جاگرافيائي بيهڪ نظام

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sd">
  <siteinfo>
    <sitename>وڪيپيڊيا</sitename>
    <dbname>sdwiki</dbname>
    <base>https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ذريعات</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">واپرائيندڙ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">واپرائيندڙ بحث</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وڪيپيڊيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وڪيپيڊيا بحث</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل بحث</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ذريعات وڪي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ذريعات وڪي بحث</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچو بحث</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد بحث</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">زمرو</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">زمرو بحث</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">باب</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">باب بحث</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڊيول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڊيول بحث</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>جاگرافيائي بيهڪ نظام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6520</id>
    <revision>
      <id>414611</id>
      <parentid>405329</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ibne maryam صفحي [[جاگرافيائي بيھڪ نظام]] کي [[Geographic Coordinate System]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>405329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3211" sha1="pi33lkgg4060t39m5zjhdlb31rhob0s" xml:space="preserve">{{Short description|System to specify locations on Earth}}
[[File:FedStats Lat long.svg|thumb|upright=1.2|ڊگھائي ڦاڪ جي لائينون [[برابري ڦاڪ]] جي لائين ڏانهن عمودي آهن ۽ ويڪرائي ڦاڪ واري لائينون هن جي لائين سان متوازي آهن.]]
'''جاگرافيائي بيهڪ نظام''' ('''&lt;small&gt;Geographic&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Coordinate&lt;/small&gt; &lt;small&gt;System&lt;/small&gt;'''؛ مختصر طور تي '''GCS''')، ڌرتيء تي ڪنهن جاء جي محل کي ويڪرائي ۽ ڊگھائي ڦاڪن ذريعي ۽ ماپن ۽ رابطو ڪرڻ لاءِ، هڪ ڪروي (spherical) يا [[جيوڊيسي|جيوڊيسڪ]] نظام آهي.&lt;ref name=&quot;chang20162&quot;&gt;{{cite book|title=Introduction to Geographic Information Systems|url=https://archive.org/details/introductiontoge0000chan_n5d7_8thed|last1=Chang|first1=Kang-tsung|date=2016|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-1-259-92964-9|edition=9th|page=[https://archive.org/details/introductiontoge0000chan_n5d7_8thed/page/24 24]}}&lt;/ref&gt; اها جاء جي محل کي معلوم ڪرڻ واري مختلف نظامن ۾، جيڪا اڃا تائين استعمال ۾ آهن، سڀ کان سادو، پراڻو ۽ وڌيڪ استعمال ٿيندڙ نظام آهي ۽ اڪثر ٻين نظامن لاءِ بنياد ٺاهيندو آهي. جيتوڻيڪ ويڪرائي ۽ ڊگھائي ڦاڪ ڪارتيسين بيهڪن وانگر نظر اچڻ ٿا، پر جاگرافيائي بيهڪون ڪارٽيسين نه آهن، ڇاڪاڻ ته هي زاوين ۾ ھونديون آهن ۽ هڪ-رخ واري مٿاڇري تي نه آهن.&lt;ref name=&quot;DiBiase2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.e-education.psu.edu/natureofgeoinfo/c2_p10.html|title=The Nature of Geographic Information|last=DiBiase|first=David|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219075125/https://www.e-education.psu.edu/natureofgeoinfo/c2_p10.html|archive-date=19 February 2024|access-date=18 February 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

جئين ته مختلف معلومات جا جزو ( datum) ساڳئي جڳهه لاءِ مختلف ويڪرائي ۽ ڊگھائي ڦاڪ جو انگ ڏيڻ ٿا، هڪ مڪمل GCS خصوصيت واري نظام، جيڪا EPSG ۽ ISO 19111 معيارن ۾ درج ٿيل آهن، ۾ جيوڊيٽڪ معلومات جو انتخاب پڻ شامل هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;epsg2&quot;&gt;{{cite web|url=https://epsg.org/guidance-notes.html|title=Using the EPSG geodetic parameter dataset, Guidance Note 7-1|website=EPSG Geodetic Parameter Dataset|publisher=Geomatic Solutions|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215215824/https://epsg.org/guidance-notes.html|archive-date=15 December 2021|access-date=15 December 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
{{جاگرافيائي بيھڪ نظام}}

[[زمرو:نقشا]]
[[زمرو:جاگرافي]]
[[زمرو:نقشانگاري]]
[[زمرو:جاگرافيائي انفارميشن]]
[[زمرو:جاگرافيائي پوزيشن]]
[[زمرو:سفري رهنمائي]]
[[زمرو:جاگرافيائي اصطلاح]]
[[زمرو:جاگرافيائي بيهڪون]]
[[زمرو:جاگرافيائي بيهڪ نظام]]


[[زمرو:ڪچو]]</text>
      <sha1>pi33lkgg4060t39m5zjhdlb31rhob0s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414613</id>
      <parentid>414611</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ibne maryam صفحي [[Geographic Coordinate System]] کي [[جاگرافيائي بيهڪ نظام]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>405329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3211" sha1="pi33lkgg4060t39m5zjhdlb31rhob0s" xml:space="preserve">{{Short description|System to specify locations on Earth}}
[[File:FedStats Lat long.svg|thumb|upright=1.2|ڊگھائي ڦاڪ جي لائينون [[برابري ڦاڪ]] جي لائين ڏانهن عمودي آهن ۽ ويڪرائي ڦاڪ واري لائينون هن جي لائين سان متوازي آهن.]]
'''جاگرافيائي بيهڪ نظام''' ('''&lt;small&gt;Geographic&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Coordinate&lt;/small&gt; &lt;small&gt;System&lt;/small&gt;'''؛ مختصر طور تي '''GCS''')، ڌرتيء تي ڪنهن جاء جي محل کي ويڪرائي ۽ ڊگھائي ڦاڪن ذريعي ۽ ماپن ۽ رابطو ڪرڻ لاءِ، هڪ ڪروي (spherical) يا [[جيوڊيسي|جيوڊيسڪ]] نظام آهي.&lt;ref name=&quot;chang20162&quot;&gt;{{cite book|title=Introduction to Geographic Information Systems|url=https://archive.org/details/introductiontoge0000chan_n5d7_8thed|last1=Chang|first1=Kang-tsung|date=2016|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-1-259-92964-9|edition=9th|page=[https://archive.org/details/introductiontoge0000chan_n5d7_8thed/page/24 24]}}&lt;/ref&gt; اها جاء جي محل کي معلوم ڪرڻ واري مختلف نظامن ۾، جيڪا اڃا تائين استعمال ۾ آهن، سڀ کان سادو، پراڻو ۽ وڌيڪ استعمال ٿيندڙ نظام آهي ۽ اڪثر ٻين نظامن لاءِ بنياد ٺاهيندو آهي. جيتوڻيڪ ويڪرائي ۽ ڊگھائي ڦاڪ ڪارتيسين بيهڪن وانگر نظر اچڻ ٿا، پر جاگرافيائي بيهڪون ڪارٽيسين نه آهن، ڇاڪاڻ ته هي زاوين ۾ ھونديون آهن ۽ هڪ-رخ واري مٿاڇري تي نه آهن.&lt;ref name=&quot;DiBiase2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.e-education.psu.edu/natureofgeoinfo/c2_p10.html|title=The Nature of Geographic Information|last=DiBiase|first=David|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219075125/https://www.e-education.psu.edu/natureofgeoinfo/c2_p10.html|archive-date=19 February 2024|access-date=18 February 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

جئين ته مختلف معلومات جا جزو ( datum) ساڳئي جڳهه لاءِ مختلف ويڪرائي ۽ ڊگھائي ڦاڪ جو انگ ڏيڻ ٿا، هڪ مڪمل GCS خصوصيت واري نظام، جيڪا EPSG ۽ ISO 19111 معيارن ۾ درج ٿيل آهن، ۾ جيوڊيٽڪ معلومات جو انتخاب پڻ شامل هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;epsg2&quot;&gt;{{cite web|url=https://epsg.org/guidance-notes.html|title=Using the EPSG geodetic parameter dataset, Guidance Note 7-1|website=EPSG Geodetic Parameter Dataset|publisher=Geomatic Solutions|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215215824/https://epsg.org/guidance-notes.html|archive-date=15 December 2021|access-date=15 December 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
{{جاگرافيائي بيھڪ نظام}}

[[زمرو:نقشا]]
[[زمرو:جاگرافي]]
[[زمرو:نقشانگاري]]
[[زمرو:جاگرافيائي انفارميشن]]
[[زمرو:جاگرافيائي پوزيشن]]
[[زمرو:سفري رهنمائي]]
[[زمرو:جاگرافيائي اصطلاح]]
[[زمرو:جاگرافيائي بيهڪون]]
[[زمرو:جاگرافيائي بيهڪ نظام]]


[[زمرو:ڪچو]]</text>
      <sha1>pi33lkgg4060t39m5zjhdlb31rhob0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ٿاڻو بولا خان شهر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9984</id>
    <revision>
      <id>414649</id>
      <parentid>411255</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18093" sha1="lt82xh0kwknjwo2y4w7naamw7s1us5b" xml:space="preserve">{{Short description|ڄامشورو ضلعي، سنڌ جو شهر}}


{{Infobox settlement
| name                    = ٿاڻو بولا خان
| official_name           = Thano Bula Khan
| native_name             = {{lang|ur|تھانہ بولا خان}}
| settlement_type         = [[شهر]] / [[ٽائون ڪميٽي]]
| image_skyline           = Guru Balpuri Ashram.jpg
| imagesize               = 270px
| image_alt               =
| image_caption           = ٿاڻي بولا خان ۾ واقع [[گرو بالپوري آشرم]]
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_mapsize         = 280
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|25.3617|67.8351|region:PK-SD_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type        = [[ملڪ]]
| subdivision_name        = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = {{flag|سنڌ}}
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[حيدرآباد ڊويزن|حيدرآباد]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻو بولا خان]]
| government_type         = ٽائون ڪميٽي
| governing_body          = ٽائون ڪميٽي ٿاڻو بولا خان
| unit_pref               = Metric
| population_total        = 17,462
| population_as_of        = [[2023ع پاڪستان جي آدمشماري|2023ع]]
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbos.gov.pk/wp-content/uploads/census_tables/tables/table_2_sindh_districts.pdf
 |title=Table 2: Urban Localities by Population Size and Their Population by Sex, Annual Growth Rate and Household Size, Census-2023
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2  = auto
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت|PST]]
| utc_offset1             = +5
| postal_code_type        = پوسٽل ڪوڊ
| postal_code             = 76050
}}

'''ٿاڻو بولا خان''' ({{lang-en|Thano Bula Khan}}؛ {{lang-ur|تھانہ بولا خان}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشوري ضلعي]] ۾ واقع هڪ شهر، ٽائون ڪميٽي ۽ [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻي بولا خان تعلقي]] جو انتظامي صدر مقام آهي. شهر سنڌ جي جابلو [[سنڌ ڪوهستان|ڪوهستان]] واري علائقي ۾ واقع آهي ۽ تاريخي طور پراڻي '''محال ڪوهستان''' جي انتظامي مرڪز سان لاڳاپيل رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;&gt;{{cite book
 |title=Gazetteer of the Province of Sind, Volume B: Karachi District
 |publisher=Government Central Press
 |location=Bombay
 |year=1919
 |page=176
 |url=https://irrigation.sindh.gov.pk/files/Books/156.pdf
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

2023ع جي سرڪاري آدمشماري موجب ٿاڻي بولا خان ٽائون ڪميٽي جي آبادي '''17,462''' هئي، جنهن ۾ 9,123 مرد، 8,337 عورتون ۽ 2 ٽرانسجينڊر ماڻهو شامل هئا. 2017ع ۾ شهر جي آبادي 14,944 هئي، تنهنڪري ٻنهي آدمشمارين جي وچ ۾ سراسري سالياني آبادي واڌ 2.64 سيڪڙو رهي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

== نالو ==
شهر جو نالو [[بولا خان برفت]] سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، جيڪو [[برفت]] يا نومڙيا قبيلي جو هڪ بااثر سردار هو. مقامي تاريخي روايتن موجب بولا خان [[ميان نور محمد ڪلهوڙو]] جي دور ۾ سرگرم هو ۽ کيس جاگير پڻ عطا ڪئي وئي هئي. 1747ع ۾ ٺٽي واري علائقي ۾ ڪلهوڙن جي هڪ فوجي مهم دوران هن ڪلهوڙا لشڪر جي مدد پڻ ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;StoriesStone&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sindhcourier.com/stories-in-stone/
 |title=Stories in Stone
 |author=ذوالفقار علي ڪلهوڙو
 |date=18 March 2022
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ڊان]] ۾ شايع ٿيل هڪ تاريخي مضمون مطابق ٿاڻو بولا خان ڪوهستان جي اهم پراڻن شهرن مان آهي ۽ ان جي قيام کي پڻ بولا خان نومڙيا/برفت سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;DawnGrave&quot;&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/882271
 |title=Globetrotting: Grave matter
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=17 January 2010
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
ٿاڻو بولا خان [[سنڌ ڪوهستان]] جي خشڪ ۽ ٽڪريالي علائقي ۾ واقع آهي. شهر جي چوڌاري گهٽ اوچائي وارا جبل، موسمي نيون ۽ وادين جا سلسلا موجود آهن. هن خطي ۾ برسات غير يقيني هجڻ سبب ڏڪار ۽ پاڻيءَ جي کوٽ جا مسئلا بار بار سامهون ايندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

شهر ڪوهستان جي ڳوٺاڻن علائقن لاءِ واپار، سرڪاري خدمتن، تعليم ۽ صحت جو مقامي مرڪز آهي. [[نوري آباد]] ۽ [[ايم-9 موٽر وي]] وارو صنعتي علائقو تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع آهي.

[[File:Map by the US Army Map Service - Thano Bula Khan - iraq and iran - txu-pclmaps-oclc-6589753-thano-bula-khan.jpg|thumb|left|1930ع واري ڏهاڪي جو ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي واري علائقي جو تاريخي نقشو]]

== تاريخ ==
=== محال ڪوهستان ===
برطانوي راڄ کان اڳ موجوده ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو مختلف مقامي قبيلائي سردارن ۽ سنڌ جي حڪمران گهراڻن جي اثر هيٺ رهيو. [[ٽالپر گهراڻو|ٽالپرن]] جي دور ۾ ڪوهستان، سنڌ جي اولهندي پهاڙي سرحدي علائقن مان هڪ هو.

1843ع ۾ انگريزن طرفان سنڌ تي قبضي کان پوءِ ڪوهستان واري علائقي کي [[ڪراچي ضلعو|ڪراچي ضلعي]] جي انتظام هيٺ رکيو ويو. شروعات ۾ اهو ڪوٽڙي انتظامي علائقي سان ڳنڍيل هو، پر 1865ع ۾ '''محال ڪوهستان''' کي الڳ انتظامي حيثيت ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://catalog.crl.edu/Record/37c00151-0c4c-58c6-bd55-c75068c0788e
 |title=Settlement records of the Sehwan Division of the Karachi Collectorate, Sind: Talukas Manjhand, Kotri, and Kohistan
 |date=1889
 |publisher=Center for Research Libraries
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

1919ع جي ڪراچي ضلعي جي گزيٽيئر ۾ ڪوهستان محال کي ڪراچي ضلعي جي هڪ وڏي ۽ الڳ انتظامي اڪائي طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;/&gt;

=== دادو ۽ ڄامشورو ضلعن ۾ شموليت ===
1961ع جي سرڪاري ضلعي مردم شماري رپورٽ موجب ڪوٽڙي تعلقو ۽ محال ڪوهستان '''1931ع تائين ڪراچي ضلعي''' جي انتظام هيٺ رهيا. اپريل 1931ع ۾ جڏهن نئون [[دادو ضلعو]] قائم ٿيو ته ڪراچي ۽ لاڙڪاڻي ضلعن مان مختلف علائقا ان ۾ شامل ڪيا ويا؛ انهن ۾ ڪوٽڙي، سيوهڻ ۽ محال ڪوهستان پڻ شامل هئا.&lt;ref name=&quot;Dadu1961&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://drpathan.com/wp-content/uploads/2025/04/1961_District_Census_Report_Dadu.pdf
 |title=District Census Report Dadu 1961
 |publisher=Population Census Organisation, Government of Pakistan
 |year=1961
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

دادو ضلعي جي سرڪاري تاريخي بيان موجب 1931ع ۾ قائم ٿيل ضلعي ۾ دڙو، ميهڙ، ڪڪڙ، جوهي، سيوهڻ، ڪوٽڙي ۽ محال ڪوهستان شامل هئا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://executivedistrictofficercdd.webnode.page/about-dadu/
 |title=About Dadu: Brief History
 |publisher=District Government Dadu
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

14 ڊسمبر 2004ع تي دادو ضلعي کي ورهائي نئون [[ڄامشورو ضلعو]] قائم ڪيو ويو ۽ ٿاڻو بولا خان ان نئين ضلعي جو حصو بڻيو.&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/377011
 |title=Four new districts created in Sindh
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=14 December 2004
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آبادي ==
2023ع جي آدمشماري موجب شهر ۾ 17,462 ماڻهو رهندا هئا، جڏهن تہ 2017ع ۾ آبادي 14,944 هئي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:75%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر جي آبادي'''
! style=&quot;background:#355C7D;color:white;&quot; | آدمشماري
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#E9C46A;color:#222;&quot; | واڌ
|-
| 2017ع
| 14,944
| —
|-
| 2023ع
| '''17,462'''
| 16.8٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | 2017ع–2023ع سراسري سالياني واڌ
! style=&quot;background:#FFF3D6;&quot; | '''2.64٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: [[پاڪستان شماريات بيورو]].&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

== مذهب ==
ٿاڻو بولا خان سنڌ جي انهن ٿورن شهرن مان آهي جتي هندو آبادي اڪثريت ۾ آهي. 2023ع جي آدمشماري ۾ شهر جي 17,462 ماڻهن مان '''9,941 هندو'''، '''7,431 مسلمان'''، 71 عيسائي ۽ باقي ٻين مذهبن سان تعلق رکندڙ هئا.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbs.gov.pk/result-excel/
 |title=7th Population and Housing Census – Detailed Results: Population by Religion
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:80%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر ۾ مذهب، 2023ع'''
! style=&quot;background:#3E6D9C;color:white;&quot; | مذهب
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#B56576;color:white;&quot; | سيڪڙو
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[هندومت]]
| 9,941
| 56.93٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[اسلام]]
| 7,431
| 42.56٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[عيسائيت]]
| 71
| 0.41٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ٻيا
| 19
| 0.11٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | ڪُل
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''17,462'''
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''100٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: 2023ع پاڪستان جي آدمشماري.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

[[File:Guru Balpuri Ashram.jpg|thumb|[[گرو بالپوري آشرم]]؛ ٿاڻي بولا خان جي هندو مذهبي ورثي مان هڪ ماڳ]]

== ڪوهستاني ثقافت ۽ تاريخي ورثو ==
ٿاڻو بولا خان جو ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو پٿر جي قبرن، قديم قبرستانن، پٿرن تي چٽسالي ۽ قبل از تاريخ آثارن جي ڪري مشهور آهي. خاص طور [[تونگ]] جو قبرستان برفت قبيلي جي تاريخ سان لاڳاپيل آهي ۽ سنڌ جي پٿر تي نقش نگاري واري قبرسازيءَ جو هڪ اهم مثال سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Kalhoro
 |first=Zulfiqar Ali
 |title=The Tombs of Burfat Tribe at Taung, Thana Bula Khan, Sindh (Pakistan)
 |journal=Ancient Asia
 |year=2012
 |doi=10.5334/aa.12307
 |url=https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/
 |access-date=10 September 2026
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2 August 2019 }}&lt;/ref&gt;

تونگ ۾ 350 کان وڌيڪ پٿر جون سينگاريل قبرون ۽ قبرن جا پٿر موجود هجڻ جو ذڪر ڪيو ويو آهي. انهن مان گهڻيون برفت خاندان ۽ ان جي مختلف شاخن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://heritage.eftsindh.com/site/561/jamshoro/taung-tombs-thano-bula-khan
 |title=Taung Tombs, Than Bula Khan, Jamshoro
 |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|thumb|left|[[تونگ]] جون پٿر جون تاريخي قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 1.jpg|thumb|تونگ جي قبرستان ۾ سينگاريل پٿر جون قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 3.jpg|thumb|تونگ ۾ پٿر جي روايتي قبرسازي]]

ڪوهستان ۾ مول وادي ۽ ٻين هنڌن تي ميگالٿڪ اڏاوتن، پٿري حلقن ۽ ٻڌ دور سان منسوب پٿري نقش نگاري جا ماڳ پڻ رپورٽ ڪيا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.youlinmagazine.com/story/buddhist-rock-art-in-sindh/MjYxNQ==
 |title=Buddhist Rock Art in Sindh
 |website=Youlin Magazine
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1268264-stone-circles-and-silent-stories
 |title=Stone circles and silent stories
 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ==
شهر جي معيشت وڏي حد تائين ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن جي واپار، چوپائي مال، سرڪاري ملازمتن، ننڍن ڪاروبارن ۽ زراعت سان ڳنڍيل آهي. سڄي تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع [[نوري آباد]] سنڌ جي وڏن صنعتي علائقن مان هڪ آهي، جتي مختلف ڪارخانا ۽ پيداوار جا يونٽ قائم آهن.

[[File:View of a factory in Nooriabad.jpg|thumb|[[نوري آباد]] ۾ هڪ صنعتي ڪارخانو]]

برسات تي دارومدار رکندڙ ڪوهستاني علائقن ۾ مالداري ۽ محدود پوک اهم معاشي سرگرميون آهن، جڏهن تہ پاڻيءَ جي کوٽ ۽ ڏڪار مقامي معيشت تي اثر وجهندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آمدرفت ==
ٿاڻو بولا خان روڊن ذريعي [[نوري آباد]]، [[ڪوٽڙي]]، [[ڄامشورو]]، [[حيدرآباد]] ۽ ڪوهستان جي ٻين آبادين سان ڳنڍيل آهي. [[ايم-9 موٽر وي]] نوري آباد وٽان تعلقي جي اڀرندي حصي مان گذري ٿي ۽ ڪراچي–حيدرآباد وچ ۾ مکيه شاهراهي رابطو فراهم ڪري ٿي.

ڪوهستان جي ٽڪريالي نوعيت سبب تعلقي جي اندرين ڳوٺن تائين پهچ لاءِ ڪيترائي مقامي ۽ ثانوي رستا استعمال ٿين ٿا.

== انتظام ==
ٿاڻو بولا خان شهر کي ٽائون ڪميٽي جي حيثيت حاصل آهي ۽ اهو ساڳئي نالي واري تعلقي جو انتظامي مرڪز آهي. تعلقي ۾ مختلف يونين ڪائونسلون ۽ ڳوٺاڻيون آبادگيون شامل آهن، جن ۾ [[مول، ٿاڻو بولا خان|مول]]، [[ٿاڻو احمد خان]]، [[ٿاڻو عرب خان]]، [[تونگ، ٿاڻو بولا خان|تونگ]]، [[ديسوي]]، [[ساڙي, ٿاڻو بولا خان|ساڙي]]، [[ڪالو کوهر]]، [[هٺل بٺ]] ۽ [[ڪرچات]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Khan
 |first=Mohammad Hussain
 |date=19 July 2022
 |title='King of Kohistan' faces new challengers in shape of Jamshoro Ittehad, Hindu seths
 |url=https://www.dawn.com/news/1700370
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== سياسي نمائندگي ==
موجوده دور ۾ ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو علائقو سنڌ صوبائي اسيمبلي جي ڄامشورو واري تڪبنديءَ جو حصو آهي. 2024ع واري عام چونڊن کان پوءِ ڄامشورو ضلعي جون صوبائي اسيمبلي جون حدون نئين سر ترتيب ڏنيون ويون، تنهنڪري پراڻي '''PS-81 ڄامشورو-II''' واري سڃاڻپ کي موجوده Infobox ۾ استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪرڻ گهرجي.

== پڻ ڏسو ==
* [[ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
* [[سنڌ ڪوهستان]]
* [[نوري آباد]]
* [[تونگ]]
* [[برفت]]
* [[ڄامشورو ضلعو]]
* [[کيرٿر جبل]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ تونگ ۾ برفت قبيلي جون قبرون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2019-08-02 }}

{{ڄامشورو ضلعو}}

[[زمرو:ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جا شهر]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جون آباد جايون]]
[[زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]]</text>
      <sha1>lt82xh0kwknjwo2y4w7naamw7s1us5b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414650</id>
      <parentid>414649</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:ڄامشورو ضلعي جا شهر]]; added [[Category:ڄامشورو ضلعي جا قصبا ۽ شهر]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18105" sha1="mf9t3ccfxqcbto9dx0ibj12udisb32t" xml:space="preserve">{{Short description|ڄامشورو ضلعي، سنڌ جو شهر}}


{{Infobox settlement
| name                    = ٿاڻو بولا خان
| official_name           = Thano Bula Khan
| native_name             = {{lang|ur|تھانہ بولا خان}}
| settlement_type         = [[شهر]] / [[ٽائون ڪميٽي]]
| image_skyline           = Guru Balpuri Ashram.jpg
| imagesize               = 270px
| image_alt               =
| image_caption           = ٿاڻي بولا خان ۾ واقع [[گرو بالپوري آشرم]]
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_mapsize         = 280
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|25.3617|67.8351|region:PK-SD_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type        = [[ملڪ]]
| subdivision_name        = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = {{flag|سنڌ}}
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[حيدرآباد ڊويزن|حيدرآباد]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻو بولا خان]]
| government_type         = ٽائون ڪميٽي
| governing_body          = ٽائون ڪميٽي ٿاڻو بولا خان
| unit_pref               = Metric
| population_total        = 17,462
| population_as_of        = [[2023ع پاڪستان جي آدمشماري|2023ع]]
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbos.gov.pk/wp-content/uploads/census_tables/tables/table_2_sindh_districts.pdf
 |title=Table 2: Urban Localities by Population Size and Their Population by Sex, Annual Growth Rate and Household Size, Census-2023
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2  = auto
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت|PST]]
| utc_offset1             = +5
| postal_code_type        = پوسٽل ڪوڊ
| postal_code             = 76050
}}

'''ٿاڻو بولا خان''' ({{lang-en|Thano Bula Khan}}؛ {{lang-ur|تھانہ بولا خان}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشوري ضلعي]] ۾ واقع هڪ شهر، ٽائون ڪميٽي ۽ [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻي بولا خان تعلقي]] جو انتظامي صدر مقام آهي. شهر سنڌ جي جابلو [[سنڌ ڪوهستان|ڪوهستان]] واري علائقي ۾ واقع آهي ۽ تاريخي طور پراڻي '''محال ڪوهستان''' جي انتظامي مرڪز سان لاڳاپيل رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;&gt;{{cite book
 |title=Gazetteer of the Province of Sind, Volume B: Karachi District
 |publisher=Government Central Press
 |location=Bombay
 |year=1919
 |page=176
 |url=https://irrigation.sindh.gov.pk/files/Books/156.pdf
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

2023ع جي سرڪاري آدمشماري موجب ٿاڻي بولا خان ٽائون ڪميٽي جي آبادي '''17,462''' هئي، جنهن ۾ 9,123 مرد، 8,337 عورتون ۽ 2 ٽرانسجينڊر ماڻهو شامل هئا. 2017ع ۾ شهر جي آبادي 14,944 هئي، تنهنڪري ٻنهي آدمشمارين جي وچ ۾ سراسري سالياني آبادي واڌ 2.64 سيڪڙو رهي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

== نالو ==
شهر جو نالو [[بولا خان برفت]] سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، جيڪو [[برفت]] يا نومڙيا قبيلي جو هڪ بااثر سردار هو. مقامي تاريخي روايتن موجب بولا خان [[ميان نور محمد ڪلهوڙو]] جي دور ۾ سرگرم هو ۽ کيس جاگير پڻ عطا ڪئي وئي هئي. 1747ع ۾ ٺٽي واري علائقي ۾ ڪلهوڙن جي هڪ فوجي مهم دوران هن ڪلهوڙا لشڪر جي مدد پڻ ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;StoriesStone&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sindhcourier.com/stories-in-stone/
 |title=Stories in Stone
 |author=ذوالفقار علي ڪلهوڙو
 |date=18 March 2022
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ڊان]] ۾ شايع ٿيل هڪ تاريخي مضمون مطابق ٿاڻو بولا خان ڪوهستان جي اهم پراڻن شهرن مان آهي ۽ ان جي قيام کي پڻ بولا خان نومڙيا/برفت سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;DawnGrave&quot;&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/882271
 |title=Globetrotting: Grave matter
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=17 January 2010
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
ٿاڻو بولا خان [[سنڌ ڪوهستان]] جي خشڪ ۽ ٽڪريالي علائقي ۾ واقع آهي. شهر جي چوڌاري گهٽ اوچائي وارا جبل، موسمي نيون ۽ وادين جا سلسلا موجود آهن. هن خطي ۾ برسات غير يقيني هجڻ سبب ڏڪار ۽ پاڻيءَ جي کوٽ جا مسئلا بار بار سامهون ايندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

شهر ڪوهستان جي ڳوٺاڻن علائقن لاءِ واپار، سرڪاري خدمتن، تعليم ۽ صحت جو مقامي مرڪز آهي. [[نوري آباد]] ۽ [[ايم-9 موٽر وي]] وارو صنعتي علائقو تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع آهي.

[[File:Map by the US Army Map Service - Thano Bula Khan - iraq and iran - txu-pclmaps-oclc-6589753-thano-bula-khan.jpg|thumb|left|1930ع واري ڏهاڪي جو ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي واري علائقي جو تاريخي نقشو]]

== تاريخ ==
=== محال ڪوهستان ===
برطانوي راڄ کان اڳ موجوده ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو مختلف مقامي قبيلائي سردارن ۽ سنڌ جي حڪمران گهراڻن جي اثر هيٺ رهيو. [[ٽالپر گهراڻو|ٽالپرن]] جي دور ۾ ڪوهستان، سنڌ جي اولهندي پهاڙي سرحدي علائقن مان هڪ هو.

1843ع ۾ انگريزن طرفان سنڌ تي قبضي کان پوءِ ڪوهستان واري علائقي کي [[ڪراچي ضلعو|ڪراچي ضلعي]] جي انتظام هيٺ رکيو ويو. شروعات ۾ اهو ڪوٽڙي انتظامي علائقي سان ڳنڍيل هو، پر 1865ع ۾ '''محال ڪوهستان''' کي الڳ انتظامي حيثيت ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://catalog.crl.edu/Record/37c00151-0c4c-58c6-bd55-c75068c0788e
 |title=Settlement records of the Sehwan Division of the Karachi Collectorate, Sind: Talukas Manjhand, Kotri, and Kohistan
 |date=1889
 |publisher=Center for Research Libraries
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

1919ع جي ڪراچي ضلعي جي گزيٽيئر ۾ ڪوهستان محال کي ڪراچي ضلعي جي هڪ وڏي ۽ الڳ انتظامي اڪائي طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;/&gt;

=== دادو ۽ ڄامشورو ضلعن ۾ شموليت ===
1961ع جي سرڪاري ضلعي مردم شماري رپورٽ موجب ڪوٽڙي تعلقو ۽ محال ڪوهستان '''1931ع تائين ڪراچي ضلعي''' جي انتظام هيٺ رهيا. اپريل 1931ع ۾ جڏهن نئون [[دادو ضلعو]] قائم ٿيو ته ڪراچي ۽ لاڙڪاڻي ضلعن مان مختلف علائقا ان ۾ شامل ڪيا ويا؛ انهن ۾ ڪوٽڙي، سيوهڻ ۽ محال ڪوهستان پڻ شامل هئا.&lt;ref name=&quot;Dadu1961&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://drpathan.com/wp-content/uploads/2025/04/1961_District_Census_Report_Dadu.pdf
 |title=District Census Report Dadu 1961
 |publisher=Population Census Organisation, Government of Pakistan
 |year=1961
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

دادو ضلعي جي سرڪاري تاريخي بيان موجب 1931ع ۾ قائم ٿيل ضلعي ۾ دڙو، ميهڙ، ڪڪڙ، جوهي، سيوهڻ، ڪوٽڙي ۽ محال ڪوهستان شامل هئا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://executivedistrictofficercdd.webnode.page/about-dadu/
 |title=About Dadu: Brief History
 |publisher=District Government Dadu
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

14 ڊسمبر 2004ع تي دادو ضلعي کي ورهائي نئون [[ڄامشورو ضلعو]] قائم ڪيو ويو ۽ ٿاڻو بولا خان ان نئين ضلعي جو حصو بڻيو.&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/377011
 |title=Four new districts created in Sindh
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=14 December 2004
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آبادي ==
2023ع جي آدمشماري موجب شهر ۾ 17,462 ماڻهو رهندا هئا، جڏهن تہ 2017ع ۾ آبادي 14,944 هئي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:75%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر جي آبادي'''
! style=&quot;background:#355C7D;color:white;&quot; | آدمشماري
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#E9C46A;color:#222;&quot; | واڌ
|-
| 2017ع
| 14,944
| —
|-
| 2023ع
| '''17,462'''
| 16.8٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | 2017ع–2023ع سراسري سالياني واڌ
! style=&quot;background:#FFF3D6;&quot; | '''2.64٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: [[پاڪستان شماريات بيورو]].&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

== مذهب ==
ٿاڻو بولا خان سنڌ جي انهن ٿورن شهرن مان آهي جتي هندو آبادي اڪثريت ۾ آهي. 2023ع جي آدمشماري ۾ شهر جي 17,462 ماڻهن مان '''9,941 هندو'''، '''7,431 مسلمان'''، 71 عيسائي ۽ باقي ٻين مذهبن سان تعلق رکندڙ هئا.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbs.gov.pk/result-excel/
 |title=7th Population and Housing Census – Detailed Results: Population by Religion
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:80%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر ۾ مذهب، 2023ع'''
! style=&quot;background:#3E6D9C;color:white;&quot; | مذهب
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#B56576;color:white;&quot; | سيڪڙو
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[هندومت]]
| 9,941
| 56.93٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[اسلام]]
| 7,431
| 42.56٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[عيسائيت]]
| 71
| 0.41٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ٻيا
| 19
| 0.11٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | ڪُل
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''17,462'''
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''100٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: 2023ع پاڪستان جي آدمشماري.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

[[File:Guru Balpuri Ashram.jpg|thumb|[[گرو بالپوري آشرم]]؛ ٿاڻي بولا خان جي هندو مذهبي ورثي مان هڪ ماڳ]]

== ڪوهستاني ثقافت ۽ تاريخي ورثو ==
ٿاڻو بولا خان جو ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو پٿر جي قبرن، قديم قبرستانن، پٿرن تي چٽسالي ۽ قبل از تاريخ آثارن جي ڪري مشهور آهي. خاص طور [[تونگ]] جو قبرستان برفت قبيلي جي تاريخ سان لاڳاپيل آهي ۽ سنڌ جي پٿر تي نقش نگاري واري قبرسازيءَ جو هڪ اهم مثال سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Kalhoro
 |first=Zulfiqar Ali
 |title=The Tombs of Burfat Tribe at Taung, Thana Bula Khan, Sindh (Pakistan)
 |journal=Ancient Asia
 |year=2012
 |doi=10.5334/aa.12307
 |url=https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/
 |access-date=10 September 2026
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2 August 2019 }}&lt;/ref&gt;

تونگ ۾ 350 کان وڌيڪ پٿر جون سينگاريل قبرون ۽ قبرن جا پٿر موجود هجڻ جو ذڪر ڪيو ويو آهي. انهن مان گهڻيون برفت خاندان ۽ ان جي مختلف شاخن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://heritage.eftsindh.com/site/561/jamshoro/taung-tombs-thano-bula-khan
 |title=Taung Tombs, Than Bula Khan, Jamshoro
 |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|thumb|left|[[تونگ]] جون پٿر جون تاريخي قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 1.jpg|thumb|تونگ جي قبرستان ۾ سينگاريل پٿر جون قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 3.jpg|thumb|تونگ ۾ پٿر جي روايتي قبرسازي]]

ڪوهستان ۾ مول وادي ۽ ٻين هنڌن تي ميگالٿڪ اڏاوتن، پٿري حلقن ۽ ٻڌ دور سان منسوب پٿري نقش نگاري جا ماڳ پڻ رپورٽ ڪيا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.youlinmagazine.com/story/buddhist-rock-art-in-sindh/MjYxNQ==
 |title=Buddhist Rock Art in Sindh
 |website=Youlin Magazine
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1268264-stone-circles-and-silent-stories
 |title=Stone circles and silent stories
 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ==
شهر جي معيشت وڏي حد تائين ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن جي واپار، چوپائي مال، سرڪاري ملازمتن، ننڍن ڪاروبارن ۽ زراعت سان ڳنڍيل آهي. سڄي تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع [[نوري آباد]] سنڌ جي وڏن صنعتي علائقن مان هڪ آهي، جتي مختلف ڪارخانا ۽ پيداوار جا يونٽ قائم آهن.

[[File:View of a factory in Nooriabad.jpg|thumb|[[نوري آباد]] ۾ هڪ صنعتي ڪارخانو]]

برسات تي دارومدار رکندڙ ڪوهستاني علائقن ۾ مالداري ۽ محدود پوک اهم معاشي سرگرميون آهن، جڏهن تہ پاڻيءَ جي کوٽ ۽ ڏڪار مقامي معيشت تي اثر وجهندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آمدرفت ==
ٿاڻو بولا خان روڊن ذريعي [[نوري آباد]]، [[ڪوٽڙي]]، [[ڄامشورو]]، [[حيدرآباد]] ۽ ڪوهستان جي ٻين آبادين سان ڳنڍيل آهي. [[ايم-9 موٽر وي]] نوري آباد وٽان تعلقي جي اڀرندي حصي مان گذري ٿي ۽ ڪراچي–حيدرآباد وچ ۾ مکيه شاهراهي رابطو فراهم ڪري ٿي.

ڪوهستان جي ٽڪريالي نوعيت سبب تعلقي جي اندرين ڳوٺن تائين پهچ لاءِ ڪيترائي مقامي ۽ ثانوي رستا استعمال ٿين ٿا.

== انتظام ==
ٿاڻو بولا خان شهر کي ٽائون ڪميٽي جي حيثيت حاصل آهي ۽ اهو ساڳئي نالي واري تعلقي جو انتظامي مرڪز آهي. تعلقي ۾ مختلف يونين ڪائونسلون ۽ ڳوٺاڻيون آبادگيون شامل آهن، جن ۾ [[مول، ٿاڻو بولا خان|مول]]، [[ٿاڻو احمد خان]]، [[ٿاڻو عرب خان]]، [[تونگ، ٿاڻو بولا خان|تونگ]]، [[ديسوي]]، [[ساڙي, ٿاڻو بولا خان|ساڙي]]، [[ڪالو کوهر]]، [[هٺل بٺ]] ۽ [[ڪرچات]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Khan
 |first=Mohammad Hussain
 |date=19 July 2022
 |title='King of Kohistan' faces new challengers in shape of Jamshoro Ittehad, Hindu seths
 |url=https://www.dawn.com/news/1700370
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== سياسي نمائندگي ==
موجوده دور ۾ ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو علائقو سنڌ صوبائي اسيمبلي جي ڄامشورو واري تڪبنديءَ جو حصو آهي. 2024ع واري عام چونڊن کان پوءِ ڄامشورو ضلعي جون صوبائي اسيمبلي جون حدون نئين سر ترتيب ڏنيون ويون، تنهنڪري پراڻي '''PS-81 ڄامشورو-II''' واري سڃاڻپ کي موجوده Infobox ۾ استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪرڻ گهرجي.

== پڻ ڏسو ==
* [[ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
* [[سنڌ ڪوهستان]]
* [[نوري آباد]]
* [[تونگ]]
* [[برفت]]
* [[ڄامشورو ضلعو]]
* [[کيرٿر جبل]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ تونگ ۾ برفت قبيلي جون قبرون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2019-08-02 }}

{{ڄامشورو ضلعو}}

[[زمرو:ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جا قصبا ۽ شهر]]
[[زمرو:سنڌ جا شهر]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جون آباد جايون]]
[[زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]]</text>
      <sha1>mf9t3ccfxqcbto9dx0ibj12udisb32t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414651</id>
      <parentid>414650</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:ڄامشورو ضلعي جون آباد جايون]]; added [[Category:ڄامشورو ضلعي جون آباد جڳهيون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18107" sha1="19hjg9se2mq79zrxjiqahr9wbd069av" xml:space="preserve">{{Short description|ڄامشورو ضلعي، سنڌ جو شهر}}


{{Infobox settlement
| name                    = ٿاڻو بولا خان
| official_name           = Thano Bula Khan
| native_name             = {{lang|ur|تھانہ بولا خان}}
| settlement_type         = [[شهر]] / [[ٽائون ڪميٽي]]
| image_skyline           = Guru Balpuri Ashram.jpg
| imagesize               = 270px
| image_alt               =
| image_caption           = ٿاڻي بولا خان ۾ واقع [[گرو بالپوري آشرم]]
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_mapsize         = 280
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|25.3617|67.8351|region:PK-SD_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type        = [[ملڪ]]
| subdivision_name        = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = {{flag|سنڌ}}
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[حيدرآباد ڊويزن|حيدرآباد]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻو بولا خان]]
| government_type         = ٽائون ڪميٽي
| governing_body          = ٽائون ڪميٽي ٿاڻو بولا خان
| unit_pref               = Metric
| population_total        = 17,462
| population_as_of        = [[2023ع پاڪستان جي آدمشماري|2023ع]]
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbos.gov.pk/wp-content/uploads/census_tables/tables/table_2_sindh_districts.pdf
 |title=Table 2: Urban Localities by Population Size and Their Population by Sex, Annual Growth Rate and Household Size, Census-2023
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2  = auto
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت|PST]]
| utc_offset1             = +5
| postal_code_type        = پوسٽل ڪوڊ
| postal_code             = 76050
}}

'''ٿاڻو بولا خان''' ({{lang-en|Thano Bula Khan}}؛ {{lang-ur|تھانہ بولا خان}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشوري ضلعي]] ۾ واقع هڪ شهر، ٽائون ڪميٽي ۽ [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻي بولا خان تعلقي]] جو انتظامي صدر مقام آهي. شهر سنڌ جي جابلو [[سنڌ ڪوهستان|ڪوهستان]] واري علائقي ۾ واقع آهي ۽ تاريخي طور پراڻي '''محال ڪوهستان''' جي انتظامي مرڪز سان لاڳاپيل رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;&gt;{{cite book
 |title=Gazetteer of the Province of Sind, Volume B: Karachi District
 |publisher=Government Central Press
 |location=Bombay
 |year=1919
 |page=176
 |url=https://irrigation.sindh.gov.pk/files/Books/156.pdf
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

2023ع جي سرڪاري آدمشماري موجب ٿاڻي بولا خان ٽائون ڪميٽي جي آبادي '''17,462''' هئي، جنهن ۾ 9,123 مرد، 8,337 عورتون ۽ 2 ٽرانسجينڊر ماڻهو شامل هئا. 2017ع ۾ شهر جي آبادي 14,944 هئي، تنهنڪري ٻنهي آدمشمارين جي وچ ۾ سراسري سالياني آبادي واڌ 2.64 سيڪڙو رهي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

== نالو ==
شهر جو نالو [[بولا خان برفت]] سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، جيڪو [[برفت]] يا نومڙيا قبيلي جو هڪ بااثر سردار هو. مقامي تاريخي روايتن موجب بولا خان [[ميان نور محمد ڪلهوڙو]] جي دور ۾ سرگرم هو ۽ کيس جاگير پڻ عطا ڪئي وئي هئي. 1747ع ۾ ٺٽي واري علائقي ۾ ڪلهوڙن جي هڪ فوجي مهم دوران هن ڪلهوڙا لشڪر جي مدد پڻ ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;StoriesStone&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sindhcourier.com/stories-in-stone/
 |title=Stories in Stone
 |author=ذوالفقار علي ڪلهوڙو
 |date=18 March 2022
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ڊان]] ۾ شايع ٿيل هڪ تاريخي مضمون مطابق ٿاڻو بولا خان ڪوهستان جي اهم پراڻن شهرن مان آهي ۽ ان جي قيام کي پڻ بولا خان نومڙيا/برفت سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;DawnGrave&quot;&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/882271
 |title=Globetrotting: Grave matter
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=17 January 2010
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
ٿاڻو بولا خان [[سنڌ ڪوهستان]] جي خشڪ ۽ ٽڪريالي علائقي ۾ واقع آهي. شهر جي چوڌاري گهٽ اوچائي وارا جبل، موسمي نيون ۽ وادين جا سلسلا موجود آهن. هن خطي ۾ برسات غير يقيني هجڻ سبب ڏڪار ۽ پاڻيءَ جي کوٽ جا مسئلا بار بار سامهون ايندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

شهر ڪوهستان جي ڳوٺاڻن علائقن لاءِ واپار، سرڪاري خدمتن، تعليم ۽ صحت جو مقامي مرڪز آهي. [[نوري آباد]] ۽ [[ايم-9 موٽر وي]] وارو صنعتي علائقو تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع آهي.

[[File:Map by the US Army Map Service - Thano Bula Khan - iraq and iran - txu-pclmaps-oclc-6589753-thano-bula-khan.jpg|thumb|left|1930ع واري ڏهاڪي جو ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي واري علائقي جو تاريخي نقشو]]

== تاريخ ==
=== محال ڪوهستان ===
برطانوي راڄ کان اڳ موجوده ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو مختلف مقامي قبيلائي سردارن ۽ سنڌ جي حڪمران گهراڻن جي اثر هيٺ رهيو. [[ٽالپر گهراڻو|ٽالپرن]] جي دور ۾ ڪوهستان، سنڌ جي اولهندي پهاڙي سرحدي علائقن مان هڪ هو.

1843ع ۾ انگريزن طرفان سنڌ تي قبضي کان پوءِ ڪوهستان واري علائقي کي [[ڪراچي ضلعو|ڪراچي ضلعي]] جي انتظام هيٺ رکيو ويو. شروعات ۾ اهو ڪوٽڙي انتظامي علائقي سان ڳنڍيل هو، پر 1865ع ۾ '''محال ڪوهستان''' کي الڳ انتظامي حيثيت ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://catalog.crl.edu/Record/37c00151-0c4c-58c6-bd55-c75068c0788e
 |title=Settlement records of the Sehwan Division of the Karachi Collectorate, Sind: Talukas Manjhand, Kotri, and Kohistan
 |date=1889
 |publisher=Center for Research Libraries
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

1919ع جي ڪراچي ضلعي جي گزيٽيئر ۾ ڪوهستان محال کي ڪراچي ضلعي جي هڪ وڏي ۽ الڳ انتظامي اڪائي طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;/&gt;

=== دادو ۽ ڄامشورو ضلعن ۾ شموليت ===
1961ع جي سرڪاري ضلعي مردم شماري رپورٽ موجب ڪوٽڙي تعلقو ۽ محال ڪوهستان '''1931ع تائين ڪراچي ضلعي''' جي انتظام هيٺ رهيا. اپريل 1931ع ۾ جڏهن نئون [[دادو ضلعو]] قائم ٿيو ته ڪراچي ۽ لاڙڪاڻي ضلعن مان مختلف علائقا ان ۾ شامل ڪيا ويا؛ انهن ۾ ڪوٽڙي، سيوهڻ ۽ محال ڪوهستان پڻ شامل هئا.&lt;ref name=&quot;Dadu1961&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://drpathan.com/wp-content/uploads/2025/04/1961_District_Census_Report_Dadu.pdf
 |title=District Census Report Dadu 1961
 |publisher=Population Census Organisation, Government of Pakistan
 |year=1961
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

دادو ضلعي جي سرڪاري تاريخي بيان موجب 1931ع ۾ قائم ٿيل ضلعي ۾ دڙو، ميهڙ، ڪڪڙ، جوهي، سيوهڻ، ڪوٽڙي ۽ محال ڪوهستان شامل هئا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://executivedistrictofficercdd.webnode.page/about-dadu/
 |title=About Dadu: Brief History
 |publisher=District Government Dadu
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

14 ڊسمبر 2004ع تي دادو ضلعي کي ورهائي نئون [[ڄامشورو ضلعو]] قائم ڪيو ويو ۽ ٿاڻو بولا خان ان نئين ضلعي جو حصو بڻيو.&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/377011
 |title=Four new districts created in Sindh
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=14 December 2004
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آبادي ==
2023ع جي آدمشماري موجب شهر ۾ 17,462 ماڻهو رهندا هئا، جڏهن تہ 2017ع ۾ آبادي 14,944 هئي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:75%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر جي آبادي'''
! style=&quot;background:#355C7D;color:white;&quot; | آدمشماري
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#E9C46A;color:#222;&quot; | واڌ
|-
| 2017ع
| 14,944
| —
|-
| 2023ع
| '''17,462'''
| 16.8٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | 2017ع–2023ع سراسري سالياني واڌ
! style=&quot;background:#FFF3D6;&quot; | '''2.64٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: [[پاڪستان شماريات بيورو]].&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

== مذهب ==
ٿاڻو بولا خان سنڌ جي انهن ٿورن شهرن مان آهي جتي هندو آبادي اڪثريت ۾ آهي. 2023ع جي آدمشماري ۾ شهر جي 17,462 ماڻهن مان '''9,941 هندو'''، '''7,431 مسلمان'''، 71 عيسائي ۽ باقي ٻين مذهبن سان تعلق رکندڙ هئا.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbs.gov.pk/result-excel/
 |title=7th Population and Housing Census – Detailed Results: Population by Religion
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:80%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر ۾ مذهب، 2023ع'''
! style=&quot;background:#3E6D9C;color:white;&quot; | مذهب
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#B56576;color:white;&quot; | سيڪڙو
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[هندومت]]
| 9,941
| 56.93٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[اسلام]]
| 7,431
| 42.56٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[عيسائيت]]
| 71
| 0.41٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ٻيا
| 19
| 0.11٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | ڪُل
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''17,462'''
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''100٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: 2023ع پاڪستان جي آدمشماري.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

[[File:Guru Balpuri Ashram.jpg|thumb|[[گرو بالپوري آشرم]]؛ ٿاڻي بولا خان جي هندو مذهبي ورثي مان هڪ ماڳ]]

== ڪوهستاني ثقافت ۽ تاريخي ورثو ==
ٿاڻو بولا خان جو ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو پٿر جي قبرن، قديم قبرستانن، پٿرن تي چٽسالي ۽ قبل از تاريخ آثارن جي ڪري مشهور آهي. خاص طور [[تونگ]] جو قبرستان برفت قبيلي جي تاريخ سان لاڳاپيل آهي ۽ سنڌ جي پٿر تي نقش نگاري واري قبرسازيءَ جو هڪ اهم مثال سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Kalhoro
 |first=Zulfiqar Ali
 |title=The Tombs of Burfat Tribe at Taung, Thana Bula Khan, Sindh (Pakistan)
 |journal=Ancient Asia
 |year=2012
 |doi=10.5334/aa.12307
 |url=https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/
 |access-date=10 September 2026
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2 August 2019 }}&lt;/ref&gt;

تونگ ۾ 350 کان وڌيڪ پٿر جون سينگاريل قبرون ۽ قبرن جا پٿر موجود هجڻ جو ذڪر ڪيو ويو آهي. انهن مان گهڻيون برفت خاندان ۽ ان جي مختلف شاخن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://heritage.eftsindh.com/site/561/jamshoro/taung-tombs-thano-bula-khan
 |title=Taung Tombs, Than Bula Khan, Jamshoro
 |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|thumb|left|[[تونگ]] جون پٿر جون تاريخي قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 1.jpg|thumb|تونگ جي قبرستان ۾ سينگاريل پٿر جون قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 3.jpg|thumb|تونگ ۾ پٿر جي روايتي قبرسازي]]

ڪوهستان ۾ مول وادي ۽ ٻين هنڌن تي ميگالٿڪ اڏاوتن، پٿري حلقن ۽ ٻڌ دور سان منسوب پٿري نقش نگاري جا ماڳ پڻ رپورٽ ڪيا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.youlinmagazine.com/story/buddhist-rock-art-in-sindh/MjYxNQ==
 |title=Buddhist Rock Art in Sindh
 |website=Youlin Magazine
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1268264-stone-circles-and-silent-stories
 |title=Stone circles and silent stories
 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ==
شهر جي معيشت وڏي حد تائين ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن جي واپار، چوپائي مال، سرڪاري ملازمتن، ننڍن ڪاروبارن ۽ زراعت سان ڳنڍيل آهي. سڄي تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع [[نوري آباد]] سنڌ جي وڏن صنعتي علائقن مان هڪ آهي، جتي مختلف ڪارخانا ۽ پيداوار جا يونٽ قائم آهن.

[[File:View of a factory in Nooriabad.jpg|thumb|[[نوري آباد]] ۾ هڪ صنعتي ڪارخانو]]

برسات تي دارومدار رکندڙ ڪوهستاني علائقن ۾ مالداري ۽ محدود پوک اهم معاشي سرگرميون آهن، جڏهن تہ پاڻيءَ جي کوٽ ۽ ڏڪار مقامي معيشت تي اثر وجهندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آمدرفت ==
ٿاڻو بولا خان روڊن ذريعي [[نوري آباد]]، [[ڪوٽڙي]]، [[ڄامشورو]]، [[حيدرآباد]] ۽ ڪوهستان جي ٻين آبادين سان ڳنڍيل آهي. [[ايم-9 موٽر وي]] نوري آباد وٽان تعلقي جي اڀرندي حصي مان گذري ٿي ۽ ڪراچي–حيدرآباد وچ ۾ مکيه شاهراهي رابطو فراهم ڪري ٿي.

ڪوهستان جي ٽڪريالي نوعيت سبب تعلقي جي اندرين ڳوٺن تائين پهچ لاءِ ڪيترائي مقامي ۽ ثانوي رستا استعمال ٿين ٿا.

== انتظام ==
ٿاڻو بولا خان شهر کي ٽائون ڪميٽي جي حيثيت حاصل آهي ۽ اهو ساڳئي نالي واري تعلقي جو انتظامي مرڪز آهي. تعلقي ۾ مختلف يونين ڪائونسلون ۽ ڳوٺاڻيون آبادگيون شامل آهن، جن ۾ [[مول، ٿاڻو بولا خان|مول]]، [[ٿاڻو احمد خان]]، [[ٿاڻو عرب خان]]، [[تونگ، ٿاڻو بولا خان|تونگ]]، [[ديسوي]]، [[ساڙي, ٿاڻو بولا خان|ساڙي]]، [[ڪالو کوهر]]، [[هٺل بٺ]] ۽ [[ڪرچات]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Khan
 |first=Mohammad Hussain
 |date=19 July 2022
 |title='King of Kohistan' faces new challengers in shape of Jamshoro Ittehad, Hindu seths
 |url=https://www.dawn.com/news/1700370
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== سياسي نمائندگي ==
موجوده دور ۾ ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو علائقو سنڌ صوبائي اسيمبلي جي ڄامشورو واري تڪبنديءَ جو حصو آهي. 2024ع واري عام چونڊن کان پوءِ ڄامشورو ضلعي جون صوبائي اسيمبلي جون حدون نئين سر ترتيب ڏنيون ويون، تنهنڪري پراڻي '''PS-81 ڄامشورو-II''' واري سڃاڻپ کي موجوده Infobox ۾ استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪرڻ گهرجي.

