinaíon|engvar=gb}}) جي حدن اندر اچي ٿو، جيڪا آباديءَ جي لحاظ کان يونان جي سڀ کان وڏي ميونسپلٽي آهي ۽ ايٿنس جي شهري علائقي جو مرڪز بڻجي ٿي. اها ننڍين ميونسپل برادرين جي هڪ سلسلي تي ٻڌل آهي. ان کان پوءِ '''[[پيرايوس]] جي ميونسپلٽي''' اچي ٿي، جيڪا ايٿنس جي شهري علائقي اندر پاڻ هڪ اهم شهري مرڪز بڻائي ٿي ۽ آباديءَ جي لحاظ کان ان علائقي جي ٻي وڏي ميونسپلٽي آهي.

=== ايٿنس جي ميونسپلٽي ===
'''ايٿنس جي ميونسپلٽي''' کي ست '''ميونسپل برادرين''' ({{langx|el|δημοτικές κοινότητες}}) ۾ ورهايو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Municipal Communities - City of Athens |url=http://gis.cityofathens.gr/layers/athens_geonode_data:geonode:dimotikes_koinotites1 |access-date=2026-04-27 |website=gis.cityofathens.gr |language=en}}&lt;/ref&gt; جيڪي پاڻ مجموعي طور 53 '''ميونسپل ضلعن''' ({{langx|el|συνοικίες}}) ۾ ورهايل آهن،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Municipal Districts - City of Athens |url=http://gis.cityofathens.gr/layers/athens_geonode_data:geonode:synoikia0 |access-date=2026-04-27 |website=gis.cityofathens.gr |language=en}}&lt;/ref&gt; ۽ اهي وڌيڪ مجموعي طور 144 '''ميونسپل پاڙن''' ۾ ورهايل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Municipal Neighbourhoods - City of Athens |url=http://gis.cityofathens.gr/layers/athens_geonode_data:geonode:geitonies0 |access-date=2026-04-27 |website=gis.cityofathens.gr |language=en}}&lt;/ref&gt; اهي '''ميونسپل پاڙا''' عام طور ڪنهن گرجا گهر، يادگار يا چوڪ جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا.

ست '''ميونسپل برادرين''' کي رڳو انگن سان نالا ڏنا ويا آهن.

[[File:Athens municipality districts numbered.svg|thumb|right|ميونسپل برادريون]]

پهرين ميونسپل برادري هيٺين نون ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* وولي (اڻ ورهايل)
* ٽريگونو پيرايوس - پانيپسٽيميو - ارمو - موناسٽيراڪي - پلاڪا
* مڪريگياني - ويڪو - ڪوڪاڪي - فيلوپاپو
* آگيوس ڪونسٽنٽينوس - پلاٽيا واٿيس - آگيوس پاولوس
* پيڊيو آريوس - ايويلپيڊون (اڻ ورهايل)
* موزيو - ايڪسارخيا - نيئاپولي (هيٺين چئن ميونسپل پاڙن ۾ ورهايل: [[موزيو، ايٿنس|موزيو]]، [[ايڪسارخيا]]، [[اسٽريفي ٽڪري|لوفوس اسٽريفي]] ۽ [[نيئاپولي، ايٿنس|نيئاپولي 1]])
* ليڪاويٽوس (اڻ ورهايل)
* ڪولوناڪي (ٻن ميونسپل پاڙن ۾ ورهايل: ڪولوناڪي ۽ ڪولوناڪي-ليڪاويٽوس)
* ايليسيا

ٻي ميونسپل برادري هيٺين نون ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* اوڊيو
* نيوس ڪوسموس
* اي نيڪروتافيو
* پروفٽيس ايلياس
* پانگراٽي
* اسٽاديو
* گووا
* دورگوٽي
* زاپيو

ٽين ميونسپل برادري هيٺين ڇهن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* آنو پيترالونا
* ڪاٽو پيترالونا
* ووٽانيڪوس
* روف
* ايليائوناس
* ايڪروپولس

چوٿين ميونسپل برادري هيٺين ستن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* سيپوليا
* ڪولونوس
* اڪاڊيميا پلاٽونوس 2
* نروانا
* ڪولوڪينٿو
* اڪاڊيميا پلاٽونوس
* او ايس اي

پنجين ميونسپل برادري هيٺين پنجن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* آنو پاتيسيا
* پرومپونا
* آگيوس ايليفتيريوس
* پاتيسيا
* ريزوپولي

ڇهين ميونسپل برادري هيٺين ستن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* پلاٽيا اٽيڪيس (هيٺين چئن ميونسپل پاڙن ۾ ورهايل: ارسٽوٽيلوس، [[آگيوس پانتليموناس، ايٿنس|آگيوس پانتليمون]]، [[اٽيڪي، ايٿنس|پلاٽيا اٽيڪيس]] ۽ [[وڪٽوريا چوڪ|پلاٽيا وڪٽورياس]])
* لوفوس ايليڪونوس
* پلاٽيا آميريڪيس
* ڪيپسلي (هيٺين چئن ميونسپل پاڙن ۾ ورهايل: آگيوس جارجيوس ڪيپسليس، پوليگونو، فوڪيونوس نيگري ۽ پلاٽيا ڪناري)
* نيا ڪيپسلي
* آنو ڪيپسلي
* اسڪولي ايويلپيڊون (اڻ ورهايل)

ستين ميونسپل برادري هيٺين ڏهن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* پينٽاگونو
* ڪائونٽوريوٽيڪا
* امپيلوڪيپوئي
* گيروڪوميو
* پوليگونو
* ايلينوروسون - ايريٿروس
* گڪيزي
* گودي
* اٽيڪو السوس
* السوس گودي - اسٽراٽيوٽيڪا نوسوڪوميا

=== ايٿنس شهري علائقو ===
'''ايٿنس شهري علائقو''' (پوليوڊوميڪو سنڪروٽيما اٿينون)، جنهن کي '''گاديءَ جو شهري علائقو''' (پوليوڊوميڪو سنڪروٽيما پروٽيووساس) يا '''وڏو ايٿنس''' (اِوريٽيري اٿينا) پڻ سڏيو وڃي ٿو،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Greater Athens (Greece): Municipalities – Population Statistics, Charts and Map |url=https://www.citypopulation.de/php/greece-athens.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503034211/https://www.citypopulation.de/php/greece-athens.php |archive-date=3 May 2020 |access-date=24 May 2020 |website=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt; اڄ 40 ميونسپلٽين تي مشتمل آهي. انهن مان 35 چار علائقائي يونٽن—[[مرڪزي ايٿنس (علائقائي يونٽ)|مرڪزي ايٿنس]]، [[اتر ايٿنس (علائقائي يونٽ)|اتر ايٿنس]]، [[اولهه ايٿنس (علائقائي يونٽ)|اولهه ايٿنس]] ۽ [[ڏکڻ ايٿنس (علائقائي يونٽ)|ڏکڻ ايٿنس]]—۾ ورهايل آهن، جڏهن تہ وڌيڪ 5 ميونسپلٽيون [[پيرايوس (علائقائي يونٽ)|پيرايوس جي علائقائي يونٽ]] جو حصو بڻجن ٿيون. ايٿنس جو شهري علائقو {{convert|412|km2|sqmi|0|abbr=on}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي،&lt;ref name=&quot;Kallikratis&quot;&gt;{{Cite web |title=ΦΕΚ B 1292/2010, Kallikratis reform municipalities |url=http://www.et.gr/idocs-nph/search/pdfViewerForm.html?args=5C7QrtC22wGYK2xFpSwMnXdtvSoClrL81-32jgAMSfbnMRVjyfnPUeJInJ48_97uHrMts-zFzeyCiBSQOpYnT00MHhcXFRTsb2fGphpq4MKX2ZkaHobySNnvZCNHXvYVvlf80XevW0Q. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010162605/http://www.et.gr/idocs-nph/search/pdfViewerForm.html?args=5C7QrtC22wGYK2xFpSwMnXdtvSoClrL81-32jgAMSfbnMRVjyfnPUeJInJ48_97uHrMts-zFzeyCiBSQOpYnT00MHhcXFRTsb2fGphpq4MKX2ZkaHobySNnvZCNHXvYVvlf80XevW0Q. |archive-date=10 October 2021 |access-date=9 September 2021 |publisher=[[يونان جي سرڪاري گزيٽ|سرڪاري گزيٽ]] |language=el}}&lt;/ref&gt; ۽ 2021ع ۾ ان جي آبادي 3,059,764 هئي.

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin:1em auto&quot;
|+ ايٿنس شهري علائقو
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|
{|style=&quot;width: 100%; font-size: 85%;&quot;
|-
|'''[[يونان جا علائقائي يونٽ|علائقائي يونٽ]]''':
|-
|[[مرڪزي ايٿنس (علائقائي يونٽ)|مرڪزي ايٿنس]]:&lt;br /&gt;{{Legend0|#FFFFFF|ايٿنس ميونسپلٽي}}&lt;br /&gt;{{Legend0|#F08080|ٻيون ميونسپلٽيون}}
|-
|{{Legend0|#1E90FF|[[اتر ايٿنس (علائقائي يونٽ)|اتر ايٿنس]]}}
|-
|{{Legend0|#FFFACD|[[ڏکڻ ايٿنس (علائقائي يونٽ)|ڏکڻ ايٿنس]]}}
|-
|{{Legend0|#66CDAA|[[اولهه ايٿنس (علائقائي يونٽ)|اولهه ايٿنس]]}}
|-
|{{Legend0|#A0522D|[[پيرايوس (علائقائي يونٽ)|پيرايوس]]}}
|}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|[[File:Athens aglomeration.svg|400px]]
|}

=== ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو ===
{{main|ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو}}

[[File:Athens_Metropolitan_Region.svg|thumb|[[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو]]]]

[[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو]] [[اٽيڪا (علائقو)|اٽيڪا علائقي]] اندر {{convert|2928.717|km2|sqmi|0|abbr=on}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ مجموعي طور 58 ميونسپلٽين تي مشتمل آهي. اهي ست علائقائي يونٽن ۾ منظم ٿيل آهن، جن ۾ مٿي ڄاڻايل يونٽن سان گڏ [[اوڀر اٽيڪا]] ۽ [[اولهه اٽيڪا]] پڻ شامل آهن. 2021ع جي آدمشماري موجب ان جي آبادي 3,638,281 هئي.&lt;ref name=census21/&gt; ايٿنس ۽ پيرايوس جون ميونسپلٽيون ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقي جا ٻه وڏا ميٽروپوليٽن مرڪز آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Master Plan for Athens and Attica 2021|pages= 13, 24, 27, 33, 36, 89 |url=http://www.ypeka.gr/LinkClick.aspx?fileticket=UfCMqBJHswQ%3d&amp;tabid=367&amp;language=el-GR |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321062128/http://www.ypeka.gr/LinkClick.aspx?fileticket=UfCMqBJHswQ%3D&amp;tabid=367&amp;language=el-GR |archive-date=21 March 2012}}&lt;/ref&gt; ڪجهه بين-ميونسپل مرڪز پڻ مخصوص علائقن جي خدمت ڪن ٿا. مثال طور، [[ڪيفيسيا]] ۽ [[گليفاڊا]] ترتيبوار اترين ۽ ڏاکڻين مضافات لاءِ بين-ميونسپل مرڪز آهن.

[[File:Βίλα Ατλαντίς 3473.jpg|alt=|thumb|[[ڪيفيسيا]] ۾ ولا ائٽلانٽس، جنهن جي جوڙجڪ [[ارنسٽ زيلر]] ڪئي]]
[[File:Alimos - panoramio (33).jpg|alt=|thumb|ڏاکڻي مضافاتي علائقي [[اليموس]] ۾ هڪ سامونڊي ڪنارو—ايٿنس جي ڏاکڻي ساحل تي موجود ڪيترن ئي سامونڊي ڪنارن مان هڪ]]

[[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو، يونان|ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو]] 58&lt;ref name=&quot;statistics1&quot;&gt;{{Cite web |title=ΕΛΣΤΑΤ Απογραφη 2011 |url=http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011061403/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf |archive-date=11 October 2011 |access-date=22 August 2011 |publisher=statistics.gr}}&lt;/ref&gt; ڳتيل آباديءَ وارين ميونسپلٽين تي مشتمل آهي، جيڪي تقريباً هر طرف کان [[ايٿنس جي ميونسپلٽي]] (شهري مرڪز) جي چوڌاري پکڙيل آهن. ايٿنس جي رهواسين لاءِ شهري مرڪز جي چوڌاري موجود سڀ شهري ميونسپلٽيون مضافات سڏجن ٿيون. ايٿنس شهر جي ڀيٽ ۾ جاگرافيائي بيهڪ مطابق مضافات کي چئن علائقن ۾ ورهايو وڃي ٿو: اترين مضافات، جن ۾ [[آگيوس اسٽيفانوس، اٽيڪا|آگيوس اسٽيفانوس]]، [[ڊيونيسوس، يونان|ڊيونيسوس]]، [[ايڪالي]]، [[نيا ايريٿريا]]، [[ڪيفيسيا]]، [[ڪريونيري، اٽيڪا|ڪريونيري]]، [[ماروسي]]، [[پيفڪي]]، [[ليڪووريسي]]، [[ميٽامورفوسي]]، [[نيا ايونيا]]، [[نيا فيلاڊيلفيا]]، [[ايراڪليو، اٽيڪا|ايراڪليو]]، [[وريليسيا]]، [[ميليسيا]]، [[پينٽيلي، يونان|پينٽيلي]]، [[خالاندري]]، [[آگيا پاراسڪيوي]]، [[گيراڪاس]]، [[پاليني]]، [[گالاتسي]]، [[پسيخيڪو]] ۽ [[فيلوٿي]] شامل آهن؛ ڏاکڻا مضافات، جن ۾ [[اليموس]]، [[نيا سميرني]]، [[موسخاتو]]، [[تاوروس]]، [[آگيوس ايوانس رينٽي]]، [[ڪاليٿيا]]، [[پيرايوس]]، [[آگيوس ديميتريوس]]، [[پالائيو فاليرو]]، [[ايلينيڪو]]، [[گليفاڊا]]، [[لاگونيسي]]، [[سارونيدا]]، [[آرگيروپولي]]، [[ايليوپولي]]، [[وارڪيزا]]، [[وولا]]، [[واري]] ۽ [[وولياگميني]] شامل آهن؛ اوڀر وارا مضافات، جن ۾ [[زوگرافو]]، [[دافني، اٽيڪا|دافني]]، [[ويروناس]]، [[ڪيسارياني]]، [[خولارگوس]] ۽ [[پاپاگو]] شامل آهن؛ ۽ اولهه وارا مضافات، جن ۾ [[پيرسٽيري]]، [[ايليون، يونان|ايليون]]، [[ايگاليو]]، [[ڪوريڊالوس]]، [[آگيا وروارا]]، [[ڪيراتسيني]]، [[پيراما]]، [[نيڪايا]]، [[دراپيٽسونا]]، [[خائيداري]]، [[پيٽروپولي]]، [[آگيوئي انارگيروئي]]، [[آنو ليوسيا]]، [[اسپروپيرگوس]]، [[ايليوسينا]]، [[اخارنيس]] ۽ [[ڪاماتيرو]] شامل آهن.

ايٿنس شهر جو سامونڊي ڪنارو، جيڪو [[پيرايوس]] جي وڏي واپاري بندرگاهه کان ڏکڻ ۾ سڀ کان پري مضافاتي علائقي [[وارڪيزا]] تائين لڳ ڀڳ {{convert|25|km|mi|-1|abbr=on}} پکڙيل آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 December 2007 |title=Distance between Piraeus (Attiki) and Varkiza (Piraios Nomos) (Greece) |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Greece_Distance_Result.asp?fromplace=Piraeus%20(Attiki)&amp;toplace=Varkiza%20(Piraios%20Nomos)&amp;fromlat=37.9474464019929&amp;tolat=37.8185988001751&amp;fromlng=23.6370849609375&amp;tolng=23.7987041473389 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711101743/http://distancecalculator.globefeed.com/Greece_Distance_Result.asp?fromplace=Piraeus%20(Attiki)&amp;toplace=Varkiza%20(Piraios%20Nomos)&amp;fromlat=37.9474464019929&amp;tolat=37.8185988001751&amp;fromlng=23.6370849609375&amp;tolng=23.7987041473389 |archive-date=11 July 2011 |access-date=9 June 2009 |publisher=Distancecalculator.globefeed.com}}&lt;/ref&gt; ٽرام وسيلي شهري مرڪز سان پڻ ڳنڍيل آهي.

اترئين مضافاتي علائقي ماروسي ۾ جديد بڻايل مکيه [[ايٿنس اولمپڪ اسپورٽس ڪمپليڪس|اولمپڪ ڪمپليڪس]]، جيڪو پنهنجي يوناني مخفف OAKA سان مشهور آهي، شهر جي افق تي نمايان نظر اچي ٿو. هن علائقي کي اسپيني معمار [[سانتياگو ڪالاتراوا]] جي ڊزائن موجب ٻيهر ترقي ڏني وئي، جنهن ۾ فولادي محراب، باغيچا، ڦوهارا، مستقبل جهڙو شيشي جو ڪم ۽ مکيه اسٽيڊيم تي نئين نيري شيشي جي ڇت شامل آهي. ٻيو اولمپڪ ڪمپليڪس، پالائيو فاليرو جي سامونڊي ڪناري ڀرسان، جديد اسٽيڊيم، دڪانن ۽ اوچي پيدل رستي تي مشتمل آهي. ڏاکڻين مضافات ۾ پراڻي ايٿنس ايئرپورٽ—[[ايلينيڪو بين الاقوامي هوائي اڏو|ايلينيڪو]]—جي زمين کي يورپ جي وڏن landscaped پارڪن مان هڪ ۾ تبديل ڪرڻ جو ڪم جاري آهي، جنهن کي [[هيلينيڪون ميٽروپوليٽن پارڪ]] سڏيو ويندو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hellenikon Metropolitan Park Competition |url=http://www.minenv.gr/hellenikon-competition/oa/en/main.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040408211156/http://www.minenv.gr/hellenikon-competition/oa/en/main.htm |archive-date=8 April 2004 |access-date=3 January 2007 |website=Hellenic Ministry of the Environment and Public Works |publisher=minenv.gr}}&lt;/ref&gt;

ڏاکڻين مضافات مان ڪيترائي، جهڙوڪ [[اليموس]]، [[پالائيو فاليرو]]، [[ايلينيڪو]]، [[گليفاڊا]]، [[وولا]]، [[وولياگميني]] ۽ [[وارڪيزا]]، جيڪي گڏجي [[ايٿنس ريويرا]] جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا، ڪيترن وارياسن سامونڊي ڪنارن جا گهر آهن. انهن مان گهڻا [[يوناني قومي سياحت تنظيم]] هلائي ٿي ۽ داخلا لاءِ فيس ورتي وڃي ٿي. جواخانا مائونٽ پارنيٿا تي [[ريجنسي ڪيسينو مونٽ پارنيس]] ۾، مرڪزي ايٿنس کان لڳ ڀڳ {{convert|25|km|mi|0|abbr=on}} پري،&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 June 2007 |title=Europe &amp;#124; Greek forest fire close to Athens |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6252676.stm |url-status=live |access-date=9 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090827205825/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6252676.stm |archive-date=27 August 2009}}&lt;/ref&gt; هلن ٿا، جتي ڪار يا ڪيبل ڪار وسيلي پهچي سگهجي ٿو. ويجهي شهر [[لوٽراڪي]] ۾ پڻ جواخانو موجود آهي، جتي ڪار ذريعي [[يوناني قومي شاهراهه 8|EO8]]، [[يوناني قومي شاهراهه 8a|EO8a]] ۽ پوءِ [[اي 8 موٽر وي (يونان)|A8]] يا [[ايٿنس مضافاتي ريلوي]] وسيلي پهچي سگهجي ٿو.

{{wide image|2009-02-19 Yachthafen Glyfada 03.jpg|800px|align-cap=center|[[پالائيو فاليرو]] جو سامونڊي ڪنارو}}

=== جاڙا يا ساٿي شهر  ===
{{Main list|يونان جي جاڙن ۽ ڀينر شهرن جي فهرست}}

[[ڀينر شهر|ساٿي شهر]] جو تصور مختلف ملڪن ۾ مختلف نالن سان استعمال ٿيندو آهي، پر انهن جو مطلب ساڳيو آهي: مختلف ملڪن جا ٻه شهر ڀائيوارن طور هڪ ٻئي سان سهڪار ڪن ٿا. ايٿنس جا ڪيترائي اهڙا ساٿي شهر آهن، جيڪي ”جاڙا“، ”ڀينر“ يا ”ساٿي“ شهرن طور سڃاتا وڃن ٿا.

'''ڀائيواريون'''

* {{flagicon|Armenia}} [[يريوان]]، آرمينيا (1993)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Partnership cities |url=https://www.yerevan.am/en/partner/partner-cities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819225714/https://www.yerevan.am/en/partner/partner-cities/ |archive-date=19 August 2014 |access-date=17 April 2018 |website=Yerevan municipality |publisher=yerevan.am}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:اٿينس]]
[[زمرو:يونان]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:يونان جا شهر]]
[[زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون]]
[[زمرو:گريسي ۾ آباد ساحلي هنڌ]]</text>
      <sha1>7cs7371fbcjtmkg5ggq3k1on7jjg1o1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409453</id>
      <parentid>409452</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T22:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>409453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116966" sha1="ajk74zgpycnd6krzup84n7ymua2ar5p" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = اٿينس
| native_name        = {{native name|el|Αθήνα}}

| image_skyline = Athens Montage L.png
| image_size = 280px
| image_caption = '''مٿان کان، گھڙيال جي ڪانٽن جي رخ ۾:''' [[اٿينس جو ايڪروپولس|ايڪروپولس]]، [[زاپيون]]، [[موناستيراڪي]]، [[لائڪابيٽس جبل]] تان شهر جو نظارو، [[اٿينس اولمپڪ اسپورٽس ڪمپليڪس]] ۽ [[پراڻو شاهي محل، اٿينس|پراڻو شاهي محل]]

| image_flag = Flag of the City of Athens.svg
| flag_size = 110px
| flag_caption = اٿينس جو جهنڊو

| image_seal = Coat of arms athens.svg
| seal_size = 90px
| seal_caption = اٿينس جو نشان
| nickname = {{lang|el|τὸ κλεινὸν ἄστυ}}، ''tò kleinòn ásty'' (&quot;شاندار شهر&quot;)&lt;br /&gt;
{{lang|el|τὸ ἰοστεφὲς ἄστυ}}، ''tò iostephès ásty'' (&quot;واڱڻائي تاج وارو شهر&quot;)

| settlement_type    = [[گاديءَ جو هنڌ]]
| nicknames          = {{lang|el|τὸ κλεινὸν ἄστυ}} ({{transliteration|el|tò kleinòn ásty}}، &quot;شاندار شهر&quot;)&lt;br/&gt;
{{lang|el|τὸ ἰοστεφὲς ἄστυ}} ({{transliteration|el|tò iostephès ásty}}، &quot;[[واڱڻائي تاج وارو شهر]]&quot;)&lt;br/&gt;
&quot;دانائيءَ جو شهر&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |date=30 March 2022
 |title=Athens: City of Wisdom
 |url=https://www.washingtonindependentreviewofbooks.com/index.php/bookreview/athens-city-of-wisdom
 |access-date=10 September 2022
 |publisher=Washington Independent Review of Books
 |archive-date=10 September 2022
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910073205/https://www.washingtonindependentreviewofbooks.com/index.php/bookreview/athens-city-of-wisdom
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
&quot;دليل جو شهر&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |date=15 July 2022
 |title=Athens and Jerusalem: City of Reason, City of Faith
 |url=https://worldview.stratfor.com/article/athens-and-jerusalem-city-reason-city-faith
 |access-date=18 October 2022
 |publisher=RANE Network
}}&lt;/ref&gt;
| image_flag         = Flag of the City of Athens.svg
| flag_size          = 110
| image_seal         = Coat of arms athens.svg
| seal_size          = 90
| pushpin_map        = Greece#Europe
| pushpin_map_caption = يونان ۾ بيهڪ##يورپ ۾ بيهڪ
| pushpin_relief     = 1
| coordinates        = {{coord|37|59|03|N|23|43|41|E|display=it}}
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name   = {{flagicon|Greece}} [[يونان]]
| subdivision_type1  = [[يونان جا جاگرافيائي علائقا|جاگرافيائي علائقو]]
| subdivision_name1  = [[مرڪزي يونان (جاگرافيائي علائقو)|مرڪزي يونان]]
| subdivision_type2  = [[يونان جا انتظامي علائقا|انتظامي علائقو]]
| subdivision_name2  = [[اٽيڪا (علائقو)|اٽيڪا]]
| subdivision_type3  = [[يونان جا علائقائي يونٽ|علائقائي يونٽ]]
| subdivision_name3  = [[مرڪزي اٿينس (علائقائي يونٽ)|مرڪزي اٿينس]]
| government_type    = [[ميئر–ڪائونسل حڪومت]]
| leader_party       = {{nowrap|[[پاسڪ – موومينٽ فار چينج|پاسڪ]]}}
| leader_title       = [[اٿينس جي ميئرن جي فهرست|ميئر]]
| leader_name        = [[هاريس ڊوڪاس]]&lt;ref name=mayor&gt;[https://ekloges.ypes.gr/current/d/home/en/municipalities/9186/ Municipality of Athens, Municipal elections – October 2023] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250219122013/https://ekloges.ypes.gr/current/d/home/en/municipalities/9186/ |date=19 February 2025 }}, Ministry of Interior&lt;/ref&gt;
| named_for          = [[اٿينا]]
| parts_type         = ضلعا
| parts_style        = para
| p1                 = 7
| population_as_of   = 2021
| population_footnotes = &lt;ref name=census21/&gt;
| area_total_km2     = 38.964
| population_total   = 643,452
| total_type         = گاديءَ جو شهر ۽ ميونسپلٽي
| population_rank    = [[يونان جي شهرن جي فهرست|يونان ۾ پهريون]] شهري ۽ پهريون ميٽروپوليٽن علائقو
| population_urban   = 3,059,764
| area_urban_km2     = 412
| population_density_urban_km2 = auto
| population_metro   = 3,638,281
| area_metro_km2     = 2,928.717
| population_density_metro_km2 = auto
| population_demonym = [[wikt:Athenian|اٿينين]]
| demographics_type1 = [[مجموعي گهرو پيداوار|جي ڊي پي]]
| demographics1_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en
 |title=EU regions by GDP, Eurostat
 |access-date=18 September 2023
 |website=www.ec.europa.eu
}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_title1 = ميٽرو
| demographics1_info1 = €115.495&amp;nbsp;ارب (2024)
| demographics1_title2 = في ماڻهو
| demographics1_info2 = €30,684 (2024)
| timezone1          = [[اوڀر يورپي وقت|EET]]
| utc_offset1        = +2
| timezone1_DST      = [[اوڀر يورپي اونهاري وارو وقت|EEST]]
| utc_offset1_DST    = +3
| elevation_min_m    = 70.1
| elevation_max_m    = 338
| postal_code_type   = [[يونان جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| postal_code        = 10x xx، 11x xx، 120 xx
| area_code_type     = [[يونان جا ٽيليفون نمبر|ٽيليفون]]
| area_code          = 21
| registration_plate = [[يونان جون گاڏين جون رجسٽريشن پليٽون|Yxx، Zxx، Ixx]]
| blank_name_sec1    = [[سرپرست بزرگ]]
| blank_info_sec1    = [[ڊائنيشيس دي ايريوپيگائيٽ]] (3 آڪٽوبر)
| blank_name_sec2    = اهم هوائي اڏو
| blank_info_sec2    = [[اٿينس بين الاقوامي هوائي اڏو]]
| website            = {{URL|https://cityofathens.gr|cityofathens.gr}}
}}

'''اٿينس'''{{efn|{{IPAc-en|ˈ|æ|θ|ɪ|n|z}} {{respell|ATH|inz}}؛ {{langx|el|Αθήνα|Athína|engvar=gb}}، {{IPA|el|aˈθina|pron|el-Αθήνα.ogg}}؛ {{langx|grc|Ἀθῆναι|Athênai|engvar=gb}}، {{IPA|grc|atʰɛ̂ːnai̯|pron}}&lt;ref&gt;{{Cite book
 |last=Wells
 |first=John C.
 |title=Longman pronunciation dictionary
 |publisher=Longman
 |year=1990
 |isbn=0-582-05383-8
 |location=Harlow, England
 |page=48
 |chapter=Athens
}}&lt;/ref&gt;}} [[يونان]] جي [[گاديءَ جو هنڌ|گاديءَ جو هنڌ]] ۽ ملڪ جو [[يونان جي شهرن ۽ قصبن جي فهرست|سڀ کان وڏو شهر]] آهي. [[ميڊيٽرينين سمنڊ|ميڊيٽرينين]] جي ڪناري تي واقع هي هڪ اهم ساحلي شهري مرڪز آهي ۽ [[اٽيڪا (علائقو)|اٽيڪا]] علائقي جي پڻ گادي آهي. اٿينس يورپ جي مکيه خشڪيءَ تي واقع سڀ کان ڏاکڻين گاديءَ وارن شهرن مان هڪ آهي. 2021ع ۾ اٿينس جي لڳاتار شهري علائقي جي آبادي لڳ ڀڳ '''30 لک 60 هزار''' ۽ وسيع ميٽروپوليٽن علائقي جي آبادي '''36 لک 38 هزار''' کان وڌيڪ هئي. [[اٿينس ميونسپلٽي]]، جيڪا وسيع شهري علائقي جي ڀيٽ ۾ هڪ ننڍو انتظامي يونٽ آهي، 2021ع جي آدمشماريءَ ۾ '''643,452''' رهواسي رکندڙ هئي&lt;ref name=&quot;census21&quot;&gt;{{Cite press release
 |title=Census 2021 GR
 |date=19 July 2022
 |publisher=[[هيلينڪ شمارياتي اٿارٽي]]
 |url=https://elstat-outsourcers.statistics.gr/Census2022_GR.pdf
 |access-date=12 September 2022
 |url-status=live
 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://elstat-outsourcers.statistics.gr/Census2022_GR.pdf
 |archive-date=9 October 2022
}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جي ايراضي {{convert|38.96|sqkm|sqmi|abbr=off}} آهي.&lt;ref name=&quot;stat01&quot;&gt;{{Cite web
 |title=Population &amp; housing census 2001 (incl. area and average elevation)
 |url=http://dlib.statistics.gr/Book/GRESYE_02_0101_00098%20.pdf
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150921212047/http://dlib.statistics.gr/Book/GRESYE_02_0101_00098%20.pdf
 |archive-date=21 September 2015
 |publisher=National Statistical Service of Greece
 |language=el
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;area&quot;&gt;{{Cite web
 |title=Characteristics
 |url=http://www.ypes.gr/topiki.htm
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070104231706/http://www.ypes.gr/topiki.htm
 |archive-date=4 January 2007
 |access-date=6 January 2007
 |website=Hellenic Interior Ministry
 |publisher=ypes.gr
}}&lt;/ref&gt;

اٿينس [[دنيا جا سڀ کان پراڻا مسلسل آباد شهر|دنيا جي سڀ کان پراڻن مسلسل آباد شهرن]] مان هڪ آهي. ان جي دستاويزي تاريخ '''3,400 سالن''' کان بہ وڌيڪ عرصي تي پکڙيل آهي،&lt;ref&gt;Vinie Daily, ''Athens, the city in your pocket'', p. 6.&lt;/ref&gt; جڏهن تہ موجوده اٿينس واري علائقي ۾ انساني موجودگيءَ جا نشان تقريباً 11هين کان 7هين هزارين سال قبل مسيح جي وچ واري دور تائين پهچن ٿا. [[يوناني ڏندڪٿا|يوناني ڏندڪٿائن]] موجب شهر جو نالو دانائيءَ جي ديوي [[اٿينا]] جي نالي تان پيو؛ البت جديد محققن جو عام خيال آهي تہ ديويءَ جو نالو ئي شهر جي نالي مان نڪتو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |last1=Greenberg
 |first1=Mike
 |last2=PhD
 |date=23 February 2021
 |title=Athena Facts: Things that not many people know about...
 |url=https://mythologysource.com/facts-about-athena/
 |access-date=20 February 2024
 |language=en-US
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Athena Varvakeion - MANA - Fidias.jpg|thumb|upright|[[اٿينا]] جو مجسمو؛ يوناني ڏندڪٿائن ۾ هوءَ اٿينس جي سرپرست ديوي هئي.]]

[[قديم اٿينس|ڪلاسيڪي اٿينس]] [[قديم يونان]] جي سڀ کان طاقتور [[پولس|شهري رياستن]] مان هڪ هو. شهر [[اٿينين جمهوريت|قديم يوناني جمهوريت]]، فن، تعليم ۽ [[قديم يوناني فلسفو|فلسفي]] جو اهم مرڪز بڻيو،&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Contents and Principles of the Programme of Unification of the Archaeological Sites of Athens
 |url=http://www.yppo.gr/4/e4000.jsp?obj_id=90&amp;lhmma_id=3817
 |url-status=live
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821134233/http://www.yppo.gr/4/e4000.jsp?obj_id=90&amp;lhmma_id=3817
 |archive-date=21 August 2016
 |access-date=31 December 2009
 |website=Hellenic Ministry of Culture
 |publisher=yppo.gr
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
 |last=((CNN &amp; Associated Press))
 |date=16 January 1997
 |title=Greece uncovers 'holy grail' of Greek archeology
 |publisher=CNN
 |url=http://www.cnn.com/WORLD/9701/16/greece.lyceum/index.html
 |access-date=28 March 2007
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071206113529/http://www.cnn.com/WORLD/9701/16/greece.lyceum/index.html
 |archive-date=6 December 2007
}}&lt;/ref&gt; ۽ [[افلاطون]]، [[ارسطو]] ۽ ٻين ڪيترن فلسفين جي علمي سرگرمين سان وابسته رهيو. ان جا سياسي، فڪري ۽ فني اثر [[هيلينسٽڪ دنيا]] ۽ پوءِ [[قديم روم]] سميت يورپ جي وڏي حصي تائين پکڙيا.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090129202226/http://encarta.msn.com/encyclopedia_1741501460/Ancient_Greece.html Encarta Ancient Greece] from the Internet Archive– Retrieved on 28 February 2012. [https://web.archive.org/web/20091028030542/http://encarta.msn.com/encyclopedia_1741501460/Ancient_Greece.html Archived] 31 October 2009.&lt;/ref&gt; ان تاريخي اهميت سبب اٿينس کي عام طور '''[[مغربي تهذيب]] جو هندورو''' ۽ '''[[جمهوريت جي تاريخ|جمهوريت جي جنم ڀومي]]''' سڏيو وڃي ٿو.&lt;ref name=britannica&gt;{{Cite web
 |title=Athens
 |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/40773/Athens
 |url-status=live
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106054445/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/40773/Athens
 |archive-date=6 January 2009
 |access-date=31 December 2008
 |quote=قديم يوناني اٿينائي، يونان جو تاريخي شهر ۽ گاديءَ جو هنڌ. ڪلاسيڪي تهذيب جا ڪيترائي فڪري ۽ فني خيال هتان پيدا ٿيا، ۽ شهر کي عام طور مغربي تهذيب جي جنم ڀومي سمجهيو وڃي ٿو.
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbc&gt;[https://www.bbc.co.uk/history/ancient/greeks/greekdemocracy_01.shtml BBC History on Greek Democracy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219115917/http://www.bbc.co.uk/history/ancient/greeks/greekdemocracy_01.shtml |date=19 December 2019 }} – Accessed on 26 January 2007&lt;/ref&gt;

جديد دور ۾ اٿينس هڪ وڏو بين الاقوامي [[ميٽروپولس]] ۽ يونان جي سياسي، اقتصادي، مالي، صنعتي، سامونڊي ۽ ثقافتي زندگيءَ جو مرڪز آهي. [[Globalization and World Cities Research Network|گلوبلائيزيشن اينڊ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽ ورڪ]] جي 2020ع واري درجابنديءَ ۾ ان کي '''Beta (+) عالمي شهر''' قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=The World According to GaWC 2020
 |url=https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html
 |url-status=live
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824031341/https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html
 |archive-date=24 August 2020
 |access-date=31 August 2020
 |website=GaWC – Research Network
 |publisher=Globalization and World Cities
}}&lt;/ref&gt; شهر [[ڏکڻ اوڀر يورپ]] جي وڏن معاشي مرڪزن مان پڻ هڪ آهي.

اٿينس جو بندرگاهه [[پيريئس]] يورپ جي اهم ترين مسافر ۽ ڪنٽينر بندرگاهن مان هڪ آهي. دستياب يوروسٽيٽ انگن موجب اهو يورپ جي مصروف ترين مسافر بندرگاهن ۾ شامل رهيو آهي،&lt;ref name=&quot;ESPO&quot;&gt;{{Cite web
 |date=21 November 2022
 |title=Maritime passenger statistics
 |url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Maritime_passenger_statistics&amp;oldid=550549#Messina_remained_the_largest_EU_passenger_port_in_2020
 |access-date=25 March 2023
 |website=Eurostat
 |publisher=[[Eurostat]]
 |archive-date=25 March 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325104658/https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Maritime_passenger_statistics&amp;oldid=550549#Messina_remained_the_largest_EU_passenger_port_in_2020
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt; ۽ عالمي ڪنٽينر ٽريفڪ ۾ پڻ نمايان حيثيت رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=World Shipping Council- Top 50 Ports
 |url=https://www.worldshipping.org/top-50-ports
 |access-date=7 July 2022
 |website=World Shipping Council
 |archive-date=13 August 2021
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813193707/https://www.worldshipping.org/top-50-ports
 |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

[[اٿينس ميٽروپوليٽن علائقو]] انتظامي ميونسپلٽي ۽ مسلسل شهري پکيڙ کان گهڻو اڳتي پکڙيل آهي. 2021ع ۾ ان جي آبادي '''3,638,281''' هئي&lt;ref name=census21/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Μόνιμος Πληθυσμός – ELSTAT
 |url=https://www.statistics.gr/2021-census-res-pop-results
 |access-date=10 June 2023
 |website=www.statistics.gr
 |archive-date=5 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105191336/https://www.statistics.gr/2021-census-res-pop-results
 |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Athens, Greece Metro Area Population 1950–2023
 |url=https://www.macrotrends.net/cities/21113/athens/population
 |access-date=2 March 2023
 |website=www.macrotrends.net
 |archive-date=21 September 2020
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921191115/https://www.macrotrends.net/cities/21113/athens/population
 |url-status=live
}}&lt;/ref&gt; ۽ ان جي ايراضي {{convert|2,928.717|km2|sqmi|0|abbr=on}} آهي.&lt;ref name=area/&gt;

[[File:View of Acropolis from Monastiraki.jpg|thumb|left|[[موناستيراڪي]] کان [[اٿينس جو ايڪروپولس|اٿينس جي ايڪروپولس]] جو نظارو]]

[[ڪلاسيڪي يونان|ڪلاسيڪي دور]] جو ورثو اڄ بہ اٿينس جي شهري منظر ۾ نمايان آهي. ان جي قديم آثارن مان سڀ کان مشهور [[پارٿينون]] آهي، جيڪو شروعاتي مغربي ثقافت جي سڀ کان اهم تعميراتي نشانين مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. شهر ۾ [[رومي يونان|رومي]]، [[بازنطيني سلطنت|بازنطيني]] ۽ نسبتاً گهٽ تعداد ۾ [[عثماني سلطنت|عثماني]] دور جا يادگار پڻ محفوظ آهن، جڏهن تہ اٿينس جو تاريخي شهري مرڪز هزارين سالن جي مسلسل تاريخ جا مختلف تهذيبي پرت ظاهر ڪري ٿو.

اٿينس ۾ [[يونيسڪو]] جا ٻه [[عالمي ورثو ماڳ]] واقع آهن: '''[[اٿينس جو ايڪروپولس]]''' ۽ وچئين دور جي '''[[ڊافني خانقاهه]]'''. شهر ۾ ڪيترائي عالمي شهرت يافته عجائب گهر ۽ ثقافتي ادارا پڻ آهن، جن ۾ [[اٿينس جو قومي آثارقديمه عجائب گهر|قومي آثارقديمه عجائب گهر]]، [[ايڪروپولس عجائب گهر]]، [[سائيڪليڊڪ آرٽ جو عجائب گهر]]، [[بيناڪي عجائب گهر]] ۽ [[بازنطيني ۽ عيسائي عجائب گهر]] شامل آهن.

اٿينس 1834ع ۾ جديد يوناني رياست جي گاديءَ جو هنڌ بڻيو. شهر ۾ [[اٿينس جي قومي ۽ ڪپوڊسٽريان يونيورسٽي]]، [[اٿينس اڪيڊمي]] ۽ [[يونان جي قومي لائبريري]] سميت ملڪ جا ڪيترائي اهم علمي ۽ ثقافتي ادارا واقع آهن.

اٿينس '''[[1896ع جون اونهاري اولمپڪس|1896ع ۾ پهرين جديد اولمپڪ راندين]]''' جي ميزباني ڪئي. 108 سال پوءِ شهر ٻيهر '''[[2004ع جون اونهاري اولمپڪس|2004ع جي اونهاري اولمپڪس]]''' جي ميزبان بڻيو، جنهن سان اهو اونهاري اولمپڪس جي هڪ کان وڌيڪ ڀيرا ميزباني ڪندڙ دنيا جي ٿورن شهرن مان هڪ بڻجي ويو.&lt;ref name=&quot;oly&quot;&gt;{{Cite news
 |last=((CNN &amp; Sports Illustrated))
 |date=5 September 1997
 |title=Sentiment a factor as Athens gets 2004 Olympics
 |publisher=sportsillustrated.cnn.com
 |url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1997/09/05/athens_update/
 |access-date=28 March 2007
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080519032341/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1997/09/05/athens_update/
 |archive-date=19 May 2008
}}&lt;/ref&gt;

== نالي جي بڻڀياس ۽ نالا ==
{{Further|مختلف ٻولين ۾ يورپي شهرن جا نالا (A)}}

[[قديم يوناني ٻولي|قديم يوناني]] ۾ شهر جو نالو {{lang|grc|Ἀθῆναι}} (''اٿينائي''، [[اٽڪ يوناني|ڪلاسيڪي اٽڪ يوناني]] ۾ {{IPA|grc|atʰɛ̂ːnai̯|pron}}) هو، جيڪو جمع جو لفظ آهي. جيتوڻيڪ ان کان اڳ واري يوناني، جهڙوڪ [[هومري يوناني]] ۾، اهو نالو واحد صورت ۾ {{lang|grc|Ἀθήνη}} (''اٿيني'') طور رائج هو.&lt;ref&gt;مثال طور [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Od.+7&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0135 Od.7.80] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418015639/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Od.+7&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0135 |date=18 April 2021 }}&lt;/ref&gt; ممڪن آهي تہ پوءِ ان کي {{lang|grc|Θῆβαι}} (''[[ٿيبس، يونان|ٿيبائي]]'') ۽ {{lang|grc|Μυκῆναι}} (''[[مائسيني|مڪينائي]]'') وانگر جمع جي صورت ڏني وئي هجي. لفظ جي پاڙ غالباً يوناني يا [[هند-يورپي ٻوليون|هند-يورپي]] اصل جي ناهي،&lt;ref name=&quot;Beekes2009&quot;&gt;{{Citation |last=Beekes |first=Robert S. P. |title=Etymological Dictionary of Greek |date=2009 |page=29 |place=Leiden and Boston |publisher=Brill |author-link=Robert Beekes}}&lt;/ref&gt; ۽ ممڪن آهي تہ اها اٽيڪا جي [[يوناني کان اڳ وارو زيرطبقو|يوناني کان اڳ واري لساني زيرطبقي]] جو باقيات هجي.&lt;ref name=&quot;Beekes2009&quot; /&gt;

[[قديم ڪلاسيڪي دور]] ۾ ان ڳالهه تي بحث ٿيندو هو تہ [[ايٿنس]] پنهنجو نالو پنهنجي سرپرست ديوي [[ايٿينا]] ([[اٽڪ يوناني|اٽڪ]] {{lang|grc|Ἀθηνᾶ}}، ''اٿينا''؛ [[آئوني يوناني|آئوني]] {{lang|grc|Ἀθήνη}}، ''اٿيني''؛ ۽ [[ڊورڪ يوناني|ڊورڪ]] {{lang|grc|Ἀθάνα}}، ''اٿانا'') تان ورتو يا ايٿينا پنهنجو نالو شهر تان ورتو.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot;&gt;{{Citation |last=Burkert |first=Walter |title=Greek Religion |date=1985 |url=https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/139 |page=[https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/139 139] |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-36281-0 |author-link=Walter Burkert}}&lt;/ref&gt; جديد عالم هاڻي عام طور ان ڳالهه تي متفق آهن تہ ديويءَ جو نالو شهر تان ورتل آهي،&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt; ڇاڪاڻ تہ -''ene'' پڇاڙي هنڌن جي نالن ۾ عام، پر ذاتي نالن ۾ ناياب آهي.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt;

قديم ايٿنسي [[بنيادي ڏندڪٿا]] موجب، ڏاهپ ۽ جنگ جي ديوي ايٿينا ۽ سمنڊن جي ديوتا [[پوسائيڊن]] وچ ۾ اڃا تائين بي نالي شهر جي سرپرستي حاصل ڪرڻ لاءِ مقابلو ٿيو؛&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot;&gt;{{Citation |last=Kerényi |first=Karl |title=The Gods of the Greeks |date=1951 |url=https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/124 |page=[https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/124 124] |place=London, England |publisher=Thames and Hudson |author-link=Károly Kerényi |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ٻنهي اتفاق ڪيو تہ جيڪو ايٿنس جي ماڻهن کي بهتر تحفو ڏيندو، اهو سندن سرپرست بڻبو،&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; ۽ ايٿنس جي بادشاهه [[سيڪروپس پهريون|سيڪروپس]] کي منصف مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; [[ببليوٿيڪا (سيوڊو-اپولوڊورس)|سيوڊو-اپولوڊورس]] جي بيان موجب، پوسائيڊن پنهنجي [[پوسائيڊن جو ترشول|ترشول]] سان زمين تي وار ڪيو، جنهن مان کارو پاڻي ڦٽي نڪتو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; [[ورجل]] جي نظم ''[[جارجڪس]]'' ۾ ڏنل هن ڏندڪٿا جي هڪ ٻي روايت موجب، پوسائيڊن ان جي بدران ايٿنس جي ماڻهن کي پهريون گهوڙو ڏنو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; ٻنهي روايتن ۾ ايٿينا ايٿنس جي ماڻهن کي پهريون پاليل [[زيتون|زيتون جو وڻ]] ڏنو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Garland |first=Robert |title=Ancient Greece: Everyday Life in the Birthplace of Western Civilization |date=2008 |publisher=Sterling |isbn=978-1-4549-0908-8 |location=New York}}&lt;/ref&gt;

سيڪروپس اهو تحفو قبول ڪيو&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; ۽ ايٿينا کي ايٿنس جي سرپرست ديوي قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot; /&gt; سترهين صديءَ کان وٺي نالي جا اٺ مختلف اشتقاق پيش ڪيا ويا آهن، جيڪي هاڻي عام طور رد ڪيا وڃن ٿا. [[ڪرسچن لوبيڪ]] نالي جي پاڙ طور {{lang|grc|ἄθος}} (''اٿوس'') يا {{lang|grc|ἄνθος}} (''انٿوس'')، جنهن جي معنيٰ ”گل“ آهي، تجويز ڪيو، جنهن موجب ايٿنس کي ”گلندڙ شهر“ قرار ڏنو ويو. [[يوهان ڪرسٽوف ولهيلم لُڊوگ ڊوڊرلين|لُڊوگ فون ڊوڊرلين]] فعل {{lang|grc|θάω}} جي ڌاتو θη- (''ٿائو''، ''ٿي-''، ”چوسڻ“) کي نالي جي پاڙ طور تجويز ڪيو، جنهن جو مقصد ايٿنس جي زرخيز زمين ڏانهن اشارو ڪرڻ هو.&lt;ref&gt;''[[Great Greek Encyclopedia]]'', vol. II, Athens 1927, p. 30.&lt;/ref&gt;

ايٿنس جي رهواسين کي [[سڪاڊا]] پائيندڙ ({{langx|grc|Τεττιγοφόροι|links=no|engvar=gb}}) سڏيو ويندو هو، ڇاڪاڻ تہ اهي سونهري سڪاڊائن جون سيون پائيندا هئا. اهو سندن [[آٽوڪٿون (قديم يونان)|آٽوڪٿون]] (ڌرتيءَ مان ڄاول) هجڻ جي علامت هو، ڇاڪاڻ تہ ايٿنس جو ڏندڪٿائي باني [[ايريڪٿيئس]] آٽوڪٿون هو؛ يا وري سندن موسيقار هجڻ جي علامت سمجهيو ويندو هو، ڇاڪاڻ تہ سڪاڊا هڪ ”موسيقار“ جيت آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ToposText |url=https://topostext.org/work/240#tau.377 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225005003/https://topostext.org/work/240#tau.377 |archive-date=25 February 2021 |access-date=27 March 2020 |website=topostext.org}}&lt;/ref&gt; ڪلاسيڪي ادب ۾ شهر کي ڪڏهن ڪڏهن ”[[بنفشي تاج وارو شهر]]“ پڻ سڏيو ويو، جنهن جو پهريون دستاويزي ذڪر [[پنڊار]] جي ἰοστέφανοι Ἀθᾶναι (''ايوستيفانوئي اٿانائي'') ۾ ملي ٿو، يا وري {{lang|grc|τὸ κλεινὸν ἄστυ}} (''تو ڪلينون آستي''، ”شاندار شهر“) سڏيو ويندو هو.

وچئين دور ۾ شهر جو نالو ٻيهر واحد صورت ۾ {{lang|el|Ἀθήνα}} لکيو وڃڻ لڳو. ان جي مختلف نالن ۾ سيٽينس، ساٽين ۽ اسٽينس شامل هئا، جيڪي سڀ حرفِ جر وارن فقرن جي [[غلط لفظي ورهاست]] مان نڪتل صورتون هيون.&lt;ref name=&quot;Bourne1887&quot;&gt;{{Cite journal |last=Bourne, Edward G. |year=1887 |title=The Derivation of Stamboul |journal=American Journal of Philology |publisher=The Johns Hopkins University Press |volume=8 |issue=1 |pages=78–82 |doi=10.2307/287478 |jstor=287478| issn=0002-9475 }}&lt;/ref&gt; ڪاسٽيل جي بادشاهه [[الفونسو ڏهون، ڪاسٽيل|الفونسو ڏهين]] اووڊ ڏانهن اها [[غلط نالي جي بڻڀياس|غلط اشتقاق]] منسوب ڪئي تہ نالي جي معنيٰ ”اهو هنڌ جتي موت ناهي“ آهي، ڇاڪاڻ تہ ايٿنس جا فن ۽ علم ”ڪڏهن بہ نٿا مرن“.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Alfonso X |first= |title=General estoria: antologia |date=1984 |publisher=Plaza &amp; Janes Ed |isbn=978-84-01-90545-2 |editor-last=Villar Rubio |editor-first=Milagros |edition=1st |series=Clásicos Plaza &amp; [y] Janés |location=Barcelona |pages=96, 98 |language=es |trans-title=General History: Anthology}}&lt;/ref&gt; [[عثماني ترڪي ٻولي|عثماني ترڪي]] ۾ ان کي {{Script|Arab|آتينا}} ''آتينا'' سڏيو ويندو هو.&lt;ref&gt;''Osmanlı Yer Adları'', Ankara 2017, ''s.v.'' [https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf مڪمل متن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731234949/https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf |date=31 July 2020 }}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
{{Main|ايٿنس جي تاريخ}}
{{For timeline}}
{{Historical affiliations
| width = 23em
| bgcolor = #B0C4DE
| fontsize = 80%
| align = right
|[[ايٿنس جي بادشاهن جي فهرست|ايٿنس جي بادشاهت]] 1556 ق م–1068 ق م
|[[ڪلاسيڪي ايٿنس|ايٿنس جي شهري رياست]] 1068 ق م–323 ق م
|[[ڪورنتھ جي ليگ|هيليني ليگ]] 338 ق م–323 ق م
|[[ايٿنس جي تاريخ#هيلينسٽڪ دور|هيلينسٽڪ ايٿنس]] 322 ق م–86 ق م
|[[رومي جمهوريه]] 86 ق م–27 ق م
|[[رومي سلطنت]] 27 ق م–395 ع
|[[بازنطيني سلطنت]] 395–1205
|[[ايٿنس جي ڊچي]] 1205–1458
|[[عثماني سلطنت]] 1458–1822
|[[پهرين هيليني جمهوريه]] 1822–1827
|[[عثماني سلطنت]] 1827–1833
|[[يونان]] 1833–هاڻوڪو
}}

=== قديم دور ===
{{main|ڪلاسيڪي ايٿنس|هيلينسٽڪ يونان|رومي يونان}}

ايٿنس ۾ انساني موجودگيءَ جو سڀ کان پراڻو ڄاتل ثبوت شِسٽ جي غار مان ملي ٿو، جنهن کي 11هين کان 7هين هزاري ق م جي وچ واري دور سان منسوب ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;ethnos.gr&quot;&gt;{{Cite web |date=July 2011 |title=v4.ethnos.gr – Οι πρώτοι… Αθηναίοι |url=http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22784&amp;subid=2&amp;pubid=2530782&amp;tag=8796 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721080919/http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22784&amp;subid=2&amp;pubid=2530782&amp;tag=8796 |archive-date=21 July 2011 |access-date=26 October 2018 |publisher=Ethnos.gr}}&lt;/ref&gt; ايٿنس گهٽ ۾ گهٽ 5,000 سالن کان، يعني لڳ ڀڳ 3000 ق م کان، لڳاتار آباد رهيو آهي.&lt;ref&gt;S. Immerwahr, The Athenian Agora XIII: the Neolithic and Bronze Ages, Princeton 1971&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tung/&gt; 1400&amp;nbsp;ق م تائين هيءَ آبادي [[مائسيني يونان|مائسيني تهذيب]] جو هڪ اهم مرڪز بڻجي چڪي هئي، ۽ [[ايٿنس جو ايڪروپولس|ايڪروپولس]] هڪ وڏي [[مائسيني]] قلعي جو هنڌ هو، جنهن جا آثار اڄ بہ مخصوص [[سائڪلوپيائي معماري|سائڪلوپيائي]] ڀتين جي حصن مان سڃاڻي سگهجن ٿا.&lt;ref&gt;Iakovides, S. 1962. 'E mykenaïke akropolis ton Athenon'. Athens.&lt;/ref&gt; ٻين مائسيني مرڪزن، جهڙوڪ [[مائسيني]] ۽ [[پائلوس]] جي ابتڙ، اها پڪ سان معلوم ناهي تہ ايٿنس لڳ ڀڳ 1200&amp;nbsp;ق م ۾ تباهيءَ جو شڪار ٿيو يا نہ؛ اها تباهي اڪثر [[ڊورين]] حملي سان منسوب ڪئي ويندي آهي. ايٿنس جا رهواسي هميشه اهو دعويٰ ڪندا رهيا تہ اهي خالص [[آئوني ماڻهو|آئوني]] هئا ۽ انهن ۾ ڪو بہ ڊورين عنصر شامل نہ هو. تنهن هوندي بہ [[برونز دور جي زوال|ٻين ڪيترين ئي برونز دور جي آبادين وانگر]] ايٿنس پڻ ان کان پوءِ لڳ ڀڳ 150 سالن تائين معاشي زوال جو شڪار رهيو.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Last Mycenaeans and Their Successors; an Archaeological Survey, c. 1200–c. 1000 B.C. |last=Desborough |first=Vincent R. d'A |author-link=Vincent Desborough |publisher=Clarendon Press |year=1964 |location=Oxford |page=113}}&lt;/ref&gt; [[لوهه جو دور|لوهه جي دور]] جون قبرون، خاص ڪري [[ڪيراميڪوس]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Little |first=Lisa M. |date=1988 |title=A Social Outcast in Early Iron Age Athens |url=https://www.jstor.org/stable/148450 |journal=Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens |volume=67, No. 4 |issue=Oct. – Dec. 1998 |pages=375–404 |jstor=148450 }}&lt;/ref&gt; ۽ ٻين هنڌن تي، اڪثر قيمتي تدفيني سامان سان ڀرپور مليون آهن ۽ اهو ظاهر ڪن ٿيون تہ 900&amp;nbsp;ق م کان پوءِ ايٿنس علائقي جي واپار ۽ خوشحاليءَ جي اهم مرڪزن مان هڪ هو.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osborne |first=Robin |title=Greece in the making, 1200-479 BC |date=1996 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-03583-5 |series=Routledge history of the ancient world |location=London; New York |pages=78–81}}&lt;/ref&gt;

=== ڪلاسيڪي ايٿنس ===
{{main|ڪلاسيڪي ايٿنس|ڊيلين ليگ}}

ڇهين صدي ق م تائين وڏي پيماني تي سماجي بيچيني [[سولون]] جي سڌارن جو سبب بڻي. انهن سڌارن 508&amp;nbsp;ق م ۾ [[ڪليستينيز]] طرفان جمهوريت متعارف ڪرائڻ لاءِ راهه هموار ڪئي. ان وقت تائين ايٿنس هڪ وڏي ٻيڙيءَ واري طاقت بڻجي چڪو هو ۽ هن [[آئوني بغاوت|آئوني شهرن جي بغاوت]] ۾ [[هخامنشي سلطنت|فارسي]] حڪمراني خلاف مدد ڪئي. ان کان پوءِ ٿيندڙ [[يوناني-فارسي جنگيون|يوناني-فارسي جنگين]] ۾ ايٿنس، اسپارٽا ۽ پلاٽايا سان گڏ يوناني رياستن جي اتحاد جي اڳواڻي ڪئي، جنهن نيٺ فارسين کي پوئتي ڌڪي ڇڏيو. 490&amp;nbsp;ق م ۾ [[ميراٿون جي جنگ]] ۾ [[ملٽيئڊيز]] جي اڳواڻيءَ هيٺ ۽ 480&amp;nbsp;ق م ۾ نهايت اهم [[سالاميس جي جنگ]] ۾ [[ٿيمسٽوڪليس]] جي اڳواڻيءَ هيٺ فارسين کي فيصلائتي شڪست ڏني وئي. تنهن هوندي بہ، [[ٿرموپائلي جي جنگ]] ۾ [[اسپارٽا|اسپارٽن]] ۽ ٻين يونانين جي [[ليونائيڊس پهريون|بادشاهه ليونائيڊس]] جي اڳواڻيءَ هيٺ بهادراڻي پر آخرڪار ناڪام مزاحمت کان پوءِ،&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=John David |url=https://books.google.com/books?id=BHe0KeXyL_AC&amp;pg=PA34 |title=Nothing Less than Victory: Decisive Wars and the Lessons of History |year=2010 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1400834303 |access-date=24 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312034708/https://books.google.com/books?id=BHe0KeXyL_AC&amp;pg=PA34 |archive-date=12 March 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; جڏهن [[بوئوشيا]] ۽ [[اٽيڪا]] ٻئي فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا، تہ ايٿنس کي هڪ ئي سال اندر فارسين [[ايٿنس جي هخامنشي تباهي|ٻه ڀيرا فتح ڪري لُٽيو ۽ تباهه ڪيو]].