== پڻ ڏسو ==
* [[ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
* [[سنڌ ڪوهستان]]
* [[نوري آباد]]
* [[تونگ]]
* [[برفت]]
* [[ڄامشورو ضلعو]]
* [[کيرٿر جبل]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ تونگ ۾ برفت قبيلي جون قبرون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2019-08-02 }}

{{ڄامشورو ضلعو}}

[[زمرو:ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جا قصبا ۽ شهر]]
[[زمرو:سنڌ جا شهر]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جون آباد جڳهيون]]
[[زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]]</text>
      <sha1>19hjg9se2mq79zrxjiqahr9wbd069av</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414652</id>
      <parentid>414651</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:سنڌ جا شهر]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18075" sha1="4z10h2by32q9rru1wbudej6bsugh3ue" xml:space="preserve">{{Short description|ڄامشورو ضلعي، سنڌ جو شهر}}


{{Infobox settlement
| name                    = ٿاڻو بولا خان
| official_name           = Thano Bula Khan
| native_name             = {{lang|ur|تھانہ بولا خان}}
| settlement_type         = [[شهر]] / [[ٽائون ڪميٽي]]
| image_skyline           = Guru Balpuri Ashram.jpg
| imagesize               = 270px
| image_alt               =
| image_caption           = ٿاڻي بولا خان ۾ واقع [[گرو بالپوري آشرم]]
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_mapsize         = 280
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|25.3617|67.8351|region:PK-SD_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type        = [[ملڪ]]
| subdivision_name        = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = {{flag|سنڌ}}
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[حيدرآباد ڊويزن|حيدرآباد]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻو بولا خان]]
| government_type         = ٽائون ڪميٽي
| governing_body          = ٽائون ڪميٽي ٿاڻو بولا خان
| unit_pref               = Metric
| population_total        = 17,462
| population_as_of        = [[2023ع پاڪستان جي آدمشماري|2023ع]]
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbos.gov.pk/wp-content/uploads/census_tables/tables/table_2_sindh_districts.pdf
 |title=Table 2: Urban Localities by Population Size and Their Population by Sex, Annual Growth Rate and Household Size, Census-2023
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2  = auto
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت|PST]]
| utc_offset1             = +5
| postal_code_type        = پوسٽل ڪوڊ
| postal_code             = 76050
}}

'''ٿاڻو بولا خان''' ({{lang-en|Thano Bula Khan}}؛ {{lang-ur|تھانہ بولا خان}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشوري ضلعي]] ۾ واقع هڪ شهر، ٽائون ڪميٽي ۽ [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻي بولا خان تعلقي]] جو انتظامي صدر مقام آهي. شهر سنڌ جي جابلو [[سنڌ ڪوهستان|ڪوهستان]] واري علائقي ۾ واقع آهي ۽ تاريخي طور پراڻي '''محال ڪوهستان''' جي انتظامي مرڪز سان لاڳاپيل رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;&gt;{{cite book
 |title=Gazetteer of the Province of Sind, Volume B: Karachi District
 |publisher=Government Central Press
 |location=Bombay
 |year=1919
 |page=176
 |url=https://irrigation.sindh.gov.pk/files/Books/156.pdf
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

2023ع جي سرڪاري آدمشماري موجب ٿاڻي بولا خان ٽائون ڪميٽي جي آبادي '''17,462''' هئي، جنهن ۾ 9,123 مرد، 8,337 عورتون ۽ 2 ٽرانسجينڊر ماڻهو شامل هئا. 2017ع ۾ شهر جي آبادي 14,944 هئي، تنهنڪري ٻنهي آدمشمارين جي وچ ۾ سراسري سالياني آبادي واڌ 2.64 سيڪڙو رهي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

== نالو ==
شهر جو نالو [[بولا خان برفت]] سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، جيڪو [[برفت]] يا نومڙيا قبيلي جو هڪ بااثر سردار هو. مقامي تاريخي روايتن موجب بولا خان [[ميان نور محمد ڪلهوڙو]] جي دور ۾ سرگرم هو ۽ کيس جاگير پڻ عطا ڪئي وئي هئي. 1747ع ۾ ٺٽي واري علائقي ۾ ڪلهوڙن جي هڪ فوجي مهم دوران هن ڪلهوڙا لشڪر جي مدد پڻ ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;StoriesStone&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sindhcourier.com/stories-in-stone/
 |title=Stories in Stone
 |author=ذوالفقار علي ڪلهوڙو
 |date=18 March 2022
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ڊان]] ۾ شايع ٿيل هڪ تاريخي مضمون مطابق ٿاڻو بولا خان ڪوهستان جي اهم پراڻن شهرن مان آهي ۽ ان جي قيام کي پڻ بولا خان نومڙيا/برفت سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;DawnGrave&quot;&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/882271
 |title=Globetrotting: Grave matter
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=17 January 2010
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
ٿاڻو بولا خان [[سنڌ ڪوهستان]] جي خشڪ ۽ ٽڪريالي علائقي ۾ واقع آهي. شهر جي چوڌاري گهٽ اوچائي وارا جبل، موسمي نيون ۽ وادين جا سلسلا موجود آهن. هن خطي ۾ برسات غير يقيني هجڻ سبب ڏڪار ۽ پاڻيءَ جي کوٽ جا مسئلا بار بار سامهون ايندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

شهر ڪوهستان جي ڳوٺاڻن علائقن لاءِ واپار، سرڪاري خدمتن، تعليم ۽ صحت جو مقامي مرڪز آهي. [[نوري آباد]] ۽ [[ايم-9 موٽر وي]] وارو صنعتي علائقو تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع آهي.

[[File:Map by the US Army Map Service - Thano Bula Khan - iraq and iran - txu-pclmaps-oclc-6589753-thano-bula-khan.jpg|thumb|left|1930ع واري ڏهاڪي جو ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي واري علائقي جو تاريخي نقشو]]

== تاريخ ==
=== محال ڪوهستان ===
برطانوي راڄ کان اڳ موجوده ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو مختلف مقامي قبيلائي سردارن ۽ سنڌ جي حڪمران گهراڻن جي اثر هيٺ رهيو. [[ٽالپر گهراڻو|ٽالپرن]] جي دور ۾ ڪوهستان، سنڌ جي اولهندي پهاڙي سرحدي علائقن مان هڪ هو.

1843ع ۾ انگريزن طرفان سنڌ تي قبضي کان پوءِ ڪوهستان واري علائقي کي [[ڪراچي ضلعو|ڪراچي ضلعي]] جي انتظام هيٺ رکيو ويو. شروعات ۾ اهو ڪوٽڙي انتظامي علائقي سان ڳنڍيل هو، پر 1865ع ۾ '''محال ڪوهستان''' کي الڳ انتظامي حيثيت ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://catalog.crl.edu/Record/37c00151-0c4c-58c6-bd55-c75068c0788e
 |title=Settlement records of the Sehwan Division of the Karachi Collectorate, Sind: Talukas Manjhand, Kotri, and Kohistan
 |date=1889
 |publisher=Center for Research Libraries
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

1919ع جي ڪراچي ضلعي جي گزيٽيئر ۾ ڪوهستان محال کي ڪراچي ضلعي جي هڪ وڏي ۽ الڳ انتظامي اڪائي طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;/&gt;

=== دادو ۽ ڄامشورو ضلعن ۾ شموليت ===
1961ع جي سرڪاري ضلعي مردم شماري رپورٽ موجب ڪوٽڙي تعلقو ۽ محال ڪوهستان '''1931ع تائين ڪراچي ضلعي''' جي انتظام هيٺ رهيا. اپريل 1931ع ۾ جڏهن نئون [[دادو ضلعو]] قائم ٿيو ته ڪراچي ۽ لاڙڪاڻي ضلعن مان مختلف علائقا ان ۾ شامل ڪيا ويا؛ انهن ۾ ڪوٽڙي، سيوهڻ ۽ محال ڪوهستان پڻ شامل هئا.&lt;ref name=&quot;Dadu1961&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://drpathan.com/wp-content/uploads/2025/04/1961_District_Census_Report_Dadu.pdf
 |title=District Census Report Dadu 1961
 |publisher=Population Census Organisation, Government of Pakistan
 |year=1961
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

دادو ضلعي جي سرڪاري تاريخي بيان موجب 1931ع ۾ قائم ٿيل ضلعي ۾ دڙو، ميهڙ، ڪڪڙ، جوهي، سيوهڻ، ڪوٽڙي ۽ محال ڪوهستان شامل هئا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://executivedistrictofficercdd.webnode.page/about-dadu/
 |title=About Dadu: Brief History
 |publisher=District Government Dadu
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

14 ڊسمبر 2004ع تي دادو ضلعي کي ورهائي نئون [[ڄامشورو ضلعو]] قائم ڪيو ويو ۽ ٿاڻو بولا خان ان نئين ضلعي جو حصو بڻيو.&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/377011
 |title=Four new districts created in Sindh
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=14 December 2004
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آبادي ==
2023ع جي آدمشماري موجب شهر ۾ 17,462 ماڻهو رهندا هئا، جڏهن تہ 2017ع ۾ آبادي 14,944 هئي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:75%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر جي آبادي'''
! style=&quot;background:#355C7D;color:white;&quot; | آدمشماري
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#E9C46A;color:#222;&quot; | واڌ
|-
| 2017ع
| 14,944
| —
|-
| 2023ع
| '''17,462'''
| 16.8٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | 2017ع–2023ع سراسري سالياني واڌ
! style=&quot;background:#FFF3D6;&quot; | '''2.64٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: [[پاڪستان شماريات بيورو]].&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

== مذهب ==
ٿاڻو بولا خان سنڌ جي انهن ٿورن شهرن مان آهي جتي هندو آبادي اڪثريت ۾ آهي. 2023ع جي آدمشماري ۾ شهر جي 17,462 ماڻهن مان '''9,941 هندو'''، '''7,431 مسلمان'''، 71 عيسائي ۽ باقي ٻين مذهبن سان تعلق رکندڙ هئا.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbs.gov.pk/result-excel/
 |title=7th Population and Housing Census – Detailed Results: Population by Religion
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:80%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر ۾ مذهب، 2023ع'''
! style=&quot;background:#3E6D9C;color:white;&quot; | مذهب
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#B56576;color:white;&quot; | سيڪڙو
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[هندومت]]
| 9,941
| 56.93٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[اسلام]]
| 7,431
| 42.56٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[عيسائيت]]
| 71
| 0.41٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ٻيا
| 19
| 0.11٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | ڪُل
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''17,462'''
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''100٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: 2023ع پاڪستان جي آدمشماري.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

[[File:Guru Balpuri Ashram.jpg|thumb|[[گرو بالپوري آشرم]]؛ ٿاڻي بولا خان جي هندو مذهبي ورثي مان هڪ ماڳ]]

== ڪوهستاني ثقافت ۽ تاريخي ورثو ==
ٿاڻو بولا خان جو ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو پٿر جي قبرن، قديم قبرستانن، پٿرن تي چٽسالي ۽ قبل از تاريخ آثارن جي ڪري مشهور آهي. خاص طور [[تونگ]] جو قبرستان برفت قبيلي جي تاريخ سان لاڳاپيل آهي ۽ سنڌ جي پٿر تي نقش نگاري واري قبرسازيءَ جو هڪ اهم مثال سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Kalhoro
 |first=Zulfiqar Ali
 |title=The Tombs of Burfat Tribe at Taung, Thana Bula Khan, Sindh (Pakistan)
 |journal=Ancient Asia
 |year=2012
 |doi=10.5334/aa.12307
 |url=https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/
 |access-date=10 September 2026
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2 August 2019 }}&lt;/ref&gt;

تونگ ۾ 350 کان وڌيڪ پٿر جون سينگاريل قبرون ۽ قبرن جا پٿر موجود هجڻ جو ذڪر ڪيو ويو آهي. انهن مان گهڻيون برفت خاندان ۽ ان جي مختلف شاخن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://heritage.eftsindh.com/site/561/jamshoro/taung-tombs-thano-bula-khan
 |title=Taung Tombs, Than Bula Khan, Jamshoro
 |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|thumb|left|[[تونگ]] جون پٿر جون تاريخي قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 1.jpg|thumb|تونگ جي قبرستان ۾ سينگاريل پٿر جون قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 3.jpg|thumb|تونگ ۾ پٿر جي روايتي قبرسازي]]

ڪوهستان ۾ مول وادي ۽ ٻين هنڌن تي ميگالٿڪ اڏاوتن، پٿري حلقن ۽ ٻڌ دور سان منسوب پٿري نقش نگاري جا ماڳ پڻ رپورٽ ڪيا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.youlinmagazine.com/story/buddhist-rock-art-in-sindh/MjYxNQ==
 |title=Buddhist Rock Art in Sindh
 |website=Youlin Magazine
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1268264-stone-circles-and-silent-stories
 |title=Stone circles and silent stories
 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ==
شهر جي معيشت وڏي حد تائين ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن جي واپار، چوپائي مال، سرڪاري ملازمتن، ننڍن ڪاروبارن ۽ زراعت سان ڳنڍيل آهي. سڄي تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع [[نوري آباد]] سنڌ جي وڏن صنعتي علائقن مان هڪ آهي، جتي مختلف ڪارخانا ۽ پيداوار جا يونٽ قائم آهن.

[[File:View of a factory in Nooriabad.jpg|thumb|[[نوري آباد]] ۾ هڪ صنعتي ڪارخانو]]

برسات تي دارومدار رکندڙ ڪوهستاني علائقن ۾ مالداري ۽ محدود پوک اهم معاشي سرگرميون آهن، جڏهن تہ پاڻيءَ جي کوٽ ۽ ڏڪار مقامي معيشت تي اثر وجهندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آمدرفت ==
ٿاڻو بولا خان روڊن ذريعي [[نوري آباد]]، [[ڪوٽڙي]]، [[ڄامشورو]]، [[حيدرآباد]] ۽ ڪوهستان جي ٻين آبادين سان ڳنڍيل آهي. [[ايم-9 موٽر وي]] نوري آباد وٽان تعلقي جي اڀرندي حصي مان گذري ٿي ۽ ڪراچي–حيدرآباد وچ ۾ مکيه شاهراهي رابطو فراهم ڪري ٿي.

ڪوهستان جي ٽڪريالي نوعيت سبب تعلقي جي اندرين ڳوٺن تائين پهچ لاءِ ڪيترائي مقامي ۽ ثانوي رستا استعمال ٿين ٿا.

== انتظام ==
ٿاڻو بولا خان شهر کي ٽائون ڪميٽي جي حيثيت حاصل آهي ۽ اهو ساڳئي نالي واري تعلقي جو انتظامي مرڪز آهي. تعلقي ۾ مختلف يونين ڪائونسلون ۽ ڳوٺاڻيون آبادگيون شامل آهن، جن ۾ [[مول، ٿاڻو بولا خان|مول]]، [[ٿاڻو احمد خان]]، [[ٿاڻو عرب خان]]، [[تونگ، ٿاڻو بولا خان|تونگ]]، [[ديسوي]]، [[ساڙي, ٿاڻو بولا خان|ساڙي]]، [[ڪالو کوهر]]، [[هٺل بٺ]] ۽ [[ڪرچات]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Khan
 |first=Mohammad Hussain
 |date=19 July 2022
 |title='King of Kohistan' faces new challengers in shape of Jamshoro Ittehad, Hindu seths
 |url=https://www.dawn.com/news/1700370
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== سياسي نمائندگي ==
موجوده دور ۾ ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو علائقو سنڌ صوبائي اسيمبلي جي ڄامشورو واري تڪبنديءَ جو حصو آهي. 2024ع واري عام چونڊن کان پوءِ ڄامشورو ضلعي جون صوبائي اسيمبلي جون حدون نئين سر ترتيب ڏنيون ويون، تنهنڪري پراڻي '''PS-81 ڄامشورو-II''' واري سڃاڻپ کي موجوده Infobox ۾ استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪرڻ گهرجي.

== پڻ ڏسو ==
* [[ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
* [[سنڌ ڪوهستان]]
* [[نوري آباد]]
* [[تونگ]]
* [[برفت]]
* [[ڄامشورو ضلعو]]
* [[کيرٿر جبل]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ تونگ ۾ برفت قبيلي جون قبرون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2019-08-02 }}

{{ڄامشورو ضلعو}}

[[زمرو:ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جا قصبا ۽ شهر]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جون آباد جڳهيون]]
[[زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]]</text>
      <sha1>4z10h2by32q9rru1wbudej6bsugh3ue</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414653</id>
      <parentid>414652</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:پاڪستان جا قصبا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18117" sha1="sya4mqu23t4xx0b4h7550tr8olravt7" xml:space="preserve">{{Short description|ڄامشورو ضلعي، سنڌ جو شهر}}


{{Infobox settlement
| name                    = ٿاڻو بولا خان
| official_name           = Thano Bula Khan
| native_name             = {{lang|ur|تھانہ بولا خان}}
| settlement_type         = [[شهر]] / [[ٽائون ڪميٽي]]
| image_skyline           = Guru Balpuri Ashram.jpg
| imagesize               = 270px
| image_alt               =
| image_caption           = ٿاڻي بولا خان ۾ واقع [[گرو بالپوري آشرم]]
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_mapsize         = 280
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|25.3617|67.8351|region:PK-SD_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type        = [[ملڪ]]
| subdivision_name        = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = {{flag|سنڌ}}
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[حيدرآباد ڊويزن|حيدرآباد]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻو بولا خان]]
| government_type         = ٽائون ڪميٽي
| governing_body          = ٽائون ڪميٽي ٿاڻو بولا خان
| unit_pref               = Metric
| population_total        = 17,462
| population_as_of        = [[2023ع پاڪستان جي آدمشماري|2023ع]]
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbos.gov.pk/wp-content/uploads/census_tables/tables/table_2_sindh_districts.pdf
 |title=Table 2: Urban Localities by Population Size and Their Population by Sex, Annual Growth Rate and Household Size, Census-2023
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2  = auto
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت|PST]]
| utc_offset1             = +5
| postal_code_type        = پوسٽل ڪوڊ
| postal_code             = 76050
}}

'''ٿاڻو بولا خان''' ({{lang-en|Thano Bula Khan}}؛ {{lang-ur|تھانہ بولا خان}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشوري ضلعي]] ۾ واقع هڪ شهر، ٽائون ڪميٽي ۽ [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻي بولا خان تعلقي]] جو انتظامي صدر مقام آهي. شهر سنڌ جي جابلو [[سنڌ ڪوهستان|ڪوهستان]] واري علائقي ۾ واقع آهي ۽ تاريخي طور پراڻي '''محال ڪوهستان''' جي انتظامي مرڪز سان لاڳاپيل رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;&gt;{{cite book
 |title=Gazetteer of the Province of Sind, Volume B: Karachi District
 |publisher=Government Central Press
 |location=Bombay
 |year=1919
 |page=176
 |url=https://irrigation.sindh.gov.pk/files/Books/156.pdf
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

2023ع جي سرڪاري آدمشماري موجب ٿاڻي بولا خان ٽائون ڪميٽي جي آبادي '''17,462''' هئي، جنهن ۾ 9,123 مرد، 8,337 عورتون ۽ 2 ٽرانسجينڊر ماڻهو شامل هئا. 2017ع ۾ شهر جي آبادي 14,944 هئي، تنهنڪري ٻنهي آدمشمارين جي وچ ۾ سراسري سالياني آبادي واڌ 2.64 سيڪڙو رهي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

== نالو ==
شهر جو نالو [[بولا خان برفت]] سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، جيڪو [[برفت]] يا نومڙيا قبيلي جو هڪ بااثر سردار هو. مقامي تاريخي روايتن موجب بولا خان [[ميان نور محمد ڪلهوڙو]] جي دور ۾ سرگرم هو ۽ کيس جاگير پڻ عطا ڪئي وئي هئي. 1747ع ۾ ٺٽي واري علائقي ۾ ڪلهوڙن جي هڪ فوجي مهم دوران هن ڪلهوڙا لشڪر جي مدد پڻ ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;StoriesStone&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sindhcourier.com/stories-in-stone/
 |title=Stories in Stone
 |author=ذوالفقار علي ڪلهوڙو
 |date=18 March 2022
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ڊان]] ۾ شايع ٿيل هڪ تاريخي مضمون مطابق ٿاڻو بولا خان ڪوهستان جي اهم پراڻن شهرن مان آهي ۽ ان جي قيام کي پڻ بولا خان نومڙيا/برفت سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;DawnGrave&quot;&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/882271
 |title=Globetrotting: Grave matter
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=17 January 2010
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
ٿاڻو بولا خان [[سنڌ ڪوهستان]] جي خشڪ ۽ ٽڪريالي علائقي ۾ واقع آهي. شهر جي چوڌاري گهٽ اوچائي وارا جبل، موسمي نيون ۽ وادين جا سلسلا موجود آهن. هن خطي ۾ برسات غير يقيني هجڻ سبب ڏڪار ۽ پاڻيءَ جي کوٽ جا مسئلا بار بار سامهون ايندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

شهر ڪوهستان جي ڳوٺاڻن علائقن لاءِ واپار، سرڪاري خدمتن، تعليم ۽ صحت جو مقامي مرڪز آهي. [[نوري آباد]] ۽ [[ايم-9 موٽر وي]] وارو صنعتي علائقو تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع آهي.

[[File:Map by the US Army Map Service - Thano Bula Khan - iraq and iran - txu-pclmaps-oclc-6589753-thano-bula-khan.jpg|thumb|left|1930ع واري ڏهاڪي جو ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي واري علائقي جو تاريخي نقشو]]

== تاريخ ==
=== محال ڪوهستان ===
برطانوي راڄ کان اڳ موجوده ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو مختلف مقامي قبيلائي سردارن ۽ سنڌ جي حڪمران گهراڻن جي اثر هيٺ رهيو. [[ٽالپر گهراڻو|ٽالپرن]] جي دور ۾ ڪوهستان، سنڌ جي اولهندي پهاڙي سرحدي علائقن مان هڪ هو.

1843ع ۾ انگريزن طرفان سنڌ تي قبضي کان پوءِ ڪوهستان واري علائقي کي [[ڪراچي ضلعو|ڪراچي ضلعي]] جي انتظام هيٺ رکيو ويو. شروعات ۾ اهو ڪوٽڙي انتظامي علائقي سان ڳنڍيل هو، پر 1865ع ۾ '''محال ڪوهستان''' کي الڳ انتظامي حيثيت ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://catalog.crl.edu/Record/37c00151-0c4c-58c6-bd55-c75068c0788e
 |title=Settlement records of the Sehwan Division of the Karachi Collectorate, Sind: Talukas Manjhand, Kotri, and Kohistan
 |date=1889
 |publisher=Center for Research Libraries
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

1919ع جي ڪراچي ضلعي جي گزيٽيئر ۾ ڪوهستان محال کي ڪراچي ضلعي جي هڪ وڏي ۽ الڳ انتظامي اڪائي طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;/&gt;

=== دادو ۽ ڄامشورو ضلعن ۾ شموليت ===
1961ع جي سرڪاري ضلعي مردم شماري رپورٽ موجب ڪوٽڙي تعلقو ۽ محال ڪوهستان '''1931ع تائين ڪراچي ضلعي''' جي انتظام هيٺ رهيا. اپريل 1931ع ۾ جڏهن نئون [[دادو ضلعو]] قائم ٿيو ته ڪراچي ۽ لاڙڪاڻي ضلعن مان مختلف علائقا ان ۾ شامل ڪيا ويا؛ انهن ۾ ڪوٽڙي، سيوهڻ ۽ محال ڪوهستان پڻ شامل هئا.&lt;ref name=&quot;Dadu1961&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://drpathan.com/wp-content/uploads/2025/04/1961_District_Census_Report_Dadu.pdf
 |title=District Census Report Dadu 1961
 |publisher=Population Census Organisation, Government of Pakistan
 |year=1961
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

دادو ضلعي جي سرڪاري تاريخي بيان موجب 1931ع ۾ قائم ٿيل ضلعي ۾ دڙو، ميهڙ، ڪڪڙ، جوهي، سيوهڻ، ڪوٽڙي ۽ محال ڪوهستان شامل هئا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://executivedistrictofficercdd.webnode.page/about-dadu/
 |title=About Dadu: Brief History
 |publisher=District Government Dadu
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

14 ڊسمبر 2004ع تي دادو ضلعي کي ورهائي نئون [[ڄامشورو ضلعو]] قائم ڪيو ويو ۽ ٿاڻو بولا خان ان نئين ضلعي جو حصو بڻيو.&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/377011
 |title=Four new districts created in Sindh
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=14 December 2004
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آبادي ==
2023ع جي آدمشماري موجب شهر ۾ 17,462 ماڻهو رهندا هئا، جڏهن تہ 2017ع ۾ آبادي 14,944 هئي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:75%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر جي آبادي'''
! style=&quot;background:#355C7D;color:white;&quot; | آدمشماري
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#E9C46A;color:#222;&quot; | واڌ
|-
| 2017ع
| 14,944
| —
|-
| 2023ع
| '''17,462'''
| 16.8٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | 2017ع–2023ع سراسري سالياني واڌ
! style=&quot;background:#FFF3D6;&quot; | '''2.64٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: [[پاڪستان شماريات بيورو]].&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

== مذهب ==
ٿاڻو بولا خان سنڌ جي انهن ٿورن شهرن مان آهي جتي هندو آبادي اڪثريت ۾ آهي. 2023ع جي آدمشماري ۾ شهر جي 17,462 ماڻهن مان '''9,941 هندو'''، '''7,431 مسلمان'''، 71 عيسائي ۽ باقي ٻين مذهبن سان تعلق رکندڙ هئا.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbs.gov.pk/result-excel/
 |title=7th Population and Housing Census – Detailed Results: Population by Religion
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:80%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر ۾ مذهب، 2023ع'''
! style=&quot;background:#3E6D9C;color:white;&quot; | مذهب
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#B56576;color:white;&quot; | سيڪڙو
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[هندومت]]
| 9,941
| 56.93٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[اسلام]]
| 7,431
| 42.56٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[عيسائيت]]
| 71
| 0.41٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ٻيا
| 19
| 0.11٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | ڪُل
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''17,462'''
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''100٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: 2023ع پاڪستان جي آدمشماري.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

[[File:Guru Balpuri Ashram.jpg|thumb|[[گرو بالپوري آشرم]]؛ ٿاڻي بولا خان جي هندو مذهبي ورثي مان هڪ ماڳ]]

== ڪوهستاني ثقافت ۽ تاريخي ورثو ==
ٿاڻو بولا خان جو ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو پٿر جي قبرن، قديم قبرستانن، پٿرن تي چٽسالي ۽ قبل از تاريخ آثارن جي ڪري مشهور آهي. خاص طور [[تونگ]] جو قبرستان برفت قبيلي جي تاريخ سان لاڳاپيل آهي ۽ سنڌ جي پٿر تي نقش نگاري واري قبرسازيءَ جو هڪ اهم مثال سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Kalhoro
 |first=Zulfiqar Ali
 |title=The Tombs of Burfat Tribe at Taung, Thana Bula Khan, Sindh (Pakistan)
 |journal=Ancient Asia
 |year=2012
 |doi=10.5334/aa.12307
 |url=https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/
 |access-date=10 September 2026
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2 August 2019 }}&lt;/ref&gt;

تونگ ۾ 350 کان وڌيڪ پٿر جون سينگاريل قبرون ۽ قبرن جا پٿر موجود هجڻ جو ذڪر ڪيو ويو آهي. انهن مان گهڻيون برفت خاندان ۽ ان جي مختلف شاخن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://heritage.eftsindh.com/site/561/jamshoro/taung-tombs-thano-bula-khan
 |title=Taung Tombs, Than Bula Khan, Jamshoro
 |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|thumb|left|[[تونگ]] جون پٿر جون تاريخي قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 1.jpg|thumb|تونگ جي قبرستان ۾ سينگاريل پٿر جون قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 3.jpg|thumb|تونگ ۾ پٿر جي روايتي قبرسازي]]

ڪوهستان ۾ مول وادي ۽ ٻين هنڌن تي ميگالٿڪ اڏاوتن، پٿري حلقن ۽ ٻڌ دور سان منسوب پٿري نقش نگاري جا ماڳ پڻ رپورٽ ڪيا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.youlinmagazine.com/story/buddhist-rock-art-in-sindh/MjYxNQ==
 |title=Buddhist Rock Art in Sindh
 |website=Youlin Magazine
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1268264-stone-circles-and-silent-stories
 |title=Stone circles and silent stories
 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ==
شهر جي معيشت وڏي حد تائين ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن جي واپار، چوپائي مال، سرڪاري ملازمتن، ننڍن ڪاروبارن ۽ زراعت سان ڳنڍيل آهي. سڄي تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع [[نوري آباد]] سنڌ جي وڏن صنعتي علائقن مان هڪ آهي، جتي مختلف ڪارخانا ۽ پيداوار جا يونٽ قائم آهن.

[[File:View of a factory in Nooriabad.jpg|thumb|[[نوري آباد]] ۾ هڪ صنعتي ڪارخانو]]

برسات تي دارومدار رکندڙ ڪوهستاني علائقن ۾ مالداري ۽ محدود پوک اهم معاشي سرگرميون آهن، جڏهن تہ پاڻيءَ جي کوٽ ۽ ڏڪار مقامي معيشت تي اثر وجهندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آمدرفت ==
ٿاڻو بولا خان روڊن ذريعي [[نوري آباد]]، [[ڪوٽڙي]]، [[ڄامشورو]]، [[حيدرآباد]] ۽ ڪوهستان جي ٻين آبادين سان ڳنڍيل آهي. [[ايم-9 موٽر وي]] نوري آباد وٽان تعلقي جي اڀرندي حصي مان گذري ٿي ۽ ڪراچي–حيدرآباد وچ ۾ مکيه شاهراهي رابطو فراهم ڪري ٿي.

ڪوهستان جي ٽڪريالي نوعيت سبب تعلقي جي اندرين ڳوٺن تائين پهچ لاءِ ڪيترائي مقامي ۽ ثانوي رستا استعمال ٿين ٿا.

== انتظام ==
ٿاڻو بولا خان شهر کي ٽائون ڪميٽي جي حيثيت حاصل آهي ۽ اهو ساڳئي نالي واري تعلقي جو انتظامي مرڪز آهي. تعلقي ۾ مختلف يونين ڪائونسلون ۽ ڳوٺاڻيون آبادگيون شامل آهن، جن ۾ [[مول، ٿاڻو بولا خان|مول]]، [[ٿاڻو احمد خان]]، [[ٿاڻو عرب خان]]، [[تونگ، ٿاڻو بولا خان|تونگ]]، [[ديسوي]]، [[ساڙي, ٿاڻو بولا خان|ساڙي]]، [[ڪالو کوهر]]، [[هٺل بٺ]] ۽ [[ڪرچات]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Khan
 |first=Mohammad Hussain
 |date=19 July 2022
 |title='King of Kohistan' faces new challengers in shape of Jamshoro Ittehad, Hindu seths
 |url=https://www.dawn.com/news/1700370
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== سياسي نمائندگي ==
موجوده دور ۾ ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو علائقو سنڌ صوبائي اسيمبلي جي ڄامشورو واري تڪبنديءَ جو حصو آهي. 2024ع واري عام چونڊن کان پوءِ ڄامشورو ضلعي جون صوبائي اسيمبلي جون حدون نئين سر ترتيب ڏنيون ويون، تنهنڪري پراڻي '''PS-81 ڄامشورو-II''' واري سڃاڻپ کي موجوده Infobox ۾ استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪرڻ گهرجي.

== پڻ ڏسو ==
* [[ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
* [[سنڌ ڪوهستان]]
* [[نوري آباد]]
* [[تونگ]]
* [[برفت]]
* [[ڄامشورو ضلعو]]
* [[کيرٿر جبل]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ تونگ ۾ برفت قبيلي جون قبرون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2019-08-02 }}

{{ڄامشورو ضلعو}}

[[زمرو:ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جا قصبا ۽ شهر]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جون آباد جڳهيون]]
[[زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]]
[[زمرو:پاڪستان جا قصبا]]</text>
      <sha1>sya4mqu23t4xx0b4h7550tr8olravt7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414654</id>
      <parentid>414653</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17885" sha1="ie3lbg4mnb532avm9sa1kbl9es760je" xml:space="preserve">{{Short description|ڄامشورو ضلعي، سنڌ جو شهر}}
{{Infobox settlement
| name     = ٿاڻو بولا خان
| official_name   = Thano Bula Khan
| native_name   = {{lang|ur|تھانہ بولا خان}}
| settlement_type  = [[شهر]]/[[قصبو]]
| image_skyline=Guru Balpuri Ashram.jpg
| imagesize  = 270px
| image_alt     =
| image_caption = ٿاڻي بولا خان ۾ واقع [[گرو بالپوري آشرم]]
| pushpin_map    = Sindh#Pakistan
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_mapsize         = 280
| pushpin_map_caption = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates  = {{coord|25.3617|67.8351|region:PK-SD_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type  = [[ملڪ]]
| subdivision_name  = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name  = {{flag|سنڌ}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[حيدرآباد ڊويزن|حيدرآباد]]
| subdivision_type3  = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]]
| subdivision_type4  = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4   = [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻو بولا خان]]
| government_type   = ٽائون ڪميٽي
| governing_body     = ٽائون ڪميٽي ٿاڻو بولا خان
| unit_pref      = Metric
| population_total   = 17,462
| population_as_of  = [[2023ع پاڪستان جي آدمشماري|2023ع]]
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbos.gov.pk/wp-content/uploads/census_tables/tables/table_2_sindh_districts.pdf
 |title=Table 2: Urban Localities by Population Size and Their Population by Sex, Annual Growth Rate and Household Size, Census-2023
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2  = auto
| timezone1  = [[پاڪستان جو معياري وقت|PST]]
| utc_offset1             = +5
| postal_code_type  = پوسٽل ڪوڊ
| postal_code     = 76050
}}
'''ٿاڻو بولا خان''' ({{lang-en|Thano Bula Khan}}؛ {{lang-ur|تھانہ بولا خان}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشوري ضلعي]] ۾ واقع هڪ شهر، ٽائون ڪميٽي ۽ [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻي بولا خان تعلقي]] جو انتظامي صدر مقام آهي. شهر سنڌ جي جابلو [[سنڌ ڪوهستان|ڪوهستان]] واري علائقي ۾ واقع آهي ۽ تاريخي طور پراڻي '''محال ڪوهستان''' جي انتظامي مرڪز سان لاڳاپيل رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;&gt;{{cite book
 |title=Gazetteer of the Province of Sind, Volume B: Karachi District
 |publisher=Government Central Press
 |location=Bombay
 |year=1919
 |page=176
 |url=https://irrigation.sindh.gov.pk/files/Books/156.pdf
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

2023ع جي سرڪاري آدمشماري موجب ٿاڻي بولا خان ٽائون ڪميٽي جي آبادي '''17,462''' هئي، جنهن ۾ 9,123 مرد، 8,337 عورتون ۽ 2 ٽرانسجينڊر ماڻهو شامل هئا. 2017ع ۾ شهر جي آبادي 14,944 هئي، تنهنڪري ٻنهي آدمشمارين جي وچ ۾ سراسري سالياني آبادي واڌ 2.64 سيڪڙو رهي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

== نالو ==
شهر جو نالو [[بولا خان برفت]] سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، جيڪو [[برفت]] يا نومڙيا قبيلي جو هڪ بااثر سردار هو. مقامي تاريخي روايتن موجب بولا خان [[ميان نور محمد ڪلهوڙو]] جي دور ۾ سرگرم هو ۽ کيس جاگير پڻ عطا ڪئي وئي هئي. 1747ع ۾ ٺٽي واري علائقي ۾ ڪلهوڙن جي هڪ فوجي مهم دوران هن ڪلهوڙا لشڪر جي مدد پڻ ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;StoriesStone&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sindhcourier.com/stories-in-stone/
 |title=Stories in Stone
 |author=ذوالفقار علي ڪلهوڙو
 |date=18 March 2022
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ڊان]] ۾ شايع ٿيل هڪ تاريخي مضمون مطابق ٿاڻو بولا خان ڪوهستان جي اهم پراڻن شهرن مان آهي ۽ ان جي قيام کي پڻ بولا خان نومڙيا/برفت سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;DawnGrave&quot;&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/882271
 |title=Globetrotting: Grave matter
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=17 January 2010
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
ٿاڻو بولا خان [[سنڌ ڪوهستان]] جي خشڪ ۽ ٽڪريالي علائقي ۾ واقع آهي. شهر جي چوڌاري گهٽ اوچائي وارا جبل، موسمي نيون ۽ وادين جا سلسلا موجود آهن. هن خطي ۾ برسات غير يقيني هجڻ سبب ڏڪار ۽ پاڻيءَ جي کوٽ جا مسئلا بار بار سامهون ايندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

شهر ڪوهستان جي ڳوٺاڻن علائقن لاءِ واپار، سرڪاري خدمتن، تعليم ۽ صحت جو مقامي مرڪز آهي. [[نوري آباد]] ۽ [[ايم-9 موٽر وي]] وارو صنعتي علائقو تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع آهي.

[[File:Map by the US Army Map Service - Thano Bula Khan - iraq and iran - txu-pclmaps-oclc-6589753-thano-bula-khan.jpg|thumb|left|1930ع واري ڏهاڪي جو ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي واري علائقي جو تاريخي نقشو]]

== تاريخ ==
=== محال ڪوهستان ===
برطانوي راڄ کان اڳ موجوده ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو مختلف مقامي قبيلائي سردارن ۽ سنڌ جي حڪمران گهراڻن جي اثر هيٺ رهيو. [[ٽالپر گهراڻو|ٽالپرن]] جي دور ۾ ڪوهستان، سنڌ جي اولهندي پهاڙي سرحدي علائقن مان هڪ هو.

1843ع ۾ انگريزن طرفان سنڌ تي قبضي کان پوءِ ڪوهستان واري علائقي کي [[ڪراچي ضلعو|ڪراچي ضلعي]] جي انتظام هيٺ رکيو ويو. شروعات ۾ اهو ڪوٽڙي انتظامي علائقي سان ڳنڍيل هو، پر 1865ع ۾ '''محال ڪوهستان''' کي الڳ انتظامي حيثيت ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://catalog.crl.edu/Record/37c00151-0c4c-58c6-bd55-c75068c0788e
 |title=Settlement records of the Sehwan Division of the Karachi Collectorate, Sind: Talukas Manjhand, Kotri, and Kohistan
 |date=1889
 |publisher=Center for Research Libraries
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

1919ع جي ڪراچي ضلعي جي گزيٽيئر ۾ ڪوهستان محال کي ڪراچي ضلعي جي هڪ وڏي ۽ الڳ انتظامي اڪائي طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;/&gt;

=== دادو ۽ ڄامشورو ضلعن ۾ شموليت ===
1961ع جي سرڪاري ضلعي مردم شماري رپورٽ موجب ڪوٽڙي تعلقو ۽ محال ڪوهستان '''1931ع تائين ڪراچي ضلعي''' جي انتظام هيٺ رهيا. اپريل 1931ع ۾ جڏهن نئون [[دادو ضلعو]] قائم ٿيو ته ڪراچي ۽ لاڙڪاڻي ضلعن مان مختلف علائقا ان ۾ شامل ڪيا ويا؛ انهن ۾ ڪوٽڙي، سيوهڻ ۽ محال ڪوهستان پڻ شامل هئا.&lt;ref name=&quot;Dadu1961&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://drpathan.com/wp-content/uploads/2025/04/1961_District_Census_Report_Dadu.pdf
 |title=District Census Report Dadu 1961
 |publisher=Population Census Organisation, Government of Pakistan
 |year=1961
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

دادو ضلعي جي سرڪاري تاريخي بيان موجب 1931ع ۾ قائم ٿيل ضلعي ۾ دڙو، ميهڙ، ڪڪڙ، جوهي، سيوهڻ، ڪوٽڙي ۽ محال ڪوهستان شامل هئا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://executivedistrictofficercdd.webnode.page/about-dadu/
 |title=About Dadu: Brief History
 |publisher=District Government Dadu
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

14 ڊسمبر 2004ع تي دادو ضلعي کي ورهائي نئون [[ڄامشورو ضلعو]] قائم ڪيو ويو ۽ ٿاڻو بولا خان ان نئين ضلعي جو حصو بڻيو.&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/377011
 |title=Four new districts created in Sindh
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=14 December 2004
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آبادي ==
2023ع جي آدمشماري موجب شهر ۾ 17,462 ماڻهو رهندا هئا، جڏهن تہ 2017ع ۾ آبادي 14,944 هئي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:75%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر جي آبادي'''
! style=&quot;background:#355C7D;color:white;&quot; | آدمشماري
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#E9C46A;color:#222;&quot; | واڌ
|-
| 2017ع
| 14,944
| —
|-
| 2023ع
| '''17,462'''
| 16.8٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | 2017ع–2023ع سراسري سالياني واڌ
! style=&quot;background:#FFF3D6;&quot; | '''2.64٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: [[پاڪستان شماريات بيورو]].&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

== مذهب ==
ٿاڻو بولا خان سنڌ جي انهن ٿورن شهرن مان آهي جتي هندو آبادي اڪثريت ۾ آهي. 2023ع جي آدمشماري ۾ شهر جي 17,462 ماڻهن مان '''9,941 هندو'''، '''7,431 مسلمان'''، 71 عيسائي ۽ باقي ٻين مذهبن سان تعلق رکندڙ هئا.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbs.gov.pk/result-excel/
 |title=7th Population and Housing Census – Detailed Results: Population by Religion
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:80%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر ۾ مذهب، 2023ع'''
! style=&quot;background:#3E6D9C;color:white;&quot; | مذهب
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#B56576;color:white;&quot; | سيڪڙو
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[هندومت]]
| 9,941
| 56.93٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[اسلام]]
| 7,431
| 42.56٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[عيسائيت]]
| 71
| 0.41٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ٻيا
| 19
| 0.11٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | ڪُل
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''17,462'''
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''100٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: 2023ع پاڪستان جي آدمشماري.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

[[File:Guru Balpuri Ashram.jpg|thumb|[[گرو بالپوري آشرم]]؛ ٿاڻي بولا خان جي هندو مذهبي ورثي مان هڪ ماڳ]]

== ڪوهستاني ثقافت ۽ تاريخي ورثو ==
ٿاڻو بولا خان جو ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو پٿر جي قبرن، قديم قبرستانن، پٿرن تي چٽسالي ۽ قبل از تاريخ آثارن جي ڪري مشهور آهي. خاص طور [[تونگ]] جو قبرستان برفت قبيلي جي تاريخ سان لاڳاپيل آهي ۽ سنڌ جي پٿر تي نقش نگاري واري قبرسازيءَ جو هڪ اهم مثال سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Kalhoro
 |first=Zulfiqar Ali
 |title=The Tombs of Burfat Tribe at Taung, Thana Bula Khan, Sindh (Pakistan)
 |journal=Ancient Asia
 |year=2012
 |doi=10.5334/aa.12307
 |url=https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/
 |access-date=10 September 2026
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2 August 2019 }}&lt;/ref&gt;

تونگ ۾ 350 کان وڌيڪ پٿر جون سينگاريل قبرون ۽ قبرن جا پٿر موجود هجڻ جو ذڪر ڪيو ويو آهي. انهن مان گهڻيون برفت خاندان ۽ ان جي مختلف شاخن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://heritage.eftsindh.com/site/561/jamshoro/taung-tombs-thano-bula-khan
 |title=Taung Tombs, Than Bula Khan, Jamshoro
 |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|thumb|left|[[تونگ]] جون پٿر جون تاريخي قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 1.jpg|thumb|تونگ جي قبرستان ۾ سينگاريل پٿر جون قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 3.jpg|thumb|تونگ ۾ پٿر جي روايتي قبرسازي]]

ڪوهستان ۾ مول وادي ۽ ٻين هنڌن تي ميگالٿڪ اڏاوتن، پٿري حلقن ۽ ٻڌ دور سان منسوب پٿري نقش نگاري جا ماڳ پڻ رپورٽ ڪيا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.youlinmagazine.com/story/buddhist-rock-art-in-sindh/MjYxNQ==
 |title=Buddhist Rock Art in Sindh
 |website=Youlin Magazine
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1268264-stone-circles-and-silent-stories
 |title=Stone circles and silent stories
 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ==
شهر جي معيشت وڏي حد تائين ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن جي واپار، چوپائي مال، سرڪاري ملازمتن، ننڍن ڪاروبارن ۽ زراعت سان ڳنڍيل آهي. سڄي تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع [[نوري آباد]] سنڌ جي وڏن صنعتي علائقن مان هڪ آهي، جتي مختلف ڪارخانا ۽ پيداوار جا يونٽ قائم آهن.

[[File:View of a factory in Nooriabad.jpg|thumb|[[نوري آباد]] ۾ هڪ صنعتي ڪارخانو]]

برسات تي دارومدار رکندڙ ڪوهستاني علائقن ۾ مالداري ۽ محدود پوک اهم معاشي سرگرميون آهن، جڏهن تہ پاڻيءَ جي کوٽ ۽ ڏڪار مقامي معيشت تي اثر وجهندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آمدرفت ==
ٿاڻو بولا خان روڊن ذريعي [[نوري آباد]]، [[ڪوٽڙي]]، [[ڄامشورو]]، [[حيدرآباد]] ۽ ڪوهستان جي ٻين آبادين سان ڳنڍيل آهي. [[ايم-9 موٽر وي]] نوري آباد وٽان تعلقي جي اڀرندي حصي مان گذري ٿي ۽ ڪراچي–حيدرآباد وچ ۾ مکيه شاهراهي رابطو فراهم ڪري ٿي.

ڪوهستان جي ٽڪريالي نوعيت سبب تعلقي جي اندرين ڳوٺن تائين پهچ لاءِ ڪيترائي مقامي ۽ ثانوي رستا استعمال ٿين ٿا.

== انتظام ==
ٿاڻو بولا خان شهر کي ٽائون ڪميٽي جي حيثيت حاصل آهي ۽ اهو ساڳئي نالي واري تعلقي جو انتظامي مرڪز آهي. تعلقي ۾ مختلف يونين ڪائونسلون ۽ ڳوٺاڻيون آبادگيون شامل آهن، جن ۾ [[مول، ٿاڻو بولا خان|مول]]، [[ٿاڻو احمد خان]]، [[ٿاڻو عرب خان]]، [[تونگ، ٿاڻو بولا خان|تونگ]]، [[ديسوي]]، [[ساڙي, ٿاڻو بولا خان|ساڙي]]، [[ڪالو کوهر]]، [[هٺل بٺ]] ۽ [[ڪرچات]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Khan
 |first=Mohammad Hussain
 |date=19 July 2022
 |title='King of Kohistan' faces new challengers in shape of Jamshoro Ittehad, Hindu seths
 |url=https://www.dawn.com/news/1700370
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== سياسي نمائندگي ==
موجوده دور ۾ ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو علائقو سنڌ صوبائي اسيمبلي جي ڄامشورو واري تڪبنديءَ جو حصو آهي. 2024ع واري عام چونڊن کان پوءِ ڄامشورو ضلعي جون صوبائي اسيمبلي جون حدون نئين سر ترتيب ڏنيون ويون، تنهنڪري پراڻي '''PS-81 ڄامشورو-II''' واري سڃاڻپ کي موجوده Infobox ۾ استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪرڻ گهرجي.

== پڻ ڏسو ==
* [[ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
* [[سنڌ ڪوهستان]]
* [[نوري آباد]]
* [[تونگ]]
* [[برفت]]
* [[ڄامشورو ضلعو]]
* [[کيرٿر جبل]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ تونگ ۾ برفت قبيلي جون قبرون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2019-08-02 }}

{{ڄامشورو ضلعو}}

[[زمرو:ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جا قصبا ۽ شهر]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جون آباد جڳهيون]]
[[زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]]
[[زمرو:پاڪستان جا قصبا]]</text>
      <sha1>ie3lbg4mnb532avm9sa1kbl9es760je</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414655</id>
      <parentid>414654</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17887" sha1="avrb8ugdo93o3y4urqmrne8qnz7129o" xml:space="preserve">{{Short description|ڄامشورو ضلعي، سنڌ جو شهر}}
{{Infobox settlement
| name     = ٿاڻو بولا خان
| official_name   = Thano Bula Khan
| native_name   = {{lang|ur|تھانہ بولا خان}}
| settlement_type  = [[شهر]]/[[قصبو]]
| image_skyline=Guru Balpuri Ashram.jpg
| imagesize  = 270px
| image_alt     =
| image_caption = ٿاڻي بولا خان ۾ واقع [[گرو بالپوري آشرم]]
| pushpin_map    = Sindh#Pakistan
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_mapsize         = 280
| pushpin_map_caption = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates  = {{coord|25.3617|67.8351|region:PK-SD_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type  = [[ملڪ]]
| subdivision_name
  = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name2  = {{flag|سنڌ}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[حيدرآباد ڊويزن|حيدرآباد]]
| subdivision_type3  = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]]
| subdivision_type4  = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4   = [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻو بولا خان]]
| government_type   = ٽائون ڪميٽي
| governing_body     = ٽائون ڪميٽي ٿاڻو بولا خان
| unit_pref      = Metric
| population_total   = 17,462
| population_as_of  = [[2023ع پاڪستان جي آدمشماري|2023ع]]
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbos.gov.pk/wp-content/uploads/census_tables/tables/table_2_sindh_districts.pdf
 |title=Table 2: Urban Localities by Population Size and Their Population by Sex, Annual Growth Rate and Household Size, Census-2023
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2  = auto
| timezone1  = [[پاڪستان جو معياري وقت|PST]]
| utc_offset1             = +5
| postal_code_type  = پوسٽل ڪوڊ
| postal_code     = 76050
}}
'''ٿاڻو بولا خان''' ({{lang-en|Thano Bula Khan}}؛ {{lang-ur|تھانہ بولا خان}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشوري ضلعي]] ۾ واقع هڪ شهر، ٽائون ڪميٽي ۽ [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻي بولا خان تعلقي]] جو انتظامي صدر مقام آهي. شهر سنڌ جي جابلو [[سنڌ ڪوهستان|ڪوهستان]] واري علائقي ۾ واقع آهي ۽ تاريخي طور پراڻي '''محال ڪوهستان''' جي انتظامي مرڪز سان لاڳاپيل رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;&gt;{{cite book
 |title=Gazetteer of the Province of Sind, Volume B: Karachi District
 |publisher=Government Central Press
 |location=Bombay
 |year=1919
 |page=176
 |url=https://irrigation.sindh.gov.pk/files/Books/156.pdf
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

2023ع جي سرڪاري آدمشماري موجب ٿاڻي بولا خان ٽائون ڪميٽي جي آبادي '''17,462''' هئي، جنهن ۾ 9,123 مرد، 8,337 عورتون ۽ 2 ٽرانسجينڊر ماڻهو شامل هئا. 2017ع ۾ شهر جي آبادي 14,944 هئي، تنهنڪري ٻنهي آدمشمارين جي وچ ۾ سراسري سالياني آبادي واڌ 2.64 سيڪڙو رهي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

== نالو ==
شهر جو نالو [[بولا خان برفت]] سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، جيڪو [[برفت]] يا نومڙيا قبيلي جو هڪ بااثر سردار هو. مقامي تاريخي روايتن موجب بولا خان [[ميان نور محمد ڪلهوڙو]] جي دور ۾ سرگرم هو ۽ کيس جاگير پڻ عطا ڪئي وئي هئي. 1747ع ۾ ٺٽي واري علائقي ۾ ڪلهوڙن جي هڪ فوجي مهم دوران هن ڪلهوڙا لشڪر جي مدد پڻ ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;StoriesStone&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sindhcourier.com/stories-in-stone/
 |title=Stories in Stone
 |author=ذوالفقار علي ڪلهوڙو
 |date=18 March 2022
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ڊان]] ۾ شايع ٿيل هڪ تاريخي مضمون مطابق ٿاڻو بولا خان ڪوهستان جي اهم پراڻن شهرن مان آهي ۽ ان جي قيام کي پڻ بولا خان نومڙيا/برفت سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;DawnGrave&quot;&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/882271
 |title=Globetrotting: Grave matter
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=17 January 2010
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
ٿاڻو بولا خان [[سنڌ ڪوهستان]] جي خشڪ ۽ ٽڪريالي علائقي ۾ واقع آهي. شهر جي چوڌاري گهٽ اوچائي وارا جبل، موسمي نيون ۽ وادين جا سلسلا موجود آهن. هن خطي ۾ برسات غير يقيني هجڻ سبب ڏڪار ۽ پاڻيءَ جي کوٽ جا مسئلا بار بار سامهون ايندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

شهر ڪوهستان جي ڳوٺاڻن علائقن لاءِ واپار، سرڪاري خدمتن، تعليم ۽ صحت جو مقامي مرڪز آهي. [[نوري آباد]] ۽ [[ايم-9 موٽر وي]] وارو صنعتي علائقو تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع آهي.

[[File:Map by the US Army Map Service - Thano Bula Khan - iraq and iran - txu-pclmaps-oclc-6589753-thano-bula-khan.jpg|thumb|left|1930ع واري ڏهاڪي جو ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي واري علائقي جو تاريخي نقشو]]

== تاريخ ==
=== محال ڪوهستان ===
برطانوي راڄ کان اڳ موجوده ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو مختلف مقامي قبيلائي سردارن ۽ سنڌ جي حڪمران گهراڻن جي اثر هيٺ رهيو. [[ٽالپر گهراڻو|ٽالپرن]] جي دور ۾ ڪوهستان، سنڌ جي اولهندي پهاڙي سرحدي علائقن مان هڪ هو.

1843ع ۾ انگريزن طرفان سنڌ تي قبضي کان پوءِ ڪوهستان واري علائقي کي [[ڪراچي ضلعو|ڪراچي ضلعي]] جي انتظام هيٺ رکيو ويو. شروعات ۾ اهو ڪوٽڙي انتظامي علائقي سان ڳنڍيل هو، پر 1865ع ۾ '''محال ڪوهستان''' کي الڳ انتظامي حيثيت ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://catalog.crl.edu/Record/37c00151-0c4c-58c6-bd55-c75068c0788e
 |title=Settlement records of the Sehwan Division of the Karachi Collectorate, Sind: Talukas Manjhand, Kotri, and Kohistan
 |date=1889
 |publisher=Center for Research Libraries
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

1919ع جي ڪراچي ضلعي جي گزيٽيئر ۾ ڪوهستان محال کي ڪراچي ضلعي جي هڪ وڏي ۽ الڳ انتظامي اڪائي طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;/&gt;

=== دادو ۽ ڄامشورو ضلعن ۾ شموليت ===
1961ع جي سرڪاري ضلعي مردم شماري رپورٽ موجب ڪوٽڙي تعلقو ۽ محال ڪوهستان '''1931ع تائين ڪراچي ضلعي''' جي انتظام هيٺ رهيا. اپريل 1931ع ۾ جڏهن نئون [[دادو ضلعو]] قائم ٿيو ته ڪراچي ۽ لاڙڪاڻي ضلعن مان مختلف علائقا ان ۾ شامل ڪيا ويا؛ انهن ۾ ڪوٽڙي، سيوهڻ ۽ محال ڪوهستان پڻ شامل هئا.&lt;ref name=&quot;Dadu1961&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://drpathan.com/wp-content/uploads/2025/04/1961_District_Census_Report_Dadu.pdf
 |title=District Census Report Dadu 1961
 |publisher=Population Census Organisation, Government of Pakistan
 |year=1961
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

دادو ضلعي جي سرڪاري تاريخي بيان موجب 1931ع ۾ قائم ٿيل ضلعي ۾ دڙو، ميهڙ، ڪڪڙ، جوهي، سيوهڻ، ڪوٽڙي ۽ محال ڪوهستان شامل هئا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://executivedistrictofficercdd.webnode.page/about-dadu/
 |title=About Dadu: Brief History
 |publisher=District Government Dadu
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

14 ڊسمبر 2004ع تي دادو ضلعي کي ورهائي نئون [[ڄامشورو ضلعو]] قائم ڪيو ويو ۽ ٿاڻو بولا خان ان نئين ضلعي جو حصو بڻيو.&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/377011
 |title=Four new districts created in Sindh
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=14 December 2004
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آبادي ==
2023ع جي آدمشماري موجب شهر ۾ 17,462 ماڻهو رهندا هئا، جڏهن تہ 2017ع ۾ آبادي 14,944 هئي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:75%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر جي آبادي'''
! style=&quot;background:#355C7D;color:white;&quot; | آدمشماري
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#E9C46A;color:#222;&quot; | واڌ
|-
| 2017ع
| 14,944
| —
|-
| 2023ع
| '''17,462'''
| 16.8٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | 2017ع–2023ع سراسري سالياني واڌ
! style=&quot;background:#FFF3D6;&quot; | '''2.64٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: [[پاڪستان شماريات بيورو]].&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

== مذهب ==
ٿاڻو بولا خان سنڌ جي انهن ٿورن شهرن مان آهي جتي هندو آبادي اڪثريت ۾ آهي. 2023ع جي آدمشماري ۾ شهر جي 17,462 ماڻهن مان '''9,941 هندو'''، '''7,431 مسلمان'''، 71 عيسائي ۽ باقي ٻين مذهبن سان تعلق رکندڙ هئا.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbs.gov.pk/result-excel/
 |title=7th Population and Housing Census – Detailed Results: Population by Religion
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:80%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر ۾ مذهب، 2023ع'''
! style=&quot;background:#3E6D9C;color:white;&quot; | مذهب
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#B56576;color:white;&quot; | سيڪڙو
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[هندومت]]
| 9,941
| 56.93٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[اسلام]]
| 7,431
| 42.56٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[عيسائيت]]
| 71
| 0.41٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ٻيا
| 19
| 0.11٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | ڪُل
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''17,462'''
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''100٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: 2023ع پاڪستان جي آدمشماري.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

[[File:Guru Balpuri Ashram.jpg|thumb|[[گرو بالپوري آشرم]]؛ ٿاڻي بولا خان جي هندو مذهبي ورثي مان هڪ ماڳ]]

== ڪوهستاني ثقافت ۽ تاريخي ورثو ==
ٿاڻو بولا خان جو ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو پٿر جي قبرن، قديم قبرستانن، پٿرن تي چٽسالي ۽ قبل از تاريخ آثارن جي ڪري مشهور آهي. خاص طور [[تونگ]] جو قبرستان برفت قبيلي جي تاريخ سان لاڳاپيل آهي ۽ سنڌ جي پٿر تي نقش نگاري واري قبرسازيءَ جو هڪ اهم مثال سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Kalhoro
 |first=Zulfiqar Ali
 |title=The Tombs of Burfat Tribe at Taung, Thana Bula Khan, Sindh (Pakistan)
 |journal=Ancient Asia
 |year=2012
 |doi=10.5334/aa.12307
 |url=https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/
 |access-date=10 September 2026
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2 August 2019 }}&lt;/ref&gt;

تونگ ۾ 350 کان وڌيڪ پٿر جون سينگاريل قبرون ۽ قبرن جا پٿر موجود هجڻ جو ذڪر ڪيو ويو آهي. انهن مان گهڻيون برفت خاندان ۽ ان جي مختلف شاخن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://heritage.eftsindh.com/site/561/jamshoro/taung-tombs-thano-bula-khan
 |title=Taung Tombs, Than Bula Khan, Jamshoro
 |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|thumb|left|[[تونگ]] جون پٿر جون تاريخي قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 1.jpg|thumb|تونگ جي قبرستان ۾ سينگاريل پٿر جون قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 3.jpg|thumb|تونگ ۾ پٿر جي روايتي قبرسازي]]

ڪوهستان ۾ مول وادي ۽ ٻين هنڌن تي ميگالٿڪ اڏاوتن، پٿري حلقن ۽ ٻڌ دور سان منسوب پٿري نقش نگاري جا ماڳ پڻ رپورٽ ڪيا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.youlinmagazine.com/story/buddhist-rock-art-in-sindh/MjYxNQ==
 |title=Buddhist Rock Art in Sindh
 |website=Youlin Magazine
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1268264-stone-circles-and-silent-stories
 |title=Stone circles and silent stories
 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ==
شهر جي معيشت وڏي حد تائين ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن جي واپار، چوپائي مال، سرڪاري ملازمتن، ننڍن ڪاروبارن ۽ زراعت سان ڳنڍيل آهي. سڄي تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع [[نوري آباد]] سنڌ جي وڏن صنعتي علائقن مان هڪ آهي، جتي مختلف ڪارخانا ۽ پيداوار جا يونٽ قائم آهن.

[[File:View of a factory in Nooriabad.jpg|thumb|[[نوري آباد]] ۾ هڪ صنعتي ڪارخانو]]

برسات تي دارومدار رکندڙ ڪوهستاني علائقن ۾ مالداري ۽ محدود پوک اهم معاشي سرگرميون آهن، جڏهن تہ پاڻيءَ جي کوٽ ۽ ڏڪار مقامي معيشت تي اثر وجهندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آمدرفت ==
ٿاڻو بولا خان روڊن ذريعي [[نوري آباد]]، [[ڪوٽڙي]]، [[ڄامشورو]]، [[حيدرآباد]] ۽ ڪوهستان جي ٻين آبادين سان ڳنڍيل آهي. [[ايم-9 موٽر وي]] نوري آباد وٽان تعلقي جي اڀرندي حصي مان گذري ٿي ۽ ڪراچي–حيدرآباد وچ ۾ مکيه شاهراهي رابطو فراهم ڪري ٿي.

ڪوهستان جي ٽڪريالي نوعيت سبب تعلقي جي اندرين ڳوٺن تائين پهچ لاءِ ڪيترائي مقامي ۽ ثانوي رستا استعمال ٿين ٿا.

== انتظام ==
ٿاڻو بولا خان شهر کي ٽائون ڪميٽي جي حيثيت حاصل آهي ۽ اهو ساڳئي نالي واري تعلقي جو انتظامي مرڪز آهي. تعلقي ۾ مختلف يونين ڪائونسلون ۽ ڳوٺاڻيون آبادگيون شامل آهن، جن ۾ [[مول، ٿاڻو بولا خان|مول]]، [[ٿاڻو احمد خان]]، [[ٿاڻو عرب خان]]، [[تونگ، ٿاڻو بولا خان|تونگ]]، [[ديسوي]]، [[ساڙي, ٿاڻو بولا خان|ساڙي]]، [[ڪالو کوهر]]، [[هٺل بٺ]] ۽ [[ڪرچات]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Khan
 |first=Mohammad Hussain
 |date=19 July 2022
 |title='King of Kohistan' faces new challengers in shape of Jamshoro Ittehad, Hindu seths
 |url=https://www.dawn.com/news/1700370
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== سياسي نمائندگي ==
موجوده دور ۾ ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو علائقو سنڌ صوبائي اسيمبلي جي ڄامشورو واري تڪبنديءَ جو حصو آهي. 2024ع واري عام چونڊن کان پوءِ ڄامشورو ضلعي جون صوبائي اسيمبلي جون حدون نئين سر ترتيب ڏنيون ويون، تنهنڪري پراڻي '''PS-81 ڄامشورو-II''' واري سڃاڻپ کي موجوده Infobox ۾ استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪرڻ گهرجي.

== پڻ ڏسو ==
* [[ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
* [[سنڌ ڪوهستان]]
* [[نوري آباد]]
* [[تونگ]]
* [[برفت]]
* [[ڄامشورو ضلعو]]
* [[کيرٿر جبل]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ تونگ ۾ برفت قبيلي جون قبرون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2019-08-02 }}

{{ڄامشورو ضلعو}}

[[زمرو:ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جا قصبا ۽ شهر]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جون آباد جڳهيون]]
[[زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]]
[[زمرو:پاڪستان جا قصبا]]</text>
      <sha1>avrb8ugdo93o3y4urqmrne8qnz7129o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414656</id>
      <parentid>414655</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17885" sha1="9066y7uwm0rjh4d7m6a67i4bspd286w" xml:space="preserve">{{Short description|ڄامشورو ضلعي، سنڌ جو شهر}}
{{Infobox settlement
| name     = ٿاڻو بولا خان
| official_name   = Thano Bula Khan
| native_name   = {{lang|ur|تھانہ بولا خان}}
| settlement_type  = [[شهر]]/[[قصبو]]
| image_skyline=Guru Balpuri Ashram.jpg
| imagesize  = 270px
| image_alt     =
| image_caption = ٿاڻي بولا خان ۾ واقع [[گرو بالپوري آشرم]]
| pushpin_map    = Sindh#Pakistan
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_mapsize         = 280
| pushpin_map_caption = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates  = {{coord|25.3617|67.8351|region:PK-SD_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type  = [[ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1  = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1  = {{flag|سنڌ}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2  = [[حيدرآباد ڊويزن|حيدرآباد]]
| subdivision_type3  = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3  = [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]]
| subdivision_type4  = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4   = [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻو بولا خان]]
| government_type   = ٽائون ڪميٽي
| governing_body     = ٽائون ڪميٽي ٿاڻو بولا خان
| unit_pref      = Metric
| population_total   = 17,462
| population_as_of  = [[2023ع پاڪستان جي آدمشماري|2023ع]]
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbos.gov.pk/wp-content/uploads/census_tables/tables/table_2_sindh_districts.pdf
 |title=Table 2: Urban Localities by Population Size and Their Population by Sex, Annual Growth Rate and Household Size, Census-2023
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2  = auto
| timezone1  = [[پاڪستان جو معياري وقت|PST]]
| utc_offset1             = +5
| postal_code_type  = پوسٽل ڪوڊ
| postal_code     = 76050
}}
'''ٿاڻو بولا خان''' ({{lang-en|Thano Bula Khan}}؛ {{lang-ur|تھانہ بولا خان}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشوري ضلعي]] ۾ واقع هڪ شهر، ٽائون ڪميٽي ۽ [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻي بولا خان تعلقي]] جو انتظامي صدر مقام آهي. شهر سنڌ جي جابلو [[سنڌ ڪوهستان|ڪوهستان]] واري علائقي ۾ واقع آهي ۽ تاريخي طور پراڻي '''محال ڪوهستان''' جي انتظامي مرڪز سان لاڳاپيل رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;&gt;{{cite book
 |title=Gazetteer of the Province of Sind, Volume B: Karachi District
 |publisher=Government Central Press
 |location=Bombay
 |year=1919
 |page=176
 |url=https://irrigation.sindh.gov.pk/files/Books/156.pdf
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

2023ع جي سرڪاري آدمشماري موجب ٿاڻي بولا خان ٽائون ڪميٽي جي آبادي '''17,462''' هئي، جنهن ۾ 9,123 مرد، 8,337 عورتون ۽ 2 ٽرانسجينڊر ماڻهو شامل هئا. 2017ع ۾ شهر جي آبادي 14,944 هئي، تنهنڪري ٻنهي آدمشمارين جي وچ ۾ سراسري سالياني آبادي واڌ 2.64 سيڪڙو رهي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

== نالو ==
شهر جو نالو [[بولا خان برفت]] سان منسوب ڪيو وڃي ٿو، جيڪو [[برفت]] يا نومڙيا قبيلي جو هڪ بااثر سردار هو. مقامي تاريخي روايتن موجب بولا خان [[ميان نور محمد ڪلهوڙو]] جي دور ۾ سرگرم هو ۽ کيس جاگير پڻ عطا ڪئي وئي هئي. 1747ع ۾ ٺٽي واري علائقي ۾ ڪلهوڙن جي هڪ فوجي مهم دوران هن ڪلهوڙا لشڪر جي مدد پڻ ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;StoriesStone&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sindhcourier.com/stories-in-stone/
 |title=Stories in Stone
 |author=ذوالفقار علي ڪلهوڙو
 |date=18 March 2022
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ڊان]] ۾ شايع ٿيل هڪ تاريخي مضمون مطابق ٿاڻو بولا خان ڪوهستان جي اهم پراڻن شهرن مان آهي ۽ ان جي قيام کي پڻ بولا خان نومڙيا/برفت سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;DawnGrave&quot;&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/882271
 |title=Globetrotting: Grave matter
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=17 January 2010
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
ٿاڻو بولا خان [[سنڌ ڪوهستان]] جي خشڪ ۽ ٽڪريالي علائقي ۾ واقع آهي. شهر جي چوڌاري گهٽ اوچائي وارا جبل، موسمي نيون ۽ وادين جا سلسلا موجود آهن. هن خطي ۾ برسات غير يقيني هجڻ سبب ڏڪار ۽ پاڻيءَ جي کوٽ جا مسئلا بار بار سامهون ايندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

شهر ڪوهستان جي ڳوٺاڻن علائقن لاءِ واپار، سرڪاري خدمتن، تعليم ۽ صحت جو مقامي مرڪز آهي. [[نوري آباد]] ۽ [[ايم-9 موٽر وي]] وارو صنعتي علائقو تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع آهي.

[[File:Map by the US Army Map Service - Thano Bula Khan - iraq and iran - txu-pclmaps-oclc-6589753-thano-bula-khan.jpg|thumb|left|1930ع واري ڏهاڪي جو ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي واري علائقي جو تاريخي نقشو]]

== تاريخ ==
=== محال ڪوهستان ===
برطانوي راڄ کان اڳ موجوده ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو مختلف مقامي قبيلائي سردارن ۽ سنڌ جي حڪمران گهراڻن جي اثر هيٺ رهيو. [[ٽالپر گهراڻو|ٽالپرن]] جي دور ۾ ڪوهستان، سنڌ جي اولهندي پهاڙي سرحدي علائقن مان هڪ هو.

1843ع ۾ انگريزن طرفان سنڌ تي قبضي کان پوءِ ڪوهستان واري علائقي کي [[ڪراچي ضلعو|ڪراچي ضلعي]] جي انتظام هيٺ رکيو ويو. شروعات ۾ اهو ڪوٽڙي انتظامي علائقي سان ڳنڍيل هو، پر 1865ع ۾ '''محال ڪوهستان''' کي الڳ انتظامي حيثيت ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://catalog.crl.edu/Record/37c00151-0c4c-58c6-bd55-c75068c0788e
 |title=Settlement records of the Sehwan Division of the Karachi Collectorate, Sind: Talukas Manjhand, Kotri, and Kohistan
 |date=1889
 |publisher=Center for Research Libraries
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

1919ع جي ڪراچي ضلعي جي گزيٽيئر ۾ ڪوهستان محال کي ڪراچي ضلعي جي هڪ وڏي ۽ الڳ انتظامي اڪائي طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Gazetteer1919&quot;/&gt;

=== دادو ۽ ڄامشورو ضلعن ۾ شموليت ===
1961ع جي سرڪاري ضلعي مردم شماري رپورٽ موجب ڪوٽڙي تعلقو ۽ محال ڪوهستان '''1931ع تائين ڪراچي ضلعي''' جي انتظام هيٺ رهيا. اپريل 1931ع ۾ جڏهن نئون [[دادو ضلعو]] قائم ٿيو ته ڪراچي ۽ لاڙڪاڻي ضلعن مان مختلف علائقا ان ۾ شامل ڪيا ويا؛ انهن ۾ ڪوٽڙي، سيوهڻ ۽ محال ڪوهستان پڻ شامل هئا.&lt;ref name=&quot;Dadu1961&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://drpathan.com/wp-content/uploads/2025/04/1961_District_Census_Report_Dadu.pdf
 |title=District Census Report Dadu 1961
 |publisher=Population Census Organisation, Government of Pakistan
 |year=1961
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

دادو ضلعي جي سرڪاري تاريخي بيان موجب 1931ع ۾ قائم ٿيل ضلعي ۾ دڙو، ميهڙ، ڪڪڙ، جوهي، سيوهڻ، ڪوٽڙي ۽ محال ڪوهستان شامل هئا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://executivedistrictofficercdd.webnode.page/about-dadu/
 |title=About Dadu: Brief History
 |publisher=District Government Dadu
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

14 ڊسمبر 2004ع تي دادو ضلعي کي ورهائي نئون [[ڄامشورو ضلعو]] قائم ڪيو ويو ۽ ٿاڻو بولا خان ان نئين ضلعي جو حصو بڻيو.&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=https://www.dawn.com/news/377011
 |title=Four new districts created in Sindh
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |date=14 December 2004
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آبادي ==
2023ع جي آدمشماري موجب شهر ۾ 17,462 ماڻهو رهندا هئا، جڏهن تہ 2017ع ۾ آبادي 14,944 هئي.&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:75%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر جي آبادي'''
! style=&quot;background:#355C7D;color:white;&quot; | آدمشماري
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#E9C46A;color:#222;&quot; | واڌ
|-
| 2017ع
| 14,944
| —
|-
| 2023ع
| '''17,462'''
| 16.8٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | 2017ع–2023ع سراسري سالياني واڌ
! style=&quot;background:#FFF3D6;&quot; | '''2.64٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: [[پاڪستان شماريات بيورو]].&lt;ref name=&quot;PBS2023Urban&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

== مذهب ==
ٿاڻو بولا خان سنڌ جي انهن ٿورن شهرن مان آهي جتي هندو آبادي اڪثريت ۾ آهي. 2023ع جي آدمشماري ۾ شهر جي 17,462 ماڻهن مان '''9,941 هندو'''، '''7,431 مسلمان'''، 71 عيسائي ۽ باقي ٻين مذهبن سان تعلق رکندڙ هئا.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://www.pbs.gov.pk/result-excel/
 |title=7th Population and Housing Census – Detailed Results: Population by Religion
 |publisher=[[پاڪستان شماريات بيورو]]
 |year=2023
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:80%;&quot;
|+ '''ٿاڻي بولا خان شهر ۾ مذهب، 2023ع'''
! style=&quot;background:#3E6D9C;color:white;&quot; | مذهب
! style=&quot;background:#2A9D8F;color:white;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#B56576;color:white;&quot; | سيڪڙو
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[هندومت]]
| 9,941
| 56.93٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[اسلام]]
| 7,431
| 42.56٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[عيسائيت]]
| 71
| 0.41٪
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ٻيا
| 19
| 0.11٪
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | ڪُل
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''17,462'''
! style=&quot;background:#E8EEF8;&quot; | '''100٪'''
|}
&lt;small&gt;ذريعو: 2023ع پاڪستان جي آدمشماري.&lt;ref name=&quot;PBSReligion2023&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

[[File:Guru Balpuri Ashram.jpg|thumb|[[گرو بالپوري آشرم]]؛ ٿاڻي بولا خان جي هندو مذهبي ورثي مان هڪ ماڳ]]

== ڪوهستاني ثقافت ۽ تاريخي ورثو ==
ٿاڻو بولا خان جو ڀرپاسي وارو ڪوهستاني علائقو پٿر جي قبرن، قديم قبرستانن، پٿرن تي چٽسالي ۽ قبل از تاريخ آثارن جي ڪري مشهور آهي. خاص طور [[تونگ]] جو قبرستان برفت قبيلي جي تاريخ سان لاڳاپيل آهي ۽ سنڌ جي پٿر تي نقش نگاري واري قبرسازيءَ جو هڪ اهم مثال سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Kalhoro
 |first=Zulfiqar Ali
 |title=The Tombs of Burfat Tribe at Taung, Thana Bula Khan, Sindh (Pakistan)
 |journal=Ancient Asia
 |year=2012
 |doi=10.5334/aa.12307
 |url=https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/
 |access-date=10 September 2026
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2 August 2019 }}&lt;/ref&gt;

تونگ ۾ 350 کان وڌيڪ پٿر جون سينگاريل قبرون ۽ قبرن جا پٿر موجود هجڻ جو ذڪر ڪيو ويو آهي. انهن مان گهڻيون برفت خاندان ۽ ان جي مختلف شاخن سان لاڳاپيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://heritage.eftsindh.com/site/561/jamshoro/taung-tombs-thano-bula-khan
 |title=Taung Tombs, Than Bula Khan, Jamshoro
 |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|thumb|left|[[تونگ]] جون پٿر جون تاريخي قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 1.jpg|thumb|تونگ جي قبرستان ۾ سينگاريل پٿر جون قبرون]]

[[File:Tombs at Taung 3.jpg|thumb|تونگ ۾ پٿر جي روايتي قبرسازي]]

ڪوهستان ۾ مول وادي ۽ ٻين هنڌن تي ميگالٿڪ اڏاوتن، پٿري حلقن ۽ ٻڌ دور سان منسوب پٿري نقش نگاري جا ماڳ پڻ رپورٽ ڪيا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.youlinmagazine.com/story/buddhist-rock-art-in-sindh/MjYxNQ==
 |title=Buddhist Rock Art in Sindh
 |website=Youlin Magazine
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1268264-stone-circles-and-silent-stories
 |title=Stone circles and silent stories
 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ==
شهر جي معيشت وڏي حد تائين ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن جي واپار، چوپائي مال، سرڪاري ملازمتن، ننڍن ڪاروبارن ۽ زراعت سان ڳنڍيل آهي. سڄي تعلقي جي اڀرندي حصي ۾ واقع [[نوري آباد]] سنڌ جي وڏن صنعتي علائقن مان هڪ آهي، جتي مختلف ڪارخانا ۽ پيداوار جا يونٽ قائم آهن.

[[File:View of a factory in Nooriabad.jpg|thumb|[[نوري آباد]] ۾ هڪ صنعتي ڪارخانو]]

برسات تي دارومدار رکندڙ ڪوهستاني علائقن ۾ مالداري ۽ محدود پوک اهم معاشي سرگرميون آهن، جڏهن تہ پاڻيءَ جي کوٽ ۽ ڏڪار مقامي معيشت تي اثر وجهندا رهيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Sheikh
 |first=Irfan
 |title=Kohistan waits anxiously for rain as tube wells dry up
 |url=https://tribune.com.pk/story/757137/kohistan-waits-anxiously-for-rain-as-tube-wells-dry-up
 |work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]
 |date=2 September 2014
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آمدرفت ==
ٿاڻو بولا خان روڊن ذريعي [[نوري آباد]]، [[ڪوٽڙي]]، [[ڄامشورو]]، [[حيدرآباد]] ۽ ڪوهستان جي ٻين آبادين سان ڳنڍيل آهي. [[ايم-9 موٽر وي]] نوري آباد وٽان تعلقي جي اڀرندي حصي مان گذري ٿي ۽ ڪراچي–حيدرآباد وچ ۾ مکيه شاهراهي رابطو فراهم ڪري ٿي.

ڪوهستان جي ٽڪريالي نوعيت سبب تعلقي جي اندرين ڳوٺن تائين پهچ لاءِ ڪيترائي مقامي ۽ ثانوي رستا استعمال ٿين ٿا.

== انتظام ==
ٿاڻو بولا خان شهر کي ٽائون ڪميٽي جي حيثيت حاصل آهي ۽ اهو ساڳئي نالي واري تعلقي جو انتظامي مرڪز آهي. تعلقي ۾ مختلف يونين ڪائونسلون ۽ ڳوٺاڻيون آبادگيون شامل آهن، جن ۾ [[مول، ٿاڻو بولا خان|مول]]، [[ٿاڻو احمد خان]]، [[ٿاڻو عرب خان]]، [[تونگ، ٿاڻو بولا خان|تونگ]]، [[ديسوي]]، [[ساڙي, ٿاڻو بولا خان|ساڙي]]، [[ڪالو کوهر]]، [[هٺل بٺ]] ۽ [[ڪرچات]] شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last=Khan
 |first=Mohammad Hussain
 |date=19 July 2022
 |title='King of Kohistan' faces new challengers in shape of Jamshoro Ittehad, Hindu seths
 |url=https://www.dawn.com/news/1700370
 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]
 |access-date=10 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== سياسي نمائندگي ==
موجوده دور ۾ ٿاڻي بولا خان ۽ ڀرپاسي وارو علائقو سنڌ صوبائي اسيمبلي جي ڄامشورو واري تڪبنديءَ جو حصو آهي. 2024ع واري عام چونڊن کان پوءِ ڄامشورو ضلعي جون صوبائي اسيمبلي جون حدون نئين سر ترتيب ڏنيون ويون، تنهنڪري پراڻي '''PS-81 ڄامشورو-II''' واري سڃاڻپ کي موجوده Infobox ۾ استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪرڻ گهرجي.

== پڻ ڏسو ==
* [[ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
* [[سنڌ ڪوهستان]]
* [[نوري آباد]]
* [[تونگ]]
* [[برفت]]
* [[ڄامشورو ضلعو]]
* [[کيرٿر جبل]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ تونگ ۾ برفت قبيلي جون قبرون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802103730/https://www.ancient-asia-journal.com/articles/10.5334/aa.12307/ |date=2019-08-02 }}

{{ڄامشورو ضلعو}}

[[زمرو:ٿاڻو بولا خان تعلقو]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جا قصبا ۽ شهر]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعي جون آباد جڳهيون]]
[[زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]]
[[زمرو:پاڪستان جا قصبا]]</text>
      <sha1>9066y7uwm0rjh4d7m6a67i4bspd286w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کيرٿر جبلن جو سلسلو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31256</id>
    <revision>
      <id>414657</id>
      <parentid>414584</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:پاڪستان جا جابلو سلسلا]]; added [[Category:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23921" sha1="gopf6u46file0gvyfygoxvhnz5sqrsc" xml:space="preserve">
{{Short description|سنڌ ۽ بلوچستان، پاڪستان ۾ واقع جابلو سلسلو}}
{{Infobox mountain
| name              = کيرٿر جبل
| native_name       = کيرٿر جابلو سلسلو
| photo             = Kirthar park.jpg
| photo_size        = 280
| photo_caption     = [[کيرٿر قومي پارڪ]] ۾ کيرٿر جبلن جو منظر
| map               = Pakistan
| map_caption       = پاڪستان ۾ کيرٿر جبلن جو مقام
| map_relief        = yes
| location          = [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان]]
| highest           = [[زرڊڪ چوٽي]]
| elevation_m       = 2260
| elevation_ref     = &lt;ref name=&quot;PhysicalGeology&quot;&gt;{{cite web
 |title=Introduction and Physical Geology
 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/16981.pdf
 |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| coordinates       = {{coord|27|00|00|N|67|09|20|E|region:PK_type:mountain|display=inline,title}}
}}

'''کيرٿر جبل''' يا '''کيرٿر جابلو سلسلو''' [[پاڪستان]] جي اولهه [[سنڌ]] ۽ اوڀر [[بلوچستان]] ۾ پکڙيل هڪ ڊگهو جابلو سلسلو آهي، جيڪو سنڌوءَ جي ميداني علائقي ۽ بلوچستان جي اوچن پٽن جي وچ ۾ قدرتي حد جو وڏو حصو ٺاهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite web
 |title=Kīrthar Range
 |url=https://www.britannica.com/place/Kirthar-Range
 |website=Encyclopædia Britannica
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt; هي سلسلو اتر ۾ بلوچستان جي [[مولا ندي]] واري علائقي کان ڏکڻ طرف لڳ ڀڳ 300 ڪلوميٽرن تائين پکڙجي [[ڪيپ مونز]] ۽ [[عربي سمنڊ]] جي ويجهو پهچي ٿو.&lt;ref name=&quot;Connections&quot;&gt;{{cite book
 |last1=Abraham |first1=Shinu Anna
 |last2=Gullapalli |first2=Praveena
 |last3=Raczek |first3=Teresa P.
 |last4=Rizvi |first4=Uzma Z.
 |title=Connections and Complexity: New Approaches to the Archaeology of South Asia
 |publisher=Routledge
 |year=2016
 |isbn=9781315431840
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

کيرٿر، سنڌ جي [[ڪوهستان، سنڌ|ڪوهستان]] واري قدرتي خطي جو بنيادي جابلو حصو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Man and Environment
 |volume=24
 |publisher=Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies
 |year=1999
 |page=36
 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.06855/page/36/mode/1up
 |language=en}}&lt;/ref&gt; ان جي ٽڪرين، پهاڙي قطارن، وادين، نئين، چشمن ۽ خشڪ نالن گڏجي هڪ اهڙو قدرتي ماحول ٺاهيو آهي، جيڪو جاگرافي، ارضيات، آثار قديمه ۽ حياتياتي تنوع جي لحاظ کان سنڌ جي اهم ترين علائقن مان شمار ٿئي ٿو.

[[File:PK Kirthar NP asv2020-02 img18.jpg|thumb|left|کيرٿر قومي پارڪ ۾ پهاڙي سطح ۽ خشڪ جابلو منظر]]

== نالو ==
''کيرٿر'' نالي جي اصل بابت هڪ کان وڌيڪ تشريحون پيش ڪيون ويون آهن. جديد لکڻين ۾ هڪ تشريح موجب ''کير'' يا ''ڪير'' جو تعلق جبل لاءِ استعمال ٿيندڙ پراڻن هند-آريائي لفظن سان ۽ ''ٿر'' جو تعلق خشڪ يا ريگستاني زمين سان جوڙيو ويو آهي؛ تنهن هوندي به هن تشريح کي قطعي لساني نتيجو نه سمجهيو وڃي.

قديم جاگرافيءَ بابت [[ايم ايڇ پنهور]] مختلف يوناني، سنسڪرت، عربي ۽ فارسي ماخذن ۾ سنڌ ۽ بلوچستان جي جاگرافيائي نالن جا ممڪن جديد هم منصب بيان ڪيا آهن.&lt;ref name=&quot;PanhwarAncient&quot;&gt;{{cite web
 |last=پنهور
 |first=ايم. ايڇ.
 |title=Ancient Geographical Places and Tribes of Sindh
 |url=https://www.panhwar.com/ancientgeogriphal.html
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
کيرٿر جون پهاڙي قطارون گهڻي ڀاڱي اتر کان ڏکڻ رخ ۾ متوازي انداز سان پکڙيل آهن. انهن جي اوڀر ۾ سنڌوءَ جو وسيع ميداني علائقو، جڏهن ته اولهه ۾ بلوچستان جا پهاڙي ۽ پليٽو علائقا واقع آهن.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;

اتر واري حصي ۾ جبل نسبتاً وڌيڪ اوچا آهن، جڏهن ته ڏکڻ طرف اچڻ سان انهن جي بلندي آهستي آهستي گهٽجي ٿي. ڏکڻ ۾ ان جون شاخون [[ڪراچي]] جي اولهندي ڀاڱي تائين پهچن ٿيون، جتي [[کاسا ٽڪريون]] ۽ [[ملير ٽڪريون]] کيرٿر سان لاڳاپيل جابلو بناوتن جو حصو سمجهيون وڃن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Connections&quot;/&gt;

کيرٿر جي ڏکڻئين پڇاڙي [[ڪيپ مونز]] تائين پهچي ٿي. هتان جي چونا پٿر واريون ارضياتي بناوتون ۽ سامونڊي ڪناري سان ملندڙ جابلو زمين آثار قديمه جي لحاظ کان به اهم آهن؛ ڪيپ مونز ڀرسان [[سوناري]] نالي ڪنجهي دور جي آباديءَ جا آثار سڃاتا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;AntiquitySonari&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sonari: a Bronze Age fisher-gatherer settlement at the Hab River mouth (Sindh, Pakistan)
 |url=https://www.antiquity.ac.uk/projgall/biagi341
 |website=Antiquity
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== نئيون ۽ پاڻي جا وهڪرا ===
کيرٿر ۾ مستقل درياهن جي ڀيٽ ۾ موسمي نئيون ۽ جابلو نالا وڌيڪ آهن. برساتن کان پوءِ اهي نئيون اوچتو تيز وهڪري سان هيٺاهين ميدانن ڏانهن پاڻي آڻين ٿيون. اهم وهڪرن ۾ [[گاج نئي]]، [[نئي نلي]]، [[نئي نئنگ]] ۽ ڏکڻ ۾ [[حب ندي]] سان لاڳاپيل جابلو نالا شامل آهن.

[[گاج نئي]] اتر سنڌ جي ڪاڇي واري علائقي جي پاڻي، زراعت ۽ وسندين جي تاريخ ۾ خاص اهميت رکي ٿي. کيرٿر تي ٿيندڙ تيز برساتون جابلو نالن ۽ هيٺاهين علائقن ۾ ٻوڏ جو سبب پڻ بڻجي سگهن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Special report: Wasteland foretold
 |url=https://www.dawn.com/
 |work=[[ڊان]]
 |date=22 March 2022
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ارضيات ==
ارضياتي طور کيرٿر، '''سليمان–کيرٿر ارضياتي صوبي''' جو حصو آهي، جيڪو عربي سمنڊ کان اتر طرف [[سليمان جبل]] تائين پکڙيل آهي.&lt;ref name=&quot;USGS&quot;&gt;{{cite web
 |last1=Wandrey |first1=C. J.
 |last2=Law |first2=B. E.
 |last3=Shah |first3=Haider Ali
 |title=Sembar Goru/Ghazij Composite Total Petroleum System, Indus and Sulaiman-Kirthar Geologic Provinces, Pakistan and India
 |url=https://www.usgs.gov/publications/sembar-gorughazij-composite-total-petroleum-system-indus-and-sulaiman-kirthar-geologic
 |publisher=[[گڏيل رياستن جو ارضياتي سروي]]
 |year=2004
 |doi=10.3133/b2208C
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

کيرٿر جون پهاڙيون گهڻو ڪري تہه دار رسوبي پٿرن مان ٺهيل آهن. چونا پٿر، وارياسو پٿر، شيل ۽ ڪانگلوميريٽ هتان جي اهم پٿري بناوتن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Stratigraphy&quot;&gt;{{cite web
 |title=Kirthar Range
 |url=https://www.stratigraphy.pk/province/kirthar-range/
 |website=Pakistan Stratigraphy
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt; علائقي ۾ [[ائوسين]] دور جا چونا پٿر ۽ فوسلز وڏي ارضياتي اهميت رکن ٿا. کيرٿر جي مختلف فارميشنن ۾ سامونڊي جاندارن جا فوسلز، فورامنيفرا ۽ ٻيا قديم حياتياتي نشان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Stratigraphy&quot;/&gt;

[[File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|thumb|کيرٿر قومي پارڪ ۾ قدرتي پاڻيءَ جو چشمو]]

== اهم چوٽيون ==
کيرٿر جي چوٽين بابت پراڻن ۽ جديد ذريعن ۾ ڪڏهن ڪڏهن اوچائيءَ جا مختلف انگ ڏنا ويا آهن. تاريخي سرڪاري جاگرافيائي ماخذ '''[[زرڊڪ چوٽي]]''' کي کيرٿر جو بلند ترين نقطو قرار ڏين ٿا، جنهن جي بلندي لڳ ڀڳ '''7,430 فٽ (2,260 ميٽر)''' آهي.
&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Provincial Series: Baluchistan
 |last=Hughes-Buller
 |first=Ralph
 |publisher=Superintendent of Government Printing
 |year=1908
 |page=93
 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105552/page/n123
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;background:#476b43; color:white; font-size:115%;&quot; | '''کيرٿر جون اهم چوٽيون ۽ اوچا ماڳ'''
|-
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | نالو
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | لڳ ڀڳ بلندي
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | اهميت
|-
| '''[[زرڊڪ چوٽي]]'''
| 2,260 ميٽر&lt;br&gt;7,430 فٽ
| کيرٿر جابلو سلسلي جي بلند ترين ڄاڻايل چوٽي
|-
| '''[[ڪتي جي قبر]]'''
| لڳ ڀڳ 2,096 ميٽر&lt;br&gt;6,878 فٽ
| سنڌ-بلوچستان سرحدي علائقي جي مشهور چوٽي ۽ لوڪ داستان سان لاڳاپيل ماڳ
|-
| '''باروغ'''
| لڳ ڀڳ 2,150 ميٽر
| سنڌ واري کيرٿر جي اوچين پهاڙين مان هڪ
|-
| '''[[گورک هل اسٽيشن|گورک]]'''
| لڳ ڀڳ 1,734 ميٽر&lt;br&gt;5,688 فٽ
| سنڌ جو مشهور ٿڌو سياحتي پهاڙي ماڳ
|}

[[File:Kute Ji Kabar Mount Of Dogs Grave Highest Peak Khirthar Range in Sindh.jpg|thumb|left|کيرٿر ۾ [[ڪتي جي قبر]] واري چوٽي]]

=== ڪتي جي قبر ===
'''[[ڪتي جي قبر]]''' کيرٿر جي سنڌ واري حصي جي مشهور اوچين چوٽين مان هڪ آهي. اها سنڌ ۽ بلوچستان جي سرحدي جابلو علائقي ۾ واقع آهي. 2024ع ۾ سنڌ حڪومت ان ماڳ کي ثقافتي ورثي هيٺ تحفظ ڏنو؛ ان وقت ان جي بلندي 6,878 فٽ ڄاڻائي وئي.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Tourism potential
 |url=https://www.dawn.com/news/1870002/tourism-potential
 |work=[[ڊان]]
 |date=5 November 2024
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

هن نالي سان هڪ مشهور لوڪ ڪهاڻي وابسته آهي. روايت موجب هڪ بروهي شخص پنهنجي قرض جي ضمانت طور پنهنجو وفادار ڪتو واپاري وٽ ڇڏي ويو. ڪتي واپاريءَ جو چوري ٿيل مال واپس ڪرائڻ ۾ مدد ڪئي، پر غلط فهميءَ سبب مالڪ ان سان ناراض ٿيو؛ حقيقت معلوم ٿيڻ بعد هن پشيمانيءَ ۾ ڪتي کي جبل جي چوٽيءَ تي دفن ڪيو. انهيءَ روايت مان ماڳ کي ''ڪتي جي قبر'' نالو مليو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Kutte ji Kabar: a celebration of loyalty
 |url=https://dailytimes.com.pk/413903/kutte-ji-kabar-a-celebration-of-loyalty/
 |website=Daily Times
 |date=17 June 2019
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== گورک ===
[[File:Gorakh Hill.JPG|thumb|[[گورک هل اسٽيشن]] جو منظر]]

'''[[گورک هل اسٽيشن]]''' دادو ضلعي جي کيرٿر واري حصي ۾ سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 1,734 ميٽر (5,688 فٽ) مٿي واقع مشهور پهاڙي ماڳ آهي. اهو سنڌ جي گرم ميداني علائقن جي ڀيٽ ۾ ٿڌي موسم سبب سياحتي اهميت رکي ٿو.

== قدرتي ماحول ==
کيرٿر جو ماحول نيم خشڪ کان خشڪ جابلو علائقن تي مشتمل آهي. ٽڪرين جي وچ ۾ پٿريليون واديون، خشڪ نالا، ننڍا ميداني ٽڪرا، موسمي پاڻيءَ جا ذخيرا ۽ قدرتي چشما ملن ٿا.

اوچائي، برسات، پٿر ۽ مٽيءَ جي فرق سبب ٻوٽن ۽ جهنگلي جيوت جي ورڇ به مختلف آهي. هي علائقو اولهه سنڌ جي انهن ڪجهه قدرتي پناهگاهن مان آهي، جتي وڏن جابلو ٿڻائتن جي اهم آبادي محفوظ رهي آهي.

== کيرٿر قومي پارڪ ==
[[File:Kirthar park view 2.jpg|thumb|کيرٿر قومي پارڪ جو منظر]]

{{Main|کيرٿر قومي پارڪ}}

'''[[کيرٿر قومي پارڪ]]''' 1974ع ۾ قائم ڪيو ويو. پارڪ لڳ ڀڳ 3,087 چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي ۽ پاڪستان جي وڏن قومي پارڪن مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;RadioPakistan&quot;&gt;{{cite web
 |title=Khirthar National Park
 |url=https://www.radio.gov.pk/programme/18-06-2019/khirthar-national-park
 |publisher=[[ريڊيو پاڪستان]]
 |date=18 June 2019
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1982ع ۾ پاڪستان کيرٿر قومي پارڪ کي عالمي ورثي جي درجي لاءِ پيش ڪيو هو، پر ان وقت درخواست جي غور کي ملتوي ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web
 |title=Report of the 6th Session of the World Heritage Committee
 |url=https://whc.unesco.org/
 |publisher=[[يونيسڪو]]
 |year=1982
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== جهنگلي جيوت ==
[[File:Kirthar park gazelle.jpg|thumb|[[چنڪارا]]، کيرٿر جي نمايان جهنگلي جيوت مان هڪ]]

کيرٿر جو جابلو ۽ نيم خشڪ ماحول سنڌ جي اهم جهنگلي جيوت لاءِ رهائش مهيا ڪري ٿو. هتان جا نمايان جانور هي آهن:

* [[سنڌي جهنگلي ٻڪري|سنڌ آئيبيڪس]]
* [[اوريال]]
* [[چنڪارا]]
* [[ڌاري دار بگهڙ]]
* [[ڀورو بگهڙ]]
* [[سونھري گدڙ]]
* [[جهنگلي ٻلي]]
* [[ڪارڪل]]
* [[ماکي خور بجو]]
* [[هندستاني لومڙ]]
* [[هندستاني سيهڙ]]

کيرٿر محفوظ علائقائي مجموعي تي ٿيل حياتياتي تحقيق ۾ وڏي انگ ۾ ٿڻائتا، پکي ۽ رينگڻ وارا جانور رڪارڊ ڪيا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=اقبال
 |first1=ايم. اي.
 |last2=خان
 |first2=ايم. زي.
 |last3=گاچل
 |first3=جي. ايس.
 |last4=زبير
 |first4=ايس.
 |title=Distribution and Status of Vertebrate Fauna of Mahal Kohistan Wildlife Sanctuary, Khirthar Protected Area Complex, Sindh
 |journal=Sindh University Research Journal
 |volume=50
 |issue=2
 |pages=287–294
 |year=2018
 |url=https://sujo.usindh.edu.pk/index.php/SURJ/article/view/1351
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ان مطالعي ۾ [[محل ڪوهستان جهنگلي جيوت پناهگاهه]] مان 29 ٿڻائتن، 78 پکين ۽ 36 رينگڻ وارن جانورن جون جنسون رڪارڊ ڪيون ويون.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt; مطالعي جهنگلي جيوت لاءِ معدنيات جي کوٽائي، انساني سرگرمين، قدرتي وسيلن تي وڌندڙ دارومدار ۽ خشڪيءَ کي اهم خطرن طور پڻ بيان ڪيو.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt;

== آثار قديمه ==
کيرٿر ۽ ان جي پهاڙي دامن سنڌ جي انتهائي اهم آثار قديمه وارن علائقن مان آهن. نئين، پاڻيءَ جي چشمن ۽ جابلو لنگهن ڀرسان انسان قديم زماني کان آباد رهيو آهي.

جديد آثار قديمه جي تحقيق موجب قمبر شهدادڪوٽ ۽ لاڙڪاڻي جي کيرٿر دامن ۾ ڪيترن قديم ماڳن مان [[هاڪڙا ثقافت]]، [[نال ثقافت]]، [[آمري ثقافت]]، [[ڪوٽڏيجي ثقافت]] ۽ پختي [[سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] سان واسطو رکندڙ ٺڪر ۽ ٻيا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=ابڙو
 |first1=تسليم عالم
 |last2=چانڊيو
 |first2=محمد امين
 |last3=ناز
 |first3=نويده
 |title=The Archaeological Landscape of the Right Bank of the River Indus and the Khirthar Piedmont: A Synthesis from Larkana and Kambar–Shahdad Kot Districts, Sindh, Pakistan
 |journal=Journal for Social Science Archives
 |volume=4
 |issue=1
 |pages=2584–2596
 |year=2026
 |doi=10.59075/jssa.v4i1.692
 |url=https://cpcalendars.jssarchives.com/index.php/Journal/article/view/692
 |language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260913130724/https://cpcalendars.jssarchives.com/index.php/Journal/article/view/692 |date=2026-09-13 }}&lt;/ref&gt;

ان تحقيق مان ظاهر ٿئي ٿو تہ کيرٿر جو دامن بلوچستان جي پهاڙي ثقافتن ۽ سنڌوءَ جي ميداني تهذيبن وچ ۾ هزارين سالن تائين رابطي جي گذرگاهه رهيو.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

=== جبلن تي چٽسالي ===
کيرٿر جي ڪيترن ئي ماڳن تي پٿرن تي قديم نقش ۽ چٽساليون ملن ٿيون. انهن ۾ شڪار، جانورن، انساني شڪلين ۽ ٻين نشانين جا نمونا شامل آهن. گاج، نلي، نئنگ ۽ ٻين نئين جي وادين ۾ اهڙن آثارن جي موجودگي علائقي جي ڊگهي انساني تاريخ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.

=== تونگ جا مقبرا ===
[[File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|thumb|[[تونگ جا مقبرا]]]]

'''[[تونگ جا مقبرا]]''' کيرٿر قومي پارڪ جي علائقي ۾ [[ٿاڻو بولا خان]] ڀرسان واقع پٿر جا تاريخي مقبرا آهن. انهن تي نفيس نقش نگاري، هندسي نمونا، هٿيار، گهوڙي سوار ۽ زيورن جهڙا نقش ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref name=&quot;Taung&quot;&gt;{{cite web
 |title=Taung Tombs, Thana Bula Khan, Jamshoro
 |url=https://heritage.eftsindh.com/site/561/jamshoro/taung-tombs-thano-bula-khan
 |website=Heritage of Sindh
 |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

هي قبرستان خاص طور [[برفت]] قبيلي جي تاريخ ۽ پٿر تراشيءَ جي روايت سان ڳنڍيل آهي.&lt;ref name=&quot;Taung&quot;/&gt;

== قديم وسنديون ==
کيرٿر جي دامن ۽ نئين ڀرسان سڃاتل قديم ماڳن ۾ مختلف دورن جون وسنديون ۽ دڙا شامل آهن. اتر واري دامن ۾ تازن سرويَن دوران '''ٽوپي، مگلي، ڪوٽيرو ۽ ڪارو ڪوٽيرو''' جهڙا ماڳ دستاويز ڪيا ويا آهن، جتان مختلف قديم ثقافتي دورن جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

[[حمل ڍنڍ]] جي ڪنارن ۽ کيرٿر جي دامن ۾ پڻ اهڙا ماڳ مليا آهن، جتان نئين پٿر واري دور کان وٺي سنڌو تهذيب ۽ ان کان پوءِ جي دور تائين انساني رهائش جا ثبوت ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

== انساني آبادي ==
کيرٿر ۾ آبادي مجموعي طور ڇڊي آهي. ماڻهو گهڻو ڪري ننڍن ڳوٺن ۽ پهاڙي وسندين ۾ رهن ٿا. روايتي معاشي سرگرمين ۾:
* مال پالڻ؛
* برساتي ۽ محدود زراعت؛
* ٻڪريون ۽ رڍون چارڻ؛
* مقامي جهنگلي ٻوٽن ۽ قدرتي وسيلن جو استعمال؛
شامل آهن.

علائقي ۾ مختلف سنڌي، بلوچ ۽ بروهي برادريون آباد آهن. تاريخي طور [[برفت]]، [[ڇٽو]]، [[گبول]]، [[لاشاري]]، [[چانڊيو]]، [[مري]]، [[بوزدار]] ۽ ٻيون برادريون کيرٿر ۽ ان جي دامن سان لاڳاپيل رهيون آهن.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;

== سياحت ==
کيرٿر ۾ قدرتي، تاريخي ۽ آثار قديمه واري سياحت جا ڪيترائي ماڳ آهن. نمايان ماڳن ۾:
* [[کيرٿر قومي پارڪ]]
* [[گورک هل اسٽيشن]]
* [[ڪتي جي قبر]]
* [[تونگ جا مقبرا]]
* قدرتي چشما
* جابلو واديون
* آثار قديمه جا ماڳ
شامل آهن.

کيرٿر قومي پارڪ جي ڏورانهن حصن تائين پهچڻ لاءِ گهڻو ڪري چار ڦيٿي واري گاڏي ضروري هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;RadioPakistan&quot;/&gt; جابلو علائقن ۾ پاڻي، روڊن ۽ مواصلاتي سهولتن جي کوٽ سبب سفر اڳواٽ رٿابندي سان ڪرڻ ضروري هوندو آهي.

== ماحولياتي اهميت ۽ خطرا ==
کيرٿر سنڌ ۽ بلوچستان لاءِ اهم قدرتي پاڻي گڏ ڪندڙ علائقو، جهنگلي جيوت جي پناهگاهه، چراگاهه ۽ حياتياتي تنوع جو مرڪز آهي. ان جي نئين مان وهي ايندڙ پاڻي هيٺاهين ڪاڇي ۽ ميداني علائقن جي ماحول ۽ زراعت تي اثرانداز ٿئي ٿو.

علائقي کي درپيش اهم ماحولياتي خطرا هي آهن:
* غيرقانوني شڪار؛
* چراگاهن تي وڌندڙ دٻاءُ؛
* معدنيات ۽ پٿر جي کوٽائي؛
* روڊن ۽ ٻين ترقياتي منصوبن سبب رهائشگاهن جي ٽڪرن ۾ ورهاست؛
* ڊگهي خشڪي ۽ موسمي تبديلي؛
* قدرتي ٻوٽن جي گهٽتائي.

حياتياتي تحقيق موجب کيرٿر محفوظ علائقائي مجموعي جي انتظام، جهنگلي جيوت جي نگراني ۽ مقامي آباديءَ سان گڏيل تحفظ کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ جي ضرورت آهي.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt;

== تصويرون ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
File:Kirthar park.jpg|کيرٿر قومي پارڪ جو منظر
File:PK Kirthar NP asv2020-02 img18.jpg|کيرٿر جون خشڪ پهاڙي سطحون
File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|کيرٿر ۾ قدرتي ٿڌي پاڻيءَ جو چشمو
File:Kirthar park gazelle.jpg|کيرٿر ۾ چنڪارا
File:Kirthar park view 2.jpg|کيرٿر قومي پارڪ جي جابلو زمين
File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|تونگ جا تاريخي مقبرا
File:Kute Ji Kabar Mount Of Dogs Grave Highest Peak Khirthar Range in Sindh.jpg|ڪتي جي قبر واري چوٽي
File:Gorakh Hill.JPG|گورک هل اسٽيشن
&lt;/gallery&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[کيرٿر قومي پارڪ]]
* [[گورک هل اسٽيشن]]
* [[ڪتي جي قبر]]
* [[زرڊڪ چوٽي]]
* [[گاج نئي]]
* [[نئي نئنگ]]
* [[تونگ جا مقبرا]]
* [[ڪاڇو]]
* [[ڪوهستان، سنڌ]]
* [[سنڌ جا جبل]]
* [[پاڪستان جا جابلو سلسلا]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== وڌيڪ پڙهڻ لاءِ ==
* {{cite book
 |last=پنهور
 |first=ايم. ايڇ.
 |title=Ancient Geographical Places and Tribes of Sindh
 |publisher=Sindh Study Centre, University of Sindh
 |year=2004
 |language=en}}
* {{cite book
 |last1=Abraham |first1=Shinu Anna
 |last2=Gullapalli |first2=Praveena
 |last3=Raczek |first3=Teresa P.
 |last4=Rizvi |first4=Uzma Z.
 |title=Connections and Complexity: New Approaches to the Archaeology of South Asia
 |publisher=Routledge
 |year=2016
 |isbn=9781315431840}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Kirthar Mountains}}

[[زمرو:سنڌ جا جبل]]
[[زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا]]
[[زمرو:بلوچستان جا جبل]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:پاڪستان جا جبل]]
[[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]]
[[زمرو:بلوچستان جي جاگرافي]]
[[زمرو:کيرٿر]]</text>
      <sha1>gopf6u46file0gvyfygoxvhnz5sqrsc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414658</id>
      <parentid>414657</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T04:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:بلوچستان جا جبل]]; added [[Category:بلوچستان، پاڪستان جي ارضيات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23944" sha1="amznonkz7ya7z3lqaj4gzkqsoem7kt9" xml:space="preserve">
{{Short description|سنڌ ۽ بلوچستان، پاڪستان ۾ واقع جابلو سلسلو}}
{{Infobox mountain
| name              = کيرٿر جبل
| native_name       = کيرٿر جابلو سلسلو
| photo             = Kirthar park.jpg
| photo_size        = 280
| photo_caption     = [[کيرٿر قومي پارڪ]] ۾ کيرٿر جبلن جو منظر
| map               = Pakistan
| map_caption       = پاڪستان ۾ کيرٿر جبلن جو مقام
| map_relief        = yes
| location          = [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان]]
| highest           = [[زرڊڪ چوٽي]]
| elevation_m       = 2260
| elevation_ref     = &lt;ref name=&quot;PhysicalGeology&quot;&gt;{{cite web
 |title=Introduction and Physical Geology
 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/16981.pdf
 |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| coordinates       = {{coord|27|00|00|N|67|09|20|E|region:PK_type:mountain|display=inline,title}}
}}

'''کيرٿر جبل''' يا '''کيرٿر جابلو سلسلو''' [[پاڪستان]] جي اولهه [[سنڌ]] ۽ اوڀر [[بلوچستان]] ۾ پکڙيل هڪ ڊگهو جابلو سلسلو آهي، جيڪو سنڌوءَ جي ميداني علائقي ۽ بلوچستان جي اوچن پٽن جي وچ ۾ قدرتي حد جو وڏو حصو ٺاهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite web
 |title=Kīrthar Range
 |url=https://www.britannica.com/place/Kirthar-Range
 |website=Encyclopædia Britannica
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt; هي سلسلو اتر ۾ بلوچستان جي [[مولا ندي]] واري علائقي کان ڏکڻ طرف لڳ ڀڳ 300 ڪلوميٽرن تائين پکڙجي [[ڪيپ مونز]] ۽ [[عربي سمنڊ]] جي ويجهو پهچي ٿو.&lt;ref name=&quot;Connections&quot;&gt;{{cite book
 |last1=Abraham |first1=Shinu Anna
 |last2=Gullapalli |first2=Praveena
 |last3=Raczek |first3=Teresa P.
 |last4=Rizvi |first4=Uzma Z.
 |title=Connections and Complexity: New Approaches to the Archaeology of South Asia
 |publisher=Routledge
 |year=2016
 |isbn=9781315431840
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

کيرٿر، سنڌ جي [[ڪوهستان، سنڌ|ڪوهستان]] واري قدرتي خطي جو بنيادي جابلو حصو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Man and Environment
 |volume=24
 |publisher=Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies
 |year=1999
 |page=36
 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.06855/page/36/mode/1up
 |language=en}}&lt;/ref&gt; ان جي ٽڪرين، پهاڙي قطارن، وادين، نئين، چشمن ۽ خشڪ نالن گڏجي هڪ اهڙو قدرتي ماحول ٺاهيو آهي، جيڪو جاگرافي، ارضيات، آثار قديمه ۽ حياتياتي تنوع جي لحاظ کان سنڌ جي اهم ترين علائقن مان شمار ٿئي ٿو.

[[File:PK Kirthar NP asv2020-02 img18.jpg|thumb|left|کيرٿر قومي پارڪ ۾ پهاڙي سطح ۽ خشڪ جابلو منظر]]

== نالو ==
''کيرٿر'' نالي جي اصل بابت هڪ کان وڌيڪ تشريحون پيش ڪيون ويون آهن. جديد لکڻين ۾ هڪ تشريح موجب ''کير'' يا ''ڪير'' جو تعلق جبل لاءِ استعمال ٿيندڙ پراڻن هند-آريائي لفظن سان ۽ ''ٿر'' جو تعلق خشڪ يا ريگستاني زمين سان جوڙيو ويو آهي؛ تنهن هوندي به هن تشريح کي قطعي لساني نتيجو نه سمجهيو وڃي.

قديم جاگرافيءَ بابت [[ايم ايڇ پنهور]] مختلف يوناني، سنسڪرت، عربي ۽ فارسي ماخذن ۾ سنڌ ۽ بلوچستان جي جاگرافيائي نالن جا ممڪن جديد هم منصب بيان ڪيا آهن.&lt;ref name=&quot;PanhwarAncient&quot;&gt;{{cite web
 |last=پنهور
 |first=ايم. ايڇ.
 |title=Ancient Geographical Places and Tribes of Sindh
 |url=https://www.panhwar.com/ancientgeogriphal.html
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
کيرٿر جون پهاڙي قطارون گهڻي ڀاڱي اتر کان ڏکڻ رخ ۾ متوازي انداز سان پکڙيل آهن. انهن جي اوڀر ۾ سنڌوءَ جو وسيع ميداني علائقو، جڏهن ته اولهه ۾ بلوچستان جا پهاڙي ۽ پليٽو علائقا واقع آهن.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;

اتر واري حصي ۾ جبل نسبتاً وڌيڪ اوچا آهن، جڏهن ته ڏکڻ طرف اچڻ سان انهن جي بلندي آهستي آهستي گهٽجي ٿي. ڏکڻ ۾ ان جون شاخون [[ڪراچي]] جي اولهندي ڀاڱي تائين پهچن ٿيون، جتي [[کاسا ٽڪريون]] ۽ [[ملير ٽڪريون]] کيرٿر سان لاڳاپيل جابلو بناوتن جو حصو سمجهيون وڃن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Connections&quot;/&gt;

کيرٿر جي ڏکڻئين پڇاڙي [[ڪيپ مونز]] تائين پهچي ٿي. هتان جي چونا پٿر واريون ارضياتي بناوتون ۽ سامونڊي ڪناري سان ملندڙ جابلو زمين آثار قديمه جي لحاظ کان به اهم آهن؛ ڪيپ مونز ڀرسان [[سوناري]] نالي ڪنجهي دور جي آباديءَ جا آثار سڃاتا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;AntiquitySonari&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sonari: a Bronze Age fisher-gatherer settlement at the Hab River mouth (Sindh, Pakistan)
 |url=https://www.antiquity.ac.uk/projgall/biagi341
 |website=Antiquity
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== نئيون ۽ پاڻي جا وهڪرا ===
کيرٿر ۾ مستقل درياهن جي ڀيٽ ۾ موسمي نئيون ۽ جابلو نالا وڌيڪ آهن. برساتن کان پوءِ اهي نئيون اوچتو تيز وهڪري سان هيٺاهين ميدانن ڏانهن پاڻي آڻين ٿيون. اهم وهڪرن ۾ [[گاج نئي]]، [[نئي نلي]]، [[نئي نئنگ]] ۽ ڏکڻ ۾ [[حب ندي]] سان لاڳاپيل جابلو نالا شامل آهن.