[[File:Map athenian empire 431 BC-no.svg|thumb|431 ق م ۾ [[پيلوپونيسي جنگ]] کان اڳ ايٿنس جي اڳواڻيءَ هيٺ [[ڊيلين ليگ]]]]

ان کان پوءِ ايندڙ ڏهاڪا [[پنجين صديءَ جو ايٿنس|ايٿني جمهوريت جي سونهري دور]] طور مشهور ٿيا. ان عرصي دوران ايٿنس [[قديم يونان]] جو اڳواڻ شهر بڻجي ويو ۽ ان جون ثقافتي ڪاميابيون [[مغربي ثقافت|مغربي تهذيب]] جي بنيادن مان شمار ٿيون.&lt;ref name=britannica /&gt;&lt;ref name= bbc /&gt; هن زماني ۾ ناٽڪ نويس [[ايسڪائلس]]، [[سوفوڪليس]] ۽ [[يورپائڊيز]] ايٿنس ۾ عروج تي پهتا؛ ساڳئي ريت مورخ [[هيروڊوٽس]] ۽ [[ٿوسائڊيڊيز]]، طبيب [[هيپوڪريٽس]]، ۽ فلسفي [[سقراط]] ۽ [[افلاطون]] پڻ هن دور جون نمايان شخصيتون هيون. [[پيريڪليس]] جي اڳواڻيءَ هيٺ، جنهن فنن کي هٿي ڏني ۽ جمهوريت کي مضبوط ڪيو، ايٿنس هڪ وڏي تعميراتي منصوبي تي ڪم شروع ڪيو، جنهن ۾ ايٿنس جي ايڪروپولس، بشمول [[پارٿينون]]، جي تعمير شامل هئي. ساڳئي وقت [[ڊيلين ليگ]] ذريعي ايٿنس پنهنجي سلطنت پڻ وڌائي. هيءَ ليگ اصل ۾ [[يوناني شهري رياست|يوناني شهري رياستن]] جي اهڙي تنظيم طور ٺاهي وئي هئي، جيڪا [[سيمون]] جي اڳواڻيءَ ۾ فارسين خلاف جنگ جاري رکي، پر جلدي ئي اها ايٿنس جي پنهنجي سامراجي خواهشن جو اوزار بڻجي وئي. ان مان پيدا ٿيل ڇڪتاڻ [[پيلوپونيسي جنگ]] (431–404&amp;nbsp;ق م) جو سبب بڻي، جنهن ۾ ايٿنس کي پنهنجي حريف اسپارٽا هٿان شڪست ملي.&lt;ref&gt;[[Xenophon]], ''[[Hellenica]]'', 2.2.20, 404/3&lt;/ref&gt;

[[File:The_Parthenon_in_Athens.jpg|thumb|ايٿنس جي [[ايٿنس جو ايڪروپولس|ايڪروپولس]] ٽڪريءَ تي [[پارٿينون]]، جيڪو [[ايٿينا پارٿينوس]] لاءِ وقف هو]]

تنهن هوندي بہ، شهر جلد ئي ٻيهر يوناني دنيا ۾ هڪ وڏي طاقت طور اڀريو ۽ اسپارٽن ۽ ٿيبن جي بالادستيءَ واري دور ۾ [[ٻي ايٿني ليگ]] قائم ڪئي. چوٿين صدي ق م جي وچ ڌاري اتر يونان جي [[مقدونيه جي بادشاهت|مقدونيه]] جي بادشاهت يوناني معاملن ۾ غالب ٿيڻ لڳي. 338&amp;nbsp;ق م ۾ [[مقدونيه جو فلپ ٻيون|فلپ ٻئي]] ۽ سندس پٽ [[سڪندر اعظم]] جون فوجون، ايٿنس ۽ [[ٿيبس، يونان#زوال ۽ تباهي|ٿيبس]] جي اڳواڻيءَ هيٺ ڪجهه يوناني شهري رياستن جي اتحاد کي [[ڪيرونيا جي جنگ (338 ق م)|ڪيرونيا جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني. هن شڪست کان پوءِ ايٿنس، پهرين فلپ ۽ پوءِ سڪندر جي اڳواڻيءَ هيٺ [[ڪورنتھ جي ليگ|هيليني ليگ]] ۾ شامل ٿيو.

&lt;Gallery&gt;
File:Athenian Agora (3358219222).jpg|[[ايٿنس جو قديم اگورا]]، قديم ايٿنس جو هڪ اهم واپاري مرڪز (''[[اگورا]]'')
File:L'Olympieion_(Athènes)_(30776483926).jpg|[[اولمپيائي زيوس جو مندر، ايٿنس|اولمپيائي زيوس جي مندر]] جا کنڊر، جنهن جو تصور [[پيسسٽراٽس]] جي پٽن پيش ڪيو
File:The Clock Tower of Andronicus Cyrrhestes (Tower of the Winds) on May 19, 2021.jpg|[[رومي اگورا]] ۾ [[هوائن جو منارو]]، قديم ايٿنس جو ٻيو وڏو واپاري مرڪز
File:The Odeon of Herodes Atticus on September 13, 2020.jpg|[[هيروڊس اٽيڪس جو اوڊيون]]، جيڪو [[هيروڊس اٽيڪس]] 161 ع ۾ تعمير ڪرايو
&lt;/Gallery&gt;

=== رومي سلطنت ===
{{Main|رومي حڪمراني هيٺ ايٿنس}}

بعد ۾ رومي حڪمرانيءَ هيٺ، ايٿنس کي ان جي وڏي شهرت رکندڙ درسگاهن جي ڪري [[آزاد شهر (ڪلاسيڪي قدامت)|آزاد شهر]] جو درجو ڏنو ويو. ٻي صدي عيسويءَ ۾ رومي شهنشاهه [[هيڊرين]]، جيڪو پاڻ بہ ايٿنس جو شهري هو،&lt;ref&gt;Kouremenos, Anna (2022). &quot;'The City of Hadrian and not of Theseus': A Cultural History of Hadrian's Arch&quot;. In A. Kouremenos (ed.) ''The Province of Achaea in the 2nd century CE: The Past Present''. London: Routledge. https://www.academia.edu/43746490/_2022_The_City_of_Hadrian_and_not_of_Theseus_a_cultural_history_of_Hadrians_Arch {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220823212058/https://www.academia.edu/43746490/_2022_The_City_of_Hadrian_and_not_of_Theseus_a_cultural_history_of_Hadrians_Arch |date=23 August 2022 }}&lt;/ref&gt; ڪيترين ئي سرڪاري عمارتن جي تعمير جو حڪم ڏنو. [[پولس رسول]] پنهنجي ٻي تبليغي سفر دوران ايٿنس آيو. 267 ع ۾ هڪ جرمنڪ قبيلي [[267ع ۾ ايٿنس جي لُٽمار|ايٿنس کي لُٽيو]].

چوٿين صدي عيسويءَ جي شروعات ۾ [[بازنطيني سلطنت]] جي حڪومت [[قسطنطنيه]] مان هلڻ لڳي، ۽ سامراجي شهر جي تعمير ۽ توسيع دوران شهنشاهن ايٿنس جا ڪيترائي فن پارا اتي سينگار لاءِ منتقل ڪرايا. سلطنت [[عيسائيت|عيسائي]] بڻجي وئي ۽ [[لاطيني ٻولي|لاطيني]] جو استعمال گهٽجندو ويو، جڏهن تہ [[وچئين دور جي يوناني ٻولي|يوناني]] جو استعمال غالب بڻجي ويو؛ [[رومي سامراجي دور (زمانيات)|رومي سامراجي دور]] ۾ ٻنهي ٻولين جو استعمال ٿيندو هو. رومي دور جي پوئين حصي ۾ ايٿنس شهنشاهن جي حڪمرانيءَ هيٺ رهيو، جيڪا 13هين صديءَ تائين جاري رهي، ۽ شهر جا رهواسي پاڻ کي رومي سلطنت جا شهري (''[[رومائيوئي]]'') سمجهندا هئا. سلطنت جي بت پرستيءَ کان عيسائيت ڏانهن تبديليءَ ايٿنس تي گهرو اثر وڌو ۽ شهر جي مذهبي اهميت گهٽجي وئي.&lt;ref name=tung/&gt; پارٿينون، ايريڪٿيئون ۽ هيفيسٽيئون (ٿيسيون) جهڙن قديم يادگارن کي گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيو ويو. جيئن جيئن سلطنت بت پرستيءَ جي وڌيڪ مخالف ٿيندي وئي، ايٿنس هڪ صوبائي شهر بڻجي ويو ۽ ان جي قسمت ۾ لاها چاڙها ايندا رهيا.

شهر تعليم، خاص ڪري [[نوافلاطونيت]]، جو اهم مرڪز رهيو. هتي جي نامور شاگردن ۾ [[گريگوري آف نازيانزس]]، [[باسل آف ڪيسيريا]] ۽ رومي شهنشاهه [[جوليئن (شهنشاهه)|جوليئن]] ({{Reign|355|363}}) شامل هئا؛ ان ڪري ايٿنس بت پرستيءَ جو پڻ اهم مرڪز رهيو. پنجين صديءَ جي شروعات کان اڳ آثار قديمه جي رڪارڊ ۾ عيسائي شين جا ثبوت ظاهر نٿا ٿين.&lt;ref name=&quot;ODB&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last1=Gregory|first1=Timothy E.|last2=Ševčenko|first2=Nancy Patterson|title=Athens|pages=221–223|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander|editor-link=Alexander Kazhdan|year=1991|encyclopedia=[[The Oxford Dictionary of Byzantium]]|location=Oxford and New York|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-504652-6}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي بہ 267ع ۾ [[هيرول]] ۽ 396ع ۾ سندن بادشاهه [[الارڪ پهريون]] ({{Reign|395|410}}) جي اڳواڻيءَ هيٺ [[وزيگوٿ]] هٿان شهر جي لُٽمار، ايٿنس جي شهري بناوٽ ۽ خوشحاليءَ کي وڏو ڌڪ ڏنو. ان کان پوءِ ايٿنس هڪ ننڍڙي قلعي بند علائقي تائين محدود ٿي ويو، جيڪو قديم شهر جي رڳو هڪ حصي تي مشتمل هو.&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt; شهنشاهه [[جسٽينيئن پهريون]] ({{Reign|527|565}}) 529ع ۾ بت پرست استادن طرفان فلسفي جي تعليم تي پابندي لڳائي،&lt;ref&gt;Alan Cameron, &quot;The Last Days of the Academy at Athens,&quot; in A. Cameron, Wandering Poets and Other Essays on Late Greek Literature and Philosophy, 2016, (Oxford University Press: Oxford), pp. 205–246&lt;/ref&gt; جنهن جي شهر تي اثر بابت عالمن ۾ گهڻو بحث ٿيو آهي،&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt; پر عام طور هن واقعي کي ايٿنس جي قديم تاريخ جي پڄاڻيءَ جي علامت سمجهيو وڃي ٿو.

=== بازنطيني ايٿنس ===
{{main|بازنطيني سلطنت|بازنطيني يونان}}

[[File:At_the_Byzantine_Monastery_of_Daphni_on_October_31,_2019.jpg|thumb|مرڪزي ايٿنس جي اتر-اولهه ۾ 11هين صديءَ جي [[بازنطيني]] [[ڊافني خانقاهه]]، جيڪا [[يونيسڪو عالمي ورثو ماڳ]] طور درج ٿيل آهي.]]

582ع ۾ [[سلاو ماڻهو|سلاون]] ايٿنس کي لُٽيو، پر ان کان پوءِ شهر سامراجي قبضي ۾ رهيو؛ ان جو هڪ نمايان ثبوت شهنشاهه [[ڪانسٽنس ٻيون]] ({{Reign|641|668}}) جو 662/3ع ۾ شهر جو دورو ۽ ان جو [[ٿيما آف هيلاس|هيلاس جي ٿيما]] ۾ شامل ٿيڻ آهي.&lt;ref name=&quot;ODB&quot;/&gt; اٺين ۽ نائين صدين ۾ شهر کي [[ساراسن]] حملن جو خطرو رهيو. 896ع ۾ ايٿنس تي حملو ٿيو ۽ ممڪن آهي تہ ڪجهه عرصي لاءِ ان تي قبضو پڻ ڪيو ويو هجي. هن واقعي جا ڪجهه آثار قديمه جا نشان ۽ ان وقت جي عمارتن ۾ عربي آرائش جا عنصر مليا آهن.&lt;ref name=&quot;EI2&quot;&gt;{{cite encyclopedia | article = Atīna | first = Franz | last = Babinger | author-link = Franz Babinger | encyclopedia = The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume I: A–B | publisher = Brill | location = Leiden and New York | year = 1986 | isbn = 90-04-08114-3 | pages = 738–739 | url = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/atina-SIM_0849 | title = Archived copy | access-date = 11 July 2023 | archive-date = 31 July 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180731094207/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/atina-SIM_0849 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; ان وقت شهر ۾ هڪ [[مسجد]] جي موجودگيءَ جا ثبوت پڻ ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt; [[بازنطيني شبيهه شڪني]] بابت وڏي تڪرار ۾ ايٿنس کي عام طور [[شبيهه نواز]] موقف جو حامي سمجهيو وڃي ٿو، خاص ڪري ايٿنس سان تعلق رکندڙ شهنشاهه زال [[ايٿنس جي آئرين]] جي ڪردار سبب، جنهن 787ع ۾ [[نائيڪيا جي ٻي ڪائونسل]] ۾ شبيهه شڪنيءَ جي پهرئين دور جي خاتمي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt; ڪجهه سالن کان پوءِ ايٿنس سان تعلق رکندڙ هڪ ٻي عورت، [[ايٿنس جي ٿيوفانو|ٿيوفانو]]، [[اسٽاوراڪيوس]] (حڪومت 811–812ع) جي زال طور شهنشاهه زال بڻي.&lt;ref name=&quot;ODB&quot; /&gt;

1071ع ۾ [[منزيڪرٽ جي جنگ]] کان پوءِ ترڪن جي سلطنت تي حملي ۽ ان کان پوءِ ٿيندڙ گهرو جنگين جا اثر گهڻي ڀاڱي هن علائقي کان پري رهيا، ۽ ايٿنس پنهنجي صوبائي حيثيت سان گهڻي نقصان کانسواءِ قائم رهيو. جڏهن ٽن [[ڪومنيني خاندان|ڪومنيني]] شهنشاهن [[اليڪسيوس پهريون ڪومنوس|اليڪسيوس]]، [[جان ٻيون ڪومنوس|جان]] ۽ [[مينوئل پهريون ڪومنوس|مينوئل]] جي مضبوط قيادت هيٺ بازنطيني سلطنت ٻيهر سگهاري ٿي، تہ اٽيڪا ۽ يونان جا ٻيا حصا پڻ خوشحال ٿيا. آثار قديمه جا ثبوت ظاهر ڪن ٿا تہ وچئين دور جي شهر 11هين صديءَ کان وٺي 12هين صديءَ جي پڇاڙيءَ تائين تيز ۽ لڳاتار واڌ جو دور ڏٺو.

[[File:Acropolis_Frankish_tower.jpg|thumb|1874ع ۾ [[ايٿنس جو ايڪروپولس|ايٿنس جي ايڪروپولس]] جو [[فرينڪش منارو (ايٿنس جو ايڪروپولس)|فرينڪش منارو]]، جنهن کي ايندڙ سال ڊاهي ڇڏيو ويو؛ ساڻس گڏ [[پروپائليا (ايٿنس جو ايڪروپولس)|پروپائليا]] جا کنڊر ۽ ايٿنس جي ميدان کان اولهه طرف [[ايگيليئو جبل]] جو نظارو]]

[[ايٿنس جو قديم اگورا|اگورا]] (بازار)، جيڪو قديم دور جي پڇاڙيءَ کان ويران پيو هو، ان تي ٻيهر اڏاوت شروع ٿي ۽ جلد شهر صابڻن ۽ رنگن جي پيداوار جو اهم مرڪز بڻجي ويو. شهر جي واڌ [[وينس]] جي واپارين ۽ ٻين ڪيترن واپارين کي، جيڪي ايجيئن سمنڊ جي بندرگاهن تي اچ وڃ ڪندا هئا، ايٿنس ڏانهن متوجه ڪيو. واپار ۾ اها دلچسپي شهر جي معاشي خوشحاليءَ کي وڌيڪ وڌائڻ جو سبب بڻي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://byzantine-world.com/city/byzantine-athens-a-provincial-city-in-the-shadow-of-its-glorious-past/|title=Byzantine Athens: A provincial city in the shadow of its glorious past|date=January 8, 2025}}&lt;/ref&gt;

11هين ۽ 12هين صديون ايٿنس ۾ [[بازنطيني فن]] جو سونهري دور هيون. ايٿنس ۽ ان جي ڀرپاسي جا لڳ ڀڳ سڀ اهم وچ-بازنطيني گرجا گهر انهن ٻن صدين دوران تعمير ڪيا ويا، جيڪو مجموعي طور شهر جي واڌ کي ظاهر ڪري ٿو.{{Citation needed|date=May 2026}} تنهن هوندي بہ، وچئين دور جي اها خوشحالي گهڻي دير قائم نہ رهي.

=== ايٿنس جي ڊچي ===
{{Further|ايٿنس جي ڊچي}}

1204ع ۾ [[چوٿين صليبي جنگ]] دوران ايٿنس فتح ڪيو ويو، ۽ شهر کي [[رومن ڪيٿولڪيت|لاطيني حڪمرانن]] کان واپس حاصل ڪرڻ کان اڳ ئي [[عثماني ترڪ|عثماني ترڪن]] پنهنجي قبضي ۾ آڻي ڇڏيو. 19هين صديءَ تائين شهر ٻيهر يوناني حڪومت هيٺ نہ آيو.

1204ع کان 1458ع تائين، [[صليبي جنگيون|صليبي جنگين]] کان پوءِ ايٿنس تي ٽن ڌار ڌار دورن ۾ لاطيني حڪمرانن حڪومت ڪئي. ”لاطيني“ يا ”[[فرينڪ (صليبي)|فرينڪ]]“ اولهه يورپ جا ماڻهو ۽ [[لاطيني ڪليسيا]] جا پيروڪار هئا، جيڪي صليبي جنگين دوران [[اوڀر ڀونوچ سمنڊ]] جي علائقي ۾ آيا. بازنطيني يونان جي باقي حصن سان گڏ، ايٿنس جاگيردارانه [[جاگير|جاگيرن]] جي هڪ سلسلي جو حصو بڻيو، جيڪي [[پهرين صليبي جنگ]] کان پوءِ [[شام (علائقو)|شام]] ۽ [[قبرص جي بادشاهت|قبرص]] ۾ قائم ٿيل [[صليبي رياستون|صليبي رياستن]] جهڙيون هيون. هي دور ''[[فرينڪوڪريٽيا]]'' جي نالي سان مشهور آهي.

=== عثماني دور جو ايٿنس ===
{{Main|عثماني يونان}}

[[File:Peytier - Mosque in the Parthenon.jpg|thumb|تباهه ٿيل [[پارٿينون]] اندر ٻي [[پارٿينون مسجد]]، جنهن کي [[ايڪروپولس جو گهيرو (1687)|1687ع ۾ وينيسي بمباري]] تباهه ڪيو؛ 1830ع واري ڏهاڪي ۾ [[پيئر پيٽيئر]] جي ٺاهيل تصوير]]
[[File:Monastiraki Square in Athens (30996716898).jpg|thumb|[[تزستاراکس مسجد]]، [[عثماني سلطنت|عثماني]] دور جي هڪ مسجد، جيڪا 1759ع ۾ [[موناستيراڪي]] چوڪ ۾ تعمير ڪئي وئي]]

ايٿنس تي پهريون [[عثماني سلطنت|عثماني]] حملو 1397ع ۾ ٿيو، جنهن دوران شهر تي مختصر عرصي لاءِ قبضو ڪيو ويو. هن حملي جي اڳواڻي عثماني جنرلن [[يعقوب پاشا]] ۽ تيمورتاش ڪئي. 1458ع ۾ سلطان [[محمد ٻيون]] جي ذاتي اڳواڻيءَ هيٺ عثمانين ايٿنس تي قبضو ڪيو. جڏهن عثماني سلطان شهر ۾ داخل ٿيو تہ هو ان جي قديم يادگارن جي حسن کان گهڻو متاثر ٿيو ۽ هڪ ''[[فرمان]]'' (شاهي حڪم) جاري ڪيائين، جنهن تحت انهن يادگارن جي ڦرلٽ يا تباهيءَ کي موت جي سزا هيٺ منع ڪيو ويو. [[پارٿينون]] کي شهر جي [[پارٿينون مسجد|مکيه مسجد]] ۾ تبديل ڪيو ويو.

عثماني حڪمرانيءَ هيٺ ايٿنس پنهنجي اڳوڻي اهميت وڃائي ويٺو ۽ ان جي آباديءَ ۾ شديد گهٽتائي آئي، جنهن سبب اهو [[فرانز بابنگر]] جي لفظن ۾ هڪ ”ننڍڙو ڳوٺاڻو شهر“ بڻجي ويو. 17هين صديءَ جي شروعات کان ايٿنس [[ڪزلر آغا]]، يعني [[شاهي حرم|سلطان جي حرم]] جي مکيه ڪاري خصي، جي انتظامي اختيار هيٺ اچي ويو. مقامي حاڪمن جي بدانتظاميءَ بابت شڪايتن کان پوءِ سلطان [[احمد پهريون]] ({{reign|1603|1617}}) شروعات ۾ شهر باسيليڪا نالي پنهنجي هڪ پسنديده ڪنيز کي عطا ڪيو هو، جيڪا پاڻ ايٿنس سان تعلق رکندي هئي. سندس وفات کان پوءِ ايٿنس ڪزلر آغا جي انتظام هيٺ اچي ويو.&lt;ref&gt;{{cite book |last = Augustinos |first = Olga |chapter = Eastern Concubines, Western Mistresses: Prévost's ''Histoire d'une Grecque moderne'' |page=24 |editor1-last = Buturović |editor1-first = Amila |editor2-last = Schick |editor2-first = İrvin Cemil |title = Women in the Ottoman Balkans: Gender, Culture and History |year = 2007 |publisher = I.B. Tauris |location = London and New York |isbn = 978-1-84511-505-0 |chapter-url = https://books.google.com/books?id=xEHnuObu1D4C&amp;pg=PA24}}&lt;/ref&gt;

ترڪن [[پارٿينون]] ۽ [[پروپائليا (ايٿنس جو ايڪروپولس)|پروپائليا]] ۾ بارود ۽ ڌماڪيدار مادو ذخيرو ڪرڻ شروع ڪيو. 1640ع ۾ وڄ ڪرڻ سبب پروپائليا جو وڏو حصو تباهه ٿي ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ancient-greece.org/history/acropolis-ottoman.html |title=and (Dontas, The Acropolis and its Museum, 16) |publisher=Ancient-greece.org |date=21 April 2007 |access-date=22 March 2009 |archive-date=9 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509170149/http://www.ancient-greece.org/history/acropolis-ottoman.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1687ع ۾ [[مورين جنگ]] دوران [[فرانچيسڪو موروسيني]] جي اڳواڻيءَ هيٺ وينيسي فوجن [[ايڪروپولس جو گهيرو (1687)|ايڪروپولس جو گهيرو]] ڪيو. عثمانين پارٿينون کي دفاعي طور مضبوط ڪرڻ لاءِ [[ايٿينا نائڪي جو مندر]] ڊاهي ڇڏيو. ايڪروپولس تي بمباري دوران فائر ڪيل هڪ گولي پارٿينون اندر موجود بارود جي ذخيري سان لڳي، جنهن سبب 26 سيپٽمبر تي وڏو ڌماڪو ٿيو ۽ عمارت کي شديد نقصان پهتو؛ ان واقعي کان پوءِ پارٿينون وڏي حد تائين اها ئي شڪل اختيار ڪئي جيڪا اڄ ڏسڻ ۾ اچي ٿي.

ايٿنس تي وينيسي قبضو ڇهن مهينن تائين جاري رهيو، ۽ هن عرصي دوران وينيسين ۽ عثمانين ٻنهي پارٿينون جي ڦرلٽ ۾ حصو ورتو. ان جي اولهندي پيڊيمنٽ مان هڪ حصو پڻ هٽايو ويو، جنهن سان عمارت کي وڌيڪ نقصان پهتو. وينيسي قبضي دوران شهر جون ٻه مسجدون ڪيٿولڪ ۽ پروٽيسٽنٽ گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون، پر 9 اپريل 1688ع تي وينيسي ايٿنس خالي ڪري ويا ۽ شهر ٻيهر عثمانين جي قبضي ۾ اچي ويو.

=== جديد تاريخ ===
==== 1821ع جو يوناني انقلاب ====
{{Main|يونان جي آزاديءَ جي جنگ}}

[[File:Peter von Hess - The Entry of King Othon of Greece in Athens - WGA11387.jpg|thumb|[[پيٽر فون هيس]] جي 1839ع واري مصوري ''[[يونان جي بادشاهه اوٽو جي ايٿنس ۾ آمد]]'']]

1822ع ۾ يوناني باغين [[ايڪروپولس جو گهيرو (1821–1822)|شهر تي قبضو ڪيو]]، پر 1826ع ۾ اهو ٻيهر عثمانين جي قبضي ۾ اچي ويو، جڏهن تہ [[ايڪروپولس جو گهيرو (1826–1827)|ايڪروپولس جون 1827ع تائين مزاحمت ڪندو رهيو]]. ان دوران قديم يادگارن کي هڪ ڀيرو ٻيهر سخت نقصان پهتو. عثماني فوجون مارچ 1833ع تائين شهر تي قابض رهيون، جنهن کان پوءِ اهي واپس هليون ويون.

==== جديد يونان جي گاديءَ جو هنڌ ====
{{Main|يونان جي بادشاهت}}

[[يونان جي آزاديءَ جي جنگ]] ۽ [[يونان جي بادشاهت]] جي قيام کان پوءِ، 1834ع ۾ ايٿنس کي [[نافپليو]] جي جاءِ تي نئين آزاد يوناني رياست جي ٻي گاديءَ جو هنڌ چونڊيو ويو، جنهن جو بنيادي سبب شهر جي تاريخي ۽ جذباتي اهميت هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=vb2xAAAAIAAJ&amp;q=otto+move+capital+athens |title=Planning and Urban Growth in Southern Europe |last=Wynn |first=Martin |year=1984 |publisher=Mansell |isbn=978-0720116083 |page=6 |language=en}}&lt;/ref&gt; ان وقت، آزاديءَ جي جنگ دوران وڏي پيماني تي تباهيءَ کان پوءِ، ايٿنس جي آبادي گهٽجي لڳ ڀڳ 4,000 رهواسين تائين رهجي وئي هئي، جيڪا ان جي اڳوڻي آباديءَ جي اڌ کان بہ گهٽ هئي. شهر ايڪروپولس جي پيرن وٽ پکڙيل گهرن جي هڪ ننڍڙي آباديءَ جي صورت اختيار ڪري چڪو هو. يونان جي پهرئين بادشاهه، باويريا جي [[يونان جو اوٽو|بادشاهه اوٽو]]، معمارن [[اسٽاماتيوس ڪليانٿيس]] ۽ [[ايڊورڊ شائوبرٽ]] کي هڪ اهڙو جديد شهري منصوبو تيار ڪرڻ جو ڪم ڏنو، جيڪو نئين رياست جي گاديءَ لاءِ موزون هجي.

پهريون جديد شهري منصوبو هڪ ٽڪنڊي تي ٻڌل هو، جنهن جون حدون ايڪروپولس، [[ڪيراميڪوس]] جو قديم قبرستان ۽ باويري بادشاهه جو نئون محل، جيڪو هاڻي [[يوناني پارليامينٽ]] جي عمارت آهي، ٺاهيندا هئا. ان ترتيب جو مقصد جديد ۽ قديم ايٿنس وچ ۾ تاريخي تسلسل کي اجاگر ڪرڻ هو. [[نيوڪلاسيڪيت]] ان دور جو بين الاقوامي اڏاوتي انداز هو، ۽ باويري، فرانسيسي ۽ يوناني معمارن، جهڙوڪ هينسن، ڪلينزي، بولانجي ۽ ڪافتانتزوگلو، نئين گاديءَ جون پهريون اهم سرڪاري عمارتون انهيءَ انداز ۾ جوڙيون.

1896ع ۾ ايٿنس پهرين جديد [[اولمپڪ رانديون|اولمپڪ راندين]] جي ميزباني ڪئي. 1920ع واري ڏهاڪي ۾ [[يوناني پناهگير|يوناني پناهگيرن]] جو وڏو انگ، جيڪي [[يوناني-ترڪ جنگ (1919–1922)|يوناني-ترڪ جنگ]] ۽ [[يونان ۽ ترڪي وچ ۾ آباديءَ جي ڏي وٺ]] کان پوءِ [[اناطوليا|ايشيا مائنر]] مان بي دخل ڪيا ويا هئا، ايٿنس اچي آباد ٿيو، جنهن سان شهر جي آباديءَ ۾ تيزيءَ سان واڌ ٿي.

==== ٻي عالمي جنگ دوران ايٿنس ====
{{Main|يوناني مزاحمت|1 مئي 1944ع ڪيسارياني ڦاهيون}}

[[ٻي عالمي جنگ]] دوران ايٿنس تي [[محوري طاقتن جو يونان تي قبضو|محوري طاقتن]]، خاص طور جرمن فوجن، قبضو ڪيو. جنگ جي پوئين سالن دوران شهر کي شديد ڏکيائين ۽ کوٽ جو منهن ڏسڻو پيو. قبضي واري دور ۾ [[يونان جو وڏو ڏڪار|وڏي ڏڪار]] شهر کي سخت متاثر ڪيو. قبضي خلاف وڙهڻ لاءِ ايٿنس اندر ڪيتريون مزاحمتي تنظيمون سرگرم هيون، جن مان [[اي اي ايم (يونان)|اي اي ايم]] [[يوناني مزاحمت]] جي مکيه تحريڪ هئي.

==== ٻي عالمي جنگ کان پوءِ ايٿنس ====
{{Main|يونان جي بادشاهت|يونان جي جمهوريه}}
{{Expand section|with=ٻي عالمي جنگ کان پوءِ واري واڌ بابت وڌيڪ تفصيل.|date=November 2025}}

[[File:Olympic flame at opening ceremony.jpg|thumb|[[2004ع اونهاري اولمپڪ راندين جي افتتاحي تقريب|افتتاحي تقريب]] دوران [[اولمپڪ مشعل]]]]

[[محوري طاقتون|محوري طاقتن]] کان يونان جي آزاديءَ کان پوءِ [[ڊيڪيموريانا]] دوران شهر سخت ويڙهه جو مرڪز بڻجي ويو، جنهن ۾ [[يونان جي ڪميونسٽ پارٽي|ڪميونسٽ]] قوتن ۽ برطانيا جي حمايت يافته سرڪاري فوجن وچ ۾ ويڙهه ٿي.

[[يوناني گهرو جنگ]] جي خاتمي کان پوءِ 1950ع ۽ 1960ع جي ڏهاڪن ۾ ايٿنس جي آبادي تيزيءَ سان وڌي. 1980ع واري ڏهاڪي تائين اهو واضح ٿي ويو تہ ڪارخانن ۽ مسلسل وڌندڙ موٽر گاڏين مان پيدا ٿيندڙ ڌنڌ ۽ آلودگي، گڏوگڏ آباديءَ جي گنجان ٿيڻ سبب کليل جڳهن جي کوٽ، شهر جي اهم مسئلن مان بڻجي چڪا هئا. 1990ع واري ڏهاڪي ۾ شهري اختيارين طرفان آلودگي گهٽائڻ لاءِ کنيل قدمن، گڏوگڏ شهر جي بنيادي ڍانچي ۾ وڏي سڌاري، جنهن ۾ [[اٽيڪي اوڊوس]] موٽر وي، [[ايٿنس ميٽرو]] جي توسيع ۽ نئين [[ايٿنس بين الاقوامي هوائي اڏي]] جي تعمير شامل هئي، آلودگيءَ ۾ نمايان گهٽتائي آندي ۽ ايٿنس کي وڌيڪ فعال ۽ منظم شهر بڻائي ڇڏيو.

ايٿنس [[2004ع جون اونهاري اولمپڪ رانديون|2004ع جي اونهاري اولمپڪ راندين]] جي ميزباني ڪئي. 2020ع واري ڏهاڪي ۾ سامونڊي ڪناري واري علائقي ۾ وڌيڪ شهري بهتريون شروع ٿيون، جن ۾ [[هيلينيڪون ميٽروپوليٽن پارڪ|هيلينيڪون پارڪ]] جي ترقي ۽ فاليرو ڊيلٽا جي نئين سر ترقي شامل آهي، جيڪي اڳ ۾ موجود [[اسٽاوروس نيارڪوس فائونڊيشن ثقافتي مرڪز|اسٽاوروس نيارڪوس مرڪز]] سان گڏ سامونڊي شهري علائقي جي تبديليءَ جو حصو آهن. هيلينيڪون پارڪ منصوبي ۾ [[هارڊ راڪ هوٽل اينڊ ڪيسينو ايٿنس]]، جيڪو [[براعظمي يورپ]] جو پهريون [[مربوط تفريحي مرڪز]] هوندو، ۽ [[رويئرا ٽاور]] پڻ شامل هوندا.

== جاگرافي==

[[File:Athens,_Greece_ESA24382014.jpeg|thumb|خلاءَ مان ڏسڻ ۾ ايندڙ اٽيڪا طاس اندر ايٿنس جو شهري علائقو]]

ايٿنس اٽيڪا جي مرڪزي ميداني علائقي ۾ پکڙيل آهي، جنهن کي اڪثر '''ايٿنس طاس'''&lt;!--boldface per WP:R#PLA--&gt; يا '''اٽيڪا طاس'''&lt;!--boldface per WP:R#PLA--&gt; ({{langx|el|Λεκανοπέδιο Αθηνών/Αττικής|translit=Lekanopédio Athinón/Attikís|engvar=gb}}) سڏيو ويندو آهي. هن طاس کي چار وڏا جبل گهيري بيٺا آهن: اولهه ۾ [[ايگيليئو جبل]]، اتر ۾ [[پارنيٿا جبل]]، اتر-اوڀر ۾ [[پينٽيليڪس جبل]] ۽ اوڀر ۾ [[هيميٽس جبل]].&lt;ref name=&quot;Focus on Athens&quot;&gt;{{Cite web |title=Focus on Athens |url=http://www.urbanheatisland.info/images/newsletter/UHI_newsletter_Issue_1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130722204815/http://www.urbanheatisland.info/images/newsletter/UHI_newsletter_Issue_1.pdf |archive-date=22 July 2013 |access-date=18 March 2011 |website=UHI Quarterly Newsletter, Issue 1, May 2009|page= 2 |publisher=urbanheatisland.info}}&lt;/ref&gt; ايگيليئو جبل کان اڳتي [[ٿرياسيئن ميدان]] واقع آهي، جيڪو مرڪزي ميدان جي اولهندي واڌ طور ڏٺو وڃي ٿو. [[سارونڪ نار]] ڏکڻ-اولهه ۾ واقع آهي. پارنيٿا انهن چئن جبلن مان سڀ کان اوچو آهي ({{convert|1413|m|ft|0|abbr=off|disp=or}})،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Welcome!!! |url=http://www.parnitha-np.gr/welcome.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128002355/http://www.parnitha-np.gr/welcome.htm |archive-date=28 January 2019 |access-date=10 June 2009 |publisher=Parnitha-np.gr}}&lt;/ref&gt; ۽ ان کي [[قومي پارڪ]] قرار ڏنو ويو آهي. ايٿنس جو شهري علائقو اتر ۾ [[اگيوس اسٽيفانوس، اٽيڪا|اگيوس اسٽيفانوس]] کان ڏکڻ ۾ [[وارڪيزا]] تائين لڳ ڀڳ {{convert|50|km}} پکڙيل آهي. شهر خط استوا کان 38 درجا اتر، اترئين معتدل علائقي ۾ واقع آهي.

ايٿنس ڪيترين ئي ٽڪرين جي چوڌاري اڏيل آهي. [[لائڪابيٽس جبل|لائڪابيٽس]] شهر جي سڀ کان اوچين ٽڪرين مان هڪ آهي، جتان سڄي اٽيڪا طاس جو نظارو ڏسي سگهجي ٿو. ايٿنس جي موسميات کي دنيا جي سڀ کان پيچيده شهري موسمي نظامن مان هڪ سمجھيو ويندو آهي، ڇاڪاڻ تہ ان جي جبلن سبب [[گرمي پد جي ابتڙ ترتيب|گرمي پد جي ابتڙ ترتيب]] جو رجحان پيدا ٿيندو آهي. اهو رجحان، يوناني حڪومت کي صنعتي آلودگي تي ضابطو آڻڻ ۾ پيش ايندڙ ڏکيائين سان گڏ، شهر جي هوا جي آلودگيءَ جي مسئلن جو هڪ اهم سبب رهيو آهي.&lt;ref name=tung/&gt; اهو مسئلو رڳو ايٿنس تائين محدود ناهي؛ مثال طور لاس اينجلس ۽ [[ميڪسيڪو سٽي]] پڻ ساڳين فضائي ابتڙ ترتيب وارن مسئلن کي منهن ڏين ٿا.&lt;ref name=&quot;tung&quot;&gt;{{Cite book |last=Tung |first=Anthony |title=Preserving the World's Great Cities: The Destruction and Renewal of the Historic Metropolis |publisher=Three Rivers Press |year=2001 |isbn=0-609-80815-X |location=New York |page=[https://archive.org/details/preservingworlds00anth/page/266 266] |chapter=The City the Gods Besieged |chapter-url=https://archive.org/details/preservingworlds00anth |chapter-url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

[[ڪيفيسس (ايٿنس ميدان)|ڪيفيسس]] درياهه، [[ايليسوس]] ۽ [[ايريڊانوس (ايٿنس)|ايريڊانوس]] ندي ايٿنس جا تاريخي آبي وهڪرا آهن.

=== ماحوليات ===
[[File:Smog Athens.jpg|thumb|ايٿنس ۾ [[ڌنڌ ۽ دونهون|اسموگ]]]]

1970ع واري ڏهاڪي جي پڇاڙيءَ تائين ايٿنس ۾ آلودگي ايتري تباهه ڪندڙ سطح تي پهچي وئي هئي جو ان وقت جي يوناني [[ثقافت وارو وزير (يونان)|ثقافت واري وزير]] ڪانسٽنٽائن ٽرائپانيس موجب، ”... [[ايريڪٿيئون]] جي پنجن ڪيريئاٽڊ مجسمن تي ڪيل نقش نگاري سخت خراب ٿي چڪي هئي، جڏهن تہ پارٿينون جي اولهندي پاسي واري گهوڙي سوار جو چهرو لڳ ڀڳ مڪمل طور مٽجي ويو هو.“&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date=31 January 1977 |title=Acropolis: Threat of Destruction |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,918645,00.html |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930095951/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,918645,00.html |archive-date=30 September 2007 |access-date=3 April 2007}}&lt;/ref&gt; 1990ع واري ڏهاڪي دوران شهري اختيارين طرفان کنيل قدمن جي نتيجي ۾ هوا جي معيار ۾ سڌارو آيو، ۽ اسموگ، جنهن کي ايٿنس جا ماڻهو ''نيڦوس'' سڏيندا هئا، جو ظاهر ٿيڻ گهٽ عام ٿي ويو.

1990ع واري ڏهاڪي ۾ يوناني اختيارين جي قدمن اٽيڪا طاس مٿان هوا جي معيار ۾ سڌارو آندو. تنهن هوندي بہ، هوا جي آلودگي اڃا تائين ايٿنس لاءِ مسئلو آهي، خاص ڪري سخت گرمين جي ڏينهن ۾. جون 2007ع جي پڇاڙيءَ ۾،&lt;ref name=&quot;outraged&quot;&gt;{{Cite news |last=Kitsantonis |first=Niki |date=16 July 2007 |title=As forest fires burn, suffocated Athens is outraged |work=International Herald Tribune |url=http://www.iht.com/articles/2007/07/16/news/greece.php |access-date=3 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070918215853/http://www.iht.com/articles/2007/07/16/news/greece.php |archive-date=18 September 2007}}&lt;/ref&gt; اٽيڪا علائقي ۾ [[2007ع يوناني ٻيلن جون باهيون|جهنگلي باهه جا ڪيترائي واقعا]] پيش آيا،&lt;ref name=outraged/&gt; جن مان هڪ باهه [[پارنيٿا|پارنيٿا جبل]] تي واقع هڪ وڏي ٻيلن واري قومي پارڪ جي اهم حصي کي ساڙي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ypexode&quot;&gt;{{Cite press release |date=18 July 2007 |publisher=Hellenic Ministry for the Environment, Physical Planning, &amp; Public Works |url=http://www.minenv.gr/download/2007-07-18.sinenteksi.typoy.Parnitha.doc |quote=پارنيٿا قومي ٻيلن جي مرڪزي محفوظ علائقي مان ڪُل 15,723 ايراضي سڙي وئي (مجموعي ايراضي 38,000) |language=el |access-date=15 January 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216035359/http://www.minenv.gr/download/2007-07-18.sinenteksi.typoy.Parnitha.doc |archive-date=16 February 2008 |script-title=el:Συνέντευξη Τύπου Γ. Σουφλιά για την Πάρνηθα |format=.doc}}&lt;/ref&gt; هن پارڪ کي سڄو سال ايٿنس ۾ بهتر هوا جي معيار برقرار رکڻ لاءِ اهم سمجھيو ويندو آهي.&lt;ref name=outraged/&gt; پارڪ کي ٿيل نقصان سبب شهر جي هوا جي معيار ۾ ٿيندڙ بهتري رڪجڻ بابت خدشا پيدا ٿيا.&lt;ref name=outraged/&gt;

گذريل ڏهاڪي دوران ڪچري جي انتظام لاءِ کنيل وڏن قدمن، خاص ڪري پسيتاليا جي ننڍڙي ٻيٽ تي تعمير ڪيل پلانٽ، [[پاڻيءَ جو معيار|پاڻيءَ جي معيار]] ۾ نمايان بهتري آندي آهي. ان جي نتيجي ۾ سارونڪ نار جا ساحلي پاڻي ٻيهر وهنجڻ لاءِ قابل رسائي بڻجي ويا آهن.

==== پارڪ ====
[[File:Pedion_Areos08_25_05_623000.jpeg|thumb|[[پيڊيئون تو اريوس]] پارڪ]]
[[File:20140410 60 Athens National Gardens (13824726745).jpg|alt=|thumb|[[ايٿنس جو قومي باغ|قومي باغ]] جو داخلي رستو، جنهن جي تعمير [[اولڊنبرگ جي اماليا|راڻي اماليا]] 1838ع ۾ ڪرائي ۽ جيڪو 1840ع ۾ مڪمل ٿيو]]

[[پارنيٿا]] قومي پارڪ ۾ نشان لڳل پيچرا، کاهيون، چشما، تيز وهڪرا ۽ غارون محفوظ علائقي ۾ پکڙيل آهن. شهر جا رهواسي چئني جبلن ۾ جابلو پنڌ ۽ جبلن تي سائيڪل هلائڻ کي مشهور کليل فضائي سرگرمين طور اختيار ڪن ٿا. [[ايٿنس جو قومي باغ]] 1840ع ۾ مڪمل ٿيو ۽ يوناني گاديءَ جي مرڪز ۾ 15.5 هيڪٽرن تي پکڙيل هڪ سائو پناهگاهه آهي. اهو پارليامينٽ ۽ [[زاپيئون]] جي عمارتن وچ ۾ واقع آهي؛ زاپيئون وٽ پنهنجو ست هيڪٽرن جو باغ پڻ آهي. شهر جي مرڪزي حصن کي ''ايٿنس جي آثار قديمه وارن ماڳن جي يڪجائي'' نالي جامع منصوبي تحت ٻيهر ترقي ڏني وئي آهي، جنهن لاءِ منصوبي کي اڳتي وڌائڻ جي مقصد سان يورپي يونين کان پڻ مالي مدد حاصل ڪئي وئي.&lt;ref name=EUfund/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eaxa :: Ενοποιηση Αρχαιολογικων Χωρων Αθηνασ Α.Ε |url=http://www.astynet.gr/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228090100/http://www.astynet.gr/ |archive-date=28 February 2009 |access-date=21 March 2009 |publisher=Astynet.gr}}&lt;/ref&gt;

نمايان [[ڊيئونيسيو اريوپاگيتو گهٽي]] کي پيدل هلندڙن لاءِ مخصوص ڪيو ويو آهي، جنهن سان هڪ خوبصورت سياحتي رستو ٺهيو آهي. هي رستو واسيليسس اولگاس ايونيو وٽ [[اولمپيائي زيوس جو مندر (ايٿنس)|اولمپيائي زيوس جي مندر]] کان شروع ٿئي ٿو، [[پلاڪا]] ويجهو ايڪروپولس جي ڏاکڻين ڍلانن هيٺان گذري ٿو، ۽ [[ٿيسيو]] ۾ [[هيفيسٽس جي مندر]] کان ٿورو اڳتي ختم ٿئي ٿو. سڄي رستي تان سياحن کي پارٿينون ۽ [[ايٿنس جو قديم اگورا|قديم اگورا]]، جيڪو قديم ايٿنس جي رهواسين جي گڏجاڻيءَ جو هنڌ هو، جا نظارا شهر جي مصروف مرڪز کان پري ماحول ۾ ڏسڻ لاءِ ملن ٿا.

ايٿنس جون ٽڪريون پڻ سائي جڳهه فراهم ڪن ٿيون. [[لائڪابيٽس جبل|لائڪابيٽس]]، [[فلپاپوس يادگار|فلپاپوس ٽڪري]] ۽ ان جي آس پاس جا علائقا، جن ۾ [[پنيڪس]] ۽ [[ارڊيٽوس ٽڪري]] شامل آهن، صنوبر ۽ ٻين وڻن سان ڍڪيل آهن. انهن جو ماحول عام شهري پارڪن جي ڀيٽ ۾ ننڍڙي ٻيلي جهڙو آهي. [[قومي آثار قديمه عجائب گهر، ايٿنس|قومي آثار قديمه عجائب گهر]] ويجهو 27.7 هيڪٽرن تي پکڙيل [[پيڊيئون تو اريوس]] (''مارس جو ميدان'') پڻ واقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Περιφέρεια Αττικής|url=https://www.patt.gov.gr/tag/%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%AF%CE%BF%CE%BD-%CE%AC%CF%81%CE%B5%CF%89%CF%82/|access-date=13 July 2025|archive-date=20 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250820120237/https://www.patt.gov.gr/tag/%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%AF%CE%BF%CE%BD-%CE%AC%CF%81%CE%B5%CF%89%CF%82/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== آبهوا ===

[[File:Athens_and_Mount_Lycabettus_from_the_Areopagus_on_July_22,_2019.jpg|thumb|ايٿنس ۾ سج اڀرڻ جو منظر]]
[[File:Sunset over the Hill of the Nymphs, viewed from the Propylaea, 2024.jpg|thumb|[[پروپائليا (ايٿنس جو ايڪروپولس)|پروپائليا]] کان ڏسڻ ۾ ايندڙ نمفس جي ٽڪريءَ مٿان سج لهڻ جو منظر، 2024ع]]

ايٿنس ۾ گرم اونهاري واري [[ڀونوچ سمنڊ واري آبهوا]] ([[ڪوپن آبهوا درجابندي]]: ''Csa'') آهي. خاص ڪري اونهاري ۾ ايٿنس جي آبهوا ڪجهه اهڙن شهرن کان بہ وڌيڪ گرم ٿي سگهي ٿي، جيڪي خط استوا جي برابر يا ان کان بہ وڌيڪ ويجها آهن، جهڙوڪ [[سيول]]، [[ميلبورن]]، [[بيونس آئرس]] ۽ [[ڪيپ ٽائون]]. شهر جي مرڪز ويجهو [[ايٿنس قومي رصدگاهه]] پاران هلندڙ موسمي اسٽيشن موجب ايٿنس جو سراسري ساليانو گرمي پد {{convert|18.6|C|F}} آهي، جڏهن تہ شهري گڏيل علائقي جا ڪجهه ٻيا حصا [[شهري گرمي ٻيٽ]] واري اثر کان وڌيڪ متاثر ٿين ٿا ۽ ان ڪري اتي سراسري ساليانو گرمي پد وڌيڪ هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;Climate Atlas of Greece&quot;&gt;{{Cite web |title=Climate Atlas of Greece |url=http://climatlas.hnms.gr/sdi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220204171218/http://climatlas.hnms.gr/sdi/ |archive-date=4 February 2022 |access-date=10 April 2022 |publisher=[[Hellenic National Meteorological Service]]}}&lt;/ref&gt; شهر جي مرڪز ۾ [[ڪوهيڙو]] گهٽ ٿيندو آهي، پر اوڀر وارن علائقن، خاص ڪري [[هيميٽس جبل]] جي ويجهو، اهو نسبتاً وڌيڪ عام آهي.&lt;ref name=&quot;Practical Information About Athens&quot;&gt;{{Cite web |title=Practical Information About Athens |url=https://www.ippcathens2024.gr/general-info |access-date=31 May 2023 |website=www.ippcathens2024.gr |language=en-gb |archive-date=31 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531195717/https://www.ippcathens2024.gr/general-info |url-status=live }}&lt;/ref&gt; بهار ۾، خاص ڪري سامونڊي ڪناري سان، هوا سان منتقل ٿيندڙ ڪوهيڙو پڻ پيدا ٿي سگهي ٿو.

[[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو|ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقي]] جو ڏاکڻو حصو، جهڙوڪ [[ايلينيڪو]]، [[ڀونوچ سمنڊ واري آبهوا|ڀونوچ سمنڊ واري]] (''Csa'') ۽ گرم [[نيم خشڪ آبهوا]] (''BSh'') جي وچ واري عبوري علائقي ۾ اچي ٿو. ان جو بندرگاهي شهر [[پيرائيس]] هن رجحان جو سڀ کان نمايان مثال آهي، جتي ساليانو رڳو {{convert|331.9|mm|in}} برسات پوي ٿي. ڏاکڻن علائقن ۾ عام طور گرمي پد ۾ گهٽ شدت وارا لاها چاڙها ٿين ٿا، ڇاڪاڻ تہ انهن جي آبهوا تي [[سارونڪ نار]] جو اثر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Melas |first1=D. |last2=Ziomas |first2=I. |last3=Klemm |first3=O. |last4=Zerefos |first4=C. S. |date=1 June 1998 |title=Anatomy of the sea-breeze circulation in Athens area under weak large-scale ambient winds |journal=Atmospheric Environment |language=en |volume=32 |issue=12 |pages=2223–2237 |doi=10.1016/S1352-2310(97)00420-2 |bibcode=1998AtmEn..32.2223M |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; شهر جو اترئين حصو، جهڙوڪ [[ڪيفيسيا]]، وڌيڪ اوچائيءَ سبب نسبتاً ٿڌو رهي ٿو ۽ سڄو سال ٿوري وڌيڪ برسات حاصل ڪري ٿو. عام [[ڀونوچ سمنڊ واري آبهوا]] جي ڀيٽ ۾ ايٿنس طاس جي مجموعي طور خشڪ آبهوا [[مينهن جي ڇانوَ]] واري اثر سبب آهي، جيڪو [[پنڊس]] جبلن جي قطار ۽ [[ڊرفيس]] ۽ [[پارنيٿا]] جبلن سبب پيدا ٿئي ٿو؛ اهي ترتيبوار اولهندي&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mountain Weather in Greece : Articles : SummitPost |url=https://www.summitpost.org/mountain-weather-in-greece/1002640 |access-date=31 May 2023 |website=www.summitpost.org |archive-date=13 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230613210103/https://www.summitpost.org/mountain-weather-in-greece/1002640 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ اترئين&lt;ref name=&quot;Practical Information About Athens&quot;/&gt; هوائن کي خاص طور خشڪ ڪن ٿا.

[[File:View_of_the_Ancient_Agora_of_Athens_from_Apostolou_Pavlou_Pedestrian_Street_on_February_16,_2021.jpg|thumb|16 فيبروري 2021ع تي ايٿنس ۾ برفباري]]

برفباري نسبتاً گهٽ ٿيندي آهي. عام طور اها روزمره جي زندگيءَ ۾ وڏي رڪاوٽ پيدا نه ڪندي آهي، پر شهر جي اترئين حصن ۾ صورتحال مختلف آهي، جتي [[برفاني طوفان]] نسبتاً وڌيڪ ٿين ٿا. تازن مثالن ۾ 16 فيبروري 2021ع&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 February 2021 |title=Unusually heavy snow blankets Athens – in pictures |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2021/feb/16/unusually-heavy-snow-blankets-athens-in-pictures |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221073843/https://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2021/feb/16/unusually-heavy-snow-blankets-athens-in-pictures |archive-date=21 December 2021 |access-date=21 December 2021 |website=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; ۽ 24 جنوري 2022ع&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 January 2022 |title=Severe weather brings snow to Athens, Greek islands |url=https://www.ekathimerini.com/news/1176103/cold-weather-front-hits-greece/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124163328/https://www.ekathimerini.com/news/1176103/cold-weather-front-hits-greece/ |archive-date=24 January 2022 |access-date=24 January 2022 |publisher=Ekhatimerini}}&lt;/ref&gt; جا برفاني طوفان شامل آهن، جن دوران سڄو شهري علائقو برف سان ڍڪجي ويو؛ ٻئي واقعي ۾ [[پيرائيس]] جي ويجهو ڪجهه علائقا ان کان بچيل رهيا.