[[گاج نئي]] اتر سنڌ جي ڪاڇي واري علائقي جي پاڻي، زراعت ۽ وسندين جي تاريخ ۾ خاص اهميت رکي ٿي. کيرٿر تي ٿيندڙ تيز برساتون جابلو نالن ۽ هيٺاهين علائقن ۾ ٻوڏ جو سبب پڻ بڻجي سگهن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Special report: Wasteland foretold
 |url=https://www.dawn.com/
 |work=[[ڊان]]
 |date=22 March 2022
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ارضيات ==
ارضياتي طور کيرٿر، '''سليمان–کيرٿر ارضياتي صوبي''' جو حصو آهي، جيڪو عربي سمنڊ کان اتر طرف [[سليمان جبل]] تائين پکڙيل آهي.&lt;ref name=&quot;USGS&quot;&gt;{{cite web
 |last1=Wandrey |first1=C. J.
 |last2=Law |first2=B. E.
 |last3=Shah |first3=Haider Ali
 |title=Sembar Goru/Ghazij Composite Total Petroleum System, Indus and Sulaiman-Kirthar Geologic Provinces, Pakistan and India
 |url=https://www.usgs.gov/publications/sembar-gorughazij-composite-total-petroleum-system-indus-and-sulaiman-kirthar-geologic
 |publisher=[[گڏيل رياستن جو ارضياتي سروي]]
 |year=2004
 |doi=10.3133/b2208C
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

کيرٿر جون پهاڙيون گهڻو ڪري تہه دار رسوبي پٿرن مان ٺهيل آهن. چونا پٿر، وارياسو پٿر، شيل ۽ ڪانگلوميريٽ هتان جي اهم پٿري بناوتن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Stratigraphy&quot;&gt;{{cite web
 |title=Kirthar Range
 |url=https://www.stratigraphy.pk/province/kirthar-range/
 |website=Pakistan Stratigraphy
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt; علائقي ۾ [[ائوسين]] دور جا چونا پٿر ۽ فوسلز وڏي ارضياتي اهميت رکن ٿا. کيرٿر جي مختلف فارميشنن ۾ سامونڊي جاندارن جا فوسلز، فورامنيفرا ۽ ٻيا قديم حياتياتي نشان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Stratigraphy&quot;/&gt;

[[File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|thumb|کيرٿر قومي پارڪ ۾ قدرتي پاڻيءَ جو چشمو]]

== اهم چوٽيون ==
کيرٿر جي چوٽين بابت پراڻن ۽ جديد ذريعن ۾ ڪڏهن ڪڏهن اوچائيءَ جا مختلف انگ ڏنا ويا آهن. تاريخي سرڪاري جاگرافيائي ماخذ '''[[زرڊڪ چوٽي]]''' کي کيرٿر جو بلند ترين نقطو قرار ڏين ٿا، جنهن جي بلندي لڳ ڀڳ '''7,430 فٽ (2,260 ميٽر)''' آهي.
&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Provincial Series: Baluchistan
 |last=Hughes-Buller
 |first=Ralph
 |publisher=Superintendent of Government Printing
 |year=1908
 |page=93
 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105552/page/n123
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;background:#476b43; color:white; font-size:115%;&quot; | '''کيرٿر جون اهم چوٽيون ۽ اوچا ماڳ'''
|-
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | نالو
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | لڳ ڀڳ بلندي
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | اهميت
|-
| '''[[زرڊڪ چوٽي]]'''
| 2,260 ميٽر&lt;br&gt;7,430 فٽ
| کيرٿر جابلو سلسلي جي بلند ترين ڄاڻايل چوٽي
|-
| '''[[ڪتي جي قبر]]'''
| لڳ ڀڳ 2,096 ميٽر&lt;br&gt;6,878 فٽ
| سنڌ-بلوچستان سرحدي علائقي جي مشهور چوٽي ۽ لوڪ داستان سان لاڳاپيل ماڳ
|-
| '''باروغ'''
| لڳ ڀڳ 2,150 ميٽر
| سنڌ واري کيرٿر جي اوچين پهاڙين مان هڪ
|-
| '''[[گورک هل اسٽيشن|گورک]]'''
| لڳ ڀڳ 1,734 ميٽر&lt;br&gt;5,688 فٽ
| سنڌ جو مشهور ٿڌو سياحتي پهاڙي ماڳ
|}

[[File:Kute Ji Kabar Mount Of Dogs Grave Highest Peak Khirthar Range in Sindh.jpg|thumb|left|کيرٿر ۾ [[ڪتي جي قبر]] واري چوٽي]]

=== ڪتي جي قبر ===
'''[[ڪتي جي قبر]]''' کيرٿر جي سنڌ واري حصي جي مشهور اوچين چوٽين مان هڪ آهي. اها سنڌ ۽ بلوچستان جي سرحدي جابلو علائقي ۾ واقع آهي. 2024ع ۾ سنڌ حڪومت ان ماڳ کي ثقافتي ورثي هيٺ تحفظ ڏنو؛ ان وقت ان جي بلندي 6,878 فٽ ڄاڻائي وئي.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Tourism potential
 |url=https://www.dawn.com/news/1870002/tourism-potential
 |work=[[ڊان]]
 |date=5 November 2024
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

هن نالي سان هڪ مشهور لوڪ ڪهاڻي وابسته آهي. روايت موجب هڪ بروهي شخص پنهنجي قرض جي ضمانت طور پنهنجو وفادار ڪتو واپاري وٽ ڇڏي ويو. ڪتي واپاريءَ جو چوري ٿيل مال واپس ڪرائڻ ۾ مدد ڪئي، پر غلط فهميءَ سبب مالڪ ان سان ناراض ٿيو؛ حقيقت معلوم ٿيڻ بعد هن پشيمانيءَ ۾ ڪتي کي جبل جي چوٽيءَ تي دفن ڪيو. انهيءَ روايت مان ماڳ کي ''ڪتي جي قبر'' نالو مليو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Kutte ji Kabar: a celebration of loyalty
 |url=https://dailytimes.com.pk/413903/kutte-ji-kabar-a-celebration-of-loyalty/
 |website=Daily Times
 |date=17 June 2019
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== گورک ===
[[File:Gorakh Hill.JPG|thumb|[[گورک هل اسٽيشن]] جو منظر]]

'''[[گورک هل اسٽيشن]]''' دادو ضلعي جي کيرٿر واري حصي ۾ سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 1,734 ميٽر (5,688 فٽ) مٿي واقع مشهور پهاڙي ماڳ آهي. اهو سنڌ جي گرم ميداني علائقن جي ڀيٽ ۾ ٿڌي موسم سبب سياحتي اهميت رکي ٿو.

== قدرتي ماحول ==
کيرٿر جو ماحول نيم خشڪ کان خشڪ جابلو علائقن تي مشتمل آهي. ٽڪرين جي وچ ۾ پٿريليون واديون، خشڪ نالا، ننڍا ميداني ٽڪرا، موسمي پاڻيءَ جا ذخيرا ۽ قدرتي چشما ملن ٿا.

اوچائي، برسات، پٿر ۽ مٽيءَ جي فرق سبب ٻوٽن ۽ جهنگلي جيوت جي ورڇ به مختلف آهي. هي علائقو اولهه سنڌ جي انهن ڪجهه قدرتي پناهگاهن مان آهي، جتي وڏن جابلو ٿڻائتن جي اهم آبادي محفوظ رهي آهي.

== کيرٿر قومي پارڪ ==
[[File:Kirthar park view 2.jpg|thumb|کيرٿر قومي پارڪ جو منظر]]

{{Main|کيرٿر قومي پارڪ}}

'''[[کيرٿر قومي پارڪ]]''' 1974ع ۾ قائم ڪيو ويو. پارڪ لڳ ڀڳ 3,087 چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي ۽ پاڪستان جي وڏن قومي پارڪن مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;RadioPakistan&quot;&gt;{{cite web
 |title=Khirthar National Park
 |url=https://www.radio.gov.pk/programme/18-06-2019/khirthar-national-park
 |publisher=[[ريڊيو پاڪستان]]
 |date=18 June 2019
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1982ع ۾ پاڪستان کيرٿر قومي پارڪ کي عالمي ورثي جي درجي لاءِ پيش ڪيو هو، پر ان وقت درخواست جي غور کي ملتوي ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web
 |title=Report of the 6th Session of the World Heritage Committee
 |url=https://whc.unesco.org/
 |publisher=[[يونيسڪو]]
 |year=1982
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== جهنگلي جيوت ==
[[File:Kirthar park gazelle.jpg|thumb|[[چنڪارا]]، کيرٿر جي نمايان جهنگلي جيوت مان هڪ]]

کيرٿر جو جابلو ۽ نيم خشڪ ماحول سنڌ جي اهم جهنگلي جيوت لاءِ رهائش مهيا ڪري ٿو. هتان جا نمايان جانور هي آهن:

* [[سنڌي جهنگلي ٻڪري|سنڌ آئيبيڪس]]
* [[اوريال]]
* [[چنڪارا]]
* [[ڌاري دار بگهڙ]]
* [[ڀورو بگهڙ]]
* [[سونھري گدڙ]]
* [[جهنگلي ٻلي]]
* [[ڪارڪل]]
* [[ماکي خور بجو]]
* [[هندستاني لومڙ]]
* [[هندستاني سيهڙ]]

کيرٿر محفوظ علائقائي مجموعي تي ٿيل حياتياتي تحقيق ۾ وڏي انگ ۾ ٿڻائتا، پکي ۽ رينگڻ وارا جانور رڪارڊ ڪيا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=اقبال
 |first1=ايم. اي.
 |last2=خان
 |first2=ايم. زي.
 |last3=گاچل
 |first3=جي. ايس.
 |last4=زبير
 |first4=ايس.
 |title=Distribution and Status of Vertebrate Fauna of Mahal Kohistan Wildlife Sanctuary, Khirthar Protected Area Complex, Sindh
 |journal=Sindh University Research Journal
 |volume=50
 |issue=2
 |pages=287–294
 |year=2018
 |url=https://sujo.usindh.edu.pk/index.php/SURJ/article/view/1351
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ان مطالعي ۾ [[محل ڪوهستان جهنگلي جيوت پناهگاهه]] مان 29 ٿڻائتن، 78 پکين ۽ 36 رينگڻ وارن جانورن جون جنسون رڪارڊ ڪيون ويون.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt; مطالعي جهنگلي جيوت لاءِ معدنيات جي کوٽائي، انساني سرگرمين، قدرتي وسيلن تي وڌندڙ دارومدار ۽ خشڪيءَ کي اهم خطرن طور پڻ بيان ڪيو.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt;

== آثار قديمه ==
کيرٿر ۽ ان جي پهاڙي دامن سنڌ جي انتهائي اهم آثار قديمه وارن علائقن مان آهن. نئين، پاڻيءَ جي چشمن ۽ جابلو لنگهن ڀرسان انسان قديم زماني کان آباد رهيو آهي.

جديد آثار قديمه جي تحقيق موجب قمبر شهدادڪوٽ ۽ لاڙڪاڻي جي کيرٿر دامن ۾ ڪيترن قديم ماڳن مان [[هاڪڙا ثقافت]]، [[نال ثقافت]]، [[آمري ثقافت]]، [[ڪوٽڏيجي ثقافت]] ۽ پختي [[سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] سان واسطو رکندڙ ٺڪر ۽ ٻيا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=ابڙو
 |first1=تسليم عالم
 |last2=چانڊيو
 |first2=محمد امين
 |last3=ناز
 |first3=نويده
 |title=The Archaeological Landscape of the Right Bank of the River Indus and the Khirthar Piedmont: A Synthesis from Larkana and Kambar–Shahdad Kot Districts, Sindh, Pakistan
 |journal=Journal for Social Science Archives
 |volume=4
 |issue=1
 |pages=2584–2596
 |year=2026
 |doi=10.59075/jssa.v4i1.692
 |url=https://cpcalendars.jssarchives.com/index.php/Journal/article/view/692
 |language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260913130724/https://cpcalendars.jssarchives.com/index.php/Journal/article/view/692 |date=2026-09-13 }}&lt;/ref&gt;

ان تحقيق مان ظاهر ٿئي ٿو تہ کيرٿر جو دامن بلوچستان جي پهاڙي ثقافتن ۽ سنڌوءَ جي ميداني تهذيبن وچ ۾ هزارين سالن تائين رابطي جي گذرگاهه رهيو.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

=== جبلن تي چٽسالي ===
کيرٿر جي ڪيترن ئي ماڳن تي پٿرن تي قديم نقش ۽ چٽساليون ملن ٿيون. انهن ۾ شڪار، جانورن، انساني شڪلين ۽ ٻين نشانين جا نمونا شامل آهن. گاج، نلي، نئنگ ۽ ٻين نئين جي وادين ۾ اهڙن آثارن جي موجودگي علائقي جي ڊگهي انساني تاريخ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.

=== تونگ جا مقبرا ===
[[File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|thumb|[[تونگ جا مقبرا]]]]

'''[[تونگ جا مقبرا]]''' کيرٿر قومي پارڪ جي علائقي ۾ [[ٿاڻو بولا خان]] ڀرسان واقع پٿر جا تاريخي مقبرا آهن. انهن تي نفيس نقش نگاري، هندسي نمونا، هٿيار، گهوڙي سوار ۽ زيورن جهڙا نقش ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref name=&quot;Taung&quot;&gt;{{cite web
 |title=Taung Tombs, Thana Bula Khan, Jamshoro
 |url=https://heritage.eftsindh.com/site/561/jamshoro/taung-tombs-thano-bula-khan
 |website=Heritage of Sindh
 |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

هي قبرستان خاص طور [[برفت]] قبيلي جي تاريخ ۽ پٿر تراشيءَ جي روايت سان ڳنڍيل آهي.&lt;ref name=&quot;Taung&quot;/&gt;

== قديم وسنديون ==
کيرٿر جي دامن ۽ نئين ڀرسان سڃاتل قديم ماڳن ۾ مختلف دورن جون وسنديون ۽ دڙا شامل آهن. اتر واري دامن ۾ تازن سرويَن دوران '''ٽوپي، مگلي، ڪوٽيرو ۽ ڪارو ڪوٽيرو''' جهڙا ماڳ دستاويز ڪيا ويا آهن، جتان مختلف قديم ثقافتي دورن جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

[[حمل ڍنڍ]] جي ڪنارن ۽ کيرٿر جي دامن ۾ پڻ اهڙا ماڳ مليا آهن، جتان نئين پٿر واري دور کان وٺي سنڌو تهذيب ۽ ان کان پوءِ جي دور تائين انساني رهائش جا ثبوت ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

== انساني آبادي ==
کيرٿر ۾ آبادي مجموعي طور ڇڊي آهي. ماڻهو گهڻو ڪري ننڍن ڳوٺن ۽ پهاڙي وسندين ۾ رهن ٿا. روايتي معاشي سرگرمين ۾:
* مال پالڻ؛
* برساتي ۽ محدود زراعت؛
* ٻڪريون ۽ رڍون چارڻ؛
* مقامي جهنگلي ٻوٽن ۽ قدرتي وسيلن جو استعمال؛
شامل آهن.

علائقي ۾ مختلف سنڌي، بلوچ ۽ بروهي برادريون آباد آهن. تاريخي طور [[برفت]]، [[ڇٽو]]، [[گبول]]، [[لاشاري]]، [[چانڊيو]]، [[مري]]، [[بوزدار]] ۽ ٻيون برادريون کيرٿر ۽ ان جي دامن سان لاڳاپيل رهيون آهن.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;

== سياحت ==
کيرٿر ۾ قدرتي، تاريخي ۽ آثار قديمه واري سياحت جا ڪيترائي ماڳ آهن. نمايان ماڳن ۾:
* [[کيرٿر قومي پارڪ]]
* [[گورک هل اسٽيشن]]
* [[ڪتي جي قبر]]
* [[تونگ جا مقبرا]]
* قدرتي چشما
* جابلو واديون
* آثار قديمه جا ماڳ
شامل آهن.

کيرٿر قومي پارڪ جي ڏورانهن حصن تائين پهچڻ لاءِ گهڻو ڪري چار ڦيٿي واري گاڏي ضروري هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;RadioPakistan&quot;/&gt; جابلو علائقن ۾ پاڻي، روڊن ۽ مواصلاتي سهولتن جي کوٽ سبب سفر اڳواٽ رٿابندي سان ڪرڻ ضروري هوندو آهي.

== ماحولياتي اهميت ۽ خطرا ==
کيرٿر سنڌ ۽ بلوچستان لاءِ اهم قدرتي پاڻي گڏ ڪندڙ علائقو، جهنگلي جيوت جي پناهگاهه، چراگاهه ۽ حياتياتي تنوع جو مرڪز آهي. ان جي نئين مان وهي ايندڙ پاڻي هيٺاهين ڪاڇي ۽ ميداني علائقن جي ماحول ۽ زراعت تي اثرانداز ٿئي ٿو.

علائقي کي درپيش اهم ماحولياتي خطرا هي آهن:
* غيرقانوني شڪار؛
* چراگاهن تي وڌندڙ دٻاءُ؛
* معدنيات ۽ پٿر جي کوٽائي؛
* روڊن ۽ ٻين ترقياتي منصوبن سبب رهائشگاهن جي ٽڪرن ۾ ورهاست؛
* ڊگهي خشڪي ۽ موسمي تبديلي؛
* قدرتي ٻوٽن جي گهٽتائي.

حياتياتي تحقيق موجب کيرٿر محفوظ علائقائي مجموعي جي انتظام، جهنگلي جيوت جي نگراني ۽ مقامي آباديءَ سان گڏيل تحفظ کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ جي ضرورت آهي.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt;

== تصويرون ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
File:Kirthar park.jpg|کيرٿر قومي پارڪ جو منظر
File:PK Kirthar NP asv2020-02 img18.jpg|کيرٿر جون خشڪ پهاڙي سطحون
File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|کيرٿر ۾ قدرتي ٿڌي پاڻيءَ جو چشمو
File:Kirthar park gazelle.jpg|کيرٿر ۾ چنڪارا
File:Kirthar park view 2.jpg|کيرٿر قومي پارڪ جي جابلو زمين
File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|تونگ جا تاريخي مقبرا
File:Kute Ji Kabar Mount Of Dogs Grave Highest Peak Khirthar Range in Sindh.jpg|ڪتي جي قبر واري چوٽي
File:Gorakh Hill.JPG|گورک هل اسٽيشن
&lt;/gallery&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[کيرٿر قومي پارڪ]]
* [[گورک هل اسٽيشن]]
* [[ڪتي جي قبر]]
* [[زرڊڪ چوٽي]]
* [[گاج نئي]]
* [[نئي نئنگ]]
* [[تونگ جا مقبرا]]
* [[ڪاڇو]]
* [[ڪوهستان، سنڌ]]
* [[سنڌ جا جبل]]
* [[پاڪستان جا جابلو سلسلا]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== وڌيڪ پڙهڻ لاءِ ==
* {{cite book
 |last=پنهور
 |first=ايم. ايڇ.
 |title=Ancient Geographical Places and Tribes of Sindh
 |publisher=Sindh Study Centre, University of Sindh
 |year=2004
 |language=en}}
* {{cite book
 |last1=Abraham |first1=Shinu Anna
 |last2=Gullapalli |first2=Praveena
 |last3=Raczek |first3=Teresa P.
 |last4=Rizvi |first4=Uzma Z.
 |title=Connections and Complexity: New Approaches to the Archaeology of South Asia
 |publisher=Routledge
 |year=2016
 |isbn=9781315431840}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Kirthar Mountains}}

[[زمرو:سنڌ جا جبل]]
[[زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جي ارضيات]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:پاڪستان جا جبل]]
[[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]]
[[زمرو:بلوچستان جي جاگرافي]]
[[زمرو:کيرٿر]]</text>
      <sha1>amznonkz7ya7z3lqaj4gzkqsoem7kt9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414659</id>
      <parentid>414658</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>414659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24110" sha1="e9jwpycon3e4z0mazkl9wdyh99upmi5" xml:space="preserve">
{{Short description|سنڌ ۽ بلوچستان، پاڪستان ۾ واقع جابلو سلسلو}}
{{Infobox mountain
| name              = کيرٿر جبل
| native_name       = کيرٿر جابلو سلسلو
| photo             = Kirthar park.jpg
| photo_size        = 280
| photo_caption     = [[کيرٿر قومي پارڪ]] ۾ کيرٿر جبلن جو منظر
| map               = Pakistan
| map_caption       = پاڪستان ۾ کيرٿر جبلن جو مقام
| map_relief        = yes
| location          = [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان]]
| highest           = [[زرڊڪ چوٽي]]
| elevation_m       = 2260
| elevation_ref     = &lt;ref name=&quot;PhysicalGeology&quot;&gt;{{cite web
 |title=Introduction and Physical Geology
 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/16981.pdf
 |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| coordinates       = {{coord|27|00|00|N|67|09|20|E|region:PK_type:mountain|display=inline,title}}
}}

'''کيرٿر جبل''' يا '''کيرٿر جابلو سلسلو''' [[پاڪستان]] جي اولهه [[سنڌ]] ۽ اوڀر [[بلوچستان]] ۾ پکڙيل هڪ ڊگهو جابلو سلسلو آهي، جيڪو سنڌوءَ جي ميداني علائقي ۽ بلوچستان جي اوچن پٽن جي وچ ۾ قدرتي حد جو وڏو حصو ٺاهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite web
 |title=Kīrthar Range
 |url=https://www.britannica.com/place/Kirthar-Range
 |website=Encyclopædia Britannica
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt; هي سلسلو اتر ۾ بلوچستان جي [[مولا ندي]] واري علائقي کان ڏکڻ طرف لڳ ڀڳ 300 ڪلوميٽرن تائين پکڙجي [[ڪيپ مونز]] ۽ [[عربي سمنڊ]] جي ويجهو پهچي ٿو.&lt;ref name=&quot;Connections&quot;&gt;{{cite book
 |last1=Abraham |first1=Shinu Anna
 |last2=Gullapalli |first2=Praveena
 |last3=Raczek |first3=Teresa P.
 |last4=Rizvi |first4=Uzma Z.
 |title=Connections and Complexity: New Approaches to the Archaeology of South Asia
 |publisher=Routledge
 |year=2016
 |isbn=9781315431840
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

کيرٿر، سنڌ جي [[ڪوهستان، سنڌ|ڪوهستان]] واري قدرتي خطي جو بنيادي جابلو حصو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Man and Environment
 |volume=24
 |publisher=Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies
 |year=1999
 |page=36
 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.06855/page/36/mode/1up
 |language=en}}&lt;/ref&gt; ان جي ٽڪرين، پهاڙي قطارن، وادين، نئين، چشمن ۽ خشڪ نالن گڏجي هڪ اهڙو قدرتي ماحول ٺاهيو آهي، جيڪو جاگرافي، ارضيات، آثار قديمه ۽ حياتياتي تنوع جي لحاظ کان سنڌ جي اهم ترين علائقن مان شمار ٿئي ٿو.

[[File:PK Kirthar NP asv2020-02 img18.jpg|thumb|left|کيرٿر قومي پارڪ ۾ پهاڙي سطح ۽ خشڪ جابلو منظر]]

== نالو ==
''کيرٿر'' نالي جي اصل بابت هڪ کان وڌيڪ تشريحون پيش ڪيون ويون آهن. جديد لکڻين ۾ هڪ تشريح موجب ''کير'' يا ''ڪير'' جو تعلق جبل لاءِ استعمال ٿيندڙ پراڻن هند-آريائي لفظن سان ۽ ''ٿر'' جو تعلق خشڪ يا ريگستاني زمين سان جوڙيو ويو آهي؛ تنهن هوندي به هن تشريح کي قطعي لساني نتيجو نه سمجهيو وڃي.

قديم جاگرافيءَ بابت [[ايم ايڇ پنهور]] مختلف يوناني، سنسڪرت، عربي ۽ فارسي ماخذن ۾ سنڌ ۽ بلوچستان جي جاگرافيائي نالن جا ممڪن جديد هم منصب بيان ڪيا آهن.&lt;ref name=&quot;PanhwarAncient&quot;&gt;{{cite web
 |last=پنهور
 |first=ايم. ايڇ.
 |title=Ancient Geographical Places and Tribes of Sindh
 |url=https://www.panhwar.com/ancientgeogriphal.html
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
کيرٿر جون پهاڙي قطارون گهڻي ڀاڱي اتر کان ڏکڻ رخ ۾ متوازي انداز سان پکڙيل آهن. انهن جي اوڀر ۾ سنڌوءَ جو وسيع ميداني علائقو، جڏهن ته اولهه ۾ بلوچستان جا پهاڙي ۽ پليٽو علائقا واقع آهن.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;

اتر واري حصي ۾ جبل نسبتاً وڌيڪ اوچا آهن، جڏهن ته ڏکڻ طرف اچڻ سان انهن جي بلندي آهستي آهستي گهٽجي ٿي. ڏکڻ ۾ ان جون شاخون [[ڪراچي]] جي اولهندي ڀاڱي تائين پهچن ٿيون، جتي [[کاسا ٽڪريون]] ۽ [[ملير ٽڪريون]] کيرٿر سان لاڳاپيل جابلو بناوتن جو حصو سمجهيون وڃن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Connections&quot;/&gt;

کيرٿر جي ڏکڻئين پڇاڙي [[ڪيپ مونز]] تائين پهچي ٿي. هتان جي چونا پٿر واريون ارضياتي بناوتون ۽ سامونڊي ڪناري سان ملندڙ جابلو زمين آثار قديمه جي لحاظ کان به اهم آهن؛ ڪيپ مونز ڀرسان [[سوناري]] نالي ڪنجهي دور جي آباديءَ جا آثار سڃاتا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;AntiquitySonari&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sonari: a Bronze Age fisher-gatherer settlement at the Hab River mouth (Sindh, Pakistan)
 |url=https://www.antiquity.ac.uk/projgall/biagi341
 |website=Antiquity
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== نئيون ۽ پاڻي جا وهڪرا ===
کيرٿر ۾ مستقل درياهن جي ڀيٽ ۾ موسمي نئيون ۽ جابلو نالا وڌيڪ آهن. برساتن کان پوءِ اهي نئيون اوچتو تيز وهڪري سان هيٺاهين ميدانن ڏانهن پاڻي آڻين ٿيون. اهم وهڪرن ۾ [[گاج نئي]]، [[نئي نلي]]، [[نئي نئنگ]] ۽ ڏکڻ ۾ [[حب ندي]] سان لاڳاپيل جابلو نالا شامل آهن.

[[گاج نئي]] اتر سنڌ جي ڪاڇي واري علائقي جي پاڻي، زراعت ۽ وسندين جي تاريخ ۾ خاص اهميت رکي ٿي. کيرٿر تي ٿيندڙ تيز برساتون جابلو نالن ۽ هيٺاهين علائقن ۾ ٻوڏ جو سبب پڻ بڻجي سگهن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Special report: Wasteland foretold
 |url=https://www.dawn.com/
 |work=[[ڊان]]
 |date=22 March 2022
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ارضيات ==
ارضياتي طور کيرٿر، '''سليمان–کيرٿر ارضياتي صوبي''' جو حصو آهي، جيڪو عربي سمنڊ کان اتر طرف [[سليمان جبل]] تائين پکڙيل آهي.&lt;ref name=&quot;USGS&quot;&gt;{{cite web
 |last1=Wandrey |first1=C. J.
 |last2=Law |first2=B. E.
 |last3=Shah |first3=Haider Ali
 |title=Sembar Goru/Ghazij Composite Total Petroleum System, Indus and Sulaiman-Kirthar Geologic Provinces, Pakistan and India
 |url=https://www.usgs.gov/publications/sembar-gorughazij-composite-total-petroleum-system-indus-and-sulaiman-kirthar-geologic
 |publisher=[[گڏيل رياستن جو ارضياتي سروي]]
 |year=2004
 |doi=10.3133/b2208C
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

کيرٿر جون پهاڙيون گهڻو ڪري تہه دار رسوبي پٿرن مان ٺهيل آهن. چونا پٿر، وارياسو پٿر، شيل ۽ ڪانگلوميريٽ هتان جي اهم پٿري بناوتن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Stratigraphy&quot;&gt;{{cite web
 |title=Kirthar Range
 |url=https://www.stratigraphy.pk/province/kirthar-range/
 |website=Pakistan Stratigraphy
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt; علائقي ۾ [[ائوسين]] دور جا چونا پٿر ۽ فوسلز وڏي ارضياتي اهميت رکن ٿا. کيرٿر جي مختلف فارميشنن ۾ سامونڊي جاندارن جا فوسلز، فورامنيفرا ۽ ٻيا قديم حياتياتي نشان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Stratigraphy&quot;/&gt;

[[File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|thumb|کيرٿر قومي پارڪ ۾ قدرتي پاڻيءَ جو چشمو]]

== اهم چوٽيون ==
کيرٿر جي چوٽين بابت پراڻن ۽ جديد ذريعن ۾ ڪڏهن ڪڏهن اوچائيءَ جا مختلف انگ ڏنا ويا آهن. تاريخي سرڪاري جاگرافيائي ماخذ '''[[زرڊڪ چوٽي]]''' کي کيرٿر جو بلند ترين نقطو قرار ڏين ٿا، جنهن جي بلندي لڳ ڀڳ '''7,430 فٽ (2,260 ميٽر)''' آهي.
&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Provincial Series: Baluchistan
 |last=Hughes-Buller
 |first=Ralph
 |publisher=Superintendent of Government Printing
 |year=1908
 |page=93
 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105552/page/n123
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;background:#476b43; color:white; font-size:115%;&quot; | '''کيرٿر جون اهم چوٽيون ۽ اوچا ماڳ'''
|-
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | نالو
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | لڳ ڀڳ بلندي
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | اهميت
|-
| '''[[زرڊڪ چوٽي]]'''
| 2,260 ميٽر&lt;br&gt;7,430 فٽ
| کيرٿر جابلو سلسلي جي بلند ترين ڄاڻايل چوٽي
|-
| '''[[ڪتي جي قبر]]'''
| لڳ ڀڳ 2,096 ميٽر&lt;br&gt;6,878 فٽ
| سنڌ-بلوچستان سرحدي علائقي جي مشهور چوٽي ۽ لوڪ داستان سان لاڳاپيل ماڳ
|-
| '''باروغ'''
| لڳ ڀڳ 2,150 ميٽر
| سنڌ واري کيرٿر جي اوچين پهاڙين مان هڪ
|-
| '''[[گورک هل اسٽيشن|گورک]]'''
| لڳ ڀڳ 1,734 ميٽر&lt;br&gt;5,688 فٽ
| سنڌ جو مشهور ٿڌو سياحتي پهاڙي ماڳ
|}

[[File:Kute Ji Kabar Mount Of Dogs Grave Highest Peak Khirthar Range in Sindh.jpg|thumb|left|کيرٿر ۾ [[ڪتي جي قبر]] واري چوٽي]]

=== ڪتي جي قبر ===
'''[[ڪتي جي قبر]]''' کيرٿر جي سنڌ واري حصي جي مشهور اوچين چوٽين مان هڪ آهي. اها سنڌ ۽ بلوچستان جي سرحدي جابلو علائقي ۾ واقع آهي. 2024ع ۾ سنڌ حڪومت ان ماڳ کي ثقافتي ورثي هيٺ تحفظ ڏنو؛ ان وقت ان جي بلندي 6,878 فٽ ڄاڻائي وئي.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Tourism potential
 |url=https://www.dawn.com/news/1870002/tourism-potential
 |work=[[ڊان]]
 |date=5 November 2024
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

هن نالي سان هڪ مشهور لوڪ ڪهاڻي وابسته آهي. روايت موجب هڪ بروهي شخص پنهنجي قرض جي ضمانت طور پنهنجو وفادار ڪتو واپاري وٽ ڇڏي ويو. ڪتي واپاريءَ جو چوري ٿيل مال واپس ڪرائڻ ۾ مدد ڪئي، پر غلط فهميءَ سبب مالڪ ان سان ناراض ٿيو؛ حقيقت معلوم ٿيڻ بعد هن پشيمانيءَ ۾ ڪتي کي جبل جي چوٽيءَ تي دفن ڪيو. انهيءَ روايت مان ماڳ کي ''ڪتي جي قبر'' نالو مليو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Kutte ji Kabar: a celebration of loyalty
 |url=https://dailytimes.com.pk/413903/kutte-ji-kabar-a-celebration-of-loyalty/
 |website=Daily Times
 |date=17 June 2019
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== گورک ===
[[File:Gorakh Hill.JPG|thumb|[[گورک هل اسٽيشن]] جو منظر]]

'''[[گورک هل اسٽيشن]]''' دادو ضلعي جي کيرٿر واري حصي ۾ سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 1,734 ميٽر (5,688 فٽ) مٿي واقع مشهور پهاڙي ماڳ آهي. اهو سنڌ جي گرم ميداني علائقن جي ڀيٽ ۾ ٿڌي موسم سبب سياحتي اهميت رکي ٿو.

== قدرتي ماحول ==
کيرٿر جو ماحول نيم خشڪ کان خشڪ جابلو علائقن تي مشتمل آهي. ٽڪرين جي وچ ۾ پٿريليون واديون، خشڪ نالا، ننڍا ميداني ٽڪرا، موسمي پاڻيءَ جا ذخيرا ۽ قدرتي چشما ملن ٿا.

اوچائي، برسات، پٿر ۽ مٽيءَ جي فرق سبب ٻوٽن ۽ جهنگلي جيوت جي ورڇ به مختلف آهي. هي علائقو اولهه سنڌ جي انهن ڪجهه قدرتي پناهگاهن مان آهي، جتي وڏن جابلو ٿڻائتن جي اهم آبادي محفوظ رهي آهي.

== کيرٿر قومي پارڪ ==
[[File:Kirthar park view 2.jpg|thumb|کيرٿر قومي پارڪ جو منظر]]

{{Main|کيرٿر قومي پارڪ}}

'''[[کيرٿر قومي پارڪ]]''' 1974ع ۾ قائم ڪيو ويو. پارڪ لڳ ڀڳ 3,087 چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي ۽ پاڪستان جي وڏن قومي پارڪن مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;RadioPakistan&quot;&gt;{{cite web
 |title=Khirthar National Park
 |url=https://www.radio.gov.pk/programme/18-06-2019/khirthar-national-park
 |publisher=[[ريڊيو پاڪستان]]
 |date=18 June 2019
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1982ع ۾ پاڪستان کيرٿر قومي پارڪ کي عالمي ورثي جي درجي لاءِ پيش ڪيو هو، پر ان وقت درخواست جي غور کي ملتوي ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web
 |title=Report of the 6th Session of the World Heritage Committee
 |url=https://whc.unesco.org/
 |publisher=[[يونيسڪو]]
 |year=1982
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== جهنگلي جيوت ==
[[File:Kirthar park gazelle.jpg|thumb|[[چنڪارا]]، کيرٿر جي نمايان جهنگلي جيوت مان هڪ]]

کيرٿر جو جابلو ۽ نيم خشڪ ماحول سنڌ جي اهم جهنگلي جيوت لاءِ رهائش مهيا ڪري ٿو. هتان جا نمايان جانور هي آهن:

* [[سنڌي جهنگلي ٻڪري|سنڌ آئيبيڪس]]
* [[اوريال]]
* [[چنڪارا]]
* [[ڌاري دار بگهڙ]]
* [[ڀورو بگهڙ]]
* [[سونھري گدڙ]]
* [[جهنگلي ٻلي]]
* [[ڪارڪل]]
* [[ماکي خور بجو]]
* [[هندستاني لومڙ]]
* [[هندستاني سيهڙ]]

کيرٿر محفوظ علائقائي مجموعي تي ٿيل حياتياتي تحقيق ۾ وڏي انگ ۾ ٿڻائتا، پکي ۽ رينگڻ وارا جانور رڪارڊ ڪيا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=اقبال
 |first1=ايم. اي.
 |last2=خان
 |first2=ايم. زي.
 |last3=گاچل
 |first3=جي. ايس.
 |last4=زبير
 |first4=ايس.
 |title=Distribution and Status of Vertebrate Fauna of Mahal Kohistan Wildlife Sanctuary, Khirthar Protected Area Complex, Sindh
 |journal=Sindh University Research Journal
 |volume=50
 |issue=2
 |pages=287–294
 |year=2018
 |url=https://sujo.usindh.edu.pk/index.php/SURJ/article/view/1351
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ان مطالعي ۾ [[محل ڪوهستان جهنگلي جيوت پناهگاهه]] مان 29 ٿڻائتن، 78 پکين ۽ 36 رينگڻ وارن جانورن جون جنسون رڪارڊ ڪيون ويون.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt; مطالعي جهنگلي جيوت لاءِ معدنيات جي کوٽائي، انساني سرگرمين، قدرتي وسيلن تي وڌندڙ دارومدار ۽ خشڪيءَ کي اهم خطرن طور پڻ بيان ڪيو.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt;

== آثار قديمه ==
کيرٿر ۽ ان جي پهاڙي دامن سنڌ جي انتهائي اهم آثار قديمه وارن علائقن مان آهن. نئين، پاڻيءَ جي چشمن ۽ جابلو لنگهن ڀرسان انسان قديم زماني کان آباد رهيو آهي.

جديد آثار قديمه جي تحقيق موجب قمبر شهدادڪوٽ ۽ لاڙڪاڻي جي کيرٿر دامن ۾ ڪيترن قديم ماڳن مان [[هاڪڙا ثقافت]]، [[نال ثقافت]]، [[آمري ثقافت]]، [[ڪوٽڏيجي ثقافت]] ۽ پختي [[سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] سان واسطو رکندڙ ٺڪر ۽ ٻيا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=ابڙو
 |first1=تسليم عالم
 |last2=چانڊيو
 |first2=محمد امين
 |last3=ناز
 |first3=نويده
 |title=The Archaeological Landscape of the Right Bank of the River Indus and the Khirthar Piedmont: A Synthesis from Larkana and Kambar–Shahdad Kot Districts, Sindh, Pakistan
 |journal=Journal for Social Science Archives
 |volume=4
 |issue=1
 |pages=2584–2596
 |year=2026
 |doi=10.59075/jssa.v4i1.692
 |url=https://cpcalendars.jssarchives.com/index.php/Journal/article/view/692
 |language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260913130724/https://cpcalendars.jssarchives.com/index.php/Journal/article/view/692 |date=2026-09-13 }}&lt;/ref&gt;

ان تحقيق مان ظاهر ٿئي ٿو تہ کيرٿر جو دامن بلوچستان جي پهاڙي ثقافتن ۽ سنڌوءَ جي ميداني تهذيبن وچ ۾ هزارين سالن تائين رابطي جي گذرگاهه رهيو.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

=== جبلن تي چٽسالي ===
کيرٿر جي ڪيترن ئي ماڳن تي پٿرن تي قديم نقش ۽ چٽساليون ملن ٿيون. انهن ۾ شڪار، جانورن، انساني شڪلين ۽ ٻين نشانين جا نمونا شامل آهن. گاج، نلي، نئنگ ۽ ٻين نئين جي وادين ۾ اهڙن آثارن جي موجودگي علائقي جي ڊگهي انساني تاريخ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.

=== تونگ جا مقبرا ===
[[File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|thumb|[[تونگ جا مقبرا]]]]

'''[[تونگ جا مقبرا]]''' کيرٿر قومي پارڪ جي علائقي ۾ [[ٿاڻو بولا خان]] ڀرسان واقع پٿر جا تاريخي مقبرا آهن. انهن تي نفيس نقش نگاري، هندسي نمونا، هٿيار، گهوڙي سوار ۽ زيورن جهڙا نقش ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref name=&quot;Taung&quot;&gt;{{cite web
 |title=Taung Tombs, Thana Bula Khan, Jamshoro
 |url=https://heritage.eftsindh.com/site/561/jamshoro/taung-tombs-thano-bula-khan
 |website=Heritage of Sindh
 |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

هي قبرستان خاص طور [[برفت]] قبيلي جي تاريخ ۽ پٿر تراشيءَ جي روايت سان ڳنڍيل آهي.&lt;ref name=&quot;Taung&quot;/&gt;

== قديم وسنديون ==
کيرٿر جي دامن ۽ نئين ڀرسان سڃاتل قديم ماڳن ۾ مختلف دورن جون وسنديون ۽ دڙا شامل آهن. اتر واري دامن ۾ تازن سرويَن دوران '''ٽوپي، مگلي، ڪوٽيرو ۽ ڪارو ڪوٽيرو''' جهڙا ماڳ دستاويز ڪيا ويا آهن، جتان مختلف قديم ثقافتي دورن جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

[[حمل ڍنڍ]] جي ڪنارن ۽ کيرٿر جي دامن ۾ پڻ اهڙا ماڳ مليا آهن، جتان نئين پٿر واري دور کان وٺي سنڌو تهذيب ۽ ان کان پوءِ جي دور تائين انساني رهائش جا ثبوت ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

== انساني آبادي ==
کيرٿر ۾ آبادي مجموعي طور ڇڊي آهي. ماڻهو گهڻو ڪري ننڍن ڳوٺن ۽ پهاڙي وسندين ۾ رهن ٿا. روايتي معاشي سرگرمين ۾:
* مال پالڻ؛
* برساتي ۽ محدود زراعت؛
* ٻڪريون ۽ رڍون چارڻ؛
* مقامي جهنگلي ٻوٽن ۽ قدرتي وسيلن جو استعمال؛
شامل آهن.

علائقي ۾ مختلف سنڌي، بلوچ ۽ بروهي برادريون آباد آهن. تاريخي طور [[برفت]]، [[ڇٽو]]، [[گبول]]، [[لاشاري]]، [[چانڊيو]]، [[مري]]، [[بوزدار]] ۽ ٻيون برادريون کيرٿر ۽ ان جي دامن سان لاڳاپيل رهيون آهن.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;

== سياحت ==
کيرٿر ۾ قدرتي، تاريخي ۽ آثار قديمه واري سياحت جا ڪيترائي ماڳ آهن. نمايان ماڳن ۾:
* [[کيرٿر قومي پارڪ]]
* [[گورک هل اسٽيشن]]
* [[ڪتي جي قبر]]
* [[تونگ جا مقبرا]]
* قدرتي چشما
* جابلو واديون
* آثار قديمه جا ماڳ
شامل آهن.

کيرٿر قومي پارڪ جي ڏورانهن حصن تائين پهچڻ لاءِ گهڻو ڪري چار ڦيٿي واري گاڏي ضروري هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;RadioPakistan&quot;/&gt; جابلو علائقن ۾ پاڻي، روڊن ۽ مواصلاتي سهولتن جي کوٽ سبب سفر اڳواٽ رٿابندي سان ڪرڻ ضروري هوندو آهي.

== ماحولياتي اهميت ۽ خطرا ==
کيرٿر سنڌ ۽ بلوچستان لاءِ اهم قدرتي پاڻي گڏ ڪندڙ علائقو، جهنگلي جيوت جي پناهگاهه، چراگاهه ۽ حياتياتي تنوع جو مرڪز آهي. ان جي نئين مان وهي ايندڙ پاڻي هيٺاهين ڪاڇي ۽ ميداني علائقن جي ماحول ۽ زراعت تي اثرانداز ٿئي ٿو.

علائقي کي درپيش اهم ماحولياتي خطرا هي آهن:
* غيرقانوني شڪار؛
* چراگاهن تي وڌندڙ دٻاءُ؛
* معدنيات ۽ پٿر جي کوٽائي؛
* روڊن ۽ ٻين ترقياتي منصوبن سبب رهائشگاهن جي ٽڪرن ۾ ورهاست؛
* ڊگهي خشڪي ۽ موسمي تبديلي؛
* قدرتي ٻوٽن جي گهٽتائي.

حياتياتي تحقيق موجب کيرٿر محفوظ علائقائي مجموعي جي انتظام، جهنگلي جيوت جي نگراني ۽ مقامي آباديءَ سان گڏيل تحفظ کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ جي ضرورت آهي.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt;

== تصويرون ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
File:Kirthar park.jpg|کيرٿر قومي پارڪ جو منظر
File:PK Kirthar NP asv2020-02 img18.jpg|کيرٿر جون خشڪ پهاڙي سطحون
File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|کيرٿر ۾ قدرتي ٿڌي پاڻيءَ جو چشمو
File:Kirthar park gazelle.jpg|کيرٿر ۾ چنڪارا
File:Kirthar park view 2.jpg|کيرٿر قومي پارڪ جي جابلو زمين
File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|تونگ جا تاريخي مقبرا
File:Kute Ji Kabar Mount Of Dogs Grave Highest Peak Khirthar Range in Sindh.jpg|ڪتي جي قبر واري چوٽي
File:Gorakh Hill.JPG|گورک هل اسٽيشن
&lt;/gallery&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[کيرٿر قومي پارڪ]]
* [[گورک هل اسٽيشن]]
* [[ڪتي جي قبر]]
* [[زرڊڪ چوٽي]]
* [[گاج نئي]]
* [[نئي نئنگ]]
* [[تونگ جا مقبرا]]
* [[ڪاڇو]]
* [[ڪوهستان، سنڌ]]
* [[سنڌ جا جبل]]
* [[پاڪستان جا جابلو سلسلا]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== وڌيڪ پڙهڻ لاءِ ==
* {{cite book
 |last=پنهور
 |first=ايم. ايڇ.
 |title=Ancient Geographical Places and Tribes of Sindh
 |publisher=Sindh Study Centre, University of Sindh
 |year=2004
 |language=en}}
* {{cite book
 |last1=Abraham |first1=Shinu Anna
 |last2=Gullapalli |first2=Praveena
 |last3=Raczek |first3=Teresa P.
 |last4=Rizvi |first4=Uzma Z.
 |title=Connections and Complexity: New Approaches to the Archaeology of South Asia
 |publisher=Routledge
 |year=2016
 |isbn=9781315431840}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Kirthar Mountains}}
[[زمرو:کيرٿر]]
[[زمرو:جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]
[[زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]

[[زمرو:سنڌ جا جبل]]
[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا جبل]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جي ارضيات]]</text>
      <sha1>e9jwpycon3e4z0mazkl9wdyh99upmi5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414664</id>
      <parentid>414659</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>414664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23940" sha1="a5uvqgos1hk8jtj2r3sjc32oskcze30" xml:space="preserve">
{{Short description|سنڌ ۽ بلوچستان، پاڪستان ۾ واقع جابلو سلسلو}}
{{Infobox mountain
| name              = کيرٿر جبل
| native_name       = کيرٿر جابلو سلسلو
| photo             = Kirthar park.jpg
| photo_size        = 280
| photo_caption     = [[کيرٿر قومي پارڪ]] ۾ کيرٿر جبلن جو منظر
| map               = Pakistan
| map_caption       = پاڪستان ۾ کيرٿر جبلن جو مقام
| map_relief        = yes
| location          = [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان]]
| highest           = [[زرڊڪ چوٽي]]
| elevation_m       = 2260
| elevation_ref     = &lt;ref name=&quot;PhysicalGeology&quot;&gt;{{cite web
 |title=Introduction and Physical Geology
 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/16981.pdf
 |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| coordinates       = {{coord|27|00|00|N|67|09|20|E|region:PK_type:mountain|display=inline,title}}
}}

'''کيرٿر جبل''' يا '''کيرٿر جابلو سلسلو''' [[پاڪستان]] جي اولهه [[سنڌ]] ۽ اوڀر [[بلوچستان]] ۾ پکڙيل هڪ ڊگهو جابلو سلسلو آهي، جيڪو سنڌوءَ جي ميداني علائقي ۽ بلوچستان جي اوچن پٽن جي وچ ۾ قدرتي حد جو وڏو حصو ٺاهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite web
 |title=Kīrthar Range
 |url=https://www.britannica.com/place/Kirthar-Range
 |website=Encyclopædia Britannica
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt; هي سلسلو اتر ۾ بلوچستان جي [[مولا ندي]] واري علائقي کان ڏکڻ طرف لڳ ڀڳ 300 ڪلوميٽرن تائين پکڙجي [[ڪيپ مونز]] ۽ [[عربي سمنڊ]] جي ويجهو پهچي ٿو.&lt;ref name=&quot;Connections&quot;&gt;{{cite book
 |last1=Abraham |first1=Shinu Anna
 |last2=Gullapalli |first2=Praveena
 |last3=Raczek |first3=Teresa P.
 |last4=Rizvi |first4=Uzma Z.
 |title=Connections and Complexity: New Approaches to the Archaeology of South Asia
 |publisher=Routledge
 |year=2016
 |isbn=9781315431840
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

کيرٿر، سنڌ جي [[ڪوهستان، سنڌ|ڪوهستان]] واري قدرتي خطي جو بنيادي جابلو حصو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Man and Environment
 |volume=24
 |publisher=Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies
 |year=1999
 |page=36
 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.06855/page/36/mode/1up
 |language=en}}&lt;/ref&gt; ان جي ٽڪرين، پهاڙي قطارن، وادين، نئين، چشمن ۽ خشڪ نالن گڏجي هڪ اهڙو قدرتي ماحول ٺاهيو آهي، جيڪو جاگرافي، ارضيات، آثار قديمه ۽ حياتياتي تنوع جي لحاظ کان سنڌ جي اهم ترين علائقن مان شمار ٿئي ٿو.

[[File:PK Kirthar NP asv2020-02 img18.jpg|thumb|left|کيرٿر قومي پارڪ ۾ پهاڙي سطح ۽ خشڪ جابلو منظر]]

== نالو ==
''کيرٿر'' نالي جي اصل بابت هڪ کان وڌيڪ تشريحون پيش ڪيون ويون آهن. جديد لکڻين ۾ هڪ تشريح موجب ''کير'' يا ''ڪير'' جو تعلق جبل لاءِ استعمال ٿيندڙ پراڻن هند-آريائي لفظن سان ۽ ''ٿر'' جو تعلق خشڪ يا ريگستاني زمين سان جوڙيو ويو آهي؛ تنهن هوندي به هن تشريح کي قطعي لساني نتيجو نه سمجهيو وڃي.

قديم جاگرافيءَ بابت [[ايم ايڇ پنهور]] مختلف يوناني، سنسڪرت، عربي ۽ فارسي ماخذن ۾ سنڌ ۽ بلوچستان جي جاگرافيائي نالن جا ممڪن جديد هم منصب بيان ڪيا آهن.&lt;ref name=&quot;PanhwarAncient&quot;&gt;{{cite web
 |last=پنهور
 |first=ايم. ايڇ.
 |title=Ancient Geographical Places and Tribes of Sindh
 |url=https://www.panhwar.com/ancientgeogriphal.html
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
کيرٿر جون پهاڙي قطارون گهڻي ڀاڱي اتر کان ڏکڻ رخ ۾ متوازي انداز سان پکڙيل آهن. انهن جي اوڀر ۾ سنڌوءَ جو وسيع ميداني علائقو، جڏهن ته اولهه ۾ بلوچستان جا پهاڙي ۽ پليٽو علائقا واقع آهن.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;

اتر واري حصي ۾ جبل نسبتاً وڌيڪ اوچا آهن، جڏهن ته ڏکڻ طرف اچڻ سان انهن جي بلندي آهستي آهستي گهٽجي ٿي. ڏکڻ ۾ ان جون شاخون [[ڪراچي]] جي اولهندي ڀاڱي تائين پهچن ٿيون، جتي [[کاسا ٽڪريون]] ۽ [[ملير ٽڪريون]] کيرٿر سان لاڳاپيل جابلو بناوتن جو حصو سمجهيون وڃن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Connections&quot;/&gt;

کيرٿر جي ڏکڻئين پڇاڙي [[ڪيپ مونز]] تائين پهچي ٿي. هتان جي چونا پٿر واريون ارضياتي بناوتون ۽ سامونڊي ڪناري سان ملندڙ جابلو زمين آثار قديمه جي لحاظ کان به اهم آهن؛ ڪيپ مونز ڀرسان [[سوناري]] نالي ڪنجهي دور جي آباديءَ جا آثار سڃاتا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;AntiquitySonari&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sonari: a Bronze Age fisher-gatherer settlement at the Hab River mouth (Sindh, Pakistan)
 |url=https://www.antiquity.ac.uk/projgall/biagi341
 |website=Antiquity
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== نئيون ۽ پاڻي جا وهڪرا ===
کيرٿر ۾ مستقل درياهن جي ڀيٽ ۾ موسمي نئيون ۽ جابلو نالا وڌيڪ آهن. برساتن کان پوءِ اهي نئيون اوچتو تيز وهڪري سان هيٺاهين ميدانن ڏانهن پاڻي آڻين ٿيون. اهم وهڪرن ۾ [[گاج نئي]]، [[نئي نلي]]، [[نئي نئنگ]] ۽ ڏکڻ ۾ [[حب ندي]] سان لاڳاپيل جابلو نالا شامل آهن.

[[گاج نئي]] اتر سنڌ جي ڪاڇي واري علائقي جي پاڻي، زراعت ۽ وسندين جي تاريخ ۾ خاص اهميت رکي ٿي. کيرٿر تي ٿيندڙ تيز برساتون جابلو نالن ۽ هيٺاهين علائقن ۾ ٻوڏ جو سبب پڻ بڻجي سگهن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Special report: Wasteland foretold
 |url=https://www.dawn.com/
 |work=[[ڊان]]
 |date=22 March 2022
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ارضيات ==
ارضياتي طور کيرٿر، '''سليمان–کيرٿر ارضياتي صوبي''' جو حصو آهي، جيڪو عربي سمنڊ کان اتر طرف [[سليمان جبل]] تائين پکڙيل آهي.&lt;ref name=&quot;USGS&quot;&gt;{{cite web
 |last1=Wandrey |first1=C. J.
 |last2=Law |first2=B. E.
 |last3=Shah |first3=Haider Ali
 |title=Sembar Goru/Ghazij Composite Total Petroleum System, Indus and Sulaiman-Kirthar Geologic Provinces, Pakistan and India
 |url=https://www.usgs.gov/publications/sembar-gorughazij-composite-total-petroleum-system-indus-and-sulaiman-kirthar-geologic
 |publisher=[[گڏيل رياستن جو ارضياتي سروي]]
 |year=2004
 |doi=10.3133/b2208C
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

کيرٿر جون پهاڙيون گهڻو ڪري تہه دار رسوبي پٿرن مان ٺهيل آهن. چونا پٿر، وارياسو پٿر، شيل ۽ ڪانگلوميريٽ هتان جي اهم پٿري بناوتن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Stratigraphy&quot;&gt;{{cite web
 |title=Kirthar Range
 |url=https://www.stratigraphy.pk/province/kirthar-range/
 |website=Pakistan Stratigraphy
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt; علائقي ۾ [[ائوسين]] دور جا چونا پٿر ۽ فوسلز وڏي ارضياتي اهميت رکن ٿا. کيرٿر جي مختلف فارميشنن ۾ سامونڊي جاندارن جا فوسلز، فورامنيفرا ۽ ٻيا قديم حياتياتي نشان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Stratigraphy&quot;/&gt;

[[File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|thumb|کيرٿر قومي پارڪ ۾ قدرتي پاڻيءَ جو چشمو]]

== اهم چوٽيون ==
کيرٿر جي چوٽين بابت پراڻن ۽ جديد ذريعن ۾ ڪڏهن ڪڏهن اوچائيءَ جا مختلف انگ ڏنا ويا آهن. تاريخي سرڪاري جاگرافيائي ماخذ '''[[زرڊڪ چوٽي]]''' کي کيرٿر جو بلند ترين نقطو قرار ڏين ٿا، جنهن جي بلندي لڳ ڀڳ '''7,430 فٽ (2,260 ميٽر)''' آهي.
&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Provincial Series: Baluchistan
 |last=Hughes-Buller
 |first=Ralph
 |publisher=Superintendent of Government Printing
 |year=1908
 |page=93
 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105552/page/n123
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;background:#476b43; color:white; font-size:115%;&quot; | '''کيرٿر جون اهم چوٽيون ۽ اوچا ماڳ'''
|-
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | نالو
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | لڳ ڀڳ بلندي
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | اهميت
|-
| '''[[زرڊڪ چوٽي]]'''
| 2,260 ميٽر&lt;br&gt;7,430 فٽ
| کيرٿر جابلو سلسلي جي بلند ترين ڄاڻايل چوٽي
|-
| '''[[ڪتي جي قبر]]'''
| لڳ ڀڳ 2,096 ميٽر&lt;br&gt;6,878 فٽ
| سنڌ-بلوچستان سرحدي علائقي جي مشهور چوٽي ۽ لوڪ داستان سان لاڳاپيل ماڳ
|-
| '''باروغ'''
| لڳ ڀڳ 2,150 ميٽر
| سنڌ واري کيرٿر جي اوچين پهاڙين مان هڪ
|-
| '''[[گورک هل اسٽيشن|گورک]]'''
| لڳ ڀڳ 1,734 ميٽر&lt;br&gt;5,688 فٽ
| سنڌ جو مشهور ٿڌو سياحتي پهاڙي ماڳ
|}

[[File:Kute Ji Kabar Mount Of Dogs Grave Highest Peak Khirthar Range in Sindh.jpg|thumb|left|کيرٿر ۾ [[ڪتي جي قبر]] واري چوٽي]]

=== ڪتي جي قبر ===
'''[[ڪتي جي قبر]]''' کيرٿر جي سنڌ واري حصي جي مشهور اوچين چوٽين مان هڪ آهي. اها سنڌ ۽ بلوچستان جي سرحدي جابلو علائقي ۾ واقع آهي. 2024ع ۾ سنڌ حڪومت ان ماڳ کي ثقافتي ورثي هيٺ تحفظ ڏنو؛ ان وقت ان جي بلندي 6,878 فٽ ڄاڻائي وئي.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Tourism potential
 |url=https://www.dawn.com/news/1870002/tourism-potential
 |work=[[ڊان]]
 |date=5 November 2024
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

هن نالي سان هڪ مشهور لوڪ ڪهاڻي وابسته آهي. روايت موجب هڪ بروهي شخص پنهنجي قرض جي ضمانت طور پنهنجو وفادار ڪتو واپاري وٽ ڇڏي ويو. ڪتي واپاريءَ جو چوري ٿيل مال واپس ڪرائڻ ۾ مدد ڪئي، پر غلط فهميءَ سبب مالڪ ان سان ناراض ٿيو؛ حقيقت معلوم ٿيڻ بعد هن پشيمانيءَ ۾ ڪتي کي جبل جي چوٽيءَ تي دفن ڪيو. انهيءَ روايت مان ماڳ کي ''ڪتي جي قبر'' نالو مليو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Kutte ji Kabar: a celebration of loyalty
 |url=https://dailytimes.com.pk/413903/kutte-ji-kabar-a-celebration-of-loyalty/
 |website=Daily Times
 |date=17 June 2019
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== گورک ===
[[File:Gorakh Hill.JPG|thumb|[[گورک هل اسٽيشن]] جو منظر]]

'''[[گورک هل اسٽيشن]]''' دادو ضلعي جي کيرٿر واري حصي ۾ سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 1,734 ميٽر (5,688 فٽ) مٿي واقع مشهور پهاڙي ماڳ آهي. اهو سنڌ جي گرم ميداني علائقن جي ڀيٽ ۾ ٿڌي موسم سبب سياحتي اهميت رکي ٿو.

== قدرتي ماحول ==
کيرٿر جو ماحول نيم خشڪ کان خشڪ جابلو علائقن تي مشتمل آهي. ٽڪرين جي وچ ۾ پٿريليون واديون، خشڪ نالا، ننڍا ميداني ٽڪرا، موسمي پاڻيءَ جا ذخيرا ۽ قدرتي چشما ملن ٿا.

اوچائي، برسات، پٿر ۽ مٽيءَ جي فرق سبب ٻوٽن ۽ جهنگلي جيوت جي ورڇ به مختلف آهي. هي علائقو اولهه سنڌ جي انهن ڪجهه قدرتي پناهگاهن مان آهي، جتي وڏن جابلو ٿڻائتن جي اهم آبادي محفوظ رهي آهي.

== کيرٿر قومي پارڪ ==
[[File:Kirthar park view 2.jpg|thumb|کيرٿر قومي پارڪ جو منظر]]

{{Main|کيرٿر قومي پارڪ}}

'''[[کيرٿر قومي پارڪ]]''' 1974ع ۾ قائم ڪيو ويو. پارڪ لڳ ڀڳ 3,087 چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي ۽ پاڪستان جي وڏن قومي پارڪن مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;RadioPakistan&quot;&gt;{{cite web
 |title=Khirthar National Park
 |url=https://www.radio.gov.pk/programme/18-06-2019/khirthar-national-park
 |publisher=[[ريڊيو پاڪستان]]
 |date=18 June 2019
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1982ع ۾ پاڪستان کيرٿر قومي پارڪ کي عالمي ورثي جي درجي لاءِ پيش ڪيو هو، پر ان وقت درخواست جي غور کي ملتوي ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web
 |title=Report of the 6th Session of the World Heritage Committee
 |url=https://whc.unesco.org/
 |publisher=[[يونيسڪو]]
 |year=1982
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== جهنگلي جيوت ==
[[File:Kirthar park gazelle.jpg|thumb|[[چنڪارا]]، کيرٿر جي نمايان جهنگلي جيوت مان هڪ]]

کيرٿر جو جابلو ۽ نيم خشڪ ماحول سنڌ جي اهم جهنگلي جيوت لاءِ رهائش مهيا ڪري ٿو. هتان جا نمايان جانور هي آهن:

* [[سنڌي جهنگلي ٻڪري|سنڌ آئيبيڪس]]
* [[اوريال]]
* [[چنڪارا]]
* [[ڌاري دار بگهڙ]]
* [[ڀورو بگهڙ]]
* [[سونھري گدڙ]]
* [[جهنگلي ٻلي]]
* [[ڪارڪل]]
* [[ماکي خور بجو]]
* [[هندستاني لومڙ]]
* [[هندستاني سيهڙ]]

کيرٿر محفوظ علائقائي مجموعي تي ٿيل حياتياتي تحقيق ۾ وڏي انگ ۾ ٿڻائتا، پکي ۽ رينگڻ وارا جانور رڪارڊ ڪيا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=اقبال
 |first1=ايم. اي.
 |last2=خان
 |first2=ايم. زي.
 |last3=گاچل
 |first3=جي. ايس.
 |last4=زبير
 |first4=ايس.
 |title=Distribution and Status of Vertebrate Fauna of Mahal Kohistan Wildlife Sanctuary, Khirthar Protected Area Complex, Sindh
 |journal=Sindh University Research Journal
 |volume=50
 |issue=2
 |pages=287–294
 |year=2018
 |url=https://sujo.usindh.edu.pk/index.php/SURJ/article/view/1351
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ان مطالعي ۾ [[محل ڪوهستان جهنگلي جيوت پناهگاهه]] مان 29 ٿڻائتن، 78 پکين ۽ 36 رينگڻ وارن جانورن جون جنسون رڪارڊ ڪيون ويون.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt; مطالعي جهنگلي جيوت لاءِ معدنيات جي کوٽائي، انساني سرگرمين، قدرتي وسيلن تي وڌندڙ دارومدار ۽ خشڪيءَ کي اهم خطرن طور پڻ بيان ڪيو.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt;

== آثار قديمه ==
کيرٿر ۽ ان جي پهاڙي دامن سنڌ جي انتهائي اهم آثار قديمه وارن علائقن مان آهن. نئين، پاڻيءَ جي چشمن ۽ جابلو لنگهن ڀرسان انسان قديم زماني کان آباد رهيو آهي.

جديد آثار قديمه جي تحقيق موجب قمبر شهدادڪوٽ ۽ لاڙڪاڻي جي کيرٿر دامن ۾ ڪيترن قديم ماڳن مان [[هاڪڙا ثقافت]]، [[نال ثقافت]]، [[آمري ثقافت]]، [[ڪوٽڏيجي ثقافت]] ۽ پختي [[سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] سان واسطو رکندڙ ٺڪر ۽ ٻيا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=ابڙو
 |first1=تسليم عالم
 |last2=چانڊيو
 |first2=محمد امين
 |last3=ناز
 |first3=نويده
 |title=The Archaeological Landscape of the Right Bank of the River Indus and the Khirthar Piedmont: A Synthesis from Larkana and Kambar–Shahdad Kot Districts, Sindh, Pakistan
 |journal=Journal for Social Science Archives
 |volume=4
 |issue=1
 |pages=2584–2596
 |year=2026
 |doi=10.59075/jssa.v4i1.692
 |url=https://cpcalendars.jssarchives.com/index.php/Journal/article/view/692
 |language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260913130724/https://cpcalendars.jssarchives.com/index.php/Journal/article/view/692 |date=2026-09-13 }}&lt;/ref&gt;

ان تحقيق مان ظاهر ٿئي ٿو تہ کيرٿر جو دامن بلوچستان جي پهاڙي ثقافتن ۽ سنڌوءَ جي ميداني تهذيبن وچ ۾ هزارين سالن تائين رابطي جي گذرگاهه رهيو.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

=== جبلن تي چٽسالي ===
کيرٿر جي ڪيترن ئي ماڳن تي پٿرن تي قديم نقش ۽ چٽساليون ملن ٿيون. انهن ۾ شڪار، جانورن، انساني شڪلين ۽ ٻين نشانين جا نمونا شامل آهن. گاج، نلي، نئنگ ۽ ٻين نئين جي وادين ۾ اهڙن آثارن جي موجودگي علائقي جي ڊگهي انساني تاريخ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.

=== تونگ جا مقبرا ===
[[File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|thumb|[[تونگ جا مقبرا]]]]

'''[[تونگ جا مقبرا]]''' کيرٿر قومي پارڪ جي علائقي ۾ [[ٿاڻو بولا خان]] ڀرسان واقع پٿر جا تاريخي مقبرا آهن. انهن تي نفيس نقش نگاري، هندسي نمونا، هٿيار، گهوڙي سوار ۽ زيورن جهڙا نقش ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref name=&quot;Taung&quot;&gt;{{cite web
 |title=Taung Tombs, Thana Bula Khan, Jamshoro
 |url=https://heritage.eftsindh.com/site/561/jamshoro/taung-tombs-thano-bula-khan
 |website=Heritage of Sindh
 |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

هي قبرستان خاص طور [[برفت]] قبيلي جي تاريخ ۽ پٿر تراشيءَ جي روايت سان ڳنڍيل آهي.&lt;ref name=&quot;Taung&quot;/&gt;

== قديم وسنديون ==
کيرٿر جي دامن ۽ نئين ڀرسان سڃاتل قديم ماڳن ۾ مختلف دورن جون وسنديون ۽ دڙا شامل آهن. اتر واري دامن ۾ تازن سرويَن دوران '''ٽوپي، مگلي، ڪوٽيرو ۽ ڪارو ڪوٽيرو''' جهڙا ماڳ دستاويز ڪيا ويا آهن، جتان مختلف قديم ثقافتي دورن جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

[[حمل ڍنڍ]] جي ڪنارن ۽ کيرٿر جي دامن ۾ پڻ اهڙا ماڳ مليا آهن، جتان نئين پٿر واري دور کان وٺي سنڌو تهذيب ۽ ان کان پوءِ جي دور تائين انساني رهائش جا ثبوت ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

== انساني آبادي ==
کيرٿر ۾ آبادي مجموعي طور ڇڊي آهي. ماڻهو گهڻو ڪري ننڍن ڳوٺن ۽ پهاڙي وسندين ۾ رهن ٿا. روايتي معاشي سرگرمين ۾:
* مال پالڻ؛
* برساتي ۽ محدود زراعت؛
* ٻڪريون ۽ رڍون چارڻ؛
* مقامي جهنگلي ٻوٽن ۽ قدرتي وسيلن جو استعمال؛
شامل آهن.

علائقي ۾ مختلف سنڌي، بلوچ ۽ بروهي برادريون آباد آهن. تاريخي طور [[برفت]]، [[ڇٽو]]، [[گبول]]، [[لاشاري]]، [[چانڊيو]]، [[مري]]، [[بوزدار]] ۽ ٻيون برادريون کيرٿر ۽ ان جي دامن سان لاڳاپيل رهيون آهن.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;

== سياحت ==
کيرٿر ۾ قدرتي، تاريخي ۽ آثار قديمه واري سياحت جا ڪيترائي ماڳ آهن. نمايان ماڳن ۾:
* [[کيرٿر قومي پارڪ]]
* [[گورک هل اسٽيشن]]
* [[ڪتي جي قبر]]
* [[تونگ جا مقبرا]]
* قدرتي چشما
* جابلو واديون
* آثار قديمه جا ماڳ
شامل آهن.

کيرٿر قومي پارڪ جي ڏورانهن حصن تائين پهچڻ لاءِ گهڻو ڪري چار ڦيٿي واري گاڏي ضروري هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;RadioPakistan&quot;/&gt; جابلو علائقن ۾ پاڻي، روڊن ۽ مواصلاتي سهولتن جي کوٽ سبب سفر اڳواٽ رٿابندي سان ڪرڻ ضروري هوندو آهي.

== ماحولياتي اهميت ۽ خطرا ==
کيرٿر سنڌ ۽ بلوچستان لاءِ اهم قدرتي پاڻي گڏ ڪندڙ علائقو، جهنگلي جيوت جي پناهگاهه، چراگاهه ۽ حياتياتي تنوع جو مرڪز آهي. ان جي نئين مان وهي ايندڙ پاڻي هيٺاهين ڪاڇي ۽ ميداني علائقن جي ماحول ۽ زراعت تي اثرانداز ٿئي ٿو.

علائقي کي درپيش اهم ماحولياتي خطرا هي آهن:
* غيرقانوني شڪار؛
* چراگاهن تي وڌندڙ دٻاءُ؛
* معدنيات ۽ پٿر جي کوٽائي؛
* روڊن ۽ ٻين ترقياتي منصوبن سبب رهائشگاهن جي ٽڪرن ۾ ورهاست؛
* ڊگهي خشڪي ۽ موسمي تبديلي؛
* قدرتي ٻوٽن جي گهٽتائي.

حياتياتي تحقيق موجب کيرٿر محفوظ علائقائي مجموعي جي انتظام، جهنگلي جيوت جي نگراني ۽ مقامي آباديءَ سان گڏيل تحفظ کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ جي ضرورت آهي.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt;

== تصويرون ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
File:Kirthar park.jpg|کيرٿر قومي پارڪ جو منظر
File:PK Kirthar NP asv2020-02 img18.jpg|کيرٿر جون خشڪ پهاڙي سطحون
File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|کيرٿر ۾ قدرتي ٿڌي پاڻيءَ جو چشمو
File:Kirthar park gazelle.jpg|کيرٿر ۾ چنڪارا
File:Kirthar park view 2.jpg|کيرٿر قومي پارڪ جي جابلو زمين
File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|تونگ جا تاريخي مقبرا
File:Kute Ji Kabar Mount Of Dogs Grave Highest Peak Khirthar Range in Sindh.jpg|ڪتي جي قبر واري چوٽي
File:Gorakh Hill.JPG|گورک هل اسٽيشن
&lt;/gallery&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[کيرٿر قومي پارڪ]]
* [[گورک هل اسٽيشن]]
* [[ڪتي جي قبر]]
* [[زرڊڪ چوٽي]]
* [[گاج نئي]]
* [[نئي نئنگ]]
* [[تونگ جا مقبرا]]
* [[ڪاڇو]]
* [[ڪوهستان، سنڌ]]
* [[سنڌ جا جبل]]
* [[پاڪستان جا جابلو سلسلا]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== وڌيڪ پڙهڻ لاءِ ==
* {{cite book
 |last=پنهور
 |first=ايم. ايڇ.
 |title=Ancient Geographical Places and Tribes of Sindh
 |publisher=Sindh Study Centre, University of Sindh
 |year=2004
 |language=en}}
* {{cite book
 |last1=Abraham |first1=Shinu Anna
 |last2=Gullapalli |first2=Praveena
 |last3=Raczek |first3=Teresa P.
 |last4=Rizvi |first4=Uzma Z.
 |title=Connections and Complexity: New Approaches to the Archaeology of South Asia
 |publisher=Routledge
 |year=2016
 |isbn=9781315431840}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Kirthar Mountains}}
[[زمرو:کيرٿر جبلن جو سلسلو]]
[[زمرو:جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]
[[زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]</text>
      <sha1>a5uvqgos1hk8jtj2r3sjc32oskcze30</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414673</id>
      <parentid>414664</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>414673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23915" sha1="ms14fm1q921l4t8b9hxt1vfxwnph51d" xml:space="preserve">
{{Short description|سنڌ ۽ بلوچستان، پاڪستان ۾ واقع جابلو سلسلو}}
{{Infobox mountain
| name              = کيرٿر جبل
| native_name       = کيرٿر جابلو سلسلو
| photo             = Kirthar park.jpg
| photo_size        = 280
| photo_caption     = [[کيرٿر قومي پارڪ]] ۾ کيرٿر جبلن جو منظر
| map               = Pakistan
| map_caption       = پاڪستان ۾ کيرٿر جبلن جو مقام
| map_relief        = yes
| location          = [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان]]
| highest           = [[زرڊڪ چوٽي]]
| elevation_m       = 2260
| elevation_ref     = &lt;ref name=&quot;PhysicalGeology&quot;&gt;{{cite web
 |title=Introduction and Physical Geology
 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/16981.pdf
 |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| coordinates       = {{coord|27|00|00|N|67|09|20|E|region:PK_type:mountain|display=inline,title}}
}}

'''کيرٿر جبل''' يا '''کيرٿر جابلو سلسلو''' [[پاڪستان]] جي اولهه [[سنڌ]] ۽ اوڀر [[بلوچستان]] ۾ پکڙيل هڪ ڊگهو جابلو سلسلو آهي، جيڪو سنڌوءَ جي ميداني علائقي ۽ بلوچستان جي اوچن پٽن جي وچ ۾ قدرتي حد جو وڏو حصو ٺاهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite web
 |title=Kīrthar Range
 |url=https://www.britannica.com/place/Kirthar-Range
 |website=Encyclopædia Britannica
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt; هي سلسلو اتر ۾ بلوچستان جي [[مولا ندي]] واري علائقي کان ڏکڻ طرف لڳ ڀڳ 300 ڪلوميٽرن تائين پکڙجي [[ڪيپ مونز]] ۽ [[عربي سمنڊ]] جي ويجهو پهچي ٿو.&lt;ref name=&quot;Connections&quot;&gt;{{cite book
 |last1=Abraham |first1=Shinu Anna
 |last2=Gullapalli |first2=Praveena
 |last3=Raczek |first3=Teresa P.
 |last4=Rizvi |first4=Uzma Z.
 |title=Connections and Complexity: New Approaches to the Archaeology of South Asia
 |publisher=Routledge
 |year=2016
 |isbn=9781315431840
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

کيرٿر، سنڌ جي [[ڪوهستان، سنڌ|ڪوهستان]] واري قدرتي خطي جو بنيادي جابلو حصو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Man and Environment
 |volume=24
 |publisher=Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies
 |year=1999
 |page=36
 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.06855/page/36/mode/1up
 |language=en}}&lt;/ref&gt; ان جي ٽڪرين، پهاڙي قطارن، وادين، نئين، چشمن ۽ خشڪ نالن گڏجي هڪ اهڙو قدرتي ماحول ٺاهيو آهي، جيڪو جاگرافي، ارضيات، آثار قديمه ۽ حياتياتي تنوع جي لحاظ کان سنڌ جي اهم ترين علائقن مان شمار ٿئي ٿو.

[[File:PK Kirthar NP asv2020-02 img18.jpg|thumb|left|کيرٿر قومي پارڪ ۾ پهاڙي سطح ۽ خشڪ جابلو منظر]]

== نالو ==
''کيرٿر'' نالي جي اصل بابت هڪ کان وڌيڪ تشريحون پيش ڪيون ويون آهن. جديد لکڻين ۾ هڪ تشريح موجب ''کير'' يا ''ڪير'' جو تعلق جبل لاءِ استعمال ٿيندڙ پراڻن هند-آريائي لفظن سان ۽ ''ٿر'' جو تعلق خشڪ يا ريگستاني زمين سان جوڙيو ويو آهي؛ تنهن هوندي به هن تشريح کي قطعي لساني نتيجو نه سمجهيو وڃي.

قديم جاگرافيءَ بابت [[ايم ايڇ پنهور]] مختلف يوناني، سنسڪرت، عربي ۽ فارسي ماخذن ۾ سنڌ ۽ بلوچستان جي جاگرافيائي نالن جا ممڪن جديد هم منصب بيان ڪيا آهن.&lt;ref name=&quot;PanhwarAncient&quot;&gt;{{cite web
 |last=پنهور
 |first=ايم. ايڇ.
 |title=Ancient Geographical Places and Tribes of Sindh
 |url=https://www.panhwar.com/ancientgeogriphal.html
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== جاگرافي ==
کيرٿر جون پهاڙي قطارون گهڻي ڀاڱي اتر کان ڏکڻ رخ ۾ متوازي انداز سان پکڙيل آهن. انهن جي اوڀر ۾ سنڌوءَ جو وسيع ميداني علائقو، جڏهن ته اولهه ۾ بلوچستان جا پهاڙي ۽ پليٽو علائقا واقع آهن.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;

اتر واري حصي ۾ جبل نسبتاً وڌيڪ اوچا آهن، جڏهن ته ڏکڻ طرف اچڻ سان انهن جي بلندي آهستي آهستي گهٽجي ٿي. ڏکڻ ۾ ان جون شاخون [[ڪراچي]] جي اولهندي ڀاڱي تائين پهچن ٿيون، جتي [[کاسا ٽڪريون]] ۽ [[ملير ٽڪريون]] کيرٿر سان لاڳاپيل جابلو بناوتن جو حصو سمجهيون وڃن ٿيون.&lt;ref name=&quot;Connections&quot;/&gt;

کيرٿر جي ڏکڻئين پڇاڙي [[ڪيپ مونز]] تائين پهچي ٿي. هتان جي چونا پٿر واريون ارضياتي بناوتون ۽ سامونڊي ڪناري سان ملندڙ جابلو زمين آثار قديمه جي لحاظ کان به اهم آهن؛ ڪيپ مونز ڀرسان [[سوناري]] نالي ڪنجهي دور جي آباديءَ جا آثار سڃاتا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;AntiquitySonari&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sonari: a Bronze Age fisher-gatherer settlement at the Hab River mouth (Sindh, Pakistan)
 |url=https://www.antiquity.ac.uk/projgall/biagi341
 |website=Antiquity
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== نئيون ۽ پاڻي جا وهڪرا ===
کيرٿر ۾ مستقل درياهن جي ڀيٽ ۾ موسمي نئيون ۽ جابلو نالا وڌيڪ آهن. برساتن کان پوءِ اهي نئيون اوچتو تيز وهڪري سان هيٺاهين ميدانن ڏانهن پاڻي آڻين ٿيون. اهم وهڪرن ۾ [[گاج نئي]]، [[نئي نلي]]، [[نئي نئنگ]] ۽ ڏکڻ ۾ [[حب ندي]] سان لاڳاپيل جابلو نالا شامل آهن.

[[گاج نئي]] اتر سنڌ جي ڪاڇي واري علائقي جي پاڻي، زراعت ۽ وسندين جي تاريخ ۾ خاص اهميت رکي ٿي. کيرٿر تي ٿيندڙ تيز برساتون جابلو نالن ۽ هيٺاهين علائقن ۾ ٻوڏ جو سبب پڻ بڻجي سگهن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Special report: Wasteland foretold
 |url=https://www.dawn.com/
 |work=[[ڊان]]
 |date=22 March 2022
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ارضيات ==
ارضياتي طور کيرٿر، '''سليمان–کيرٿر ارضياتي صوبي''' جو حصو آهي، جيڪو عربي سمنڊ کان اتر طرف [[سليمان جبل]] تائين پکڙيل آهي.&lt;ref name=&quot;USGS&quot;&gt;{{cite web
 |last1=Wandrey |first1=C. J.
 |last2=Law |first2=B. E.
 |last3=Shah |first3=Haider Ali
 |title=Sembar Goru/Ghazij Composite Total Petroleum System, Indus and Sulaiman-Kirthar Geologic Provinces, Pakistan and India
 |url=https://www.usgs.gov/publications/sembar-gorughazij-composite-total-petroleum-system-indus-and-sulaiman-kirthar-geologic
 |publisher=[[گڏيل رياستن جو ارضياتي سروي]]
 |year=2004
 |doi=10.3133/b2208C
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

کيرٿر جون پهاڙيون گهڻو ڪري تہه دار رسوبي پٿرن مان ٺهيل آهن. چونا پٿر، وارياسو پٿر، شيل ۽ ڪانگلوميريٽ هتان جي اهم پٿري بناوتن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Stratigraphy&quot;&gt;{{cite web
 |title=Kirthar Range
 |url=https://www.stratigraphy.pk/province/kirthar-range/
 |website=Pakistan Stratigraphy
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt; علائقي ۾ [[ائوسين]] دور جا چونا پٿر ۽ فوسلز وڏي ارضياتي اهميت رکن ٿا. کيرٿر جي مختلف فارميشنن ۾ سامونڊي جاندارن جا فوسلز، فورامنيفرا ۽ ٻيا قديم حياتياتي نشان مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Stratigraphy&quot;/&gt;

[[File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|thumb|کيرٿر قومي پارڪ ۾ قدرتي پاڻيءَ جو چشمو]]

== اهم چوٽيون ==
کيرٿر جي چوٽين بابت پراڻن ۽ جديد ذريعن ۾ ڪڏهن ڪڏهن اوچائيءَ جا مختلف انگ ڏنا ويا آهن. تاريخي سرڪاري جاگرافيائي ماخذ '''[[زرڊڪ چوٽي]]''' کي کيرٿر جو بلند ترين نقطو قرار ڏين ٿا، جنهن جي بلندي لڳ ڀڳ '''7,430 فٽ (2,260 ميٽر)''' آهي.
&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Provincial Series: Baluchistan
 |last=Hughes-Buller
 |first=Ralph
 |publisher=Superintendent of Government Printing
 |year=1908
 |page=93
 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.105552/page/n123
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;background:#476b43; color:white; font-size:115%;&quot; | '''کيرٿر جون اهم چوٽيون ۽ اوچا ماڳ'''
|-
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | نالو
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | لڳ ڀڳ بلندي
! style=&quot;background:#dcead8;&quot; | اهميت
|-
| '''[[زرڊڪ چوٽي]]'''
| 2,260 ميٽر&lt;br&gt;7,430 فٽ
| کيرٿر جابلو سلسلي جي بلند ترين ڄاڻايل چوٽي
|-
| '''[[ڪتي جي قبر]]'''
| لڳ ڀڳ 2,096 ميٽر&lt;br&gt;6,878 فٽ
| سنڌ-بلوچستان سرحدي علائقي جي مشهور چوٽي ۽ لوڪ داستان سان لاڳاپيل ماڳ
|-
| '''باروغ'''
| لڳ ڀڳ 2,150 ميٽر
| سنڌ واري کيرٿر جي اوچين پهاڙين مان هڪ
|-
| '''[[گورک هل اسٽيشن|گورک]]'''
| لڳ ڀڳ 1,734 ميٽر&lt;br&gt;5,688 فٽ
| سنڌ جو مشهور ٿڌو سياحتي پهاڙي ماڳ
|}

[[File:Kute Ji Kabar Mount Of Dogs Grave Highest Peak Khirthar Range in Sindh.jpg|thumb|left|کيرٿر ۾ [[ڪتي جي قبر]] واري چوٽي]]

=== ڪتي جي قبر ===
'''[[ڪتي جي قبر]]''' کيرٿر جي سنڌ واري حصي جي مشهور اوچين چوٽين مان هڪ آهي. اها سنڌ ۽ بلوچستان جي سرحدي جابلو علائقي ۾ واقع آهي. 2024ع ۾ سنڌ حڪومت ان ماڳ کي ثقافتي ورثي هيٺ تحفظ ڏنو؛ ان وقت ان جي بلندي 6,878 فٽ ڄاڻائي وئي.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Tourism potential
 |url=https://www.dawn.com/news/1870002/tourism-potential
 |work=[[ڊان]]
 |date=5 November 2024
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

هن نالي سان هڪ مشهور لوڪ ڪهاڻي وابسته آهي. روايت موجب هڪ بروهي شخص پنهنجي قرض جي ضمانت طور پنهنجو وفادار ڪتو واپاري وٽ ڇڏي ويو. ڪتي واپاريءَ جو چوري ٿيل مال واپس ڪرائڻ ۾ مدد ڪئي، پر غلط فهميءَ سبب مالڪ ان سان ناراض ٿيو؛ حقيقت معلوم ٿيڻ بعد هن پشيمانيءَ ۾ ڪتي کي جبل جي چوٽيءَ تي دفن ڪيو. انهيءَ روايت مان ماڳ کي ''ڪتي جي قبر'' نالو مليو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Kutte ji Kabar: a celebration of loyalty
 |url=https://dailytimes.com.pk/413903/kutte-ji-kabar-a-celebration-of-loyalty/
 |website=Daily Times
 |date=17 June 2019
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== گورک ===
[[File:Gorakh Hill.JPG|thumb|[[گورک هل اسٽيشن]] جو منظر]]

'''[[گورک هل اسٽيشن]]''' دادو ضلعي جي کيرٿر واري حصي ۾ سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 1,734 ميٽر (5,688 فٽ) مٿي واقع مشهور پهاڙي ماڳ آهي. اهو سنڌ جي گرم ميداني علائقن جي ڀيٽ ۾ ٿڌي موسم سبب سياحتي اهميت رکي ٿو.

== قدرتي ماحول ==
کيرٿر جو ماحول نيم خشڪ کان خشڪ جابلو علائقن تي مشتمل آهي. ٽڪرين جي وچ ۾ پٿريليون واديون، خشڪ نالا، ننڍا ميداني ٽڪرا، موسمي پاڻيءَ جا ذخيرا ۽ قدرتي چشما ملن ٿا.

اوچائي، برسات، پٿر ۽ مٽيءَ جي فرق سبب ٻوٽن ۽ جهنگلي جيوت جي ورڇ به مختلف آهي. هي علائقو اولهه سنڌ جي انهن ڪجهه قدرتي پناهگاهن مان آهي، جتي وڏن جابلو ٿڻائتن جي اهم آبادي محفوظ رهي آهي.

== کيرٿر قومي پارڪ ==
[[File:Kirthar park view 2.jpg|thumb|کيرٿر قومي پارڪ جو منظر]]

{{Main|کيرٿر قومي پارڪ}}

'''[[کيرٿر قومي پارڪ]]''' 1974ع ۾ قائم ڪيو ويو. پارڪ لڳ ڀڳ 3,087 چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي ۽ پاڪستان جي وڏن قومي پارڪن مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;RadioPakistan&quot;&gt;{{cite web
 |title=Khirthar National Park
 |url=https://www.radio.gov.pk/programme/18-06-2019/khirthar-national-park
 |publisher=[[ريڊيو پاڪستان]]
 |date=18 June 2019
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

1982ع ۾ پاڪستان کيرٿر قومي پارڪ کي عالمي ورثي جي درجي لاءِ پيش ڪيو هو، پر ان وقت درخواست جي غور کي ملتوي ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web
 |title=Report of the 6th Session of the World Heritage Committee
 |url=https://whc.unesco.org/
 |publisher=[[يونيسڪو]]
 |year=1982
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== جهنگلي جيوت ==
[[File:Kirthar park gazelle.jpg|thumb|[[چنڪارا]]، کيرٿر جي نمايان جهنگلي جيوت مان هڪ]]

کيرٿر جو جابلو ۽ نيم خشڪ ماحول سنڌ جي اهم جهنگلي جيوت لاءِ رهائش مهيا ڪري ٿو. هتان جا نمايان جانور هي آهن:

* [[سنڌي جهنگلي ٻڪري|سنڌ آئيبيڪس]]
* [[اوريال]]
* [[چنڪارا]]
* [[ڌاري دار بگهڙ]]
* [[ڀورو بگهڙ]]
* [[سونھري گدڙ]]
* [[جهنگلي ٻلي]]
* [[ڪارڪل]]
* [[ماکي خور بجو]]
* [[هندستاني لومڙ]]
* [[هندستاني سيهڙ]]

کيرٿر محفوظ علائقائي مجموعي تي ٿيل حياتياتي تحقيق ۾ وڏي انگ ۾ ٿڻائتا، پکي ۽ رينگڻ وارا جانور رڪارڊ ڪيا ويا آهن.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=اقبال
 |first1=ايم. اي.
 |last2=خان
 |first2=ايم. زي.
 |last3=گاچل
 |first3=جي. ايس.
 |last4=زبير
 |first4=ايس.
 |title=Distribution and Status of Vertebrate Fauna of Mahal Kohistan Wildlife Sanctuary, Khirthar Protected Area Complex, Sindh
 |journal=Sindh University Research Journal
 |volume=50
 |issue=2
 |pages=287–294
 |year=2018
 |url=https://sujo.usindh.edu.pk/index.php/SURJ/article/view/1351
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ان مطالعي ۾ [[محل ڪوهستان جهنگلي جيوت پناهگاهه]] مان 29 ٿڻائتن، 78 پکين ۽ 36 رينگڻ وارن جانورن جون جنسون رڪارڊ ڪيون ويون.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt; مطالعي جهنگلي جيوت لاءِ معدنيات جي کوٽائي، انساني سرگرمين، قدرتي وسيلن تي وڌندڙ دارومدار ۽ خشڪيءَ کي اهم خطرن طور پڻ بيان ڪيو.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt;

== آثار قديمه ==
کيرٿر ۽ ان جي پهاڙي دامن سنڌ جي انتهائي اهم آثار قديمه وارن علائقن مان آهن. نئين، پاڻيءَ جي چشمن ۽ جابلو لنگهن ڀرسان انسان قديم زماني کان آباد رهيو آهي.

جديد آثار قديمه جي تحقيق موجب قمبر شهدادڪوٽ ۽ لاڙڪاڻي جي کيرٿر دامن ۾ ڪيترن قديم ماڳن مان [[هاڪڙا ثقافت]]، [[نال ثقافت]]، [[آمري ثقافت]]، [[ڪوٽڏيجي ثقافت]] ۽ پختي [[سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب]] سان واسطو رکندڙ ٺڪر ۽ ٻيا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=ابڙو
 |first1=تسليم عالم
 |last2=چانڊيو
 |first2=محمد امين
 |last3=ناز
 |first3=نويده
 |title=The Archaeological Landscape of the Right Bank of the River Indus and the Khirthar Piedmont: A Synthesis from Larkana and Kambar–Shahdad Kot Districts, Sindh, Pakistan
 |journal=Journal for Social Science Archives
 |volume=4
 |issue=1
 |pages=2584–2596
 |year=2026
 |doi=10.59075/jssa.v4i1.692
 |url=https://cpcalendars.jssarchives.com/index.php/Journal/article/view/692
 |language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260913130724/https://cpcalendars.jssarchives.com/index.php/Journal/article/view/692 |date=2026-09-13 }}&lt;/ref&gt;

ان تحقيق مان ظاهر ٿئي ٿو تہ کيرٿر جو دامن بلوچستان جي پهاڙي ثقافتن ۽ سنڌوءَ جي ميداني تهذيبن وچ ۾ هزارين سالن تائين رابطي جي گذرگاهه رهيو.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

=== جبلن تي چٽسالي ===
کيرٿر جي ڪيترن ئي ماڳن تي پٿرن تي قديم نقش ۽ چٽساليون ملن ٿيون. انهن ۾ شڪار، جانورن، انساني شڪلين ۽ ٻين نشانين جا نمونا شامل آهن. گاج، نلي، نئنگ ۽ ٻين نئين جي وادين ۾ اهڙن آثارن جي موجودگي علائقي جي ڊگهي انساني تاريخ ڏانهن اشارو ڪري ٿي.

=== تونگ جا مقبرا ===
[[File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|thumb|[[تونگ جا مقبرا]]]]

'''[[تونگ جا مقبرا]]''' کيرٿر قومي پارڪ جي علائقي ۾ [[ٿاڻو بولا خان]] ڀرسان واقع پٿر جا تاريخي مقبرا آهن. انهن تي نفيس نقش نگاري، هندسي نمونا، هٿيار، گهوڙي سوار ۽ زيورن جهڙا نقش ڏسڻ ۾ اچن ٿا.&lt;ref name=&quot;Taung&quot;&gt;{{cite web
 |title=Taung Tombs, Thana Bula Khan, Jamshoro
 |url=https://heritage.eftsindh.com/site/561/jamshoro/taung-tombs-thano-bula-khan
 |website=Heritage of Sindh
 |publisher=Endowment Fund Trust for Preservation of the Heritage of Sindh
 |access-date=13 September 2026
 |language=en}}&lt;/ref&gt;

هي قبرستان خاص طور [[برفت]] قبيلي جي تاريخ ۽ پٿر تراشيءَ جي روايت سان ڳنڍيل آهي.&lt;ref name=&quot;Taung&quot;/&gt;

== قديم وسنديون ==
کيرٿر جي دامن ۽ نئين ڀرسان سڃاتل قديم ماڳن ۾ مختلف دورن جون وسنديون ۽ دڙا شامل آهن. اتر واري دامن ۾ تازن سرويَن دوران '''ٽوپي، مگلي، ڪوٽيرو ۽ ڪارو ڪوٽيرو''' جهڙا ماڳ دستاويز ڪيا ويا آهن، جتان مختلف قديم ثقافتي دورن جا آثار مليا آهن.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

[[حمل ڍنڍ]] جي ڪنارن ۽ کيرٿر جي دامن ۾ پڻ اهڙا ماڳ مليا آهن، جتان نئين پٿر واري دور کان وٺي سنڌو تهذيب ۽ ان کان پوءِ جي دور تائين انساني رهائش جا ثبوت ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;Archaeology2026&quot;/&gt;

== انساني آبادي ==
کيرٿر ۾ آبادي مجموعي طور ڇڊي آهي. ماڻهو گهڻو ڪري ننڍن ڳوٺن ۽ پهاڙي وسندين ۾ رهن ٿا. روايتي معاشي سرگرمين ۾:
* مال پالڻ؛
* برساتي ۽ محدود زراعت؛
* ٻڪريون ۽ رڍون چارڻ؛
* مقامي جهنگلي ٻوٽن ۽ قدرتي وسيلن جو استعمال؛
شامل آهن.

علائقي ۾ مختلف سنڌي، بلوچ ۽ بروهي برادريون آباد آهن. تاريخي طور [[برفت]]، [[ڇٽو]]، [[گبول]]، [[لاشاري]]، [[چانڊيو]]، [[مري]]، [[بوزدار]] ۽ ٻيون برادريون کيرٿر ۽ ان جي دامن سان لاڳاپيل رهيون آهن.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;

== سياحت ==
کيرٿر ۾ قدرتي، تاريخي ۽ آثار قديمه واري سياحت جا ڪيترائي ماڳ آهن. نمايان ماڳن ۾:
* [[کيرٿر قومي پارڪ]]
* [[گورک هل اسٽيشن]]
* [[ڪتي جي قبر]]
* [[تونگ جا مقبرا]]
* قدرتي چشما
* جابلو واديون
* آثار قديمه جا ماڳ
شامل آهن.

کيرٿر قومي پارڪ جي ڏورانهن حصن تائين پهچڻ لاءِ گهڻو ڪري چار ڦيٿي واري گاڏي ضروري هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;RadioPakistan&quot;/&gt; جابلو علائقن ۾ پاڻي، روڊن ۽ مواصلاتي سهولتن جي کوٽ سبب سفر اڳواٽ رٿابندي سان ڪرڻ ضروري هوندو آهي.

== ماحولياتي اهميت ۽ خطرا ==
کيرٿر سنڌ ۽ بلوچستان لاءِ اهم قدرتي پاڻي گڏ ڪندڙ علائقو، جهنگلي جيوت جي پناهگاهه، چراگاهه ۽ حياتياتي تنوع جو مرڪز آهي. ان جي نئين مان وهي ايندڙ پاڻي هيٺاهين ڪاڇي ۽ ميداني علائقن جي ماحول ۽ زراعت تي اثرانداز ٿئي ٿو.

علائقي کي درپيش اهم ماحولياتي خطرا هي آهن:
* غيرقانوني شڪار؛
* چراگاهن تي وڌندڙ دٻاءُ؛
* معدنيات ۽ پٿر جي کوٽائي؛
* روڊن ۽ ٻين ترقياتي منصوبن سبب رهائشگاهن جي ٽڪرن ۾ ورهاست؛
* ڊگهي خشڪي ۽ موسمي تبديلي؛
* قدرتي ٻوٽن جي گهٽتائي.

حياتياتي تحقيق موجب کيرٿر محفوظ علائقائي مجموعي جي انتظام، جهنگلي جيوت جي نگراني ۽ مقامي آباديءَ سان گڏيل تحفظ کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ جي ضرورت آهي.&lt;ref name=&quot;FaunaStudy&quot;/&gt;

== تصويرون ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
File:Kirthar park.jpg|کيرٿر قومي پارڪ جو منظر
File:PK Kirthar NP asv2020-02 img18.jpg|کيرٿر جون خشڪ پهاڙي سطحون
File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|کيرٿر ۾ قدرتي ٿڌي پاڻيءَ جو چشمو
File:Kirthar park gazelle.jpg|کيرٿر ۾ چنڪارا
File:Kirthar park view 2.jpg|کيرٿر قومي پارڪ جي جابلو زمين
File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|تونگ جا تاريخي مقبرا
File:Kute Ji Kabar Mount Of Dogs Grave Highest Peak Khirthar Range in Sindh.jpg|ڪتي جي قبر واري چوٽي
File:Gorakh Hill.JPG|گورک هل اسٽيشن
&lt;/gallery&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[کيرٿر قومي پارڪ]]
* [[گورک هل اسٽيشن]]
* [[ڪتي جي قبر]]
* [[زرڊڪ چوٽي]]
* [[گاج نئي]]
* [[نئي نئنگ]]
* [[تونگ جا مقبرا]]
* [[ڪاڇو]]
* [[ڪوهستان، سنڌ]]
* [[سنڌ جا جبل]]
* [[پاڪستان جا جابلو سلسلا]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== وڌيڪ پڙهڻ لاءِ ==
* {{cite book
 |last=پنهور
 |first=ايم. ايڇ.
 |title=Ancient Geographical Places and Tribes of Sindh
 |publisher=Sindh Study Centre, University of Sindh
 |year=2004
 |language=en}}
* {{cite book
 |last1=Abraham |first1=Shinu Anna
 |last2=Gullapalli |first2=Praveena
 |last3=Raczek |first3=Teresa P.
 |last4=Rizvi |first4=Uzma Z.
 |title=Connections and Complexity: New Approaches to the Archaeology of South Asia
 |publisher=Routledge
 |year=2016
 |isbn=9781315431840}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Kirthar Mountains}}
[[زمرو:کيرٿر]]
[[زمرو:جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]
[[زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]</text>
      <sha1>ms14fm1q921l4t8b9hxt1vfxwnph51d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گورک هل اسٽيشن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35586</id>
    <revision>
      <id>414681</id>
      <parentid>287537</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>414681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6455" sha1="pccm5bxkyfjip3316r28ljg66b9se15" xml:space="preserve">{{چونڊ مضمون|آگسٽ 2022}}
{{coord|26|51|37.10|N|67|9|6.61|E |type:mountain |display=title}}
{{Infobox settlement
| official_name           ='''گورک هل اسٽيشن'''
| native_name             = 
| nickname                =  گورک
| settlement_type         = 
| image_skyline           =فائل:Gork hill station dadu.jpg  
| imagesize               =  
| image_alt               = 
| image_caption           = گورک جو ھڪ خوبصورت منظر
| image_map               = Gorakh Restaurant - panoramio.jpg
| mapsize                 = 
| map_alt                 = 
| map_caption             =  گورک جو ھڪ ريسٽورنٽ 
| latd =  | latm = | lats = | latNS = 26|51|37.10|N
| longd=  | longm= | longs= | longEW= 67|9|6.61|E
| coordinates_type        = region:PK_type:city
| coordinates_display     = inline,title
| pushpin_map             = Pakistan
| pushpin_label_position  = &lt;!-- left, right, top, bottom, none --&gt;
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_mapsize         = 
| pushpin_map_caption     = 
| coordinates_region        = PK
| subdivision_type        = [[ملڪ]]
| subdivision_name        = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جي انتظامي ورھاست|صوبو]]
| subdivision_name1       = [[سنڌ]]
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جي انتظامي ورھاست|ضلعو]]
| subdivision_name2       = [[دادو ضلعو|دادو]]
| population_total        = 
| population_as_of        = 
| population_est          = 
| pop_est_as_of           = 
| population_footnotes    = 
| area_total_km2          = 
| elevation_m             = 1734
| population_density_km2  = 
| leader_title1           = 
| leader_name1            = 
| blank_name_sec2         = 
| blank_info_sec2         = 
| area_code               = 
| area_code_type          = [[List of dialing codes of Pakistan|ڪالنگ ڪو]]
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت|PST]]
| utc_offset1             = +5
| website                 = 
| footnotes               = 
}}

'''گورک هل اسٽيشن''' سنڌ جي حَسين ترين ۽ ٿڌي جابلو چوٽي آهي. کيرٿر جابلو سلسلي ۾ 5,689 فوٽ (1,734 ميٽر) جي اوچائي تي، دادو شهر کان 94 ڪلوميٽر (58 ميل) اتر اولهه ۾ گورک هل اسٽيشن [[دادو ضلعو|ضلعي دادو]]، [[جوهي تعلقو|جوهي تعلقي]] ۾ واقع آهي.  گورک هل اسٽيشن دادوءَ کان 92 ڪلوميٽر،[[جوهي]]ءَ کان 74 ڪلوميٽر ۽[[واهي پانڌي]]ءَ کان 50 ڪلوميٽر اولھ-اُتر طرف آهي. گرمين ۾ هت تمام گهڻي ٿڌي ۽ خوشگوار موسم ٿيندي آهي. هتي گورک ڊولپمينٽ اٿارٽي پاران ڪافي ترقياتي ڪم ڪيا ويا آهن. هت هوٽل ۽ رهائش لاءِ ريسٽورنٽ پڻ موجود آهي. واهي شهر مان گورک لاءِ نجي سواريءَ به موجود آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://scubaclub.com.pk/package/gorakh-hill-station/|title=Trip to Gorakh Hill Station|website=Scuba Club|language=en-US|access-date=2020-09-04}}&lt;/ref&gt;

==سيرسپاٽو==
گورک هيل اسٽيشن ڪراچي کان 423 ڪلوميٽر (263 ميل) ۽ تقريبن 8 ڪلاڪن جي فاصلي تي واقع آهي. هل اسٽيشن شهر کان هزارين سياحن کي پاڻ ڏانھن ڇڪي ٿي.

==گورک نالو==
کورک نالي بابت نامياري محقق [[تاج صحرائي]] موجب کورک تي نالو  گرو گورکناٿ جي ڪري پيل ڀانئجي ٿو. سندس راءِ موجب گرو گورکناٿ هت آيل هو. ۽ گورک وٽ تيرٿ ڪنب پڻ هو. ڪن گورک کي هروڀرو گئون رڪشا سان ڳنڍيو آهي. گورک جي نالي بابت اها به راءِ آهي ته فارسي لفظ گرگ مان نڪتل آهي جنهن جو بلوچي ٻولي ۾ بگاڙ گرک آهي ۽ ٻنهي جي معني بگهڙ آهي نامياري ليکڪ ۽ محقق [[عزيز ڪنگراڻي]] جو خيال آهي ته قديم زماني ۾ بگهڙ  رڳو گورک تي نه هوندا. بگهڙ  گورک سان گڏ  سڄي [[کيرٿر]] جبل توڻي [[ڪاڇو]] ۾  به هوندا تنهنڪري اهو وسهڻ کان ٻاهر آهي ۽ نه ئي انهن لفظن جو سنڌي ٻولي جي لفظ گورک سان تعلق آهي. عزيز ڪنگراڻي جي راءِ موجب گورک اصل سنڌي لفظ آهي ۽ مقامي طور اهو نالو پيل آهي جنهن لاءِ سندس چوڻ آهي ته پرمانند ميوارام جي انگريزي سنڌي لغت ۾ کورک لفظ  لاءِ لفظ (Intricate) ۽ (Difficult) ڪم آندا آهن جن جي معني 'مشڪل', 'انتهائي ڏکيو' يا 'پار نه ڪري سگهڻ' ڏنل آهي. لڳ ڀڳ ساڳي  معني ڊاڪٽر [[نبي بخش بلوچ]] پڻ جامع سنڌي لغات ۾ ڏني آهي تنهڪري کورک تي نالو گورک اصل سنڌي ٻولي جي لفظ گورک تان ورتل آهي. غور ڪبو ته گورک کي سر ڪرڻ ڪو سولو يا سهنجو نه آهي. انتهائي مشڪل آهي. &lt;ref&gt;Dr. Abbasi Niaz, Dadu at glance, 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.travel-culture.com//pakistan/gorakh_hill.shtml|title=Gorakh Hill, Historical Information and other details of this 5th largest city of the world.|website=Travel and Culture Services|access-date=2020-09-04}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Image:Fountain Of Gorakh.Jpg|Fountain of Gorakh Hill or Hengar Spring
Image:Road To Gorakh.Jpg|Road To Gorakh Hill
فائل:Wahi Pandi, on Gorakh Hill.jpg|Wahi Pandi, nearby village
File:Gorakh hilltop.jpg|گورک جي ڇوٽي
&lt;/gallery&gt;


== پڻ ڏسو ==
[[بڊو ھل اسٽيشن]]

[[ڪتي جي قبر]]

[[ڪچرڪ جبل]]

== ٻاھريان ڳنڍڻا ==
* [http://gorakhhillssindh.gov.pk/site/ گورک ھلز ڊويلپمينٽ اٿارٽي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224184720/http://gorakhhillssindh.gov.pk/site/ |date=2017-02-24 }}

== حوالا ==
{{Reflist}}
{{سنڌ-جيو-اسٽب}}
[[زمرو:دادو ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ هل اسٽيشنون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ گهمڻ جون جايون]]
[[زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون]]</text>
      <sha1>pccm5bxkyfjip3316r28ljg66b9se15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گاجي کهاوڙ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35890</id>
    <revision>
      <id>414737</id>
      <parentid>413578</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:59:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>414737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27842" sha1="scha934249ymmhuxgnlusl4q9xitj5k" xml:space="preserve">{{Short description|وارهه تعلقي جو تاريخي شهر ۽ ٽائون ڪميٽي}}
{{ٻيا نالا|انگريزي=Gaji Khuhawar}}

{{Infobox settlement
| name                    = گاجي کهاوڙ
| official_name           = گاجي کهاوڙ ٽائون ڪميٽي
| native_name             = گاجي کهاوڙ
| native_name_lang        = سنڌي
| settlement_type         = [[سنڌ جا شهر|شهر]] ۽ [[ٽائون ڪميٽي]]
| image_skyline           =
| imagesize               = 250px
| image_caption           =
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_label           = گاجي کهاوڙ
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_mapsize         = 230
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|27|21|39|N|67|48|27|E|region:PK-SD_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = [[سنڌ]]
| subdivision_type2       = [[سنڌ جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[وارهه تعلقو]]
| government_type         = [[ٽائون ڪميٽي]]
| government_footnotes    = &lt;ref name=&quot;LG2023&quot;&gt;{{cite web
 |title=Local Councils of Larkana Division
 |url=https://lgdsindh.gov.pk/board/wp-content/uploads/2023/07/Larkana-Division_3.pdf
 |publisher=Local Government Department, Government of Sindh
 |date=27 January 2023
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| leader_title            = چيئرمين
| leader_name             = ارشاد الله شاهه
| leader_party            = [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]
| leader_title1           = وائيس چيئرمين
| leader_name1            = همت علي چانڊيو
| population_total        = 17,879
| population_as_of        = 2023ع
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;PBS2023&quot;&gt;{{cite web
 |title=TABLE 2: URBAN LOCALITIES BY POPULATION SIZE AND THEIR POPULATION BY SEX, ANNUAL GROWTH RATE AND HOUSEHOLD SIZE, CENSUS-2023
 |url=https://www.pbs.gov.pk/wp-content/uploads/census_tables/tables/table_2_national.pdf
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2  = auto
| elevation_m             = 13
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1             = +5
| blank_name_sec1         = وارڊ
| blank_info_sec1         = 5
| blank1_name_sec1        = سراسري گهريلو جسامت
| blank1_info_sec1        = 5.32 ماڻهو
}}

'''گاجي کهاوڙ''' ({{ٻيا نالا|انگريزي=Gaji Khuhawar}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جو هڪ تاريخي شهر ۽ [[ٽائون ڪميٽي]] آهي. انتظامي طور هي [[لاڙڪاڻو ڊويزن]] ۾ شامل آهي. شهر وارهه، نصيرآباد ۽ ميهڙ واري زرعي ميداني علائقي ۾ واقع آهي. تاريخي طور گاجي کهاوڙ هڪ [[يونين ڪائونسل]] پڻ رهيو، جڏهن ته موجوده مڪاني حڪومتي جوڙجڪ ۾ ان کي ٽائون ڪميٽي جي حيثيت حاصل آهي. سنڌ حڪومت جي 2023ع واري سرڪاري گزيٽ موجب گاجي کهاوڙ ٽائون ڪميٽي پنج وارڊن تي مشتمل آهي.&lt;ref name=&quot;LG2023&quot;/&gt;

[[پاڪستان جي 2023ع جي آدمشماري]] موجب گاجي کهاوڙ جي آبادي '''17,879''' هئي، جنهن ۾ 9,107 مرد ۽ 8,772 عورتون شامل هيون. 2017ع ۾ شهر جي آبادي 15,455 هئي. 2017ع کان 2023ع تائين شهر جي سراسري سالياني آباديءَ جي واڌ جي شرح 2.46 سيڪڙو رهي.&lt;ref name=&quot;PBS2023&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PBS2017&quot;&gt;{{cite web
 |title=TABLE 25: SELECTED POPULATION STATISTICS OF URBAN LOCALITIES, CENSUS-2017
 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2017/results/07725.pdf
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== نالو ۽ بنياد ==
گاجي کهاوڙ جو نالو '''ميان گاجي کهاوڙ''' سان منسوب ڪيو وڃي ٿو. مقامي تاريخي تحقيق موجب ميان گاجي کهاوڙ [[ميان نصير محمد ڪلهوڙو|ميان نصير محمد ڪلهوڙي]] جي دور سان لاڳاپيل شخصيت ۽ ميانوال تحريڪ جو ڪارڪن هو. روايت موجب کيس موجوده اتر سنڌ واري علائقي ۾ زمين ملي، جتي هن هڪ آبادي قائم ڪئي، جيڪا اڳتي هلي سندس نالي پٺيان گاجي کهاوڙ سڏجڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;&gt;{{cite journal
 |last=قريشي
 |first=علي اڪبر ”اسير“
 |title=گاجي کهاوڙ: تحقيق ۽ تعارف
 |journal=[[مھراڻ (رسالو)|مھراڻ]]
 |issue=1 ۽ 2
 |year=2018
 |publisher=[[سنڌي ادبي بورڊ]]
 |location=ڄامشورو
}}&lt;/ref&gt;

پروفيسر عبدالله مگسي پڻ پنهنجي ڪتاب ''سنڌ جي تاريخ جو جديد مطالعو'' ۾ گاجي کهاوڙ کي ميان نصير محمد ڪلهوڙي جو معتقد ۽ مقامي زميندار ڄاڻائيندي موجوده شهر جي بنياد کي ساڻس منسوب ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=مگسي
 |first=عبدالله
 |title=سنڌ جي تاريخ جو جديد مطالعو
 |language=sd
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
گاجي کهاوڙ واري علائقي جي تاريخ موجوده شهر جي قيام کان پراڻي آهي. [[تحفة الڪرام]] ۾ ''گاجيءَ جي ڳوٺ'' جو ذڪر مير ابوالقاسم خان زمان ولد شاهه قاسم بيگلار سان لاڳاپيل هڪ واقعي جي سلسلي ۾ ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt; هي حوالو گاجي نالي آبادي يا ديهه جي پراڻي تاريخي موجودگيءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿو، پر ان آبادي ۽ موجوده گاجي کهاوڙ شهر جي سڌي هڪجهڙائي لاءِ وڌيڪ دستاويزي تحقيق گهربل آهي.

=== ڪلهوڙا دور ===
گاجي کهاوڙ جي موجوده تاريخي سڃاڻپ خاص طور [[ڪلهوڙا خاندان|ڪلهوڙا دور]] سان ڳنڍيل آهي. مقامي تاريخ موجب ميان گاجي کهاوڙ ميان نصير محمد ڪلهوڙي جي ميانوال تحريڪ سان وابسته هو ۽ کيس ڪلهوڙا انتظام طرفان جاگير حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

مقامي روايتن ۾ ميان گاجي کي شهداد خان کهاوڙ ۽ غازي خان کهاوڙ سان خانداني طور پڻ ڳنڍيو وڃي ٿو. ميان گاجي سان منسوب هڪ مهر تي '''1128هه''' جو سال هجڻ جو ذڪر پڻ مقامي تاريخي تحقيق ۾ ملي ٿو. سندس خاندان ۽ جانشينن سان منسوب ڪيترائي مقبرا شهر ڀرسان پراڻي قبرستان ۾ موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

== جاگرافي ==
گاجي کهاوڙ سنڌو ماٿريءَ جي هموار زرعي ميدان ۾ {{coord|27|21|39|N|67|48|27|E|region:PK-SD_type:city|display=inline}} جي لڳ ڀڳ واقع آهي. شهر [[وارهه]] جي ڏکڻ ۽ [[نصيرآباد، سنڌ|نصيرآباد]] واري علائقي جي اولهه طرف آهي، جڏهن ته روڊ وسيلي [[ميهڙ]] سان پڻ ڳنڍيل آهي.