ايٿنس ۾ اونهاري دوران تمام گهڻي گرمي ٿي سگهي ٿي، جنهن جو هڪ سبب شهر ۾ نمايان [[شهري گرمي ٻيٽ]] وارو اثر آهي.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Giannaros |first1=Theodore M. |last2=Melas |first2=Dimitrios |last3=Daglis |first3=Ioannis A. |last4=Keramitsoglou |first4=Iphigenia |last5=Kourtidis |first5=Konstantinos |date=1 July 2013 |title=Numerical study of the urban heat island over Athens (Greece) with the WRF model |journal=Atmospheric Environment |volume=73 |pages=103–111 |doi=10.1016/j.atmosenv.2013.02.055 |bibcode=2013AtmEn..73..103G }}&lt;/ref&gt; حقيقت ۾، ايٿنس کي [[براعظمي يورپ]] جو سڀ کان گرم شهر پڻ سڏيو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Athens will be the first European city to appoint a chief heat officer&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fastcompany.com/90658073/athens-will-be-the-first-european-city-to-appoint-a-chief-heat-officer |title=Athens will be the first European city to appoint a chief heat officer |work=Fast Company |date=23 July 2021 |publisher=Fast Company media magazine |accessdate=10 April 2022 |last1=Visram |first1=Talib |archive-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410131050/https://www.fastcompany.com/90658073/athens-will-be-the-first-european-city-to-appoint-a-chief-heat-officer |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ۽ اهو يورپ جو پهريون شهر هو جنهن شديد [[گرميءَ جي لهر|گرميءَ جي لهرن]] کي منهن ڏيڻ لاءِ چيف هيٽ آفيسر مقرر ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 June 2022 |title=Athens' chief heat officer prepares the city for the climate crisis |url=https://www.euronews.com/2022/06/24/europes-first-chief-heat-officer-explains-how-athens-is-preparing-for-severe-heatwaves |access-date=8 June 2023 |website=euronews |language=en |archive-date=27 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427171304/https://www.euronews.com/2022/06/24/europes-first-chief-heat-officer-explains-how-athens-is-preparing-for-severe-heatwaves |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ميٽروپوليٽن علائقي جي ڪيترن هنڌن، جن ۾ شهري گڏيل علائقو پڻ شامل آهي، تي [[يونان ۾ انتهائي گرمي پد جي فهرست|47.5°C يا ان کان وڌيڪ گرمي پد]] رڪارڊ ڪيو ويو آهي. شهر جي اولهه ۾ واقع [[ايليفسينا]] 2021ع تائين [[عالمي موسمياتي تنظيم]] وٽ يورپ ۾ رڪارڊ ٿيل سڀ کان وڌيڪ گرمي پد {{convert|48.0|C|F}} جو رڪارڊ رکندڙ هنڌ هو، جيڪو 10 جولاءِ 1977ع تي رڪارڊ ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World Meteorological Organization's World Weather &amp; Climate Extremes Archive |url=https://wmo.asu.edu/content/europe-highest-temperature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160924095721/https://wmo.asu.edu/content/europe-highest-temperature |archive-date=24 September 2016 |access-date=23 September 2016 |website=[[Arizona State University]] website |publisher=[[World Meteorological Organization]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 July 2023 |title=WMO is monitoring potential new temperature records |url=https://wmo.int/media/news/wmo-monitoring-potential-new-temperature-records |access-date=17 July 2023 |website=public.wmo.int |language=en |archive-date=2 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702220955/https://wmo.int/media/news/wmo-monitoring-potential-new-temperature-records |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
| location = مرڪزي ايٿنس (1991–2020 جا معمولي انگ، انتهائي انگ 1890–هاڻوڪو)
| metric first = y
| single line = y
| collapsed = 
| Jan high C = 13.3
| Feb high C = 14.2
| Mar high C = 17.0
| Apr high C = 21.1
| May high C = 26.5
| Jun high C = 31.6
| Jul high C = 34.3
| Aug high C = 34.3
| Sep high C = 29.6
| Oct high C = 24.4
| Nov high C = 18.9
| Dec high C = 14.4
| year high C = 23.3
| Jan mean C = 10.2
| Feb mean C = 10.8
| Mar mean C = 13.1
| Apr mean C = 16.7
| May mean C = 21.8
| Jun mean C = 26.6
| Jul mean C = 29.3
| Aug mean C = 29.4
| Sep mean C = 25.0
| Oct mean C = 20.3
| Nov mean C = 15.6
| Dec mean C = 11.6
| year mean C = 19.2
| Jan low C = 7.1
| Feb low C = 7.3
| Mar low C = 9.2
| Apr low C = 12.3
| May low C = 17.0
| Jun low C = 21.6
| Jul low C = 24.2
| Aug low C = 24.4
| Sep low C = 20.4
| Oct low C = 16.2
| Nov low C = 12.2
| Dec low C = 8.7
| year low C = 15.0
| Jan avg record high C = 18.8
| Feb avg record high C = 19.8
| Mar avg record high C = 22.4
| Apr avg record high C = 26.6
| May avg record high C = 31.4
| Jun avg record high C = 36.1
| Jul avg record high C = 38.8
| Aug avg record high C = 38.6
| Sep avg record high C = 34.2
| Oct avg record high C = 29.5
| Nov avg record high C = 23.9
| Dec avg record high C = 19.8
| year avg record high C = 39.4
| Jan record high C = 22.8
| Feb record high C = 25.3
| Mar record high C = 28.2
| Apr record high C = 32.2
| May record high C = 37.6
| Jun record high C = 44.8
| Jul record high C = 42.8
| Aug record high C = 43.9
| Sep record high C = 38.7
| Oct record high C = 36.5
| Nov record high C = 30.5
| Dec record high C = 23.1
| Jan avg record low C = 2.2
| Feb avg record low C = 2.6
| Mar avg record low C = 4.4
| Apr avg record low C = 7.9
| May avg record low C = 12.5
| Jun avg record low C = 17.0
| Jul avg record low C = 20.2
| Aug avg record low C = 20.3
| Sep avg record low C = 16.5
| Oct avg record low C = 12.8
| Nov avg record low C = 8.1
| Dec avg record low C = 4.2
| year avg record low C = 1.0
| Jan record low C = −6.5
| Feb record low C = −5.7
| Mar record low C = −2.6
| Apr record low C = 1.7
| May record low C = 6.2
| Jun record low C = 11.8
| Jul record low C = 16.0
| Aug record low C = 15.5
| Sep record low C = 8.9
| Oct record low C = 5.9
| Nov record low C = −1.1
| Dec record low C = -4.0
| rain colour = green
| Jan rain mm = 55.6
| Feb rain mm = 44.4
| Mar rain mm = 45.6
| Apr rain mm = 27.6
| May rain mm = 20.7
| Jun rain mm = 11.6
| Jul rain mm = 10.7
| Aug rain mm = 5.4
| Sep rain mm = 25.8
| Oct rain mm = 38.6
| Nov rain mm = 70.8
| Dec rain mm = 76.3
| Jan humidity = 72
| Feb humidity = 70
| Mar humidity = 66
| Apr humidity = 60
| May humidity = 56
| Jun humidity = 50
| Jul humidity = 42
| Aug humidity = 47
| Sep humidity = 57
| Oct humidity = 66
| Nov humidity = 72
| Dec humidity = 73
| Jan uv = 2
| Feb uv = 3
| Mar uv = 5
| Apr uv = 7
| May uv = 9
| Jun uv = 10
| Jul uv = 10
| Aug uv = 9
| Sep uv = 6
| Oct uv = 4
| Nov uv = 2
| Dec uv = 2

| source 1 = [[ايٿنس جي قومي رصدگاهه]] جو سائنسي رسالو ''Cosmos''&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Το 'νέο' κλίμα της Αθήνας – Περίοδος 1991–2020
|url=http://magazine.noa.gr/archives/4446
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021120650/http://magazine.noa.gr/archives/4446
|archive-date=21 October 2021
|access-date=3 July 2021
|publisher=[[ايٿنس جي قومي رصدگاهه]]
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NOA_Thiseio&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.iersd.noa.gr/en/historical-climate-time-series-of-athens/ |title=Historical Climate Time Series of Athens: Thiseio Observatory (1991–2020 Normals) |publisher=Institute for Environmental Research and Sustainable Development, National Observatory of Athens |access-date=August 25, 2026 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| source 2 = ميٽيوڪلب&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Το κλίμα της Αθήνας
|url=https://www.meteoclub.gr/themata/egkyklopaideia/to-klima-ths-athinas
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021120728/https://www.meteoclub.gr/themata/egkyklopaideia/to-klima-ths-athinas
|archive-date=21 October 2021
|access-date=3 July 2021
|website=www.meteoclub.gr
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Το αρχείο του Θησείου
|url=http://www.meteoclub.gr/themata/egkyklopaideia/5103-to-arxeio-tou-thiseiou
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160504183604/http://www.meteoclub.gr/themata/egkyklopaideia/5103-to-arxeio-tou-thiseiou
|archive-date=4 May 2016
|access-date=1 May 2016
|website=www.meteoclub.gr
}}
&lt;/ref&gt;
| source = 
}}

{{Weather box
| location = [[نيوس ڪوسموس، ايٿنس|نيوس ڪوسموس]]، مرڪزي ايٿنس (سمنڊ جي سطح کان {{cvt|85|m|ft}} مٿي)
| collapsed = y
| metric first = y
| single line = y
| Jan high C = 14.1
| Feb high C = 15.2
| Mar high C = 17.6
| Apr high C = 21.6
| May high C = 25.8
| Jun high C = 31.1
| Jul high C = 34.1
| Aug high C = 33.6
| Sep high C = 29.6
| Oct high C = 24.1
| Nov high C = 19.8
| Dec high C = 15.6

| Jan mean C = 11.3
| Feb mean C = 12.3
| Mar mean C = 14.4
| Apr mean C = 18.0
| May mean C = 22.1
| Jun mean C = 27.2
| Jul mean C = 30.3
| Aug mean C = 30.0
| Sep mean C = 26.1
| Oct mean C = 20.8
| Nov mean C = 16.9
| Dec mean C = 13.0

| Jan low C = 8.6
| Feb low C = 9.4
| Mar low C = 11.1
| Apr low C = 14.3
| May low C = 18.4
| Jun low C = 23.4
| Jul low C = 26.6
| Aug low C = 26.4
| Sep low C = 22.6
| Oct low C = 17.6
| Nov low C = 14.0
| Dec low C = 10.4

| Jan record high C = 22.8
| Feb record high C = 25.0
| Mar record high C = 25.4
| Apr record high C = 31.2
| May record high C = 36.4
| Jun record high C = 41.2
| Jul record high C = 42.6
| Aug record high C = 42.8
| Sep record high C = 38.1
| Oct record high C = 32.6
| Nov record high C = 27.5
| Dec record high C = 23.4
| Jan record low C = -1.2
| Feb record low C = -0.5
| Mar record low C = 0.0
| Apr record low C = 5.2
| May record low C = 12.6
| Jun record low C = 15.8
| Jul record low C = 19.6
| Aug record low C = 20.8
| Sep record low C = 15.7
| Oct record low C = 9.3
| Nov record low C = 6.7
| Dec record low C = 0.9
| rain colour = green
| Jan rain mm = 52.1
| Feb rain mm = 47.0
| Mar rain mm = 31.9
| Apr rain mm = 19.0
| May rain mm = 17.0
| Jun rain mm = 21.0
| Jul rain mm = 5.9
| Aug rain mm = 6.0
| Sep rain mm = 21.2
| Oct rain mm = 40.6
| Nov rain mm = 60.0
| Dec rain mm = 69.6

| source 1 = [[ايٿنس جي قومي رصدگاهه]] جا ماهوار بليٽن (آڪٽوبر 2010 – سيپٽمبر 2025)&lt;ref&gt;
{{cite web
| url=https://www.meteo.gr/Monthly_Bulletins.cfm
| title=Meteo.gr – Προγνώσεις καιρού για όλη την Ελλάδα
| access-date=27 April 2024
| archive-date=2 February 2023
| archive-url=https://web.archive.org/web/20230202121511/https://meteo.gr/Monthly_Bulletins.cfm
| url-status=live
}}
&lt;/ref&gt;
| source 2 = نيوس ڪوسموس، ايٿنس جي قومي رصدگاهه اسٽيشن،&lt;ref&gt;
{{cite web
| url=https://penteli.meteo.gr/stations/neoskosmos/
| title=Latest Conditions in Neos Kosmos, Athens
| access-date=27 April 2024
| archive-date=23 April 2024
| archive-url=https://web.archive.org/web/20240423020530/https://penteli.meteo.gr/stations/neoskosmos/
| url-status=live
}}
&lt;/ref&gt; [[عالمي موسمياتي تنظيم]]&lt;ref name=&quot;WMO&quot;&gt;
{{cite web
| url=https://oscar.wmo.int/surface/#/search/station/stationReportDetails/0-300-1-neoskosmos
| title=World Meteorological Organization
| accessdate=14 July 2023
| archive-date=20 June 2023
| archive-url=https://web.archive.org/web/20230620125224/https://oscar.wmo.int/surface/#/search/station/stationReportDetails/0-300-1-neoskosmos
| url-status=live
}}
&lt;/ref&gt;
}}

{{Weather box
| location = [[ايلينيڪو]]، سامونڊي ڪناري وارو ايٿنس (1955–2010 جا معمولي انگ، انتهائي انگ 1957–هاڻوڪو)
| collapsed = y
| metric first = y
| single line = y
| Jan record high C = 22.4
| Feb record high C = 24.2
| Mar record high C = 27.0
| Apr record high C = 30.9
| May record high C = 35.6
| Jun record high C = 40.0
| Jul record high C = 42.2
| Aug record high C = 43.0
| Sep record high C = 37.2
| Oct record high C = 35.2
| Nov record high C = 28.6
| Dec record high C = 22.9
| Jan high C = 13.6
| Feb high C = 14.1
| Mar high C = 15.9
| Apr high C = 19.6
| May high C = 24.4
| Jun high C = 29.2
| Jul high C = 32.2
| Aug high C = 32.2
| Sep high C = 28.3
| Oct high C = 23.4
| Nov high C = 18.8
| Dec high C = 15.1
| Jan mean C = 10.3
| Feb mean C = 10.6
| Mar mean C = 12.4
| Apr mean C = 16.1
| May mean C = 20.9
| Jun mean C = 25.6
| Jul mean C = 28.3
| Aug mean C = 28.2
| Sep mean C = 24.3
| Oct mean C = 19.6
| Nov mean C = 15.4
| Dec mean C = 11.9
| Jan low C = 7.0
| Feb low C = 7.1
| Mar low C = 8.5
| Apr low C = 11.5
| May low C = 15.8
| Jun low C = 20.3
| Jul low C = 23.0
| Aug low C = 23.1
| Sep low C = 19.6
| Oct low C = 15.7
| Nov low C = 12.0
| Dec low C = 8.8
| Jan record low C = −2.9
| Feb record low C = −4.2
| Mar record low C = -2.0
| Apr record low C = 0.6
| May record low C = 8.0
| Jun record low C = 11.4
| Jul record low C = 15.5
| Aug record low C = 16.0
| Sep record low C = 10.4
| Oct record low C = 3.0
| Nov record low C = 1.4
| Dec record low C = -2.0
| rain colour = green
| Jan rain mm = 47.7
| Feb rain mm = 38.5
| Mar rain mm = 42.3
| Apr rain mm = 25.5
| May rain mm = 14.3
| Jun rain mm = 5.4
| Jul rain mm = 6.3
| Aug rain mm = 6.2
| Sep rain mm = 12.3
| Oct rain mm = 45.9
| Nov rain mm = 60.1
| Dec rain mm = 62.0
| Jan rain days = 12.9
| Feb rain days = 11.4
| Mar rain days = 11.3
| Apr rain days = 9.3
| May rain days = 6.4
| Jun rain days = 3.6
| Jul rain days = 1.7
| Aug rain days = 1.6
| Sep rain days = 4.7
| Oct rain days = 8.6
| Nov rain days = 10.9
| Dec rain days = 13.5
| Jan humidity = 69.3
| Feb humidity = 68.0
| Mar humidity = 65.9
| Apr humidity = 62.2
| May humidity = 58.2
| Jun humidity = 51.8
| Jul humidity = 46.6
| Aug humidity = 46.8
| Sep humidity = 54.0
| Oct humidity = 62.6
| Nov humidity = 69.2
| Dec humidity = 70.4
| Jan sun = 130.2
| Feb sun = 134.4
| Mar sun = 182.9
| Apr sun = 231.0
| May sun = 291.4
| Jun sun = 336.0
| Jul sun = 362.7
| Aug sun = 341.0
| Sep sun = 276.0
| Oct sun = 207.7
| Nov sun = 153.0
| Dec sun = 127.1

| source 1 = [[ايڇ اين ايم ايس]] (1955–2010 جا معمولي انگ)&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Climatic Data for selected stations in Greece: Elliniko (Elliniko)
|url=http://www.hnms.gr/emy/en/climatology/climatology_city?perifereia=Attiki&amp;poli=Athens_Hellinikon
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205131656/http://www.hnms.gr/emy/en/climatology/climatology_city?perifereia=Attiki&amp;poli=Athens_Hellinikon
|archive-date=5 February 2021
|access-date=5 February 2021
}}
&lt;/ref&gt;
| source 2 = [[ڊيوچر ويٽرڊينسٽ]] (انتهائي انگ 1961–1990)،&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Klimatafel von Athen Flughafen (Hellinikon) / Griechenland
|url=https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_167160_kt.pdf
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612160622/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_167160_kt.pdf
|archive-date=12 June 2020
|access-date=15 May 2020
|website=Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world
|publisher=Deutscher Wetterdienst
}}
&lt;/ref&gt; انفور ڪليما (انتهائي انگ 1991–هاڻوڪو)&lt;ref&gt;
{{Cite web
|title=Climatic Data for selected stations in Greece: Athens Airport
|url=https://www.infoclimat.fr/climatologie/normales-records/1981-2010/athinai-airport-athenes/valeurs/16716.html
|url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205131829/https://www.infoclimat.fr/climatologie/normales-records/1981-2010/athinai-airport-athenes/valeurs/16716.html
|archive-date=5 February 2021
|access-date=15 May 2020
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite tweet
|number=1348003628360073223
|user=EKMeteo
|title=Aussi 22.4°C #Athènes-Ellinikon record mensuel à la station
|date=9 January 2021
|access-date=10 January 2021
|language=French
|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109202836/https://twitter.com/EKMeteo/status/1348003628360073223
|archive-date=9 January 2021
|url-status=live
|first=Etienne
|last=Kapikian
}}
&lt;/ref&gt;
}}

== انتظاميا ==

[[File:Δημαρχείο Αθηνών 9734.jpg|thumb|ايٿنس جو سٽي هال]]
[[File:Ancien_Palais_Royal_-_Athènes_(GRA1)_-_2022-03-26_-_1.jpg|thumb|[[پراڻو شاهي محل]]]]

ايٿنس 1834ع ۾ [[نافپليون]] کان پوءِ يونان جي گاديءَ جو هنڌ بڻيو؛ نافپليون 1829ع کان عارضي گاديءَ جو هنڌ هو. ايٿنس جي ميونسپلٽي (شهر) [[اٽيڪا (علائقو)|اٽيڪا]] علائقي جي پڻ گاديءَ جو هنڌ آهي. ''ايٿنس'' جو اصطلاح ايٿنس جي ميونسپلٽي، [[وڏو ايٿنس]] يا شهري علائقو، يا پوري [[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو|ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقي]] لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو.

يوناني گاديءَ جو وڏو '''شهري مرڪز'''&lt;!--boldface per WP:R#PLA--&gt; ({{langx|el|Κέντρο της Αθήνας|translit=Kéntro tis Athínas|engvar=gb}}) سڌو سنئون '''ايٿنس جي ميونسپلٽي'''&lt;!--boldface per WP:R#PLA--&gt; ({{langx|el|Δήμος Αθηναίων|translit=Dímos Athinaíon|engvar=gb}}) جي حدن اندر اچي ٿو، جيڪا آباديءَ جي لحاظ کان يونان جي سڀ کان وڏي ميونسپلٽي آهي ۽ ايٿنس جي شهري علائقي جو مرڪز بڻجي ٿي. اها ننڍين ميونسپل برادرين جي هڪ سلسلي تي ٻڌل آهي. ان کان پوءِ '''[[پيرايوس]] جي ميونسپلٽي''' اچي ٿي، جيڪا ايٿنس جي شهري علائقي اندر پاڻ هڪ اهم شهري مرڪز بڻائي ٿي ۽ آباديءَ جي لحاظ کان ان علائقي جي ٻي وڏي ميونسپلٽي آهي.

=== ايٿنس جي ميونسپلٽي ===
'''ايٿنس جي ميونسپلٽي''' کي ست '''ميونسپل برادرين''' ({{langx|el|δημοτικές κοινότητες}}) ۾ ورهايو ويو آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Municipal Communities - City of Athens |url=http://gis.cityofathens.gr/layers/athens_geonode_data:geonode:dimotikes_koinotites1 |access-date=2026-04-27 |website=gis.cityofathens.gr |language=en}}&lt;/ref&gt; جيڪي پاڻ مجموعي طور 53 '''ميونسپل ضلعن''' ({{langx|el|συνοικίες}}) ۾ ورهايل آهن،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Municipal Districts - City of Athens |url=http://gis.cityofathens.gr/layers/athens_geonode_data:geonode:synoikia0 |access-date=2026-04-27 |website=gis.cityofathens.gr |language=en}}&lt;/ref&gt; ۽ اهي وڌيڪ مجموعي طور 144 '''ميونسپل پاڙن''' ۾ ورهايل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Municipal Neighbourhoods - City of Athens |url=http://gis.cityofathens.gr/layers/athens_geonode_data:geonode:geitonies0 |access-date=2026-04-27 |website=gis.cityofathens.gr |language=en}}&lt;/ref&gt; اهي '''ميونسپل پاڙا''' عام طور ڪنهن گرجا گهر، يادگار يا چوڪ جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا.

ست '''ميونسپل برادرين''' کي رڳو انگن سان نالا ڏنا ويا آهن.

[[File:Athens municipality districts numbered.svg|thumb|right|ميونسپل برادريون]]

پهرين ميونسپل برادري هيٺين نون ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* وولي (اڻ ورهايل)
* ٽريگونو پيرايوس - پانيپسٽيميو - ارمو - موناسٽيراڪي - پلاڪا
* مڪريگياني - ويڪو - ڪوڪاڪي - فيلوپاپو
* آگيوس ڪونسٽنٽينوس - پلاٽيا واٿيس - آگيوس پاولوس
* پيڊيو آريوس - ايويلپيڊون (اڻ ورهايل)
* موزيو - ايڪسارخيا - نيئاپولي (هيٺين چئن ميونسپل پاڙن ۾ ورهايل: [[موزيو، ايٿنس|موزيو]]، [[ايڪسارخيا]]، [[اسٽريفي ٽڪري|لوفوس اسٽريفي]] ۽ [[نيئاپولي، ايٿنس|نيئاپولي 1]])
* ليڪاويٽوس (اڻ ورهايل)
* ڪولوناڪي (ٻن ميونسپل پاڙن ۾ ورهايل: ڪولوناڪي ۽ ڪولوناڪي-ليڪاويٽوس)
* ايليسيا

ٻي ميونسپل برادري هيٺين نون ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* اوڊيو
* نيوس ڪوسموس
* اي نيڪروتافيو
* پروفٽيس ايلياس
* پانگراٽي
* اسٽاديو
* گووا
* دورگوٽي
* زاپيو

ٽين ميونسپل برادري هيٺين ڇهن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* آنو پيترالونا
* ڪاٽو پيترالونا
* ووٽانيڪوس
* روف
* ايليائوناس
* ايڪروپولس

چوٿين ميونسپل برادري هيٺين ستن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* سيپوليا
* ڪولونوس
* اڪاڊيميا پلاٽونوس 2
* نروانا
* ڪولوڪينٿو
* اڪاڊيميا پلاٽونوس
* او ايس اي

پنجين ميونسپل برادري هيٺين پنجن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* آنو پاتيسيا
* پرومپونا
* آگيوس ايليفتيريوس
* پاتيسيا
* ريزوپولي

ڇهين ميونسپل برادري هيٺين ستن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* پلاٽيا اٽيڪيس (هيٺين چئن ميونسپل پاڙن ۾ ورهايل: ارسٽوٽيلوس، [[آگيوس پانتليموناس، ايٿنس|آگيوس پانتليمون]]، [[اٽيڪي، ايٿنس|پلاٽيا اٽيڪيس]] ۽ [[وڪٽوريا چوڪ|پلاٽيا وڪٽورياس]])
* لوفوس ايليڪونوس
* پلاٽيا آميريڪيس
* ڪيپسلي (هيٺين چئن ميونسپل پاڙن ۾ ورهايل: آگيوس جارجيوس ڪيپسليس، پوليگونو، فوڪيونوس نيگري ۽ پلاٽيا ڪناري)
* نيا ڪيپسلي
* آنو ڪيپسلي
* اسڪولي ايويلپيڊون (اڻ ورهايل)

ستين ميونسپل برادري هيٺين ڏهن ميونسپل ضلعن تي مشتمل آهي:
* پينٽاگونو
* ڪائونٽوريوٽيڪا
* امپيلوڪيپوئي
* گيروڪوميو
* پوليگونو
* ايلينوروسون - ايريٿروس
* گڪيزي
* گودي
* اٽيڪو السوس
* السوس گودي - اسٽراٽيوٽيڪا نوسوڪوميا

=== ايٿنس شهري علائقو ===
'''ايٿنس شهري علائقو''' (پوليوڊوميڪو سنڪروٽيما اٿينون)، جنهن کي '''گاديءَ جو شهري علائقو''' (پوليوڊوميڪو سنڪروٽيما پروٽيووساس) يا '''وڏو ايٿنس''' (اِوريٽيري اٿينا) پڻ سڏيو وڃي ٿو،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Greater Athens (Greece): Municipalities – Population Statistics, Charts and Map |url=https://www.citypopulation.de/php/greece-athens.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503034211/https://www.citypopulation.de/php/greece-athens.php |archive-date=3 May 2020 |access-date=24 May 2020 |website=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt; اڄ 40 ميونسپلٽين تي مشتمل آهي. انهن مان 35 چار علائقائي يونٽن—[[مرڪزي ايٿنس (علائقائي يونٽ)|مرڪزي ايٿنس]]، [[اتر ايٿنس (علائقائي يونٽ)|اتر ايٿنس]]، [[اولهه ايٿنس (علائقائي يونٽ)|اولهه ايٿنس]] ۽ [[ڏکڻ ايٿنس (علائقائي يونٽ)|ڏکڻ ايٿنس]]—۾ ورهايل آهن، جڏهن تہ وڌيڪ 5 ميونسپلٽيون [[پيرايوس (علائقائي يونٽ)|پيرايوس جي علائقائي يونٽ]] جو حصو بڻجن ٿيون. ايٿنس جو شهري علائقو {{convert|412|km2|sqmi|0|abbr=on}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي،&lt;ref name=&quot;Kallikratis&quot;&gt;{{Cite web |title=ΦΕΚ B 1292/2010, Kallikratis reform municipalities |url=http://www.et.gr/idocs-nph/search/pdfViewerForm.html?args=5C7QrtC22wGYK2xFpSwMnXdtvSoClrL81-32jgAMSfbnMRVjyfnPUeJInJ48_97uHrMts-zFzeyCiBSQOpYnT00MHhcXFRTsb2fGphpq4MKX2ZkaHobySNnvZCNHXvYVvlf80XevW0Q. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010162605/http://www.et.gr/idocs-nph/search/pdfViewerForm.html?args=5C7QrtC22wGYK2xFpSwMnXdtvSoClrL81-32jgAMSfbnMRVjyfnPUeJInJ48_97uHrMts-zFzeyCiBSQOpYnT00MHhcXFRTsb2fGphpq4MKX2ZkaHobySNnvZCNHXvYVvlf80XevW0Q. |archive-date=10 October 2021 |access-date=9 September 2021 |publisher=[[يونان جي سرڪاري گزيٽ|سرڪاري گزيٽ]] |language=el}}&lt;/ref&gt; ۽ 2021ع ۾ ان جي آبادي 3,059,764 هئي.

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin:1em auto&quot;
|+ ايٿنس شهري علائقو
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|
{|style=&quot;width: 100%; font-size: 85%;&quot;
|-
|'''[[يونان جا علائقائي يونٽ|علائقائي يونٽ]]''':
|-
|[[مرڪزي ايٿنس (علائقائي يونٽ)|مرڪزي ايٿنس]]:&lt;br /&gt;{{Legend0|#FFFFFF|ايٿنس ميونسپلٽي}}&lt;br /&gt;{{Legend0|#F08080|ٻيون ميونسپلٽيون}}
|-
|{{Legend0|#1E90FF|[[اتر ايٿنس (علائقائي يونٽ)|اتر ايٿنس]]}}
|-
|{{Legend0|#FFFACD|[[ڏکڻ ايٿنس (علائقائي يونٽ)|ڏکڻ ايٿنس]]}}
|-
|{{Legend0|#66CDAA|[[اولهه ايٿنس (علائقائي يونٽ)|اولهه ايٿنس]]}}
|-
|{{Legend0|#A0522D|[[پيرايوس (علائقائي يونٽ)|پيرايوس]]}}
|}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|[[File:Athens aglomeration.svg|400px]]
|}

=== ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو ===
{{main|ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو}}

[[File:Athens_Metropolitan_Region.svg|thumb|[[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو]]]]

[[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو]] [[اٽيڪا (علائقو)|اٽيڪا علائقي]] اندر {{convert|2928.717|km2|sqmi|0|abbr=on}} ايراضيءَ تي پکڙيل آهي ۽ مجموعي طور 58 ميونسپلٽين تي مشتمل آهي. اهي ست علائقائي يونٽن ۾ منظم ٿيل آهن، جن ۾ مٿي ڄاڻايل يونٽن سان گڏ [[اوڀر اٽيڪا]] ۽ [[اولهه اٽيڪا]] پڻ شامل آهن. 2021ع جي آدمشماري موجب ان جي آبادي 3,638,281 هئي.&lt;ref name=census21/&gt; ايٿنس ۽ پيرايوس جون ميونسپلٽيون ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقي جا ٻه وڏا ميٽروپوليٽن مرڪز آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Master Plan for Athens and Attica 2021|pages= 13, 24, 27, 33, 36, 89 |url=http://www.ypeka.gr/LinkClick.aspx?fileticket=UfCMqBJHswQ%3d&amp;tabid=367&amp;language=el-GR |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321062128/http://www.ypeka.gr/LinkClick.aspx?fileticket=UfCMqBJHswQ%3D&amp;tabid=367&amp;language=el-GR |archive-date=21 March 2012}}&lt;/ref&gt; ڪجهه بين-ميونسپل مرڪز پڻ مخصوص علائقن جي خدمت ڪن ٿا. مثال طور، [[ڪيفيسيا]] ۽ [[گليفاڊا]] ترتيبوار اترين ۽ ڏاکڻين مضافات لاءِ بين-ميونسپل مرڪز آهن.

[[File:Βίλα Ατλαντίς 3473.jpg|alt=|thumb|[[ڪيفيسيا]] ۾ ولا ائٽلانٽس، جنهن جي جوڙجڪ [[ارنسٽ زيلر]] ڪئي]]
[[File:Alimos - panoramio (33).jpg|alt=|thumb|ڏاکڻي مضافاتي علائقي [[اليموس]] ۾ هڪ سامونڊي ڪنارو—ايٿنس جي ڏاکڻي ساحل تي موجود ڪيترن ئي سامونڊي ڪنارن مان هڪ]]

[[ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو، يونان|ايٿنس ميٽروپوليٽن علائقو]] 58&lt;ref name=&quot;statistics1&quot;&gt;{{Cite web |title=ΕΛΣΤΑΤ Απογραφη 2011 |url=http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011061403/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf |archive-date=11 October 2011 |access-date=22 August 2011 |publisher=statistics.gr}}&lt;/ref&gt; ڳتيل آباديءَ وارين ميونسپلٽين تي مشتمل آهي، جيڪي تقريباً هر طرف کان [[ايٿنس جي ميونسپلٽي]] (شهري مرڪز) جي چوڌاري پکڙيل آهن. ايٿنس جي رهواسين لاءِ شهري مرڪز جي چوڌاري موجود سڀ شهري ميونسپلٽيون مضافات سڏجن ٿيون. ايٿنس شهر جي ڀيٽ ۾ جاگرافيائي بيهڪ مطابق مضافات کي چئن علائقن ۾ ورهايو وڃي ٿو: اترين مضافات، جن ۾ [[آگيوس اسٽيفانوس، اٽيڪا|آگيوس اسٽيفانوس]]، [[ڊيونيسوس، يونان|ڊيونيسوس]]، [[ايڪالي]]، [[نيا ايريٿريا]]، [[ڪيفيسيا]]، [[ڪريونيري، اٽيڪا|ڪريونيري]]، [[ماروسي]]، [[پيفڪي]]، [[ليڪووريسي]]، [[ميٽامورفوسي]]، [[نيا ايونيا]]، [[نيا فيلاڊيلفيا]]، [[ايراڪليو، اٽيڪا|ايراڪليو]]، [[وريليسيا]]، [[ميليسيا]]، [[پينٽيلي، يونان|پينٽيلي]]، [[خالاندري]]، [[آگيا پاراسڪيوي]]، [[گيراڪاس]]، [[پاليني]]، [[گالاتسي]]، [[پسيخيڪو]] ۽ [[فيلوٿي]] شامل آهن؛ ڏاکڻا مضافات، جن ۾ [[اليموس]]، [[نيا سميرني]]، [[موسخاتو]]، [[تاوروس]]، [[آگيوس ايوانس رينٽي]]، [[ڪاليٿيا]]، [[پيرايوس]]، [[آگيوس ديميتريوس]]، [[پالائيو فاليرو]]، [[ايلينيڪو]]، [[گليفاڊا]]، [[لاگونيسي]]، [[سارونيدا]]، [[آرگيروپولي]]، [[ايليوپولي]]، [[وارڪيزا]]، [[وولا]]، [[واري]] ۽ [[وولياگميني]] شامل آهن؛ اوڀر وارا مضافات، جن ۾ [[زوگرافو]]، [[دافني، اٽيڪا|دافني]]، [[ويروناس]]، [[ڪيسارياني]]، [[خولارگوس]] ۽ [[پاپاگو]] شامل آهن؛ ۽ اولهه وارا مضافات، جن ۾ [[پيرسٽيري]]، [[ايليون، يونان|ايليون]]، [[ايگاليو]]، [[ڪوريڊالوس]]، [[آگيا وروارا]]، [[ڪيراتسيني]]، [[پيراما]]، [[نيڪايا]]، [[دراپيٽسونا]]، [[خائيداري]]، [[پيٽروپولي]]، [[آگيوئي انارگيروئي]]، [[آنو ليوسيا]]، [[اسپروپيرگوس]]، [[ايليوسينا]]، [[اخارنيس]] ۽ [[ڪاماتيرو]] شامل آهن.

ايٿنس شهر جو سامونڊي ڪنارو، جيڪو [[پيرايوس]] جي وڏي واپاري بندرگاهه کان ڏکڻ ۾ سڀ کان پري مضافاتي علائقي [[وارڪيزا]] تائين لڳ ڀڳ {{convert|25|km|mi|-1|abbr=on}} پکڙيل آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 December 2007 |title=Distance between Piraeus (Attiki) and Varkiza (Piraios Nomos) (Greece) |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Greece_Distance_Result.asp?fromplace=Piraeus%20(Attiki)&amp;toplace=Varkiza%20(Piraios%20Nomos)&amp;fromlat=37.9474464019929&amp;tolat=37.8185988001751&amp;fromlng=23.6370849609375&amp;tolng=23.7987041473389 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711101743/http://distancecalculator.globefeed.com/Greece_Distance_Result.asp?fromplace=Piraeus%20(Attiki)&amp;toplace=Varkiza%20(Piraios%20Nomos)&amp;fromlat=37.9474464019929&amp;tolat=37.8185988001751&amp;fromlng=23.6370849609375&amp;tolng=23.7987041473389 |archive-date=11 July 2011 |access-date=9 June 2009 |publisher=Distancecalculator.globefeed.com}}&lt;/ref&gt; ٽرام وسيلي شهري مرڪز سان پڻ ڳنڍيل آهي.

اترئين مضافاتي علائقي ماروسي ۾ جديد بڻايل مکيه [[ايٿنس اولمپڪ اسپورٽس ڪمپليڪس|اولمپڪ ڪمپليڪس]]، جيڪو پنهنجي يوناني مخفف OAKA سان مشهور آهي، شهر جي افق تي نمايان نظر اچي ٿو. هن علائقي کي اسپيني معمار [[سانتياگو ڪالاتراوا]] جي ڊزائن موجب ٻيهر ترقي ڏني وئي، جنهن ۾ فولادي محراب، باغيچا، ڦوهارا، مستقبل جهڙو شيشي جو ڪم ۽ مکيه اسٽيڊيم تي نئين نيري شيشي جي ڇت شامل آهي. ٻيو اولمپڪ ڪمپليڪس، پالائيو فاليرو جي سامونڊي ڪناري ڀرسان، جديد اسٽيڊيم، دڪانن ۽ اوچي پيدل رستي تي مشتمل آهي. ڏاکڻين مضافات ۾ پراڻي ايٿنس ايئرپورٽ—[[ايلينيڪو بين الاقوامي هوائي اڏو|ايلينيڪو]]—جي زمين کي يورپ جي وڏن landscaped پارڪن مان هڪ ۾ تبديل ڪرڻ جو ڪم جاري آهي، جنهن کي [[هيلينيڪون ميٽروپوليٽن پارڪ]] سڏيو ويندو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hellenikon Metropolitan Park Competition |url=http://www.minenv.gr/hellenikon-competition/oa/en/main.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040408211156/http://www.minenv.gr/hellenikon-competition/oa/en/main.htm |archive-date=8 April 2004 |access-date=3 January 2007 |website=Hellenic Ministry of the Environment and Public Works |publisher=minenv.gr}}&lt;/ref&gt;

ڏاکڻين مضافات مان ڪيترائي، جهڙوڪ [[اليموس]]، [[پالائيو فاليرو]]، [[ايلينيڪو]]، [[گليفاڊا]]، [[وولا]]، [[وولياگميني]] ۽ [[وارڪيزا]]، جيڪي گڏجي [[ايٿنس ريويرا]] جي نالي سان سڃاتا وڃن ٿا، ڪيترن وارياسن سامونڊي ڪنارن جا گهر آهن. انهن مان گهڻا [[يوناني قومي سياحت تنظيم]] هلائي ٿي ۽ داخلا لاءِ فيس ورتي وڃي ٿي. جواخانا مائونٽ پارنيٿا تي [[ريجنسي ڪيسينو مونٽ پارنيس]] ۾، مرڪزي ايٿنس کان لڳ ڀڳ {{convert|25|km|mi|0|abbr=on}} پري،&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 June 2007 |title=Europe &amp;#124; Greek forest fire close to Athens |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6252676.stm |url-status=live |access-date=9 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090827205825/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6252676.stm |archive-date=27 August 2009}}&lt;/ref&gt; هلن ٿا، جتي ڪار يا ڪيبل ڪار وسيلي پهچي سگهجي ٿو. ويجهي شهر [[لوٽراڪي]] ۾ پڻ جواخانو موجود آهي، جتي ڪار ذريعي [[يوناني قومي شاهراهه 8|EO8]]، [[يوناني قومي شاهراهه 8a|EO8a]] ۽ پوءِ [[اي 8 موٽر وي (يونان)|A8]] يا [[ايٿنس مضافاتي ريلوي]] وسيلي پهچي سگهجي ٿو.

{{wide image|2009-02-19 Yachthafen Glyfada 03.jpg|800px|align-cap=center|[[پالائيو فاليرو]] جو سامونڊي ڪنارو}}

=== جاڙا يا ساٿي شهر  ===
{{Main list|يونان جي جاڙن ۽ ڀينر شهرن جي فهرست}}

[[ڀينر شهر|ساٿي شهر]] جو تصور مختلف ملڪن ۾ مختلف نالن سان استعمال ٿيندو آهي، پر انهن جو مطلب ساڳيو آهي: مختلف ملڪن جا ٻه شهر ڀائيوارن طور هڪ ٻئي سان سهڪار ڪن ٿا. ايٿنس جا ڪيترائي اهڙا ساٿي شهر آهن، جيڪي ”جاڙا“، ”ڀينر“ يا ”ساٿي“ شهرن طور سڃاتا وڃن ٿا.

'''ڀائيواريون'''

* {{flagicon|Armenia}} [[يريوان]]، آرمينيا (1993)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Partnership cities |url=https://www.yerevan.am/en/partner/partner-cities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819225714/https://www.yerevan.am/en/partner/partner-cities/ |archive-date=19 August 2014 |access-date=17 April 2018 |website=Yerevan municipality |publisher=yerevan.am}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:اٿينس]]
[[زمرو:يونان]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:يونان جا شهر]]
[[زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون]]
[[زمرو:گريسي ۾ آباد ساحلي هنڌ]]

&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;</text>
      <sha1>ajk74zgpycnd6krzup84n7ymua2ar5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بوسنيائي ماڻهو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85349</id>
    <revision>
      <id>409457</id>
      <parentid>335892</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T08:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8851" sha1="1lidfjus0cr3xzzpyabo2y6j14bfaok" xml:space="preserve">{{short description|South Slavic ethnic group}}
{{Infobox ethnic group
| group   = بوسنيائي ماڻهو&lt;br&gt;Bosniaks
| native_name = Bošnjaci
| population = لڳ ڀڳ 25 لک&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Foreign censuses or governmental estimates frequently categorize the Bosnian diaspora based on national/citizenship origin rather than sub-national ethnicities meaning that Bosniaks are categorized together with other ethnic groups from Bosnia-Herzegovina thus obscuring the exact number of Bosniaks in these countries.The global Bosnian diaspora is however estimated at around two million of whom a majority are considered to be Bosniak. {{citation |date= 2018|url= https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/migration/ba/4cfb53e535e6ab3cad66a3150ca29986e9ab2ac5cdd2e91a7edd2dfa9ff577db.pdf |title= Halilovich, Hariz &amp; Hasic, Jasmin &amp; Karabegovic, Dzeneta &amp; Karamehic-Muratovic, Ajlina &amp; Oruc, Nermin. (2018). Mapping the Bosnian-Herzegovinian Diaspora: Utilizing the Socio-Economic Potential of the Diaspora for Development of BiH. |publisher=[[International Organization for Migration]], Ministry of Human Rights and Refugees B&amp;H}}&lt;/ref&gt;
| popplace  = {{flag|Bosnia and Herzegovina}} 1,769,592
&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20160630143615/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf |archive-date=2016-06-30 }}&lt;/ref&gt;
| tablehdr         = ''مکيه بوسنيائي ڊائاسپورا'':
| region1          = {{flag|Turkey}}
| pop1             = 1,15,000
| ref1             = &lt;ref name=&quot;Türkiye'deki Kürtlerin sayısı!&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.milliyet.com.tr/cadde/turkiyedeki-kurtlerin-sayisi-873452|access-date=2006-06-09|title=Türkiye'deki Kürtlerin sayısı! - Magazin Haberleri - Milliyet|archive-date=2021-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226173959/https://www.milliyet.com.tr/cadde/turkiyedeki-kurtlerin-sayisi-873452|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region2   = {{flag|United States}}
| pop2     = 1,00,000
| ref2    = &lt;ref name=&quot;The 2000 USA census&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/|title=U.S. Census website|access-date=2008-06-06|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709054630/https://www.census.gov/|url-status=live|publisher= U.S. Census Bureau}}&lt;/ref&gt;
| region3    = {{flag|Serbia}}
| pop3    = 1,53,801
| ref3             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stat.gov.rs/vesti/20230428-konacnirezpopisa/|title=Коначни резултати Пописа становништва, домаћинстава и станова 2022.|website=stat.gov.rs|access-date=2023-10-08|archive-date=2023-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608013816/https://www.stat.gov.rs/vesti/20230428-konacnirezpopisa/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region4    = {{flagicon|Montenegro}} [[مونٽي نيگرو]]
| pop4  = 58,956
| ref4   = {{lower|&lt;ref name=&quot;t819&quot;&gt;{{cite web | title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova, 2023. godine | url=https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20II_cg.pdf | access-date=2024-10-15}}&lt;/ref&gt;}}
| region5  = {{flag|Canada}}
| pop5    = 50,000
| ref5 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bosniak.org/about-bosniaks/|title=About Bosniaks|date=December 2020 |access-date=1 January 2023|archive-date=4 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204052510/https://bosniak.org/about-bosniaks/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| region6  = {{flagicon|Kosovo}} [[ڪوسووو]]
| pop6  = 27,533
| ref6  = {{lower|&lt;ref&gt;{{citation|title=Kosovo Census 2011 |publisher=ask.rks-gov.net}}&lt;/ref&gt;}}
| region7 = {{flag|Croatia}}
| pop7  = 24,131
| ref7  = {{lower|&lt;ref&gt;{{Croatian Census 2021|E}}&lt;/ref&gt;}}
| region8  = {{flag|Slovenia}}
| pop8  = 21,542
| ref8  = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&amp;st=15|title=Statistični urad RS - Popis 2002|access-date=1 May 2016|archive-date=30 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530131402/http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&amp;st=15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| region9  = {{flag|Denmark}}
| pop9 = 21,000
| ref9   = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.folkedrab.dk/sw52060.asp?usepf=true |title=Kilde: &quot;Ældre bosniske flygtninge søger hjem&quot; |publisher=Folkedrab.dk |access-date=2012-01-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325153158/http://www.folkedrab.dk/sw52060.asp?usepf=true |archive-date=2012-03-25 }}&lt;/ref&gt;}}
| region10 = [[اتر مقدونيا]]
| pop10  = 17,018
| ref10  = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf |title=Macedonian Census 2002 |access-date=2012-01-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070708073549/http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf |archive-date=2007-07-08 }}&lt;/ref&gt;}}
| region11  = {{flag|Australia}}
| pop11  = 14,620
| ref11  = &lt;ref&gt;{{cite web|url= https://mojabih.oslobodjenje.ba/mb/kolumne/zasto-je-tesko-procijeniti-broj-bosanaca-i-hercegovaca-u-australiji-1321|title= Zašto je teško procijeniti broj Bosanaca i Hercegovaca u Australiji?|date= 17 September 2019|access-date= 17 September 2019|archive-date= 6 November 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20231106061158/https://mojabih.oslobodjenje.ba/mb/kolumne/zasto-je-tesko-procijeniti-broj-bosanaca-i-hercegovaca-u-australiji-1321|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
| languages  = بوسنيائي ٻولي
| religions  = [[سني اسلام]]&lt;ref name=&quot;Cambridge University Press&quot;&gt;{{cite book|author1=Aziz Al-Azmeh|author2=Effie Fokas|title=Islam in Europe: Diversity, Identity and Influence|url=https://books.google.com/books?id=uoSUovCrjLwC&amp;pg=PA97|date=15 November 2007|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-46782-7|page=97}}&lt;/ref&gt;
| related = ٻئي ڏاکڻي سلاف نسلون، خاص ڪري بوسنيائي سرب ۽ ڪروشيائي
|image = [[File:Bosniak_men_in_traditional_attire_-_Gorazde,_1895.jpg|200px|thumb|right|Bosniaks by the [[Drina]] river in [[Gorazde]] in 1895]]
|image_caption= هڪ قديم پينٽنگ ۾ بوسنيائي پنهنجي روايتي لباس ۾ ڏيکاريل
|caption =
}}
'''بوسنيائي ماڻهو''' (Bosniak) سلاف نسل جو هڪ گروپ ۽ قوم آهن، جيڪا [[ڏکڻ اوڀر يورپ|ڏکن اوڀرين يورپ]] جي تاريخي علائقي، [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا]] جا رهواسي آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/321085272|title=Historical Construction and Development of Bosniak Nation|language=en|access-date=2019-07-26}}&lt;/ref&gt; انهن جو هڪ مشترڪ [[نسل|نسب]]، [[ثقافت]]، [[تاريخ]] ۽ [[ٻولي]] آهي ۽ روايتي طور تي گهڻو ڪري [[سني اسلام]] جي پيروي ڪن ٿا. بوسنيائي [[سربيا]]، [[مونٽي نيگرو]]، [[ڪروشيا]] ۽ [[ڪوسووو]] ۾ پڻ اهم مقامي برادريون آهن. وڏي پيماني تي 1990ع جي ڏهاڪي ۾ بوسنيا جي جنگ ۽ نسل ڪشي کان پيدا ٿيندڙ بي گھر ٿيڻ جي ڪري، اها [[يُورَپ|يورپ]]، [[آمريڪا کنڊ|آمريڪا]] ۽ [[اوشينيا]] ۾ ڪيترن ئي بوسنيائي برادرين سان هڪ اهم ڊائاسپورا پڻ ٺاهيندا آهن.

Bosniaks are typically characterized by their historic ties to the [[Bosnia (region)|Bosnian historical region]], adherence to [[Islam in Bosnia and Herzegovina|Islam]] since the 15th and 16th centuries, and the [[Bosnian language]]. Bosniaks have also frequently been denoted Bosnian [[Muslims (ethnic group)|Muslims]] in the [[Anglosphere]] mainly owing to this having been the primary verbiage used in the media coverage of the Bosnian War during the 1990s.  However, this term is today considered problematic for several reasons when intended as an ethnic descriptor rather than a religious one. Bosniaks may also often simply be referred to as [[Bosnians]], though this term is understood to denote all inhabitants of Bosnia and Herzegovina (regardless of ethnic identity) or apply to [[citizenship|citizens]] of the country.

September 28 is marked as Bosniaks' Day, which commemorates the anniversary of the 2nd Bosniak Assembly of 1993, when the national name &quot;Bosniak&quot; was introduced.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U Beču obilježen Dan Bošnjaka, prisustvovalo više od 200 zvanica |url=https://www.klix.ba/vijesti/dijaspora/u-becu-obiljezen-dan-bosnjaka-prisustvovalo-vise-od-200-zvanica/250928080 |access-date=2025-09-28 |website=Klix.ba |language=bs}}&lt;/ref&gt;[[File:Bosniak_men_in_traditional_attire_-_Gorazde,_1895.jpg|200px|thumb|right|Bosniaks by the [[Drina]] river in [[Gorazde]] in 1895]]

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ماڻھو]]
[[زمرو:يورپي ماڻهو]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ نسل]]</text>
      <sha1>1lidfjus0cr3xzzpyabo2y6j14bfaok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409458</id>
      <parentid>409457</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T08:25:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9613" sha1="614css3yh6ju7833mkfy1m818cl8h9y" xml:space="preserve">{{short description|South Slavic ethnic group}}
{{Infobox ethnic group
| group   = بوسنيائي ماڻهو&lt;br&gt;Bosniaks
| native_name = Bošnjaci
| population = لڳ ڀڳ 25 لک&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Foreign censuses or governmental estimates frequently categorize the Bosnian diaspora based on national/citizenship origin rather than sub-national ethnicities meaning that Bosniaks are categorized together with other ethnic groups from Bosnia-Herzegovina thus obscuring the exact number of Bosniaks in these countries.The global Bosnian diaspora is however estimated at around two million of whom a majority are considered to be Bosniak. {{citation |date= 2018|url= https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/migration/ba/4cfb53e535e6ab3cad66a3150ca29986e9ab2ac5cdd2e91a7edd2dfa9ff577db.pdf |title= Halilovich, Hariz &amp; Hasic, Jasmin &amp; Karabegovic, Dzeneta &amp; Karamehic-Muratovic, Ajlina &amp; Oruc, Nermin. (2018). Mapping the Bosnian-Herzegovinian Diaspora: Utilizing the Socio-Economic Potential of the Diaspora for Development of BiH. |publisher=[[International Organization for Migration]], Ministry of Human Rights and Refugees B&amp;H}}&lt;/ref&gt;
| popplace  = {{flag|Bosnia and Herzegovina}} 1,769,592
&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20160630143615/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf |archive-date=2016-06-30 }}&lt;/ref&gt;
| tablehdr         = ''مکيه بوسنيائي ڊائاسپورا'':
| region1          = {{flag|Turkey}}
| pop1             = 1,15,000
| ref1             = &lt;ref name=&quot;Türkiye'deki Kürtlerin sayısı!&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.milliyet.com.tr/cadde/turkiyedeki-kurtlerin-sayisi-873452|access-date=2006-06-09|title=Türkiye'deki Kürtlerin sayısı! - Magazin Haberleri - Milliyet|archive-date=2021-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226173959/https://www.milliyet.com.tr/cadde/turkiyedeki-kurtlerin-sayisi-873452|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region2   = {{flag|United States}}
| pop2     = 1,00,000
| ref2    = &lt;ref name=&quot;The 2000 USA census&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/|title=U.S. Census website|access-date=2008-06-06|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709054630/https://www.census.gov/|url-status=live|publisher= U.S. Census Bureau}}&lt;/ref&gt;
| region3    = {{flag|Serbia}}
| pop3    = 1,53,801
| ref3             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stat.gov.rs/vesti/20230428-konacnirezpopisa/|title=Коначни резултати Пописа становништва, домаћинстава и станова 2022.|website=stat.gov.rs|access-date=2023-10-08|archive-date=2023-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608013816/https://www.stat.gov.rs/vesti/20230428-konacnirezpopisa/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region4    = {{flagicon|Montenegro}} [[مونٽي نيگرو]]
| pop4  = 58,956
| ref4   = {{lower|&lt;ref name=&quot;t819&quot;&gt;{{cite web | title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova, 2023. godine | url=https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20II_cg.pdf | access-date=2024-10-15}}&lt;/ref&gt;}}
| region5  = {{flag|Canada}}
| pop5    = 50,000
| ref5 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bosniak.org/about-bosniaks/|title=About Bosniaks|date=December 2020 |access-date=1 January 2023|archive-date=4 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204052510/https://bosniak.org/about-bosniaks/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| region6  = {{flagicon|Kosovo}} [[ڪوسووو]]
| pop6  = 27,533
| ref6  = {{lower|&lt;ref&gt;{{citation|title=Kosovo Census 2011 |publisher=ask.rks-gov.net}}&lt;/ref&gt;}}
| region7 = {{flag|Croatia}}
| pop7  = 24,131
| ref7  = {{lower|&lt;ref&gt;{{Croatian Census 2021|E}}&lt;/ref&gt;}}
| region8  = {{flag|Slovenia}}
| pop8  = 21,542
| ref8  = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&amp;st=15|title=Statistični urad RS - Popis 2002|access-date=1 May 2016|archive-date=30 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530131402/http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&amp;st=15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| region9  = {{flag|Denmark}}
| pop9 = 21,000
| ref9   = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.folkedrab.dk/sw52060.asp?usepf=true |title=Kilde: &quot;Ældre bosniske flygtninge søger hjem&quot; |publisher=Folkedrab.dk |access-date=2012-01-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325153158/http://www.folkedrab.dk/sw52060.asp?usepf=true |archive-date=2012-03-25 }}&lt;/ref&gt;}}
| region10 = [[اتر مقدونيا]]
| pop10  = 17,018
| ref10  = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf |title=Macedonian Census 2002 |access-date=2012-01-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070708073549/http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf |archive-date=2007-07-08 }}&lt;/ref&gt;}}
| region11  = {{flag|Australia}}
| pop11  = 14,620
| ref11  = &lt;ref&gt;{{cite web|url= https://mojabih.oslobodjenje.ba/mb/kolumne/zasto-je-tesko-procijeniti-broj-bosanaca-i-hercegovaca-u-australiji-1321|title= Zašto je teško procijeniti broj Bosanaca i Hercegovaca u Australiji?|date= 17 September 2019|access-date= 17 September 2019|archive-date= 6 November 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20231106061158/https://mojabih.oslobodjenje.ba/mb/kolumne/zasto-je-tesko-procijeniti-broj-bosanaca-i-hercegovaca-u-australiji-1321|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
| languages  = بوسنيائي ٻولي
| religions  = [[سني اسلام]]&lt;ref name=&quot;Cambridge University Press&quot;&gt;{{cite book|author1=Aziz Al-Azmeh|author2=Effie Fokas|title=Islam in Europe: Diversity, Identity and Influence|url=https://books.google.com/books?id=uoSUovCrjLwC&amp;pg=PA97|date=15 November 2007|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-46782-7|page=97}}&lt;/ref&gt;
| related = ٻئي ڏاکڻي سلاف نسلون، خاص ڪري بوسنيائي سرب ۽ ڪروشيائي
|image = [[File:Bosniak_men_in_traditional_attire_-_Gorazde,_1895.jpg|200px|thumb|right|Bosniaks by the [[Drina]] river in [[Gorazde]] in 1895]]
|image_caption= هڪ قديم پينٽنگ ۾ بوسنيائي پنهنجي روايتي لباس ۾ ڏيکاريل
|caption =
}}
'''بوسنيائي ماڻهو''' (&lt;small&gt;Bosniak&lt;/small&gt;) سلاف نسل جو هڪ گروپ ۽ قوم آهن،  جيڪا [[ڏکڻ اوڀر يورپ|ڏکن اوڀرين يورپ]] جي تاريخي علائقي، [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا]] جا رهواسي آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/321085272|title=Historical Construction and Development of Bosniak Nation|language=en|access-date=2019-07-26}}&lt;/ref&gt; انهن جو هڪ مشترڪ [[نسل|نسب]]، [[ثقافت]]، [[تاريخ]] ۽ [[ٻولي]] آهي ۽ روايتي طور تي گهڻو ڪري [[سني اسلام]] جي پيروي ڪن ٿا. بوسنيائي [[سربيا]]، [[مونٽي نيگرو]]، [[ڪروشيا]] ۽ [[ڪوسووو]] ۾ پڻ اهم مقامي برادريون آهن. وڏي پيماني تي &lt;small&gt;1990&lt;/small&gt;ع جي ڏهاڪي ۾ بوسنيا جي جنگ ۽ نسل ڪشي کان پيدا ٿيندڙ بي گھر ٿيڻ جي ڪري، اها [[يُورَپ|يورپ]]، [[آمريڪا کنڊ|آمريڪا]] ۽ [[اوشينيا]] ۾ ڪيترن ئي بوسنيائي برادرين سان هڪ اهم ڊائاسپورا پڻ ٺاهيندا آهن.