شهر گاجي کهاوڙ ديهه ۽ گاجي کهاوڙ تپي واري علائقي ۾ واقع آهي. ڀرپاسي جي زمين وڏي پيماني تي زرعي نوعيت جي آهي ۽ آبپاشيءَ جي نظام شهر جي آبادڪاري ۽ معيشت تي اهم اثر وڌو آهي.

مقامي تاريخي تحقيق ۾ شهر اندر هڪ وڏي کڏ جو پڻ ذڪر ملي ٿو، جيڪا اڳ مٺي پاڻيءَ سان ڀرجي ويندي هئي. شهري آباديءَ جي واڌ ۽ گندي پاڻيءَ جي نيڪال سبب وقت سان ان جي ايراضي ۽ ماحولياتي حالت متاثر ٿي.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

== آبادي ==
گاجي کهاوڙ جي سرڪاري شهري آبادي 2017ع جي '''15,455''' مان وڌي 2023ع ۾ '''17,879''' ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;PBS2017&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PBS2023&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! آدمشماري
! ڪل آبادي
! مرد
! عورتون
! سالياني واڌ
! سراسري گهريلو جسامت
|-
| 2017ع
| 15,455
| 7,876
| 7,579
| —
| —
|-
| 2023ع
| '''17,879'''
| 9,107
| 8,772
| 2.46٪
| 5.32
|}
&lt;small&gt;ذريعو: پاڪستان شماريات بيورو.&lt;ref name=&quot;PBS2017&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PBS2023&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

2023ع جي آدمشماري موجب شهر جي ٻن شمارياتي سرڪلن مان سرڪل نمبر 1 جي آبادي 7,228 ۽ سرڪل نمبر 2 جي آبادي 10,651 هئي.&lt;ref name=&quot;PBSStats2023&quot;&gt;{{cite web
 |title=TABLE 33: SELECTED POPULATION STATISTICS OF URBAN LOCALITIES, CENSUS-2023
 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_33_sindh_districts.pdf
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== خواندگي ==
2023ع جي آدمشماري موجب ڏهن سالن يا ان کان وڌيڪ عمر واري گاجي کهاوڙ جي آباديءَ ۾ مجموعي خواندگيءَ جي شرح '''35.49 سيڪڙو''' هئي. مردن ۾ خواندگيءَ جي شرح 42.54 سيڪڙو ۽ عورتن ۾ 28.12 سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;PBSStats2023&quot;/&gt;

2017ع ۾ شهر جي مجموعي خواندگيءَ جي شرح 31.65 سيڪڙو، مردن ۾ 40.59 سيڪڙو ۽ عورتن ۾ 22.42 سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;PBS2017&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PBSStats2023&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! سال
! مجموعي
! مرد
! عورتون
|-
| 2017ع
| 31.65٪
| 40.59٪
| 22.42٪
|-
| 2023ع
| '''35.49٪'''
| 42.54٪
| 28.12٪
|}

== رهائش ۽ شهري سهولتون ==
2023ع جي آدمشماري موجب گاجي کهاوڙ ٽائون ڪميٽي ۾ '''3,361 رهائشي گهر''' هئا، جن مان 1,017 پڪا، 415 نيم پڪا ۽ 1,929 ڪچا گهر درج ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;PBSHousing&quot;&gt;{{cite web
 |title=TABLE 34: SELECTED HOUSING STATISTICS OF URBAN LOCALITIES, CENSUS-2023
 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_34_sindh_districts.pdf
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! ڪل گهر
! پڪا
! نيم پڪا
! ڪچا
|-
| '''3,361'''
| 1,017
| 415
| 1,929
|}

سنڌ حڪومت جي [[سنڌ فلڊ ايمرجنسي ريهيبليٽيشن پروجيڪٽ]] ۾ گاجي کهاوڙ جي پاڻي فراهمي واري اسڪيم کي ٻوڏ کان پوءِ بحالي ۽ بهتريءَ لاءِ شامل ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SFERP&quot;&gt;{{cite web
 |title=Environmental and Social Screening Report: District Qambar Shahdadkot
 |url=https://sferp.gos.pk/wp-content/uploads/2024/05/ESSR_District_Qambar-Shahdadkot-V1.0_May-2024.pdf
 |publisher=Sindh Flood Emergency Rehabilitation Project, Government of Sindh
 |date=May 2024
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

پراڻن ترقياتي رڪارڊن ۾ گاجي کهاوڙ جي کهاوڙ محلي، لاشاري محلي ۽ چنا محلي ۾ سي سي بلاڪ، نالن ۽ ٻين شهري سهولتن جا ترقياتي ڪم پڻ درج ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;SPPRA&quot;&gt;{{cite web
 |title=Development Works, Taluka Warah
 |url=https://pprasindh.gov.pk/tenders/10837TMAWarah190112.pdf
 |publisher=Sindh Public Procurement Regulatory Authority
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== مڪاني حڪومت ==
گاجي کهاوڙ تاريخي طور وارهه تعلقي جي هڪ يونين ڪائونسل رهيو آهي. 2007ع جي ٻوڏ بابت رپورٽن ۽ 2012ع جي ترقياتي رڪارڊن ۾ ان کي '''يونين ڪائونسل گاجي کهاوڙ''' طور درج ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Dawn2007&quot;&gt;{{cite news
 |title=20 more Sindh villages flooded
 |url=https://www.dawn.com/news/255510
 |work=Dawn
 |date=9 July 2007
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SPPRA&quot;/&gt;

بعد ۾ گاجي کهاوڙ کي [[ٽائون ڪميٽي]] جي حيثيت ڏني وئي. 2015ع جي مڪاني چونڊن ۾ اها پنج وارڊن تي مشتمل هئي.&lt;ref name=&quot;LG2015&quot;&gt;{{cite web
 |title=Town Committee Gaji Khuhawar Wards Result Elections 2015
 |url=https://www.electionpakistani.com/local-government-bodies/sindh/qambar-shahdadkot/town-committee-gaji-khuhawar.html
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt; سنڌ حڪومت جي 27 جنوري 2023ع واري سرڪاري گزيٽ ۾ پڻ گاجي کهاوڙ کي پنج وارڊن واري ٽائون ڪميٽي طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;LG2023&quot;/&gt;

[[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]] جي چونڊيل مڪاني نمائندن واري رڪارڊ موجب گاجي کهاوڙ ٽائون ڪميٽي جو چيئرمين '''ارشاد الله شاهه''' ۽ وائيس چيئرمين '''همت علي چانڊيو''' آهي. چيئرمين جو تعلق [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] سان درج ٿيل آهي.&lt;ref name=&quot;ECP&quot;&gt;{{cite web
 |title=List of Returned Candidates of Local Governments in Sindh
 |url=https://ecp.gov.pk/storage/uploads/fifPGfP5DCDgafHFThejBODZ54f5bHqlCHUSKJbX.pdf
 |publisher=Election Commission of Pakistan
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

2015ع جي مڪاني چونڊن ۾ ٽائون ڪميٽي جي پنجن وارڊن تان فيض علي کهاوڙ، ڪريم بخش کهاوڙ، مختيار احمد سولنگي، محمد صالح ۽ علي مرتضيٰ چانڊيو ڪامياب ٿيا هئا.&lt;ref name=&quot;LG2015&quot;/&gt;

== تاريخي يونين ڪائونسل ==
ٽائون ڪميٽي بڻجڻ کان اڳ گاجي کهاوڙ يونين ڪائونسل ۾ شهر کان ٻاهر ڪيترائي ڳوٺ ۽ زرعي آباديون شامل هيون. مختلف سرڪاري ۽ تعليمي رڪارڊن ۾ ان سان لاڳاپيل آبادين ۾ ڀڌاپور، دائم خان چولياڻي، ڳڙهي مڪورو، نوروز خان چانڊيو، صادق ماڇي، سلطان خان جتوئي ۽ غلام نبي ابڙو جا نالا ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;NCHD&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sindh School List
 |url=https://nchd.org.pk/SiteImage/Misc/files/sindh%20list.pdf
 |publisher=National Commission for Human Development
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

بعد وارين حدبندين سبب اهي سڀ آباديون موجوده ٽائون ڪميٽي جي شهري حدن ۾ شامل هجن، اهو ضروري ناهي.

== معيشت ==
گاجي کهاوڙ جي معيشت بنيادي طور ڀرپاسي جي زرعي علائقي سان ڳنڍيل آهي. شهر جي چوڌاري [[چانور]]، [[ڪڻڪ]] ۽ ٻيا موسمي فصل پوکيا وڃن ٿا. زرعي پيداوار جي خريد ۽ وڪري، چانورن جي ملنگ، زرعي ٻج، ڀاڻ ۽ ٻين شين جو واپار مقامي معيشت جو حصو آهي.

شهر ڀرپاسي جي ڳوٺن لاءِ روزاني واپار ۽ زرعي پيداوار جي ڏي وٺ جو مقامي مرڪز پڻ آهي.

== تعليم ==
گاجي کهاوڙ ۾ پرائمري ۽ سيڪنڊري سطح جا سرڪاري تعليمي ادارا موجود آهن. سنڌ حڪومت جي تعليمي رڪارڊ ۾ '''سرڪاري بوائز هاءِ اسڪول گاجي کهاوڙ''' جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;SELD&quot;&gt;{{cite web
 |title=School Education and Literacy Department Notifications
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/notifications?id=0&amp;key=Nasirabad&amp;pageNumber=1
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

سنڌ بيسڪ ايجوڪيشن پروگرام جي دستاويزن ۾ '''سرڪاري گرلز پرائمري اسڪول گاجي کهاوڙ''' پڻ درج آهي. منصوبي ۾ اسڪول لاءِ نئون بلاڪ، ڪلاس روم، واش روم، بجلي، پاڻي، چوديواري ۽ راند جو ميدان شامل هئا ۽ اسڪول کي مٿئين سطح تائين ترقي ڏيڻ جي تجويز پڻ ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;SBEP&quot;&gt;{{cite web
 |title=Group 5 – GGPS Gaji Khuhawar, District Qambar Shahdadkot
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/Contents/Notifications/Invitation%20for%20Bids%20for%20RFP-4%20Document%20for%20the%20Schools%20Education%20%26%20Literacy%20Department%20and%20PPPNode.pdf
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

مقامي تاريخي تحقيق موجب گاجي کهاوڙ ۾ ڇوڪرين جي تعليم جي شروعات برطانوي دور جي پڇاڙيءَ ۾ ٿي ۽ 1939ع ۾ خانبهادر ڪريم بخش کهاوڙ سان ڇوڪرين جي پرائمري اسڪول جي قيام کي منسوب ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

== صحت ==
گاجي کهاوڙ ۾ '''بنيادي صحت مرڪز گاجي کهاوڙ''' قائم آهي. سنڌ حڪومت جي ڪميونيڪيبل ڊزيز ڪنٽرول پروگرام جي سرڪاري فهرست ۾ هن بنيادي صحت مرڪز کي قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي سرڪاري سينٽينل سائيٽن مان هڪ طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;CDC&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sentinel Sites
 |url=https://www.cdc.gos.pk/sentinel_sites.php
 |publisher=Communicable Disease Control, Health Department, Government of Sindh
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

ساڳئي پروگرام جي تپ دق سان لاڳاپيل فهرست ۾ پڻ بنيادي صحت مرڪز گاجي کهاوڙ کي عوامي صحت مرڪز طور شامل ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=TB Sentinel Sites
 |url=https://www.cdc.gos.pk/sentinel_sites_tb.php
 |publisher=Communicable Disease Control, Health Department, Government of Sindh
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== پوليس ۽ انتظام ==
گاجي کهاوڙ ۾ پوليس ٿاڻو قائم آهي. سرڪاري ۽ عدالتي رڪارڊن ۾ '''گاجي کهاوڙ پوليس ٿاڻي''' جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Release Writs – Civil Judge and Judicial Magistrate I Warah
 |url=https://cases.districtcourtssindh.gos.pk/release-writs/view/43581
 |publisher=District Courts of Sindh
 |year=2024
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخي عمارتون ==
=== اڇي مسجد ===
گاجي کهاوڙ جي تاريخي عمارتن مان '''اڇي مسجد''' مشهور آهي. مقامي تاريخي تحقيق موجب مسجد کي چن ۽ چيروليءَ جي اڇي پلستر سبب اهو نالو مليو. مسجد ٽن قبن تي مشتمل هجڻ سبب مقامي طور '''ٽه قبائين مسجد''' پڻ سڏجي ٿي.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

مسجد جي اندروني ڀتين ۽ محرابي حصن ۾ پراڻي چٽسالي ۽ گلڪاريءَ جو ڪم هجڻ جو ذڪر ملي ٿو. مسجد ۾ ٽي مکيه دروازا ۽ اتر ۽ ڏکڻ طرف دريون آهن. مقامي روايت موجب عمارت سرائي گل محمد کهاوڙ سان منسوب آهي.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

=== ميان گاجي کهاوڙ جو مقبرو ۽ قبرستان ===
شهر جي اتر-اولهه طرف ميان گاجي کهاوڙ سان منسوب پراڻو قبرستان ۽ مقبرا موجود آهن. مقامي تحقيق موجب قبرستان ۾ ميان گاجي ۽ سندس خاندان سان منسوب ڪيترائي قبا آهن.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

انهن مان ميان گاجي جو مقبرو سڀ کان وڏو ڄاڻايو وڃي ٿو. روايت موجب اهو سندس پٽ ميان مبارڪ ٺهرايو، جڏهن ته ڀرسان ميان مبارڪ ۽ ميان سائينداد سان منسوب مقبرا پڻ موجود آهن. انهن مقبرن جي اندر گلڪاري ۽ چٽساليءَ جا نمونا هجڻ جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

== ٻوڏون ==
گاجي کهاوڙ جي جاگرافيائي بيهڪ سبب شهر ۽ ڀرپاسي جا علائقا ڪيترائي ڀيرا ٻوڏن کان متاثر ٿيا آهن. جولاءِ 2007ع ۾ مين گهڙ ڊرين ۾ گهارن سبب ان وقت جي گاجي کهاوڙ يونين ڪائونسل جا لڳ ڀڳ 20 ڳوٺ ٻوڏ هيٺ آيا هئا.&lt;ref name=&quot;Dawn2007&quot;/&gt;

=== 2010ع جي ٻوڏ ===
[[2010ع پاڪستان جي ٻوڏ|2010ع جي وڏي ٻوڏ]] دوران گاجي کهاوڙ سخت متاثر ٿيو. آگسٽ 2010ع جي آخر ۾ نصير شاخ ۽ ٻين بندن ۾ گهارن کان پوءِ ٻوڏ جو پاڻي شهر ۾ داخل ٿيو ۽ وڏي تعداد ۾ رهواسين کي محفوظ هنڌن ڏانهن منتقل ٿيڻو پيو.&lt;ref name=&quot;Flood2010&quot;&gt;{{cite news
 |title=Town near Larkana under water; Thatta out of danger
 |url=https://www.dawn.com/news/858499
 |work=Dawn
 |date=31 August 2010
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== 2022ع جي ٻوڏ ===
[[2022ع پاڪستان جي ٻوڏ|2022ع جي ٻوڏ]] دوران گاجي کهاوڙ ٻيهر سخت متاثر ٿيو. سيپٽمبر 2022ع جي شروعات ۾ سپريو بند ۽ نصير شاخ کان ايندڙ پاڻي شهر ۾ داخل ٿيو ۽ ڪيترن علائقن ۾ پاڻي جي سطح ٽي کان چار فوٽ تائين پهتي.&lt;ref name=&quot;Flood2022a&quot;&gt;{{cite news
 |title=High-level flood in Sukkur Barrage as casualties rise by 57
 |url=https://www.dawn.com/news/1708200
 |work=Dawn
 |date=4 September 2022
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

5 سيپٽمبر تائين وارهه ۽ ميهڙ ڏانهن ويندڙ رستا پاڻي هيٺ اچي ويا، جڏهن ته نصيرآباد ڏانهن ويندڙ رستو محفوظ نڪرڻ جي اهم واٽ رهيو. ڪيترن خاندانن ٻيڙين وسيلي ٻوڏيل پاڙن مان لڏپلاڻ ڪئي ۽ امدادي ڪارروايون پڻ ڪيون ويون.&lt;ref name=&quot;Flood2022b&quot;&gt;{{cite news
 |title=Over 40,000 move out of Qambar-Shahdadkot's Warah to escape floodwater ravages
 |url=https://www.dawn.com/news/1708397
 |work=Dawn
 |date=5 September 2022
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

ٻوڏ کان پوءِ گاجي کهاوڙ جي پاڻي فراهمي سميت بنيادي سهولتن جي بحاليءَ جون اسڪيمون سنڌ فلڊ ايمرجنسي ريهيبليٽيشن پروجيڪٽ ۾ شامل ڪيون ويون.&lt;ref name=&quot;SFERP&quot;/&gt;

== موسم ۽ قدرتي خطرا ==
گاجي کهاوڙ جي آبهوا اتر سنڌ جي ٻين ميداني علائقن وانگر گرم ۽ خشڪ آهي، جڏهن ته چوماسي دوران تيز برساتون ۽ ٻوڏ جو خطرو رهي ٿو.

اپريل 2022ع ۾ گاجي کهاوڙ، وارهه، لالو رائنڪ ۽ قبو سعيد خان سميت قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي مختلف علائقن ۾ تيز برسات ۽ ڳڙو پيو، جنهن سبب بجلي بند ٿيڻ ۽ هيٺاهين علائقن ۾ پاڻي بيهڻ جا واقعا رپورٽ ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Heavy rain, hailstorm batter Larkana, Qambar districts
 |url=https://www.dawn.com/news/1685988
 |work=Dawn
 |date=21 April 2022
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== روڊ ۽ آمدرفت ==
گاجي کهاوڙ روڊن وسيلي [[وارهه]]، [[ميهڙ]] ۽ [[نصيرآباد، سنڌ|نصيرآباد]] سان ڳنڍيل آهي. اهي رستا شهر کي قمبر شهدادڪوٽ، لاڙڪاڻي ۽ دادو واري وسيع روڊ نيٽ ورڪ سان ملائين ٿا.

2022ع جي ٻوڏ دوران وارهه ۽ ميهڙ ڏانهن ويندڙ رستا پاڻي هيٺ اچڻ سبب شهر جي آمدرفت سخت متاثر ٿي، جڏهن ته نصيرآباد وارو رستو ڪجهه عرصي لاءِ اهم متبادل رستو رهيو.&lt;ref name=&quot;Flood2022b&quot;/&gt;

سنڌ حڪومت جي 2025–26ع جي ترقياتي پروگرام ۾ '''وارهه کان ميهڙ، گاجي کهاوڙ رستي، 29.80 ڪلوميٽر روڊ جي بحالي''' جو منصوبو پڻ شامل ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;SindhBudget&quot;&gt;{{cite web
 |title=Citizens' Budget 2025–26
 |url=https://finance.gos.pk/
 |publisher=Finance Department, Government of Sindh
 |year=2025
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== مشهور شخصيتون ==
=== فقير محمد لاشاري ===
سنڌي صحافي، ليکڪ ۽ ڪالم نگار '''[[فقير محمد لاشاري]]''' جو تعلق گاجي کهاوڙ سان هو. هن سنڌي صحافت ۾ سياسي ۽ سماجي موضوعن تي لکيو ۽ اخبار ''جاڳو'' سان پڻ لاڳاپيل رهيو.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

گاجي کهاوڙ جي سرڪاري هاءِ اسڪول کي پڻ سندس نالي سان منسوب ڪيو ويو آهي.

=== خانبهادر ڪريم بخش کهاوڙ ===
مقامي تاريخ ۾ '''سرائي ڪريم بخش خان کهاوڙ''' جو ذڪر زميندار ۽ سماجي شخصيت طور ملي ٿو. مقامي تحقيق موجب هو 1881ع ۾ ڄائو، کيس برطانوي دور ۾ ''خان بهادر'' جو لقب مليو ۽ هن 1939ع ۾ گاجي کهاوڙ ۾ ڇوڪرين جي پرائمري تعليم لاءِ اسڪول قائم ڪرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

== ثقافت ۽ سماج ==
گاجي کهاوڙ جي مقامي ثقافتي سڃاڻپ ۾ ميان گاجي سان لاڳاپيل قبرستان، اڇي مسجد، پراڻا پاڙا ۽ شهر سان لاڳاپيل زباني روايتون اهم آهن.

[[سنڌي ٻولي]] شهر جي روزمره رابطي جي مکيه ٻولي آهي. شهر ۽ ڀرپاسي ۾ کهاوڙ، سيد، لاشاري، سومرا، ابڙا، سولنگي، چانڊيا، جوکيا، بروهي، چنا ۽ ٻين برادرين جا ماڻهو رهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt; سرڪاري آدمشماري شهر جي سطح تي ذات يا قبيلي موجب آبادي جا انگ مهيا نٿي ڪري، تنهنڪري ڪنهن به برادريءَ جي عددي حصي بابت قطعي تناسب نٿو ڏئي سگهجي.

== پڻ ڏسو ==
* [[وارهه تعلقو]]
* [[وارهه]]
* [[لالو رائنڪ]]
* [[نصيرآباد، سنڌ]]
* [[ميهڙ]]
* [[جوڻاڻي]]
* [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
* [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
* [[ڪلهوڙا خاندان]]
* [[فقير محمد لاشاري]]
* [[2010ع پاڪستان جي ٻوڏ]]
* [[2022ع پاڪستان جي ٻوڏ]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.pbs.gov.pk پاڪستان شماريات بيورو]
* [https://ecp.gov.pk اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]
* [https://www.sindheducation.gov.pk سنڌ اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتو]
* [https://www.cdc.gos.pk سنڌ ڪميونيڪيبل ڊزيز ڪنٽرول پروگرام]

[[زمرو:گاجي کهاوڙ]]
[[زمرو:وارهه تعلقو]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون ٽائون ڪاميٽيون]]
[[زمرو:لاڙڪاڻو ڊويزن]]</text>
      <sha1>scha934249ymmhuxgnlusl4q9xitj5k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414738</id>
      <parentid>414737</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27793" sha1="px8g5rpve77fq34jto3o4z6h31fc87x" xml:space="preserve">{{Short description|وارهه تعلقي جو تاريخي شهر ۽ ٽائون ڪميٽي}}

{{Infobox settlement
| name                    = گاجي کهاوڙ
| official_name           = گاجي کهاوڙ ٽائون ڪميٽي
| native_name             = گاجي کهاوڙ
| native_name_lang        = سنڌي
| settlement_type         = [[سنڌ جا شهر|شهر]] ۽ [[ٽائون ڪميٽي]]
| image_skyline           =
| imagesize               = 250px
| image_caption           =
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_label           = گاجي کهاوڙ
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_mapsize         = 230
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|27|21|39|N|67|48|27|E|region:PK-SD_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = [[سنڌ]]
| subdivision_type2       = [[سنڌ جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[وارهه تعلقو]]
| government_type         = [[ٽائون ڪميٽي]]
| government_footnotes    = &lt;ref name=&quot;LG2023&quot;&gt;{{cite web
 |title=Local Councils of Larkana Division
 |url=https://lgdsindh.gov.pk/board/wp-content/uploads/2023/07/Larkana-Division_3.pdf
 |publisher=Local Government Department, Government of Sindh
 |date=27 January 2023
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| leader_title            = چيئرمين
| leader_name             = ارشاد الله شاهه
| leader_party            = [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]
| leader_title1           = وائيس چيئرمين
| leader_name1            = همت علي چانڊيو
| population_total        = 17,879
| population_as_of        = 2023ع
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;PBS2023&quot;&gt;{{cite web
 |title=TABLE 2: URBAN LOCALITIES BY POPULATION SIZE AND THEIR POPULATION BY SEX, ANNUAL GROWTH RATE AND HOUSEHOLD SIZE, CENSUS-2023
 |url=https://www.pbs.gov.pk/wp-content/uploads/census_tables/tables/table_2_national.pdf
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2  = auto
| elevation_m             = 13
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1             = +5
| blank_name_sec1         = وارڊ
| blank_info_sec1         = 5
| blank1_name_sec1        = سراسري گهريلو جسامت
| blank1_info_sec1        = 5.32 ماڻهو
}}

'''گاجي کهاوڙ''' ({{ٻيا نالا|انگريزي=Gaji Khuhawar}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جو هڪ تاريخي شهر ۽ [[ٽائون ڪميٽي]] آهي. انتظامي طور هي [[لاڙڪاڻو ڊويزن]] ۾ شامل آهي. شهر وارهه، نصيرآباد ۽ ميهڙ واري زرعي ميداني علائقي ۾ واقع آهي. تاريخي طور گاجي کهاوڙ هڪ [[يونين ڪائونسل]] پڻ رهيو، جڏهن ته موجوده مڪاني حڪومتي جوڙجڪ ۾ ان کي ٽائون ڪميٽي جي حيثيت حاصل آهي. سنڌ حڪومت جي 2023ع واري سرڪاري گزيٽ موجب گاجي کهاوڙ ٽائون ڪميٽي پنج وارڊن تي مشتمل آهي.&lt;ref name=&quot;LG2023&quot;/&gt;

[[پاڪستان جي 2023ع جي آدمشماري]] موجب گاجي کهاوڙ جي آبادي '''17,879''' هئي، جنهن ۾ 9,107 مرد ۽ 8,772 عورتون شامل هيون. 2017ع ۾ شهر جي آبادي 15,455 هئي. 2017ع کان 2023ع تائين شهر جي سراسري سالياني آباديءَ جي واڌ جي شرح 2.46 سيڪڙو رهي.&lt;ref name=&quot;PBS2023&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PBS2017&quot;&gt;{{cite web
 |title=TABLE 25: SELECTED POPULATION STATISTICS OF URBAN LOCALITIES, CENSUS-2017
 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2017/results/07725.pdf
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== نالو ۽ بنياد ==
گاجي کهاوڙ جو نالو '''ميان گاجي کهاوڙ''' سان منسوب ڪيو وڃي ٿو. مقامي تاريخي تحقيق موجب ميان گاجي کهاوڙ [[ميان نصير محمد ڪلهوڙو|ميان نصير محمد ڪلهوڙي]] جي دور سان لاڳاپيل شخصيت ۽ ميانوال تحريڪ جو ڪارڪن هو. روايت موجب کيس موجوده اتر سنڌ واري علائقي ۾ زمين ملي، جتي هن هڪ آبادي قائم ڪئي، جيڪا اڳتي هلي سندس نالي پٺيان گاجي کهاوڙ سڏجڻ لڳي.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;&gt;{{cite journal
 |last=قريشي
 |first=علي اڪبر ”اسير“
 |title=گاجي کهاوڙ: تحقيق ۽ تعارف
 |journal=[[مھراڻ (رسالو)|مھراڻ]]
 |issue=1 ۽ 2
 |year=2018
 |publisher=[[سنڌي ادبي بورڊ]]
 |location=ڄامشورو
}}&lt;/ref&gt;

پروفيسر عبدالله مگسي پڻ پنهنجي ڪتاب ''سنڌ جي تاريخ جو جديد مطالعو'' ۾ گاجي کهاوڙ کي ميان نصير محمد ڪلهوڙي جو معتقد ۽ مقامي زميندار ڄاڻائيندي موجوده شهر جي بنياد کي ساڻس منسوب ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=مگسي
 |first=عبدالله
 |title=سنڌ جي تاريخ جو جديد مطالعو
 |language=sd
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
گاجي کهاوڙ واري علائقي جي تاريخ موجوده شهر جي قيام کان پراڻي آهي. [[تحفة الڪرام]] ۾ ''گاجيءَ جي ڳوٺ'' جو ذڪر مير ابوالقاسم خان زمان ولد شاهه قاسم بيگلار سان لاڳاپيل هڪ واقعي جي سلسلي ۾ ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt; هي حوالو گاجي نالي آبادي يا ديهه جي پراڻي تاريخي موجودگيءَ ڏانهن اشارو ڪري ٿو، پر ان آبادي ۽ موجوده گاجي کهاوڙ شهر جي سڌي هڪجهڙائي لاءِ وڌيڪ دستاويزي تحقيق گهربل آهي.

=== ڪلهوڙا دور ===
گاجي کهاوڙ جي موجوده تاريخي سڃاڻپ خاص طور [[ڪلهوڙا خاندان|ڪلهوڙا دور]] سان ڳنڍيل آهي. مقامي تاريخ موجب ميان گاجي کهاوڙ ميان نصير محمد ڪلهوڙي جي ميانوال تحريڪ سان وابسته هو ۽ کيس ڪلهوڙا انتظام طرفان جاگير حاصل هئي.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

مقامي روايتن ۾ ميان گاجي کي شهداد خان کهاوڙ ۽ غازي خان کهاوڙ سان خانداني طور پڻ ڳنڍيو وڃي ٿو. ميان گاجي سان منسوب هڪ مهر تي '''1128هه''' جو سال هجڻ جو ذڪر پڻ مقامي تاريخي تحقيق ۾ ملي ٿو. سندس خاندان ۽ جانشينن سان منسوب ڪيترائي مقبرا شهر ڀرسان پراڻي قبرستان ۾ موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

== جاگرافي ==
گاجي کهاوڙ سنڌو ماٿريءَ جي هموار زرعي ميدان ۾ {{coord|27|21|39|N|67|48|27|E|region:PK-SD_type:city|display=inline}} جي لڳ ڀڳ واقع آهي. شهر [[وارهه]] جي ڏکڻ ۽ [[نصيرآباد، سنڌ|نصيرآباد]] واري علائقي جي اولهه طرف آهي، جڏهن ته روڊ وسيلي [[ميهڙ]] سان پڻ ڳنڍيل آهي.

شهر گاجي کهاوڙ ديهه ۽ گاجي کهاوڙ تپي واري علائقي ۾ واقع آهي. ڀرپاسي جي زمين وڏي پيماني تي زرعي نوعيت جي آهي ۽ آبپاشيءَ جي نظام شهر جي آبادڪاري ۽ معيشت تي اهم اثر وڌو آهي.

مقامي تاريخي تحقيق ۾ شهر اندر هڪ وڏي کڏ جو پڻ ذڪر ملي ٿو، جيڪا اڳ مٺي پاڻيءَ سان ڀرجي ويندي هئي. شهري آباديءَ جي واڌ ۽ گندي پاڻيءَ جي نيڪال سبب وقت سان ان جي ايراضي ۽ ماحولياتي حالت متاثر ٿي.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

== آبادي ==
گاجي کهاوڙ جي سرڪاري شهري آبادي 2017ع جي '''15,455''' مان وڌي 2023ع ۾ '''17,879''' ٿي وئي.&lt;ref name=&quot;PBS2017&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PBS2023&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! آدمشماري
! ڪل آبادي
! مرد
! عورتون
! سالياني واڌ
! سراسري گهريلو جسامت
|-
| 2017ع
| 15,455
| 7,876
| 7,579
| —
| —
|-
| 2023ع
| '''17,879'''
| 9,107
| 8,772
| 2.46٪
| 5.32
|}
&lt;small&gt;ذريعو: پاڪستان شماريات بيورو.&lt;ref name=&quot;PBS2017&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PBS2023&quot;/&gt;&lt;/small&gt;

2023ع جي آدمشماري موجب شهر جي ٻن شمارياتي سرڪلن مان سرڪل نمبر 1 جي آبادي 7,228 ۽ سرڪل نمبر 2 جي آبادي 10,651 هئي.&lt;ref name=&quot;PBSStats2023&quot;&gt;{{cite web
 |title=TABLE 33: SELECTED POPULATION STATISTICS OF URBAN LOCALITIES, CENSUS-2023
 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_33_sindh_districts.pdf
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== خواندگي ==
2023ع جي آدمشماري موجب ڏهن سالن يا ان کان وڌيڪ عمر واري گاجي کهاوڙ جي آباديءَ ۾ مجموعي خواندگيءَ جي شرح '''35.49 سيڪڙو''' هئي. مردن ۾ خواندگيءَ جي شرح 42.54 سيڪڙو ۽ عورتن ۾ 28.12 سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;PBSStats2023&quot;/&gt;

2017ع ۾ شهر جي مجموعي خواندگيءَ جي شرح 31.65 سيڪڙو، مردن ۾ 40.59 سيڪڙو ۽ عورتن ۾ 22.42 سيڪڙو هئي.&lt;ref name=&quot;PBS2017&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PBSStats2023&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! سال
! مجموعي
! مرد
! عورتون
|-
| 2017ع
| 31.65٪
| 40.59٪
| 22.42٪
|-
| 2023ع
| '''35.49٪'''
| 42.54٪
| 28.12٪
|}

== رهائش ۽ شهري سهولتون ==
2023ع جي آدمشماري موجب گاجي کهاوڙ ٽائون ڪميٽي ۾ '''3,361 رهائشي گهر''' هئا، جن مان 1,017 پڪا، 415 نيم پڪا ۽ 1,929 ڪچا گهر درج ڪيا ويا.&lt;ref name=&quot;PBSHousing&quot;&gt;{{cite web
 |title=TABLE 34: SELECTED HOUSING STATISTICS OF URBAN LOCALITIES, CENSUS-2023
 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_34_sindh_districts.pdf
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! ڪل گهر
! پڪا
! نيم پڪا
! ڪچا
|-
| '''3,361'''
| 1,017
| 415
| 1,929
|}

سنڌ حڪومت جي [[سنڌ فلڊ ايمرجنسي ريهيبليٽيشن پروجيڪٽ]] ۾ گاجي کهاوڙ جي پاڻي فراهمي واري اسڪيم کي ٻوڏ کان پوءِ بحالي ۽ بهتريءَ لاءِ شامل ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SFERP&quot;&gt;{{cite web
 |title=Environmental and Social Screening Report: District Qambar Shahdadkot
 |url=https://sferp.gos.pk/wp-content/uploads/2024/05/ESSR_District_Qambar-Shahdadkot-V1.0_May-2024.pdf
 |publisher=Sindh Flood Emergency Rehabilitation Project, Government of Sindh
 |date=May 2024
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

پراڻن ترقياتي رڪارڊن ۾ گاجي کهاوڙ جي کهاوڙ محلي، لاشاري محلي ۽ چنا محلي ۾ سي سي بلاڪ، نالن ۽ ٻين شهري سهولتن جا ترقياتي ڪم پڻ درج ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;SPPRA&quot;&gt;{{cite web
 |title=Development Works, Taluka Warah
 |url=https://pprasindh.gov.pk/tenders/10837TMAWarah190112.pdf
 |publisher=Sindh Public Procurement Regulatory Authority
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== مڪاني حڪومت ==
گاجي کهاوڙ تاريخي طور وارهه تعلقي جي هڪ يونين ڪائونسل رهيو آهي. 2007ع جي ٻوڏ بابت رپورٽن ۽ 2012ع جي ترقياتي رڪارڊن ۾ ان کي '''يونين ڪائونسل گاجي کهاوڙ''' طور درج ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;Dawn2007&quot;&gt;{{cite news
 |title=20 more Sindh villages flooded
 |url=https://www.dawn.com/news/255510
 |work=Dawn
 |date=9 July 2007
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SPPRA&quot;/&gt;

بعد ۾ گاجي کهاوڙ کي [[ٽائون ڪميٽي]] جي حيثيت ڏني وئي. 2015ع جي مڪاني چونڊن ۾ اها پنج وارڊن تي مشتمل هئي.&lt;ref name=&quot;LG2015&quot;&gt;{{cite web
 |title=Town Committee Gaji Khuhawar Wards Result Elections 2015
 |url=https://www.electionpakistani.com/local-government-bodies/sindh/qambar-shahdadkot/town-committee-gaji-khuhawar.html
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt; سنڌ حڪومت جي 27 جنوري 2023ع واري سرڪاري گزيٽ ۾ پڻ گاجي کهاوڙ کي پنج وارڊن واري ٽائون ڪميٽي طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;LG2023&quot;/&gt;

[[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]] جي چونڊيل مڪاني نمائندن واري رڪارڊ موجب گاجي کهاوڙ ٽائون ڪميٽي جو چيئرمين '''ارشاد الله شاهه''' ۽ وائيس چيئرمين '''همت علي چانڊيو''' آهي. چيئرمين جو تعلق [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] سان درج ٿيل آهي.&lt;ref name=&quot;ECP&quot;&gt;{{cite web
 |title=List of Returned Candidates of Local Governments in Sindh
 |url=https://ecp.gov.pk/storage/uploads/fifPGfP5DCDgafHFThejBODZ54f5bHqlCHUSKJbX.pdf
 |publisher=Election Commission of Pakistan
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

2015ع جي مڪاني چونڊن ۾ ٽائون ڪميٽي جي پنجن وارڊن تان فيض علي کهاوڙ، ڪريم بخش کهاوڙ، مختيار احمد سولنگي، محمد صالح ۽ علي مرتضيٰ چانڊيو ڪامياب ٿيا هئا.&lt;ref name=&quot;LG2015&quot;/&gt;

== تاريخي يونين ڪائونسل ==
ٽائون ڪميٽي بڻجڻ کان اڳ گاجي کهاوڙ يونين ڪائونسل ۾ شهر کان ٻاهر ڪيترائي ڳوٺ ۽ زرعي آباديون شامل هيون. مختلف سرڪاري ۽ تعليمي رڪارڊن ۾ ان سان لاڳاپيل آبادين ۾ ڀڌاپور، دائم خان چولياڻي، ڳڙهي مڪورو، نوروز خان چانڊيو، صادق ماڇي، سلطان خان جتوئي ۽ غلام نبي ابڙو جا نالا ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;NCHD&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sindh School List
 |url=https://nchd.org.pk/SiteImage/Misc/files/sindh%20list.pdf
 |publisher=National Commission for Human Development
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

بعد وارين حدبندين سبب اهي سڀ آباديون موجوده ٽائون ڪميٽي جي شهري حدن ۾ شامل هجن، اهو ضروري ناهي.

== معيشت ==
گاجي کهاوڙ جي معيشت بنيادي طور ڀرپاسي جي زرعي علائقي سان ڳنڍيل آهي. شهر جي چوڌاري [[چانور]]، [[ڪڻڪ]] ۽ ٻيا موسمي فصل پوکيا وڃن ٿا. زرعي پيداوار جي خريد ۽ وڪري، چانورن جي ملنگ، زرعي ٻج، ڀاڻ ۽ ٻين شين جو واپار مقامي معيشت جو حصو آهي.

شهر ڀرپاسي جي ڳوٺن لاءِ روزاني واپار ۽ زرعي پيداوار جي ڏي وٺ جو مقامي مرڪز پڻ آهي.

== تعليم ==
گاجي کهاوڙ ۾ پرائمري ۽ سيڪنڊري سطح جا سرڪاري تعليمي ادارا موجود آهن. سنڌ حڪومت جي تعليمي رڪارڊ ۾ '''سرڪاري بوائز هاءِ اسڪول گاجي کهاوڙ''' جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;SELD&quot;&gt;{{cite web
 |title=School Education and Literacy Department Notifications
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/notifications?id=0&amp;key=Nasirabad&amp;pageNumber=1
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

سنڌ بيسڪ ايجوڪيشن پروگرام جي دستاويزن ۾ '''سرڪاري گرلز پرائمري اسڪول گاجي کهاوڙ''' پڻ درج آهي. منصوبي ۾ اسڪول لاءِ نئون بلاڪ، ڪلاس روم، واش روم، بجلي، پاڻي، چوديواري ۽ راند جو ميدان شامل هئا ۽ اسڪول کي مٿئين سطح تائين ترقي ڏيڻ جي تجويز پڻ ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;SBEP&quot;&gt;{{cite web
 |title=Group 5 – GGPS Gaji Khuhawar, District Qambar Shahdadkot
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/Contents/Notifications/Invitation%20for%20Bids%20for%20RFP-4%20Document%20for%20the%20Schools%20Education%20%26%20Literacy%20Department%20and%20PPPNode.pdf
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

مقامي تاريخي تحقيق موجب گاجي کهاوڙ ۾ ڇوڪرين جي تعليم جي شروعات برطانوي دور جي پڇاڙيءَ ۾ ٿي ۽ 1939ع ۾ خانبهادر ڪريم بخش کهاوڙ سان ڇوڪرين جي پرائمري اسڪول جي قيام کي منسوب ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

== صحت ==
گاجي کهاوڙ ۾ '''بنيادي صحت مرڪز گاجي کهاوڙ''' قائم آهي. سنڌ حڪومت جي ڪميونيڪيبل ڊزيز ڪنٽرول پروگرام جي سرڪاري فهرست ۾ هن بنيادي صحت مرڪز کي قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي سرڪاري سينٽينل سائيٽن مان هڪ طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;CDC&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sentinel Sites
 |url=https://www.cdc.gos.pk/sentinel_sites.php
 |publisher=Communicable Disease Control, Health Department, Government of Sindh
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

ساڳئي پروگرام جي تپ دق سان لاڳاپيل فهرست ۾ پڻ بنيادي صحت مرڪز گاجي کهاوڙ کي عوامي صحت مرڪز طور شامل ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=TB Sentinel Sites
 |url=https://www.cdc.gos.pk/sentinel_sites_tb.php
 |publisher=Communicable Disease Control, Health Department, Government of Sindh
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== پوليس ۽ انتظام ==
گاجي کهاوڙ ۾ پوليس ٿاڻو قائم آهي. سرڪاري ۽ عدالتي رڪارڊن ۾ '''گاجي کهاوڙ پوليس ٿاڻي''' جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Release Writs – Civil Judge and Judicial Magistrate I Warah
 |url=https://cases.districtcourtssindh.gos.pk/release-writs/view/43581
 |publisher=District Courts of Sindh
 |year=2024
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخي عمارتون ==
=== اڇي مسجد ===
گاجي کهاوڙ جي تاريخي عمارتن مان '''اڇي مسجد''' مشهور آهي. مقامي تاريخي تحقيق موجب مسجد کي چن ۽ چيروليءَ جي اڇي پلستر سبب اهو نالو مليو. مسجد ٽن قبن تي مشتمل هجڻ سبب مقامي طور '''ٽه قبائين مسجد''' پڻ سڏجي ٿي.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

مسجد جي اندروني ڀتين ۽ محرابي حصن ۾ پراڻي چٽسالي ۽ گلڪاريءَ جو ڪم هجڻ جو ذڪر ملي ٿو. مسجد ۾ ٽي مکيه دروازا ۽ اتر ۽ ڏکڻ طرف دريون آهن. مقامي روايت موجب عمارت سرائي گل محمد کهاوڙ سان منسوب آهي.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

=== ميان گاجي کهاوڙ جو مقبرو ۽ قبرستان ===
شهر جي اتر-اولهه طرف ميان گاجي کهاوڙ سان منسوب پراڻو قبرستان ۽ مقبرا موجود آهن. مقامي تحقيق موجب قبرستان ۾ ميان گاجي ۽ سندس خاندان سان منسوب ڪيترائي قبا آهن.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

انهن مان ميان گاجي جو مقبرو سڀ کان وڏو ڄاڻايو وڃي ٿو. روايت موجب اهو سندس پٽ ميان مبارڪ ٺهرايو، جڏهن ته ڀرسان ميان مبارڪ ۽ ميان سائينداد سان منسوب مقبرا پڻ موجود آهن. انهن مقبرن جي اندر گلڪاري ۽ چٽساليءَ جا نمونا هجڻ جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

== ٻوڏون ==
گاجي کهاوڙ جي جاگرافيائي بيهڪ سبب شهر ۽ ڀرپاسي جا علائقا ڪيترائي ڀيرا ٻوڏن کان متاثر ٿيا آهن. جولاءِ 2007ع ۾ مين گهڙ ڊرين ۾ گهارن سبب ان وقت جي گاجي کهاوڙ يونين ڪائونسل جا لڳ ڀڳ 20 ڳوٺ ٻوڏ هيٺ آيا هئا.&lt;ref name=&quot;Dawn2007&quot;/&gt;

=== 2010ع جي ٻوڏ ===
[[2010ع پاڪستان جي ٻوڏ|2010ع جي وڏي ٻوڏ]] دوران گاجي کهاوڙ سخت متاثر ٿيو. آگسٽ 2010ع جي آخر ۾ نصير شاخ ۽ ٻين بندن ۾ گهارن کان پوءِ ٻوڏ جو پاڻي شهر ۾ داخل ٿيو ۽ وڏي تعداد ۾ رهواسين کي محفوظ هنڌن ڏانهن منتقل ٿيڻو پيو.&lt;ref name=&quot;Flood2010&quot;&gt;{{cite news
 |title=Town near Larkana under water; Thatta out of danger
 |url=https://www.dawn.com/news/858499
 |work=Dawn
 |date=31 August 2010
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== 2022ع جي ٻوڏ ===
[[2022ع پاڪستان جي ٻوڏ|2022ع جي ٻوڏ]] دوران گاجي کهاوڙ ٻيهر سخت متاثر ٿيو. سيپٽمبر 2022ع جي شروعات ۾ سپريو بند ۽ نصير شاخ کان ايندڙ پاڻي شهر ۾ داخل ٿيو ۽ ڪيترن علائقن ۾ پاڻي جي سطح ٽي کان چار فوٽ تائين پهتي.&lt;ref name=&quot;Flood2022a&quot;&gt;{{cite news
 |title=High-level flood in Sukkur Barrage as casualties rise by 57
 |url=https://www.dawn.com/news/1708200
 |work=Dawn
 |date=4 September 2022
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

5 سيپٽمبر تائين وارهه ۽ ميهڙ ڏانهن ويندڙ رستا پاڻي هيٺ اچي ويا، جڏهن ته نصيرآباد ڏانهن ويندڙ رستو محفوظ نڪرڻ جي اهم واٽ رهيو. ڪيترن خاندانن ٻيڙين وسيلي ٻوڏيل پاڙن مان لڏپلاڻ ڪئي ۽ امدادي ڪارروايون پڻ ڪيون ويون.&lt;ref name=&quot;Flood2022b&quot;&gt;{{cite news
 |title=Over 40,000 move out of Qambar-Shahdadkot's Warah to escape floodwater ravages
 |url=https://www.dawn.com/news/1708397
 |work=Dawn
 |date=5 September 2022
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

ٻوڏ کان پوءِ گاجي کهاوڙ جي پاڻي فراهمي سميت بنيادي سهولتن جي بحاليءَ جون اسڪيمون سنڌ فلڊ ايمرجنسي ريهيبليٽيشن پروجيڪٽ ۾ شامل ڪيون ويون.&lt;ref name=&quot;SFERP&quot;/&gt;

== موسم ۽ قدرتي خطرا ==
گاجي کهاوڙ جي آبهوا اتر سنڌ جي ٻين ميداني علائقن وانگر گرم ۽ خشڪ آهي، جڏهن ته چوماسي دوران تيز برساتون ۽ ٻوڏ جو خطرو رهي ٿو.

اپريل 2022ع ۾ گاجي کهاوڙ، وارهه، لالو رائنڪ ۽ قبو سعيد خان سميت قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي مختلف علائقن ۾ تيز برسات ۽ ڳڙو پيو، جنهن سبب بجلي بند ٿيڻ ۽ هيٺاهين علائقن ۾ پاڻي بيهڻ جا واقعا رپورٽ ٿيا.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Heavy rain, hailstorm batter Larkana, Qambar districts
 |url=https://www.dawn.com/news/1685988
 |work=Dawn
 |date=21 April 2022
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== روڊ ۽ آمدرفت ==
گاجي کهاوڙ روڊن وسيلي [[وارهه]]، [[ميهڙ]] ۽ [[نصيرآباد، سنڌ|نصيرآباد]] سان ڳنڍيل آهي. اهي رستا شهر کي قمبر شهدادڪوٽ، لاڙڪاڻي ۽ دادو واري وسيع روڊ نيٽ ورڪ سان ملائين ٿا.

2022ع جي ٻوڏ دوران وارهه ۽ ميهڙ ڏانهن ويندڙ رستا پاڻي هيٺ اچڻ سبب شهر جي آمدرفت سخت متاثر ٿي، جڏهن ته نصيرآباد وارو رستو ڪجهه عرصي لاءِ اهم متبادل رستو رهيو.&lt;ref name=&quot;Flood2022b&quot;/&gt;

سنڌ حڪومت جي 2025–26ع جي ترقياتي پروگرام ۾ '''وارهه کان ميهڙ، گاجي کهاوڙ رستي، 29.80 ڪلوميٽر روڊ جي بحالي''' جو منصوبو پڻ شامل ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;SindhBudget&quot;&gt;{{cite web
 |title=Citizens' Budget 2025–26
 |url=https://finance.gos.pk/
 |publisher=Finance Department, Government of Sindh
 |year=2025
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== مشهور شخصيتون ==
=== فقير محمد لاشاري ===
سنڌي صحافي، ليکڪ ۽ ڪالم نگار '''[[فقير محمد لاشاري]]''' جو تعلق گاجي کهاوڙ سان هو. هن سنڌي صحافت ۾ سياسي ۽ سماجي موضوعن تي لکيو ۽ اخبار ''جاڳو'' سان پڻ لاڳاپيل رهيو.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

گاجي کهاوڙ جي سرڪاري هاءِ اسڪول کي پڻ سندس نالي سان منسوب ڪيو ويو آهي.

=== خانبهادر ڪريم بخش کهاوڙ ===
مقامي تاريخ ۾ '''سرائي ڪريم بخش خان کهاوڙ''' جو ذڪر زميندار ۽ سماجي شخصيت طور ملي ٿو. مقامي تحقيق موجب هو 1881ع ۾ ڄائو، کيس برطانوي دور ۾ ''خان بهادر'' جو لقب مليو ۽ هن 1939ع ۾ گاجي کهاوڙ ۾ ڇوڪرين جي پرائمري تعليم لاءِ اسڪول قائم ڪرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt;

== ثقافت ۽ سماج ==
گاجي کهاوڙ جي مقامي ثقافتي سڃاڻپ ۾ ميان گاجي سان لاڳاپيل قبرستان، اڇي مسجد، پراڻا پاڙا ۽ شهر سان لاڳاپيل زباني روايتون اهم آهن.

[[سنڌي ٻولي]] شهر جي روزمره رابطي جي مکيه ٻولي آهي. شهر ۽ ڀرپاسي ۾ کهاوڙ، سيد، لاشاري، سومرا، ابڙا، سولنگي، چانڊيا، جوکيا، بروهي، چنا ۽ ٻين برادرين جا ماڻهو رهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Mehran&quot;/&gt; سرڪاري آدمشماري شهر جي سطح تي ذات يا قبيلي موجب آبادي جا انگ مهيا نٿي ڪري، تنهنڪري ڪنهن به برادريءَ جي عددي حصي بابت قطعي تناسب نٿو ڏئي سگهجي.

== پڻ ڏسو ==
* [[وارهه تعلقو]]
* [[وارهه]]
* [[لالو رائنڪ]]
* [[نصيرآباد، سنڌ]]
* [[ميهڙ]]
* [[جوڻاڻي]]
* [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
* [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
* [[ڪلهوڙا خاندان]]
* [[فقير محمد لاشاري]]
* [[2010ع پاڪستان جي ٻوڏ]]
* [[2022ع پاڪستان جي ٻوڏ]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.pbs.gov.pk پاڪستان شماريات بيورو]
* [https://ecp.gov.pk اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]
* [https://www.sindheducation.gov.pk سنڌ اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتو]
* [https://www.cdc.gos.pk سنڌ ڪميونيڪيبل ڊزيز ڪنٽرول پروگرام]

[[زمرو:گاجي کهاوڙ]]
[[زمرو:وارهه تعلقو]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جا شهر]]
[[زمرو:سنڌ جون ٽائون ڪاميٽيون]]
[[زمرو:لاڙڪاڻو ڊويزن]]</text>
      <sha1>px8g5rpve77fq34jto3o4z6h31fc87x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستان جا صحرا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>37846</id>
    <revision>
      <id>414694</id>
      <parentid>337555</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:پاڪستان جي طبعي جاگرافي]]; added [[Category:پاڪستان جي ارضيات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="392" sha1="s2iwn3n4h2tssrmcgvzq8njwtvzr3gj" xml:space="preserve">{{Commons category}}

[[Category:Geography of Pakistan]]
[[Category:Deserts by country|Pakistan]]
[[Category:Deserts of Asia by country|Pakistan]]
[[زمرو:ايشيا ۾ ريگستان]]
[[زمرو:پاڪستان جي ارضيات]]
[[زمرو:ملڪ جي لحاظ کان ريگستان|پاڪستان]] [[زمرو:ملڪ جي لحاظ کان ايشيا جا ريگستان|پاڪستان]]</text>
      <sha1>s2iwn3n4h2tssrmcgvzq8njwtvzr3gj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414695</id>
      <parentid>414694</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:پاڪستان جي طبعي جاگرافي]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="449" sha1="ocmnxqzwlj9y5gp9fvfgzic4272fns2" xml:space="preserve">{{Commons category}}

[[Category:Geography of Pakistan]]
[[Category:Deserts by country|Pakistan]]
[[Category:Deserts of Asia by country|Pakistan]]
[[زمرو:ايشيا ۾ ريگستان]]
[[زمرو:پاڪستان جي ارضيات]]
[[زمرو:ملڪ جي لحاظ کان ريگستان|پاڪستان]] [[زمرو:ملڪ جي لحاظ کان ايشيا جا ريگستان|پاڪستان]]
[[زمرو:پاڪستان جي طبعي جاگرافي]]</text>
      <sha1>ocmnxqzwlj9y5gp9fvfgzic4272fns2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ جون نئيون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>42439</id>
    <revision>
      <id>414691</id>
      <parentid>363812</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:سنڌ جي طبيعي جاگرافي]]; added [[Category:سنڌ جي ارضيات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="273" sha1="gki0z11w4rk9587fb7ad52g4fz8tdez" xml:space="preserve">سنڌ جي ٽاڪرو علائقي مان برساتن ۾ وهي ايندڙ ڪيتريون ئي نئيون ۽ واهيون آهن جيڪي ميداني علائقن کي سيران ڪن ٿيون.

[[زمرو:سنڌ جون نديون]]
[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]</text>
      <sha1>gki0z11w4rk9587fb7ad52g4fz8tdez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نيئلس ھينرڪ ابيل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46145</id>
    <revision>
      <id>414603</id>
      <parentid>414598</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>414603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40055" sha1="7jvmwmlvzemm52tyrrilkhnon2j9ucp" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name = نيئلس ھينرڪ ايبل
| image = Niels Henrik Abel.jpg
| image_size = 200px
| caption = نيلس ھينرڪ ايبل
| birth_date = {{birth date|1802|8|5|df=y}}
| birth_place = [[نيڊسٽرئنڊ]], [[ڊينمارڪ-ناروي]]
| death_date = {{death date and age|1829|4|6|1802|8|5|df=y}}
| death_place = [[فرولينڊ]], [[ناروي]]
| residence =ناروي
| nationality = نارويئن
| field = [[ميٿميٽڪس]]
| work_institutions =
| alma_mater = [[يونيورسٽي آف اوسلو|رايل فريڊرڪ يونيورسٽي]] (BA, 1822)
| academic_advisors = [[بيرنٽ ميخائيل ھومبوئي]]
| doctoral_advisor =&lt;!--no doctorate--&gt;
| doctoral_students =&lt;!--no doctorate--&gt;
| known_for = [[ايبلس بائنوميئل ٿيورم]]&lt;br&gt;[[ابيلين ڪيٽيگري]]&lt;br&gt;[[ابيلين ورائٽي]]&lt;br&gt;[[ايبل واري مساوات]]&lt;br&gt;[[ايبل جي پھرين قسم جي مساوات]]&lt;br&gt;[[ايبلين وارو اضافو]]&lt;br&gt;[[ايبيلين فنڪشن]]&lt;br&gt;[[ايبيلين گروپ]]&lt;br&gt;[[ايبل جي شناخت]]&lt;br&gt;[[ايبل واري نابرابري]]&lt;br&gt; 
| footnotes=
| signature = Niels Henrik Abel signature.png
}}

'''ايبل نيئلس ھينرڪ''':{{ٻيا نالا|انگريزي=Abel, Niels Henrik}}{{IPAc-en|ˈ|ɑ:|b|əl}};  (1802–1829) [[ناروي]] جو رياضيدان ۽ آلجبرا جو ماھر جيڪو جيڪڏهن 26 سال جي عمر ۾ وفات نہ ڪري ھا تہ اوڻويھين صدي جو سڀ کان وڏو رياضيدان ٿئي ھاا&lt;ref name =&quot; ميٿميٽڪس&quot;&gt; ENCYCLOPEDIA OF Mathematics James Tanton, Ph.D.Facts On File, Inc. 132 West 31st Street New York NY 10001 Library of Congress Cataloging-in-Publication Data Tanton, James Stuart, 1966 -Encyclopedia of mathematics/James Tanton. p. cm. Includes bibliographical references and index. ISBN 0-8160-5124-0 1. Mathematics—Encyclopedia. I. Title. QA5.T34 2005 510′.3—dc22 2004016785- page#  -3 &lt;/ref&gt;. ھن [[ڪئنٽڪ مساوات]] جي ريڊيڪل ذريعي حل ڪڍي ڏنو جنھن حل جي تلاش ٽن صدين کان جاري ھئي. ھن [[گروپ ٿيوري]] ۽ [[آلجبرا]] تي تحقيق ڪئي.


== زندگي ==

=== شروعاتي زندگي ===
{{multiple image
| width    = 100
| footer   = نيلس هينرڪ ايبل جا والدين، 1809ع
| image1   = Søren Georg Abel.png
| alt1     = سورن جارج ايبل
| caption1 = [[سورن جارج ايبل]]
| image2   = Anne Marie Abel.png
| alt2     = اين ميري ايبل
| caption2 = اين ميري ايبل
}}

نيلس هينرڪ ايبل [[نيدسٽرينڊ ميونسپلٽي|نيدسٽرينڊ]]، ناروي ۾ وقت کان اڳ ڄائو هو. هو پادري [[سورن جارج ايبل]] ۽ اين ميري سائمنسن جو ٻيو ٻار هو. نيلس هينرڪ ايبل جي ڄمڻ وقت سندس خاندان [[فينوئي (ٻيٽ)|فينوئي]] ۾ پادريءَ جي رهائشگاهه ۾ رهندو هو. ڪيترين ڳالهين مان ظاهر ٿئي ٿو ته نيلس هينرڪ پاڙيسري پاريش ۾ ڄائو هو، ڇاڪاڻ ته سندس والدين سندس ڄمڻ واري سال جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ نيدسٽرينڊ جي [[بيليف]] جا مهمان هئا.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot;&gt;
Stubhaug, Arild: [http://www.snl.no/.nbl_biografi/Niels_Henrik_Abel/utdypning Niels Henrik Abel – utdypning (NBL-artikkel)] – Store norske leksion
&lt;/ref&gt;{{NoteTag|نيلس هينرڪ وقت کان اڳ ڄائو هو ۽ زباني روايت موجب، نئين ڄاول ٻار کي جيئرو رکڻ لاءِ ڳاڙهي شراب سان ڌوئي ڪپهه جي ڪپڙي ۾ ويڙهيو ويندو هو. نيلس هينرڪ جي پيءُ کيس بپتسما ڏني ۽ پاريش رجسٽر ۾ لکيو: ''&quot;6 سيپٽمبر 1802ع تي فينوئي چرچ ۾ پادري سورن جي. ايبل ۽ اين ميري سائمنسن جي ٻار نيلس هينرڪ، جيڪو 5 آگسٽ تي ڄائو هو، کي بپتسما ڏني وئي&quot;'' – ([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: September 6te 1802 døbt i Findøe Kirke Sognepræsten Søren G. Abel og Ane Marie Simonsens Barn Niels Henrik, fød den 5te August.)&lt;ref&gt;Skadberg, Gunnar A.: Ætt og heim 2004, chapter 5, ''Sogneprest Søren Georg Abel – Matematikerens far''. {{ISBN|82-90087-65-9}}.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;مورٽن ڪيئرلف کي 1829ع ۾ نيدسٽرينڊ جو پادري مقرر ڪيو ويو. هن 1880ع ۾ والي ۾ پروفيسر بيرڪنس ڏانهن لکيل خط ۾ ڄاڻايو ته مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو هو ته ايبل جي پٽن مان هڪ نيدسٽرينڊ ۾ اڳوڻي بيليف مارسٽرينڊ جي گهر ۾ ڄائو هو.&lt;ref&gt;Myhre, Sigmar: Ætt og heim 2009, chapter 6, ''Niels Henrik Abel – fødestaden''. {{ISBN|978-82-90087-72-7}}.&lt;/ref&gt;}}

نيلس هينرڪ ايبل جي پيءُ، سورن جارج ايبل، [[الهيات]] ۽ [[فلسفو|فلسفي]] ۾ ڊگري حاصل ڪئي هئي ۽ [[هيسبي چرچ]]، [[فينوئي (ٻيٽ)|فينوئي]] ۾ پادري طور خدمتون سرانجام ڏنيون. سورن جو پيءُ ۽ نيلس جو ڏاڏو، هانس ميٿياس ايبل، پڻ پادري هو ۽ [[ريزور (شهر)|ريزور]] شهر جي ويجهو [[جيرسٽاد چرچ]] ۾ خدمتون سرانجام ڏيندو هو. سورن پنهنجو ننڍپڻ جيرسٽاد ۾ گذاريو هو ۽ اتي نائب پادري پڻ رهيو هو. 1804ع ۾ سندس پيءُ جي وفات کان پوءِ سورن کي جيرسٽاد جو پادري مقرر ڪيو ويو ۽ خاندان اتي منتقل ٿي ويو. ايبل خاندان جو اصل تعلق [[شليسويگ]] سان هو ۽ اهو 17هين صديءَ ۾ ناروي آيو هو.

[[File:Gjerstad kirke or Risør.jpg|thumb|right|alt=جيرسٽاد چرچ ۽ پادريءَ جي رهائشگاهه جو پوسٽ ڪارڊ.|1890ع–95ع ۾ جيرسٽاد چرچ ۽ پادريءَ جي رهائشگاهه جو پوسٽ ڪارڊ. رهائشگاهه جي مکيه عمارت ساڳي هئي، جيڪا ايبل جي اتي رهڻ وقت موجود هئي.]]

اين ميري سائمنسن [[ريزور (شهر)|ريزور]] جي رهواسڻ هئي؛ سندس پيءُ نيلس هينرڪ سيڪسِلڊ سائمنسن واپاري ۽ تجارتي جهازن جو مالڪ هو ۽ کيس ريزور جو سڀ کان امير ماڻهو چيو ويندو هو. اين ميري ٻن [[ماٽيلي خاندان|ماٽيلين مائرن]] سان نسبتاً آسائشن واري ماحول ۾ وڏي ٿي هئي. جيرسٽاد جي پادريءَ واري رهائشگاهه ۾ هوءَ ناچ جي محفلن ۽ سماجي گڏجاڻين جو انتظام ڪرڻ پسند ڪندي هئي. ڪيترين ڳالهين مان ظاهر ٿئي ٿو ته هوءَ ننڍي عمر کان ئي شراب جي عادي ٿي وئي هئي ۽ ٻارن جي پرورش ۾ گهڻي دلچسپي نه وٺندي هئي. نيلس هينرڪ ۽ سندس ڀائرن کي سندن پيءُ هٿ سان لکيل ڪتابن ذريعي تعليم ڏيندو هو. رياضيءَ جي هڪ ڪتاب ۾ جوڙ جي جدول ۾ لکيل هو: 1+0=0.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

=== ڪيٿيڊرل اسڪول ۽ رائل فريڊرڪ يونيورسٽي ===
ناروي جي آزادي ۽ 1814ع ۾ ملڪ ۾ ٿيل پهرين چونڊن کان پوءِ سورن ايبل کي [[اسٽورٽنگ]] جو نمائندو چونڊيو ويو. اسٽورٽنگ جا اجلاس 1866ع تائين ڪرسچينيا (هاڻوڪي [[اوسلو]]) جي [[اوسلو ڪيٿيڊرل اسڪول|ڪيٿيڊرل اسڪول]] جي مکيه هال ۾ ٿيندا هئا. گهڻو امڪان آهي ته اهڙيءَ ريت سورن جو اسڪول سان رابطو ٿيو ۽ هن فيصلو ڪيو ته سندس وڏو پٽ هانس ميٿياس ايندڙ سال اتي پڙهڻ شروع ڪري. پر جڏهن روانگيءَ جو وقت ويجهو آيو ته هانس گهر ڇڏڻ جي خيال کان ايترو اداس ۽ مايوس ٿي ويو، جو سندس پيءُ کيس موڪلڻ جي همت نه ڪئي. ان جي بدران هن نيلس کي موڪلڻ جو فيصلو ڪيو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

1815ع ۾ نيلس ايبل 13 سالن جي عمر ۾ ڪيٿيڊرل اسڪول ۾ داخل ٿيو. سندس وڏو ڀاءُ هانس هڪ سال پوءِ ساڻس گڏ اتي داخل ٿيو. ٻئي هڪ ئي ڪمري ۾ رهندا ۽ گڏ ڪلاس وٺندا هئا. هانس جا درجا نيلس کان بهتر هئا؛ پر 1818ع ۾ رياضيءَ جو نئون استاد [[برنٽ مائيڪل هولمبو]] مقرر ٿيو. هو شاگردن کي گهر ۾ حل ڪرڻ لاءِ رياضيءَ جا سوال ڏيندو هو. هن نيلس هينرڪ جي رياضيءَ واري قابليت کي سڃاتو ۽ کيس اعليٰ سطح تائين هي مضمون پڙهڻ لاءِ همٿايو. هو اسڪول کان پوءِ نيلس کي ذاتي سبق پڻ ڏيندو هو.

1818ع ۾ سورن ايبل جو 1806ع واري پنهنجي [[ڪيٽيڪزم]] بابت عالمِ دين اسٽينر يوهانس اسٽينرسن سان عوامي مذهبي بحث ٿيو. ان بحث کي اخبارن ۾ وڏي ڪوريج ملي. سورن کي &quot;ايبل اسپينڊيبل&quot; ''([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: &quot;Abel Spandabel&quot;)'' جو لقب ڏنو ويو. چيو وڃي ٿو ته ان تڪرار تي نيلس جو ردعمل &quot;حد کان وڌيڪ خوش مزاجي&quot; وارو هو. ساڳئي وقت سورن [[ناروي جي آئين ساز اسيمبلي]] جي ميزبان [[ڪارستن اينڪر]] جي توهين ڪرڻ کان پوءِ مواخذي جي ويجهو پهچي ويو. سيپٽمبر 1818ع ۾ هو پنهنجي سياسي ڪيريئر جي تباهيءَ کان پوءِ جيرسٽاد موٽي آيو. هن گهڻو شراب پيئڻ شروع ڪيو ۽ صرف ٻن سالن کان پوءِ 1820ع ۾ 48 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري ويو.

برنٽ مائيڪل هولمبو نيلس هينرڪ ايبل کي اسڪول ۾ رهڻ لاءِ وظيفو ڏيارڻ ۾ مدد ڪئي ۽ پنهنجن دوستن کان پئسا گڏ ڪيا ته جيئن هو [[اوسلو يونيورسٽي|رائل فريڊرڪ يونيورسٽي]] ۾ پڙهي سگهي.

جڏهن ايبل 1821ع ۾ يونيورسٽي ۾ داخل ٿيو ته هو اڳ ئي ناروي جو سڀ کان وڌيڪ ڄاڻ رکندڙ رياضي دان هو. هولمبو وٽ هاڻي کيس سيکارڻ لاءِ وڌيڪ ڪجهه نه هو ۽ ايبل يونيورسٽي جي لائبريري ۾ موجود رياضيءَ جو جديد ترين علمي مواد پڙهي چڪو هو. ان عرصي دوران ايبل [[پنجين درجي جي مساوات]] کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ تي ڪم شروع ڪيو. رياضي دان 250 سالن کان وڌيڪ عرصي کان هن مسئلي جو حل ڳولي رهيا هئا. 1821ع ۾ ايبل سمجهيو ته هن ان جو حل ڳولي ورتو آهي. ڪرسچينيا ۾ رياضيءَ جي ٻن پروفيسرن، سورن راسموسن ۽ [[ڪرسٽوفر هانسٽين]]، ايبل جي فارمولن ۾ ڪا غلطي نه ڏٺي ۽ سندس ڪم ڪوپن هيگن ۾ نارڊڪ ملڪن جي مشهور رياضي دان [[ڪارل فرڊيننڊ ڊيگن]] ڏانهن موڪليو. ڊيگن کي به ڪا غلطي نظر نه آئي، پر پوءِ به هن کي شڪ هو ته اهڙو حل، جنهن کي ايترا ناميارا رياضي دان ايتري ڊگهي عرصي کان ڳولي رهيا هئا، سو پري ڪرسچينيا جي هڪ اڻڄاتل شاگرد واقعي ڳولي ورتو هوندو. بهرحال، ڊيگن ايبل جي غيرمعمولي تيز ذهانت کي محسوس ڪيو ۽ سندس خيال هو ته اهڙي باصلاحيت نوجوان کي پنجين درجي جي مساوات جهڙي &quot;بي ثمر موضوع&quot; تي پنهنجون صلاحيتون ضايع نه ڪرڻ گهرجن، بلڪه [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] ۽ [[ماورائي عددن جو نظريو|ماورائيت]] تي ڪم ڪرڻ گهرجي؛ ڇاڪاڻ ته پوءِ، ڊيگن لکيو، هو &quot;هڪ وسيع تجزياتي سمنڊ جي وڏن حصن ڏانهن ميگيلن جهڙا نوان رستا ڳولي لهندو&quot;.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt; ڊيگن ايبل کان پنهنجي طريقي جو عددي مثال ڏيڻ لاءِ چيو. مثال تيار ڪرڻ دوران ايبل پنهنجي مقالي ۾ هڪ غلطي ڳولي لڌي.&lt;ref name=&quot;StAndrews&quot;&gt;[http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Abel.html Abel biography]. Groups.dcs.st-and.ac.uk. Retrieved on 2011-07-12.&lt;/ref&gt; ان مان 1823ع ۾ اها دريافت ٿي ته پنجين يا ان کان وڌيڪ درجي جي مساوات کي فارمولي ذريعي حل ڪرڻ لازمي طور ممڪن نه آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bruno |first=Leonard |title=Math &amp; Mathematics: The History of Math Discoveries Around the World (Volume 1: A-H) |publisher=U•X•L |year=1999 |isbn=0-7876-3812-9 |location=Farmington Hills, MI |page=3}}&lt;/ref&gt;

ايبل 1822ع ۾ گريجوئيشن مڪمل ڪئي. رياضيءَ ۾ سندس ڪارڪردگي غيرمعمولي طور اعليٰ، جڏهن ته ٻين مضمونن ۾ سراسري هئي.

=== ڪيريئر ===
[[File:Abel-kladd.jpg|thumb|alt=نيلس هينرڪ ايبل جي نوٽ بڪ مان|نيلس هينرڪ ايبل جي نوٽ بڪ مان]]

گريجوئيشن کان پوءِ يونيورسٽي جي پروفيسرن ايبل جي مالي مدد ڪئي ۽ پروفيسر ڪرسٽوفر هانسٽين کيس پنهنجي گهر جي مٿئين ماڙ جي هڪ ڪمري ۾ رهڻ ڏنو. ايبل بعد ۾ مسز هانسٽين کي پنهنجي ٻي ماءُ سمجهندو هو. اتي رهندي ايبل پنهنجي ننڍي ڀاءُ پيڊر ايبل کي [[ايگزامن آرٽيم]] مڪمل ڪرڻ ۾ مدد ڪئي. هن پنهنجي ڀيڻ ايلزبيٿ کي شهر ۾ روزگار ڳولڻ ۾ پڻ مدد ڪئي.

1823ع جي شروعات ۾ نيلس ايبل پنهنجو پهريون مقالو ناروي جي پهرين سائنسي رسالي ''Magazin for Naturvidenskaberne'' ۾ شايع ڪيو، جنهن جي گڏيل باني پروفيسر هانسٽين هو. ايبل ان رسالي ۾ ڪيترائي مقالا شايع ڪيا، پر رسالي کي جلد احساس ٿيو ته اهڙو مواد عام پڙهندڙن لاءِ مناسب نه هو. 1823ع ۾ ايبل فرانسيسي ٻوليءَ ۾ پڻ هڪ مقالو لکيو. اهو &quot;سڀني تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي عام تشريح&quot; (''[[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: en alminnelig Fremstilling af Muligheten at integrere alle mulige Differential-Formler)'') هو. هن ان کي شايع ڪرائڻ لاءِ يونيورسٽي کان مالي مدد گهري. پر جائزي هيٺ هجڻ دوران اهو ڪم گم ٿي ويو ۽ پوءِ ڪڏهن به نه مليو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

[[File:Christine Kemp.jpg|thumb|ڪرسٽين ڪيمپ]]

1823ع جي وچ ڌاري پروفيسر راسموسن ايبل کي 100 [[اسپيسيڊالر]] تحفي طور ڏنا ته جيئن هو [[ڪوپن هيگن]] وڃي فرڊيننڊ ڊيگن ۽ ٻين رياضي دانن سان ملي سگهي. ڪوپن هيگن ۾ رهندي ايبل [[فرما جو آخري ٿيورم]] تي ڪجهه ڪم ڪيو. ايبل جو چاچو پيڊر مينڊرپ ٽڪسن، ڪوپن هيگن جي [[ڪرسچين شاون]] واري بحري اڏي تي رهندو هو. اتي هڪ ناچ جي محفل ۾ نيلس ايبل جي ملاقات ڪرسٽين ڪيمپ سان ٿي، جيڪا اڳتي هلي سندس مڱيندي بڻجي. 1824ع ۾ ڪرسٽين [[سون، ناروي|سون]]، ناروي منتقل ٿي وئي، جتي هن ٻارن جي خانگي استاني طور ڪم ڪيو، ۽ ڪرسمس دوران ٻنهي جي مڱڻي ٿي.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

ڪوپن هيگن مان موٽڻ کان پوءِ ايبل جرمني ۽ فرانس جي ناميارن رياضي دانن سان ملڻ لاءِ سرڪاري وظيفي جي درخواست ڏني، پر ان جي بدران کيس ٻن سالن لاءِ هر سال 200 اسپيسيڊالر ڏنا ويا ته جيئن هو ڪرسچينيا ۾ رهي جرمن ۽ فرانسيسي ٻوليون پڙهي. ان کان پوءِ ايندڙ ٻن سالن لاءِ کيس هر سال 600 اسپيسيڊالر جي وظيفي جو واعدو ڪيو ويو، جنهن سان کيس پرڏيهه سفر ڪرڻ جي اجازت ملڻي هئي.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt; اهي ٻوليون پڙهڻ دوران ايبل 1824ع ۾ پنهنجو پهريون اهم ڪم ''Mémoire sur les équations algébriques où on démontre l'impossibilité de la résolution de l'équation générale du cinquième degré''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mémoire sur les équations algébriques où on démontre l'impossibilité de la résolution de l'équation générale du cinquième degré |url=http://www.abelprize.no/c54178/binfil/download.php?tid=53608 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808172819/https://www.abelprize.no/c54178/binfil/download.php?tid=53608 |archive-date=8 August 2021 |access-date=28 July 2015}}&lt;/ref&gt; (الجبري مساواتن بابت يادداشت، جنهن ۾ پنجين درجي جي عام مساوات جي حل جي ناممڪن هجڻ کي ثابت ڪيو ويو آهي) شايع ڪيو. 1823ع تائين ايبل آخرڪار ثابت ڪري چڪو هو ته پنجين درجي جي عام مساوات کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ ناممڪن آهي، جنهن کي هاڻي [[ايبل–رفيني ٿيورم]] چيو وڃي ٿو. تنهن هوندي به هي مقالو پيچيده ۽ سمجهڻ ۾ ڏکيو هو، جنهن جو هڪ سبب اهو به هو ته ڇپائيءَ جا خرچ بچائڻ لاءِ ايبل ان کي رڳو ڇهن صفحن تائين محدود رکيو هو. وڌيڪ تفصيلي [[رياضياتي ثبوت|ثبوت]] 1826ع ۾ ''[[ڪريلي جو رسالو]]'' جي پهرين جلد ۾ شايع ٿيو.

[[File:Gedenktafel Am Kupfergraben 4a (Mitte) Niels Henrik Abel.jpg|thumb|برلن ۾ ان هنڌ 2014ع ۾ لڳايل يادگاري تختي، جتي ايبل 1825ع–26ع دوران رهندو هو]]

1825ع ۾ ايبل [[سويڊن جو چارلس چوڏهون جان|ناروي ۽ سويڊن جي بادشاهه ڪارل يوهان]] کي ذاتي خط لکي پرڏيهه سفر ڪرڻ جي اجازت گهري. کيس اجازت ملي ۽ سيپٽمبر 1825ع ۾ هو يونيورسٽي جي چئن دوستن (ڪرسچين پي. بي. بوئڪ، بالٿازار ايم. ڪيلهائو، نڪولائي بي. مولر ۽ اوٽو ٽينڪ) سان گڏ ڪرسچينيا ڇڏي ويو. ايبل جا اهي چار دوست ارضيات جي مطالعي لاءِ برلن ۽ الپس وڃي رهيا هئا. ايبل ڪوپن هيگن تائين ساڻن گڏ وڃڻ ۽ اتان گوٽنگن وڃڻ چاهيو ٿي. سندس وظيفي جي شرطن موجب کيس [[ڪارل فريڊرڪ گائوس|گائوس]] سان [[گوٽنگن]] ۾ ملڻو هو ۽ پوءِ پيرس وڃڻو هو. پر ڪوپن هيگن پهچڻ کان پوءِ هن پنهنجو منصوبو تبديل ڪري ڇڏيو. هن پنهنجي دوستن سان گڏ برلن وڃڻ جو فيصلو ڪيو ۽ ارادو رکيو ته پوءِ گوٽنگن ۽ پيرس ويندو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

رستي ۾ هن الٽونا، جيڪو هاڻي هيمبرگ جو هڪ ضلعو آهي، ۾ فلڪيات دان [[هائنريش ڪرسچين شوماخر]] سان ملاقات ڪئي. پوءِ هن چار مهينا برلن ۾ گذاريا، جتي سندس [[آگسٽ ليوپولڊ ڪريلي]] سان سٺي واقفيت ٿي. ڪريلي ان وقت پنهنجو رياضياتي رسالو ''[[ڪريلي جو رسالو|Journal für die reine und angewandte Mathematik]]'' شايع ڪرڻ وارو هو. ايبل هن منصوبي جي ڀرپور حمايت ڪئي ۽ ان جي ڪاميابيءَ ۾ اهم حصو ورتو.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Abel, Niels Henrik|volume=1|pages=39–40}}&lt;/ref&gt; رسالي جي پهرين ئي سال ۾ ايبل ان لاءِ ست مقالا لکيا.

برلن کان ايبل پنهنجي دوستن سان گڏ الپس پڻ ويو. هو [[لائپزگ]] ۽ [[فريبرگ، سيڪسني|فريبرگ]] ويو، جتي هن [[جارج اماڊيوس ڪارل فريڊرڪ نائومن]] ۽ سندس ڀاءُ، رياضي دان آگسٽ نائومن، سان ملاقات ڪئي. فريبرگ ۾ ايبل فنڪشنن جي نظريي، خاص طور [[بيضوي فنڪشن|بيضوي]]، [[هائپربيضوي فنڪشن|هائپربيضوي]] ۽ هڪ نئين قسم، جنهن کي هاڻي [[ايبيلين فنڪشن]] چيو وڃي ٿو، تي تحقيق ڪئي.

فريبرگ کان هو ڊريسڊن، پراگ، ويانا، ٽريسٽي، وينس، ويرونا، بولزانو، انسبرڪ، لوسرن ۽ بازل ويا. جولاءِ 1826ع کان ايبل بازل کان پيرس تائين اڪيلو سفر ڪيو. ايبل پنهنجو گهڻو ڪم ''ڪريلي جي رسالي'' ۾ ڇپجڻ لاءِ برلن موڪلي ڇڏيو هو، پر جنهن ڪم کي هو پنهنجو سڀ کان اهم ڪم سمجهندو هو، اهو هن [[فرانسيسي اڪيڊمي آف سائنسز]] لاءِ محفوظ رکيو هو: الجبري تفريقن جي جمع بابت هڪ ٿيورم. مصور [[يوهان گوربٽز]] جي مدد سان هن پيرس ۾ رهائش لاءِ هڪ فليٽ ڳولي ورتو ۽ ٿيورم تي ڪم جاري رکيو. هن آڪٽوبر 1826ع ۾ اهو ڪم مڪمل ڪري اڪيڊمي ڏانهن جمع ڪرايو. ان جو جائزو [[آگسٽين-لوئي ڪوشي]] کي وٺڻو هو. پيرس ۾ ايبل جو ڪم تمام گهٽ سڃاتو ويندو هو ۽ سندس انڪساري کيس پنهنجي تحقيق جي تشهير ڪرڻ کان روڪيو. ٿيورم هڪ پاسي رکي وساريو ويو ۽ ايبل جي وفات تائين ان تي ڌيان نه ڏنو ويو.

ايبل جي محدود مالي وسيلن آخرڪار کيس جنوري 1827ع ۾ پنهنجو سفر ختم ڪرڻ تي مجبور ڪيو. هو برلن موٽي آيو، جتي کيس ''ڪريلي جي رسالي'' جي ايڊيٽر جو عهدو پيش ڪيو ويو، پر هن اهو قبول نه ڪيو. مئي 1827ع تائين هو واپس ناروي پهچي ويو. سندس پرڏيهي سفر کي ناڪام سمجهيو ويو.{{By whom|date=June 2020}} هن گوٽنگن ۾ گائوس سان ملاقات نه ڪئي هئي ۽ پيرس ۾ به ڪجهه شايع نه ڪيو هو. تنهنڪري سندس وظيفي جي تجديد نه ڪئي وئي ۽ کيس [[ناروي بئنڪ]] کان 200 اسپيسيڊالر جو ذاتي قرض وٺڻو پيو. هن اهو قرض ڪڏهن به واپس نه ڪيو. هن خانگي طور پڙهائڻ پڻ شروع ڪيو. هو پنهنجو گهڻو ڪم ''ڪريلي جي رسالي'' ڏانهن موڪليندو رهيو. پر 1828ع جي وچ ڌاري هن [[ڪارل گستاف جيڪب ياڪوبي|ڪارل ياڪوبي]] سان علمي مقابلي دوران بيضوي فنڪشنن بابت هڪ اهم ڪم الٽونا جي ''[[Astronomische Nachrichten]]'' ۾ شايع ڪيو.

=== وفات ===
پيرس ۾ رهڻ دوران ايبل [[تپ دق]] ۾ مبتلا ٿي ويو هو. ڪرسمس 1828ع تي هو پنهنجي مڱيندي سان ملڻ لاءِ سليج ذريعي [[فرولينڊ (ڳوٺ)|فرولينڊ]]، ناروي ويو. سفر دوران سندس حالت سخت خراب ٿي وئي. جيتوڻيڪ عارضي بهتري سبب ٻنهي کي موڪلون گڏ گذارڻ جو موقعو مليو، پر ٿوري ئي عرصي کان پوءِ 6 اپريل 1829ع تي ايبل وفات ڪري ويو. سندس وفات کان فقط ٻه ڏينهن پوءِ آگسٽ ڪريلي جو خط پهتو، جنهن ۾ کيس ٻڌايو ويو هو ته ڪريلي ايبل لاءِ [[برلن يونيورسٽي]] ۾ پروفيسر جي عهدي جو بندوبست ڪري ورتو هو.&lt;ref name=&quot;CrelleLetter8April&quot;&gt;{{cite web |title=The Biography of Niels Henrik Abel: His last years |url=https://abelprize.no/page/biography-niels-henrik-abel-his-last-years |access-date=2025-03-30 |website=The Abel Prize}}&lt;/ref&gt;

== رياضيءَ ۾ خدمتون ==
ايبل [[ايبل–رفيني ٿيورم]] ذريعي ثابت ڪيو ته [[پنجين درجي جي مساوات]] جي پاڙن لاءِ، يا درجو چار کان وڌيڪ رکندڙ ڪنهن به عام [[گهڻ رقمي مساوات]] لاءِ، واضح الجبري عملن جي صورت ۾ ڪو به عام [[الجبري فنڪشن|الجبري]] حل موجود نه آهي. اهو ثابت ڪرڻ لاءِ هن ([[اوارست گالوا|گالوا]] کان آزاديءَ سان) رياضيءَ جي هڪ شاخ جا بنياد وڌا، جيڪا [[گروپ نظريي جي تاريخ|گروپ نظريي]] جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي. هي نظريو نه رڳو رياضيءَ جي ڪيترن ئي شعبن ۾، پر [[طبعيات]] جي وڏي حصي ۾ پڻ انتهائي اهم آهي. ايبل پنجين درجي جي مساوات جي حل نه ٿي سگهڻ بابت پنهنجو هڪ مقالو [[ڪارل فريڊرڪ گائوس]] ڏانهن موڪليو، پر گائوس ان کي ڏسڻ کان سواءِ ئي رد ڪري ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هن ان کي ڪنهن سنڪي شخص جو بيڪار ڪم سمجهيو هو.&lt;ref name=&quot;scienceworld.wolfram.com&quot;&gt;{{cite web |title=Abel, Niels Henrik (1802-1829) -- from Eric Weisstein's World of Scientific Biography |url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Abel.html |access-date=12 September 2015}}&lt;/ref&gt;

16 سالن جي عمر ۾ ايبل [[ٻه رقمي ٿيورم]] جو سڀني عددن لاءِ لاڳو ٿيندڙ سخت رياضياتي ثبوت پيش ڪيو. اهڙيءَ ريت هن [[ليونارڊ اويلر|اويلر]] جي نتيجي کي وڌيڪ وسيع ڪيو، جيڪو رڳو [[ناطق عدد|ناطق عددن]] لاءِ لاڳو ٿيندو هو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abel, Niels Henrik |url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Abel.html |access-date=27 January 2017 |website=Eric Weisstein's World of Science |publisher=Wolfram Research}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=rElJAgAAQBAJ |title=Encyclopedia of the Enlightenment |date=2002 |publisher=Routledge |isbn=9781135959982 |page=562 |access-date=27 January 2017}}&lt;/ref&gt; ايبل [[بيضوي انٽيگرل|بيضوي انٽيگرلن]] جي نظريي بابت هڪ بنيادي ڪم لکيو، جنهن ۾ [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] جي نظريي جا بنياد شامل هئا.

پيرس ڏانهن سفر دوران هن هڪ مقالو شايع ڪيو، جنهن ۾ بيضوي فنڪشنن جي ٻٽي دوريت کي ظاهر ڪيو ويو. [[ايڊرين-ميري ليجينڊر]] بعد ۾ [[آگسٽين-لوئي ڪوشي]] آڏو ان مقالي کي &quot;ڪانسي کان به وڌيڪ جٽادار يادگار&quot; قرار ڏنو؛ هيءَ تشبيهه هن رومي شاعر [[هوريس|هوريس]] جي هڪ مشهور جملي مان ورتي هئي. تنهن هوندي به اهو مقالو ڪوشي کان گم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;scienceworld.wolfram.com&quot; /&gt;

پرڏيهه ۾ رهڻ دوران ايبل پنهنجو گهڻو ڪم برلن موڪليندو رهيو ته جيئن اهو ''[[ڪريلي جو رسالو|ڪريلي جي رسالي]]'' ۾ شايع ٿي سگهي، پر جنهن ڪم کي هو پنهنجو سڀ کان اهم ڪم سمجهندو هو، اهو هن فرانسيسي اڪيڊمي آف سائنسز لاءِ محفوظ رکيو هو. اهو الجبري تفريقن جي جمع بابت هڪ ٿيورم هو. ٿيورم کي هڪ پاسي رکي وساريو ويو ۽ ايبل جي وفات تائين ان تي ڌيان نه ڏنو ويو. فريبرگ ۾ رهندي ايبل فنڪشنن جي نظريي، خاص طور [[بيضوي فنڪشن|بيضوي]]، [[هائپربيضوي فنڪشن|هائپربيضوي]] ۽ هڪ نئين قسم، جنهن کي هاڻي [[ايبيلين فنڪشن]] چيو وڃي ٿو، تي تحقيق ڪئي.

1823ع ۾ ايبل &quot;سڀني تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي عام تشريح&quot; ([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: ''en alminnelig Fremstilling af Muligheten at integrere alle mulige Differential-Formler'') جي عنوان سان هڪ مقالو لکيو. هن ان کي شايع ڪرائڻ لاءِ يونيورسٽي کان مالي مدد جي درخواست ڪئي. پر جائزي هيٺ هجڻ دوران اهو ڪم گم ٿي ويو ۽ پوءِ ڪڏهن به نه مليو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

ايبل [[ڪارل فريڊرڪ گائوس]] جي لکڻ جي انداز بابت مشهور طور چيو هو: &quot;هو لومڙيءَ وانگر آهي، جيڪا واريءَ تي ڇڏيل پنهنجا پيرا پنهنجي پڇ سان ميساري ڇڏيندي آهي.&quot; گائوس ان جي جواب ۾ چيو: &quot;ڪو به خوددار معمار پنهنجي عمارت مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ان جي چوڌاري اڏاوتي ڍانچو بيهاريل نه ڇڏيندو آهي.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Simmons |first=George Finlay |url=https://archive.org/details/calculusgemsbrie0000simm/page/177 |title=Calculus Gems |publisher=McGraw Hill |year=1992 |isbn=0-88385-561-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/calculusgemsbrie0000simm/page/177 177]}}&lt;/ref&gt;

== ورثو ==
{{وڌيڪ ڏسو|نيلس هينرڪ ايبل جي نالي پٺيان رکيل شين جي فهرست}}

ايبل جي ڪم جي نتيجي ۾ [[رياضياتي تجزيو|تجزيي]] ۾ موجود ڪيترائي ابهام ختم ٿيڻ شروع ٿيا، نوان شعبا سامهون آيا ۽ فنڪشنن جو مطالعو ايترو اڳتي وڌيو، جو رياضي دانن لاءِ تحقيق ۽ ترقيءَ جون ڪيتريون ئي نيون راهون کلي ويون. سندس لکڻين جو وڏو حصو اصل ۾ ''[[ڪريلي جو رسالو|ڪريلي جي رسالي]]'' ۾ شايع ٿيو هو. انهن لکڻين کي برنٽ مائيڪل هولمبو ترتيب ڏنو ۽ ناروي جي حڪومت 1839ع ۾ شايع ڪرايو، جڏهن ته [[پيٽر لڊوگ ميڊيل سائلو|لڊوگ سائلو]] ۽ [[سوفوس لي]] پاران تيار ڪيل وڌيڪ مڪمل ڇاپو 1881ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt; سندس نالي مان نڪتل صفت &quot;ايبيلين&quot; رياضياتي لکڻين ۾ ايتري عام ٿي چڪي آهي، جو روايتي طور ان جو شروعاتي اکر ننڍو لکيو ويندو آهي، مثال طور [[ايبيلين گروپ]]، [[ايبيلين ڪيٽيگري]] ۽ [[ايبيلين ويريٽي]].

6 اپريل 1929ع تي ايبل جي وفات جي سؤ سالا ورسيءَ جي موقعي تي ناروي ۾ چار ٽپال ٽڪيٽون جاري ڪيون ويون. سندس تصوير 1978ع کان 1985ع دوران جاري ڪيل 500 [[نارويجي ڪرون|ڪرونر]] جي بئنڪ نوٽ (پنجون نسخو) تي پڻ ڇپيل هئي. 5 جون 2002ع تي، سندس ڄمڻ جي ٻه سؤ سالا ورسيءَ کان ٻه مهينا اڳ، ناروي ۾ ايبل جي اعزاز ۾ چار وڌيڪ ٽپال ٽڪيٽون جاري ڪيون ويون. ناروي سندس اعزاز ۾ 20 ڪرونر جو سڪو پڻ جاري ڪيو. اوسلو ۾ ايبل جو مجسمو نصب ٿيل آهي ۽ [[چنڊ]] تي موجود [[ايبل (کڏ)|ايبل کڏ]] جو نالو پڻ سندس نالي پٺيان رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;GPN&quot;&gt;{{gpn|12|name=Abel}}&lt;/ref&gt;

رياضيات جو [[ايبل انعام]] ايبل جي ياد ۾ قائم ڪيو ويو ۽ سندس نالي پٺيان رکيو ويو. هي انعام اصل ۾ 1899ع ۾ [[نوبل انعام|نوبل انعامن]] جي پورائي لاءِ تجويز ڪيو ويو هو، پر پهريون ڀيرو 2003ع ۾ [[جين-پيئر سير|جين-پيئر سير]] کي ڏنو ويو، جڏهن ته ان کان هڪ سال اڳ [[اٽلي سيلبرگ|سيلبرگ]] کي اعزازي ايبل انعام ڏنو ويو هو.

رياضي دان [[فيلڪس ڪلائن]] ايبل بابت لکيو:
{{Blockquote|پر مان هن مثالي قسم جي محقق کي ياد ڪرڻ کان سواءِ موڪلائڻ نه چاهيندس، جنهن جهڙو رياضيءَ جي تاريخ ۾ تمام گهٽ ظاهر ٿيو آهي. ان لاءِ مان هڪ ٻئي شعبي جي اهڙي شخصيت جو ذڪر ڪرڻ چاهيان ٿو، جيڪا پنهنجي بلڪل مختلف ميدان جي باوجود به هن سان لاڳاپيل محسوس ٿئي ٿي. جيتوڻيڪ ايبل، ڪيترن ئي رياضي دانن وانگر، موسيقيءَ جي صلاحيت کان مڪمل طور محروم هو، تڏهن به جيڪڏهن مان سندس تخليقي انداز ۽ شخصيت جو [[موزارٽ]] سان مقابلو ڪريان ته اهو بي معنيٰ نه لڳندو. اهڙيءَ طرح هن خدائي الهام رکندڙ رياضي دان لاءِ به ويانا ۾ موزارٽ جي يادگار جهڙو يادگار قائم ڪري سگهجي پيو: هو سادو ۽ بنا ڏيکاءَ جي اتي بيٺو ٻڌي رهيو آهي، جڏهن ته دلڪش فرشتا سندس چوڌاري اڏامندي، راند ڪندي، ڪنهن ٻئي جهان مان کيس الهام آڻي ڏئي رهيا آهن.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;ان جي بدران، مون کي ايبل جي ان بلڪل مختلف قسم جي يادگار جو ذڪر ڪرڻ گهرجي، جيڪو حقيقت ۾ [[اوسلو|ڪرسچينيا]] ۾ قائم ڪيو ويو ۽ جيڪو سندس طبيعت کان واقف هر شخص کي گهڻو مايوس ڪري سگهي ٿو. گرينائيٽ جي هڪ اوچي ۽ تيز اڀريل ٽڪريءَ تي بائرن جهڙي انداز وارو هڪ نوجوان پهلوان ٻن سرمائي رنگ جي قربانيءَ جي شڪار مخلوقن مٿان قدم رکندي آسمان ڏانهن وڌي رهيو آهي. جيڪڏهن ضروري سمجهجي ته ان هيرو کي انساني روح جي علامت قرار ڏئي سگهجي ٿو، پر انهن ٻن عجيب مخلوقن جي گهري معنيٰ بابت سوچڻ بيڪار آهي. ڇا اهي شڪست کاڌل پنجين درجي جون مساواتون آهن يا بيضوي فنڪشن؟ يا سندس روزاني زندگيءَ جا ڏک ۽ پريشانيون؟ يادگار جي پيڙهه تي تمام وڏن اکرن ۾ &quot;ايبل&quot; لکيل آهي.|&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Klein |first=Felix |url=http://archive.org/details/developmentofmat0000klei |title=Development of mathematics in the 19th century |date=1979 |publisher=Math Sci Press |isbn=0-915692-28-7 |place=Brookline, Mass |page=97 |translator-last=Ackerman |translator-first=M. |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;}}

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:NOK 500 V recto.jpg|1978ع جي نارويجي 500 ڪرونر جي بئنڪ نوٽ تي نيلس هينرڪ ايبل
File:Abelmonumentet 1.jpg|اوسلو (اڳوڻي ڪرسچينيا) ۾ [[گستاو ويگيلينڊ]] جو ٺاهيل نيلس هينرڪ ايبل جو مجسمو، جنهن کي &quot;ايبل يادگار&quot; سڏيو وڃي ٿو.
File:Abelmonumentet av Vigeland. - no-nb digifoto 20150625 00154 NB MIT FNR 11682.jpg|[[شاهي محل، اوسلو]] جي سامهون ايبل يادگار
File:Holmengard-119.JPG|[[جيرسٽاد ميونسپلٽي]] ۾ نيلس هينرڪ ايبل جي يادگار
File:Abelmonument.jpg|[[فرولينڊس ورڪ]] ۾ [[گستاو ليروم]] جو ٺاهيل ايبل جو يادگار
&lt;/gallery&gt;

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel1.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel2.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel3.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel4.jpg
&lt;/gallery&gt;

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[نيلس هينرڪ ايبل جي نالي پٺيان رکيل شين جي فهرست]]
* [[اوارست گالوا]]

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book |last=Livio |first=Mario |url=https://archive.org/details/equationthatcoul0000livi |title=The Equation That Couldn't be Solved |publisher=Simon &amp; Schuster |year=2005 |isbn=0-7432-5821-5 |location=New York |url-access=registration}}
* {{cite book |last=Stubhaug |first=Arild |url=https://archive.org/details/nielshenrikabelh0000stub |title=Niels Henrik Abel and his Times |publisher=Springer |others=Trans. by Richard R. Daly |year=2000 |isbn=3-540-66834-9 |url-access=registration}}
* [https://www.ams.org/journals/notices/202601/noti3264/noti3264.html ايڊرين رائس: &quot;200 سال اڳ: ايبل پاران پنجين درجي جي مساوات جي مسئلي جو حل&quot;، نوٽس آف اي ايم ايس (جنوري 2026ع).]

== حوالا ==
{{Reflist}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{wikiquote}}
{{commons category}}
* [http://www.abelprize.no/c53672/seksjon/vis.html?tid=53910 سوانح حيات ۽ هٿ سان لکيل مسودا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325234528/http://www.abelprize.no/c53672/seksjon/vis.html?tid=53910 |date=25 March 2012 }}، ايبل انعام جي ويب سائيٽ تان
* {{MacTutor Biography|id=Abel}}
* [https://fermatslasttheorem.blogspot.com/2006/02/niels-henrik-abel.html نيلس هينرڪ ايبل جي سوانح حيات]
* {{ScienceWorldBiography | urlname=Abel | title=Abel, Niels Henrik (1802–1829)}}
* {{MathGenealogy|id=55178}}
* [http://www.maa.org/publications/periodicals/convergence/abel-on-elliptic-integrals-a-translation نيلس هينرڪ ايبل جي &quot;بيضوي انٽيگرلن تي تحقيق&quot; جو ترجمو]، [http://mathdl.maa.org/convergence/1/ ڪنورجنس] تي
* [https://web.archive.org/web/20070715000404/http://mathdl.maa.org/convergence/1/?pa=quote&amp;sa=browseQuotesFrontEnd&amp;pageNum=1&amp;resultsPerPage=20&amp;sortLetter=a نيلس هينرڪ ايبل جا مشهور قول]، [http://mathdl.maa.org/convergence/1/ ڪنورجنس] تي {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212072618/http://mathdl.maa.org/convergence/1/ |date=12 February 2006 }}
* [http://abelkonkurransen.no/index.php?lan=en نيلس هينرڪ ايبل رياضياتي مقابلو]، نارويجي رياضياتي اولمپياڊ
* [http://vestraat.net/TNG/getperson.php?personID=I7918&amp;tree=IEA خانداني شجرو]

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Abel, Niels Henrik}}
[[زمرو:نيلس هينرڪ ايبل| ]]
[[زمرو:1802ع ۾ ڄاول]]
[[زمرو:1829ع ۾ وفاتون]]
[[زمرو:19هين صديءَ ۾ تپ دق سبب وفاتون]]
[[زمرو:19هين صديءَ جا نارويجي رياضي دان]]
[[زمرو:گروپ نظريي جا ماهر]]
[[زمرو:نارويجي لوٿراني]]
[[زمرو:نارويجي رياضي دان]]
[[زمرو:اوسلو ڪيٿيڊرل اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪندڙ]]
[[زمرو:فرولينڊ جا ماڻهو]]
[[زمرو:ناروي ۾ تپ دق سبب وفاتون]]
[[زمرو:اوسلو يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:1802ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1829ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>7jvmwmlvzemm52tyrrilkhnon2j9ucp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414604</id>
      <parentid>414603</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>414604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40084" sha1="7j695vhrcd4xcbnikxwtw0pd6taw2tw" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name = نيئلس ھينرڪ ايبل
| image = Niels Henrik Abel.jpg
| image_size = 200px
| caption = نيلس ھينرڪ ايبل
| birth_date = {{birth date|1802|8|5|df=y}}
| birth_place = [[نيڊسٽرئنڊ]], [[ڊينمارڪ-ناروي]]
| death_date = {{death date and age|1829|4|6|1802|8|5|df=y}}
| death_place = [[فرولينڊ]], [[ناروي]]
| residence =ناروي
| nationality = نارويئن
| field = [[ميٿميٽڪس]]
| work_institutions =
| alma_mater = [[يونيورسٽي آف اوسلو|رايل فريڊرڪ يونيورسٽي]] (BA, 1822)
| academic_advisors = [[بيرنٽ ميخائيل ھومبوئي]]
| doctoral_advisor =&lt;!--no doctorate--&gt;
| doctoral_students =&lt;!--no doctorate--&gt;
| known_for = [[ايبلس بائنوميئل ٿيورم]]&lt;br&gt;[[ابيلين ڪيٽيگري]]&lt;br&gt;[[ابيلين ورائٽي]]&lt;br&gt;[[ايبل واري مساوات]]&lt;br&gt;[[ايبل جي پھرين قسم جي مساوات]]&lt;br&gt;[[ايبلين وارو اضافو]]&lt;br&gt;[[ايبيلين فنڪشن]]&lt;br&gt;[[ايبيلين گروپ]]&lt;br&gt;[[ايبل جي شناخت]]&lt;br&gt;[[ايبل واري نابرابري]]&lt;br&gt; 
| footnotes=
| signature = Niels Henrik Abel signature.png
}}

'''ايبل نيئلس ھينرڪ''':{{ٻيا نالا|انگريزي=Abel, Niels Henrik}}{{IPAc-en|ˈ|ɑ:|b|əl}};  (1802–1829) [[ناروي]] جو رياضيدان ۽ آلجبرا جو ماھر جيڪو جيڪڏهن 26 سال جي عمر ۾ وفات نہ ڪري ھا تہ اوڻويھين صدي جو سڀ کان وڏو رياضيدان ٿئي ھاا&lt;ref name =&quot; ميٿميٽڪس&quot;&gt; ENCYCLOPEDIA OF Mathematics James Tanton, Ph.D.Facts On File, Inc. 132 West 31st Street New York NY 10001 Library of Congress Cataloging-in-Publication Data Tanton, James Stuart, 1966 -Encyclopedia of mathematics/James Tanton. p. cm. Includes bibliographical references and index. ISBN 0-8160-5124-0 1. Mathematics—Encyclopedia. I. Title. QA5.T34 2005 510′.3—dc22 2004016785- page#  -3 &lt;/ref&gt;. ھن [[ڪئنٽڪ مساوات]] جي ريڊيڪل ذريعي حل ڪڍي ڏنو جنھن حل جي تلاش ٽن صدين کان جاري ھئي. ھن [[گروپ ٿيوري]] ۽ [[آلجبرا]] تي تحقيق ڪئي.


== زندگي ==

=== شروعاتي زندگي ===
{{multiple image
| width    = 100
| footer   = نيلس هينرڪ ايبل جا والدين، 1809ع
| image1   = Søren Georg Abel.png
| alt1     = سورن جارج ايبل
| caption1 = [[سورن جارج ايبل]]
| image2   = Anne Marie Abel.png
| alt2     = اين ميري ايبل
| caption2 = اين ميري ايبل
}}

نيلس هينرڪ ايبل [[نيدسٽرينڊ ميونسپلٽي|نيدسٽرينڊ]]، ناروي ۾ وقت کان اڳ ڄائو هو. هو پادري [[سورن جارج ايبل]] ۽ اين ميري سائمنسن جو ٻيو ٻار هو. نيلس هينرڪ ايبل جي ڄمڻ وقت سندس خاندان [[فينوئي (ٻيٽ)|فينوئي]] ۾ پادريءَ جي رهائشگاهه ۾ رهندو هو. ڪيترين ڳالهين مان ظاهر ٿئي ٿو ته نيلس هينرڪ پاڙيسري پاريش ۾ ڄائو هو، ڇاڪاڻ ته سندس والدين سندس ڄمڻ واري سال جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ نيدسٽرينڊ جي [[بيليف]] جا مهمان هئا.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot;&gt;
Stubhaug, Arild: [http://www.snl.no/.nbl_biografi/Niels_Henrik_Abel/utdypning Niels Henrik Abel – utdypning (NBL-artikkel)] – Store norske leksion
&lt;/ref&gt;{{NoteTag|نيلس هينرڪ وقت کان اڳ ڄائو هو ۽ زباني روايت موجب، نئين ڄاول ٻار کي جيئرو رکڻ لاءِ ڳاڙهي شراب سان ڌوئي ڪپهه جي ڪپڙي ۾ ويڙهيو ويندو هو. نيلس هينرڪ جي پيءُ کيس بپتسما ڏني ۽ پاريش رجسٽر ۾ لکيو: ''&quot;6 سيپٽمبر 1802ع تي فينوئي چرچ ۾ پادري سورن جي. ايبل ۽ اين ميري سائمنسن جي ٻار نيلس هينرڪ، جيڪو 5 آگسٽ تي ڄائو هو، کي بپتسما ڏني وئي&quot;'' – ([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: September 6te 1802 døbt i Findøe Kirke Sognepræsten Søren G. Abel og Ane Marie Simonsens Barn Niels Henrik, fød den 5te August.)&lt;ref&gt;Skadberg, Gunnar A.: Ætt og heim 2004, chapter 5, ''Sogneprest Søren Georg Abel – Matematikerens far''. {{ISBN|82-90087-65-9}}.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;مورٽن ڪيئرلف کي 1829ع ۾ نيدسٽرينڊ جو پادري مقرر ڪيو ويو. هن 1880ع ۾ والي ۾ پروفيسر بيرڪنس ڏانهن لکيل خط ۾ ڄاڻايو ته مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو هو ته ايبل جي پٽن مان هڪ نيدسٽرينڊ ۾ اڳوڻي بيليف مارسٽرينڊ جي گهر ۾ ڄائو هو.&lt;ref&gt;Myhre, Sigmar: Ætt og heim 2009, chapter 6, ''Niels Henrik Abel – fødestaden''. {{ISBN|978-82-90087-72-7}}.&lt;/ref&gt;}}

نيلس هينرڪ ايبل جي پيءُ، سورن جارج ايبل، [[الهيات]] ۽ [[فلسفو|فلسفي]] ۾ ڊگري حاصل ڪئي هئي ۽ [[هيسبي چرچ]]، [[فينوئي (ٻيٽ)|فينوئي]] ۾ پادري طور خدمتون سرانجام ڏنيون. سورن جو پيءُ ۽ نيلس جو ڏاڏو، هانس ميٿياس ايبل، پڻ پادري هو ۽ [[ريزور (شهر)|ريزور]] شهر جي ويجهو [[جيرسٽاد چرچ]] ۾ خدمتون سرانجام ڏيندو هو. سورن پنهنجو ننڍپڻ جيرسٽاد ۾ گذاريو هو ۽ اتي نائب پادري پڻ رهيو هو. 1804ع ۾ سندس پيءُ جي وفات کان پوءِ سورن کي جيرسٽاد جو پادري مقرر ڪيو ويو ۽ خاندان اتي منتقل ٿي ويو. ايبل خاندان جو اصل تعلق [[شليسويگ]] سان هو ۽ اهو 17هين صديءَ ۾ ناروي آيو هو.

[[File:Gjerstad kirke or Risør.jpg|thumb|right|alt=جيرسٽاد چرچ ۽ پادريءَ جي رهائشگاهه جو پوسٽ ڪارڊ.|1890ع–95ع ۾ جيرسٽاد چرچ ۽ پادريءَ جي رهائشگاهه جو پوسٽ ڪارڊ. رهائشگاهه جي مکيه عمارت ساڳي هئي، جيڪا ايبل جي اتي رهڻ وقت موجود هئي.]]

اين ميري سائمنسن [[ريزور (شهر)|ريزور]] جي رهواسڻ هئي؛ سندس پيءُ نيلس هينرڪ سيڪسِلڊ سائمنسن واپاري ۽ تجارتي جهازن جو مالڪ هو ۽ کيس ريزور جو سڀ کان امير ماڻهو چيو ويندو هو. اين ميري ٻن [[ماٽيلي خاندان|ماٽيلين مائرن]] سان نسبتاً آسائشن واري ماحول ۾ وڏي ٿي هئي. جيرسٽاد جي پادريءَ واري رهائشگاهه ۾ هوءَ ناچ جي محفلن ۽ سماجي گڏجاڻين جو انتظام ڪرڻ پسند ڪندي هئي. ڪيترين ڳالهين مان ظاهر ٿئي ٿو ته هوءَ ننڍي عمر کان ئي شراب جي عادي ٿي وئي هئي ۽ ٻارن جي پرورش ۾ گهڻي دلچسپي نه وٺندي هئي. نيلس هينرڪ ۽ سندس ڀائرن کي سندن پيءُ هٿ سان لکيل ڪتابن ذريعي تعليم ڏيندو هو. رياضيءَ جي هڪ ڪتاب ۾ جوڙ جي جدول ۾ لکيل هو: 1+0=0.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

=== ڪيٿيڊرل اسڪول ۽ رائل فريڊرڪ يونيورسٽي ===
ناروي جي آزادي ۽ 1814ع ۾ ملڪ ۾ ٿيل پهرين چونڊن کان پوءِ سورن ايبل کي [[اسٽورٽنگ]] جو نمائندو چونڊيو ويو. اسٽورٽنگ جا اجلاس 1866ع تائين ڪرسچينيا (هاڻوڪي [[اوسلو]]) جي [[اوسلو ڪيٿيڊرل اسڪول|ڪيٿيڊرل اسڪول]] جي مکيه هال ۾ ٿيندا هئا. گهڻو امڪان آهي ته اهڙيءَ ريت سورن جو اسڪول سان رابطو ٿيو ۽ هن فيصلو ڪيو ته سندس وڏو پٽ هانس ميٿياس ايندڙ سال اتي پڙهڻ شروع ڪري. پر جڏهن روانگيءَ جو وقت ويجهو آيو ته هانس گهر ڇڏڻ جي خيال کان ايترو اداس ۽ مايوس ٿي ويو، جو سندس پيءُ کيس موڪلڻ جي همت نه ڪئي. ان جي بدران هن نيلس کي موڪلڻ جو فيصلو ڪيو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

1815ع ۾ نيلس ايبل 13 سالن جي عمر ۾ ڪيٿيڊرل اسڪول ۾ داخل ٿيو. سندس وڏو ڀاءُ هانس هڪ سال پوءِ ساڻس گڏ اتي داخل ٿيو. ٻئي هڪ ئي ڪمري ۾ رهندا ۽ گڏ ڪلاس وٺندا هئا. هانس جا درجا نيلس کان بهتر هئا؛ پر 1818ع ۾ رياضيءَ جو نئون استاد [[برنٽ مائيڪل هولمبو]] مقرر ٿيو. هو شاگردن کي گهر ۾ حل ڪرڻ لاءِ رياضيءَ جا سوال ڏيندو هو. هن نيلس هينرڪ جي رياضيءَ واري قابليت کي سڃاتو ۽ کيس اعليٰ سطح تائين هي مضمون پڙهڻ لاءِ همٿايو. هو اسڪول کان پوءِ نيلس کي ذاتي سبق پڻ ڏيندو هو.

1818ع ۾ سورن ايبل جو 1806ع واري پنهنجي [[ڪيٽيڪزم]] بابت عالمِ دين اسٽينر يوهانس اسٽينرسن سان عوامي مذهبي بحث ٿيو. ان بحث کي اخبارن ۾ وڏي ڪوريج ملي. سورن کي &quot;ايبل اسپينڊيبل&quot; ''([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: &quot;Abel Spandabel&quot;)'' جو لقب ڏنو ويو. چيو وڃي ٿو ته ان تڪرار تي نيلس جو ردعمل &quot;حد کان وڌيڪ خوش مزاجي&quot; وارو هو. ساڳئي وقت سورن [[ناروي جي آئين ساز اسيمبلي]] جي ميزبان [[ڪارستن اينڪر]] جي توهين ڪرڻ کان پوءِ مواخذي جي ويجهو پهچي ويو. سيپٽمبر 1818ع ۾ هو پنهنجي سياسي ڪيريئر جي تباهيءَ کان پوءِ جيرسٽاد موٽي آيو. هن گهڻو شراب پيئڻ شروع ڪيو ۽ صرف ٻن سالن کان پوءِ 1820ع ۾ 48 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري ويو.