بوسنيائي ماڻهن جي سڃاڻپ خاص طور تي بوسنيا جي تاريخي خطي سان سندن تاريخي لاڳاپن، 15هين ۽ 16هين صديءَ کان [[اسلام]] جي پيروي، ۽ بوسنيائي ٻوليءَ ذريعي ڪئي ويندي آهي. انگريزي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ بوسنياڪن کي اڪثر &quot;بوسنيائي مسلمان&quot; (&lt;small&gt;Bosnian Muslims&lt;/small&gt;) پڻ سڏيو ويندو رهيو آهي، جنهن جو مکيه سبب اهو آهي ته &lt;small&gt;1990&lt;/small&gt;ع واري ڏهاڪي ۾ بوسنيا جي جنگ جي ميڊيا ڪوريج دوران اها ئي اصطلاحي عبارت گهڻي استعمال ٿي هئي. تنهن هوندي به، اڄڪلهه ان اصطلاح کي ڪيترن ئي سببن جي ڪري مسئلي وارو سمجهيو وڃي ٿو جڏهن ان کي مذهبي سڃاڻپ بدران نسلي سڃاڻپ طور استعمال ڪيو وڃي. بوسنياڪن کي اڪثر صرف ”بوسنيائي“ (&lt;small&gt;Bosnians&lt;/small&gt;) پڻ چيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان اصطلاح مان مراد بوسنيا ۽ هرزگووينا جا سمورا رهواسي (نسلي سڃاڻپ کان قطع نظر) يا ملڪ جا شهري ورتي ويندي آهي.

28 سيپٽمبر کي &quot;بوسنيائي ماڻهن جو ڏينهن&quot; (&lt;small&gt;Bosniaks' Day&lt;/small&gt;) طور ملهايو ويندو آهي؛ اهو ڏينهن &lt;small&gt;1993&lt;/small&gt;ع ۾ ٿيل ٻي بوسنيائي اسيمبليءَ جي سالگره جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي، جڏهن &quot;بوسنيائي&quot; (&lt;small&gt;Bosniak&lt;/small&gt;) قومي نالو متعارف ڪرايو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U Beču obilježen Dan Bošnjaka, prisustvovalo više od 200 zvanica |url=https://www.klix.ba/vijesti/dijaspora/u-becu-obiljezen-dan-bosnjaka-prisustvovalo-vise-od-200-zvanica/250928080 |access-date=2025-09-28 |website=Klix.ba |language=bs}}&lt;/ref&gt;[[File:Bosniak_men_in_traditional_attire_-_Gorazde,_1895.jpg|200px|thumb|right|1785ع ۾ گورازڊي ۾ درياءِ ڊرينا وٽ بوسنيائي ماڻهو]]

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ماڻھو]]
[[زمرو:يورپي ماڻهو]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ نسل]]</text>
      <sha1>614css3yh6ju7833mkfy1m818cl8h9y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409459</id>
      <parentid>409458</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T08:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9628" sha1="247wl5hhgqrua3z3ljcs2ylsqipv1m2" xml:space="preserve">{{short description|South Slavic ethnic group}}
{{Infobox ethnic group
| group   = بوسنيائي ماڻهو&lt;br&gt;Bosniaks
| native_name = Bošnjaci
| population = لڳ ڀڳ 25 لک&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Foreign censuses or governmental estimates frequently categorize the Bosnian diaspora based on national/citizenship origin rather than sub-national ethnicities meaning that Bosniaks are categorized together with other ethnic groups from Bosnia-Herzegovina thus obscuring the exact number of Bosniaks in these countries.The global Bosnian diaspora is however estimated at around two million of whom a majority are considered to be Bosniak. {{citation |date= 2018|url= https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/migration/ba/4cfb53e535e6ab3cad66a3150ca29986e9ab2ac5cdd2e91a7edd2dfa9ff577db.pdf |title= Halilovich, Hariz &amp; Hasic, Jasmin &amp; Karabegovic, Dzeneta &amp; Karamehic-Muratovic, Ajlina &amp; Oruc, Nermin. (2018). Mapping the Bosnian-Herzegovinian Diaspora: Utilizing the Socio-Economic Potential of the Diaspora for Development of BiH. |publisher=[[International Organization for Migration]], Ministry of Human Rights and Refugees B&amp;H}}&lt;/ref&gt;
| popplace  = {{flag|Bosnia and Herzegovina}} 1,769,592
&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20160630143615/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf |archive-date=2016-06-30 }}&lt;/ref&gt;
| tablehdr         = ''مکيه بوسنيائي ڊائاسپورا'':
| region1          = {{flag|Turkey}}
| pop1             = 1,15,000
| ref1             = &lt;ref name=&quot;Türkiye'deki Kürtlerin sayısı!&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.milliyet.com.tr/cadde/turkiyedeki-kurtlerin-sayisi-873452|access-date=2006-06-09|title=Türkiye'deki Kürtlerin sayısı! - Magazin Haberleri - Milliyet|archive-date=2021-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226173959/https://www.milliyet.com.tr/cadde/turkiyedeki-kurtlerin-sayisi-873452|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region2   = {{flag|United States}}
| pop2     = 1,00,000
| ref2    = &lt;ref name=&quot;The 2000 USA census&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/|title=U.S. Census website|access-date=2008-06-06|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709054630/https://www.census.gov/|url-status=live|publisher= U.S. Census Bureau}}&lt;/ref&gt;
| region3    = {{flag|Serbia}}
| pop3    = 1,53,801
| ref3             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stat.gov.rs/vesti/20230428-konacnirezpopisa/|title=Коначни резултати Пописа становништва, домаћинстава и станова 2022.|website=stat.gov.rs|access-date=2023-10-08|archive-date=2023-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608013816/https://www.stat.gov.rs/vesti/20230428-konacnirezpopisa/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region4    = {{flagicon|Montenegro}} [[مونٽي نيگرو]]
| pop4  = 58,956
| ref4   = {{lower|&lt;ref name=&quot;t819&quot;&gt;{{cite web | title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova, 2023. godine | url=https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20II_cg.pdf | access-date=2024-10-15}}&lt;/ref&gt;}}
| region5  = {{flag|Canada}}
| pop5    = 50,000
| ref5 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bosniak.org/about-bosniaks/|title=About Bosniaks|date=December 2020 |access-date=1 January 2023|archive-date=4 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204052510/https://bosniak.org/about-bosniaks/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| region6  = {{flagicon|Kosovo}} [[ڪوسووو]]
| pop6  = 27,533
| ref6  = {{lower|&lt;ref&gt;{{citation|title=Kosovo Census 2011 |publisher=ask.rks-gov.net}}&lt;/ref&gt;}}
| region7 = {{flag|Croatia}}
| pop7  = 24,131
| ref7  = {{lower|&lt;ref&gt;{{Croatian Census 2021|E}}&lt;/ref&gt;}}
| region8  = {{flag|Slovenia}}
| pop8  = 21,542
| ref8  = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&amp;st=15|title=Statistični urad RS - Popis 2002|access-date=1 May 2016|archive-date=30 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530131402/http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&amp;st=15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| region9  = {{flag|Denmark}}
| pop9 = 21,000
| ref9   = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.folkedrab.dk/sw52060.asp?usepf=true |title=Kilde: &quot;Ældre bosniske flygtninge søger hjem&quot; |publisher=Folkedrab.dk |access-date=2012-01-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325153158/http://www.folkedrab.dk/sw52060.asp?usepf=true |archive-date=2012-03-25 }}&lt;/ref&gt;}}
| region10 = [[اتر مقدونيا]]
| pop10  = 17,018
| ref10  = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf |title=Macedonian Census 2002 |access-date=2012-01-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070708073549/http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf |archive-date=2007-07-08 }}&lt;/ref&gt;}}
| region11  = {{flag|Australia}}
| pop11  = 14,620
| ref11  = &lt;ref&gt;{{cite web|url= https://mojabih.oslobodjenje.ba/mb/kolumne/zasto-je-tesko-procijeniti-broj-bosanaca-i-hercegovaca-u-australiji-1321|title= Zašto je teško procijeniti broj Bosanaca i Hercegovaca u Australiji?|date= 17 September 2019|access-date= 17 September 2019|archive-date= 6 November 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20231106061158/https://mojabih.oslobodjenje.ba/mb/kolumne/zasto-je-tesko-procijeniti-broj-bosanaca-i-hercegovaca-u-australiji-1321|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
| languages  = بوسنيائي ٻولي
| religions  = [[سني اسلام]]&lt;ref name=&quot;Cambridge University Press&quot;&gt;{{cite book|author1=Aziz Al-Azmeh|author2=Effie Fokas|title=Islam in Europe: Diversity, Identity and Influence|url=https://books.google.com/books?id=uoSUovCrjLwC&amp;pg=PA97|date=15 November 2007|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-46782-7|page=97}}&lt;/ref&gt;
| related = ٻئي ڏاکڻي سلاف نسلون، خاص ڪري بوسنيائي سرب ۽ ڪروشيائي
|image = [[File:Bosniak_men_in_traditional_attire_-_Gorazde,_1895.jpg|200px|thumb|right|1785ع ۾ گورازڊي ۾ درياءِ ڊرينا وٽ بوسنيائي ماڻهو]]
|image_caption= 1785ع ۾ گورازڊي ۾ درياءِ ڊرينا وٽ بوسنيائي ماڻهو
|caption =
}}
'''بوسنيائي ماڻهو''' (&lt;small&gt;Bosniak&lt;/small&gt;) سلاف نسل جو هڪ گروپ ۽ قوم آهن،  جيڪا [[ڏکڻ اوڀر يورپ|ڏکن اوڀرين يورپ]] جي تاريخي علائقي، [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا]] جا رهواسي آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/321085272|title=Historical Construction and Development of Bosniak Nation|language=en|access-date=2019-07-26}}&lt;/ref&gt; انهن جو هڪ مشترڪ [[نسل|نسب]]، [[ثقافت]]، [[تاريخ]] ۽ [[ٻولي]] آهي ۽ روايتي طور تي گهڻو ڪري [[سني اسلام]] جي پيروي ڪن ٿا. بوسنيائي [[سربيا]]، [[مونٽي نيگرو]]، [[ڪروشيا]] ۽ [[ڪوسووو]] ۾ پڻ اهم مقامي برادريون آهن. وڏي پيماني تي &lt;small&gt;1990&lt;/small&gt;ع جي ڏهاڪي ۾ بوسنيا جي جنگ ۽ نسل ڪشي کان پيدا ٿيندڙ بي گھر ٿيڻ جي ڪري، اها [[يُورَپ|يورپ]]، [[آمريڪا کنڊ|آمريڪا]] ۽ [[اوشينيا]] ۾ ڪيترن ئي بوسنيائي برادرين سان هڪ اهم ڊائاسپورا پڻ ٺاهيندا آهن.

بوسنيائي ماڻهن جي سڃاڻپ خاص طور تي بوسنيا جي تاريخي خطي سان سندن تاريخي لاڳاپن، 15هين ۽ 16هين صديءَ کان [[اسلام]] جي پيروي، ۽ بوسنيائي ٻوليءَ ذريعي ڪئي ويندي آهي. انگريزي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ بوسنياڪن کي اڪثر &quot;بوسنيائي مسلمان&quot; (&lt;small&gt;Bosnian Muslims&lt;/small&gt;) پڻ سڏيو ويندو رهيو آهي، جنهن جو مکيه سبب اهو آهي ته &lt;small&gt;1990&lt;/small&gt;ع واري ڏهاڪي ۾ بوسنيا جي جنگ جي ميڊيا ڪوريج دوران اها ئي اصطلاحي عبارت گهڻي استعمال ٿي هئي. تنهن هوندي به، اڄڪلهه ان اصطلاح کي ڪيترن ئي سببن جي ڪري مسئلي وارو سمجهيو وڃي ٿو جڏهن ان کي مذهبي سڃاڻپ بدران نسلي سڃاڻپ طور استعمال ڪيو وڃي. بوسنياڪن کي اڪثر صرف ”بوسنيائي“ (&lt;small&gt;Bosnians&lt;/small&gt;) پڻ چيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان اصطلاح مان مراد بوسنيا ۽ هرزگووينا جا سمورا رهواسي (نسلي سڃاڻپ کان قطع نظر) يا ملڪ جا شهري ورتي ويندي آهي.

28 سيپٽمبر کي &quot;بوسنيائي ماڻهن جو ڏينهن&quot; (&lt;small&gt;Bosniaks' Day&lt;/small&gt;) طور ملهايو ويندو آهي؛ اهو ڏينهن &lt;small&gt;1993&lt;/small&gt;ع ۾ ٿيل ٻي بوسنيائي اسيمبليءَ جي سالگره جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي، جڏهن &quot;بوسنيائي&quot; (&lt;small&gt;Bosniak&lt;/small&gt;) قومي نالو متعارف ڪرايو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U Beču obilježen Dan Bošnjaka, prisustvovalo više od 200 zvanica |url=https://www.klix.ba/vijesti/dijaspora/u-becu-obiljezen-dan-bosnjaka-prisustvovalo-vise-od-200-zvanica/250928080 |access-date=2025-09-28 |website=Klix.ba |language=bs}}&lt;/ref&gt;[[File:Bosniak_men_in_traditional_attire_-_Gorazde,_1895.jpg|200px|thumb|right|1785ع ۾ گورازڊي ۾ درياءِ ڊرينا وٽ بوسنيائي ماڻهو]]

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ماڻھو]]
[[زمرو:يورپي ماڻهو]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ نسل]]</text>
      <sha1>247wl5hhgqrua3z3ljcs2ylsqipv1m2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409460</id>
      <parentid>409459</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T08:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>409460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9645" sha1="fv7in18xdokukm414eeukhou88yyq8b" xml:space="preserve">{{short description|South Slavic ethnic group}}
{{Infobox ethnic group
| group   = بوسنيائي ماڻهو&lt;br&gt;Bosniaks
| native_name = Bošnjaci
| population = لڳ ڀڳ 25 لک&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Foreign censuses or governmental estimates frequently categorize the Bosnian diaspora based on national/citizenship origin rather than sub-national ethnicities meaning that Bosniaks are categorized together with other ethnic groups from Bosnia-Herzegovina thus obscuring the exact number of Bosniaks in these countries.The global Bosnian diaspora is however estimated at around two million of whom a majority are considered to be Bosniak. {{citation |date= 2018|url= https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/migration/ba/4cfb53e535e6ab3cad66a3150ca29986e9ab2ac5cdd2e91a7edd2dfa9ff577db.pdf |title= Halilovich, Hariz &amp; Hasic, Jasmin &amp; Karabegovic, Dzeneta &amp; Karamehic-Muratovic, Ajlina &amp; Oruc, Nermin. (2018). Mapping the Bosnian-Herzegovinian Diaspora: Utilizing the Socio-Economic Potential of the Diaspora for Development of BiH. |publisher=[[International Organization for Migration]], Ministry of Human Rights and Refugees B&amp;H}}&lt;/ref&gt;
| popplace  = {{flag|Bosnia and Herzegovina}} 1,769,592
&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20160630143615/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf |archive-date=2016-06-30 }}&lt;/ref&gt;
| tablehdr         = ''مکيه بوسنيائي ڊائاسپورا'':
| region1          = {{flag|Turkey}}
| pop1             = 1,15,000
| ref1             = &lt;ref name=&quot;Türkiye'deki Kürtlerin sayısı!&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.milliyet.com.tr/cadde/turkiyedeki-kurtlerin-sayisi-873452|access-date=2006-06-09|title=Türkiye'deki Kürtlerin sayısı! - Magazin Haberleri - Milliyet|archive-date=2021-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226173959/https://www.milliyet.com.tr/cadde/turkiyedeki-kurtlerin-sayisi-873452|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region2   = {{flag|United States}}
| pop2     = 1,00,000
| ref2    = &lt;ref name=&quot;The 2000 USA census&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/|title=U.S. Census website|access-date=2008-06-06|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709054630/https://www.census.gov/|url-status=live|publisher= U.S. Census Bureau}}&lt;/ref&gt;
| region3    = {{flag|Serbia}}
| pop3    = 1,53,801
| ref3             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stat.gov.rs/vesti/20230428-konacnirezpopisa/|title=Коначни резултати Пописа становништва, домаћинстава и станова 2022.|website=stat.gov.rs|access-date=2023-10-08|archive-date=2023-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608013816/https://www.stat.gov.rs/vesti/20230428-konacnirezpopisa/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region4    = {{flagicon|Montenegro}} [[مونٽي نيگرو]]
| pop4  = 58,956
| ref4   = {{lower|&lt;ref name=&quot;t819&quot;&gt;{{cite web | title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova, 2023. godine | url=https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20II_cg.pdf | access-date=2024-10-15}}&lt;/ref&gt;}}
| region5  = {{flag|Canada}}
| pop5    = 50,000
| ref5 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bosniak.org/about-bosniaks/|title=About Bosniaks|date=December 2020 |access-date=1 January 2023|archive-date=4 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204052510/https://bosniak.org/about-bosniaks/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| region6  = {{flagicon|Kosovo}} [[ڪوسووو]]
| pop6  = 27,533
| ref6  = {{lower|&lt;ref&gt;{{citation|title=Kosovo Census 2011 |publisher=ask.rks-gov.net}}&lt;/ref&gt;}}
| region7 = {{flag|Croatia}}
| pop7  = 24,131
| ref7  = {{lower|&lt;ref&gt;{{Croatian Census 2021|E}}&lt;/ref&gt;}}
| region8  = {{flag|Slovenia}}
| pop8  = 21,542
| ref8  = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&amp;st=15|title=Statistični urad RS - Popis 2002|access-date=1 May 2016|archive-date=30 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530131402/http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&amp;st=15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| region9  = {{flag|Denmark}}
| pop9 = 21,000
| ref9   = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.folkedrab.dk/sw52060.asp?usepf=true |title=Kilde: &quot;Ældre bosniske flygtninge søger hjem&quot; |publisher=Folkedrab.dk |access-date=2012-01-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325153158/http://www.folkedrab.dk/sw52060.asp?usepf=true |archive-date=2012-03-25 }}&lt;/ref&gt;}}
| region10 = [[اتر مقدونيا]]
| pop10  = 17,018
| ref10  = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf |title=Macedonian Census 2002 |access-date=2012-01-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070708073549/http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf |archive-date=2007-07-08 }}&lt;/ref&gt;}}
| region11  = {{flag|Australia}}
| pop11  = 14,620
| ref11  = &lt;ref&gt;{{cite web|url= https://mojabih.oslobodjenje.ba/mb/kolumne/zasto-je-tesko-procijeniti-broj-bosanaca-i-hercegovaca-u-australiji-1321|title= Zašto je teško procijeniti broj Bosanaca i Hercegovaca u Australiji?|date= 17 September 2019|access-date= 17 September 2019|archive-date= 6 November 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20231106061158/https://mojabih.oslobodjenje.ba/mb/kolumne/zasto-je-tesko-procijeniti-broj-bosanaca-i-hercegovaca-u-australiji-1321|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
| languages  = بوسنيائي ٻولي
| religions  = [[سني اسلام]]&lt;ref name=&quot;Cambridge University Press&quot;&gt;{{cite book|author1=Aziz Al-Azmeh|author2=Effie Fokas|title=Islam in Europe: Diversity, Identity and Influence|url=https://books.google.com/books?id=uoSUovCrjLwC&amp;pg=PA97|date=15 November 2007|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-46782-7|page=97}}&lt;/ref&gt;
| related = ٻئي ڏاکڻي سلاف نسلون، خاص ڪري بوسنيائي سرب ۽ ڪروشيائي
|image = [[File:Bosniak_men_in_traditional_attire_-_Gorazde,_1895.jpg|200px|thumb|right|1785ع ۾ گورازڊي ۾ درياءِ ڊرينا وٽ بوسنيائي ماڻهو]]
|image_caption= 1785ع ۾ گورازڊي ۾ درياءِ ڊرينا وٽ بوسنيائي ماڻهو
|caption =
}}
'''بوسنيائي ماڻهو''' (&lt;small&gt;Bosniak&lt;/small&gt;) سلاف نسل جو هڪ گروپ ۽ قوم آهن،  جيڪا [[ڏکڻ اوڀر يورپ|ڏکن اوڀرين يورپ]] جي تاريخي علائقي، [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا]] جا رهواسي آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/321085272|title=Historical Construction and Development of Bosniak Nation|language=en|access-date=2019-07-26}}&lt;/ref&gt; انهن جو هڪ مشترڪ [[نسل|نسب]]، [[ثقافت]]، [[تاريخ]] ۽ [[ٻولي]] آهي ۽ روايتي طور تي گهڻو ڪري [[سني اسلام]] جي پيروي ڪن ٿا. بوسنيائي [[سربيا]]، [[مونٽي نيگرو]]، [[ڪروشيا]] ۽ [[ڪوسووو]] ۾ پڻ اهم مقامي برادريون آهن. وڏي پيماني تي &lt;small&gt;1990&lt;/small&gt;ع جي ڏهاڪي ۾ بوسنيا جي جنگ ۽ نسل ڪشي کان پيدا ٿيندڙ بي گھر ٿيڻ جي ڪري، اها [[يُورَپ|يورپ]]، [[آمريڪا کنڊ|آمريڪا]] ۽ [[اوشينيا]] ۾ ڪيترن ئي بوسنيائي برادرين سان هڪ اهم ڊائاسپورا پڻ ٺاهيندا آهن.

بوسنيائي ماڻهن جي سڃاڻپ خاص طور تي بوسنيا جي تاريخي خطي سان سندن تاريخي لاڳاپن، 15هين ۽ 16هين صديءَ کان [[اسلام]] جي پيروي، ۽ بوسنيائي ٻوليءَ ذريعي ڪئي ويندي آهي. انگريزي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ بوسنياڪن کي اڪثر &quot;بوسنيائي مسلمان&quot; (&lt;small&gt;Bosnian Muslims&lt;/small&gt;) پڻ سڏيو ويندو رهيو آهي، جنهن جو مکيه سبب اهو آهي ته &lt;small&gt;1990&lt;/small&gt;ع واري ڏهاڪي ۾ بوسنيا جي جنگ جي ميڊيا ڪوريج دوران اها ئي اصطلاحي عبارت گهڻي استعمال ٿي هئي. تنهن هوندي به، اڄڪلهه ان اصطلاح کي ڪيترن ئي سببن جي ڪري مسئلي وارو سمجهيو وڃي ٿو جڏهن ان کي مذهبي سڃاڻپ بدران نسلي سڃاڻپ طور استعمال ڪيو وڃي. بوسنياڪن کي اڪثر صرف ”بوسنيائي“ (&lt;small&gt;Bosnians&lt;/small&gt;) پڻ چيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان اصطلاح مان مراد بوسنيا ۽ هرزگووينا جا سمورا رهواسي (نسلي سڃاڻپ کان قطع نظر) يا ملڪ جا شهري ورتي ويندي آهي.

28 سيپٽمبر کي &quot;بوسنيائي ماڻهن جو ڏينهن&quot; (&lt;small&gt;Bosniaks' Day&lt;/small&gt;) طور ملهايو ويندو آهي؛ اهو ڏينهن &lt;small&gt;1993&lt;/small&gt;ع ۾ ٿيل ٻي بوسنيائي اسيمبليءَ جي سالگره جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي، جڏهن &quot;بوسنيائي&quot; (&lt;small&gt;Bosniak&lt;/small&gt;) قومي نالو متعارف ڪرايو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U Beču obilježen Dan Bošnjaka, prisustvovalo više od 200 zvanica |url=https://www.klix.ba/vijesti/dijaspora/u-becu-obiljezen-dan-bosnjaka-prisustvovalo-vise-od-200-zvanica/250928080 |access-date=2025-09-28 |website=Klix.ba |language=bs}}&lt;/ref&gt;[[File:Bosniak_men_in_traditional_attire_-_Gorazde,_1895.jpg|200px|thumb|right|1785ع ۾ گورازڊي ۾ درياءِ ڊرينا وٽ بوسنيائي ماڻهو]]

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:بوسنيائي ماڻهو]]
[[زمرو:يورپي ماڻهو]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ نسل]]</text>
      <sha1>fv7in18xdokukm414eeukhou88yyq8b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409462</id>
      <parentid>409460</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T08:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>409462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9693" sha1="h0bpk2187gs55ttt3e2c4dmjuztedza" xml:space="preserve">{{short description|South Slavic ethnic group}}
{{Infobox ethnic group
| group   = بوسنيائي ماڻهو&lt;br&gt;Bosniaks
| native_name = Bošnjaci
| population = لڳ ڀڳ 25 لک&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Foreign censuses or governmental estimates frequently categorize the Bosnian diaspora based on national/citizenship origin rather than sub-national ethnicities meaning that Bosniaks are categorized together with other ethnic groups from Bosnia-Herzegovina thus obscuring the exact number of Bosniaks in these countries.The global Bosnian diaspora is however estimated at around two million of whom a majority are considered to be Bosniak. {{citation |date= 2018|url= https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/migration/ba/4cfb53e535e6ab3cad66a3150ca29986e9ab2ac5cdd2e91a7edd2dfa9ff577db.pdf |title= Halilovich, Hariz &amp; Hasic, Jasmin &amp; Karabegovic, Dzeneta &amp; Karamehic-Muratovic, Ajlina &amp; Oruc, Nermin. (2018). Mapping the Bosnian-Herzegovinian Diaspora: Utilizing the Socio-Economic Potential of the Diaspora for Development of BiH. |publisher=[[International Organization for Migration]], Ministry of Human Rights and Refugees B&amp;H}}&lt;/ref&gt;
| popplace  = {{flag|Bosnia and Herzegovina}} 1,769,592
&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20160630143615/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf |archive-date=2016-06-30 }}&lt;/ref&gt;
| tablehdr         = ''مکيه بوسنيائي ڊائاسپورا'':
| region1          = {{flag|Turkey}}
| pop1             = 1,15,000
| ref1             = &lt;ref name=&quot;Türkiye'deki Kürtlerin sayısı!&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.milliyet.com.tr/cadde/turkiyedeki-kurtlerin-sayisi-873452|access-date=2006-06-09|title=Türkiye'deki Kürtlerin sayısı! - Magazin Haberleri - Milliyet|archive-date=2021-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226173959/https://www.milliyet.com.tr/cadde/turkiyedeki-kurtlerin-sayisi-873452|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region2   = {{flag|United States}}
| pop2     = 1,00,000
| ref2    = &lt;ref name=&quot;The 2000 USA census&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/|title=U.S. Census website|access-date=2008-06-06|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709054630/https://www.census.gov/|url-status=live|publisher= U.S. Census Bureau}}&lt;/ref&gt;
| region3    = {{flag|Serbia}}
| pop3    = 1,53,801
| ref3             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stat.gov.rs/vesti/20230428-konacnirezpopisa/|title=Коначни резултати Пописа становништва, домаћинстава и станова 2022.|website=stat.gov.rs|access-date=2023-10-08|archive-date=2023-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608013816/https://www.stat.gov.rs/vesti/20230428-konacnirezpopisa/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region4    = {{flagicon|Montenegro}} [[مونٽي نيگرو]]
| pop4  = 58,956
| ref4   = {{lower|&lt;ref name=&quot;t819&quot;&gt;{{cite web | title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova, 2023. godine | url=https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20II_cg.pdf | access-date=2024-10-15}}&lt;/ref&gt;}}
| region5  = {{flag|Canada}}
| pop5    = 50,000
| ref5 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bosniak.org/about-bosniaks/|title=About Bosniaks|date=December 2020 |access-date=1 January 2023|archive-date=4 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204052510/https://bosniak.org/about-bosniaks/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| region6  = {{flagicon|Kosovo}} [[ڪوسووو]]
| pop6  = 27,533
| ref6  = {{lower|&lt;ref&gt;{{citation|title=Kosovo Census 2011 |publisher=ask.rks-gov.net}}&lt;/ref&gt;}}
| region7 = {{flag|Croatia}}
| pop7  = 24,131
| ref7  = {{lower|&lt;ref&gt;{{Croatian Census 2021|E}}&lt;/ref&gt;}}
| region8  = {{flag|Slovenia}}
| pop8  = 21,542
| ref8  = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&amp;st=15|title=Statistični urad RS - Popis 2002|access-date=1 May 2016|archive-date=30 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530131402/http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&amp;st=15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| region9  = {{flag|Denmark}}
| pop9 = 21,000
| ref9   = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.folkedrab.dk/sw52060.asp?usepf=true |title=Kilde: &quot;Ældre bosniske flygtninge søger hjem&quot; |publisher=Folkedrab.dk |access-date=2012-01-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325153158/http://www.folkedrab.dk/sw52060.asp?usepf=true |archive-date=2012-03-25 }}&lt;/ref&gt;}}
| region10 = [[اتر مقدونيا]]
| pop10  = 17,018
| ref10  = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf |title=Macedonian Census 2002 |access-date=2012-01-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070708073549/http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf |archive-date=2007-07-08 }}&lt;/ref&gt;}}
| region11  = {{flag|Australia}}
| pop11  = 14,620
| ref11  = &lt;ref&gt;{{cite web|url= https://mojabih.oslobodjenje.ba/mb/kolumne/zasto-je-tesko-procijeniti-broj-bosanaca-i-hercegovaca-u-australiji-1321|title= Zašto je teško procijeniti broj Bosanaca i Hercegovaca u Australiji?|date= 17 September 2019|access-date= 17 September 2019|archive-date= 6 November 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20231106061158/https://mojabih.oslobodjenje.ba/mb/kolumne/zasto-je-tesko-procijeniti-broj-bosanaca-i-hercegovaca-u-australiji-1321|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
| languages  = بوسنيائي ٻولي
| religions  = [[سني اسلام]]&lt;ref name=&quot;Cambridge University Press&quot;&gt;{{cite book|author1=Aziz Al-Azmeh|author2=Effie Fokas|title=Islam in Europe: Diversity, Identity and Influence|url=https://books.google.com/books?id=uoSUovCrjLwC&amp;pg=PA97|date=15 November 2007|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-46782-7|page=97}}&lt;/ref&gt;
| related = ٻئي ڏاکڻي سلاف نسلون، خاص ڪري بوسنيائي سرب ۽ ڪروشيائي
|image = [[File:Bosniak_men_in_traditional_attire_-_Gorazde,_1895.jpg|200px|thumb|right|1785ع ۾ گورازڊي ۾ درياءِ ڊرينا وٽ بوسنيائي ماڻهو]]
|image_caption= 1785ع ۾ گورازڊي ۾ درياءِ ڊرينا وٽ بوسنيائي ماڻهو
|caption =
}}
'''بوسنيائي ماڻهو''' (&lt;small&gt;Bosniak&lt;/small&gt;) سلاف نسل جو هڪ گروپ ۽ قوم آهن،  جيڪا [[ڏکڻ اوڀر يورپ|ڏکن اوڀرين يورپ]] جي تاريخي علائقي، [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا]] جا رهواسي آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/321085272|title=Historical Construction and Development of Bosniak Nation|language=en|access-date=2019-07-26}}&lt;/ref&gt; انهن جو هڪ مشترڪ [[نسل|نسب]]، [[ثقافت]]، [[تاريخ]] ۽ [[ٻولي]] آهي ۽ روايتي طور تي گهڻو ڪري [[سني اسلام]] جي پيروي ڪن ٿا. بوسنيائي [[سربيا]]، [[مونٽي نيگرو]]، [[ڪروشيا]] ۽ [[ڪوسووو]] ۾ پڻ اهم مقامي برادريون آهن. وڏي پيماني تي &lt;small&gt;1990&lt;/small&gt;ع جي ڏهاڪي ۾ بوسنيا جي جنگ ۽ نسل ڪشي کان پيدا ٿيندڙ بي گھر ٿيڻ جي ڪري، اها [[يُورَپ|يورپ]]، [[آمريڪا کنڊ|آمريڪا]] ۽ [[اوشينيا]] ۾ ڪيترن ئي بوسنيائي برادرين سان هڪ اهم ڊائاسپورا پڻ ٺاهيندا آهن.

بوسنيائي ماڻهن جي سڃاڻپ خاص طور تي بوسنيا جي تاريخي خطي سان سندن تاريخي لاڳاپن، 15هين ۽ 16هين صديءَ کان [[اسلام]] جي پيروي، ۽ بوسنيائي ٻوليءَ ذريعي ڪئي ويندي آهي. انگريزي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ بوسنياڪن کي اڪثر &quot;بوسنيائي مسلمان&quot; (&lt;small&gt;Bosnian Muslims&lt;/small&gt;) پڻ سڏيو ويندو رهيو آهي، جنهن جو مکيه سبب اهو آهي ته &lt;small&gt;1990&lt;/small&gt;ع واري ڏهاڪي ۾ بوسنيا جي جنگ جي ميڊيا ڪوريج دوران اها ئي اصطلاحي عبارت گهڻي استعمال ٿي هئي. تنهن هوندي به، اڄڪلهه ان اصطلاح کي ڪيترن ئي سببن جي ڪري مسئلي وارو سمجهيو وڃي ٿو جڏهن ان کي مذهبي سڃاڻپ بدران نسلي سڃاڻپ طور استعمال ڪيو وڃي. بوسنياڪن کي اڪثر صرف ”بوسنيائي“ (&lt;small&gt;Bosnians&lt;/small&gt;) پڻ چيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان اصطلاح مان مراد بوسنيا ۽ هرزگووينا جا سمورا رهواسي (نسلي سڃاڻپ کان قطع نظر) يا ملڪ جا شهري ورتي ويندي آهي.

28 سيپٽمبر کي &quot;بوسنيائي ماڻهن جو ڏينهن&quot; (&lt;small&gt;Bosniaks' Day&lt;/small&gt;) طور ملهايو ويندو آهي؛ اهو ڏينهن &lt;small&gt;1993&lt;/small&gt;ع ۾ ٿيل ٻي بوسنيائي اسيمبليءَ جي سالگره جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي، جڏهن &quot;بوسنيائي&quot; (&lt;small&gt;Bosniak&lt;/small&gt;) قومي نالو متعارف ڪرايو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U Beču obilježen Dan Bošnjaka, prisustvovalo više od 200 zvanica |url=https://www.klix.ba/vijesti/dijaspora/u-becu-obiljezen-dan-bosnjaka-prisustvovalo-vise-od-200-zvanica/250928080 |access-date=2025-09-28 |website=Klix.ba |language=bs}}&lt;/ref&gt;[[File:Bosniak_men_in_traditional_attire_-_Gorazde,_1895.jpg|200px|thumb|right|1785ع ۾ گورازڊي ۾ درياءِ ڊرينا وٽ بوسنيائي ماڻهو]]

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:بوسنيائي ماڻهو]]
[[زمرو:يورپي ماڻهو]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ نسل]]
[[زمرو:بوسنيا ۽ هرزيگوينا]]</text>
      <sha1>h0bpk2187gs55ttt3e2c4dmjuztedza</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409463</id>
      <parentid>409462</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T08:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>409463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9757" sha1="shbhhi8g33q9k5a521elonj3p53gnim" xml:space="preserve">{{short description|South Slavic ethnic group}}
{{Infobox ethnic group
| group   = بوسنيائي ماڻهو&lt;br&gt;Bosniaks
| native_name = Bošnjaci
| population = لڳ ڀڳ 25 لک&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Foreign censuses or governmental estimates frequently categorize the Bosnian diaspora based on national/citizenship origin rather than sub-national ethnicities meaning that Bosniaks are categorized together with other ethnic groups from Bosnia-Herzegovina thus obscuring the exact number of Bosniaks in these countries.The global Bosnian diaspora is however estimated at around two million of whom a majority are considered to be Bosniak. {{citation |date= 2018|url= https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/migration/ba/4cfb53e535e6ab3cad66a3150ca29986e9ab2ac5cdd2e91a7edd2dfa9ff577db.pdf |title= Halilovich, Hariz &amp; Hasic, Jasmin &amp; Karabegovic, Dzeneta &amp; Karamehic-Muratovic, Ajlina &amp; Oruc, Nermin. (2018). Mapping the Bosnian-Herzegovinian Diaspora: Utilizing the Socio-Economic Potential of the Diaspora for Development of BiH. |publisher=[[International Organization for Migration]], Ministry of Human Rights and Refugees B&amp;H}}&lt;/ref&gt;
| popplace  = {{flag|Bosnia and Herzegovina}} 1,769,592
&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20160630143615/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf |archive-date=2016-06-30 }}&lt;/ref&gt;
| tablehdr         = ''مکيه بوسنيائي ڊائاسپورا'':
| region1          = {{flag|Turkey}}
| pop1             = 1,15,000
| ref1             = &lt;ref name=&quot;Türkiye'deki Kürtlerin sayısı!&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.milliyet.com.tr/cadde/turkiyedeki-kurtlerin-sayisi-873452|access-date=2006-06-09|title=Türkiye'deki Kürtlerin sayısı! - Magazin Haberleri - Milliyet|archive-date=2021-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226173959/https://www.milliyet.com.tr/cadde/turkiyedeki-kurtlerin-sayisi-873452|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region2   = {{flag|United States}}
| pop2     = 1,00,000
| ref2    = &lt;ref name=&quot;The 2000 USA census&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/|title=U.S. Census website|access-date=2008-06-06|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709054630/https://www.census.gov/|url-status=live|publisher= U.S. Census Bureau}}&lt;/ref&gt;
| region3    = {{flag|Serbia}}
| pop3    = 1,53,801
| ref3             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stat.gov.rs/vesti/20230428-konacnirezpopisa/|title=Коначни резултати Пописа становништва, домаћинстава и станова 2022.|website=stat.gov.rs|access-date=2023-10-08|archive-date=2023-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608013816/https://www.stat.gov.rs/vesti/20230428-konacnirezpopisa/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region4    = {{flagicon|Montenegro}} [[مونٽي نيگرو]]
| pop4  = 58,956
| ref4   = {{lower|&lt;ref name=&quot;t819&quot;&gt;{{cite web | title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova, 2023. godine | url=https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20II_cg.pdf | access-date=2024-10-15}}&lt;/ref&gt;}}
| region5  = {{flag|Canada}}
| pop5    = 50,000
| ref5 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bosniak.org/about-bosniaks/|title=About Bosniaks|date=December 2020 |access-date=1 January 2023|archive-date=4 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204052510/https://bosniak.org/about-bosniaks/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| region6  = {{flagicon|Kosovo}} [[ڪوسووو]]
| pop6  = 27,533
| ref6  = {{lower|&lt;ref&gt;{{citation|title=Kosovo Census 2011 |publisher=ask.rks-gov.net}}&lt;/ref&gt;}}
| region7 = {{flag|Croatia}}
| pop7  = 24,131
| ref7  = {{lower|&lt;ref&gt;{{Croatian Census 2021|E}}&lt;/ref&gt;}}
| region8  = {{flag|Slovenia}}
| pop8  = 21,542
| ref8  = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&amp;st=15|title=Statistični urad RS - Popis 2002|access-date=1 May 2016|archive-date=30 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530131402/http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&amp;st=15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| region9  = {{flag|Denmark}}
| pop9 = 21,000
| ref9   = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.folkedrab.dk/sw52060.asp?usepf=true |title=Kilde: &quot;Ældre bosniske flygtninge søger hjem&quot; |publisher=Folkedrab.dk |access-date=2012-01-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325153158/http://www.folkedrab.dk/sw52060.asp?usepf=true |archive-date=2012-03-25 }}&lt;/ref&gt;}}
| region10 = [[اتر مقدونيا]]
| pop10  = 17,018
| ref10  = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf |title=Macedonian Census 2002 |access-date=2012-01-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070708073549/http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf |archive-date=2007-07-08 }}&lt;/ref&gt;}}
| region11  = {{flag|Australia}}
| pop11  = 14,620
| ref11  = &lt;ref&gt;{{cite web|url= https://mojabih.oslobodjenje.ba/mb/kolumne/zasto-je-tesko-procijeniti-broj-bosanaca-i-hercegovaca-u-australiji-1321|title= Zašto je teško procijeniti broj Bosanaca i Hercegovaca u Australiji?|date= 17 September 2019|access-date= 17 September 2019|archive-date= 6 November 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20231106061158/https://mojabih.oslobodjenje.ba/mb/kolumne/zasto-je-tesko-procijeniti-broj-bosanaca-i-hercegovaca-u-australiji-1321|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
| languages  = بوسنيائي ٻولي
| religions  = [[سني اسلام]]&lt;ref name=&quot;Cambridge University Press&quot;&gt;{{cite book|author1=Aziz Al-Azmeh|author2=Effie Fokas|title=Islam in Europe: Diversity, Identity and Influence|url=https://books.google.com/books?id=uoSUovCrjLwC&amp;pg=PA97|date=15 November 2007|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-46782-7|page=97}}&lt;/ref&gt;
| related = ٻئي ڏاکڻي سلاف نسلون، خاص ڪري بوسنيائي سرب ۽ ڪروشيائي
|image = [[File:Bosniak_men_in_traditional_attire_-_Gorazde,_1895.jpg|200px|thumb|right|1785ع ۾ گورازڊي ۾ درياءِ ڊرينا وٽ بوسنيائي ماڻهو]]
|image_caption= 1785ع ۾ گورازڊي ۾ درياءِ ڊرينا وٽ بوسنيائي ماڻهو
|caption =
}}
'''بوسنيائي ماڻهو''' (&lt;small&gt;Bosniak&lt;/small&gt;) سلاف نسل جو هڪ گروپ ۽ قوم آهن،  جيڪا [[ڏکڻ اوڀر يورپ|ڏکن اوڀرين يورپ]] جي تاريخي علائقي، [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا]] جا رهواسي آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/321085272|title=Historical Construction and Development of Bosniak Nation|language=en|access-date=2019-07-26}}&lt;/ref&gt; انهن جو هڪ مشترڪ [[نسل|نسب]]، [[ثقافت]]، [[تاريخ]] ۽ [[ٻولي]] آهي ۽ روايتي طور تي گهڻو ڪري [[سني اسلام]] جي پيروي ڪن ٿا. بوسنيائي [[سربيا]]، [[مونٽي نيگرو]]، [[ڪروشيا]] ۽ [[ڪوسووو]] ۾ پڻ اهم مقامي برادريون آهن. وڏي پيماني تي &lt;small&gt;1990&lt;/small&gt;ع جي ڏهاڪي ۾ بوسنيا جي جنگ ۽ نسل ڪشي کان پيدا ٿيندڙ بي گھر ٿيڻ جي ڪري، اها [[يُورَپ|يورپ]]، [[آمريڪا کنڊ|آمريڪا]] ۽ [[اوشينيا]] ۾ ڪيترن ئي بوسنيائي برادرين سان هڪ اهم ڊائاسپورا پڻ ٺاهيندا آهن.

بوسنيائي ماڻهن جي سڃاڻپ خاص طور تي بوسنيا جي تاريخي خطي سان سندن تاريخي لاڳاپن، 15هين ۽ 16هين صديءَ کان [[اسلام]] جي پيروي، ۽ بوسنيائي ٻوليءَ ذريعي ڪئي ويندي آهي. انگريزي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ بوسنياڪن کي اڪثر &quot;بوسنيائي مسلمان&quot; (&lt;small&gt;Bosnian Muslims&lt;/small&gt;) پڻ سڏيو ويندو رهيو آهي، جنهن جو مکيه سبب اهو آهي ته &lt;small&gt;1990&lt;/small&gt;ع واري ڏهاڪي ۾ بوسنيا جي جنگ جي ميڊيا ڪوريج دوران اها ئي اصطلاحي عبارت گهڻي استعمال ٿي هئي. تنهن هوندي به، اڄڪلهه ان اصطلاح کي ڪيترن ئي سببن جي ڪري مسئلي وارو سمجهيو وڃي ٿو جڏهن ان کي مذهبي سڃاڻپ بدران نسلي سڃاڻپ طور استعمال ڪيو وڃي. بوسنياڪن کي اڪثر صرف ”بوسنيائي“ (&lt;small&gt;Bosnians&lt;/small&gt;) پڻ چيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان اصطلاح مان مراد بوسنيا ۽ هرزگووينا جا سمورا رهواسي (نسلي سڃاڻپ کان قطع نظر) يا ملڪ جا شهري ورتي ويندي آهي.

28 سيپٽمبر کي &quot;بوسنيائي ماڻهن جو ڏينهن&quot; (&lt;small&gt;Bosniaks' Day&lt;/small&gt;) طور ملهايو ويندو آهي؛ اهو ڏينهن &lt;small&gt;1993&lt;/small&gt;ع ۾ ٿيل ٻي بوسنيائي اسيمبليءَ جي سالگره جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي، جڏهن &quot;بوسنيائي&quot; (&lt;small&gt;Bosniak&lt;/small&gt;) قومي نالو متعارف ڪرايو ويو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U Beču obilježen Dan Bošnjaka, prisustvovalo više od 200 zvanica |url=https://www.klix.ba/vijesti/dijaspora/u-becu-obiljezen-dan-bosnjaka-prisustvovalo-vise-od-200-zvanica/250928080 |access-date=2025-09-28 |website=Klix.ba |language=bs}}&lt;/ref&gt;[[File:Bosniak_men_in_traditional_attire_-_Gorazde,_1895.jpg|200px|thumb|right|1785ع ۾ گورازڊي ۾ درياءِ ڊرينا وٽ بوسنيائي ماڻهو]]

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:بوسنيائي ماڻهو]]
[[زمرو:بوسنيا ۽ هرزيگوينا]]
[[زمرو:يورپي ماڻهو]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ نسل]]
[[زمرو:بوسنيا ۽ هرزيگوينا جا ماڻهو]]</text>
      <sha1>shbhhi8g33q9k5a521elonj3p53gnim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماڊيول:Main list</title>
    <ns>828</ns>
    <id>90332</id>
    <revision>
      <id>409446</id>
      <parentid>356335</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T22:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>409446</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1050" sha1="oa0a4etzmtzw42axp3mde12141k5zaq" xml:space="preserve">--[[
-- هي ماڊيول &quot;هن موضوع بابت وڌيڪ تفصيل&quot; واري ڪڙي تيار ڪري ٿو.
-- هي {{Main list}} سانچو لاڳو ڪري ٿو.
--]]

local mHatnote = require('Module:Hatnote')
local mHatlist = require('Module:Hatnote list')
local mArguments -- ضرورت پوڻ تي شروعات ڪئي ويندي
local mTableTools -- ضرورت پوڻ تي شروعات ڪئي ويندي
local p = {}

function p.mainList(frame)
	mArguments = require('Module:Arguments')
	mTableTools = require('Module:TableTools')
	local args = mArguments.getArgs(frame, {parentOnly = true})
	if not args[1] then
		return mHatnote.makeWikitextError(
			'ڪنهن بہ صفحي جو نالو ڄاڻايل ناهي',
			'Template:Main list#Errors',
			args.category
		)
	end
	return p._mainList(mTableTools.compressSparseArray(args))
end

function p._mainList(args)
	local pages = mHatlist.andList(args, true)
	local text = string.format('وڌيڪ جامع فهرست لاءِ، %s ڏسو.', pages)
	return mHatnote._hatnote(text)
end

return p</text>
      <sha1>oa0a4etzmtzw42axp3mde12141k5zaq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409449</id>
      <parentid>409446</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T22:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>409449</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1049" sha1="nysimy0b83h5nsjfw9r2up0n5zmsea5" xml:space="preserve">--[[
-- هي ماڊيول &quot;هن موضوع بابت وڌيڪ تفصيل&quot; واري ڪڙي تيار ڪري ٿو.
-- هي {{Main list}} سانچو لاڳو ڪري ٿو.
--]]

local mHatnote = require('Module:Hatnote')
local mHatlist = require('Module:Hatnote list')
local mArguments -- ضرورت پوڻ تي شروعات ڪئي ويندي
local mTableTools -- ضرورت پوڻ تي شروعات ڪئي ويندي
local p = {}

function p.mainList(frame)
	mArguments = require('Module:Arguments')
	mTableTools = require('Module:TableTools')
	local args = mArguments.getArgs(frame, {parentOnly = true})
	if not args[1] then
		return mHatnote.makeWikitextError(
			'ڪنهن بہ صفحي جو نالو ڄاڻايل ناهي',
			'Template:Main list#Errors',
			args.category
		)
	end
	return p._mainList(mTableTools.compressSparseArray(args))
end

function p._mainList(args)
	local pages = mHatlist.andList(args, true)
	local text = string.format('وڌيڪ جامع فهرست لاءِ، % ڏسو.', pages)
	return mHatnote._hatnote(text)
end

return p</text>
      <sha1>nysimy0b83h5nsjfw9r2up0n5zmsea5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409451</id>
      <parentid>409449</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T22:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>409451</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1052" sha1="70uhumi30tkejb79n7z7c887vae93i7" xml:space="preserve">--[[
-- هي ماڊيول &quot;هن موضوع بابت وڌيڪ تفصيل&quot; واري ڪڙي تيار ڪري ٿو.
-- هي {{Main list}} سانچو لاڳو ڪري ٿو.
--]]

local mHatnote = require('Module:Hatnote')
local mHatlist = require('Module:Hatnote list')
local mArguments -- ضرورت پوڻ تي شروعات ڪئي ويندي
local mTableTools -- ضرورت پوڻ تي شروعات ڪئي ويندي
local p = {}

function p.mainList(frame)
	mArguments = require('Module:Arguments')
	mTableTools = require('Module:TableTools')
	local args = mArguments.getArgs(frame, {parentOnly = true})

	if not args[1] then
		return mHatnote.makeWikitextError(
			'ڪنهن بہ صفحي جو نالو ڄاڻايل ناهي',
			'Template:Main list#Errors',
			args.category
		)
	end

	return p._mainList(mTableTools.compressSparseArray(args))
end

function p._mainList(args)
	local pages = mHatlist.andList(args, true)
	local text = string.format('وڌيڪ جامع فهرست لاءِ، %s ڏسو.', pages)
	return mHatnote._hatnote(text)
end

return p</text>
      <sha1>70uhumi30tkejb79n7z7c887vae93i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پيرس</title>
    <ns>14</ns>
    <id>92869</id>
    <revision>
      <id>409439</id>
      <parentid>408227</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T21:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="ja2oklkgvogazw47e7ntoo2bhwmfzda" xml:space="preserve">[[زمرو:فرانس ۾ شهر]]
[[زمرو:فرانس جا شهر]]</text>
      <sha1>ja2oklkgvogazw47e7ntoo2bhwmfzda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مرسعيد سلطان-گاليئف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100618</id>
    <revision>
      <id>409454</id>
      <parentid>399918</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T02:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>409454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43936" sha1="4nl1g9wbj17suvce3hh7ehjdwku8wma" xml:space="preserve">{{Short description|تاتار بالشويڪ (1892–1940ع)}}
{{Infobox person
| honorific_prefix          =
| name                      = مرسعيد سلطان-گاليئف
| honorific_suffix          = 
| image                     = SultanGaliyev0011.jpg
| image_upright             = 
| landscape                 = &lt;!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --&gt;
| alt                       = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption                   = سلطان-گاليئف جي تصوير
| native_name               = {{nobold|{{lang|ru|مرسعيد سلطان-گاليئف}}&lt;br/&gt;{{lang|tt|مرسائيت سولتانگاليئف}}}}
| birth_name                = &lt;!-- only use if different from name --&gt;
| birth_date                = {{Birth date|1892|07|13}}
| birth_place               = {{ill|ايليمبيٽوو|ru|Елимбетово (Стерлибашевский район)}}، [[اوفا گورنريٽ]]، [[باشڪورتوستان|باشڪيريا]]، {{nowrap|[[روسي سلطنت]]}}
| baptised                  = &lt;!-- will not display if birth_date is entered --&gt;
| disappeared_date          = &lt;!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --&gt;
| disappeared_place         = 
| disappeared_status        = 
| death_date                = {{Death date and age|1940|01|28|1892|07|13}}
| death_place               = [[ماسڪو]]، [[سوويت يونين]]
| death_cause               = &lt;!--should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability--&gt;
| body_discovered           = 
| resting_place             = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| burial_place              = &lt;!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays &quot;Burial place&quot; as label) --&gt;
| burial_coordinates        = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments                 = 
| other_names               = 
| siglum                    = 
| citizenship               = 
| education                 = 
| alma_mater                = 
| occupation                = [[سياستدان]]
| years_active              = 
| era                       = 
| employer                  = 
| organization              = 
| agent                     = &lt;!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --&gt;
| known_for                 = 
| notable_works             = &lt;!-- produces label &quot;Notable work&quot;; may be overridden by |credits=, which produces label &quot;Notable credit(s)&quot;; or by |works=, which produces label &quot;Works&quot;; or by |label_name=, which produces label &quot;Label(s)&quot; --&gt;
| style                     = 
| net_worth                 = &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| height                    = &lt;!-- &quot;X cm&quot;, &quot;X m&quot; or &quot;X ft Y in&quot; plus optional reference (conversions are automatic) --&gt;
| television                = 
| title                     = &lt;!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as &quot;Office&quot; (e.g. public office or appointments) --&gt;
| term                      = 
| predecessor               = 
| successor                 = 
| political_party           = [[سوويت يونين جي ڪميونسٽ پارٽي]]
| movement                  = [[سامراج مخالفت]]، [[ٽين دنيا پرستي]]، [[پان-ترڪزم]]، [[قومي ڪميونزم]]
| opponents                 = 
| boards                    = 
| criminal_charges          = &lt;!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --&gt;
| criminal_penalty          = 
| criminal_status           = 
| spouse                    = &lt;!-- Use article title or common name --&gt;
| partner                   = &lt;!-- (unmarried long-term partner) --&gt;
| children                  = 
| parents                   = &lt;!-- overrides mother and father parameters --&gt;
| mother                    = &lt;!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| father                    = &lt;!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| relatives                 = 
| family                    = 
| callsign                  = 
| awards                    = 
| website                   = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| module                    = 
| module2                   = 
| module3                   = 
| module4                   = 
| module5                   = 
| module6                   = 
| signature                 = 
| signature_size            = 
| signature_alt             = 
| footnotes                 =  
}}

'''مرسعيد خيدرگاليئويچ سلطان-گاليئف''' (تاتاري ٻولي:مرسائيت خئيدرگالي اولي سولتانگاليئف,&lt;ref name=&quot;BGN/PCGN&quot;&gt;{{cite web|url=https://geonames.nga.mil/gns/html/Romanization/TABLE%20OF%20CORRESPONDENCES%20FOR%20TATAR.pdf
|title=Tatar table of correspondence Cyrillic-Roman (BGN/PCGN 2007 Agreement) |publisher=National Geospatial-Intelligence Agency |date= |accessdate=2022-02-04}}&lt;/ref&gt;(روسي ٻولي:مرسعيد خيدارگاليئويچ سلطان-گاليئف) 13 جولاءِ 1892ع – 28 جنوري 1940ع)، جيڪو '''مرزا سلطان-گاليئف''' جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، هڪ [[وولگا تاتار]] [[بالشويڪ]] انقلابي هو، جيڪو 1920ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ [[سوويت يونين جي ڪميونسٽ پارٽي|روسي ڪميونسٽ پارٽي]] ۾ نمايان حيثيت حاصل ڪري ويو. هو مسلمان &quot;[[قومي ڪميونزم]]&quot; جو معمار هو. سندس خيالن کي [[ڪميونسٽ انٽرنيشنل|ڪومنٽرن]] جي پاليسين لاءِ سڌو خطرو سمجهيو ويو؛ 1923ع ۾ کيس مختصر عرصي لاءِ قيد ڪيو ويو ۽ ڪميونسٽ پارٽي مان خارج ڪيو ويو. 1928ع ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪري ڇهن سالن لاءِ قيد ڪيو ويو. ان کان پوءِ 1937ع ۾ کيس وري گرفتار ڪيو ويو ۽ [[جوزف اسٽالن|اسٽالن]] جي دور ۾ 1940ع ۾ موت جي سزا ڏئي قتل ڪيو ويو.

== شروعاتي زندگي ۽ خاندان ==

سلطان-گاليئف، جيڪو هڪ استاد جو پٽ هو، 13 جولاءِ 1892ع تي [[اسٽرليباشيفسڪي ضلعو|ايليمبيٽيئيو]]، [[اوفا گوبرنيا]]، [[باشڪورتوستان|باشڪيريا]] ۾ پيدا ٿيو، جيڪو ان وقت [[روسي سلطنت]] جو حصو هو.&lt;ref&gt;پنهنجي گرفتاريءَ کان ٿوري ئي دير پوءِ (تقريباً 23 مئي 1923ع تي) لکيل هڪ تمام ڊگهي خودنوشت خط ۾ سلطان-گاليئف لکيو:
&quot;منهنجو جنم باشڪيريا جي باشڪير ڳوٺ شيپائيو ۾ ٿيو (روسي ٻوليءَ ۾، منهنجي خيال ۾، ان کي بيليمبييوو، اسٽرليتماڪسڪي ڪنٽون چيو ويندو آهي).&quot;
''مرسعيد سلطان-گاليئف: مقالا، تقريرون، دستاويز'' (''Mirsaid Sultan-Galiev: stati, vystupleniia, dokumenty'')., comp. by I.G. Gizzatullin, D.R. Sharafutdinov (Kazan:Tatarskoe knizhnoe izd-vo, 1992), p. 386.&lt;/ref&gt; سندس ننڍپڻ ڏکين حالتن ۽ سخت غربت ۾ گذريو. سندس پيءُ هڪ اسڪول استاد هو، جنهن جي آمدني تمام گهٽ هئي، جيڪا سندس زال ۽ ٻارهن ٻارن جي خرچ لاءِ ڪافي نه هئي، ۽ کيس بار بار هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ بدلي ڪيو ويندو هو. ان کان علاوه، سندس والدين جي وچ ۾ مستقل ڇڪتاڻ موجود رهندي هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي تاتار سماج جي بلڪل مختلف سماجي طبقن سان واسطو رکندا هئا. سلطان-گاليئف بعد ۾ لکيو:

{{quote|منهنجي ماءُ هڪ شهزادي جي ڌيءَ هئي—هڪ اشراف عورت—جڏهن⁠تہ منهنجو پيءُ هڪ سادو &quot;مشار&quot; هو، ۽ اها ڳالهه منهنجي پيءُ کي اڪثر ڏاڍي ڏک ڏيندي هئي.&lt;ref&gt;آر. جي. لاندا، “مرسعيد سلطان-گاليئف”، ''ووپروسي استوريا ڪي پي ايس ايس''، 1999ع، شمارو 8، ص. 56. مشار (ميشَر) تاتار، وولگا تاتارن جو هڪ نسلي ذيلي گروهه آهن، جيڪي [[تاتار ٻولي]] جي اولهندي لهجي ۾ ڳالهائين ٿا. سندن اصل [[موردوويا]] سان ڳنڍيل آهي ۽ اهي وچئين دور جي پڇاڙيءَ کان باشڪيريا ۾ رهندا پيا اچن؛ وڌيڪ معلومات لاءِ [[تاتار]] ڏسو ۽ ”ميشَر تاتار“ واري حصي تائين هيٺ وڃو.&lt;/ref&gt;}}

جيتوڻيڪ سندس والدين وٽ کيس ڪنهن خانگي اسڪول ۾ موڪلڻ لاءِ مالي وسيلا نه هئا، تڏهن به سلطان-گاليئف پنهنجي پيءُ کان ۽ سندس [[مڪتب (تعليم)|مڪتب]] ۾ گهڻو ڪجهه سکيو، جيڪو [[اسماعيل گاسپرنسڪي]] (1851–1914ع) جي قائم ڪيل &quot;نئين طريقي&quot; واري مڪتب جي نظام تي هلندو هو. ننڍي عمر کان ئي سلطان-گاليئف روسي ٻولي سکڻ شروع ڪئي ۽ پنهنجي پيءُ جي لائبريريءَ مان روسي ادب جا ڪيترائي شاهڪار ڪتاب پڙهيا. هن اٺن کان پندرهن سالن جي عمر تائين پنهنجي پيءُ جي اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪئي، جتي هن تاتار ۽ عربي ٻوليون، تاريخ، جاگرافي ۽ رياضي پڙهي، ۽ گڏوگڏ [[قرآن]] ۽ [[شريعت]] بابت بنيادي ڄاڻ حاصل ڪئي. اهي سڀ صلاحيتون، خاص طور تي روسي ٻوليءَ تي سندس عبور، 1907ع ۾ کيس [[تاتار رياستي انسانيات ۽ تعليم يونيورسٽي|قازان ٽيچرز ڪاليج]] ۾ داخلا حاصل ڪرڻ ۾ وڏي مددگار ثابت ٿيون.&lt;ref&gt;Landa, &quot;Mirsaid Sultan-Galiev,&quot; pp. 55-56.&lt;/ref&gt;

هو [[روسي ادب]] جو شوقين پڙهندڙ هو ۽ [[ليو ٽالسٽاءِ]] ۽ [[اليگزينڊر پشڪن]] جي ڪيترن ئي تصنيفن کي [[تاتار ٻولي]] ۾ ترجمو ڪيو. 1913ع ۾ هن رائوزه چانيشيوا سان شادي ڪئي، جيڪا بعد ۾ عورتن جي تحريڪ جي هڪ نمايان اڳواڻ بڻجي. ذاتي اختلافن سبب 1918ع ۾ ٻنهي جي الڳ رهائش ٿي وئي.

== سياسي سرگرمي ==
سلطان-گاليئف پهريون ڀيرو ناڪام ٿيل [[1905ع جو روسي انقلاب|1905ع واري انقلاب]] دوران انقلابي خيالن ڏانهن مائل ٿيو. انقلاب جي شڪست کان پوءِ هو [[باڪو]] منتقل ٿيو، جتي [[نريمان نريمانوف]] جو ڌيان مٿس پيو. [[قازان]] جي تاتار استادن واري ڪاليج ۾ استاد ٿيڻ لاءِ تعليم حاصل ڪرڻ دوران هو انقلابي خيالن ڏانهن وڌيڪ مائل ٿيو.&lt;ref&gt;I.R. Tagirov (ed.), Neizvestnyi Sultan-Galiev: Rassekrechennye dokumenty i materialy (Kazan': Tatarskoe knyzhnoe izdatel'stvo, 2002), p. 11.&lt;/ref&gt; ان زماني ۾ هن سوشلزم بابت پنهنجا پهريان سبق پڻ حاصل ڪيا. مستقبل جي بالشويڪ اي نسيبولن ۽ مستقبل جي باسماچي اڳواڻ اي اشمرزن (ڏسو [[باسماچي بغاوت]]) کيس سوشلزم جي نظريي بابت ڪتاب ڏنا ۽ ساڻس انهن ڪتابن تي گفتگو ڪئي.&lt;ref name=&quot;Landa p. 58&quot;&gt;Landa, &quot;Mirsaid Sultan-Galiev,&quot; p. 58.&lt;/ref&gt;

1911ع ۾ استادن واري ڪاليج مان تعليم مڪمل ڪرڻ کان پوءِ سلطان-گاليئف پنهنجي عملي زندگيءَ جي شروعات ”اڌ بکئي ڳوٺاڻي اسڪول استاد ۽ لائبريرين“ طور ڪئي. 1912ع ۾ هن روسي ۽ [[تاتار ٻولي|تاتار]] ٻولين جي مختلف اخبارن ۾ مضمون لکڻ پڻ شروع ڪيا. شروعات ۾ هن مختلف فرضي نالا استعمال ڪيا، جهڙوڪ ”سوخوي [سڪل ماڻهو]“، ”سن نرودا [قوم جو پٽ]“، ”اوچيتل-تاتارن [تاتار استاد]“ ۽ ”ڪراماس-ڪالينيتس“؛ پوءِ 1914ع کان پنهنجي نالي سان لکڻ لڳو. ساڳئي عرصي دوران هن ”اوفا صوبي جي مسلمان ڳوٺن ۾ ڳجهي نموني حڪومت مخالف اعلان ورهايا ۽ مسلمان اسڪولن ۾ روسي يا عيسائي بڻايل تاتار استادن جي مقرريءَ جي مخالفت ڪئي.“&lt;ref&gt;Landa, &quot;Mirsaid Sultan-Galiev,&quot; p. 57.&lt;/ref&gt;

=== پهرين عالمي جنگ ۽ بالشويڪ ===
پنهنجي نسل جي گهڻن ماڻهن وانگر [[پهرين عالمي جنگ]] سلطان-گاليئف جي ذاتي تبديليءَ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو. جنگ شروع ٿيڻ تي سلطان-گاليئف ۽ سندس زال رائوزه چانيشيوا [[باڪو]] منتقل ٿيا، جتي هن مختلف اخبارن لاءِ لکڻ شروع ڪيو. لڳي ٿو تہ شهر جي آذربائيجاني، آرمينيائي، جارجين، روسي، تاتار ۽ ايراني ماڻهن تي مشتمل گوناگون آباديءَ جي وچ ۾ رهندي هن [[زارشاهي مطلق العنانيت]]، ان جي سڌارن جي مخالفت ۽ جنگي ڪوششن جي انتظام بابت گهري ۽ وڌندڙ بي اطميناني اختيار ڪئي. باڪو جي سياسي ماحول ۽ 1916ع ۾ وچ ايشيا جي مسلمانن جي ڀرتيءَ خلاف بغاوت گڏجي کيس پنهنجي جوانيءَ واري سڌار پسند [[جديديت]] کان ڌار ڪري انقلابي سوشلزم ڏانهن وٺي ويا.&lt;ref name=&quot;Landa p. 58&quot;/&gt;

مئي 1917ع ۾ سلطان-گاليئف [[ماسڪو]] ۾ ٿيل ڪل روس مسلمان ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي ۽ ان پاران قائم ڪيل ڪل روس مسلمان ڪائونسل لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي سال جولاءِ ۾ هو [[قازان]] ويو، جتي هن [[ملا نور واحدوف]] سان ملاقات ڪئي ۽ ساڻس گڏ بالشويڪن جي پروگرام سان ويجهڙائي رکندڙ [[قازان جي مسلمان سوشلسٽ ڪاميٽي|مسلمان سوشلسٽ ڪاميٽي]] قائم ڪرڻ ۾ مدد ڪئي. نومبر 1917ع ۾ هو [[روسي سوشل ڊيموڪريٽڪ ليبر پارٽي]] جي [[بالشويڪ]] ڌڙي ۾ شامل ٿيو. جون 1917ع ۾ [[نارڪومناٽس]] قائم ٿيڻ کان پوءِ سلطان-گاليئف کي مسلمان شعبي جو سربراهه بڻجڻ لاءِ چيو ويو. جنوري 1918ع ۾ واحدوف جي صدارت هيٺ اندرين روس ۽ سائبيريا جي مسلمان معاملن جو مرڪزي ڪميساريات ([[مسڪوم]]) قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ سلطان-گاليئف روسي ڪميونسٽ پارٽيءَ جو نمائندو هو. جون 1918ع ۾ مرڪزي مسلمان فوجي ڪاليج قائم ٿيڻ تي کيس ان جو چيئرمين مقرر ڪيو ويو. هن ''[[ژيزن ناتسيونالنوستي|قوميتن جي زندگي]]'' لاءِ پڻ لکيو. [[مصطفيٰ صبحي]] سندس سيڪريٽري طور ڪم ڪيو.&lt;ref&gt;''Left Wing of the Turkish Communist Party'' by Enternasyonalist Komunist Sol, October 2008&lt;/ref&gt; مسڪوم ۾ سلطان-گاليئف جي ملاقات [[اسماعيل فردوس]] سان پڻ ٿي، جيڪو ڪريميائي تاتار انقلابي هو ۽ بعد ۾ سندس ويجهن نظرياتي پوئلڳن ۽ عوامي حامين مان هڪ بڻيو.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seitbekirov |first=Eldar |date=3 August 2015 |title=Влияние революции 1905 года на национально-освободительное движение крымских татар |language=ru |trans-title=Influence of the Revolution of 1905 on the Crimean Tatar national liberation movement |work=New Voice of Crimea |url=http://goloskrimanew.ru/vliyanie-revolyutsii-1905-goda-na-natsionalno-osvoboditelnoe-dvizhenie-kryimskih-tatar.html |access-date=23 February 2023}}&lt;/ref&gt;

ڊسمبر 1917ع ۾، ڪجهه تاتارن پاران مٿس پنهنجي ماڻهن کي بالشويڪن وٽ وڪڻڻ جي الزام جي جواب ۾، سلطان-گاليئف بالشويڪن ۾ شامل ٿيڻ واري پنهنجي فيصلي بابت هڪ وضاحتي بيان لکيو:

&lt;blockquote&gt;
هاڻي آءٌ بالشويڪن سان پنهنجي سهڪار بابت ڳالهائيندس. آءٌ هي چوندس: آءٌ چاپلوسيءَ سبب انهن سان لاڳاپيل ناهيان. منهنجي قوم لاءِ محبت، جيڪا فطري طور منهنجي اندر موجود آهي، مون کي انهن ڏانهن ڇڪي ٿي. آءٌ اتي پنهنجي قوم سان غداري ڪرڻ يا ان جو رت پيئڻ لاءِ نٿو وڃان. نه! نه! آءٌ اتي ان ڪري وڃان ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ پنهنجي سڄي روح سان بالشويڪن جي مقصد جي سچائيءَ تي يقين رکان ٿو. آءٌ اهو ڄاڻان ٿو؛ اهو منهنجو پڪو عقيدو آهي. تنهنڪري ڪا به شيءِ ان کي منهنجي روح مان ڪڍي نه سگهندي. آءٌ سمجهان ٿو تہ انقلاب جي شروعات ۾ ڪيل واعدن مان ڪجهه واعدا رڳو بالشويڪ ئي عملي صورت ڏئي سگهيا. [پر] رڳو انهن جنگ روڪي. رڳو اهي قوميتن جي تقدير انهن جي پنهنجي هٿن ۾ ڏيڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيا آهن. رڳو انهن اهو ظاهر ڪيو تہ عالمي جنگ ڪنهن شروع ڪئي. ڪهڙي ڳالهه مون کي انهن ڏانهن وڃڻ کان روڪي ٿي؟ انهن انگريزي سامراجيت خلاف به جنگ جو اعلان ڪيو آهي، جيڪا هندستان، مصر، افغانستان، فارس ۽ عربستان کي دٻائي ٿي. اهي ئي آهن، جن فرانسيسي سامراجيت خلاف هٿيار کنيا، جيڪا مراڪش، الجزائر ۽ آفريڪا جي ٻين عرب رياستن کي غلام بڻائي ٿي. آءٌ انهن ڏانهن ڪيئن نه وڃان؟ اوهين ڏسو ٿا تہ انهن اهڙا لفظ اعلان ڪيا، جيڪي روسي رياست جي تاريخ ۾ دنيا جي پيدائش کان وٺي ڪڏهن نه چيا ويا هئا. روس ۽ اوڀر جي سڀني مسلمانن کي مخاطب ٿيندي انهن اعلان ڪيو تہ استنبول مسلمانن جي هٿن ۾ هجڻ گهرجي. انهن اهو ان وقت ڪيو، جڏهن انگريزي فوجون يروشلم تي قبضو ڪري يهودين کي هي لفظ چئي رهيون هيون: ”جلدي فلسطين ۾ گڏ ٿيو، اسين اوهان لاءِ هڪ يورپي رياست قائم ڪنداسين.“&lt;ref&gt;I. G. Gizzatullin, D. R. Sharafutdinov (compilers), ''Mirsaid Sultan-Galiev. Stat’I, vystupleniia, dokumenty'' (Kazan’: Tatarskoe knizhskoe izdatel’stvo, 1992), p. 52. سلطان-گاليئف جو هي خط 19 ڊسمبر 1917ع تي اخبار ''[[ڪوياش (اخبار)|ڪوياش]]'' ۾ شايع ٿيو. اها ساڳي اخبار هئي، جنهن ٻه ڏينهن اڳ سلطان-گاليئف جي همدردين تي تنقيد ڪندڙ مضمون شايع ڪيو هو، جيڪو ان دور ۾ قازان ۾ سياسي بحث مباحثي جي کليل فضا جو واضح ثبوت هو..&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== انقلاب ===
[[File:Mirsaid_Sultangaliyev_and_his_wife_Fatma_Erzin._Moscow,_1919.jpg|thumb|right|1919ع ۾ پنهنجي ٻي زال فاطمه يرزن سان گڏ تصوير.]]

[[روسي گهرو جنگ|گهرو جنگ]] دوران هو آگسٽ 1918ع ۾ [[اڇي تحريڪ|اڇن]] خلاف قازان جي دفاع کي منظم ڪرڻ ۽ انهن کي ڪڍي ڇڏڻ کان پوءِ مخالفت ختم ڪرڻ ۾ سرگرم رهيو. هن [[زڪي وليدي توگان]] جي اڳواڻيءَ هيٺ [[باشڪير ماڻهو|باشڪير ماڻهن]] کي بالشويڪن جي پاسي شامل ڪرائڻ ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو، جنهن سان [[اليگزينڊر ڪولچڪ|ڪولچڪ]] جي فوجي طاقت ڪمزور ٿي. اوڀر جي قومي تحريڪن بابت سندس ڄاڻ سبب اسٽالن ۽ پارٽي توڙي حڪومت جي ٻين اعليٰ عملدارن جو مٿس اعتماد وڌيو. سلطان-گاليئف اسٽالن جي ذاتي حڪمن تي ڪيترائي ڪم سرانجام ڏنا. اپريل 1919ع ۾ ڪولچڪ جي بهار واري حملي سبب ڳاڙهي فوج کي [[ايژيوفسڪ]] اڇن حوالي ڪرڻ کان پوءِ، کيس ٻيهر جلدي [[روسي گهرو جنگ جو اوڀر محاذ|اوڀر محاذ]] ڏانهن موڪليو ويو، جيئن [[مالمژ]] ۾ تاتار 21هين ڊويزن جو حوصلو بحال ڪري سگهي. جون 1919ع ۾ کيس مقامي بالشويڪ انتظاميا جي درخواست تي قازان موڪليو ويو، جيئن تاتارن ۾ [[ادل-يورال رياست|قومي مسئلو]] حل ڪرڻ ۾ مدد ڪري، پر جلد ئي لينن کيس ماسڪو واپس گهرائي ورتو، جتي هن 1922ع تائين [[قوميتن جو عوامي ڪميساريات|نارڪومناٽس]] ۾ قوميتن جي مسئلي تي ڪم ڪيو.&lt;ref&gt;Mirsaid Sultan-Galiev: His Character and Fate, Sh. F. Mukhamedyarov and B. F. Sultanbekov, Central Asian Survey, Vol. 9, No. 2, pp. 109-117, 1990 Society for Central Asian Studies.&lt;/ref&gt;

=== نظريو ===
سلطان-گاليئف ان فڪري ۽ سياسي مڪتبه فڪر جو حامي هو، جنهن کي اڄ [[انحصار جو نظريو|انحصار جي نظريي]] سان لاڳاپيل سمجهيو وڃي ٿو. سندس خيال هو تہ جيڪڏهن سامراجي مرڪز ۾ سوشلسٽ انقلاب به ٿي وڃي، تڏهن به ان مرڪز جو پرولتاري طبقو پنهنجي بورجوازيءَ سان گڏ ”اوڀر جي پورهيتن“ کي دٻائيندو رهندو. تاتار اوبلاسٽ پارٽي ڪاميٽيءَ جي نائين ڪانفرنس دوران ساڻس منسوب ڪيل تقرير ۾ اهو خيال هن ريت ظاهر ٿيو:

{{Blockquote
|text=جيڪڏهن انگلينڊ ۾ انقلاب ڪامياب ٿئي ٿو، تہ پرولتاري طبقو نوآبادين کي دٻائڻ ۽ موجوده بورجوا حڪومت جي پاليسي جاري رکندو؛ ڇاڪاڻ⁠تہ ان جو مفاد انهن نوآبادين جي استحصال سان ڳنڍيل آهي. اوڀر جي پورهيتن تي ٿيندڙ ظلم روڪڻ لاءِ اسان کي مسلمان عوام کي هڪ اهڙي ڪميونسٽ تحريڪ ۾ گڏ ڪرڻ گهرجي، جيڪا اسان جي پنهنجي ۽ خودمختيار هجي.
|author=مرسعيد سلطان-گاليئف
|source=1923ع&lt;ref&gt;Cited by Z.I. Gimranov at the Ninth Conference of the Tatar Obkom in the ''Стенографический отчет IX областной конференции Татарской организации РКП(б)'' (Kazan, 1930), in: A.A. Bennigsen &amp; S.E. Wimbush, ''Muslim National Communism in the Soviet Union''. Chicago &amp; London: The University of Chicago Press. p. 231&lt;/ref&gt;
}}

مٿيون ”اقتباس“ سلطان-گاليئف سان منسوب تقرير جو هڪ اقتباس آهي. اهو اهڙي ڪانفرنس ۾ پيش ڪيو ويو، جنهن ۾ سلطان-گاليئف پاڻ، جيڪو ان وقت پارٽيءَ مان اڳ ئي خارج ٿي چڪو هو، شرڪت نه ڪئي هئي.

سلطان-گاليئف جو وڌيڪ خيال هو تہ سلطنت اندر فتح ڪيل يا نوآبادي بڻايل علائقن کي انقلاب دوران ترجيح ڏيڻ گهرجي يا انهن سان گڏجي ڪم ڪرڻ گهرجي، بجاءِ ان جي جو انقلاب رڳو [[مرڪزي ملڪ|مرڪزي ملڪن]] تائين محدود هجي. ان جو سبب سندس نظر ۾ اهو هو تہ جيڪڏهن انقلاب الڳ ٿلڳ صورت ۾ ٿئي، تہ سامراجي ملڪ پنهنجي نوآبادين جا وسيلا استعمال ڪري ڪنهن به انقلابي تحريڪ کي شڪست ڏئي سگهي ٿو. پر جيڪڏهن اهڙي تحريڪ کي نوآبادين يا فتح ڪيل صوبن جي تحريڪن سان هم آهنگ ڪيو وڃي، تہ انقلاب جي ڪاميابيءَ جا امڪان وڌي وڃن ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ دفاع ڪندڙ ڌر جي پنهنجي نوآبادياتي ملڪيتن مان وسيلا ڪڍڻ ۽ استعمال ڪرڻ جي سگهه سخت ڪمزور ٿي وڃي ٿي يا مڪمل طور ختم ٿي وڃي ٿي. سلطان-گاليئف [[اسپارٽاڪس بغاوت]] ۽ [[هنگري سوويت جمهوريه]] جي ناڪاميءَ کي مثال طور پيش ڪيو.

گاليئف نوآباديات ۽ انهن رياستن بابت پنهنجي تنقيد کي آمريڪا تائين وڌايو، جتي هن [[آمريڪا جا اصلوڪا ماڻهو|آمريڪا جي اصلوڪن ماڻهن]] خلاف آمريڪي ڪاررواين جي مذمت ڪئي.

{{Blockquote
|text=جيڪڏهن اولهندي سرمائي پاران اوڀر جي استحصال جي درجي جو حساب لڳائڻ ممڪن هجي، ۽ انهيءَ سلسلي ۾ يورپي ۽ آمريڪي بورجوازيءَ جي طاقت جي اڀار ۾ ان جي اڻ سڌي شرڪت جو اندازو لڳايو وڃي، جنهن اوڀر جو استحصال ڪيو آهي ۽ اڃا تائين ڪري رهي آهي، تہ اسان ڏسنداسين تہ ”اڇن“ جي مادي ۽ روحاني دولت جو شينهن وارو حصو اوڀر کان چورايو ويو آهي ۽ سڀني رنگن ۽ نسلن سان واسطو رکندڙ ڪروڙين ”ڏيهي“ پورهيت عوام جي رت ۽ پگهر جي قيمت تي تعمير ٿيو آهي.

ضروري هو تہ آمريڪا ۽ آفريڪا جا ڪروڙين اصلوڪا ماڻهو فنا ٿين ۽ انڪا قوم جي شاهوڪار ثقافت کي ڌرتيءَ جي منهن تان مڪمل طور ميساريو وڃي، جيئن اڄوڪي ”آزادي پسند“ آمريڪا پنهنجي ”ترقي ۽ ٽيڪنالاجيءَ“ واري ”عالمگير ثقافت“ سان قائم ٿي سگهي. شڪاگو، نيويارڪ ۽ ٻين شهرن جون فخرائتيون آسمان ڇهندڙ عمارتون ”ڳاڙهي چمڙي وارن“ ۽ غيرانساني پوک مالڪن هٿان تشدد جو شڪار بڻايل ڪارن ماڻهن جي هڏن ۽ انڪا قوم جي تباهه ڪيل شهرن جي دونهين ڀريل کنڊرن تي تعمير ٿيل آهن.
|author=مرسعيد سلطان-گاليئف
|source=&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://anti-imperialism.org/2016/08/08/two-articles-by-mirsaid-sultan-galiev-1919/ |title=Two Articles by Mirsaid Sultan-Galiev, 1919. &amp;#124; Anti-Imperialism.org |website=anti-imperialism.org |access-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629112952/https://anti-imperialism.org/2016/08/08/two-articles-by-mirsaid-sultan-galiev-1919/ |archive-date=29 June 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

سلطان-گاليئف وڌيڪ دليل ڏنو تہ ويهين صديءَ جي شروعات تائين دنيا ٻن ڪيمپن ۾ ورهائجي چڪي هئي: دنيا جو سامراجي ۽ استحصال ڪندڙ اڌ، ۽ استحصال هيٺ آيل اڌ. سلطان-گاليئف سامراجي دنيا جي ماڻهن کي اڪثر ”ميٽروپوليٽن“ سڏيندو هو. گاليئف جو دليل هو تہ ميٽروپوليٽن ملڪن جي مالي ثقافت جون ٻه بنيادي خاصيتون هيون. پهرين، ضروري شين جي پيداوار ۽ ورڇ جا طريقا ميٽروپوليٽن جي هٿن ۾ هئا. مثال طور، سلطان-گاليئف نشاندهي ڪئي تہ صنعت جي گهڻي حصي، ان جي گردش جي وسيلن، جهڙوڪ بئنڪن، ۽ رابطي جي طريقن، جهڙوڪ تار برقي، تي ميٽروپوليٽن ملڪن هڪ هٽي قائم ڪئي هئي، جنهن سبب اهي ضروري شيون ۽ خدمتون بنيادي طور رڳو ميٽروپوليٽن ملڪن جي آباديءَ کي حاصل هيون. اهم ڳالهه اها تہ گاليئف ان جو الزام ميٽروپوليٽن ملڪن جي ثقافت تي نه لڳايو، پر بدلجندڙ حالتن ۽ رياستي طاقت جي تبديليءَ تي رکيو. ٻي خاصيت پيداوار ۽ ورڇ جي اهڙي ڪارڪردگيءَ ۾ هئي، جيڪا طفيليت ۽ رجعت پسند روين وسيلي وڌ کان وڌ ڪئي وئي هئي. سلطان-گاليئف جو دليل هو تہ ان جو بنياد رڳو اجاره دار سرمائيداري ۽ سامراجيت تائين محدود نه هو، پر ان جون پاڙون ميٽروپوليٽن ملڪن جي ثقافتن يا نسلن ۾ پڻ نه هيون. سلطان-گاليئف وضاحت ڪئي تہ اجاره دار سرمائيءَ جي مدد وٺڻ جو عمل هيٺين عنصرن تي ٻڌل هو. پهريون، ميٽروپوليٽن معيشت جو بنيادي عنصر سستن خام مالن تائين رسائي هو. گاليئف استحصال جي شرح جو حوالو ڏنو ۽ ٻڌايو تہ ان کي نوآبادين ۾ قومپرست ۽ نوآباديات مخالف جذبن جي اڀار کي روڪڻ لاءِ اهڙين تحريڪن کي تشدد سان چيڀاٽڻ ذريعي برقرار رکيو ويندو هو. ٻيو، گاليئف جو دليل هو تہ ڪجهه قومي گروهن وچ ۾ نوآبادياتي ملڪيتن ۽ جاگيرن لاءِ اڻ کٽ مقابلي واري جنگ هلندي رهندي هئي. ٻين لفظن ۾، هڪ پاسي ميٽروپوليٽن ملڪن ۽ انهن جي نوآبادين وچ ۾ سماجي تڪرار وڌندا رهندا هئا، ۽ ٻئي پاسي مختلف ميٽروپوليٽن اڳواڻن جي ڌڙن وچ ۾ قومي اختلافن جا بنياد پڻ هتي ئي لڪل هئا.

ٻيو عنصر صنعتي شين جي سستي وڪري ۽ پيداوار کي يقيني بڻائڻ ۾ هو. سلطان-گاليئف پيداوار جي ٽيڪنالاجيءَ جي ترقيءَ جو ذڪر ڪيو، جيڪا ميٽروپوليٽن ملڪن جي صنعتي مزدورن ۽ نوآبادين ۾ ساڳين طريقن جي استحصال وسيلي ٿي. گاليئف موجب ميٽروپوليٽن ۽ نوآادين وچ ۾ لاڳاپو ٻطرفو هو: پهريون، خام مال ۽ افرادي قوت جي صورت ۾؛ ٻيو، منڊين ۾ استحصال جي صورت ۾. سلطان-گاليئف جو دليل هو تہ اهو استحصال رڳو غلامي يا فوجي طاقت وسيلي نه ڪيو ويندو هو. صنعتي شين لاءِ مستقل وڪري واريون منڊيون برقرار رکڻ خاطر نوآبادياتي پاليسين کي وڌيڪ سخت ڪرڻ پڻ انهيءَ مسئلي سان ڳنڍيل هو. سلطان-گاليئف جو خيال هو تہ ميٽروپوليٽن مادي ثقافتن جي ترقيءَ واري عمل جو هي آخري عنصر نوآبادين ۽ ميٽروپوليٽن ملڪن جي لاڳاپن لاءِ خاص اهميت رکندڙ هو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ئي عنصر ميٽروپوليٽن ملڪن جي بنيادي حرڪت ۽ جديد انسانيت جي ترقيءَ واري عمل ۾ پيدا ٿيندڙ سمورن سماجي انحرافن جو بنيادي سبب بڻيو.

سلطان-گاليئف انهن انحرافن کي ترتيبوار سمجهائڻ لاءِ پهرين وسيلن جي استحصال جو جائزو ورتو، خاص ڪري نوآبادين ۾، انسانيت جي گڏيل مفادن جي لحاظ کان. ٻيو، عالمي پيداوار جي گردش ۽ انهيءَ گڏيل گردش جي غيرمعقول ترتيب، جنهن جي نتيجي ۾ انساني توانائيءَ جو وڏو حصو ضايع يا تباهه ٿيندو هو. گاليئف [[تبت]] يا [[هندستان]] مان چمڙو يا ڪپهه [[برطانوي سلطنت]] ڏانهن موڪلڻ جو مثال ڏنو، جتي ان مان جوتو يا قميص تيار ڪري وري اصل ملڪ ڏانهن واپس موڪلي ويندي هئي. پر ضروري استعمالي شين، جهڙوڪ گاڏين يا مشينن، جي پيداوار ۾ ان جي ابتڙ طريقو اختيار ٿيندو هو. تنهنڪري سلطان-گاليئف دليل ڏنو تہ خام مال کي ان جي اصلي ملڪ ۾ ئي ضروري استعمالي شين ۾ تبديل ڪرڻ وڌيڪ اخلاقي عمل هوندو.

سلطان-گاليئف نوآبادياتي طاقتن وچ ۾ [[هٿيارن جي ڊوڙ]] تي خاص ڌيان ڏنو ۽ لکيو تہ اهڙي ڊوڙ رڳو نوآبادين خلاف نه، پر ٻين ميٽروپوليٽن ملڪن خلاف پڻ هوندي هئي. سلطان-گاليئف نشاندهي ڪئي تہ [[موجوده صورتحال]] ۽ پيداوار جي موجود ڍانچن، يعني مٿي بيان ڪيل انحرافن، کي منظم نموني برقرار رکڻ لاءِ انساني توانائي وڏي ۽ غيرموثر پيماني تي خرچ ڪئي ويندي هئي. نوآبادياتي ملڪيتن جي [[پيداواري قوتون|پيداواري قوتن]] جي قدرتي ترقيءَ کي روڪڻ، جيڪي دنيا جي آباديءَ جو وڏو حصو هيون، ميٽروپوليٽن ملڪن جي ماڻهن ۽ نوآبادين ۾ رهندڙ ماڻهن وچ ۾ اڻبرابري پيدا ڪئي. سلطان-گاليئف سامراجي جنگ جي اثرن ۽ ان جي نتيجن جي اهميت تي زور ڏنو، جيڪي پوءِ ايندڙ ”انقلابي زلزلن“، يعني پهرين عالمي جنگ کان پوءِ آيل انقلابن جي لهر، ۽ ميٽروپوليٽن قومن جي سياست تي انهن جي اثرن وسيلي ظاهر ٿيا. سلطان-گاليئف جو خيال هو تہ هن رجحان جا ٻه اهم نتيجا نڪتا. پهريون، ميٽروپوليٽن ماڻهن جو موجود ثقافتي مادو، يعني قوم جو خانگي ملڪيتن جي بنياد تي ورهاڱو، انهن تضادن سبب پاڻ ۾ ئي ڊهي پوي ٿو. ٻيو، انهيءَ سان ڳنڍيل اهڙين حالتن جي ترقي ٿئي ٿي، جيڪي نوآبادي بڻايل قومن جي آزاديءَ کي ممڪن بڻائين ٿيون. اهڙيءَ طرح ميٽروپوليٽن ملڪن وچ ۾ تڪرار نوآاديات مخالف تحريڪن جي حيثيت کي مضبوط ڪري ٿو.

سلطان-گاليئف ”توانائي پسند ماديت“ نالي پنهنجي تصور تي پڻ يقين رکندو هو، جنهن کي هو نوآادياتي ۽ استحصال هيٺ آيل قومن ۾ ”نوآبادياتي انٽرنيشنل“ جي قيام وسيلي سوشلسٽ انقلاب آڻڻ جو وسيلو سمجهندو هو. توانائي پسند ماديت جي خيالن جو بالشويڪ پارٽيءَ جي [[وپريود]] تحريڪ سان مقابلو ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.academia.edu/28003651|title = Energetic Materialism: The Bogdanov Sultan Galiev Connection Historical Materialism Conference London|last1 = Şenalp|first1 = Örsan}}&lt;/ref&gt;

=== بالشويڪن سان اختلاف ===
[[File:Sultan-Galiev Mugshot from 14 December 1928-1.2.jpg|thumb|right|14 ڊسمبر 1928ع تي سلطان-گاليئف جي قيدي تصوير.]]

سلطان-گاليئف جو دليل هو تہ [[روسي سلطنت]] ڪجهه وڏن زميندارن ۽ بورجوا طبقي کان سواءِ سڄي مسلمان سماج کي دٻايو هو. هن نظرياتي هم آهنگي آڻڻ جي ڪوشش باوجود، بالشويڪن کيس [[قومپرستي]] ۽ [[مذهب]] بابت حد کان وڌيڪ [[روادار]] سمجهيو.&lt;ref&gt;Stalin, a biography by Robert Service, page 154&lt;/ref&gt; 1923ع ۾ مٿس [[قومپرستي|قومپرست]]، [[پان اسلامزم|پان اسلامي]] ۽ [[پان ترڪزم|پان ترڪي]] انحرافن جا الزام لڳايا ويا، جنهن کان پوءِ کيس گرفتار ڪري پارٽيءَ مان خارج ڪيو ويو.

هو آزاد ته ٿي ويو، پر 1924ع ۾ لينن جي وفات کان پوءِ هن پنهنجو واحد محافظ وڃائي ڇڏيو ۽ سياسي طور اڪيلو رهجي ويو، جڏهن⁠تہ رياستي سلامتي جا ادارا مسلسل مٿس نظر رکندا رهيا. انهن سالن دوران هن شڪارين جي اتحاد لاءِ سفر ڪرڻ ۽ وقت بوقت تبصرا ۽ ترجما لکڻ ۾ پنهنجو وقت گذاريو. ان عرصي ۾ سندس ٻي زال فاطمه يرزينا، جنهن سان هن 1918ع ۾ شادي ڪئي هئي، ۽ سندن ٻه ٻار به ساڻس گڏ هئا.

1928ع ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ جولاءِ 1930ع ۾ گولي هڻي مارڻ جي سزا ٻڌائي وئي. بهرحال، جنوري 1931ع ۾ قومپرستي ۽ سوويت مخالف سرگرمين جي الزام هيٺ سندس سزا گهٽائي ڏهه سال سخت پورهئي ۾ تبديل ڪئي وئي. 1934ع ۾ کيس آزاد ڪيو ويو ۽ [[ساراتوف اوبلاسٽ]] ۾ رهائش اختيار ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي. 1937ع جي شروعات ۾ کيس هڪ ڀيرو ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ زبردستي اعترافي بيان ڏيڻ تي مجبور ڪيو ويو. عدالت کيس ”سوويت مخالف قومپرست گروهه جو منتظم ۽ حقيقي اڳواڻ“ قرار ڏنو، جنهن ”پان ترڪزم ۽ پان اسلامزم جي بنياد تي سوويت اقتدار ۽ پارٽيءَ خلاف سرگرم جدوجهد“ ڪئي، جنهن جو مقصد ”سوويت روس کان ترڪ-تاتار علائقن کي الڳ ڪري اتي هڪ بورجوا-جمهوري توران رياست قائم ڪرڻ“ هو. ڊسمبر 1939ع ۾ کيس موت جي سزا ٻڌائي وئي، جيڪا 28 جنوري 1940ع تي ماسڪو ۾ عمل ۾ آندي وئي.&lt;ref&gt;I. R. Tagirov (ed.), ''Neizvestnyi Sultan-Galiev: Rassekrechennye dokumenty i materialy'' (Kazan': Tatarskoe knyzhnoe izdatel'stvo, 2002), doc. 112, p. 384. دستاويز 110 اصل عدالتي فيصلو آهي، جنهن ۾ سلطان-گاليئف کي ”سوويت مخالف قومپرست گروهه جو منتظم ۽ حقيقي اڳواڻ“ قرار ڏئي ڏوهاري ثابت ڪيو ويو آهي، جنهن ”سوويت اقتدار“ ۽ پارٽيءَ خلاف ”پان ترڪزم ۽ پان اسلامزم جي بنياد تي سرگرم جدوجهد“ ڪئي، جنهن جو مقصد سوويت روس کان ترڪ-تاتار علائقن کي الڳ ڪري انهن ۾ هڪ بورجوا-جمهوري توران رياست قائم ڪرڻ هو.&quot; (pp. 382-383).&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{Reflist}}

== وڌيڪ مطالعو ==
* McCauley, Martin. ''Who's Who in Russia since 1900'' (1997)، ص. 90.
* Şenalp، Örsan ۽ Khairdean، Asim (2019). ''اوڀر کان عالمي انقلاب جو پروگرام ۽ نوآبادياتي انٽرنيشنل جو ڀوت: سلطان گاليئف جي &quot;ايشيا ۽ يورپ جي ترڪ قومن جي سماجي، سياسي، معاشي ۽ ثقافتي ترقيءَ جي بنيادن بابت اسان جا ڪجهه ويچار&quot; ۽ ٻين تاريخي دستاويزن جو ترجمو''، ''Contradictions: A Journal for Critical Thought''، جلد 2، شمارو 2. [https://www.academia.edu/26231133/Considerations_on_the_bases_of_the_socio-political_economic_and_cultural_development_of_the_Turkish_People_of_Asia_and_Europe_by_Mirsaid_Sultan-Galiev]
* Kakınç، Halit، Wizart Yayınları (2017). ''Kızıl Turan: Sultangaliyev''.
* Bennigsen، Alexandre، Fayard (1986). ''Sultan Galiev, le père de la révolution tiers-mondiste (Les Inconnus de l'histoire)''.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category}}

* [https://anti-imperialism.org/2016/08/08/two-articles-by-mirsaid-sultan-galiev-1919/ سماجي انقلاب ۽ اوڀر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629112952/https://anti-imperialism.org/2016/08/08/two-articles-by-mirsaid-sultan-galiev-1919/ |date=2020-06-29 }} — سلطان گاليئف
* Matthieu Renault، [https://viewpointmag.com/2015/03/23/the-idea-of-muslim-national-communism-on-mirsaid-sultan-galiev مسلمان قومي ڪميونزم جو تصور: مرسعيد سلطان-گاليئف بابت]، ''Viewpoint Magazine''، 23 مارچ 2015ع.
* [http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article3638 سلطان گاليئف — هڪ وساريل پيش رو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520044207/http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article3638 |date=2011-05-20 }}
* [http://ml-review.ca/aml/MLRB/Sultan-Galiyev-FINAL.htm سلطان-گاليئف جو ڪيس] — Marxist–Leninist Research Bureau، رپورٽ نمبر 3، 1995ع.
* [https://cosmonaut.blog/2019/06/25/considerations-on-the-basis-of-socio-political-economic-and-cultural-development-of-the-turkic-peoples-of-asia-and-europe-by-mirsaid-sultan-galiev/ ايشيا ۽ يورپ جي ترڪ قومن جي سماجي، سياسي، معاشي ۽ ثقافتي ترقيءَ جي بنيادن بابت ويچار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420045313/https://cosmonaut.blog/2019/06/25/considerations-on-the-basis-of-socio-political-economic-and-cultural-development-of-the-turkic-peoples-of-asia-and-europe-by-mirsaid-sultan-galiev/ |date=2021-04-20 }} — سلطان گاليئف

{{Soviet dissidents}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Sultan-Galiev, Mirsaid}}
[[زمرو:1892ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1940ع جون وفاتون]]
[[زمرو:20هين صديءَ جا مترجم]]
[[زمرو:بالشويڪ]]
[[زمرو:اعدام ڪيل سياستدان]]
[[زمرو:روس جا عظيم صفائي مهم جا متاثر]]
[[زمرو:سوويت يونين پاران اعدام ڪيل سوويت يونين جي ڪميونسٽ پارٽي جا ميمبر]]
[[زمرو:مسلمان سوشلسٽ]]
[[زمرو:قومي بالشويڪ]]
[[زمرو:سوويت يونين ۾ قومي ڪميونزم]]
[[زمرو:سوويت اختلاف راءِ رکندڙ]]
[[زمرو:سوويت مارڪسسٽ]]
[[زمرو:سوويت مسلمان]]
[[زمرو:سوويت سياستدان]]
[[زمرو:سوويت بحاليون]]
[[زمرو:سوويت يونين پاران اعدام ڪيل تاتار ماڻهو]]
[[زمرو:روس ۾ تاتار ماڻهو]]
[[زمرو:تاتار انقلابي]]
[[زمرو:تاتار ليکڪ]]
[[زمرو:روسي ٻوليءَ مان مترجم]]
[[زمرو:تاتار ٻوليءَ ۾ مترجم]]
[[زمرو:اوڀر جي پورهيتن جي ڪميونسٽ يونيورسٽي جا سابق شاگرد]]
[[زمرو:سامراجيت بابت اڀياس]]</text>
      <sha1>4nl1g9wbj17suvce3hh7ehjdwku8wma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:فرانس ۾ 1948ع ۾ قائم ٿيل ادارا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101130</id>
    <revision>
      <id>409443</id>
      <parentid>400298</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T21:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="np0pr9v3vdqpnvdl247l3y4jt5fq08k" xml:space="preserve">[[زمرو:ادارا]]
[[زمرو:فرانس ۾ 1948ع]]</text>
      <sha1>np0pr9v3vdqpnvdl247l3y4jt5fq08k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:فرانسيسي انقلاب</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102146</id>
    <revision>
      <id>409381</id>
      <timestamp>2026-09-01T19:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انقلاب|فرانس]] [[زمرو:1789ع جا انقلاب]] [[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]]  [[زمرو:18هين صديءَ جا انقلاب]] [[زمرو:18هين صديءَ جون بغاوتون]] [[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]]   [[زمرو:سياست]] [[زمرو:انقلاب]] [[زمرو:تاريخ]] [[زمرو:جديد تاريخ]] [[زمرو:فرانس جي تاريخ]]   [[زمرو:تڪرارون]]  زمرو:...</comment>
      <origin>409381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="754" sha1="cl2304qr12c3om9xx90s91pvo6fc4x9" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:18هين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:18هين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]
[[زمرو:تاريخ]]
[[زمرو:جديد تاريخ]]
[[زمرو:فرانس جي تاريخ]] 

[[زمرو:تڪرارون]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏهاڪا]]
[[زمرو:سال]]</text>
      <sha1>cl2304qr12c3om9xx90s91pvo6fc4x9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409382</id>
      <parentid>409381</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T19:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="750" sha1="09x9so1odkogpp5ht0x5nqkhcltg63o" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:18هين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:18هين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]
[[زمرو:تاريخ]]
[[زمرو:جديد تاريخ]]
[[زمرو:فرانس جي تاريخ]] 

[[زمرو:تڪرار]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏهاڪا]]
[[زمرو:سال]]</text>
      <sha1>09x9so1odkogpp5ht0x5nqkhcltg63o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409385</id>
      <parentid>409382</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T19:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="834" sha1="2giy3gu6o2opgo6hngqngaae8x0s738" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:18هين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:18هين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]
[[زمرو:تاريخ]]
[[زمرو:جديد تاريخ]]
[[زمرو:فرانس جي تاريخ]] 

[[زمرو:تڪرار]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏهاڪا]]
[[زمرو:سال]]
[[زمرو:ارڙھين صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>2giy3gu6o2opgo6hngqngaae8x0s738</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409386</id>
      <parentid>409385</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T19:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1012" sha1="b4ma2xyfmf2mspnbl24cgkpoqumhxt0" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]
[[زمرو:تاريخ]]
[[زمرو:جديد تاريخ]]
[[زمرو:فرانس جي تاريخ]] 

[[زمرو:تڪرار]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏهاڪا]]
[[زمرو:سال]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي بلحاظ ملڪ]]

[[زمرو:بغاوتون بلحاظ سال]]
[[زمرو:انقلاب بلحاظ سال]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>b4ma2xyfmf2mspnbl24cgkpoqumhxt0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409389</id>
      <parentid>409386</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T19:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1016" sha1="k549l7y99hknlfa1qidk28jsglnxiib" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]
[[زمرو:تاريخ]]
[[زمرو:جديد تاريخ]]
[[زمرو:فرانس جي تاريخ]] 

[[زمرو:تڪرار]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏھائيون]]
[[زمرو:سال]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي بلحاظ ملڪ]]

[[زمرو:بغاوتون بلحاظ سال]]
[[زمرو:انقلاب بلحاظ صدي]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>k549l7y99hknlfa1qidk28jsglnxiib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409391</id>
      <parentid>409389</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="983" sha1="76900rus9lyb8vq784ml3rx1suedkan" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]
[[زمرو:تاريخ]]
[[زمرو:جديد تاريخ]]
[[زمرو:فرانس جي تاريخ]] 

[[زمرو:تڪرار]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏھائيون]]
[[زمرو:سال]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي بلحاظ ملڪ]]

[[زمرو:بغاوتون بلحاظ سال]]
[[زمرو:انقلاب بلحاظ صدي]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>76900rus9lyb8vq784ml3rx1suedkan</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409394</id>
      <parentid>409391</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="886" sha1="ps7ew9l9shap0y9eiyxpr5tu6n2ohkh" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]


[[زمرو:تڪرار]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏھائيون]]
[[زمرو:سال]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي بلحاظ ملڪ]]

[[زمرو:بغاوتون بلحاظ سال]]
[[زمرو:انقلاب بلحاظ صدي]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>ps7ew9l9shap0y9eiyxpr5tu6n2ohkh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409396</id>
      <parentid>409394</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="927" sha1="37ortx0jl8n0v8qw1ul9wqh46o8dunx" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]


[[زمرو:تڪرار]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏھائيون]]
[[زمرو:سال]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي بلحاظ ملڪ]]

[[زمرو:بغاوتون بلحاظ سال]]
[[زمرو:انقلاب بلحاظ صدي]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]

[[زمرو:فرانس جي تاريخ]]</text>
      <sha1>37ortx0jl8n0v8qw1ul9wqh46o8dunx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409397</id>
      <parentid>409396</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1086" sha1="jz248nmj43s9x4kc4t7irxta0a00k1y" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]


[[زمرو:تڪرار]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏھائيون]]
[[زمرو:سال]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي بلحاظ ملڪ]]

[[زمرو:بغاوتون بلحاظ سال]]
[[زمرو:انقلاب بلحاظ صدي]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]

[[زمرو:فرانس جي تاريخ]]

[[زمرو:ڏھايون بلحاظ ملڪ]]

[[زمرو:1790ع جو ڏهاڪو]]

[[زمرو:1790ع]]

[[زمرو:ارڙهين صدي جون ڏھائيون]]</text>
      <sha1>jz248nmj43s9x4kc4t7irxta0a00k1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409399</id>
      <parentid>409397</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1009" sha1="a2qdsvckvadb4aav2e0qgp0nhtiqulz" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]


[[زمرو:تڪرار]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏھائيون]]
[[زمرو:سال]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي بلحاظ ملڪ]]

[[زمرو:بغاوتون بلحاظ سال]]
[[زمرو:انقلاب بلحاظ صدي]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]

[[زمرو:فرانس جي تاريخ]]

[[زمرو:ڏھايون بلحاظ ملڪ]]

[[زمرو:1790ع جو ڏهاڪو]]</text>
      <sha1>a2qdsvckvadb4aav2e0qgp0nhtiqulz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409401</id>
      <parentid>409399</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1007" sha1="g11g4c8at7wzojbwzp4oe1jieny6czy" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]


[[زمرو:تڪرار]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏھائيون]]
[[زمرو:سال]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي بلحاظ ملڪ]]

[[زمرو:بغاوتون بلحاظ سال]]
[[زمرو:انقلاب بلحاظ صدي]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]

[[زمرو:فرانس جي تاريخ]]
[[زمرو:ڏھايون بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:1790ع جو ڏهاڪو]]</text>
      <sha1>g11g4c8at7wzojbwzp4oe1jieny6czy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409403</id>
      <parentid>409401</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>409403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1008" sha1="8ij306r0y8ydif3r28qj546makhx5o5" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]


[[زمرو:تڪرار]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏھائيون]]
[[زمرو:سال]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:انقلاب بلحاظ صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي بلحاظ ملڪ]]

[[زمرو:بغاوتون بلحاظ سال]]

[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]

[[زمرو:فرانس جي تاريخ]]
[[زمرو:ڏھايون بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:1790ع جو ڏهاڪو]]</text>
      <sha1>8ij306r0y8ydif3r28qj546makhx5o5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409404</id>
      <parentid>409403</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1008" sha1="3qq2nz5r3djc2rgnlk90qxtwh0t71pv" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]


[[زمرو:تڪرار]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏھائيون]]
[[زمرو:سال]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:انقلاب بلحاظ صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي بلحاظ ملڪ]]

[[زمرو:بغاوتون بلحاظ صدي]]

[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]

[[زمرو:فرانس جي تاريخ]]
[[زمرو:ڏھايون بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:1790ع جو ڏهاڪو]]</text>
      <sha1>3qq2nz5r3djc2rgnlk90qxtwh0t71pv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409406</id>
      <parentid>409404</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1040" sha1="62dfzfciscqp2qq8sfui367kfw2b2g0" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]


[[زمرو:تڪرار]] 
[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏھائيون]]
[[زمرو:سال]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:انقلاب بلحاظ صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:بغاوتون بلحاظ صدي]]

[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]

[[زمرو:فرانس جي تاريخ]]
[[زمرو:ڏھايون بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:1790ع جو ڏهاڪو]]</text>
      <sha1>62dfzfciscqp2qq8sfui367kfw2b2g0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409416</id>
      <parentid>409406</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="774" sha1="espajiqe3gni2e4aobo955d8ow4hiuz" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 

[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:انقلاب]]


[[زمرو:تڪرار]] 

[[زمرو:صديون]]
[[زمرو:ڏھائيون]]
[[زمرو:سال]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:انقلاب بلحاظ صدي]]
[[زمرو:ارڙھين صدي بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:بغاوتون بلحاظ صدي]]


[[زمرو:فرانس جي تاريخ]]
[[زمرو:ڏھايون بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:1790ع جو ڏهاڪو]]</text>
      <sha1>espajiqe3gni2e4aobo955d8ow4hiuz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409428</id>
      <parentid>409416</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:43:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="ofxxc9f2o9482wwufnc2myz4tauelse" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]] 


[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:سياست بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>ofxxc9f2o9482wwufnc2myz4tauelse</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409429</id>
      <parentid>409428</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="292" sha1="qe8c6hz6l3yj9gv0iile05c548luxg5" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب|فرانس]]
[[زمرو:1789ع جا انقلاب]]
[[زمرو:فرانس جي جديد تاريخ]] 
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب]]
[[زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون]]
[[زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس]]</text>
      <sha1>qe8c6hz6l3yj9gv0iile05c548luxg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1789ع</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102147</id>
    <revision>
      <id>409383</id>
      <timestamp>2026-09-01T19:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سال]]</comment>
      <origin>409383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z" xml:space="preserve">[[زمرو:سال]]</text>
      <sha1>6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1790ع</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102148</id>
    <revision>
      <id>409384</id>
      <timestamp>2026-09-01T19:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سال]]</comment>
      <origin>409384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z" xml:space="preserve">[[زمرو:سال]]</text>
      <sha1>6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:تڪرارون بلحاظ سال</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102149</id>
    <revision>
      <id>409387</id>
      <timestamp>2026-09-01T19:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:تڪرار]]  [[زمرو:زمرا بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="dan6vh09bibw1gqjwvjfh03bldocov1" xml:space="preserve">[[زمرو:تڪرار]] 
[[زمرو:زمرا بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>dan6vh09bibw1gqjwvjfh03bldocov1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:انقلاب بلحاظ سال</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102150</id>
    <revision>
      <id>409388</id>
      <timestamp>2026-09-01T19:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انقلاب]] [[زمرو:زمرا بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="474mygd27ba7b4pyqm7s2h5rzs1tyy7" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب]]
[[زمرو:زمرا بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>474mygd27ba7b4pyqm7s2h5rzs1tyy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:انقلاب بلحاظ صدي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102151</id>
    <revision>
      <id>409390</id>
      <timestamp>2026-09-01T19:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انقلاب]] [[زمرو:زمرا بلحاظ صدي]]</comment>
      <origin>409390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="hlr2s459b1s7rr0sggb4tg7ox7fl0mu" xml:space="preserve">[[زمرو:انقلاب]]
[[زمرو:زمرا بلحاظ صدي]]</text>
      <sha1>hlr2s459b1s7rr0sggb4tg7ox7fl0mu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ارڙهين صديءَ جا انقلاب</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102152</id>
    <revision>
      <id>409392</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ارڙهين صدي]] [[زمرو:انقلاب بلحاظ صدي]]</comment>
      <origin>409392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="gz9nhp6zwx4x4k2pcnmjntla8ha2qma" xml:space="preserve">[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:انقلاب بلحاظ صدي]]</text>
      <sha1>gz9nhp6zwx4x4k2pcnmjntla8ha2qma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1789ع جا انقلاب</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102153</id>
    <revision>
      <id>409393</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:1789ع]] [[زمرو:انقلاب بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="5cyrapmc3hb1s3rmf66cnw8kwv979ae" xml:space="preserve">[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:انقلاب بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>5cyrapmc3hb1s3rmf66cnw8kwv979ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:فرانس جي جديد تاريخ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102154</id>
    <revision>
      <id>409395</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:جديد تاريخ]] [[زمرو:فرانس جي تاريخ]]</comment>
      <origin>409395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="1swqhns9puq2fabrhrnwetz7jdvmzvb" xml:space="preserve">[[زمرو:جديد تاريخ]]
[[زمرو:فرانس جي تاريخ]]</text>
      <sha1>1swqhns9puq2fabrhrnwetz7jdvmzvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ارڙهين صدي جون ڏھائيون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102155</id>
    <revision>
      <id>409398</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ڏھائيون]] [[زمرو:ارڙهين صدي]]</comment>
      <origin>409398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="rlj3p3cfx4a6qiqit4xsn0rabv5u9gj" xml:space="preserve">[[زمرو:ڏھائيون]]
[[زمرو:ارڙهين صدي]]</text>
      <sha1>rlj3p3cfx4a6qiqit4xsn0rabv5u9gj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1790ع جو ڏهاڪو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102156</id>
    <revision>
      <id>409400</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:1790ع]] [[زمرو:ارڙهين صدي جون ڏھائيون]]</comment>
      <origin>409400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="qka5xy5khtdfxgyzpyi14ookfojhdtf" xml:space="preserve">[[زمرو:1790ع]]
[[زمرو:ارڙهين صدي جون ڏھائيون]]</text>
      <sha1>qka5xy5khtdfxgyzpyi14ookfojhdtf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1790ع واري ڏهاڪي ۾ فرانس</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102157</id>
    <revision>
      <id>409402</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:فرانس جي تاريخ]] [[زمرو:ڏھايون بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:1790ع جو ڏهاڪو]]</comment>
      <origin>409402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="sml8oomgsz2v29g70pqzgjur6t2v7sd" xml:space="preserve">[[زمرو:فرانس جي تاريخ]]
[[زمرو:ڏھايون بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:1790ع جو ڏهاڪو]]</text>
      <sha1>sml8oomgsz2v29g70pqzgjur6t2v7sd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بغاوتون بلحاظ صدي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102158</id>
    <revision>
      <id>409405</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:بغاوت]] [[زمرو:زمرا بلحاظ صدي]]</comment>
      <origin>409405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="p1ppjfml7rqal8hszcbfrc0rpilqsis" xml:space="preserve">[[زمرو:بغاوت]]
[[زمرو:زمرا بلحاظ صدي]]</text>
      <sha1>p1ppjfml7rqal8hszcbfrc0rpilqsis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ارڙهين صديءَ جون بغاوتون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102159</id>
    <revision>
      <id>409407</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ارڙهين صدي]] [[زمرو:بغاوتون بلحاظ صدي]]</comment>
      <origin>409407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="5k1oheod5ncb81pw0crqti4pl1jixfa" xml:space="preserve">[[زمرو:ارڙهين صدي]]
[[زمرو:بغاوتون بلحاظ صدي]]</text>
      <sha1>5k1oheod5ncb81pw0crqti4pl1jixfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1798ع</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102160</id>
    <revision>
      <id>409408</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سال]]</comment>
      <origin>409408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z" xml:space="preserve">[[زمرو:سال]]</text>
      <sha1>6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1797ع</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102161</id>
    <revision>
      <id>409409</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سال]]</comment>
      <origin>409409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z" xml:space="preserve">[[زمرو:سال]]</text>
      <sha1>6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1796ع</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102162</id>
    <revision>
      <id>409410</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سال]]</comment>
      <origin>409410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z" xml:space="preserve">[[زمرو:سال]]</text>
      <sha1>6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1795ع</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102163</id>
    <revision>
      <id>409411</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سال]]</comment>
      <origin>409411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z" xml:space="preserve">[[زمرو:سال]]</text>
      <sha1>6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1794ع</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102164</id>
    <revision>
      <id>409412</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سال]]</comment>
      <origin>409412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z" xml:space="preserve">[[زمرو:سال]]</text>
      <sha1>6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1793ع</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102165</id>
    <revision>
      <id>409413</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:26:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سال]]</comment>
      <origin>409413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z" xml:space="preserve">[[زمرو:سال]]</text>
      <sha1>6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1792ع</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102166</id>
    <revision>
      <id>409414</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سال]]</comment>
      <origin>409414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z" xml:space="preserve">[[زمرو:سال]]</text>
      <sha1>6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1791ع</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102167</id>
    <revision>
      <id>409415</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سال]]</comment>
      <origin>409415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z" xml:space="preserve">[[زمرو:سال]]</text>
      <sha1>6x2gapoj1c1kavwuv5puwqrjasjr60z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1789ع جون تڪرارون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102168</id>
    <revision>
      <id>409417</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:1789ع]] [[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="5fzpmbb2u9ufp7xrn937rsabst7ptra" xml:space="preserve">[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>5fzpmbb2u9ufp7xrn937rsabst7ptra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1790ع جون تڪرارون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102169</id>
    <revision>
      <id>409418</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:1790ع]]  [[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="23jld477epdogo8w3xqku9iw4yud65e" xml:space="preserve">[[زمرو:1790ع]] 
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>23jld477epdogo8w3xqku9iw4yud65e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1791ع جون تڪرارون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102170</id>
    <revision>
      <id>409419</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:1791ع]] [[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="lb4b3oennkvzgaq3rqqtjor6emw2ggv" xml:space="preserve">[[زمرو:1791ع]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>lb4b3oennkvzgaq3rqqtjor6emw2ggv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1792ع جون تڪرارون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102171</id>
    <revision>
      <id>409420</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:1792ع]] [[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="lquooovdw964m59tb4v8tiv5btoalap" xml:space="preserve">[[زمرو:1792ع]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>lquooovdw964m59tb4v8tiv5btoalap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1793ع جون تڪرارون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102172</id>
    <revision>
      <id>409421</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:1793ع]]  [[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="5d173q3jlcb7f765w37jpxuidi6yosp" xml:space="preserve">[[زمرو:1793ع]] 
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>5d173q3jlcb7f765w37jpxuidi6yosp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1794ع جون تڪرارون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102173</id>
    <revision>
      <id>409422</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:35:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:1794ع]] [[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="fnb89awbug6pv94gu5abu5ebvwvtgdp" xml:space="preserve">[[زمرو:1794ع]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>fnb89awbug6pv94gu5abu5ebvwvtgdp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1795ع جون تڪرارون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102174</id>
    <revision>
      <id>409423</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:1795ع]] [[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="sl3323k9xfyndwh6zc2hf9bq5imu7ku" xml:space="preserve">[[زمرو:1795ع]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>sl3323k9xfyndwh6zc2hf9bq5imu7ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1796ع جون تڪرارون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102175</id>
    <revision>
      <id>409424</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:1796ع]] [[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="95weskbz8sx1lgt9fjwo1nzbl8sspxy" xml:space="preserve">[[زمرو:1796ع]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>95weskbz8sx1lgt9fjwo1nzbl8sspxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1797ع جون تڪرارون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102176</id>
    <revision>
      <id>409425</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:1797ع]] [[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="k8uljp9l68epyrpth2on0ehqpf7l2ac" xml:space="preserve">[[زمرو:1797ع]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>k8uljp9l68epyrpth2on0ehqpf7l2ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1798ع جون تڪرارون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102177</id>
    <revision>
      <id>409426</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:1798ع]] [[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="7n6uu492mcj07ndpekvhxaz1drlh0ge" xml:space="preserve">[[زمرو:1798ع]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>7n6uu492mcj07ndpekvhxaz1drlh0ge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:1799ع جون تڪرارون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102178</id>
    <revision>
      <id>409427</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:1799ع]] [[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="k0us3e57ccne7prck5tm7tryfyl95wc" xml:space="preserve">[[زمرو:1799ع]]
[[زمرو:تڪرارون بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>k0us3e57ccne7prck5tm7tryfyl95wc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سياست ۾ 1789ع</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102179</id>
    <revision>
      <id>409431</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:1789ع]] [[زمرو:سياست بلحاظ سال]]</comment>
      <origin>409431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="1fb4hv7y2nnhfn1v4sth4775vucdtuf" xml:space="preserve">[[زمرو:1789ع]]
[[زمرو:سياست بلحاظ سال]]</text>
      <sha1>1fb4hv7y2nnhfn1v4sth4775vucdtuf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جمهوريت سازي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102180</id>
    <revision>
      <id>409433</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:جمهوريت]]</comment>
      <origin>409433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="klh4gny8p9fao2kqoqs5xnvxuhld1fj" xml:space="preserve">[[زمرو:جمهوريت]]</text>
      <sha1>klh4gny8p9fao2kqoqs5xnvxuhld1fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:فرانس ۾ جمهوريت پسندي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102181</id>
    <revision>
      <id>409434</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:جمهوريت]]</comment>
      <origin>409434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="klh4gny8p9fao2kqoqs5xnvxuhld1fj" xml:space="preserve">[[زمرو:جمهوريت]]</text>
      <sha1>klh4gny8p9fao2kqoqs5xnvxuhld1fj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409436</id>
      <parentid>409434</parentid>
      <timestamp>2026-09-01T20:54:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="ihib1t32m6pwlbi1kne8qje272yf19g" xml:space="preserve">[[زمرو:فرانس]]
[[زمرو:جمهوريت پسندي]]</text>
      <sha1>ihib1t32m6pwlbi1kne8qje272yf19g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جمهوريت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102182</id>
    <revision>
      <id>409435</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سياست]]</comment>
      <origin>409435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="psyph72wni0z5f2xoxfcbe09a0u2eof" xml:space="preserve">[[زمرو:سياست]]</text>
      <sha1>psyph72wni0z5f2xoxfcbe09a0u2eof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جمهوريت پسندي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102183</id>
    <revision>
      <id>409437</id>
      <timestamp>2026-09-01T20:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:جمهوريت]]</comment>
      <origin>409437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="klh4gny8p9fao2kqoqs5xnvxuhld1fj" xml:space="preserve">[[زمرو:جمهوريت]]</text>
      <sha1>klh4gny8p9fao2kqoqs5xnvxuhld1fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:فرانس ۾ 1948ع</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102184</id>
    <revision>
      <id>409444</id>
      <timestamp>2026-09-01T21:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:فرانس]] [[زمرو:1948ع]]</comment>
      <origin>409444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="9wdipspvhsb073zbajcnbajnb245e5h" xml:space="preserve">[[زمرو:فرانس]]
[[زمرو:1948ع]]</text>
      <sha1>9wdipspvhsb073zbajcnbajnb245e5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Main list</title>
    <ns>10</ns>
    <id>102185</id>
    <revision>
      <id>409445</id>
      <timestamp>2026-09-01T22:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;includeonly&gt;{{#invoke:Main list|mainList}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{Documentation}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>409445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="aa6t7h366jul2m2zwq7ghpanuptj5mw" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:Main list|mainList}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aa6t7h366jul2m2zwq7ghpanuptj5mw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Main list/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>102186</id>
    <revision>
      <id>409447</id>
      <timestamp>2026-09-01T22:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{tsh|more}} {{lua|Module:Main list}} {{distinguish|Template:Main listing}}  هي سانچو [[وڪيپيڊيا:خلاصو انداز|خلاصو انداز]] کي واضح ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. اهو هن ريت نظر اچي ٿو:  {{Main list|مضمون}}  اهو اهڙن ڀاڱن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، جن جي موضوع بابت هڪ الڳ ۽ وڌيڪ جامع فهرست وارو م...</comment>
      <origin>409447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="fk8lbapvyclu36r354xcjqkk6nt39lx" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{tsh|more}}
{{lua|Module:Main list}}
{{distinguish|Template:Main listing}}

هي سانچو [[وڪيپيڊيا:خلاصو انداز|خلاصو انداز]] کي واضح ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. اهو هن ريت نظر اچي ٿو:

{{Main list|مضمون}}

اهو اهڙن ڀاڱن ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي، جن جي موضوع بابت هڪ الڳ ۽ وڌيڪ جامع فهرست وارو مضمون پڻ موجود هجي.</text>
      <sha1>fk8lbapvyclu36r354xcjqkk6nt39lx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Main listing</title>
    <ns>10</ns>
    <id>102187</id>
    <revision>
      <id>409448</id>
      <timestamp>2026-09-01T22:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: &lt;includeonly&gt;{{#invoke:Labelled list hatnote|labelledList|مکيه فهرست|مکيه فهرستون}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{documentation|content={{Lua|Module:Labelled list hatnote}} هي سانچو {{tl|Main list}} جو مختصر متبادل آهي. هي خاص طور تي زمري جي صفحن تي، ۽ اهڙن موضوعن بابت ڀاڱن جي مٿان استعمال ڪرڻ لاءِ موزون آهي، جن لاءِ هڪ فهرست موجود هجي، پر...</comment>
      <origin>409448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1023" sha1="b0tr9uih40sm8ts10dw26ovzg6o9ner" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:Labelled list hatnote|labelledList|مکيه فهرست|مکيه فهرستون}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation|content={{Lua|Module:Labelled list hatnote}}
هي سانچو {{tl|Main list}} جو مختصر متبادل آهي. هي خاص طور تي زمري جي صفحن تي، ۽ اهڙن موضوعن بابت ڀاڱن جي مٿان استعمال ڪرڻ لاءِ موزون آهي، جن لاءِ هڪ فهرست موجود هجي، پر موجوده مضمون ۾ ان فهرست جو مختصر روپ ڏنل نہ هجي. جيڪڏهن موجوده حوالي ۾ ڪنهن ٻئي هنڌ موجود وڌيڪ جامع فهرست جي سڀ کان اهم رڪنن جي مختصر فهرست ڏنل هجي، تہ {{tlx|Main list}} استعمال ڪريو.

استعمال: {{code|&lt;nowiki&gt;{{Main listing|مضمون}}&lt;/nowiki&gt;|lang=wikitext}}، جنهن جو نتيجو هي ٿيندو:
{{Main listing|مضمون}}

[[زمرو:فهرستن لاءِ هيٽ نوٽ سانچا]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b0tr9uih40sm8ts10dw26ovzg6o9ner</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بوسنيائي ماڻهو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102188</id>
    <revision>
      <id>409461</id>
      <timestamp>2026-09-02T08:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:يورپي ماڻهو]] [[زمرو:ماڻھو بلحاظ نسل]]</comment>
      <origin>409461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="ffjhhhdony8exbk38h48h51489mcprc" xml:space="preserve">[[زمرو:يورپي ماڻهو]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ نسل]]</text>
      <sha1>ffjhhhdony8exbk38h48h51489mcprc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بوسنيا ۽ هرزيگوينا جا ماڻهو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>102189</id>
    <revision>
      <id>409464</id>
      <timestamp>2026-09-02T08:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ماڻهو]] [[زمرو:بوسنيا ۽ هرزيگوينا]]</comment>
      <origin>409464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="jgmo2ezobqbl2ja7zolnv4x5wj8gbwc" xml:space="preserve">[[زمرو:ماڻهو]]
[[زمرو:بوسنيا ۽ هرزيگوينا]]</text>
      <sha1>jgmo2ezobqbl2ja7zolnv4x5wj8gbwc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409465</id>
      <parentid>409464</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T08:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="6wrwpqzs9f5oxyjrmb7fv1uahevy628" xml:space="preserve">[[زمرو:ماڻهو بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:بوسنيا ۽ هرزيگوينا]]</text>
      <sha1>6wrwpqzs9f5oxyjrmb7fv1uahevy628</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409466</id>
      <parentid>409465</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T08:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="60dns5x4x8wazm6p6wudibxdl4ys56j" xml:space="preserve">[[زمرو:ماڻھو بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:بوسنيا ۽ هرزيگوينا]]</text>
      <sha1>60dns5x4x8wazm6p6wudibxdl4ys56j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آفريڪي ڊائسپورا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102190</id>
    <revision>
      <id>409467</id>
      <timestamp>2026-09-02T09:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:fa:Special:Redirect/revision/35956606|پراکندگی آفریقایی‌ها]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>409467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9628" sha1="hm9tupja0kpgxyzrdwapfafu27mhr57" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو نسلي گروھ|group=African diaspora|region1={{flag |Brazil}}|pop1=55,900,000, including multiracial people&lt;ref name=B1/&gt;&lt;ref name=B2/&gt;&lt;ref name=B3/&gt;|region2={{flag|United States}}|pop2=46,350,467&lt;ref name=&quot;blackusa&quot;&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://www.census.gov/content/dam/Census/newsroom/facts-for-features/2017/cb17-ff01.pdf|title= PROFILE AMERICA FACTS FOR FEATURES: CB17-FF.01 - National African-American History Month: February 2017|publisher= U.S. Census Bureau|date= 2017|accessdate= October 26, 2017}}&lt;/ref&gt;|region3={{flag|Haiti}}|pop3=10,114,378&lt;ref name=&quot;Afro-Haitians&quot;&gt;{{cite web | title = People and Society: HAITI | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | date = June 2018 | access-date = ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ | archive-date = ۳۱ ژانویه ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160131115215/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region4={{flagcountry|Dominican Republic}}|pop4=1.138.471 (11% of the Dominican population)

http://www.experience-africa.de/index.php?en_the-african-diaspora|region5={{flagcountry |Colombia}}|pop5=4,944,400&lt;ref name=&quot;grupos étnicos&quot;&gt;{{cite web | title = visibilización estadística de los grupos étnicos | url = http://www.dane.gov.co/files/censo2005/etnia/sys/visibilidad_estadistica_etnicos.pdf | website = Censo General 2005 | publisher = Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE) | accessdate = June 15, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Society and Its Environment&quot;&gt;Bushnell, David &amp; Rex A. Hudson (2010) &quot;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Colombia.pdf The Society and Its Environment]&quot;; ''Colombia: a country study'': pp. &amp;nbsp;87, 92. Washington D.C. : Federal Research Division, Library of Congress.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grupos Étnicos&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | title = Ethnic groups in Colombia | publisher = dane.gov.co | language = Spanish | accessdate = March 26, 2014 | archive-date = ۳ مارس ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303233546/http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region6={{flagcountry |France}}|pop6=Approximately 3.3–5.5 millions (5–8% of the French population)|region7={{flagcountry |Venezuela}}|pop7=۳٬۱۵۶٬۸۱۷|region8={{flagcountry |Jamaica}}|pop8=۲٬۷۳۱٬۴۱۹|region9={{flagcountry |United Kingdom}}|pop9=2,497,373&lt;ref name=2011censusUK&gt;{{cite web|url= http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|title= 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher= Office for National Statistics|date= 11 October 2013|accessdate= 28 February 2015}}&lt;/ref&gt;|region11={{flagcountry |Mexico}}|pop11=1,386,556&lt;ref name=&quot;Encuesta Intercensal 2015&quot;&gt;{{cite web | title = Principales resultados de la Encuesta Intercensal 2015 Estados Unidos Mexicanos | url = http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | publisher = INEGI | accessdate = December 9, 2015 | pages = 77 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170422033628/http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | archivedate = ۲۲ آوریل ۲۰۱۷ | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;|region12={{flagcountry |Peru}}|pop12=۱٬۲۰۰٬۰۰۰|region13={{flagcountry |Canada}}|pop13=1,198,540&lt;ref name=2016census&gt;[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 Census Profile, 2016 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108195103/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 |date=۸ نوامبر ۲۰۱۷ }} [[اداره آمار کانادا]]. Accessed on November 6, 2017.&lt;/ref&gt;|region14={{flagcountry |Cuba}}|pop14=۱٬۱۲۶٬۸۹۴|region15={{flagcountry |Italy}}|pop15=۱٬۱۰۰٬۰۰۰|region16={{flagcountry |Spain}}|pop16=۱٬۰۴۵٬۱۲۰|region17={{flagcountry |Puerto Rico}}|pop17=۹۷۹٬۸۴۲|region18={{flagcountry |Germany}}|pop18=817,150&lt;ref name=G1/&gt;&lt;ref name=G2/&gt;|region19={{flagcountry |Ecuador}}|pop19=1,786,556|region20={{flagcountry |Trinidad and Tobago}}|pop20=۴۵۲٬۵۳۶|ref19=&lt;ref&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title= Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census: Demographic Report|page= 94|publisher= Government of the Republic of Trinidad and Tobago, Central Statistical Office|date= 2012|accessdate= 20 August 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date= October 19, 2017|dead-url= yes|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;|region21={{flagcountry |Barbados}}|pop21=۲۵۶٬۷۰۶|ref20=&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|title= The World Factbook — Central Intelligence Agency|website= www.cia.gov|access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸|archive-date= ۱۴ فوریه ۲۰۱۶|archive-url= https://web.archive.org/web/20160214004116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;|region22={{flagcountry |Guyana}}|pop22=۲۲۵٬۸۶۰|ref21=&lt;ref&gt;http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf&lt;/ref&gt;|region23={{flagcountry |Suriname}}|pop23=۲۰۰٬۴۰۶|ref22=&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |title= Censusstatistieken 2012 |website= Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname) |page= 76 |access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ |archive-date= ۵ مارس ۲۰۱۶ |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305071544/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|title= Cuadro P42. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según grupo de edad. Año 2010|trans-title= Table P42. Total for the country. Afro-descendant population in private households by sex, according to age group, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131029193258/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|archivedate= 29 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|title= Cuadro P43. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según lugar de nacimiento. Año 2010|trans-title= Table P43. Total for the country. Afro-descendant population in private homes by sex, according to place of birth, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140418145946/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|archivedate= 18 April 2014}}&lt;/ref&gt;|region24={{flagcountry |Grenada}}|pop24=۱۰۱٬۳۰۹|ref24=&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |title= Grenada |website= The World Factbook |publisher= Central Intelligence Agency (CIA) |accessdate= 2012-03-19 |archive-date= ۲۶ دسامبر ۲۰۱۸ |archive-url= https://web.archive.org/web/20181226014059/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;|languages=Lingua franca: [[زبان انگلیسی]] ([[انگلیسی آمریکایی]] و [[Caribbean English|Caribbean]]), [[زبان فرانسوی]] ([[Canadian French|Canadian]] و [[Haitian French|Haitian]]), [[زبان کریول آییسینی]]، [[زبان اسپانیایی آمریکای لاتین]]، [[پرتغالی برزیلی]]، and [[Surinamese Dutch|Dutch]]|rels=[[مسیحیت]]، [[اسلام]]، [[Traditional African religions]], [[Afro-American religions]]}}

'''آفريقي منتشر''' ( {{Lang-en|African diaspora}}) ۾ سڄي [[دُنيا|دنيا]] ۾ لڳ ڀڳ 140 [[ملين]] جي  تعداد ۾ [[زندگي|رهندڙ]] آفريقي [[عوام|ماڻهن]] ([[آفريڪا]] کان سواءِ) جي برادرين جو هڪ مجموعو شامل آهي. ماضي ۾، آفريقي ملڪن کي نوآبادياتي بڻائڻ ۽ هن [[کنڊُ]] جي ماڻهن کي غلام بڻائڻ ۽ انهن کي ٻين براعظمن، خاص طور تي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[يُورَپ|يورپ ڏانهن موڪلڻ جي ڪري،]] آفريقي ماڻهن جي هڪ اهم آبادي ٻين براعظمن تي رهي ٿي.آفريقي، جيڪا گهڻي تڪليف کان پوءِ، انهن ملڪن جي شهريت حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا ۽ شهري حق حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا جتي اهي رهندا هئا.</text>
      <sha1>hm9tupja0kpgxyzrdwapfafu27mhr57</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409468</id>
      <parentid>409467</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T09:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10410" sha1="r1lwxhv1koysr4fwjhaji1gm1w0zjz7" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو نسلي گروھ|group=African diaspora|region1={{flag |Brazil}}|pop1=55,900,000, including multiracial people&lt;ref name=B1/&gt;&lt;ref name=B2/&gt;&lt;ref name=B3/&gt;|region2={{flag|United States}}|pop2=46,350,467&lt;ref name=&quot;blackusa&quot;&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://www.census.gov/content/dam/Census/newsroom/facts-for-features/2017/cb17-ff01.pdf|title= PROFILE AMERICA FACTS FOR FEATURES: CB17-FF.01 - National African-American History Month: February 2017|publisher= U.S. Census Bureau|date= 2017|accessdate= October 26, 2017}}&lt;/ref&gt;|region3={{flag|Haiti}}|pop3=10,114,378&lt;ref name=&quot;Afro-Haitians&quot;&gt;{{cite web | title = People and Society: HAITI | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | date = June 2018 | access-date = ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ | archive-date = ۳۱ ژانویه ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160131115215/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region4={{flagcountry|Dominican Republic}}|pop4=1.138.471 (11% of the Dominican population)

http://www.experience-africa.de/index.php?en_the-african-diaspora|region5={{flagcountry |Colombia}}|pop5=4,944,400&lt;ref name=&quot;grupos étnicos&quot;&gt;{{cite web | title = visibilización estadística de los grupos étnicos | url = http://www.dane.gov.co/files/censo2005/etnia/sys/visibilidad_estadistica_etnicos.pdf | website = Censo General 2005 | publisher = Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE) | accessdate = June 15, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Society and Its Environment&quot;&gt;Bushnell, David &amp; Rex A. Hudson (2010) &quot;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Colombia.pdf The Society and Its Environment]&quot;; ''Colombia: a country study'': pp. &amp;nbsp;87, 92. Washington D.C. : Federal Research Division, Library of Congress.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grupos Étnicos&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | title = Ethnic groups in Colombia | publisher = dane.gov.co | language = Spanish | accessdate = March 26, 2014 | archive-date = ۳ مارس ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303233546/http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region6={{flagcountry |France}}|pop6=Approximately 3.3–5.5 millions (5–8% of the French population)|region7={{flagcountry |Venezuela}}|pop7=۳٬۱۵۶٬۸۱۷|region8={{flagcountry |Jamaica}}|pop8=۲٬۷۳۱٬۴۱۹|region9={{flagcountry |United Kingdom}}|pop9=2,497,373&lt;ref name=2011censusUK&gt;{{cite web|url= http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|title= 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher= Office for National Statistics|date= 11 October 2013|accessdate= 28 February 2015}}&lt;/ref&gt;|region11={{flagcountry |Mexico}}|pop11=1,386,556&lt;ref name=&quot;Encuesta Intercensal 2015&quot;&gt;{{cite web | title = Principales resultados de la Encuesta Intercensal 2015 Estados Unidos Mexicanos | url = http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | publisher = INEGI | accessdate = December 9, 2015 | pages = 77 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170422033628/http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | archivedate = ۲۲ آوریل ۲۰۱۷ | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;|region12={{flagcountry |Peru}}|pop12=۱٬۲۰۰٬۰۰۰|region13={{flagcountry |Canada}}|pop13=1,198,540&lt;ref name=2016census&gt;[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 Census Profile, 2016 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108195103/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 |date=۸ نوامبر ۲۰۱۷ }} [[اداره آمار کانادا]]. Accessed on November 6, 2017.&lt;/ref&gt;|region14={{flagcountry |Cuba}}|pop14=۱٬۱۲۶٬۸۹۴|region15={{flagcountry |Italy}}|pop15=۱٬۱۰۰٬۰۰۰|region16={{flagcountry |Spain}}|pop16=۱٬۰۴۵٬۱۲۰|region17={{flagcountry |Puerto Rico}}|pop17=۹۷۹٬۸۴۲|region18={{flagcountry |Germany}}|pop18=817,150&lt;ref name=G1/&gt;&lt;ref name=G2/&gt;|region19={{flagcountry |Ecuador}}|pop19=1,786,556|region20={{flagcountry |Trinidad and Tobago}}|pop20=۴۵۲٬۵۳۶|ref19=&lt;ref&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title= Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census: Demographic Report|page= 94|publisher= Government of the Republic of Trinidad and Tobago, Central Statistical Office|date= 2012|accessdate= 20 August 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date= October 19, 2017|dead-url= yes|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;|region21={{flagcountry |Barbados}}|pop21=۲۵۶٬۷۰۶|ref20=&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|title= The World Factbook — Central Intelligence Agency|website= www.cia.gov|access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸|archive-date= ۱۴ فوریه ۲۰۱۶|archive-url= https://web.archive.org/web/20160214004116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;|region22={{flagcountry |Guyana}}|pop22=۲۲۵٬۸۶۰|ref21=&lt;ref&gt;http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf&lt;/ref&gt;|region23={{flagcountry |Suriname}}|pop23=۲۰۰٬۴۰۶|ref22=&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |title= Censusstatistieken 2012 |website= Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname) |page= 76 |access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ |archive-date= ۵ مارس ۲۰۱۶ |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305071544/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|title= Cuadro P42. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según grupo de edad. Año 2010|trans-title= Table P42. Total for the country. Afro-descendant population in private households by sex, according to age group, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131029193258/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|archivedate= 29 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|title= Cuadro P43. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según lugar de nacimiento. Año 2010|trans-title= Table P43. Total for the country. Afro-descendant population in private homes by sex, according to place of birth, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140418145946/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|archivedate= 18 April 2014}}&lt;/ref&gt;|region24={{flagcountry |Grenada}}|pop24=۱۰۱٬۳۰۹|ref24=&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |title= Grenada |website= The World Factbook |publisher= Central Intelligence Agency (CIA) |accessdate= 2012-03-19 |archive-date= ۲۶ دسامبر ۲۰۱۸ |archive-url= https://web.archive.org/web/20181226014059/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;|languages=Lingua franca: [[زبان انگلیسی]] ([[انگلیسی آمریکایی]] و [[Caribbean English|Caribbean]]), [[زبان فرانسوی]] ([[Canadian French|Canadian]] و [[Haitian French|Haitian]]), [[زبان کریول آییسینی]]، [[زبان اسپانیایی آمریکای لاتین]]، [[پرتغالی برزیلی]]، and [[Surinamese Dutch|Dutch]]|rels=[[مسیحیت]]، [[اسلام]]، [[Traditional African religions]], [[Afro-American religions]]}}

'''آفريقي منتشر''' (African diaspora) ۾ سڄي [[دُنيا]] ۾ لڳ ڀڳ 140 ملين جي تعداد ۾ رهندڙ آفريقي ماڻهن ([[آفريڪا]] کان سواءِ) جي برادرين جو هڪ مجموعو شامل آهي. ماضي ۾، آفريقي ملڪن کي نوآبادياتي بڻائڻ ۽ هن [[کنڊُ]] جي ماڻهن کي غلام بڻائڻ ۽ انهن کي ٻين براعظمن، خاص طور تي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ڏانهن موڪلڻ جي ڪري، آفريقي ماڻهن جي هڪ اهم آبادي ٻين براعظمن تي رهي ٿي. آفريقي، جيڪا گهڻي تڪليف کان پوءِ، انهن ملڪن جي شهريت حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا ۽ شهري حق حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا جتي اهي رهندا هئا.

== External links ==
{{Sister project links|c=Category:African diaspora|wikt=Afrodiasporic|n=no|q=History of Free African Diaspora|s=no|b=no|m=no|mw=no|species=no|v=no|voy=no|d=Q385967}}
* [http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php &quot;The African Diaspora in the Indian Ocean World&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019050614/http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php |date=October 19, 2019 }}, Omar H. Ali, Schomburg Center for Research in Black Culture
* [http://www.blackpresence.co.uk/ The History of Black People in Britain]
* [http://www.moadsf.org/ &quot;Museum of the African Diaspora&quot;], Online exhibits and other resources from the San Francisco-based museum.
* [https://web.archive.org/web/20171016071153/http://www.diaspora-centre.org/ The African Diaspora Policy Centre (ADPC)]</text>
      <sha1>r1lwxhv1koysr4fwjhaji1gm1w0zjz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409469</id>
      <parentid>409468</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T09:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* پڻ ڏسو */</comment>
      <origin>409469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11049" sha1="fylp3hitbevdhrqs7222oo34j8ozd3z" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو نسلي گروھ|group=African diaspora|region1={{flag |Brazil}}|pop1=55,900,000, including multiracial people&lt;ref name=B1/&gt;&lt;ref name=B2/&gt;&lt;ref name=B3/&gt;|region2={{flag|United States}}|pop2=46,350,467&lt;ref name=&quot;blackusa&quot;&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://www.census.gov/content/dam/Census/newsroom/facts-for-features/2017/cb17-ff01.pdf|title= PROFILE AMERICA FACTS FOR FEATURES: CB17-FF.01 - National African-American History Month: February 2017|publisher= U.S. Census Bureau|date= 2017|accessdate= October 26, 2017}}&lt;/ref&gt;|region3={{flag|Haiti}}|pop3=10,114,378&lt;ref name=&quot;Afro-Haitians&quot;&gt;{{cite web | title = People and Society: HAITI | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | date = June 2018 | access-date = ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ | archive-date = ۳۱ ژانویه ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160131115215/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region4={{flagcountry|Dominican Republic}}|pop4=1.138.471 (11% of the Dominican population)

http://www.experience-africa.de/index.php?en_the-african-diaspora|region5={{flagcountry |Colombia}}|pop5=4,944,400&lt;ref name=&quot;grupos étnicos&quot;&gt;{{cite web | title = visibilización estadística de los grupos étnicos | url = http://www.dane.gov.co/files/censo2005/etnia/sys/visibilidad_estadistica_etnicos.pdf | website = Censo General 2005 | publisher = Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE) | accessdate = June 15, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Society and Its Environment&quot;&gt;Bushnell, David &amp; Rex A. Hudson (2010) &quot;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Colombia.pdf The Society and Its Environment]&quot;; ''Colombia: a country study'': pp. &amp;nbsp;87, 92. Washington D.C. : Federal Research Division, Library of Congress.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grupos Étnicos&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | title = Ethnic groups in Colombia | publisher = dane.gov.co | language = Spanish | accessdate = March 26, 2014 | archive-date = ۳ مارس ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303233546/http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region6={{flagcountry |France}}|pop6=Approximately 3.3–5.5 millions (5–8% of the French population)|region7={{flagcountry |Venezuela}}|pop7=۳٬۱۵۶٬۸۱۷|region8={{flagcountry |Jamaica}}|pop8=۲٬۷۳۱٬۴۱۹|region9={{flagcountry |United Kingdom}}|pop9=2,497,373&lt;ref name=2011censusUK&gt;{{cite web|url= http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|title= 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher= Office for National Statistics|date= 11 October 2013|accessdate= 28 February 2015}}&lt;/ref&gt;|region11={{flagcountry |Mexico}}|pop11=1,386,556&lt;ref name=&quot;Encuesta Intercensal 2015&quot;&gt;{{cite web | title = Principales resultados de la Encuesta Intercensal 2015 Estados Unidos Mexicanos | url = http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | publisher = INEGI | accessdate = December 9, 2015 | pages = 77 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170422033628/http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | archivedate = ۲۲ آوریل ۲۰۱۷ | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;|region12={{flagcountry |Peru}}|pop12=۱٬۲۰۰٬۰۰۰|region13={{flagcountry |Canada}}|pop13=1,198,540&lt;ref name=2016census&gt;[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 Census Profile, 2016 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108195103/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 |date=۸ نوامبر ۲۰۱۷ }} [[اداره آمار کانادا]]. Accessed on November 6, 2017.&lt;/ref&gt;|region14={{flagcountry |Cuba}}|pop14=۱٬۱۲۶٬۸۹۴|region15={{flagcountry |Italy}}|pop15=۱٬۱۰۰٬۰۰۰|region16={{flagcountry |Spain}}|pop16=۱٬۰۴۵٬۱۲۰|region17={{flagcountry |Puerto Rico}}|pop17=۹۷۹٬۸۴۲|region18={{flagcountry |Germany}}|pop18=817,150&lt;ref name=G1/&gt;&lt;ref name=G2/&gt;|region19={{flagcountry |Ecuador}}|pop19=1,786,556|region20={{flagcountry |Trinidad and Tobago}}|pop20=۴۵۲٬۵۳۶|ref19=&lt;ref&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title= Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census: Demographic Report|page= 94|publisher= Government of the Republic of Trinidad and Tobago, Central Statistical Office|date= 2012|accessdate= 20 August 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date= October 19, 2017|dead-url= yes|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;|region21={{flagcountry |Barbados}}|pop21=۲۵۶٬۷۰۶|ref20=&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|title= The World Factbook — Central Intelligence Agency|website= www.cia.gov|access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸|archive-date= ۱۴ فوریه ۲۰۱۶|archive-url= https://web.archive.org/web/20160214004116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;|region22={{flagcountry |Guyana}}|pop22=۲۲۵٬۸۶۰|ref21=&lt;ref&gt;http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf&lt;/ref&gt;|region23={{flagcountry |Suriname}}|pop23=۲۰۰٬۴۰۶|ref22=&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |title= Censusstatistieken 2012 |website= Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname) |page= 76 |access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ |archive-date= ۵ مارس ۲۰۱۶ |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305071544/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|title= Cuadro P42. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según grupo de edad. Año 2010|trans-title= Table P42. Total for the country. Afro-descendant population in private households by sex, according to age group, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131029193258/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|archivedate= 29 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|title= Cuadro P43. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según lugar de nacimiento. Año 2010|trans-title= Table P43. Total for the country. Afro-descendant population in private homes by sex, according to place of birth, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140418145946/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|archivedate= 18 April 2014}}&lt;/ref&gt;|region24={{flagcountry |Grenada}}|pop24=۱۰۱٬۳۰۹|ref24=&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |title= Grenada |website= The World Factbook |publisher= Central Intelligence Agency (CIA) |accessdate= 2012-03-19 |archive-date= ۲۶ دسامبر ۲۰۱۸ |archive-url= https://web.archive.org/web/20181226014059/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;|languages=Lingua franca: [[زبان انگلیسی]] ([[انگلیسی آمریکایی]] و [[Caribbean English|Caribbean]]), [[زبان فرانسوی]] ([[Canadian French|Canadian]] و [[Haitian French|Haitian]]), [[زبان کریول آییسینی]]، [[زبان اسپانیایی آمریکای لاتین]]، [[پرتغالی برزیلی]]، and [[Surinamese Dutch|Dutch]]|rels=[[مسیحیت]]، [[اسلام]]، [[Traditional African religions]], [[Afro-American religions]]}}

'''آفريقي منتشر''' (African diaspora) ۾ سڄي [[دُنيا]] ۾ لڳ ڀڳ 140 ملين جي تعداد ۾ رهندڙ آفريقي ماڻهن ([[آفريڪا]] کان سواءِ) جي برادرين جو هڪ مجموعو شامل آهي. ماضي ۾، آفريقي ملڪن کي نوآبادياتي بڻائڻ ۽ هن [[کنڊُ]] جي ماڻهن کي غلام بڻائڻ ۽ انهن کي ٻين براعظمن، خاص طور تي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ڏانهن موڪلڻ جي ڪري، آفريقي ماڻهن جي هڪ اهم آبادي ٻين براعظمن تي رهي ٿي. آفريقي، جيڪا گهڻي تڪليف کان پوءِ، انهن ملڪن جي شهريت حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا ۽ شهري حق حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا جتي اهي رهندا هئا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==وڌيڪ مطالعو== 
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
{{Sister project links|c=Category:African diaspora|wikt=Afrodiasporic|n=no|q=History of Free African Diaspora|s=no|b=no|m=no|mw=no|species=no|v=no|voy=no|d=Q385967}}
* [http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php &quot;The African Diaspora in the Indian Ocean World&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019050614/http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php |date=October 19, 2019 }}, Omar H. Ali, Schomburg Center for Research in Black Culture
* [http://www.blackpresence.co.uk/ The History of Black People in Britain]
* [http://www.moadsf.org/ &quot;Museum of the African Diaspora&quot;], Online exhibits and other resources from the San Francisco-based museum.
* [https://web.archive.org/web/20171016071153/http://www.diaspora-centre.org/ The African Diaspora Policy Centre (ADPC)]


[[زمرو:آفريڪا]] 
[[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] 
[[زمرو:آفريڪا جي ثقافت]]  
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪي ڊائسپورا]]
[[زمرو:پرڏيهه ۾ رهندڙ آفريڪي]]  
[[زمرو:ڊائسپورا]]
[[زمرو:نسلي گروه]]
[[زمرو:وطن کان ٻاهر رهندڙ برادري]] 
[[زمرو:هجرت]]
[[زمرو:آفريڪي اتحاد جي تحريڪ]]
[[زمرو:پان آفريڪن ازم]] 
[[زمرو:آفريڪا مان آيل مهاجر]]</text>
      <sha1>fylp3hitbevdhrqs7222oo34j8ozd3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409470</id>
      <parentid>409469</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T09:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ibne maryam صفحي [[آفريقي منتشر]] کي [[آفريڪي ڊائسپورا]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>409469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11049" sha1="fylp3hitbevdhrqs7222oo34j8ozd3z" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو نسلي گروھ|group=African diaspora|region1={{flag |Brazil}}|pop1=55,900,000, including multiracial people&lt;ref name=B1/&gt;&lt;ref name=B2/&gt;&lt;ref name=B3/&gt;|region2={{flag|United States}}|pop2=46,350,467&lt;ref name=&quot;blackusa&quot;&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://www.census.gov/content/dam/Census/newsroom/facts-for-features/2017/cb17-ff01.pdf|title= PROFILE AMERICA FACTS FOR FEATURES: CB17-FF.01 - National African-American History Month: February 2017|publisher= U.S. Census Bureau|date= 2017|accessdate= October 26, 2017}}&lt;/ref&gt;|region3={{flag|Haiti}}|pop3=10,114,378&lt;ref name=&quot;Afro-Haitians&quot;&gt;{{cite web | title = People and Society: HAITI | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | date = June 2018 | access-date = ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ | archive-date = ۳۱ ژانویه ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160131115215/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region4={{flagcountry|Dominican Republic}}|pop4=1.138.471 (11% of the Dominican population)

http://www.experience-africa.de/index.php?en_the-african-diaspora|region5={{flagcountry |Colombia}}|pop5=4,944,400&lt;ref name=&quot;grupos étnicos&quot;&gt;{{cite web | title = visibilización estadística de los grupos étnicos | url = http://www.dane.gov.co/files/censo2005/etnia/sys/visibilidad_estadistica_etnicos.pdf | website = Censo General 2005 | publisher = Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE) | accessdate = June 15, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Society and Its Environment&quot;&gt;Bushnell, David &amp; Rex A. Hudson (2010) &quot;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Colombia.pdf The Society and Its Environment]&quot;; ''Colombia: a country study'': pp. &amp;nbsp;87, 92. Washington D.C. : Federal Research Division, Library of Congress.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grupos Étnicos&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | title = Ethnic groups in Colombia | publisher = dane.gov.co | language = Spanish | accessdate = March 26, 2014 | archive-date = ۳ مارس ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303233546/http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region6={{flagcountry |France}}|pop6=Approximately 3.3–5.5 millions (5–8% of the French population)|region7={{flagcountry |Venezuela}}|pop7=۳٬۱۵۶٬۸۱۷|region8={{flagcountry |Jamaica}}|pop8=۲٬۷۳۱٬۴۱۹|region9={{flagcountry |United Kingdom}}|pop9=2,497,373&lt;ref name=2011censusUK&gt;{{cite web|url= http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|title= 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher= Office for National Statistics|date= 11 October 2013|accessdate= 28 February 2015}}&lt;/ref&gt;|region11={{flagcountry |Mexico}}|pop11=1,386,556&lt;ref name=&quot;Encuesta Intercensal 2015&quot;&gt;{{cite web | title = Principales resultados de la Encuesta Intercensal 2015 Estados Unidos Mexicanos | url = http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | publisher = INEGI | accessdate = December 9, 2015 | pages = 77 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170422033628/http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | archivedate = ۲۲ آوریل ۲۰۱۷ | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;|region12={{flagcountry |Peru}}|pop12=۱٬۲۰۰٬۰۰۰|region13={{flagcountry |Canada}}|pop13=1,198,540&lt;ref name=2016census&gt;[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 Census Profile, 2016 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108195103/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 |date=۸ نوامبر ۲۰۱۷ }} [[اداره آمار کانادا]]. Accessed on November 6, 2017.&lt;/ref&gt;|region14={{flagcountry |Cuba}}|pop14=۱٬۱۲۶٬۸۹۴|region15={{flagcountry |Italy}}|pop15=۱٬۱۰۰٬۰۰۰|region16={{flagcountry |Spain}}|pop16=۱٬۰۴۵٬۱۲۰|region17={{flagcountry |Puerto Rico}}|pop17=۹۷۹٬۸۴۲|region18={{flagcountry |Germany}}|pop18=817,150&lt;ref name=G1/&gt;&lt;ref name=G2/&gt;|region19={{flagcountry |Ecuador}}|pop19=1,786,556|region20={{flagcountry |Trinidad and Tobago}}|pop20=۴۵۲٬۵۳۶|ref19=&lt;ref&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title= Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census: Demographic Report|page= 94|publisher= Government of the Republic of Trinidad and Tobago, Central Statistical Office|date= 2012|accessdate= 20 August 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date= October 19, 2017|dead-url= yes|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;|region21={{flagcountry |Barbados}}|pop21=۲۵۶٬۷۰۶|ref20=&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|title= The World Factbook — Central Intelligence Agency|website= www.cia.gov|access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸|archive-date= ۱۴ فوریه ۲۰۱۶|archive-url= https://web.archive.org/web/20160214004116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;|region22={{flagcountry |Guyana}}|pop22=۲۲۵٬۸۶۰|ref21=&lt;ref&gt;http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf&lt;/ref&gt;|region23={{flagcountry |Suriname}}|pop23=۲۰۰٬۴۰۶|ref22=&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |title= Censusstatistieken 2012 |website= Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname) |page= 76 |access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ |archive-date= ۵ مارس ۲۰۱۶ |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305071544/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|title= Cuadro P42. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según grupo de edad. Año 2010|trans-title= Table P42. Total for the country. Afro-descendant population in private households by sex, according to age group, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131029193258/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|archivedate= 29 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|title= Cuadro P43. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según lugar de nacimiento. Año 2010|trans-title= Table P43. Total for the country. Afro-descendant population in private homes by sex, according to place of birth, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140418145946/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|archivedate= 18 April 2014}}&lt;/ref&gt;|region24={{flagcountry |Grenada}}|pop24=۱۰۱٬۳۰۹|ref24=&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |title= Grenada |website= The World Factbook |publisher= Central Intelligence Agency (CIA) |accessdate= 2012-03-19 |archive-date= ۲۶ دسامبر ۲۰۱۸ |archive-url= https://web.archive.org/web/20181226014059/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;|languages=Lingua franca: [[زبان انگلیسی]] ([[انگلیسی آمریکایی]] و [[Caribbean English|Caribbean]]), [[زبان فرانسوی]] ([[Canadian French|Canadian]] و [[Haitian French|Haitian]]), [[زبان کریول آییسینی]]، [[زبان اسپانیایی آمریکای لاتین]]، [[پرتغالی برزیلی]]، and [[Surinamese Dutch|Dutch]]|rels=[[مسیحیت]]، [[اسلام]]، [[Traditional African religions]], [[Afro-American religions]]}}

'''آفريقي منتشر''' (African diaspora) ۾ سڄي [[دُنيا]] ۾ لڳ ڀڳ 140 ملين جي تعداد ۾ رهندڙ آفريقي ماڻهن ([[آفريڪا]] کان سواءِ) جي برادرين جو هڪ مجموعو شامل آهي. ماضي ۾، آفريقي ملڪن کي نوآبادياتي بڻائڻ ۽ هن [[کنڊُ]] جي ماڻهن کي غلام بڻائڻ ۽ انهن کي ٻين براعظمن، خاص طور تي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ڏانهن موڪلڻ جي ڪري، آفريقي ماڻهن جي هڪ اهم آبادي ٻين براعظمن تي رهي ٿي. آفريقي، جيڪا گهڻي تڪليف کان پوءِ، انهن ملڪن جي شهريت حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا ۽ شهري حق حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا جتي اهي رهندا هئا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==وڌيڪ مطالعو== 
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
{{Sister project links|c=Category:African diaspora|wikt=Afrodiasporic|n=no|q=History of Free African Diaspora|s=no|b=no|m=no|mw=no|species=no|v=no|voy=no|d=Q385967}}
* [http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php &quot;The African Diaspora in the Indian Ocean World&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019050614/http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php |date=October 19, 2019 }}, Omar H. Ali, Schomburg Center for Research in Black Culture
* [http://www.blackpresence.co.uk/ The History of Black People in Britain]
* [http://www.moadsf.org/ &quot;Museum of the African Diaspora&quot;], Online exhibits and other resources from the San Francisco-based museum.
* [https://web.archive.org/web/20171016071153/http://www.diaspora-centre.org/ The African Diaspora Policy Centre (ADPC)]


[[زمرو:آفريڪا]] 
[[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] 
[[زمرو:آفريڪا جي ثقافت]]  
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪي ڊائسپورا]]
[[زمرو:پرڏيهه ۾ رهندڙ آفريڪي]]  
[[زمرو:ڊائسپورا]]
[[زمرو:نسلي گروه]]
[[زمرو:وطن کان ٻاهر رهندڙ برادري]] 
[[زمرو:هجرت]]
[[زمرو:آفريڪي اتحاد جي تحريڪ]]
[[زمرو:پان آفريڪن ازم]] 
[[زمرو:آفريڪا مان آيل مهاجر]]</text>
      <sha1>fylp3hitbevdhrqs7222oo34j8ozd3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409472</id>
      <parentid>409470</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T09:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11055" sha1="cupsswihetu3k7xym10w0d0cusfeskw" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو نسلي گروھ|group=African diaspora|region1={{flag |Brazil}}|pop1=55,900,000, including multiracial people&lt;ref name=B1/&gt;&lt;ref name=B2/&gt;&lt;ref name=B3/&gt;|region2={{flag|United States}}|pop2=46,350,467&lt;ref name=&quot;blackusa&quot;&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://www.census.gov/content/dam/Census/newsroom/facts-for-features/2017/cb17-ff01.pdf|title= PROFILE AMERICA FACTS FOR FEATURES: CB17-FF.01 - National African-American History Month: February 2017|publisher= U.S. Census Bureau|date= 2017|accessdate= October 26, 2017}}&lt;/ref&gt;|region3={{flag|Haiti}}|pop3=10,114,378&lt;ref name=&quot;Afro-Haitians&quot;&gt;{{cite web | title = People and Society: HAITI | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | date = June 2018 | access-date = ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ | archive-date = ۳۱ ژانویه ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160131115215/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region4={{flagcountry|Dominican Republic}}|pop4=1.138.471 (11% of the Dominican population)

http://www.experience-africa.de/index.php?en_the-african-diaspora|region5={{flagcountry |Colombia}}|pop5=4,944,400&lt;ref name=&quot;grupos étnicos&quot;&gt;{{cite web | title = visibilización estadística de los grupos étnicos | url = http://www.dane.gov.co/files/censo2005/etnia/sys/visibilidad_estadistica_etnicos.pdf | website = Censo General 2005 | publisher = Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE) | accessdate = June 15, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Society and Its Environment&quot;&gt;Bushnell, David &amp; Rex A. Hudson (2010) &quot;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Colombia.pdf The Society and Its Environment]&quot;; ''Colombia: a country study'': pp. &amp;nbsp;87, 92. Washington D.C. : Federal Research Division, Library of Congress.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grupos Étnicos&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | title = Ethnic groups in Colombia | publisher = dane.gov.co | language = Spanish | accessdate = March 26, 2014 | archive-date = ۳ مارس ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303233546/http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region6={{flagcountry |France}}|pop6=Approximately 3.3–5.5 millions (5–8% of the French population)|region7={{flagcountry |Venezuela}}|pop7=۳٬۱۵۶٬۸۱۷|region8={{flagcountry |Jamaica}}|pop8=۲٬۷۳۱٬۴۱۹|region9={{flagcountry |United Kingdom}}|pop9=2,497,373&lt;ref name=2011censusUK&gt;{{cite web|url= http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|title= 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher= Office for National Statistics|date= 11 October 2013|accessdate= 28 February 2015}}&lt;/ref&gt;|region11={{flagcountry |Mexico}}|pop11=1,386,556&lt;ref name=&quot;Encuesta Intercensal 2015&quot;&gt;{{cite web | title = Principales resultados de la Encuesta Intercensal 2015 Estados Unidos Mexicanos | url = http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | publisher = INEGI | accessdate = December 9, 2015 | pages = 77 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170422033628/http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | archivedate = ۲۲ آوریل ۲۰۱۷ | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;|region12={{flagcountry |Peru}}|pop12=۱٬۲۰۰٬۰۰۰|region13={{flagcountry |Canada}}|pop13=1,198,540&lt;ref name=2016census&gt;[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 Census Profile, 2016 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108195103/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 |date=۸ نوامبر ۲۰۱۷ }} [[اداره آمار کانادا]]. Accessed on November 6, 2017.&lt;/ref&gt;|region14={{flagcountry |Cuba}}|pop14=۱٬۱۲۶٬۸۹۴|region15={{flagcountry |Italy}}|pop15=۱٬۱۰۰٬۰۰۰|region16={{flagcountry |Spain}}|pop16=۱٬۰۴۵٬۱۲۰|region17={{flagcountry |Puerto Rico}}|pop17=۹۷۹٬۸۴۲|region18={{flagcountry |Germany}}|pop18=817,150&lt;ref name=G1/&gt;&lt;ref name=G2/&gt;|region19={{flagcountry |Ecuador}}|pop19=1,786,556|region20={{flagcountry |Trinidad and Tobago}}|pop20=۴۵۲٬۵۳۶|ref19=&lt;ref&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title= Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census: Demographic Report|page= 94|publisher= Government of the Republic of Trinidad and Tobago, Central Statistical Office|date= 2012|accessdate= 20 August 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date= October 19, 2017|dead-url= yes|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;|region21={{flagcountry |Barbados}}|pop21=۲۵۶٬۷۰۶|ref20=&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|title= The World Factbook — Central Intelligence Agency|website= www.cia.gov|access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸|archive-date= ۱۴ فوریه ۲۰۱۶|archive-url= https://web.archive.org/web/20160214004116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;|region22={{flagcountry |Guyana}}|pop22=۲۲۵٬۸۶۰|ref21=&lt;ref&gt;http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf&lt;/ref&gt;|region23={{flagcountry |Suriname}}|pop23=۲۰۰٬۴۰۶|ref22=&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |title= Censusstatistieken 2012 |website= Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname) |page= 76 |access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ |archive-date= ۵ مارس ۲۰۱۶ |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305071544/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|title= Cuadro P42. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según grupo de edad. Año 2010|trans-title= Table P42. Total for the country. Afro-descendant population in private households by sex, according to age group, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131029193258/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|archivedate= 29 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|title= Cuadro P43. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según lugar de nacimiento. Año 2010|trans-title= Table P43. Total for the country. Afro-descendant population in private homes by sex, according to place of birth, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140418145946/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|archivedate= 18 April 2014}}&lt;/ref&gt;|region24={{flagcountry |Grenada}}|pop24=۱۰۱٬۳۰۹|ref24=&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |title= Grenada |website= The World Factbook |publisher= Central Intelligence Agency (CIA) |accessdate= 2012-03-19 |archive-date= ۲۶ دسامبر ۲۰۱۸ |archive-url= https://web.archive.org/web/20181226014059/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;|languages=Lingua franca: [[زبان انگلیسی]] ([[انگلیسی آمریکایی]] و [[Caribbean English|Caribbean]]), [[زبان فرانسوی]] ([[Canadian French|Canadian]] و [[Haitian French|Haitian]]), [[زبان کریول آییسینی]]، [[زبان اسپانیایی آمریکای لاتین]]، [[پرتغالی برزیلی]]، and [[Surinamese Dutch|Dutch]]|rels=[[مسیحیت]]، [[اسلام]]، [[Traditional African religions]], [[Afro-American religions]]}}

'''آفريڪي ڊائسپورا''' (African diaspora) ۾ سڄي [[دُنيا]] ۾ لڳ ڀڳ 140 ملين جي تعداد ۾ رهندڙ آفريقي ماڻهن ([[آفريڪا]] کان سواءِ) جي برادرين جو هڪ مجموعو شامل آهي. ماضي ۾، آفريقي ملڪن کي نوآبادياتي بڻائڻ ۽ هن [[کنڊُ]] جي ماڻهن کي غلام بڻائڻ ۽ انهن کي ٻين براعظمن، خاص طور تي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ڏانهن موڪلڻ جي ڪري، آفريقي ماڻهن جي هڪ اهم آبادي ٻين براعظمن تي رهي ٿي. آفريقي، جيڪا گهڻي تڪليف کان پوءِ، انهن ملڪن جي شهريت حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا ۽ شهري حق حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا جتي اهي رهندا هئا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==وڌيڪ مطالعو== 
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
{{Sister project links|c=Category:African diaspora|wikt=Afrodiasporic|n=no|q=History of Free African Diaspora|s=no|b=no|m=no|mw=no|species=no|v=no|voy=no|d=Q385967}}
* [http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php &quot;The African Diaspora in the Indian Ocean World&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019050614/http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php |date=October 19, 2019 }}, Omar H. Ali, Schomburg Center for Research in Black Culture
* [http://www.blackpresence.co.uk/ The History of Black People in Britain]
* [http://www.moadsf.org/ &quot;Museum of the African Diaspora&quot;], Online exhibits and other resources from the San Francisco-based museum.
* [https://web.archive.org/web/20171016071153/http://www.diaspora-centre.org/ The African Diaspora Policy Centre (ADPC)]


[[زمرو:آفريڪا]] 
[[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] 
[[زمرو:آفريڪا جي ثقافت]]  
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪي ڊائسپورا]]
[[زمرو:پرڏيهه ۾ رهندڙ آفريڪي]]  
[[زمرو:ڊائسپورا]]
[[زمرو:نسلي گروه]]
[[زمرو:وطن کان ٻاهر رهندڙ برادري]] 
[[زمرو:هجرت]]
[[زمرو:آفريڪي اتحاد جي تحريڪ]]
[[زمرو:پان آفريڪن ازم]] 
[[زمرو:آفريڪا مان آيل مهاجر]]</text>
      <sha1>cupsswihetu3k7xym10w0d0cusfeskw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409473</id>
      <parentid>409472</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T09:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11107" sha1="tua9keeslg78w5mwihdlxn5j4md5qqf" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو نسلي گروھ|group=آفريڪي ڊائسپورا&lt;br&gt;African diaspora|region1={{flag |Brazil}}|pop1=5,59,00,000؛ آفريڪي مخلوط نسلن سان گڏ &lt;ref name=B1/&gt;&lt;ref name=B2/&gt;&lt;ref name=B3/&gt;|region2={{flag|United States}}|pop2=46,350,467&lt;ref name=&quot;blackusa&quot;&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://www.census.gov/content/dam/Census/newsroom/facts-for-features/2017/cb17-ff01.pdf|title= PROFILE AMERICA FACTS FOR FEATURES: CB17-FF.01 - National African-American History Month: February 2017|publisher= U.S. Census Bureau|date= 2017|accessdate= October 26, 2017}}&lt;/ref&gt;|region3={{flag|Haiti}}|pop3=10,114,378&lt;ref name=&quot;Afro-Haitians&quot;&gt;{{cite web | title = People and Society: HAITI | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | date = June 2018 | access-date = ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ | archive-date = ۳۱ ژانویه ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160131115215/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region4={{flagcountry|Dominican Republic}}|pop4=1.138.471 (11% of the Dominican population)

http://www.experience-africa.de/index.php?en_the-african-diaspora|region5={{flagcountry |Colombia}}|pop5=4,944,400&lt;ref name=&quot;grupos étnicos&quot;&gt;{{cite web | title = visibilización estadística de los grupos étnicos | url = http://www.dane.gov.co/files/censo2005/etnia/sys/visibilidad_estadistica_etnicos.pdf | website = Censo General 2005 | publisher = Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE) | accessdate = June 15, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Society and Its Environment&quot;&gt;Bushnell, David &amp; Rex A. Hudson (2010) &quot;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Colombia.pdf The Society and Its Environment]&quot;; ''Colombia: a country study'': pp. &amp;nbsp;87, 92. Washington D.C. : Federal Research Division, Library of Congress.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grupos Étnicos&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | title = Ethnic groups in Colombia | publisher = dane.gov.co | language = Spanish | accessdate = March 26, 2014 | archive-date = ۳ مارس ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303233546/http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region6={{flagcountry |France}}|pop6=Approximately 3.3–5.5 millions (5–8% of the French population)|region7={{flagcountry |Venezuela}}|pop7=۳٬۱۵۶٬۸۱۷|region8={{flagcountry |Jamaica}}|pop8=۲٬۷۳۱٬۴۱۹|region9={{flagcountry |United Kingdom}}|pop9=2,497,373&lt;ref name=2011censusUK&gt;{{cite web|url= http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|title= 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher= Office for National Statistics|date= 11 October 2013|accessdate= 28 February 2015}}&lt;/ref&gt;|region11={{flagcountry |Mexico}}|pop11=1,386,556&lt;ref name=&quot;Encuesta Intercensal 2015&quot;&gt;{{cite web | title = Principales resultados de la Encuesta Intercensal 2015 Estados Unidos Mexicanos | url = http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | publisher = INEGI | accessdate = December 9, 2015 | pages = 77 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170422033628/http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | archivedate = ۲۲ آوریل ۲۰۱۷ | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;|region12={{flagcountry |Peru}}|pop12=۱٬۲۰۰٬۰۰۰|region13={{flagcountry |Canada}}|pop13=1,198,540&lt;ref name=2016census&gt;[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 Census Profile, 2016 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108195103/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 |date=۸ نوامبر ۲۰۱۷ }} [[اداره آمار کانادا]]. Accessed on November 6, 2017.&lt;/ref&gt;|region14={{flagcountry |Cuba}}|pop14=۱٬۱۲۶٬۸۹۴|region15={{flagcountry |Italy}}|pop15=۱٬۱۰۰٬۰۰۰|region16={{flagcountry |Spain}}|pop16=۱٬۰۴۵٬۱۲۰|region17={{flagcountry |Puerto Rico}}|pop17=۹۷۹٬۸۴۲|region18={{flagcountry |Germany}}|pop18=817,150&lt;ref name=G1/&gt;&lt;ref name=G2/&gt;|region19={{flagcountry |Ecuador}}|pop19=1,786,556|region20={{flagcountry |Trinidad and Tobago}}|pop20=۴۵۲٬۵۳۶|ref19=&lt;ref&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title= Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census: Demographic Report|page= 94|publisher= Government of the Republic of Trinidad and Tobago, Central Statistical Office|date= 2012|accessdate= 20 August 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date= October 19, 2017|dead-url= yes|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;|region21={{flagcountry |Barbados}}|pop21=۲۵۶٬۷۰۶|ref20=&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|title= The World Factbook — Central Intelligence Agency|website= www.cia.gov|access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸|archive-date= ۱۴ فوریه ۲۰۱۶|archive-url= https://web.archive.org/web/20160214004116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;|region22={{flagcountry |Guyana}}|pop22=۲۲۵٬۸۶۰|ref21=&lt;ref&gt;http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf&lt;/ref&gt;|region23={{flagcountry |Suriname}}|pop23=۲۰۰٬۴۰۶|ref22=&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |title= Censusstatistieken 2012 |website= Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname) |page= 76 |access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ |archive-date= ۵ مارس ۲۰۱۶ |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305071544/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|title= Cuadro P42. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según grupo de edad. Año 2010|trans-title= Table P42. Total for the country. Afro-descendant population in private households by sex, according to age group, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131029193258/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|archivedate= 29 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|title= Cuadro P43. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según lugar de nacimiento. Año 2010|trans-title= Table P43. Total for the country. Afro-descendant population in private homes by sex, according to place of birth, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140418145946/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|archivedate= 18 April 2014}}&lt;/ref&gt;|region24={{flagcountry |Grenada}}|pop24=۱۰۱٬۳۰۹|ref24=&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |title= Grenada |website= The World Factbook |publisher= Central Intelligence Agency (CIA) |accessdate= 2012-03-19 |archive-date= ۲۶ دسامبر ۲۰۱۸ |archive-url= https://web.archive.org/web/20181226014059/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;|languages=Lingua franca: [[زبان انگلیسی]] ([[انگلیسی آمریکایی]] و [[Caribbean English|Caribbean]]), [[زبان فرانسوی]] ([[Canadian French|Canadian]] و [[Haitian French|Haitian]]), [[زبان کریول آییسینی]]، [[زبان اسپانیایی آمریکای لاتین]]، [[پرتغالی برزیلی]]، and [[Surinamese Dutch|Dutch]]|rels=[[مسیحیت]]، [[اسلام]]، [[Traditional African religions]], [[Afro-American religions]]}}

'''آفريڪي ڊائسپورا''' (African diaspora) ۾ سڄي [[دُنيا]] ۾ لڳ ڀڳ 140 ملين جي تعداد ۾ رهندڙ آفريقي ماڻهن ([[آفريڪا]] کان سواءِ) جي برادرين جو هڪ مجموعو شامل آهي. ماضي ۾، آفريقي ملڪن کي نوآبادياتي بڻائڻ ۽ هن [[کنڊُ]] جي ماڻهن کي غلام بڻائڻ ۽ انهن کي ٻين براعظمن، خاص طور تي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ڏانهن موڪلڻ جي ڪري، آفريقي ماڻهن جي هڪ اهم آبادي ٻين براعظمن تي رهي ٿي. آفريقي، جيڪا گهڻي تڪليف کان پوءِ، انهن ملڪن جي شهريت حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا ۽ شهري حق حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا جتي اهي رهندا هئا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==وڌيڪ مطالعو== 
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
{{Sister project links|c=Category:African diaspora|wikt=Afrodiasporic|n=no|q=History of Free African Diaspora|s=no|b=no|m=no|mw=no|species=no|v=no|voy=no|d=Q385967}}
* [http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php &quot;The African Diaspora in the Indian Ocean World&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019050614/http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php |date=October 19, 2019 }}, Omar H. Ali, Schomburg Center for Research in Black Culture
* [http://www.blackpresence.co.uk/ The History of Black People in Britain]
* [http://www.moadsf.org/ &quot;Museum of the African Diaspora&quot;], Online exhibits and other resources from the San Francisco-based museum.
* [https://web.archive.org/web/20171016071153/http://www.diaspora-centre.org/ The African Diaspora Policy Centre (ADPC)]


[[زمرو:آفريڪا]] 
[[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] 
[[زمرو:آفريڪا جي ثقافت]]  
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪي ڊائسپورا]]
[[زمرو:پرڏيهه ۾ رهندڙ آفريڪي]]  
[[زمرو:ڊائسپورا]]
[[زمرو:نسلي گروه]]
[[زمرو:وطن کان ٻاهر رهندڙ برادري]] 
[[زمرو:هجرت]]
[[زمرو:آفريڪي اتحاد جي تحريڪ]]
[[زمرو:پان آفريڪن ازم]] 
[[زمرو:آفريڪا مان آيل مهاجر]]</text>
      <sha1>tua9keeslg78w5mwihdlxn5j4md5qqf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409474</id>
      <parentid>409473</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T09:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>409474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10965" sha1="67lopczxox80xq1tj7egl8ef27d5fd6" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو نسلي گروھ|group=آفريڪي ڊائسپورا&lt;br&gt;African diaspora|region1={{flag |Brazil}}|pop1=5,59,00,000؛ آفريڪي مخلوط نسلن سان گڏ &lt;ref name=B1/&gt;&lt;ref name=B2/&gt;&lt;ref name=B3/&gt;|region2={{flag|United States}}|pop2=4,63,50,467&lt;ref name=&quot;blackusa&quot;&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://www.census.gov/content/dam/Census/newsroom/facts-for-features/2017/cb17-ff01.pdf|title= PROFILE AMERICA FACTS FOR FEATURES: CB17-FF.01 - National African-American History Month: February 2017|publisher= U.S. Census Bureau|date= 2017|accessdate= October 26, 2017}}&lt;/ref&gt;|region3={{flag|Haiti}}|pop3=1,01,14,378&lt;ref name=&quot;Afro-Haitians&quot;&gt;{{cite web | title = People and Society: HAITI | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | date = June 2018 | access-date = ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ | archive-date = ۳۱ ژانویه ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160131115215/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region4={{flagcountry|Dominican Republic}}|pop4=1.138.471 (جمهوريه جي آبادي جو 11 سيڪڙو)|region5={{flagcountry |Colombia}}|pop5=4,944,400&lt;ref name=&quot;grupos étnicos&quot;&gt;{{cite web | title = visibilización estadística de los grupos étnicos | url = http://www.dane.gov.co/files/censo2005/etnia/sys/visibilidad_estadistica_etnicos.pdf | website = Censo General 2005 | publisher = Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE) | accessdate = June 15, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Society and Its Environment&quot;&gt;Bushnell, David &amp; Rex A. Hudson (2010) &quot;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Colombia.pdf The Society and Its Environment]&quot;; ''Colombia: a country study'': pp. &amp;nbsp;87, 92. Washington D.C. : Federal Research Division, Library of Congress.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grupos Étnicos&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | title = Ethnic groups in Colombia | publisher = dane.gov.co | language = Spanish | accessdate = March 26, 2014 | archive-date = ۳ مارس ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303233546/http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region6={{flagcountry |France}}|pop6=Approximately 3.3–5.5 millions (5–8% of the French population)|region7={{flagcountry |Venezuela}}|pop7=۳٬۱۵۶٬۸۱۷|region8={{flagcountry |Jamaica}}|pop8=۲٬۷۳۱٬۴۱۹|region9={{flagcountry |United Kingdom}}|pop9=2,497,373&lt;ref name=2011censusUK&gt;{{cite web|url= http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|title= 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher= Office for National Statistics|date= 11 October 2013|accessdate= 28 February 2015}}&lt;/ref&gt;|region11={{flagcountry |Mexico}}|pop11=1,386,556&lt;ref name=&quot;Encuesta Intercensal 2015&quot;&gt;{{cite web | title = Principales resultados de la Encuesta Intercensal 2015 Estados Unidos Mexicanos | url = http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | publisher = INEGI | accessdate = December 9, 2015 | pages = 77 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170422033628/http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | archivedate = ۲۲ آوریل ۲۰۱۷ | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;|region12={{flagcountry |Peru}}|pop12=۱٬۲۰۰٬۰۰۰|region13={{flagcountry |Canada}}|pop13=1,198,540&lt;ref name=2016census&gt;[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 Census Profile, 2016 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108195103/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 |date=۸ نوامبر ۲۰۱۷ }} [[اداره آمار کانادا]]. Accessed on November 6, 2017.&lt;/ref&gt;|region14={{flagcountry |Cuba}}|pop14=۱٬۱۲۶٬۸۹۴|region15={{flagcountry |Italy}}|pop15=۱٬۱۰۰٬۰۰۰|region16={{flagcountry |Spain}}|pop16=۱٬۰۴۵٬۱۲۰|region17={{flagcountry |Puerto Rico}}|pop17=۹۷۹٬۸۴۲|region18={{flagcountry |Germany}}|pop18=817,150&lt;ref name=G1/&gt;&lt;ref name=G2/&gt;|region19={{flagcountry |Ecuador}}|pop19=1,786,556|region20={{flagcountry |Trinidad and Tobago}}|pop20=۴۵۲٬۵۳۶|ref19=&lt;ref&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title= Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census: Demographic Report|page= 94|publisher= Government of the Republic of Trinidad and Tobago, Central Statistical Office|date= 2012|accessdate= 20 August 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date= October 19, 2017|dead-url= yes|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;|region21={{flagcountry |Barbados}}|pop21=۲۵۶٬۷۰۶|ref20=&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|title= The World Factbook — Central Intelligence Agency|website= www.cia.gov|access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸|archive-date= ۱۴ فوریه ۲۰۱۶|archive-url= https://web.archive.org/web/20160214004116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;|region22={{flagcountry |Guyana}}|pop22=۲۲۵٬۸۶۰|ref21=&lt;ref&gt;http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf&lt;/ref&gt;|region23={{flagcountry |Suriname}}|pop23=۲۰۰٬۴۰۶|ref22=&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |title= Censusstatistieken 2012 |website= Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname) |page= 76 |access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ |archive-date= ۵ مارس ۲۰۱۶ |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305071544/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|title= Cuadro P42. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según grupo de edad. Año 2010|trans-title= Table P42. Total for the country. Afro-descendant population in private households by sex, according to age group, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131029193258/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|archivedate= 29 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|title= Cuadro P43. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según lugar de nacimiento. Año 2010|trans-title= Table P43. Total for the country. Afro-descendant population in private homes by sex, according to place of birth, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140418145946/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|archivedate= 18 April 2014}}&lt;/ref&gt;|region24={{flagcountry |Grenada}}|pop24=۱۰۱٬۳۰۹|ref24=&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |title= Grenada |website= The World Factbook |publisher= Central Intelligence Agency (CIA) |accessdate= 2012-03-19 |archive-date= ۲۶ دسامبر ۲۰۱۸ |archive-url= https://web.archive.org/web/20181226014059/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;|languages=[[رابطي جي ٻولي|رابطي جون ٻوليون]]: [[انگريزي ٻولي|انگريزي]]، [[فرانسيسي ٻولي]]، [[ڊچ ٻولي]]، [[اسپيني ٻولي]]، [[پورچوگيزي ٻولي]] ۽ [[ڪريئول ٻوليون]]|rels=[[عيسائيت]]، [[اسلام]]، آفريڪي لوڪ مذهب، افريڪي-آمريڪي لوڪ مذهب}}

'''آفريڪي ڊائسپورا''' (&lt;small&gt;African diaspora&lt;/small&gt;) ۾ سڄي [[دُنيا]] ۾ لڳ ڀڳ 140 ملين جي تعداد ۾ رهندڙ آفريقي ماڻهن ([[آفريڪا]] کان سواءِ) جي برادرين جو هڪ مجموعو شامل آهي. ماضي ۾، آفريقي ملڪن کي نوآبادياتي بڻائڻ ۽ هن [[کنڊُ]] جي ماڻهن کي غلام بڻائڻ ۽ انهن کي ٻين براعظمن، خاص طور تي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ڏانهن موڪلڻ جي ڪري، آفريقي ماڻهن جي هڪ اهم آبادي ٻين براعظمن تي رهي ٿي. آفريقي، جيڪا گهڻي تڪليف کان پوءِ، انهن ملڪن جي شهريت حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا ۽ شهري حق حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا جتي اهي رهندا هئا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==وڌيڪ مطالعو== 
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
{{Sister project links|c=Category:African diaspora|wikt=Afrodiasporic|n=no|q=History of Free African Diaspora|s=no|b=no|m=no|mw=no|species=no|v=no|voy=no|d=Q385967}}
* [http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php &quot;The African Diaspora in the Indian Ocean World&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019050614/http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php |date=October 19, 2019 }}, Omar H. Ali, Schomburg Center for Research in Black Culture
* [http://www.blackpresence.co.uk/ The History of Black People in Britain]
* [http://www.moadsf.org/ &quot;Museum of the African Diaspora&quot;], Online exhibits and other resources from the San Francisco-based museum.
* [https://web.archive.org/web/20171016071153/http://www.diaspora-centre.org/ The African Diaspora Policy Centre (ADPC)]


[[زمرو:آفريڪا]] 
[[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] 
[[زمرو:آفريڪا جي ثقافت]]  
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪي ڊائسپورا]]
[[زمرو:پرڏيهه ۾ رهندڙ آفريڪي]]  
[[زمرو:ڊائسپورا]]
[[زمرو:نسلي گروه]]
[[زمرو:وطن کان ٻاهر رهندڙ برادري]] 
[[زمرو:هجرت]]
[[زمرو:آفريڪي اتحاد جي تحريڪ]]
[[زمرو:پان آفريڪن ازم]] 
[[زمرو:آفريڪا مان آيل مهاجر]]</text>
      <sha1>67lopczxox80xq1tj7egl8ef27d5fd6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409475</id>
      <parentid>409474</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T09:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهرين ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>409475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11032" sha1="1s0lzjpvxqx3inzpba3884ll4ypnfxl" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو نسلي گروھ|group=آفريڪي ڊائسپورا&lt;br&gt;African diaspora|region1={{flag |Brazil}}|pop1=5,59,00,000؛ آفريڪي مخلوط نسلن سان گڏ &lt;ref name=B1/&gt;&lt;ref name=B2/&gt;&lt;ref name=B3/&gt;|region2={{flag|United States}}|pop2=4,63,50,467&lt;ref name=&quot;blackusa&quot;&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://www.census.gov/content/dam/Census/newsroom/facts-for-features/2017/cb17-ff01.pdf|title= PROFILE AMERICA FACTS FOR FEATURES: CB17-FF.01 - National African-American History Month: February 2017|publisher= U.S. Census Bureau|date= 2017|accessdate= October 26, 2017}}&lt;/ref&gt;|region3={{flag|Haiti}}|pop3=1,01,14,378&lt;ref name=&quot;Afro-Haitians&quot;&gt;{{cite web | title = People and Society: HAITI | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | date = June 2018 | access-date = ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ | archive-date = ۳۱ ژانویه ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160131115215/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region4={{flagcountry|Dominican Republic}}|pop4=1.138.471 (جمهوريه جي آبادي جو 11 سيڪڙو)|region5={{flagcountry |Colombia}}|pop5=4,944,400&lt;ref name=&quot;grupos étnicos&quot;&gt;{{cite web | title = visibilización estadística de los grupos étnicos | url = http://www.dane.gov.co/files/censo2005/etnia/sys/visibilidad_estadistica_etnicos.pdf | website = Censo General 2005 | publisher = Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE) | accessdate = June 15, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Society and Its Environment&quot;&gt;Bushnell, David &amp; Rex A. Hudson (2010) &quot;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Colombia.pdf The Society and Its Environment]&quot;; ''Colombia: a country study'': pp. &amp;nbsp;87, 92. Washington D.C. : Federal Research Division, Library of Congress.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grupos Étnicos&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | title = Ethnic groups in Colombia | publisher = dane.gov.co | language = Spanish | accessdate = March 26, 2014 | archive-date = ۳ مارس ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303233546/http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region6={{flagcountry |France}}|pop6=Approximately 3.3–5.5 millions (5–8% of the French population)|region7={{flagcountry |Venezuela}}|pop7=۳٬۱۵۶٬۸۱۷|region8={{flagcountry |Jamaica}}|pop8=۲٬۷۳۱٬۴۱۹|region9={{flagcountry |United Kingdom}}|pop9=2,497,373&lt;ref name=2011censusUK&gt;{{cite web|url= http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|title= 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher= Office for National Statistics|date= 11 October 2013|accessdate= 28 February 2015}}&lt;/ref&gt;|region11={{flagcountry |Mexico}}|pop11=1,386,556&lt;ref name=&quot;Encuesta Intercensal 2015&quot;&gt;{{cite web | title = Principales resultados de la Encuesta Intercensal 2015 Estados Unidos Mexicanos | url = http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | publisher = INEGI | accessdate = December 9, 2015 | pages = 77 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170422033628/http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | archivedate = ۲۲ آوریل ۲۰۱۷ | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;|region12={{flagcountry |Peru}}|pop12=۱٬۲۰۰٬۰۰۰|region13={{flagcountry |Canada}}|pop13=1,198,540&lt;ref name=2016census&gt;[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 Census Profile, 2016 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108195103/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 |date=۸ نوامبر ۲۰۱۷ }} [[اداره آمار کانادا]]. Accessed on November 6, 2017.&lt;/ref&gt;|region14={{flagcountry |Cuba}}|pop14=۱٬۱۲۶٬۸۹۴|region15={{flagcountry |Italy}}|pop15=۱٬۱۰۰٬۰۰۰|region16={{flagcountry |Spain}}|pop16=۱٬۰۴۵٬۱۲۰|region17={{flagcountry |Puerto Rico}}|pop17=۹۷۹٬۸۴۲|region18={{flagcountry |Germany}}|pop18=817,150&lt;ref name=G1/&gt;&lt;ref name=G2/&gt;|region19={{flagcountry |Ecuador}}|pop19=1,786,556|region20={{flagcountry |Trinidad and Tobago}}|pop20=۴۵۲٬۵۳۶|ref19=&lt;ref&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title= Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census: Demographic Report|page= 94|publisher= Government of the Republic of Trinidad and Tobago, Central Statistical Office|date= 2012|accessdate= 20 August 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date= October 19, 2017|dead-url= yes|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;|region21={{flagcountry |Barbados}}|pop21=۲۵۶٬۷۰۶|ref20=&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|title= The World Factbook — Central Intelligence Agency|website= www.cia.gov|access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸|archive-date= ۱۴ فوریه ۲۰۱۶|archive-url= https://web.archive.org/web/20160214004116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;|region22={{flagcountry |Guyana}}|pop22=۲۲۵٬۸۶۰|ref21=&lt;ref&gt;http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf&lt;/ref&gt;|region23={{flagcountry |Suriname}}|pop23=۲۰۰٬۴۰۶|ref22=&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |title= Censusstatistieken 2012 |website= Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname) |page= 76 |access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ |archive-date= ۵ مارس ۲۰۱۶ |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305071544/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|title= Cuadro P42. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según grupo de edad. Año 2010|trans-title= Table P42. Total for the country. Afro-descendant population in private households by sex, according to age group, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131029193258/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|archivedate= 29 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|title= Cuadro P43. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según lugar de nacimiento. Año 2010|trans-title= Table P43. Total for the country. Afro-descendant population in private homes by sex, according to place of birth, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140418145946/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|archivedate= 18 April 2014}}&lt;/ref&gt;|region24={{flagcountry |Grenada}}|pop24=۱۰۱٬۳۰۹|ref24=&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |title= Grenada |website= The World Factbook |publisher= Central Intelligence Agency (CIA) |accessdate= 2012-03-19 |archive-date= ۲۶ دسامبر ۲۰۱۸ |archive-url= https://web.archive.org/web/20181226014059/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;|languages=[[رابطي جي ٻولي|رابطي جون ٻوليون]]: [[انگريزي ٻولي|انگريزي]]، [[فرانسيسي ٻولي]]، [[ڊچ ٻولي]]، [[اسپيني ٻولي]]، [[پورچوگيزي ٻولي]] ۽ [[ڪريئول ٻوليون]]|rels=[[عيسائيت]]، [[اسلام]]، آفريڪي لوڪ مذهب، افريڪي-آمريڪي لوڪ مذهب}}

'''آفريڪي ڊائسپورا''' (&lt;small&gt;African diaspora&lt;/small&gt;) ۾ سڄي [[دُنيا]] ۾ لڳ ڀڳ 140 ملين جي تعداد ۾ رهندڙ آفريقي ماڻهن ([[آفريڪا]] کان سواءِ) جي برادرين جو هڪ مجموعو شامل آهي. ماضي ۾، آفريقي ملڪن کي نوآبادياتي بڻائڻ ۽ هن [[کنڊُ]] جي ماڻهن کي غلام بڻائڻ ۽ انهن کي ٻين براعظمن، خاص طور تي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ڏانهن موڪلڻ جي ڪري، آفريقي ماڻهن جي هڪ اهم آبادي ٻين براعظمن تي رهي ٿي. آفريقي، جيڪا گهڻي تڪليف کان پوءِ، انهن ملڪن جي شهريت حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا ۽ شهري حق حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا جتي اهي رهندا هئا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==وڌيڪ مطالعو== 
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
{{Sister project links|c=Category:African diaspora|wikt=Afrodiasporic|n=no|q=History of Free African Diaspora|s=no|b=no|m=no|mw=no|species=no|v=no|voy=no|d=Q385967}}
* [http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php &quot;The African Diaspora in the Indian Ocean World&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019050614/http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php |date=October 19, 2019 }}, Omar H. Ali, Schomburg Center for Research in Black Culture
* [http://www.blackpresence.co.uk/ The History of Black People in Britain]
* [http://www.moadsf.org/ &quot;Museum of the African Diaspora&quot;], Online exhibits and other resources from the San Francisco-based museum.
* [https://web.archive.org/web/20171016071153/http://www.diaspora-centre.org/ The African Diaspora Policy Centre (ADPC)]
* http://www.experience-africa.de/index.php?en_the-african-diaspora

[[زمرو:آفريڪا]] 
[[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] 
[[زمرو:آفريڪا جي ثقافت]]  
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪي ڊائسپورا]]
[[زمرو:پرڏيهه ۾ رهندڙ آفريڪي]]  
[[زمرو:ڊائسپورا]]
[[زمرو:نسلي گروه]]
[[زمرو:وطن کان ٻاهر رهندڙ برادري]] 
[[زمرو:هجرت]]
[[زمرو:آفريڪي اتحاد جي تحريڪ]]
[[زمرو:پان آفريڪن ازم]] 
[[زمرو:آفريڪا مان آيل مهاجر]]</text>
      <sha1>1s0lzjpvxqx3inzpba3884ll4ypnfxl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409476</id>
      <parentid>409475</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T09:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>409476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44569" sha1="p1n6an3qdhuxya5z4vohb02g51ow6u1" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو نسلي گروھ|group=آفريڪي ڊائسپورا&lt;br&gt;African diaspora|region1={{flag |Brazil}}|pop1=5,59,00,000؛ آفريڪي مخلوط نسلن سان گڏ &lt;ref name=B1/&gt;&lt;ref name=B2/&gt;&lt;ref name=B3/&gt;|region2={{flag|United States}}|pop2=4,63,50,467&lt;ref name=&quot;blackusa&quot;&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://www.census.gov/content/dam/Census/newsroom/facts-for-features/2017/cb17-ff01.pdf|title= PROFILE AMERICA FACTS FOR FEATURES: CB17-FF.01 - National African-American History Month: February 2017|publisher= U.S. Census Bureau|date= 2017|accessdate= October 26, 2017}}&lt;/ref&gt;|region3={{flag|Haiti}}|pop3=1,01,14,378&lt;ref name=&quot;Afro-Haitians&quot;&gt;{{cite web | title = People and Society: HAITI | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | date = June 2018 | access-date = ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ | archive-date = ۳۱ ژانویه ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160131115215/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region4={{flagcountry|Dominican Republic}}|pop4=1.138.471 (جمهوريه جي آبادي جو 11 سيڪڙو)|region5={{flagcountry |Colombia}}|pop5=4,944,400&lt;ref name=&quot;grupos étnicos&quot;&gt;{{cite web | title = visibilización estadística de los grupos étnicos | url = http://www.dane.gov.co/files/censo2005/etnia/sys/visibilidad_estadistica_etnicos.pdf | website = Censo General 2005 | publisher = Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE) | accessdate = June 15, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Society and Its Environment&quot;&gt;Bushnell, David &amp; Rex A. Hudson (2010) &quot;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Colombia.pdf The Society and Its Environment]&quot;; ''Colombia: a country study'': pp. &amp;nbsp;87, 92. Washington D.C. : Federal Research Division, Library of Congress.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grupos Étnicos&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | title = Ethnic groups in Colombia | publisher = dane.gov.co | language = Spanish | accessdate = March 26, 2014 | archive-date = ۳ مارس ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303233546/http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region6={{flagcountry |France}}|pop6=Approximately 3.3–5.5 millions (5–8% of the French population)|region7={{flagcountry |Venezuela}}|pop7=۳٬۱۵۶٬۸۱۷|region8={{flagcountry |Jamaica}}|pop8=۲٬۷۳۱٬۴۱۹|region9={{flagcountry |United Kingdom}}|pop9=2,497,373&lt;ref name=2011censusUK&gt;{{cite web|url= http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|title= 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher= Office for National Statistics|date= 11 October 2013|accessdate= 28 February 2015}}&lt;/ref&gt;|region11={{flagcountry |Mexico}}|pop11=1,386,556&lt;ref name=&quot;Encuesta Intercensal 2015&quot;&gt;{{cite web | title = Principales resultados de la Encuesta Intercensal 2015 Estados Unidos Mexicanos | url = http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | publisher = INEGI | accessdate = December 9, 2015 | pages = 77 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170422033628/http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | archivedate = ۲۲ آوریل ۲۰۱۷ | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;|region12={{flagcountry |Peru}}|pop12=۱٬۲۰۰٬۰۰۰|region13={{flagcountry |Canada}}|pop13=1,198,540&lt;ref name=2016census&gt;[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 Census Profile, 2016 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108195103/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 |date=۸ نوامبر ۲۰۱۷ }} [[اداره آمار کانادا]]. Accessed on November 6, 2017.&lt;/ref&gt;|region14={{flagcountry |Cuba}}|pop14=۱٬۱۲۶٬۸۹۴|region15={{flagcountry |Italy}}|pop15=۱٬۱۰۰٬۰۰۰|region16={{flagcountry |Spain}}|pop16=۱٬۰۴۵٬۱۲۰|region17={{flagcountry |Puerto Rico}}|pop17=۹۷۹٬۸۴۲|region18={{flagcountry |Germany}}|pop18=817,150&lt;ref name=G1/&gt;&lt;ref name=G2/&gt;|region19={{flagcountry |Ecuador}}|pop19=1,786,556|region20={{flagcountry |Trinidad and Tobago}}|pop20=۴۵۲٬۵۳۶|ref19=&lt;ref&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title= Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census: Demographic Report|page= 94|publisher= Government of the Republic of Trinidad and Tobago, Central Statistical Office|date= 2012|accessdate= 20 August 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date= October 19, 2017|dead-url= yes|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;|region21={{flagcountry |Barbados}}|pop21=۲۵۶٬۷۰۶|ref20=&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|title= The World Factbook — Central Intelligence Agency|website= www.cia.gov|access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸|archive-date= ۱۴ فوریه ۲۰۱۶|archive-url= https://web.archive.org/web/20160214004116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;|region22={{flagcountry |Guyana}}|pop22=۲۲۵٬۸۶۰|ref21=&lt;ref&gt;http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf&lt;/ref&gt;|region23={{flagcountry |Suriname}}|pop23=۲۰۰٬۴۰۶|ref22=&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |title= Censusstatistieken 2012 |website= Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname) |page= 76 |access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ |archive-date= ۵ مارس ۲۰۱۶ |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305071544/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|title= Cuadro P42. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según grupo de edad. Año 2010|trans-title= Table P42. Total for the country. Afro-descendant population in private households by sex, according to age group, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131029193258/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|archivedate= 29 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|title= Cuadro P43. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según lugar de nacimiento. Año 2010|trans-title= Table P43. Total for the country. Afro-descendant population in private homes by sex, according to place of birth, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140418145946/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|archivedate= 18 April 2014}}&lt;/ref&gt;|region24={{flagcountry |Grenada}}|pop24=۱۰۱٬۳۰۹|ref24=&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |title= Grenada |website= The World Factbook |publisher= Central Intelligence Agency (CIA) |accessdate= 2012-03-19 |archive-date= ۲۶ دسامبر ۲۰۱۸ |archive-url= https://web.archive.org/web/20181226014059/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;|languages=[[رابطي جي ٻولي|رابطي جون ٻوليون]]: [[انگريزي ٻولي|انگريزي]]، [[فرانسيسي ٻولي]]، [[ڊچ ٻولي]]، [[اسپيني ٻولي]]، [[پورچوگيزي ٻولي]] ۽ [[ڪريئول ٻوليون]]|rels=[[عيسائيت]]، [[اسلام]]، آفريڪي لوڪ مذهب، افريڪي-آمريڪي لوڪ مذهب}}

'''آفريڪي ڊائسپورا''' (&lt;small&gt;African diaspora&lt;/small&gt;) ۾ سڄي [[دُنيا]] ۾ لڳ ڀڳ 140 ملين جي تعداد ۾ رهندڙ آفريقي ماڻهن ([[آفريڪا]] کان سواءِ) جي برادرين جو هڪ مجموعو شامل آهي. ماضي ۾، آفريقي ملڪن کي نوآبادياتي بڻائڻ ۽ هن [[کنڊُ]] جي ماڻهن کي غلام بڻائڻ ۽ انهن کي ٻين براعظمن، خاص طور تي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ڏانهن موڪلڻ جي ڪري، آفريقي ماڻهن جي هڪ اهم آبادي ٻين براعظمن تي رهي ٿي. آفريقي، جيڪا گهڻي تڪليف کان پوءِ، انهن ملڪن جي شهريت حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا ۽ شهري حق حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا جتي اهي رهندا هئا.

==تاريخ==
{{Short description|Spread of people with African heritage}}
{{About|emigration from Africa in historic times|prehistoric human migration|recent African origin of modern humans|recent migration|emigration from Africa}}
{{Use mdy dates|date=November 2023}}
{{Use American English|date= September 2017}}
{{Infobox ethnic group
| group            = African diaspora
| flag             = File:Flag of the UNIA.svg
| flag_caption     = [[Pan-African flag]]
| image            = Map of the African Diaspora in the World.svg
| caption          = World map of African diaspora
| region1          = {{flagcountry|Brazil}}
| pop1             = [[Afro-Brazilians|20,656,458–112,739,744]] (2022){{efn|In the [[2022 Brazilian census]], 20,656,458 Brazilians self-identified as ''preto'' (black), while 92,083,286 identified as ''pardo'' (brown), a category that designates individuals of mixed racial ancestry. There is debate over whether all ''pardos'' have African ancestry. While some pardos may have mixed heritage without African descent, this is considered marginal as the majority have some degree of African ancestry.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Reiter |first1=Bernd |url=https://books.google.com/books?id=idyIEAAAQBAJ&amp;pg=PT275|title=Routledge Handbook of Afro-Latin American Studies |last2=Sánchez |first2=John Antón |date=2022-11-08 |publisher=Taylor &amp; Francis |isbn=978-1-000-68546-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Afro-Brazilians&quot;&gt;{{Cite web |title=Afro-Brazilians |url=https://minorityrights.org/communities/afro-brazilians/ |access-date=2025-03-16 |website=Minority Rights Group International |quote=An estimated 91 million Brazilians are of African ancestry, according to the 2010 census, which found that more than half (50.7 per cent) of the Brazilian population now identified as preto (black) or pardo (mixed ethnicity).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ufrn.br&quot;&gt;{{Cite web |title=Maioria da população do Brasil se declara parda |url=https://www.ufrn.br/imprensa/noticias/77639/maioria-da-populacao-do-brasil-se-declara-parda |access-date=2025-03-16 |website=Universidade Federal do Rio Grande do Norte |quote=(Translated) The figures show that 45.3% of the population of the country declared themselves brown; 43.5% declared themselves white, 10.2% black, 0.8% indigenous and 0.4% yellow. In the sum, 56.7% of Brazilians are non-white, of these, 55.5% are afrodescendant.}}&lt;/ref&gt;}}
| ref1             = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tabela 9605: População residente, por cor ou raça, nos Censos Demográficos |url=https://sidra.ibge.gov.br/tabela/9605#resultado |access-date=2024-01-08 |website=sidra.ibge.gov.br}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Afro-Brazilians&quot;&gt;{{Cite web |title=Afro-Brazilians |url=https://minorityrights.org/communities/afro-brazilians/ |access-date=2025-03-16 |website=Minority Rights Group International |quote=An estimated 91 million Brazilians are of African ancestry, according to the 2010 census, which found that more than half (50.7 per cent) of the Brazilian population now identified as preto (black) or pardo (mixed ethnicity).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ufrn.br&quot;&gt;{{Cite web |title=Maioria da população do Brasil se declara parda |url=https://www.ufrn.br/imprensa/noticias/77639/maioria-da-populacao-do-brasil-se-declara-parda |access-date=2025-03-16 |website=Universidade Federal do Rio Grande do Norte |quote=(Translated) The figures show that 45.3% of the population of the country declared themselves brown; 43.5% declared themselves white, 10.2% black, 0.8% indigenous and 0.4% yellow. In the sum, 56.7% of Brazilians are non-white, of these, 55.5% are afrodescendant.}}&lt;/ref&gt;
| region2          = {{flagcountry|United  States}}
| pop2             = [[African Americans|41,104,200–46,936,733]] (2020)
| ref2             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census |date=August 12, 2021 |access-date=April 26, 2022 |publisher=[[US Census Bureau]]}}&lt;/ref&gt;
| region3          = {{flagcountry|Colombia}}
| pop3             = [[Afro-Colombians|4,944,400–15,000,000]] (2020)
| ref3             = &lt;ref&gt;{{cite web|title= Visibilización estadística de los grupos étnicos|url=https://geoportal.dane.gov.co/geovisores/sociedad/cnpv-2018/?lt=4.456007353293281&amp;lg=-73.2781601239999&amp;z=5|work=Censo General 2018|publisher=Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE)|access-date=10 February 2020}}&lt;/ref&gt;
| region4          = {{flagcountry|Haiti}}
| pop4             = [[Afro-Haitians|11,200,000]]
(2023)
| ref4             = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.state.gov/wp-content/uploads/2024/04/547499-HAITI-2023-INTERNATIONAL-RELIGIOUS-FREEDOM-REPORT.pdf|title=HAITI 2023 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT|website=www.state.gov}}&lt;/ref&gt;
| region5          = {{flagcountry|France}}
| pop5             = [[Black French people|8,000,000-10,000,000]]
| ref5             = &lt;ref name=&quot;qz.com&quot;&gt;{{citation|url=https://qz.com/283120/dont-believe-anyone-in-france-who-says-they-dont-see-race|title=Don't believe anyone in France who says they don't see race|date=21 October 2014|access-date=21 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Combien sont-ils&quot;&gt;{{citation|url=https://www.jeuneafrique.com/132911/archives-thematique/combien-sont-ils/|title=Combien sont-ils ?|date=2 April 2007|access-date=21 October 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;alternatives-economiques.fr&quot;&gt;{{citation|url=https://www.alternatives-economiques.fr/combien-y-a-t-de-noirs-france/00057884|title=Combien y a-t-il de Noirs en France ?|work=Alternatives Economiques |date=1 April 2008|access-date=21 October 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Crumley&quot;&gt;{{citation|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1887106,00.html|first=Bruce|last=Crumley|title=Should France Count Its Minority Population?|magazine=Time|date=24 March 2009|access-date=11 October 2014|archive-date=August 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808014355/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1887106,00.html}}&lt;/ref&gt;
| region6          = {{flagcountry|Saudi Arabia}}
| pop6             = [[Afro-Saudis|3,600,000]]
| ref6             = &lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Saudi-Arabia| access-date=25 March 2017 |year=2017}}&lt;/ref&gt;
| region7          = {{flagcountry|Yemen}}
| pop7             = [[Afro-Yemenis (disambiguation)|3,500,000]]
| ref7             = &lt;ref&gt;{{Cite web|date=November 29, 2014|title=Yemen's Al-Akhdam face brutal oppression – CNN iReport|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-999239|access-date=April 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129084527/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-999239|archive-date=November 29, 2014}}&lt;/ref&gt;
| region8          = {{flagcountry|Mexico}}
| pop8             = [[Afro-Mexicans|2,576,213]] (2020)
| ref8             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/nueva_estruc/702825198060.pdf|language=es|title=Principales resultados del Censo de Población y Vivienda 2020|website=inegi.org.mx|access-date=3 March 2024|archive-date=April 20, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240420074127/https://www.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/nueva_estruc/702825198060.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region9          = {{flagcountry|Jamaica}}
| pop9             = [[Afro-Jamaicans|2,510,000]]
| ref9             = &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jamaica – People|url=https://www.britannica.com/place/Jamaica|access-date=April 27, 2021|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}&lt;/ref&gt;
| region10         = {{flagcountry|United Kingdom}}
| pop10            = [[Black British people|2,485,724]] (2021)
| ref10            = &lt;ref name=2021censusUK&gt;{{cite web|url= https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/bulletins/ethnicgroupenglandandwales/census2021|title= 2021 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher= Office for National Statistics|date= November 11, 2022|access-date= February 28, 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|For the purpose of harmonising results to make them comparable across the United Kingdom, the [[Office for National Statistics|ONS]] includes individuals in Scotland who classified themselves in the &quot;African&quot; category (58,636 people), which in the Scottish version of the census is separate from &quot;Caribbean or Black&quot; (6,778 people) in this &quot;Black or Black British&quot; category. The ONS note that &quot;the African categories used in Scotland could potentially capture White/Asian/Other African in addition to Black identities&quot;.&lt;ref name=&quot;Onseg&quot;&gt;{{cite United Kingdom census|url=http://ons.gov.uk/ons/guide-method/measuring-equality/equality/ethnic-nat-identity-religion/ethnic-group/index.html|title=Ethnic group|publisher=Office for National Statistics|access-date=27 April 2015|year=2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504141401/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/measuring-equality/equality/ethnic-nat-identity-religion/ethnic-group/index.html|archive-date=4 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;2022census_Scot&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/media/trbdxzme/scotland-s-census-2022-ethnic-group-national-identity-language-and-religion-chart-data.xlsx |title=Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion - Chart data |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=21 May 2024 |website=Scotland's Census |publisher=[[National Records of Scotland]] |access-date=21 May 2024 }} [https://www.scotlandscensus.gov.uk/search-the-census#/search-by Alternative URL] 'Search data by location' &gt; 'All of Scotland' &gt; 'Ethnic group, national identity, language and religion' &gt; 'Ethnic Group'&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NICensus2021&gt;{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b01.xlsx|title=MS-B01: Ethnic group|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date= 22 September 2022|access-date=7 January 2023}}&lt;/ref&gt;| region11         = {{flagcountry|Iraq}}
| pop11            = [[Afro-Iraqis|2,000,000]]
| ref11            = &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.refworld.org/docid/5a53600d7.html | title=Refworld &amp;#124; World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - Iraq: Black Iraqis }}&lt;/ref&gt;
| region12         = {{flagcountry|Dominican Republic}}
| pop12            = [[Afro-Dominicans|1,704,000]] (2017)&lt;br /&gt;[[Mulatto|8,984,587]](Mixed)
| ref12            = &lt;ref&gt;{{cite encyclopedia | title = The ethnicity of the Dominican population |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Dominican-Republic/Settlement-patterns#ref54434}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title = Ethnic groups of the Dominican Republic|date=April 25, 2017|url=https://www.worldatlas.com/articles/ethnic-groups-of-the-dominican-republic.html}}&lt;/ref&gt;
| region13         = {{flagcountry|Canada}}
| pop13            = [[Black Canadians|1,547,870]]
| ref13            = &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Government of Canada |first1=Statistics Canada |title=Profile table, Census Profile, 2021 Census of Population - Canada [Country] |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;DGUIDList=2021A000011124&amp;GENDERList=1,2,3&amp;STATISTICList=1&amp;HEADERList=0&amp;SearchText=Canada |website=www12.statcan.gc.ca |access-date=6 November 2017 |date=9 February 2022}}&lt;/ref&gt;
| region14         = {{flagcountry|Panama}}
| pop14            = [[Afro-Panamanians|1,258,915]] (2023)
| ref14            = &lt;ref name=Panama&gt;{{cite web|url=https://www.swissinfo.ch/spa/panam%C3%A1-censo_el-32-8---de-la-poblaci%C3%B3n-de-panam%C3%A1-se-reconoce-como-afrodescendiente/48328376 |title=El 32,8 % de la población de Panamá se reconoce como afrodescendiente|date=March 2023 }}&lt;/ref&gt;
| region15         = {{flagcountry|Spain}}
| pop15            = [[Afro-Spaniards|1,206,701]]{{efn|79% being North African}}
| ref15            = &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Población extranjera por país de nacionalidad, edad (grupos quinquenales) y sexo|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=9691|access-date=December 17, 2022|archive-date=October 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025102106/https://ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=9691}}&lt;/ref&gt;
| region16         = {{flagcountry|Italy}}
| pop16            = [[African emigrants to Italy|1,140,000]]{{efn|60% being North African}}
| ref16            = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.neodemos.info/2019/11/12/africani-ditalia/ |title=Africani d'Italia |website=Neodemos |date=November 12, 2019 |author=Fabrizio Ciocca |language=Italian}}&lt;/ref&gt;
| region17         = {{flagcountry|Venezuela}}
| pop17            = [[Afro-Venezuelans|1,087,427]] (2011)
| ref17            = &lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 2014|title=XIV Censo National de Poblacion y Vivienda|url=http://www.ine.gob.ve/documentos/Demografia/CensodePoblacionyVivienda/pdf/nacional.pdf|access-date=April 27, 2021|archive-date=August 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805193838/http://www.ine.gob.ve/documentos/Demografia/CensodePoblacionyVivienda/pdf/nacional.pdf}}&lt;/ref&gt;
| region18         = {{flagcountry|Cuba}}
| pop18            = [[Afro-Cubans|1,034,044–7,656,042 (mixed)]]
| ref18            = &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Población por sexo y zona de residencia según grupos de edades y color de la piel|url=http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20140428informenacional/46_tabla_II_4.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603230454/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20140428informenacional/46_tabla_II_4.pdf|url-status=live|access-date=April 27, 2021|archive-date=June 3, 2014}}&lt;/ref&gt;
| region19         = {{flagcountry|Germany}}
| pop19            = [[Afro-Germans|1,000,000]]
| ref19            = &lt;ref&gt;{{cite web|title=Zu Besuch in Neger und Mohrenkirch: Können Ortsnamen rassistisch sein?|url=https://www.focus.de/wissen/mensch/sprache/es-gibt-einige-die-entsetzt-waren-zu-besuch-in-neger-und-mohrenkirch-koennen-ortsnamen-rassistisch-sein_id_12824108.html|quote=Rund eine Million schwarzer Menschen leben laut ISD hierzulande.|trans-quote=About one million black people are living in this country according to ISD.}}&lt;/ref&gt;
| region20         = {{flagcountry|Peru}}
| pop20            = [[Black Peruvians|828,894]] (2017)
| ref20            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/publicaciones_digitales/Est/Lib1642/cap03_03.pdf|title=La Autoidentificación Étnica: Población Indígena y Afroperuana.| page = 123|language=es|date=2018|access-date=January 16, 2024}}&lt;/ref&gt;
| region21         = {{flagcountry|Oman}}
| pop21            = [[Afro-Arabs|750,000]]
| ref21            = 
| region22         = {{flagcountry|Ecuador}}
| pop22            = [[Afro-Ecuadorians|569,212]] (2022)&lt;br /&gt;[[Mulatto|245,256]] (Mixed)
| ref22            = &lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|last2=|date=September 2, 2011|title=Población del país es joven y mestiza, dice censo del INEC|url=https://www.eluniverso.com/2011/09/02/1/1356/poblacion-pais-joven-mestiza-dice-censo-inec.html|access-date=April 27, 2021|website=El Universo|language=es}}&lt;/ref&gt;
| region23         = {{flagcountry|Netherlands}}
| pop23            = [[Afro-Dutch people|507,000]]
| ref23            = 
| region24         = {{flagcountry|Trinidad and Tobago}}
| pop24            = [[Afro–Trinidadians and Tobagonians|452,536]]
| ref24            = &lt;ref&gt;{{cite web|url= https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title= Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census: Demographic Report|page= 94|publisher= Government of the Republic of Trinidad and Tobago, Central Statistical Office|year= 2012|access-date= August 20, 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date= October 19, 2017}}&lt;/ref&gt;
| region25         = {{flagcountry|Belgium}}
| pop25            = [[Black Belgians|358,268]] (2023)
| ref25            = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Origin {{!}} Statbel |url=https://statbel.fgov.be/en/themes/population/structure-population/origin#figures |access-date=2023-07-04 |website=statbel.fgov.be}}&lt;/ref&gt;
| region26         = {{flagcountry|Australia}}
| pop26            = [[African Australians|326,673]] (2021)
| ref26            = &lt;ref name=&quot;censusdata.abs.gov.au&quot;&gt;{{Cite web|url=http://stat.data.abs.gov.au/Index.aspx?DataSetCode=ABS_ERP_COB_MAG_SEXRATIO#|title=ABS Statistics|website=stat.data.abs.gov.au|date=November 25, 2021|access-date=April 22, 2020|archive-date=July 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728212457/http://stat.data.abs.gov.au/Index.aspx?DataSetCode=ABS_ERP_COB_MAG_SEXRATIO}}&lt;/ref&gt;
| region27         = {{flagcountry|Portugal}}
| pop27            = [[Afro-Portuguese people|up to ~ 700,000]]
| ref27            = {{Citation needed|date=August 2024}}
| region28         = {{flagcountry|Argentina}}
| pop28            = [[Afro-Argentines|302,936]] (2022)
| ref28            = &lt;ref name='Censo 2022'&gt;{{cite news |access-date=8 March 2024 |agency=INDEC |title=Censo 2022 |url=https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel4-Tema-2-41-165}}&lt;!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;
| region29         = {{flagcountry|Sweden}}
| pop29            = [[African immigrants to Sweden|283,695]] (2024)
| ref29            = &lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://www.scb.se/hitta-statistik/statistik-efter-amne/befolkning-och-levnadsforhallanden/befolkningens-sammansattning-och-utveckling/befolkningsstatistik/pong/tabell-och-diagram/utrikes-fodda--medborgarskap-och-utlandsksvensk-bakgrund/befolkning-efter-fodelseland-och-ursprungsland-31-december-2024-totalt/|title=Befolkning efter födelseland och ursprungsland, 31 december 2024, totalt|journal=Utrikes födda, medborgarskap och utländsk/Svensk bakgrund|language=sv|trans-title=Foreign-born, citizenship and foreign/Swedish background|date=December 2024|publisher=Statistiska centralbyrån}}&lt;/ref&gt;
| region30         = {{flagcountry|Barbados}}
| pop30            = [[Afro-Barbadians|270,853]]
| ref30            = &lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/barbados/ Barbados]. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].&lt;/ref&gt;
| region31         = {{flagcountry|Pakistan}}
| pop31            = [[Siddi|250,000]]
| ref31            = &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Paracha|first=Nadeem F.|date=August 26, 2018|title=Smokers' corner: Sindh's African roots|url=https://www.dawn.com/news/1428950|access-date=April 27, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;
| region32         = {{flagcountry|Puerto Rico}}
| pop32            = [[Afro–Puerto Ricans|228,711]]
| ref32            = &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.census.gov/library/stories/state-by-state/puerto-rico-population-change-between-census-decade.html | title=Puerto Rico Population Declined 11.8% from 2010 to 2020 }}&lt;/ref&gt;
| region33         = {{flagcountry|Guyana}}
| pop33            = [[Afro-Guyanese|225,860]]
| ref33            = &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf |title=Home |access-date=October 23, 2017 |archive-date=July 21, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721084856/http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf }}&lt;/ref&gt;
| region34         = {{flagcountry|Suriname}}
| pop34            = [[Afro-Surinamese|200,406]]
| ref34            = &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |title= Censusstatistieken 2012 |website= Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname) |page= 76 |access-date= October 23, 2017 |archive-date= March 5, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305071544/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|title= Cuadro P42. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según grupo de edad. Año 2010|trans-title= Table P42. Total for the country. Afro-descendant population in private households by sex, according to age group, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|archive-url= https://web.archive.org/web/20131029193258/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|archive-date= October 29, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|title= Cuadro P43. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según lugar de nacimiento. Año 2010|trans-title= Table P43. Total for the country. Afro-descendant population in private homes by sex, according to place of birth, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|archive-url= https://web.archive.org/web/20140418145946/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|archive-date= April 18, 2014}}&lt;/ref&gt;
| region35         = {{flagcountry|Chile}}
| pop35            = [[Afro-Chileans|195,809]] (2017){{efn|Including [[Haitian Chileans|Haitian]] immigrants}}
| ref35            = &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite journal |date=November 2018 |periodical=Instituto Nacional de Estadísticas |title=Medición de Pueblos Indígenas y Afrodescendientes en el Censo de Población y Vivienda 2017 |url=https://www.cepal.org/sites/default/files/presentations/03_magdalena_iraguen_ine_chile.pdf}}&lt;!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.emol.com/noticias/Nacional/2018/04/09/901867/Extranjeros-en-Chile-superan-el-millon-110-mil-y-el-72-se-concentra-en-dos-regiones-Antofagasta-y-Metropolitana.html|title=Extranjeros en Chile superan el millón 110 mil y el 72% se concentra en dos regiones: Antofagasta y Metropolitana|publisher=El Mercurio|date=9 April 2018|access-date=23 December 2019}}&lt;/ref&gt;
| region36         = {{flagcountry|Uruguay}}
| pop36            = [[Afro-Uruguayans|149,689]] (2011)
| ref36            = &lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2021 |title=La población afro-uruguaya en el Censo 2011 |url=https://www.ine.gub.uy/documents/10181/34017/Atlas_fasciculo_2_Afrouruguayos.pdf/ec7ecb3f-ca0a-4071-b05f-28fdc20c94e2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307090250/https://www.ine.gub.uy/documents/10181/34017/Atlas_fasciculo_2_Afrouruguayos.pdf/ec7ecb3f-ca0a-4071-b05f-28fdc20c94e2 |archive-date=7 March 2021 |language=es}} [https://www.ine.gub.uy/documents/10181/34017/Atlas_fasciculo_2_Afrouruguayos.pdf/ec7ecb3f-ca0a-4071-b05f-28fdc20c94e2 Alt URL]&lt;/ref&gt;
| region37         = {{flagcountry|Norway}}
| pop37            = [[African immigration to Norway|144,510]] (2025)
| ref37            = &lt;ref name=&quot;ssb&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/befolkning/innvandrere/statistikk/innvandrere-og-norskfodte-med-innvandrerforeldre |title=Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents |language=Norwegian |access-date=2025-07-09 }}&lt;/ref&gt;
| region38         = {{flagcountry|Grenada}}
| pop38            = [[Afro-Grenadians|108,700]]
| ref38            = &lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/grenada/ |title= Grenada |website= The World Factbook |publisher= Central Intelligence Agency (CIA) |access-date=May 3, 2021}}&lt;/ref&gt;
| region39         = {{flagcountry|Turkey}}
| pop39            = [[Afro-Turks|100,000]]
| ref39            = &lt;ref name=&quot;trthaber.com&quot;&gt;{{Cite web|title=İstanbul'da yaşayan Afrikalıların sayısı 70 bine yakın. Ten renklerinden ötürü ötekileştirilmiyor olmak onları Türkiye'ye bağlıyor.|url=https://www.trthaber.com/haber/yasam/esenyurtun-afrikali-gocmenleri-538129.html|url-status=live|access-date=October 26, 2021|website=www.trthaber.com|date=December 13, 2020 |language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213134049/https://www.trthaber.com/haber/yasam/esenyurtun-afrikali-gocmenleri-538129.html |archive-date=December 13, 2020 }}&lt;/ref&gt;
| region40         = {{flagcountry|Finland}}
| pop40            = [[African diaspora in Finland|70,592]] (2023)
| ref40            = &lt;ref name=&quot;finland-1&quot;&gt;{{cite web |url=https://statfin.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rv.px/ |title=11rv -- Origin and background country by sex, by municipality, 1990-2023 |website=[[Statistics Finland]] |access-date=September 29, 2024}}{{br|2}}Note:{{br|2}}{{cite web |url=https://stat.fi/meta/kas/syntypera_ja_ta_en.html |title=Origin and background country |website=[[Statistics Finland]] |access-date=September 29, 2024 |quote=Origin and background country&amp;nbsp;...&amp;nbsp;All such persons who have at least one parent who was born in Finland are also considered to be persons with Finnish background.&amp;nbsp;...&amp;nbsp;Persons whose both parents or the only known parent have been born abroad are considered to be persons with foreign background.&amp;nbsp;...&amp;nbsp;If either parent's country of birth is unknown, the background country for persons born abroad is their own country of birth.&amp;nbsp;...&amp;nbsp;For children adopted from abroad, the adoptive parents are regarded as the biological parents.}}{{br|2}}I.e., according to [[Statistics Finland]], people in Finland:&lt;br /&gt;{{•}} whose both parents are African-born,&lt;br /&gt;{{•}} or whose only known parent was born in Africa,&lt;br /&gt;{{•}} or who were born in Africa and whose parents' countries of birth are unknown.{{br|2}}Thus, for example, people with one Finnish parent and one African parent or people with more distant African ancestry are not included in this country-based non-ethnic figure.&lt;br /&gt;Also, African-born adoptees' backgrounds are determined by their adoptive parents, not by their biological parents.&lt;/ref&gt;
| region41         = {{flagcountry|Jordan}}
| pop41            = [[Afro-Arabs|60,000]]
| ref41            = &lt;ref&gt;http://www.africanviews.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=105 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140724014025/http://www.africanviews.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=105 |date=July 24, 2014 }} Jordan&lt;/ref&gt;
| region42         = {{flagcountry|Russia}}
| pop42            = [[Afro-Russians|50,000]]
| ref42            = &lt;ref&gt;Gribanova, Lyubov [http://www.nashi-deti.ru/articles/15/ &quot;Дети-метисы в России: свои среди чужих&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081104180141/http://www.nashi-deti.ru/articles/15/|date=November 4, 2008}} (in Russian). Nashi Deti Project. Retrieved February 25, 2010.&lt;/ref&gt; (est. 2009)
| region43         = {{flagcountry|Costa Rica}}
| pop43            = [[Afro-Costa Ricans|45,228]] (2018)&lt;br /&gt;[[Mulatto|289,209]] (Mixed)
| ref43            = &lt;ref&gt;{{cite web|title=Costa Rica: Población total por autoidentificación étnica-racial, según provincia y sexo. (Spanish)|url=http://www.inec.go.cr/social/grupos-etnicos-raciales|website=Instituto Nacional de Estadística y Censos (Costa Rica)|access-date=2016-11-19}}&lt;/ref&gt;
| region44         = {{flagcountry|Guatemala}}
| pop44            = [[Afro-Guatemalans|27,647]] (2018)&lt;br /&gt;[[Garifuna|19,529]] (Mixed)
| ref44            = &lt;ref name=&quot;censopoblacion.gt&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censopoblacion.gt/mapas |title=Portal de Resultados del Censo 2018 |publisher=Censopoblacion.gt |date= |access-date=2022-04-14 |archive-date=17 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217015625/https://www.censopoblacion.gt/mapas |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| region45         = {{flagcountry|India}}
| pop45            = [[Siddi|19,514]] (2011)
| ref45            = &lt;ref name=Census2011&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|access-date=2017-03-24|work=Census of India 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India|Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India]]}}&lt;/ref&gt;
| region46         = {{flagcountry|Paraguay}}
| pop46            = [[Afro-Paraguayans|8,013]] (2022)
| ref46            = &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://otramerica.com/comunidades/afroparaguayos-condenados-a-no-existir/720 | title=Afroparaguayos, condenados a no existir }}&lt;/ref&gt;
| languages        = [[North American English|English]] ([[African American English|American]], [[Caribbean English|Caribbean]]), [[American French|French]] ([[Canadian French|Canadian]], [[Haitian French|Haitian]]), [[Haitian Creole]], [[Jamaican Patois]], [[Spanish language in the Americas|Spanish]], [[Portuguese language in the Americas|Portuguese]], [[Papiamento]], [[Surinamese Dutch|Dutch]], [[Palenquero]] and [[Languages of Africa|African languages]]
| rels             = [[Christianity]], [[Islam]], [[Traditional African religions]], [[African diaspora religions|Afro-American religions]]
| related_groups   = [[Demographics of Africa|Africans]]
}}

The '''African diaspora''' is the worldwide collection of communities that descended from [[List of ethnic groups of Africa|people from Africa]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=African Diaspora {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/anthropology-and-archaeology/human-evolution/african-diaspora |access-date=May 23, 2022 |website=www.encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; The term most commonly refers to [[emigrants]] of people of African heritage but could also refer to descendants of enslaved Africans.&lt;ref name=&quot;Uiscftdgha&quot;&gt;{{cite book | title = General History of Africa | isbn = 978-0-520-06701-1 | last1 = Ade Ajayi | first1 = J. F. | last2 = International Scientific Committee For The Drafting Of a General History Of Africa | first2 = Unesco | date = July 1, 1998 | pages = [https://archive.org/details/unescogeneralhis00jfad/page/305 305–15] | title-link = General History of Africa | publisher = University of California Press }} [https://books.google.com/books?id=VC7kKcXdDhkC&amp;pg=PA305 via Google Books]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;warren&quot;&gt;{{cite book |title = The Conquest of Michoacán |isbn = 978-0-8061-1858-1 |first = J. Benedict |last = Warren |publisher = [[University of Oklahoma Press]] |year = 1985 }}&lt;/ref&gt; Scholars typically identify &quot;four circulatory phases&quot; of this migration out of Africa.&lt;ref&gt;Harris, J. E. (1993). &quot;Introduction&quot; In J. E. Harris (ed.), ''Global Dimensions of the African Diaspora'', pp. 8–9.&lt;/ref&gt;

The phrase ''African diaspora'' gradually entered common usage at the turn of the 21st century.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Google Books Ngram Viewer|url=https://books.google.com/ngrams/graph?content=African+diaspora&amp;year_start=1750&amp;year_end=1989&amp;corpus=15&amp;smoothing=3&amp;direct_url=t1%3B%2CAfrican%20diaspora%3B%2Cc0t1|access-date=April 27, 2021|website=books.google.com|language=en}}&lt;/ref&gt; The term ''diaspora'' originates from the Greek word {{Wikt-lang|el|διασπορά}} (''diaspora'', &quot;scattering&quot;) which gained popularity in English in reference to the [[Jewish diaspora]] before being more broadly applied to other populations.&lt;ref&gt;In an article published in 1991, [[William Safran]] set out six rules to distinguish &quot;diasporas&quot; from general migrant communities. While Safran's definitions were influenced by the idea of the [[Jewish diaspora]], he recognised the expanding use of the term. [[Rogers Brubaker]] (2005) also noted that use of the term &quot;diaspora&quot; had started to take on an increasingly general sense. He suggests that one element of this expansion in use &quot;involves the application of the term diaspora to an ever-broadening set of cases: essentially to any and every nameable population category that is to some extent dispersed in space&quot;. An early example of the use of &quot;African diaspora&quot; appears in the title of Sidney Lemelle, Robin D. G. Kelley, ''Imagining Home: Class, Culture and Nationalism in the African Diaspora '' (1994).&lt;/ref&gt; Less commonly, the term has been used in scholarship to refer to more recent [[emigration]] from Africa.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Akyeampong | first1 = E. | year = 2000 | title = Africans in the Diaspora: The Diaspora and Africans |journal = African Affairs | volume = 99 | issue = 395 | pages = 183–215 | doi = 10.1093/afraf/99.395.183 }}&lt;/ref&gt;

The [[African Union]] (AU) defines the African diaspora as consisting: &quot;of people of native or partial African origin living outside the continent, irrespective of their citizenship and nationality and who are willing to contribute to the development of the continent and the building of the African Union&quot;.&lt;ref name=&quot;AU definition&quot;&gt;{{Cite web |title=The Diaspora Division {{!}} African Union |url=https://au.int/en/diaspora-division |access-date=May 23, 2022 |website=au.int |archive-date=July 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714200154/https://au.int/en/diaspora-division }}&lt;/ref&gt; Its constitutive act declares that it shall &quot;invite and encourage the full participation of the African diaspora as an important part of our continent, in the building of the African Union&quot;.&lt;ref name=&quot;CIDO&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://pages.au.int/cido/pages/diaspora-division
 | title = The Diaspora Division
 | website = Statement | publisher = The Citizens and Diaspora Organizations Directorate (CIDO)
 | access-date = January 7, 2016
| archive-url = https://web.archive.org/web/20151201073646/http://pages.au.int/cido/pages/diaspora-division
 | archive-date = December 1, 2015 }}
&lt;/ref&gt;
==پڻ ڏسو==

==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==وڌيڪ مطالعو== 
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
{{Sister project links|c=Category:African diaspora|wikt=Afrodiasporic|n=no|q=History of Free African Diaspora|s=no|b=no|m=no|mw=no|species=no|v=no|voy=no|d=Q385967}}
* [http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php &quot;The African Diaspora in the Indian Ocean World&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019050614/http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php |date=October 19, 2019 }}, Omar H. Ali, Schomburg Center for Research in Black Culture
* [http://www.blackpresence.co.uk/ The History of Black People in Britain]
* [http://www.moadsf.org/ &quot;Museum of the African Diaspora&quot;], Online exhibits and other resources from the San Francisco-based museum.
* [https://web.archive.org/web/20171016071153/http://www.diaspora-centre.org/ The African Diaspora Policy Centre (ADPC)]
* http://www.experience-africa.de/index.php?en_the-african-diaspora

[[زمرو:آفريڪا]] 
[[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] 
[[زمرو:آفريڪا جي ثقافت]]  
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪي ڊائسپورا]]
[[زمرو:پرڏيهه ۾ رهندڙ آفريڪي]]  
[[زمرو:ڊائسپورا]]
[[زمرو:نسلي گروه]]
[[زمرو:وطن کان ٻاهر رهندڙ برادري]] 
[[زمرو:هجرت]]
[[زمرو:آفريڪي اتحاد جي تحريڪ]]
[[زمرو:پان آفريڪن ازم]] 
[[زمرو:آفريڪا مان آيل مهاجر]]</text>
      <sha1>p1n6an3qdhuxya5z4vohb02g51ow6u1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>409477</id>
      <parentid>409476</parentid>
      <timestamp>2026-09-02T11:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* تاريخ */</comment>
      <origin>409477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45954" sha1="51qfyyi2ndbspi5joq9rvyc8pdlhzwr" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو نسلي گروھ|group=آفريڪي ڊائسپورا&lt;br&gt;African diaspora|region1={{flag |Brazil}}|pop1=5,59,00,000؛ آفريڪي مخلوط نسلن سان گڏ &lt;ref name=B1/&gt;&lt;ref name=B2/&gt;&lt;ref name=B3/&gt;|region2={{flag|United States}}|pop2=4,63,50,467&lt;ref name=&quot;blackusa&quot;&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://www.census.gov/content/dam/Census/newsroom/facts-for-features/2017/cb17-ff01.pdf|title= PROFILE AMERICA FACTS FOR FEATURES: CB17-FF.01 - National African-American History Month: February 2017|publisher= U.S. Census Bureau|date= 2017|accessdate= October 26, 2017}}&lt;/ref&gt;|region3={{flag|Haiti}}|pop3=1,01,14,378&lt;ref name=&quot;Afro-Haitians&quot;&gt;{{cite web | title = People and Society: HAITI | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | date = June 2018 | access-date = ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ | archive-date = ۳۱ ژانویه ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160131115215/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region4={{flagcountry|Dominican Republic}}|pop4=1.138.471 (جمهوريه جي آبادي جو 11 سيڪڙو)|region5={{flagcountry |Colombia}}|pop5=4,944,400&lt;ref name=&quot;grupos étnicos&quot;&gt;{{cite web | title = visibilización estadística de los grupos étnicos | url = http://www.dane.gov.co/files/censo2005/etnia/sys/visibilidad_estadistica_etnicos.pdf | website = Censo General 2005 | publisher = Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE) | accessdate = June 15, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Society and Its Environment&quot;&gt;Bushnell, David &amp; Rex A. Hudson (2010) &quot;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_Colombia.pdf The Society and Its Environment]&quot;; ''Colombia: a country study'': pp. &amp;nbsp;87, 92. Washington D.C. : Federal Research Division, Library of Congress.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grupos Étnicos&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | title = Ethnic groups in Colombia | publisher = dane.gov.co | language = Spanish | accessdate = March 26, 2014 | archive-date = ۳ مارس ۲۰۱۶ | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303233546/http://www.dane.gov.co/censo/files/presentaciones/grupos_etnicos.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;|region6={{flagcountry |France}}|pop6=Approximately 3.3–5.5 millions (5–8% of the French population)|region7={{flagcountry |Venezuela}}|pop7=۳٬۱۵۶٬۸۱۷|region8={{flagcountry |Jamaica}}|pop8=۲٬۷۳۱٬۴۱۹|region9={{flagcountry |United Kingdom}}|pop9=2,497,373&lt;ref name=2011censusUK&gt;{{cite web|url= http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|title= 2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher= Office for National Statistics|date= 11 October 2013|accessdate= 28 February 2015}}&lt;/ref&gt;|region11={{flagcountry |Mexico}}|pop11=1,386,556&lt;ref name=&quot;Encuesta Intercensal 2015&quot;&gt;{{cite web | title = Principales resultados de la Encuesta Intercensal 2015 Estados Unidos Mexicanos | url = http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | publisher = INEGI | accessdate = December 9, 2015 | pages = 77 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170422033628/http://www.beta.inegi.org.mx/contenidos/proyectos/enchogares/especiales/intercensal/2015/doc/eic2015_resultados.pdf | archivedate = ۲۲ آوریل ۲۰۱۷ | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;|region12={{flagcountry |Peru}}|pop12=۱٬۲۰۰٬۰۰۰|region13={{flagcountry |Canada}}|pop13=1,198,540&lt;ref name=2016census&gt;[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 Census Profile, 2016 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108195103/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Geo2=PR&amp;Code2=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Visible%20minority&amp;TABID=1 |date=۸ نوامبر ۲۰۱۷ }} [[اداره آمار کانادا]]. Accessed on November 6, 2017.&lt;/ref&gt;|region14={{flagcountry |Cuba}}|pop14=۱٬۱۲۶٬۸۹۴|region15={{flagcountry |Italy}}|pop15=۱٬۱۰۰٬۰۰۰|region16={{flagcountry |Spain}}|pop16=۱٬۰۴۵٬۱۲۰|region17={{flagcountry |Puerto Rico}}|pop17=۹۷۹٬۸۴۲|region18={{flagcountry |Germany}}|pop18=817,150&lt;ref name=G1/&gt;&lt;ref name=G2/&gt;|region19={{flagcountry |Ecuador}}|pop19=1,786,556|region20={{flagcountry |Trinidad and Tobago}}|pop20=۴۵۲٬۵۳۶|ref19=&lt;ref&gt;{{cite web|format= PDF|url= https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title= Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census: Demographic Report|page= 94|publisher= Government of the Republic of Trinidad and Tobago, Central Statistical Office|date= 2012|accessdate= 20 August 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date= October 19, 2017|dead-url= yes|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;|region21={{flagcountry |Barbados}}|pop21=۲۵۶٬۷۰۶|ref20=&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|title= The World Factbook — Central Intelligence Agency|website= www.cia.gov|access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸|archive-date= ۱۴ فوریه ۲۰۱۶|archive-url= https://web.archive.org/web/20160214004116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;|region22={{flagcountry |Guyana}}|pop22=۲۲۵٬۸۶۰|ref21=&lt;ref&gt;http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf&lt;/ref&gt;|region23={{flagcountry |Suriname}}|pop23=۲۰۰٬۴۰۶|ref22=&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |title= Censusstatistieken 2012 |website= Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname) |page= 76 |access-date= ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ |archive-date= ۵ مارس ۲۰۱۶ |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305071544/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|title= Cuadro P42. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según grupo de edad. Año 2010|trans-title= Table P42. Total for the country. Afro-descendant population in private households by sex, according to age group, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20131029193258/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|archivedate= 29 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|title= Cuadro P43. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según lugar de nacimiento. Año 2010|trans-title= Table P43. Total for the country. Afro-descendant population in private homes by sex, according to place of birth, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140418145946/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|archivedate= 18 April 2014}}&lt;/ref&gt;|region24={{flagcountry |Grenada}}|pop24=۱۰۱٬۳۰۹|ref24=&lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |title= Grenada |website= The World Factbook |publisher= Central Intelligence Agency (CIA) |accessdate= 2012-03-19 |archive-date= ۲۶ دسامبر ۲۰۱۸ |archive-url= https://web.archive.org/web/20181226014059/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gj.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;|languages=[[رابطي جي ٻولي|رابطي جون ٻوليون]]: [[انگريزي ٻولي|انگريزي]]، [[فرانسيسي ٻولي]]، [[ڊچ ٻولي]]، [[اسپيني ٻولي]]، [[پورچوگيزي ٻولي]] ۽ [[ڪريئول ٻوليون]]|rels=[[عيسائيت]]، [[اسلام]]، آفريڪي لوڪ مذهب، افريڪي-آمريڪي لوڪ مذهب}}

'''آفريڪي ڊائسپورا''' (&lt;small&gt;African diaspora&lt;/small&gt;) ۾ سڄي [[دُنيا]] ۾ لڳ ڀڳ 140 ملين جي تعداد ۾ رهندڙ آفريقي ماڻهن ([[آفريڪا]] کان سواءِ) جي برادرين جو هڪ مجموعو شامل آهي. ماضي ۾، آفريقي ملڪن کي نوآبادياتي بڻائڻ ۽ هن [[کنڊُ]] جي ماڻهن کي غلام بڻائڻ ۽ انهن کي ٻين براعظمن، خاص طور تي [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ڏانهن موڪلڻ جي ڪري، آفريقي ماڻهن جي هڪ اهم آبادي ٻين براعظمن تي رهي ٿي. آفريقي، جيڪا گهڻي تڪليف کان پوءِ، انهن ملڪن جي شهريت حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا ۽ شهري حق حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا جتي اهي رهندا هئا.

==تاريخ==
{{Short description|Spread of people with African heritage}}
{{About|emigration from Africa in historic times|prehistoric human migration|recent African origin of modern humans|recent migration|emigration from Africa}}
{{Use mdy dates|date=November 2023}}
{{Use American English|date= September 2017}}
{{Infobox ethnic group
| group            = African diaspora
| flag             = File:Flag of the UNIA.svg
| flag_caption     = [[Pan-African flag]]
| image            = Map of the African Diaspora in the World.svg
| caption          = World map of African diaspora
| region1          = {{flagcountry|Brazil}}
| pop1             = [[Afro-Brazilians|20,656,458–112,739,744]] (2022){{efn|In the [[2022 Brazilian census]], 20,656,458 Brazilians self-identified as ''preto'' (black), while 92,083,286 identified as ''pardo'' (brown), a category that designates individuals of mixed racial ancestry. There is debate over whether all ''pardos'' have African ancestry. While some pardos may have mixed heritage without African descent, this is considered marginal as the majority have some degree of African ancestry.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Reiter |first1=Bernd |url=https://books.google.com/books?id=idyIEAAAQBAJ&amp;pg=PT275|title=Routledge Handbook of Afro-Latin American Studies |last2=Sánchez |first2=John Antón |date=2022-11-08 |publisher=Taylor &amp; Francis |isbn=978-1-000-68546-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Afro-Brazilians&quot;&gt;{{Cite web |title=Afro-Brazilians |url=https://minorityrights.org/communities/afro-brazilians/ |access-date=2025-03-16 |website=Minority Rights Group International |quote=An estimated 91 million Brazilians are of African ancestry, according to the 2010 census, which found that more than half (50.7 per cent) of the Brazilian population now identified as preto (black) or pardo (mixed ethnicity).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ufrn.br&quot;&gt;{{Cite web |title=Maioria da população do Brasil se declara parda |url=https://www.ufrn.br/imprensa/noticias/77639/maioria-da-populacao-do-brasil-se-declara-parda |access-date=2025-03-16 |website=Universidade Federal do Rio Grande do Norte |quote=(Translated) The figures show that 45.3% of the population of the country declared themselves brown; 43.5% declared themselves white, 10.2% black, 0.8% indigenous and 0.4% yellow. In the sum, 56.7% of Brazilians are non-white, of these, 55.5% are afrodescendant.}}&lt;/ref&gt;}}
| ref1             = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tabela 9605: População residente, por cor ou raça, nos Censos Demográficos |url=https://sidra.ibge.gov.br/tabela/9605#resultado |access-date=2024-01-08 |website=sidra.ibge.gov.br}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Afro-Brazilians&quot;&gt;{{Cite web |title=Afro-Brazilians |url=https://minorityrights.org/communities/afro-brazilians/ |access-date=2025-03-16 |website=Minority Rights Group International |quote=An estimated 91 million Brazilians are of African ancestry, according to the 2010 census, which found that more than half (50.7 per cent) of the Brazilian population now identified as preto (black) or pardo (mixed ethnicity).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ufrn.br&quot;&gt;{{Cite web |title=Maioria da população do Brasil se declara parda |url=https://www.ufrn.br/imprensa/noticias/77639/maioria-da-populacao-do-brasil-se-declara-parda |access-date=2025-03-16 |website=Universidade Federal do Rio Grande do Norte |quote=(Translated) The figures show that 45.3% of the population of the country declared themselves brown; 43.5% declared themselves white, 10.2% black, 0.8% indigenous and 0.4% yellow. In the sum, 56.7% of Brazilians are non-white, of these, 55.5% are afrodescendant.}}&lt;/ref&gt;
| region2          = {{flagcountry|United  States}}
| pop2             = [[African Americans|41,104,200–46,936,733]] (2020)
| ref2             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census |date=August 12, 2021 |access-date=April 26, 2022 |publisher=[[US Census Bureau]]}}&lt;/ref&gt;
| region3          = {{flagcountry|Colombia}}
| pop3             = [[Afro-Colombians|4,944,400–15,000,000]] (2020)
| ref3             = &lt;ref&gt;{{cite web|title= Visibilización estadística de los grupos étnicos|url=https://geoportal.dane.gov.co/geovisores/sociedad/cnpv-2018/?lt=4.456007353293281&amp;lg=-73.2781601239999&amp;z=5|work=Censo General 2018|publisher=Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE)|access-date=10 February 2020}}&lt;/ref&gt;
| region4          = {{flagcountry|Haiti}}
| pop4             = [[Afro-Haitians|11,200,000]]
(2023)
| ref4             = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.state.gov/wp-content/uploads/2024/04/547499-HAITI-2023-INTERNATIONAL-RELIGIOUS-FREEDOM-REPORT.pdf|title=HAITI 2023 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT|website=www.state.gov}}&lt;/ref&gt;
| region5          = {{flagcountry|France}}
| pop5             = [[Black French people|8,000,000-10,000,000]]
| ref5             = &lt;ref name=&quot;qz.com&quot;&gt;{{citation|url=https://qz.com/283120/dont-believe-anyone-in-france-who-says-they-dont-see-race|title=Don't believe anyone in France who says they don't see race|date=21 October 2014|access-date=21 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Combien sont-ils&quot;&gt;{{citation|url=https://www.jeuneafrique.com/132911/archives-thematique/combien-sont-ils/|title=Combien sont-ils ?|date=2 April 2007|access-date=21 October 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;alternatives-economiques.fr&quot;&gt;{{citation|url=https://www.alternatives-economiques.fr/combien-y-a-t-de-noirs-france/00057884|title=Combien y a-t-il de Noirs en France ?|work=Alternatives Economiques |date=1 April 2008|access-date=21 October 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Crumley&quot;&gt;{{citation|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1887106,00.html|first=Bruce|last=Crumley|title=Should France Count Its Minority Population?|magazine=Time|date=24 March 2009|access-date=11 October 2014|archive-date=August 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808014355/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1887106,00.html}}&lt;/ref&gt;
| region6          = {{flagcountry|Saudi Arabia}}
| pop6             = [[Afro-Saudis|3,600,000]]
| ref6             = &lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Saudi-Arabia| access-date=25 March 2017 |year=2017}}&lt;/ref&gt;
| region7          = {{flagcountry|Yemen}}
| pop7             = [[Afro-Yemenis (disambiguation)|3,500,000]]
| ref7             = &lt;ref&gt;{{Cite web|date=November 29, 2014|title=Yemen's Al-Akhdam face brutal oppression – CNN iReport|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-999239|access-date=April 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129084527/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-999239|archive-date=November 29, 2014}}&lt;/ref&gt;
| region8          = {{flagcountry|Mexico}}
| pop8             = [[Afro-Mexicans|2,576,213]] (2020)
| ref8             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/nueva_estruc/702825198060.pdf|language=es|title=Principales resultados del Censo de Población y Vivienda 2020|website=inegi.org.mx|access-date=3 March 2024|archive-date=April 20, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240420074127/https://www.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/nueva_estruc/702825198060.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region9          = {{flagcountry|Jamaica}}
| pop9             = [[Afro-Jamaicans|2,510,000]]
| ref9             = &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jamaica – People|url=https://www.britannica.com/place/Jamaica|access-date=April 27, 2021|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}&lt;/ref&gt;
| region10         = {{flagcountry|United Kingdom}}
| pop10            = [[Black British people|2,485,724]] (2021)
| ref10            = &lt;ref name=2021censusUK&gt;{{cite web|url= https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/bulletins/ethnicgroupenglandandwales/census2021|title= 2021 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher= Office for National Statistics|date= November 11, 2022|access-date= February 28, 2022}}&lt;/ref&gt;{{efn|For the purpose of harmonising results to make them comparable across the United Kingdom, the [[Office for National Statistics|ONS]] includes individuals in Scotland who classified themselves in the &quot;African&quot; category (58,636 people), which in the Scottish version of the census is separate from &quot;Caribbean or Black&quot; (6,778 people) in this &quot;Black or Black British&quot; category. The ONS note that &quot;the African categories used in Scotland could potentially capture White/Asian/Other African in addition to Black identities&quot;.&lt;ref name=&quot;Onseg&quot;&gt;{{cite United Kingdom census|url=http://ons.gov.uk/ons/guide-method/measuring-equality/equality/ethnic-nat-identity-religion/ethnic-group/index.html|title=Ethnic group|publisher=Office for National Statistics|access-date=27 April 2015|year=2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504141401/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/measuring-equality/equality/ethnic-nat-identity-religion/ethnic-group/index.html|archive-date=4 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;2022census_Scot&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/media/trbdxzme/scotland-s-census-2022-ethnic-group-national-identity-language-and-religion-chart-data.xlsx |title=Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion - Chart data |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=21 May 2024 |website=Scotland's Census |publisher=[[National Records of Scotland]] |access-date=21 May 2024 }} [https://www.scotlandscensus.gov.uk/search-the-census#/search-by Alternative URL] 'Search data by location' &gt; 'All of Scotland' &gt; 'Ethnic group, national identity, language and religion' &gt; 'Ethnic Group'&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NICensus2021&gt;{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b01.xlsx|title=MS-B01: Ethnic group|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date= 22 September 2022|access-date=7 January 2023}}&lt;/ref&gt;| region11         = {{flagcountry|Iraq}}
| pop11            = [[Afro-Iraqis|2,000,000]]
| ref11            = &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.refworld.org/docid/5a53600d7.html | title=Refworld &amp;#124; World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - Iraq: Black Iraqis }}&lt;/ref&gt;
| region12         = {{flagcountry|Dominican Republic}}
| pop12            = [[Afro-Dominicans|1,704,000]] (2017)&lt;br /&gt;[[Mulatto|8,984,587]](Mixed)
| ref12            = &lt;ref&gt;{{cite encyclopedia | title = The ethnicity of the Dominican population |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Dominican-Republic/Settlement-patterns#ref54434}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title = Ethnic groups of the Dominican Republic|date=April 25, 2017|url=https://www.worldatlas.com/articles/ethnic-groups-of-the-dominican-republic.html}}&lt;/ref&gt;
| region13         = {{flagcountry|Canada}}
| pop13            = [[Black Canadians|1,547,870]]
| ref13            = &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Government of Canada |first1=Statistics Canada |title=Profile table, Census Profile, 2021 Census of Population - Canada [Country] |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;DGUIDList=2021A000011124&amp;GENDERList=1,2,3&amp;STATISTICList=1&amp;HEADERList=0&amp;SearchText=Canada |website=www12.statcan.gc.ca |access-date=6 November 2017 |date=9 February 2022}}&lt;/ref&gt;
| region14         = {{flagcountry|Panama}}
| pop14            = [[Afro-Panamanians|1,258,915]] (2023)
| ref14            = &lt;ref name=Panama&gt;{{cite web|url=https://www.swissinfo.ch/spa/panam%C3%A1-censo_el-32-8---de-la-poblaci%C3%B3n-de-panam%C3%A1-se-reconoce-como-afrodescendiente/48328376 |title=El 32,8 % de la población de Panamá se reconoce como afrodescendiente|date=March 2023 }}&lt;/ref&gt;
| region15         = {{flagcountry|Spain}}
| pop15            = [[Afro-Spaniards|1,206,701]]{{efn|79% being North African}}
| ref15            = &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Población extranjera por país de nacionalidad, edad (grupos quinquenales) y sexo|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=9691|access-date=December 17, 2022|archive-date=October 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025102106/https://ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=9691}}&lt;/ref&gt;
| region16         = {{flagcountry|Italy}}
| pop16            = [[African emigrants to Italy|1,140,000]]{{efn|60% being North African}}
| ref16            = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.neodemos.info/2019/11/12/africani-ditalia/ |title=Africani d'Italia |website=Neodemos |date=November 12, 2019 |author=Fabrizio Ciocca |language=Italian}}&lt;/ref&gt;
| region17         = {{flagcountry|Venezuela}}
| pop17            = [[Afro-Venezuelans|1,087,427]] (2011)
| ref17            = &lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 2014|title=XIV Censo National de Poblacion y Vivienda|url=http://www.ine.gob.ve/documentos/Demografia/CensodePoblacionyVivienda/pdf/nacional.pdf|access-date=April 27, 2021|archive-date=August 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805193838/http://www.ine.gob.ve/documentos/Demografia/CensodePoblacionyVivienda/pdf/nacional.pdf}}&lt;/ref&gt;
| region18         = {{flagcountry|Cuba}}
| pop18            = [[Afro-Cubans|1,034,044–7,656,042 (mixed)]]
| ref18            = &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Población por sexo y zona de residencia según grupos de edades y color de la piel|url=http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20140428informenacional/46_tabla_II_4.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603230454/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20140428informenacional/46_tabla_II_4.pdf|url-status=live|access-date=April 27, 2021|archive-date=June 3, 2014}}&lt;/ref&gt;
| region19         = {{flagcountry|Germany}}
| pop19            = [[Afro-Germans|1,000,000]]
| ref19            = &lt;ref&gt;{{cite web|title=Zu Besuch in Neger und Mohrenkirch: Können Ortsnamen rassistisch sein?|url=https://www.focus.de/wissen/mensch/sprache/es-gibt-einige-die-entsetzt-waren-zu-besuch-in-neger-und-mohrenkirch-koennen-ortsnamen-rassistisch-sein_id_12824108.html|quote=Rund eine Million schwarzer Menschen leben laut ISD hierzulande.|trans-quote=About one million black people are living in this country according to ISD.}}&lt;/ref&gt;
| region20         = {{flagcountry|Peru}}
| pop20            = [[Black Peruvians|828,894]] (2017)
| ref20            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/publicaciones_digitales/Est/Lib1642/cap03_03.pdf|title=La Autoidentificación Étnica: Población Indígena y Afroperuana.| page = 123|language=es|date=2018|access-date=January 16, 2024}}&lt;/ref&gt;
| region21         = {{flagcountry|Oman}}
| pop21            = [[Afro-Arabs|750,000]]
| ref21            = 
| region22         = {{flagcountry|Ecuador}}
| pop22            = [[Afro-Ecuadorians|569,212]] (2022)&lt;br /&gt;[[Mulatto|245,256]] (Mixed)
| ref22            = &lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|last2=|date=September 2, 2011|title=Población del país es joven y mestiza, dice censo del INEC|url=https://www.eluniverso.com/2011/09/02/1/1356/poblacion-pais-joven-mestiza-dice-censo-inec.html|access-date=April 27, 2021|website=El Universo|language=es}}&lt;/ref&gt;
| region23         = {{flagcountry|Netherlands}}
| pop23            = [[Afro-Dutch people|507,000]]
| ref23            = 
| region24         = {{flagcountry|Trinidad and Tobago}}
| pop24            = [[Afro–Trinidadians and Tobagonians|452,536]]
| ref24            = &lt;ref&gt;{{cite web|url= https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title= Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census: Demographic Report|page= 94|publisher= Government of the Republic of Trinidad and Tobago, Central Statistical Office|year= 2012|access-date= August 20, 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date= October 19, 2017}}&lt;/ref&gt;
| region25         = {{flagcountry|Belgium}}
| pop25            = [[Black Belgians|358,268]] (2023)
| ref25            = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Origin {{!}} Statbel |url=https://statbel.fgov.be/en/themes/population/structure-population/origin#figures |access-date=2023-07-04 |website=statbel.fgov.be}}&lt;/ref&gt;
| region26         = {{flagcountry|Australia}}
| pop26            = [[African Australians|326,673]] (2021)
| ref26            = &lt;ref name=&quot;censusdata.abs.gov.au&quot;&gt;{{Cite web|url=http://stat.data.abs.gov.au/Index.aspx?DataSetCode=ABS_ERP_COB_MAG_SEXRATIO#|title=ABS Statistics|website=stat.data.abs.gov.au|date=November 25, 2021|access-date=April 22, 2020|archive-date=July 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728212457/http://stat.data.abs.gov.au/Index.aspx?DataSetCode=ABS_ERP_COB_MAG_SEXRATIO}}&lt;/ref&gt;
| region27         = {{flagcountry|Portugal}}
| pop27            = [[Afro-Portuguese people|up to ~ 700,000]]
| ref27            = {{Citation needed|date=August 2024}}
| region28         = {{flagcountry|Argentina}}
| pop28            = [[Afro-Argentines|302,936]] (2022)
| ref28            = &lt;ref name='Censo 2022'&gt;{{cite news |access-date=8 March 2024 |agency=INDEC |title=Censo 2022 |url=https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel4-Tema-2-41-165}}&lt;!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;
| region29         = {{flagcountry|Sweden}}
| pop29            = [[African immigrants to Sweden|283,695]] (2024)
| ref29            = &lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://www.scb.se/hitta-statistik/statistik-efter-amne/befolkning-och-levnadsforhallanden/befolkningens-sammansattning-och-utveckling/befolkningsstatistik/pong/tabell-och-diagram/utrikes-fodda--medborgarskap-och-utlandsksvensk-bakgrund/befolkning-efter-fodelseland-och-ursprungsland-31-december-2024-totalt/|title=Befolkning efter födelseland och ursprungsland, 31 december 2024, totalt|journal=Utrikes födda, medborgarskap och utländsk/Svensk bakgrund|language=sv|trans-title=Foreign-born, citizenship and foreign/Swedish background|date=December 2024|publisher=Statistiska centralbyrån}}&lt;/ref&gt;
| region30         = {{flagcountry|Barbados}}
| pop30            = [[Afro-Barbadians|270,853]]
| ref30            = &lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/barbados/ Barbados]. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].&lt;/ref&gt;
| region31         = {{flagcountry|Pakistan}}
| pop31            = [[Siddi|250,000]]
| ref31            = &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Paracha|first=Nadeem F.|date=August 26, 2018|title=Smokers' corner: Sindh's African roots|url=https://www.dawn.com/news/1428950|access-date=April 27, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;
| region32         = {{flagcountry|Puerto Rico}}
| pop32            = [[Afro–Puerto Ricans|228,711]]
| ref32            = &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.census.gov/library/stories/state-by-state/puerto-rico-population-change-between-census-decade.html | title=Puerto Rico Population Declined 11.8% from 2010 to 2020 }}&lt;/ref&gt;
| region33         = {{flagcountry|Guyana}}
| pop33            = [[Afro-Guyanese|225,860]]
| ref33            = &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf |title=Home |access-date=October 23, 2017 |archive-date=July 21, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721084856/http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter2_Population_Composition.pdf }}&lt;/ref&gt;
| region34         = {{flagcountry|Suriname}}
| pop34            = [[Afro-Surinamese|200,406]]
| ref34            = &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf |title= Censusstatistieken 2012 |website= Algemeen Bureau voor de Statistiek in Suriname (General Statistics Bureau of Suriname) |page= 76 |access-date= October 23, 2017 |archive-date= March 5, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305071544/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Suriname/SUR-Census2012-vol1.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|title= Cuadro P42. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según grupo de edad. Año 2010|trans-title= Table P42. Total for the country. Afro-descendant population in private households by sex, according to age group, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|archive-url= https://web.archive.org/web/20131029193258/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P42-Total_pais.xls|archive-date= October 29, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|format= XLS|url= http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|title= Cuadro P43. Total del país. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según lugar de nacimiento. Año 2010|trans-title= Table P43. Total for the country. Afro-descendant population in private homes by sex, according to place of birth, 2010|language= es|website= [[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]]|archive-url= https://web.archive.org/web/20140418145946/http://www.censo2010.indec.gov.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P43-Total_pais.xls|archive-date= April 18, 2014}}&lt;/ref&gt;
| region35         = {{flagcountry|Chile}}
| pop35            = [[Afro-Chileans|195,809]] (2017){{efn|Including [[Haitian Chileans|Haitian]] immigrants}}
| ref35            = &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite journal |date=November 2018 |periodical=Instituto Nacional de Estadísticas |title=Medición de Pueblos Indígenas y Afrodescendientes en el Censo de Población y Vivienda 2017 |url=https://www.cepal.org/sites/default/files/presentations/03_magdalena_iraguen_ine_chile.pdf}}&lt;!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.emol.com/noticias/Nacional/2018/04/09/901867/Extranjeros-en-Chile-superan-el-millon-110-mil-y-el-72-se-concentra-en-dos-regiones-Antofagasta-y-Metropolitana.html|title=Extranjeros en Chile superan el millón 110 mil y el 72% se concentra en dos regiones: Antofagasta y Metropolitana|publisher=El Mercurio|date=9 April 2018|access-date=23 December 2019}}&lt;/ref&gt;
| region36         = {{flagcountry|Uruguay}}
| pop36            = [[Afro-Uruguayans|149,689]] (2011)
| ref36            = &lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2021 |title=La población afro-uruguaya en el Censo 2011 |url=https://www.ine.gub.uy/documents/10181/34017/Atlas_fasciculo_2_Afrouruguayos.pdf/ec7ecb3f-ca0a-4071-b05f-28fdc20c94e2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307090250/https://www.ine.gub.uy/documents/10181/34017/Atlas_fasciculo_2_Afrouruguayos.pdf/ec7ecb3f-ca0a-4071-b05f-28fdc20c94e2 |archive-date=7 March 2021 |language=es}} [https://www.ine.gub.uy/documents/10181/34017/Atlas_fasciculo_2_Afrouruguayos.pdf/ec7ecb3f-ca0a-4071-b05f-28fdc20c94e2 Alt URL]&lt;/ref&gt;
| region37         = {{flagcountry|Norway}}
| pop37            = [[African immigration to Norway|144,510]] (2025)
| ref37            = &lt;ref name=&quot;ssb&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.ssb.no/en/befolkning/innvandrere/statistikk/innvandrere-og-norskfodte-med-innvandrerforeldre |title=Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents |language=Norwegian |access-date=2025-07-09 }}&lt;/ref&gt;
| region38         = {{flagcountry|Grenada}}
| pop38            = [[Afro-Grenadians|108,700]]
| ref38            = &lt;ref name=&quot;cia.gov&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/grenada/ |title= Grenada |website= The World Factbook |publisher= Central Intelligence Agency (CIA) |access-date=May 3, 2021}}&lt;/ref&gt;
| region39         = {{flagcountry|Turkey}}
| pop39            = [[Afro-Turks|100,000]]
| ref39            = &lt;ref name=&quot;trthaber.com&quot;&gt;{{Cite web|title=İstanbul'da yaşayan Afrikalıların sayısı 70 bine yakın. Ten renklerinden ötürü ötekileştirilmiyor olmak onları Türkiye'ye bağlıyor.|url=https://www.trthaber.com/haber/yasam/esenyurtun-afrikali-gocmenleri-538129.html|url-status=live|access-date=October 26, 2021|website=www.trthaber.com|date=December 13, 2020 |language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213134049/https://www.trthaber.com/haber/yasam/esenyurtun-afrikali-gocmenleri-538129.html |archive-date=December 13, 2020 }}&lt;/ref&gt;
| region40         = {{flagcountry|Finland}}
| pop40            = [[African diaspora in Finland|70,592]] (2023)
| ref40            = &lt;ref name=&quot;finland-1&quot;&gt;{{cite web |url=https://statfin.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rv.px/ |title=11rv -- Origin and background country by sex, by municipality, 1990-2023 |website=[[Statistics Finland]] |access-date=September 29, 2024}}{{br|2}}Note:{{br|2}}{{cite web |url=https://stat.fi/meta/kas/syntypera_ja_ta_en.html |title=Origin and background country |website=[[Statistics Finland]] |access-date=September 29, 2024 |quote=Origin and background country&amp;nbsp;...&amp;nbsp;All such persons who have at least one parent who was born in Finland are also considered to be persons with Finnish background.&amp;nbsp;...&amp;nbsp;Persons whose both parents or the only known parent have been born abroad are considered to be persons with foreign background.&amp;nbsp;...&amp;nbsp;If either parent's country of birth is unknown, the background country for persons born abroad is their own country of birth.&amp;nbsp;...&amp;nbsp;For children adopted from abroad, the adoptive parents are regarded as the biological parents.}}{{br|2}}I.e., according to [[Statistics Finland]], people in Finland:&lt;br /&gt;{{•}} whose both parents are African-born,&lt;br /&gt;{{•}} or whose only known parent was born in Africa,&lt;br /&gt;{{•}} or who were born in Africa and whose parents' countries of birth are unknown.{{br|2}}Thus, for example, people with one Finnish parent and one African parent or people with more distant African ancestry are not included in this country-based non-ethnic figure.&lt;br /&gt;Also, African-born adoptees' backgrounds are determined by their adoptive parents, not by their biological parents.&lt;/ref&gt;
| region41         = {{flagcountry|Jordan}}
| pop41            = [[Afro-Arabs|60,000]]
| ref41            = &lt;ref&gt;http://www.africanviews.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=105 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140724014025/http://www.africanviews.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=105 |date=July 24, 2014 }} Jordan&lt;/ref&gt;
| region42         = {{flagcountry|Russia}}
| pop42            = [[Afro-Russians|50,000]]
| ref42            = &lt;ref&gt;Gribanova, Lyubov [http://www.nashi-deti.ru/articles/15/ &quot;Дети-метисы в России: свои среди чужих&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081104180141/http://www.nashi-deti.ru/articles/15/|date=November 4, 2008}} (in Russian). Nashi Deti Project. Retrieved February 25, 2010.&lt;/ref&gt; (est. 2009)
| region43         = {{flagcountry|Costa Rica}}
| pop43            = [[Afro-Costa Ricans|45,228]] (2018)&lt;br /&gt;[[Mulatto|289,209]] (Mixed)
| ref43            = &lt;ref&gt;{{cite web|title=Costa Rica: Población total por autoidentificación étnica-racial, según provincia y sexo. (Spanish)|url=http://www.inec.go.cr/social/grupos-etnicos-raciales|website=Instituto Nacional de Estadística y Censos (Costa Rica)|access-date=2016-11-19}}&lt;/ref&gt;
| region44         = {{flagcountry|Guatemala}}
| pop44            = [[Afro-Guatemalans|27,647]] (2018)&lt;br /&gt;[[Garifuna|19,529]] (Mixed)
| ref44            = &lt;ref name=&quot;censopoblacion.gt&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censopoblacion.gt/mapas |title=Portal de Resultados del Censo 2018 |publisher=Censopoblacion.gt |date= |access-date=2022-04-14 |archive-date=17 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217015625/https://www.censopoblacion.gt/mapas |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| region45         = {{flagcountry|India}}
| pop45            = [[Siddi|19,514]] (2011)
| ref45            = &lt;ref name=Census2011&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|access-date=2017-03-24|work=Census of India 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India|Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India]]}}&lt;/ref&gt;
| region46         = {{flagcountry|Paraguay}}
| pop46            = [[Afro-Paraguayans|8,013]] (2022)
| ref46            = &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://otramerica.com/comunidades/afroparaguayos-condenados-a-no-existir/720 | title=Afroparaguayos, condenados a no existir }}&lt;/ref&gt;
| languages        = [[North American English|English]] ([[African American English|American]], [[Caribbean English|Caribbean]]), [[American French|French]] ([[Canadian French|Canadian]], [[Haitian French|Haitian]]), [[Haitian Creole]], [[Jamaican Patois]], [[Spanish language in the Americas|Spanish]], [[Portuguese language in the Americas|Portuguese]], [[Papiamento]], [[Surinamese Dutch|Dutch]], [[Palenquero]] and [[Languages of Africa|African languages]]
| rels             = [[Christianity]], [[Islam]], [[Traditional African religions]], [[African diaspora religions|Afro-American religions]]
| related_groups   = [[Demographics of Africa|Africans]]
}}

'''آفريڪي ڊائاسپورا''' (African diaspora) مان مراد سڄي دنيا ۾ پکڙيل انهن برادرين جو مجموعو آهي، جن جو تعلق [[آفريڪا جي آباديات|آفريڪا]] جي ماڻهن سان آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=African Diaspora {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/anthropology-and-archaeology/human-evolution/african-diaspora |access-date=May 23, 2022 |website=www.encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; هي اصطلاح عام طور تي آفريڪي نسل جي انهن ماڻهن لاءِ استعمال ٿيندو آهي جن پنهنجو وطن ڇڏي ٻين ملڪن ۾ رهائش اختيار ڪئي، پر ان ۾ غلام بڻائي ٻاهر نيل ويا آفريڪن جا اولاد به شامل ٿي سگهن ٿا. &lt;ref name=&quot;warren&quot;&gt;{{cite book |title = The Conquest of Michoacán |isbn = 978-0-8061-1858-1 |first = J. Benedict |last = Warren |publisher = [[University of Oklahoma Press]] |year = 1985 }}&lt;/ref&gt;  محقق عام طور تي آفريڪا مان ٿيندڙ هن لڏپلاڻ جا ”چار مرحلا“ بيان ڪن ٿا.&lt;ref&gt;Harris, J. E. (1993). &quot;Introduction&quot; In J. E. Harris (ed.), ''Global Dimensions of the African Diaspora'', pp. 8–9.&lt;/ref&gt;

&quot;آفريڪي ڊائاسپورا&quot; وارو اصطلاح تدريجي طور تي 21هين صديءَ جي شروعات ۾ عام استعمال ۾ آيو. ”ڊائاسپورا“ (diaspora) جو لفظ يوناني ٻوليءَ جي لفظ ”diaspora“ (جنهن جي معنيٰ آهي ”پکڙجڻ“ يا ”تتر بتتر ٿيڻ“) مان نڪتل آهي. هي لفظ پهريون ڀيرو يهودي ڊائاسپورا جي حوالي سان مقبول ٿيو ۽ بعد ۾ ان جو اطلاق ٻين آبادين تي به ڪيو ويو. علمي حلقن ۾ ڪڏهن ڪڏهن هي اصطلاح آفريڪا مان تازي دور ۾ ٿيندڙ لڏپلاڻ لاءِ به استعمال ڪيو ويندو آهي. * آفريڪن يونين (AU) آفريڪي ڊائاسپورا جي تعريف هن ريت ڪري ٿي: ”اهڙا ماڻهو جيڪي مڪمل يا جزوي طور آفريڪي نسل سان تعلق رکن ٿا ۽ براعظم کان ٻاهر رهن ٿا (قطع نظر ان جي ته انهن جي شهريت يا قوميت ڪهڙي آهي)، ۽ جيڪي براعظم جي ترقيءَ توڙي آفريڪن يونين جي تعمير ۾ حصو وٺڻ جا خواهشمند آهن.“ تنظيم جو بنيادي دستاويز (Constitutive Act) اهو اعلان ڪري ٿو ته اها ”آفريڪن يونين جي تعمير ۾ آفريڪي ڊائاسپورا جي مڪمل شموليت جي دعوت ۽ حوصلا افزائي ڪندي، ڇاڪاڻ ته اهي اسان جي براعظم جو هڪ اهم حصو آهن.“

The phrase ''African diaspora'' gradually entered common usage at the turn of the 21st century.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Google Books Ngram Viewer|url=https://books.google.com/ngrams/graph?content=African+diaspora&amp;year_start=1750&amp;year_end=1989&amp;corpus=15&amp;smoothing=3&amp;direct_url=t1%3B%2CAfrican%20diaspora%3B%2Cc0t1|access-date=April 27, 2021|website=books.google.com|language=en}}&lt;/ref&gt; The term ''diaspora'' originates from the Greek word {{Wikt-lang|el|διασπορά}} (''diaspora'', &quot;scattering&quot;) which gained popularity in English in reference to the [[Jewish diaspora]] before being more broadly applied to other populations.&lt;ref&gt;In an article published in 1991, [[William Safran]] set out six rules to distinguish &quot;diasporas&quot; from general migrant communities. While Safran's definitions were influenced by the idea of the [[Jewish diaspora]], he recognised the expanding use of the term. [[Rogers Brubaker]] (2005) also noted that use of the term &quot;diaspora&quot; had started to take on an increasingly general sense. He suggests that one element of this expansion in use &quot;involves the application of the term diaspora to an ever-broadening set of cases: essentially to any and every nameable population category that is to some extent dispersed in space&quot;. An early example of the use of &quot;African diaspora&quot; appears in the title of Sidney Lemelle, Robin D. G. Kelley, ''Imagining Home: Class, Culture and Nationalism in the African Diaspora '' (1994).&lt;/ref&gt; Less commonly, the term has been used in scholarship to refer to more recent [[emigration]] from Africa.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Akyeampong | first1 = E. | year = 2000 | title = Africans in the Diaspora: The Diaspora and Africans |journal = African Affairs | volume = 99 | issue = 395 | pages = 183–215 | doi = 10.1093/afraf/99.395.183 }}&lt;/ref&gt;

The [[African Union]] (AU) defines the African diaspora as consisting: &quot;of people of native or partial African origin living outside the continent, irrespective of their citizenship and nationality and who are willing to contribute to the development of the continent and the building of the African Union&quot;.&lt;ref name=&quot;AU definition&quot;&gt;{{Cite web |title=The Diaspora Division {{!}} African Union |url=https://au.int/en/diaspora-division |access-date=May 23, 2022 |website=au.int |archive-date=July 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714200154/https://au.int/en/diaspora-division }}&lt;/ref&gt; Its constitutive act declares that it shall &quot;invite and encourage the full participation of the African diaspora as an important part of our continent, in the building of the African Union&quot;.&lt;ref name=&quot;CIDO&quot;&gt;
{{cite web
 | url = http://pages.au.int/cido/pages/diaspora-division
 | title = The Diaspora Division
 | website = Statement | publisher = The Citizens and Diaspora Organizations Directorate (CIDO)
 | access-date = January 7, 2016
| archive-url = https://web.archive.org/web/20151201073646/http://pages.au.int/cido/pages/diaspora-division
 | archive-date = December 1, 2015 }}
&lt;/ref&gt;
==پڻ ڏسو==

==حوالا==
{{حوالا}}
==ڪتابيات==
==وڌيڪ مطالعو== 
==ٻاهرين ڳنڍڻا==
{{Sister project links|c=Category:African diaspora|wikt=Afrodiasporic|n=no|q=History of Free African Diaspora|s=no|b=no|m=no|mw=no|species=no|v=no|voy=no|d=Q385967}}
* [http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php &quot;The African Diaspora in the Indian Ocean World&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019050614/http://exhibitions.nypl.org/africansindianocean/index2.php |date=October 19, 2019 }}, Omar H. Ali, Schomburg Center for Research in Black Culture
* [http://www.blackpresence.co.uk/ The History of Black People in Britain]
* [http://www.moadsf.org/ &quot;Museum of the African Diaspora&quot;], Online exhibits and other resources from the San Francisco-based museum.
* [https://web.archive.org/web/20171016071153/http://www.diaspora-centre.org/ The African Diaspora Policy Centre (ADPC)]
* http://www.experience-africa.de/index.php?en_the-african-diaspora

[[زمرو:آفريڪا]] 
[[زمرو:آفريڪي ماڻهو]] 
[[زمرو:آفريڪا جي ثقافت]]  
[[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]]
[[زمرو:آفريڪي ڊائسپورا]]
[[زمرو:پرڏيهه ۾ رهندڙ آفريڪي]]  
[[زمرو:ڊائسپورا]]
[[زمرو:نسلي گروه]]
[[زمرو:وطن کان ٻاهر رهندڙ برادري]] 
[[زمرو:هجرت]]
[[زمرو:آفريڪي اتحاد جي تحريڪ]]
[[زمرو:پان آفريڪن ازم]] 
[[زمرو:آفريڪا مان آيل مهاجر]]</text>
      <sha1>51qfyyi2ndbspi5joq9rvyc8pdlhzwr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آفريقي منتشر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102191</id>
    <redirect title="آفريڪي ڊائسپورا" />
    <revision>
      <id>409471</id>
      <timestamp>2026-09-02T09:28:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>Ibne maryam صفحي [[آفريقي منتشر]] کي [[آفريڪي ڊائسپورا]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>409471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="e5j5hrdo6ey41l93rvjkzeowyr737yb" xml:space="preserve">#چوريو [[آفريڪي ڊائسپورا]]</text>
      <sha1>e5j5hrdo6ey41l93rvjkzeowyr737yb</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>