برنٽ مائيڪل هولمبو نيلس هينرڪ ايبل کي اسڪول ۾ رهڻ لاءِ وظيفو ڏيارڻ ۾ مدد ڪئي ۽ پنهنجن دوستن کان پئسا گڏ ڪيا ته جيئن هو [[اوسلو يونيورسٽي|رائل فريڊرڪ يونيورسٽي]] ۾ پڙهي سگهي.

جڏهن ايبل 1821ع ۾ يونيورسٽي ۾ داخل ٿيو ته هو اڳ ئي ناروي جو سڀ کان وڌيڪ ڄاڻ رکندڙ رياضي دان هو. هولمبو وٽ هاڻي کيس سيکارڻ لاءِ وڌيڪ ڪجهه نه هو ۽ ايبل يونيورسٽي جي لائبريري ۾ موجود رياضيءَ جو جديد ترين علمي مواد پڙهي چڪو هو. ان عرصي دوران ايبل [[پنجين درجي جي مساوات]] کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ تي ڪم شروع ڪيو. رياضي دان 250 سالن کان وڌيڪ عرصي کان هن مسئلي جو حل ڳولي رهيا هئا. 1821ع ۾ ايبل سمجهيو ته هن ان جو حل ڳولي ورتو آهي. ڪرسچينيا ۾ رياضيءَ جي ٻن پروفيسرن، سورن راسموسن ۽ [[ڪرسٽوفر هانسٽين]]، ايبل جي فارمولن ۾ ڪا غلطي نه ڏٺي ۽ سندس ڪم ڪوپن هيگن ۾ نارڊڪ ملڪن جي مشهور رياضي دان [[ڪارل فرڊيننڊ ڊيگن]] ڏانهن موڪليو. ڊيگن کي به ڪا غلطي نظر نه آئي، پر پوءِ به هن کي شڪ هو ته اهڙو حل، جنهن کي ايترا ناميارا رياضي دان ايتري ڊگهي عرصي کان ڳولي رهيا هئا، سو پري ڪرسچينيا جي هڪ اڻڄاتل شاگرد واقعي ڳولي ورتو هوندو. بهرحال، ڊيگن ايبل جي غيرمعمولي تيز ذهانت کي محسوس ڪيو ۽ سندس خيال هو ته اهڙي باصلاحيت نوجوان کي پنجين درجي جي مساوات جهڙي &quot;بي ثمر موضوع&quot; تي پنهنجون صلاحيتون ضايع نه ڪرڻ گهرجن، بلڪه [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] ۽ [[ماورائي عددن جو نظريو|ماورائيت]] تي ڪم ڪرڻ گهرجي؛ ڇاڪاڻ ته پوءِ، ڊيگن لکيو، هو &quot;هڪ وسيع تجزياتي سمنڊ جي وڏن حصن ڏانهن ميگيلن جهڙا نوان رستا ڳولي لهندو&quot;.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt; ڊيگن ايبل کان پنهنجي طريقي جو عددي مثال ڏيڻ لاءِ چيو. مثال تيار ڪرڻ دوران ايبل پنهنجي مقالي ۾ هڪ غلطي ڳولي لڌي.&lt;ref name=&quot;StAndrews&quot;&gt;[http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Abel.html Abel biography]. Groups.dcs.st-and.ac.uk. Retrieved on 2011-07-12.&lt;/ref&gt; ان مان 1823ع ۾ اها دريافت ٿي ته پنجين يا ان کان وڌيڪ درجي جي مساوات کي فارمولي ذريعي حل ڪرڻ لازمي طور ممڪن نه آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bruno |first=Leonard |title=Math &amp; Mathematics: The History of Math Discoveries Around the World (Volume 1: A-H) |publisher=U•X•L |year=1999 |isbn=0-7876-3812-9 |location=Farmington Hills, MI |page=3}}&lt;/ref&gt;

ايبل 1822ع ۾ گريجوئيشن مڪمل ڪئي. رياضيءَ ۾ سندس ڪارڪردگي غيرمعمولي طور اعليٰ، جڏهن ته ٻين مضمونن ۾ سراسري هئي.

=== ڪيريئر ===
[[File:Abel-kladd.jpg|thumb|alt=نيلس هينرڪ ايبل جي نوٽ بڪ مان|نيلس هينرڪ ايبل جي نوٽ بڪ مان]]

گريجوئيشن کان پوءِ يونيورسٽي جي پروفيسرن ايبل جي مالي مدد ڪئي ۽ پروفيسر ڪرسٽوفر هانسٽين کيس پنهنجي گهر جي مٿئين ماڙ جي هڪ ڪمري ۾ رهڻ ڏنو. ايبل بعد ۾ مسز هانسٽين کي پنهنجي ٻي ماءُ سمجهندو هو. اتي رهندي ايبل پنهنجي ننڍي ڀاءُ پيڊر ايبل کي [[ايگزامن آرٽيم]] مڪمل ڪرڻ ۾ مدد ڪئي. هن پنهنجي ڀيڻ ايلزبيٿ کي شهر ۾ روزگار ڳولڻ ۾ پڻ مدد ڪئي.

1823ع جي شروعات ۾ نيلس ايبل پنهنجو پهريون مقالو ناروي جي پهرين سائنسي رسالي ''Magazin for Naturvidenskaberne'' ۾ شايع ڪيو، جنهن جي گڏيل باني پروفيسر هانسٽين هو. ايبل ان رسالي ۾ ڪيترائي مقالا شايع ڪيا، پر رسالي کي جلد احساس ٿيو ته اهڙو مواد عام پڙهندڙن لاءِ مناسب نه هو. 1823ع ۾ ايبل فرانسيسي ٻوليءَ ۾ پڻ هڪ مقالو لکيو. اهو &quot;سڀني تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي عام تشريح&quot; (''[[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: en alminnelig Fremstilling af Muligheten at integrere alle mulige Differential-Formler)'') هو. هن ان کي شايع ڪرائڻ لاءِ يونيورسٽي کان مالي مدد گهري. پر جائزي هيٺ هجڻ دوران اهو ڪم گم ٿي ويو ۽ پوءِ ڪڏهن به نه مليو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

[[File:Christine Kemp.jpg|thumb|ڪرسٽين ڪيمپ]]

1823ع جي وچ ڌاري پروفيسر راسموسن ايبل کي 100 [[اسپيسيڊالر]] تحفي طور ڏنا ته جيئن هو [[ڪوپن هيگن]] وڃي فرڊيننڊ ڊيگن ۽ ٻين رياضي دانن سان ملي سگهي. ڪوپن هيگن ۾ رهندي ايبل [[فرما جو آخري ٿيورم]] تي ڪجهه ڪم ڪيو. ايبل جو چاچو پيڊر مينڊرپ ٽڪسن، ڪوپن هيگن جي [[ڪرسچين شاون]] واري بحري اڏي تي رهندو هو. اتي هڪ ناچ جي محفل ۾ نيلس ايبل جي ملاقات ڪرسٽين ڪيمپ سان ٿي، جيڪا اڳتي هلي سندس مڱيندي بڻجي. 1824ع ۾ ڪرسٽين [[سون، ناروي|سون]]، ناروي منتقل ٿي وئي، جتي هن ٻارن جي خانگي استاني طور ڪم ڪيو، ۽ ڪرسمس دوران ٻنهي جي مڱڻي ٿي.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

ڪوپن هيگن مان موٽڻ کان پوءِ ايبل جرمني ۽ فرانس جي ناميارن رياضي دانن سان ملڻ لاءِ سرڪاري وظيفي جي درخواست ڏني، پر ان جي بدران کيس ٻن سالن لاءِ هر سال 200 اسپيسيڊالر ڏنا ويا ته جيئن هو ڪرسچينيا ۾ رهي جرمن ۽ فرانسيسي ٻوليون پڙهي. ان کان پوءِ ايندڙ ٻن سالن لاءِ کيس هر سال 600 اسپيسيڊالر جي وظيفي جو واعدو ڪيو ويو، جنهن سان کيس پرڏيهه سفر ڪرڻ جي اجازت ملڻي هئي.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt; اهي ٻوليون پڙهڻ دوران ايبل 1824ع ۾ پنهنجو پهريون اهم ڪم ''Mémoire sur les équations algébriques où on démontre l'impossibilité de la résolution de l'équation générale du cinquième degré''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mémoire sur les équations algébriques où on démontre l'impossibilité de la résolution de l'équation générale du cinquième degré |url=http://www.abelprize.no/c54178/binfil/download.php?tid=53608 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808172819/https://www.abelprize.no/c54178/binfil/download.php?tid=53608 |archive-date=8 August 2021 |access-date=28 July 2015}}&lt;/ref&gt; (الجبري مساواتن بابت يادداشت، جنهن ۾ پنجين درجي جي عام مساوات جي حل جي ناممڪن هجڻ کي ثابت ڪيو ويو آهي) شايع ڪيو. 1823ع تائين ايبل آخرڪار ثابت ڪري چڪو هو ته پنجين درجي جي عام مساوات کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ ناممڪن آهي، جنهن کي هاڻي [[ايبل–رفيني ٿيورم]] چيو وڃي ٿو. تنهن هوندي به هي مقالو پيچيده ۽ سمجهڻ ۾ ڏکيو هو، جنهن جو هڪ سبب اهو به هو ته ڇپائيءَ جا خرچ بچائڻ لاءِ ايبل ان کي رڳو ڇهن صفحن تائين محدود رکيو هو. وڌيڪ تفصيلي [[رياضياتي ثبوت|ثبوت]] 1826ع ۾ ''[[ڪريلي جو رسالو]]'' جي پهرين جلد ۾ شايع ٿيو.

[[File:Gedenktafel Am Kupfergraben 4a (Mitte) Niels Henrik Abel.jpg|thumb|برلن ۾ ان هنڌ 2014ع ۾ لڳايل يادگاري تختي، جتي ايبل 1825ع–26ع دوران رهندو هو]]

1825ع ۾ ايبل [[سويڊن جو چارلس چوڏهون جان|ناروي ۽ سويڊن جي بادشاهه ڪارل يوهان]] کي ذاتي خط لکي پرڏيهه سفر ڪرڻ جي اجازت گهري. کيس اجازت ملي ۽ سيپٽمبر 1825ع ۾ هو يونيورسٽي جي چئن دوستن (ڪرسچين پي. بي. بوئڪ، بالٿازار ايم. ڪيلهائو، نڪولائي بي. مولر ۽ اوٽو ٽينڪ) سان گڏ ڪرسچينيا ڇڏي ويو. ايبل جا اهي چار دوست ارضيات جي مطالعي لاءِ برلن ۽ الپس وڃي رهيا هئا. ايبل ڪوپن هيگن تائين ساڻن گڏ وڃڻ ۽ اتان گوٽنگن وڃڻ چاهيو ٿي. سندس وظيفي جي شرطن موجب کيس [[ڪارل فريڊرڪ گائوس|گائوس]] سان [[گوٽنگن]] ۾ ملڻو هو ۽ پوءِ پيرس وڃڻو هو. پر ڪوپن هيگن پهچڻ کان پوءِ هن پنهنجو منصوبو تبديل ڪري ڇڏيو. هن پنهنجي دوستن سان گڏ برلن وڃڻ جو فيصلو ڪيو ۽ ارادو رکيو ته پوءِ گوٽنگن ۽ پيرس ويندو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

رستي ۾ هن الٽونا، جيڪو هاڻي هيمبرگ جو هڪ ضلعو آهي، ۾ فلڪيات دان [[هائنريش ڪرسچين شوماخر]] سان ملاقات ڪئي. پوءِ هن چار مهينا برلن ۾ گذاريا، جتي سندس [[آگسٽ ليوپولڊ ڪريلي]] سان سٺي واقفيت ٿي. ڪريلي ان وقت پنهنجو رياضياتي رسالو ''[[ڪريلي جو رسالو|Journal für die reine und angewandte Mathematik]]'' شايع ڪرڻ وارو هو. ايبل هن منصوبي جي ڀرپور حمايت ڪئي ۽ ان جي ڪاميابيءَ ۾ اهم حصو ورتو.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Abel, Niels Henrik|volume=1|pages=39–40}}&lt;/ref&gt; رسالي جي پهرين ئي سال ۾ ايبل ان لاءِ ست مقالا لکيا.

برلن کان ايبل پنهنجي دوستن سان گڏ الپس پڻ ويو. هو [[لائپزگ]] ۽ [[فريبرگ، سيڪسني|فريبرگ]] ويو، جتي هن [[جارج اماڊيوس ڪارل فريڊرڪ نائومن]] ۽ سندس ڀاءُ، رياضي دان آگسٽ نائومن، سان ملاقات ڪئي. فريبرگ ۾ ايبل فنڪشنن جي نظريي، خاص طور [[بيضوي فنڪشن|بيضوي]]، [[هائپربيضوي فنڪشن|هائپربيضوي]] ۽ هڪ نئين قسم، جنهن کي هاڻي [[ايبيلين فنڪشن]] چيو وڃي ٿو، تي تحقيق ڪئي.

فريبرگ کان هو ڊريسڊن، پراگ، ويانا، ٽريسٽي، وينس، ويرونا، بولزانو، انسبرڪ، لوسرن ۽ بازل ويا. جولاءِ 1826ع کان ايبل بازل کان پيرس تائين اڪيلو سفر ڪيو. ايبل پنهنجو گهڻو ڪم ''ڪريلي جي رسالي'' ۾ ڇپجڻ لاءِ برلن موڪلي ڇڏيو هو، پر جنهن ڪم کي هو پنهنجو سڀ کان اهم ڪم سمجهندو هو، اهو هن [[فرانسيسي اڪيڊمي آف سائنسز]] لاءِ محفوظ رکيو هو: الجبري تفريقن جي جمع بابت هڪ ٿيورم. مصور [[يوهان گوربٽز]] جي مدد سان هن پيرس ۾ رهائش لاءِ هڪ فليٽ ڳولي ورتو ۽ ٿيورم تي ڪم جاري رکيو. هن آڪٽوبر 1826ع ۾ اهو ڪم مڪمل ڪري اڪيڊمي ڏانهن جمع ڪرايو. ان جو جائزو [[آگسٽين-لوئي ڪوشي]] کي وٺڻو هو. پيرس ۾ ايبل جو ڪم تمام گهٽ سڃاتو ويندو هو ۽ سندس انڪساري کيس پنهنجي تحقيق جي تشهير ڪرڻ کان روڪيو. ٿيورم هڪ پاسي رکي وساريو ويو ۽ ايبل جي وفات تائين ان تي ڌيان نه ڏنو ويو.

ايبل جي محدود مالي وسيلن آخرڪار کيس جنوري 1827ع ۾ پنهنجو سفر ختم ڪرڻ تي مجبور ڪيو. هو برلن موٽي آيو، جتي کيس ''ڪريلي جي رسالي'' جي ايڊيٽر جو عهدو پيش ڪيو ويو، پر هن اهو قبول نه ڪيو. مئي 1827ع تائين هو واپس ناروي پهچي ويو. سندس پرڏيهي سفر کي ناڪام سمجهيو ويو.{{By whom|date=June 2020}} هن گوٽنگن ۾ گائوس سان ملاقات نه ڪئي هئي ۽ پيرس ۾ به ڪجهه شايع نه ڪيو هو. تنهنڪري سندس وظيفي جي تجديد نه ڪئي وئي ۽ کيس [[ناروي بئنڪ]] کان 200 اسپيسيڊالر جو ذاتي قرض وٺڻو پيو. هن اهو قرض ڪڏهن به واپس نه ڪيو. هن خانگي طور پڙهائڻ پڻ شروع ڪيو. هو پنهنجو گهڻو ڪم ''ڪريلي جي رسالي'' ڏانهن موڪليندو رهيو. پر 1828ع جي وچ ڌاري هن [[ڪارل گستاف جيڪب ياڪوبي|ڪارل ياڪوبي]] سان علمي مقابلي دوران بيضوي فنڪشنن بابت هڪ اهم ڪم الٽونا جي ''[[Astronomische Nachrichten]]'' ۾ شايع ڪيو.

=== وفات ===
پيرس ۾ رهڻ دوران ايبل [[تپ دق]] ۾ مبتلا ٿي ويو هو. ڪرسمس 1828ع تي هو پنهنجي مڱيندي سان ملڻ لاءِ سليج ذريعي [[فرولينڊ (ڳوٺ)|فرولينڊ]]، ناروي ويو. سفر دوران سندس حالت سخت خراب ٿي وئي. جيتوڻيڪ عارضي بهتري سبب ٻنهي کي موڪلون گڏ گذارڻ جو موقعو مليو، پر ٿوري ئي عرصي کان پوءِ 6 اپريل 1829ع تي ايبل وفات ڪري ويو. سندس وفات کان فقط ٻه ڏينهن پوءِ آگسٽ ڪريلي جو خط پهتو، جنهن ۾ کيس ٻڌايو ويو هو ته ڪريلي ايبل لاءِ [[برلن يونيورسٽي]] ۾ پروفيسر جي عهدي جو بندوبست ڪري ورتو هو.&lt;ref name=&quot;CrelleLetter8April&quot;&gt;{{cite web |title=The Biography of Niels Henrik Abel: His last years |url=https://abelprize.no/page/biography-niels-henrik-abel-his-last-years |access-date=2025-03-30 |website=The Abel Prize}}&lt;/ref&gt;

== رياضيءَ ۾ خدمتون ==
ايبل [[ايبل–رفيني ٿيورم]] ذريعي ثابت ڪيو ته [[پنجين درجي جي مساوات]] جي پاڙن لاءِ، يا درجو چار کان وڌيڪ رکندڙ ڪنهن به عام [[گهڻ رقمي مساوات]] لاءِ، واضح الجبري عملن جي صورت ۾ ڪو به عام [[الجبري فنڪشن|الجبري]] حل موجود نه آهي. اهو ثابت ڪرڻ لاءِ هن ([[اوارست گالوا|گالوا]] کان آزاديءَ سان) رياضيءَ جي هڪ شاخ جا بنياد وڌا، جيڪا [[گروپ نظريي جي تاريخ|گروپ نظريي]] جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي. هي نظريو نه رڳو رياضيءَ جي ڪيترن ئي شعبن ۾، پر [[طبعيات]] جي وڏي حصي ۾ پڻ انتهائي اهم آهي. ايبل پنجين درجي جي مساوات جي حل نه ٿي سگهڻ بابت پنهنجو هڪ مقالو [[ڪارل فريڊرڪ گائوس]] ڏانهن موڪليو، پر گائوس ان کي ڏسڻ کان سواءِ ئي رد ڪري ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هن ان کي ڪنهن سنڪي شخص جو بيڪار ڪم سمجهيو هو.&lt;ref name=&quot;scienceworld.wolfram.com&quot;&gt;{{cite web |title=Abel, Niels Henrik (1802-1829) -- from Eric Weisstein's World of Scientific Biography |url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Abel.html |access-date=12 September 2015}}&lt;/ref&gt;

16 سالن جي عمر ۾ ايبل [[ٻه رقمي ٿيورم]] جو سڀني عددن لاءِ لاڳو ٿيندڙ سخت رياضياتي ثبوت پيش ڪيو. اهڙيءَ ريت هن [[ليونارڊ اويلر|اويلر]] جي نتيجي کي وڌيڪ وسيع ڪيو، جيڪو رڳو [[ناطق عدد|ناطق عددن]] لاءِ لاڳو ٿيندو هو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abel, Niels Henrik |url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Abel.html |access-date=27 January 2017 |website=Eric Weisstein's World of Science |publisher=Wolfram Research}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=rElJAgAAQBAJ |title=Encyclopedia of the Enlightenment |date=2002 |publisher=Routledge |isbn=9781135959982 |page=562 |access-date=27 January 2017}}&lt;/ref&gt; ايبل [[بيضوي انٽيگرل|بيضوي انٽيگرلن]] جي نظريي بابت هڪ بنيادي ڪم لکيو، جنهن ۾ [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] جي نظريي جا بنياد شامل هئا.

پيرس ڏانهن سفر دوران هن هڪ مقالو شايع ڪيو، جنهن ۾ بيضوي فنڪشنن جي ٻٽي دوريت کي ظاهر ڪيو ويو. [[ايڊرين-ميري ليجينڊر]] بعد ۾ [[آگسٽين-لوئي ڪوشي]] آڏو ان مقالي کي &quot;ڪانسي کان به وڌيڪ جٽادار يادگار&quot; قرار ڏنو؛ هيءَ تشبيهه هن رومي شاعر [[هوريس|هوريس]] جي هڪ مشهور جملي مان ورتي هئي. تنهن هوندي به اهو مقالو ڪوشي کان گم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;scienceworld.wolfram.com&quot; /&gt;

پرڏيهه ۾ رهڻ دوران ايبل پنهنجو گهڻو ڪم برلن موڪليندو رهيو ته جيئن اهو ''[[ڪريلي جو رسالو|ڪريلي جي رسالي]]'' ۾ شايع ٿي سگهي، پر جنهن ڪم کي هو پنهنجو سڀ کان اهم ڪم سمجهندو هو، اهو هن فرانسيسي اڪيڊمي آف سائنسز لاءِ محفوظ رکيو هو. اهو الجبري تفريقن جي جمع بابت هڪ ٿيورم هو. ٿيورم کي هڪ پاسي رکي وساريو ويو ۽ ايبل جي وفات تائين ان تي ڌيان نه ڏنو ويو. فريبرگ ۾ رهندي ايبل فنڪشنن جي نظريي، خاص طور [[بيضوي فنڪشن|بيضوي]]، [[هائپربيضوي فنڪشن|هائپربيضوي]] ۽ هڪ نئين قسم، جنهن کي هاڻي [[ايبيلين فنڪشن]] چيو وڃي ٿو، تي تحقيق ڪئي.

1823ع ۾ ايبل &quot;سڀني تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي عام تشريح&quot; ([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: ''en alminnelig Fremstilling af Muligheten at integrere alle mulige Differential-Formler'') جي عنوان سان هڪ مقالو لکيو. هن ان کي شايع ڪرائڻ لاءِ يونيورسٽي کان مالي مدد جي درخواست ڪئي. پر جائزي هيٺ هجڻ دوران اهو ڪم گم ٿي ويو ۽ پوءِ ڪڏهن به نه مليو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

ايبل [[ڪارل فريڊرڪ گائوس]] جي لکڻ جي انداز بابت مشهور طور چيو هو: &quot;هو لومڙيءَ وانگر آهي، جيڪا واريءَ تي ڇڏيل پنهنجا پيرا پنهنجي پڇ سان ميساري ڇڏيندي آهي.&quot; گائوس ان جي جواب ۾ چيو: &quot;ڪو به خوددار معمار پنهنجي عمارت مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ان جي چوڌاري اڏاوتي ڍانچو بيهاريل نه ڇڏيندو آهي.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Simmons |first=George Finlay |url=https://archive.org/details/calculusgemsbrie0000simm/page/177 |title=Calculus Gems |publisher=McGraw Hill |year=1992 |isbn=0-88385-561-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/calculusgemsbrie0000simm/page/177 177]}}&lt;/ref&gt;

== ورثو ==
{{وڌيڪ ڏسو|نيلس هينرڪ ايبل جي نالي پٺيان رکيل شين جي فهرست}}

ايبل جي ڪم جي نتيجي ۾ [[رياضياتي تجزيو|تجزيي]] ۾ موجود ڪيترائي ابهام ختم ٿيڻ شروع ٿيا، نوان شعبا سامهون آيا ۽ فنڪشنن جو مطالعو ايترو اڳتي وڌيو، جو رياضي دانن لاءِ تحقيق ۽ ترقيءَ جون ڪيتريون ئي نيون راهون کلي ويون. سندس لکڻين جو وڏو حصو اصل ۾ ''[[ڪريلي جو رسالو|ڪريلي جي رسالي]]'' ۾ شايع ٿيو هو. انهن لکڻين کي برنٽ مائيڪل هولمبو ترتيب ڏنو ۽ ناروي جي حڪومت 1839ع ۾ شايع ڪرايو، جڏهن ته [[پيٽر لڊوگ ميڊيل سائلو|لڊوگ سائلو]] ۽ [[سوفوس لي]] پاران تيار ڪيل وڌيڪ مڪمل ڇاپو 1881ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt; سندس نالي مان نڪتل صفت &quot;ايبيلين&quot; رياضياتي لکڻين ۾ ايتري عام ٿي چڪي آهي، جو روايتي طور ان جو شروعاتي اکر ننڍو لکيو ويندو آهي، مثال طور [[ايبيلين گروپ]]، [[ايبيلين ڪيٽيگري]] ۽ [[ايبيلين ويريٽي]].

6 اپريل 1929ع تي ايبل جي وفات جي سؤ سالا ورسيءَ جي موقعي تي ناروي ۾ چار ٽپال ٽڪيٽون جاري ڪيون ويون. سندس تصوير 1978ع کان 1985ع دوران جاري ڪيل 500 [[نارويجي ڪرون|ڪرونر]] جي بئنڪ نوٽ (پنجون نسخو) تي پڻ ڇپيل هئي. 5 جون 2002ع تي، سندس ڄمڻ جي ٻه سؤ سالا ورسيءَ کان ٻه مهينا اڳ، ناروي ۾ ايبل جي اعزاز ۾ چار وڌيڪ ٽپال ٽڪيٽون جاري ڪيون ويون. ناروي سندس اعزاز ۾ 20 ڪرونر جو سڪو پڻ جاري ڪيو. اوسلو ۾ ايبل جو مجسمو نصب ٿيل آهي ۽ [[چنڊ]] تي موجود [[ايبل (کڏ)|ايبل کڏ]] جو نالو پڻ سندس نالي پٺيان رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;GPN&quot;&gt;{{gpn|12|name=Abel}}&lt;/ref&gt;

رياضيات جو [[ايبل انعام]] ايبل جي ياد ۾ قائم ڪيو ويو ۽ سندس نالي پٺيان رکيو ويو. هي انعام اصل ۾ 1899ع ۾ [[نوبل انعام|نوبل انعامن]] جي پورائي لاءِ تجويز ڪيو ويو هو، پر پهريون ڀيرو 2003ع ۾ [[جين-پيئر سير|جين-پيئر سير]] کي ڏنو ويو، جڏهن ته ان کان هڪ سال اڳ [[اٽلي سيلبرگ|سيلبرگ]] کي اعزازي ايبل انعام ڏنو ويو هو.

رياضي دان [[فيلڪس ڪلائن]] ايبل بابت لکيو:
{{Blockquote|پر مان هن مثالي قسم جي محقق کي ياد ڪرڻ کان سواءِ موڪلائڻ نه چاهيندس، جنهن جهڙو رياضيءَ جي تاريخ ۾ تمام گهٽ ظاهر ٿيو آهي. ان لاءِ مان هڪ ٻئي شعبي جي اهڙي شخصيت جو ذڪر ڪرڻ چاهيان ٿو، جيڪا پنهنجي بلڪل مختلف ميدان جي باوجود به هن سان لاڳاپيل محسوس ٿئي ٿي. جيتوڻيڪ ايبل، ڪيترن ئي رياضي دانن وانگر، موسيقيءَ جي صلاحيت کان مڪمل طور محروم هو، تڏهن به جيڪڏهن مان سندس تخليقي انداز ۽ شخصيت جو [[موزارٽ]] سان مقابلو ڪريان ته اهو بي معنيٰ نه لڳندو. اهڙيءَ طرح هن خدائي الهام رکندڙ رياضي دان لاءِ به ويانا ۾ موزارٽ جي يادگار جهڙو يادگار قائم ڪري سگهجي پيو: هو سادو ۽ بنا ڏيکاءَ جي اتي بيٺو ٻڌي رهيو آهي، جڏهن ته دلڪش فرشتا سندس چوڌاري اڏامندي، راند ڪندي، ڪنهن ٻئي جهان مان کيس الهام آڻي ڏئي رهيا آهن.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;ان جي بدران، مون کي ايبل جي ان بلڪل مختلف قسم جي يادگار جو ذڪر ڪرڻ گهرجي، جيڪو حقيقت ۾ [[اوسلو|ڪرسچينيا]] ۾ قائم ڪيو ويو ۽ جيڪو سندس طبيعت کان واقف هر شخص کي گهڻو مايوس ڪري سگهي ٿو. گرينائيٽ جي هڪ اوچي ۽ تيز اڀريل ٽڪريءَ تي بائرن جهڙي انداز وارو هڪ نوجوان پهلوان ٻن سرمائي رنگ جي قربانيءَ جي شڪار مخلوقن مٿان قدم رکندي آسمان ڏانهن وڌي رهيو آهي. جيڪڏهن ضروري سمجهجي ته ان هيرو کي انساني روح جي علامت قرار ڏئي سگهجي ٿو، پر انهن ٻن عجيب مخلوقن جي گهري معنيٰ بابت سوچڻ بيڪار آهي. ڇا اهي شڪست کاڌل پنجين درجي جون مساواتون آهن يا بيضوي فنڪشن؟ يا سندس روزاني زندگيءَ جا ڏک ۽ پريشانيون؟ يادگار جي پيڙهه تي تمام وڏن اکرن ۾ &quot;ايبل&quot; لکيل آهي.|&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Klein |first=Felix |url=http://archive.org/details/developmentofmat0000klei |title=Development of mathematics in the 19th century |date=1979 |publisher=Math Sci Press |isbn=0-915692-28-7 |place=Brookline, Mass |page=97 |translator-last=Ackerman |translator-first=M. |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;}}

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:NOK 500 V recto.jpg|1978ع جي نارويجي 500 ڪرونر جي بئنڪ نوٽ تي نيلس هينرڪ ايبل
File:Abelmonumentet 1.jpg|اوسلو (اڳوڻي ڪرسچينيا) ۾ [[گستاو ويگيلينڊ]] جو ٺاهيل نيلس هينرڪ ايبل جو مجسمو، جنهن کي &quot;ايبل يادگار&quot; سڏيو وڃي ٿو.
File:Abelmonumentet av Vigeland. - no-nb digifoto 20150625 00154 NB MIT FNR 11682.jpg|[[شاهي محل، اوسلو]] جي سامهون ايبل يادگار
File:Holmengard-119.JPG|[[جيرسٽاد ميونسپلٽي]] ۾ نيلس هينرڪ ايبل جي يادگار
File:Abelmonument.jpg|[[فرولينڊس ورڪ]] ۾ [[گستاو ليروم]] جو ٺاهيل ايبل جو يادگار
&lt;/gallery&gt;

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel1.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel2.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel3.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel4.jpg
&lt;/gallery&gt;

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[نيلس هينرڪ ايبل جي نالي پٺيان رکيل شين جي فهرست]]
* [[اوارست گالوا]]

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book |last=Livio |first=Mario |url=https://archive.org/details/equationthatcoul0000livi |title=The Equation That Couldn't be Solved |publisher=Simon &amp; Schuster |year=2005 |isbn=0-7432-5821-5 |location=New York |url-access=registration}}
* {{cite book |last=Stubhaug |first=Arild |url=https://archive.org/details/nielshenrikabelh0000stub |title=Niels Henrik Abel and his Times |publisher=Springer |others=Trans. by Richard R. Daly |year=2000 |isbn=3-540-66834-9 |url-access=registration}}
* [https://www.ams.org/journals/notices/202601/noti3264/noti3264.html ايڊرين رائس: &quot;200 سال اڳ: ايبل پاران پنجين درجي جي مساوات جي مسئلي جو حل&quot;، نوٽس آف اي ايم ايس (جنوري 2026ع).]

== حوالا ==
{{Reflist}}
&lt;references group=&quot;نوٽ&quot;/&gt;

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{wikiquote}}
{{commons category}}
* [http://www.abelprize.no/c53672/seksjon/vis.html?tid=53910 سوانح حيات ۽ هٿ سان لکيل مسودا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325234528/http://www.abelprize.no/c53672/seksjon/vis.html?tid=53910 |date=25 March 2012 }}، ايبل انعام جي ويب سائيٽ تان
* {{MacTutor Biography|id=Abel}}
* [https://fermatslasttheorem.blogspot.com/2006/02/niels-henrik-abel.html نيلس هينرڪ ايبل جي سوانح حيات]
* {{ScienceWorldBiography | urlname=Abel | title=Abel, Niels Henrik (1802–1829)}}
* {{MathGenealogy|id=55178}}
* [http://www.maa.org/publications/periodicals/convergence/abel-on-elliptic-integrals-a-translation نيلس هينرڪ ايبل جي &quot;بيضوي انٽيگرلن تي تحقيق&quot; جو ترجمو]، [http://mathdl.maa.org/convergence/1/ ڪنورجنس] تي
* [https://web.archive.org/web/20070715000404/http://mathdl.maa.org/convergence/1/?pa=quote&amp;sa=browseQuotesFrontEnd&amp;pageNum=1&amp;resultsPerPage=20&amp;sortLetter=a نيلس هينرڪ ايبل جا مشهور قول]، [http://mathdl.maa.org/convergence/1/ ڪنورجنس] تي {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212072618/http://mathdl.maa.org/convergence/1/ |date=12 February 2006 }}
* [http://abelkonkurransen.no/index.php?lan=en نيلس هينرڪ ايبل رياضياتي مقابلو]، نارويجي رياضياتي اولمپياڊ
* [http://vestraat.net/TNG/getperson.php?personID=I7918&amp;tree=IEA خانداني شجرو]

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Abel, Niels Henrik}}
[[زمرو:نيلس هينرڪ ايبل| ]]
[[زمرو:1802ع ۾ ڄاول]]
[[زمرو:1829ع ۾ وفاتون]]
[[زمرو:19هين صديءَ ۾ تپ دق سبب وفاتون]]
[[زمرو:19هين صديءَ جا نارويجي رياضي دان]]
[[زمرو:گروپ نظريي جا ماهر]]
[[زمرو:نارويجي لوٿراني]]
[[زمرو:نارويجي رياضي دان]]
[[زمرو:اوسلو ڪيٿيڊرل اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪندڙ]]
[[زمرو:فرولينڊ جا ماڻهو]]
[[زمرو:ناروي ۾ تپ دق سبب وفاتون]]
[[زمرو:اوسلو يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:1802ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1829ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>7j695vhrcd4xcbnikxwtw0pd6taw2tw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414605</id>
      <parentid>414604</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42534" sha1="0w9z35t7vv44rcz4nq8tfep5ruk56jx" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name = نيئلس ھينرڪ ايبل
| image = Niels Henrik Abel.jpg
| image_size = 200px
| caption = نيلس ھينرڪ ايبل
| birth_date = {{birth date|1802|8|5|df=y}}
| birth_place = [[نيڊسٽرئنڊ]], [[ڊينمارڪ-ناروي]]
| death_date = {{death date and age|1829|4|6|1802|8|5|df=y}}
| death_place = [[فرولينڊ]], [[ناروي]]
| residence =ناروي
| nationality = نارويئن
| field = [[ميٿميٽڪس]]
| work_institutions =
| alma_mater = [[يونيورسٽي آف اوسلو|رايل فريڊرڪ يونيورسٽي]] (BA, 1822)
| academic_advisors = [[بيرنٽ ميخائيل ھومبوئي]]
| doctoral_advisor =&lt;!--no doctorate--&gt;
| doctoral_students =&lt;!--no doctorate--&gt;
| known_for = [[ايبلس بائنوميئل ٿيورم]]&lt;br&gt;[[ابيلين ڪيٽيگري]]&lt;br&gt;[[ابيلين ورائٽي]]&lt;br&gt;[[ايبل واري مساوات]]&lt;br&gt;[[ايبل جي پھرين قسم جي مساوات]]&lt;br&gt;[[ايبلين وارو اضافو]]&lt;br&gt;[[ايبيلين فنڪشن]]&lt;br&gt;[[ايبيلين گروپ]]&lt;br&gt;[[ايبل جي شناخت]]&lt;br&gt;[[ايبل واري نابرابري]]&lt;br&gt; 
| footnotes=
| signature = Niels Henrik Abel signature.png
}}

'''ايبل نيئلس ھينرڪ''':{{ٻيا نالا|انگريزي=Abel, Niels Henrik}}{{IPAc-en|ˈ|ɑ:|b|əl}};  (1802–1829) هڪ [[ناروي|نارويجي]] [[رياضي دان]] هو، جنهن [[الجبرا]] ۽ [[رياضياتي تجزيو|رياضياتي تجزيي]] سميت رياضيءَ جي ڪيترن ئي شعبن ۾ بنيادي خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس سڀ کان مشهور ڪاميابي [[پنجين درجي جي مساوات|پنجين درجي جي عام مساوات]] کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ لاءِ ڪنهن عام فارمولي جي ناممڪن هجڻ جو پهريون مڪمل ثبوت پيش ڪرڻ هو؛ اهو نتيجو هاڻي [[ايبل–رفيني ٿيورم]] جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هي مسئلو سندس دور کان اڳ ٻن صدين کان وڌيڪ عرصي تائين رياضي دانن لاءِ هڪ اهم حل طلب مسئلو رهيو هو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ore |first=Øystein |date=2018-04-18 |title=Niels Henrik Abel |url=http://snl.no/Niels_Henrik_Abel |journal=Store Norske Leksikon |language=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Niels Henrik Abel |url=https://www.matematikk.org/trinn8-10/biografi.html?tid=62622 |access-date=2018-05-05 |website=www.matematikk.org |language=no}}&lt;/ref&gt; ايبل [[بيضوي انٽيگرل|بيضوي انٽيگرلن]] ۽ [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] جي نظريي کي پڻ نئين شڪل ڏني ۽ وڌيڪ عام قسم جي فنڪشنن ۽ انٽيگرلن تي سندس ڪم اڳتي هلي [[ايبيلين فنڪشن|ايبيلين فنڪشنن]] ۽ ايبيلين انٽيگرلن جي نظريي جو بنياد بڻيو. سندس تحقيق فنڪشنل مساواتن، قطارن، مقرر انٽيگرلن ۽ الجبري مساواتن تائين پڻ پکڙيل هئي.

ايبل جي رياضياتي ڪيريئر جو فعال دور تمام مختصر هو، پر ان دوران سندس تحقيق 19هين صديءَ جي رياضيءَ جي ترقيءَ تي گهرو اثر ڇڏيو. غربت ۽ مستقل علمي عهدي جي کوٽ باوجود هن پنهنجي اهم تحقيق جو وڏو حصو 1820ع واري ڏهاڪي ۾ مڪمل ڪيو؛ سندس ڪيترائي اهم مقالا ''[[خالص ۽ اطلاقی رياضيءَ جو رسالو|يورنال فيئر ڊي رائنه اُونٽ آن‌گيوانڊٽه ماتيماٽيڪ]]'' ۾ شايع ٿيا. پيرس ۾ 1826ع دوران پيش ڪيل سندس مشهور مقالي ۾ الجبري تفريقن جي انٽيگرلن بابت هڪ انتهائي عام اضافي ٿيورم ڏنو ويو، جيڪو اڳتي هلي [[ايبل جو ٿيورم|ايبل جي ٿيورم]] سان لاڳاپيل نظريي جي ترقيءَ لاءِ بنيادي اهميت اختيار ڪري ويو. ايبل [[تپ دق]] سبب 6 اپريل 1829ع تي رڳو 26 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري ويو، پر سندس نالو اڄ به [[ايبيلين گروپ]]، ايبيلين انٽيگرل، ايبيلين فنڪشن ۽ ٻين ڪيترن رياضياتي تصورن سان وابسته آهي.&lt;ref name=&quot;todayinsci.com&quot;&gt;{{cite web |title=Charles Hermite Quotes - 2 Science Quotes - Dictionary of Science Quotations and Scientist Quotes |url=http://todayinsci.com/H/Hermite_Charles/HermiteCharles-Quotations.htm |access-date=12 September 2015}}&lt;/ref&gt;

== زندگي ==

=== شروعاتي زندگي ===
{{multiple image
| width    = 100
| footer   = نيلس هينرڪ ايبل جا والدين، 1809ع
| image1   = Søren Georg Abel.png
| alt1     = سورن جارج ايبل
| caption1 = [[سورن جارج ايبل]]
| image2   = Anne Marie Abel.png
| alt2     = اين ميري ايبل
| caption2 = اين ميري ايبل
}}

نيلس هينرڪ ايبل [[نيدسٽرينڊ ميونسپلٽي|نيدسٽرينڊ]]، ناروي ۾ وقت کان اڳ ڄائو هو. هو پادري [[سورن جارج ايبل]] ۽ اين ميري سائمنسن جو ٻيو ٻار هو. نيلس هينرڪ ايبل جي ڄمڻ وقت سندس خاندان [[فينوئي (ٻيٽ)|فينوئي]] ۾ پادريءَ جي رهائشگاهه ۾ رهندو هو. ڪيترين ڳالهين مان ظاهر ٿئي ٿو ته نيلس هينرڪ پاڙيسري پاريش ۾ ڄائو هو، ڇاڪاڻ ته سندس والدين سندس ڄمڻ واري سال جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ نيدسٽرينڊ جي [[بيليف]] جا مهمان هئا.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot;&gt;
Stubhaug, Arild: [http://www.snl.no/.nbl_biografi/Niels_Henrik_Abel/utdypning Niels Henrik Abel – utdypning (NBL-artikkel)] – Store norske leksion
&lt;/ref&gt;{{NoteTag|نيلس هينرڪ وقت کان اڳ ڄائو هو ۽ زباني روايت موجب، نئين ڄاول ٻار کي جيئرو رکڻ لاءِ ڳاڙهي شراب سان ڌوئي ڪپهه جي ڪپڙي ۾ ويڙهيو ويندو هو. نيلس هينرڪ جي پيءُ کيس بپتسما ڏني ۽ پاريش رجسٽر ۾ لکيو: ''&quot;6 سيپٽمبر 1802ع تي فينوئي چرچ ۾ پادري سورن جي. ايبل ۽ اين ميري سائمنسن جي ٻار نيلس هينرڪ، جيڪو 5 آگسٽ تي ڄائو هو، کي بپتسما ڏني وئي&quot;'' – ([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: September 6te 1802 døbt i Findøe Kirke Sognepræsten Søren G. Abel og Ane Marie Simonsens Barn Niels Henrik, fød den 5te August.)&lt;ref&gt;Skadberg, Gunnar A.: Ætt og heim 2004, chapter 5, ''Sogneprest Søren Georg Abel – Matematikerens far''. {{ISBN|82-90087-65-9}}.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;مورٽن ڪيئرلف کي 1829ع ۾ نيدسٽرينڊ جو پادري مقرر ڪيو ويو. هن 1880ع ۾ والي ۾ پروفيسر بيرڪنس ڏانهن لکيل خط ۾ ڄاڻايو ته مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو هو ته ايبل جي پٽن مان هڪ نيدسٽرينڊ ۾ اڳوڻي بيليف مارسٽرينڊ جي گهر ۾ ڄائو هو.&lt;ref&gt;Myhre, Sigmar: Ætt og heim 2009, chapter 6, ''Niels Henrik Abel – fødestaden''. {{ISBN|978-82-90087-72-7}}.&lt;/ref&gt;}}

نيلس هينرڪ ايبل جي پيءُ، سورن جارج ايبل، [[الهيات]] ۽ [[فلسفو|فلسفي]] ۾ ڊگري حاصل ڪئي هئي ۽ [[هيسبي چرچ]]، [[فينوئي (ٻيٽ)|فينوئي]] ۾ پادري طور خدمتون سرانجام ڏنيون. سورن جو پيءُ ۽ نيلس جو ڏاڏو، هانس ميٿياس ايبل، پڻ پادري هو ۽ [[ريزور (شهر)|ريزور]] شهر جي ويجهو [[جيرسٽاد چرچ]] ۾ خدمتون سرانجام ڏيندو هو. سورن پنهنجو ننڍپڻ جيرسٽاد ۾ گذاريو هو ۽ اتي نائب پادري پڻ رهيو هو. 1804ع ۾ سندس پيءُ جي وفات کان پوءِ سورن کي جيرسٽاد جو پادري مقرر ڪيو ويو ۽ خاندان اتي منتقل ٿي ويو. ايبل خاندان جو اصل تعلق [[شليسويگ]] سان هو ۽ اهو 17هين صديءَ ۾ ناروي آيو هو.

[[File:Gjerstad kirke or Risør.jpg|thumb|right|alt=جيرسٽاد چرچ ۽ پادريءَ جي رهائشگاهه جو پوسٽ ڪارڊ.|1890ع–95ع ۾ جيرسٽاد چرچ ۽ پادريءَ جي رهائشگاهه جو پوسٽ ڪارڊ. رهائشگاهه جي مکيه عمارت ساڳي هئي، جيڪا ايبل جي اتي رهڻ وقت موجود هئي.]]

اين ميري سائمنسن [[ريزور (شهر)|ريزور]] جي رهواسڻ هئي؛ سندس پيءُ نيلس هينرڪ سيڪسِلڊ سائمنسن واپاري ۽ تجارتي جهازن جو مالڪ هو ۽ کيس ريزور جو سڀ کان امير ماڻهو چيو ويندو هو. اين ميري ٻن [[ماٽيلي خاندان|ماٽيلين مائرن]] سان نسبتاً آسائشن واري ماحول ۾ وڏي ٿي هئي. جيرسٽاد جي پادريءَ واري رهائشگاهه ۾ هوءَ ناچ جي محفلن ۽ سماجي گڏجاڻين جو انتظام ڪرڻ پسند ڪندي هئي. ڪيترين ڳالهين مان ظاهر ٿئي ٿو ته هوءَ ننڍي عمر کان ئي شراب جي عادي ٿي وئي هئي ۽ ٻارن جي پرورش ۾ گهڻي دلچسپي نه وٺندي هئي. نيلس هينرڪ ۽ سندس ڀائرن کي سندن پيءُ هٿ سان لکيل ڪتابن ذريعي تعليم ڏيندو هو. رياضيءَ جي هڪ ڪتاب ۾ جوڙ جي جدول ۾ لکيل هو: 1+0=0.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

=== ڪيٿيڊرل اسڪول ۽ رائل فريڊرڪ يونيورسٽي ===
ناروي جي آزادي ۽ 1814ع ۾ ملڪ ۾ ٿيل پهرين چونڊن کان پوءِ سورن ايبل کي [[اسٽورٽنگ]] جو نمائندو چونڊيو ويو. اسٽورٽنگ جا اجلاس 1866ع تائين ڪرسچينيا (هاڻوڪي [[اوسلو]]) جي [[اوسلو ڪيٿيڊرل اسڪول|ڪيٿيڊرل اسڪول]] جي مکيه هال ۾ ٿيندا هئا. گهڻو امڪان آهي ته اهڙيءَ ريت سورن جو اسڪول سان رابطو ٿيو ۽ هن فيصلو ڪيو ته سندس وڏو پٽ هانس ميٿياس ايندڙ سال اتي پڙهڻ شروع ڪري. پر جڏهن روانگيءَ جو وقت ويجهو آيو ته هانس گهر ڇڏڻ جي خيال کان ايترو اداس ۽ مايوس ٿي ويو، جو سندس پيءُ کيس موڪلڻ جي همت نه ڪئي. ان جي بدران هن نيلس کي موڪلڻ جو فيصلو ڪيو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

1815ع ۾ نيلس ايبل 13 سالن جي عمر ۾ ڪيٿيڊرل اسڪول ۾ داخل ٿيو. سندس وڏو ڀاءُ هانس هڪ سال پوءِ ساڻس گڏ اتي داخل ٿيو. ٻئي هڪ ئي ڪمري ۾ رهندا ۽ گڏ ڪلاس وٺندا هئا. هانس جا درجا نيلس کان بهتر هئا؛ پر 1818ع ۾ رياضيءَ جو نئون استاد [[برنٽ مائيڪل هولمبو]] مقرر ٿيو. هو شاگردن کي گهر ۾ حل ڪرڻ لاءِ رياضيءَ جا سوال ڏيندو هو. هن نيلس هينرڪ جي رياضيءَ واري قابليت کي سڃاتو ۽ کيس اعليٰ سطح تائين هي مضمون پڙهڻ لاءِ همٿايو. هو اسڪول کان پوءِ نيلس کي ذاتي سبق پڻ ڏيندو هو.

1818ع ۾ سورن ايبل جو 1806ع واري پنهنجي [[ڪيٽيڪزم]] بابت عالمِ دين اسٽينر يوهانس اسٽينرسن سان عوامي مذهبي بحث ٿيو. ان بحث کي اخبارن ۾ وڏي ڪوريج ملي. سورن کي &quot;ايبل اسپينڊيبل&quot; ''([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: &quot;Abel Spandabel&quot;)'' جو لقب ڏنو ويو. چيو وڃي ٿو ته ان تڪرار تي نيلس جو ردعمل &quot;حد کان وڌيڪ خوش مزاجي&quot; وارو هو. ساڳئي وقت سورن [[ناروي جي آئين ساز اسيمبلي]] جي ميزبان [[ڪارستن اينڪر]] جي توهين ڪرڻ کان پوءِ مواخذي جي ويجهو پهچي ويو. سيپٽمبر 1818ع ۾ هو پنهنجي سياسي ڪيريئر جي تباهيءَ کان پوءِ جيرسٽاد موٽي آيو. هن گهڻو شراب پيئڻ شروع ڪيو ۽ صرف ٻن سالن کان پوءِ 1820ع ۾ 48 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري ويو.

برنٽ مائيڪل هولمبو نيلس هينرڪ ايبل کي اسڪول ۾ رهڻ لاءِ وظيفو ڏيارڻ ۾ مدد ڪئي ۽ پنهنجن دوستن کان پئسا گڏ ڪيا ته جيئن هو [[اوسلو يونيورسٽي|رائل فريڊرڪ يونيورسٽي]] ۾ پڙهي سگهي.

جڏهن ايبل 1821ع ۾ يونيورسٽي ۾ داخل ٿيو ته هو اڳ ئي ناروي جو سڀ کان وڌيڪ ڄاڻ رکندڙ رياضي دان هو. هولمبو وٽ هاڻي کيس سيکارڻ لاءِ وڌيڪ ڪجهه نه هو ۽ ايبل يونيورسٽي جي لائبريري ۾ موجود رياضيءَ جو جديد ترين علمي مواد پڙهي چڪو هو. ان عرصي دوران ايبل [[پنجين درجي جي مساوات]] کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ تي ڪم شروع ڪيو. رياضي دان 250 سالن کان وڌيڪ عرصي کان هن مسئلي جو حل ڳولي رهيا هئا. 1821ع ۾ ايبل سمجهيو ته هن ان جو حل ڳولي ورتو آهي. ڪرسچينيا ۾ رياضيءَ جي ٻن پروفيسرن، سورن راسموسن ۽ [[ڪرسٽوفر هانسٽين]]، ايبل جي فارمولن ۾ ڪا غلطي نه ڏٺي ۽ سندس ڪم ڪوپن هيگن ۾ نارڊڪ ملڪن جي مشهور رياضي دان [[ڪارل فرڊيننڊ ڊيگن]] ڏانهن موڪليو. ڊيگن کي به ڪا غلطي نظر نه آئي، پر پوءِ به هن کي شڪ هو ته اهڙو حل، جنهن کي ايترا ناميارا رياضي دان ايتري ڊگهي عرصي کان ڳولي رهيا هئا، سو پري ڪرسچينيا جي هڪ اڻڄاتل شاگرد واقعي ڳولي ورتو هوندو. بهرحال، ڊيگن ايبل جي غيرمعمولي تيز ذهانت کي محسوس ڪيو ۽ سندس خيال هو ته اهڙي باصلاحيت نوجوان کي پنجين درجي جي مساوات جهڙي &quot;بي ثمر موضوع&quot; تي پنهنجون صلاحيتون ضايع نه ڪرڻ گهرجن، بلڪه [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] ۽ [[ماورائي عددن جو نظريو|ماورائيت]] تي ڪم ڪرڻ گهرجي؛ ڇاڪاڻ ته پوءِ، ڊيگن لکيو، هو &quot;هڪ وسيع تجزياتي سمنڊ جي وڏن حصن ڏانهن ميگيلن جهڙا نوان رستا ڳولي لهندو&quot;.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt; ڊيگن ايبل کان پنهنجي طريقي جو عددي مثال ڏيڻ لاءِ چيو. مثال تيار ڪرڻ دوران ايبل پنهنجي مقالي ۾ هڪ غلطي ڳولي لڌي.&lt;ref name=&quot;StAndrews&quot;&gt;[http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Abel.html Abel biography]. Groups.dcs.st-and.ac.uk. Retrieved on 2011-07-12.&lt;/ref&gt; ان مان 1823ع ۾ اها دريافت ٿي ته پنجين يا ان کان وڌيڪ درجي جي مساوات کي فارمولي ذريعي حل ڪرڻ لازمي طور ممڪن نه آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bruno |first=Leonard |title=Math &amp; Mathematics: The History of Math Discoveries Around the World (Volume 1: A-H) |publisher=U•X•L |year=1999 |isbn=0-7876-3812-9 |location=Farmington Hills, MI |page=3}}&lt;/ref&gt;

ايبل 1822ع ۾ گريجوئيشن مڪمل ڪئي. رياضيءَ ۾ سندس ڪارڪردگي غيرمعمولي طور اعليٰ، جڏهن ته ٻين مضمونن ۾ سراسري هئي.

=== ڪيريئر ===
[[File:Abel-kladd.jpg|thumb|alt=نيلس هينرڪ ايبل جي نوٽ بڪ مان|نيلس هينرڪ ايبل جي نوٽ بڪ مان]]

گريجوئيشن کان پوءِ يونيورسٽي جي پروفيسرن ايبل جي مالي مدد ڪئي ۽ پروفيسر ڪرسٽوفر هانسٽين کيس پنهنجي گهر جي مٿئين ماڙ جي هڪ ڪمري ۾ رهڻ ڏنو. ايبل بعد ۾ مسز هانسٽين کي پنهنجي ٻي ماءُ سمجهندو هو. اتي رهندي ايبل پنهنجي ننڍي ڀاءُ پيڊر ايبل کي [[ايگزامن آرٽيم]] مڪمل ڪرڻ ۾ مدد ڪئي. هن پنهنجي ڀيڻ ايلزبيٿ کي شهر ۾ روزگار ڳولڻ ۾ پڻ مدد ڪئي.

1823ع جي شروعات ۾ نيلس ايبل پنهنجو پهريون مقالو ناروي جي پهرين سائنسي رسالي ''Magazin for Naturvidenskaberne'' ۾ شايع ڪيو، جنهن جي گڏيل باني پروفيسر هانسٽين هو. ايبل ان رسالي ۾ ڪيترائي مقالا شايع ڪيا، پر رسالي کي جلد احساس ٿيو ته اهڙو مواد عام پڙهندڙن لاءِ مناسب نه هو. 1823ع ۾ ايبل فرانسيسي ٻوليءَ ۾ پڻ هڪ مقالو لکيو. اهو &quot;سڀني تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي عام تشريح&quot; (''[[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: en alminnelig Fremstilling af Muligheten at integrere alle mulige Differential-Formler)'') هو. هن ان کي شايع ڪرائڻ لاءِ يونيورسٽي کان مالي مدد گهري. پر جائزي هيٺ هجڻ دوران اهو ڪم گم ٿي ويو ۽ پوءِ ڪڏهن به نه مليو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

[[File:Christine Kemp.jpg|thumb|ڪرسٽين ڪيمپ]]

1823ع جي وچ ڌاري پروفيسر راسموسن ايبل کي 100 [[اسپيسيڊالر]] تحفي طور ڏنا ته جيئن هو [[ڪوپن هيگن]] وڃي فرڊيننڊ ڊيگن ۽ ٻين رياضي دانن سان ملي سگهي. ڪوپن هيگن ۾ رهندي ايبل [[فرما جو آخري ٿيورم]] تي ڪجهه ڪم ڪيو. ايبل جو چاچو پيڊر مينڊرپ ٽڪسن، ڪوپن هيگن جي [[ڪرسچين شاون]] واري بحري اڏي تي رهندو هو. اتي هڪ ناچ جي محفل ۾ نيلس ايبل جي ملاقات ڪرسٽين ڪيمپ سان ٿي، جيڪا اڳتي هلي سندس مڱيندي بڻجي. 1824ع ۾ ڪرسٽين [[سون، ناروي|سون]]، ناروي منتقل ٿي وئي، جتي هن ٻارن جي خانگي استاني طور ڪم ڪيو، ۽ ڪرسمس دوران ٻنهي جي مڱڻي ٿي.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

ڪوپن هيگن مان موٽڻ کان پوءِ ايبل جرمني ۽ فرانس جي ناميارن رياضي دانن سان ملڻ لاءِ سرڪاري وظيفي جي درخواست ڏني، پر ان جي بدران کيس ٻن سالن لاءِ هر سال 200 اسپيسيڊالر ڏنا ويا ته جيئن هو ڪرسچينيا ۾ رهي جرمن ۽ فرانسيسي ٻوليون پڙهي. ان کان پوءِ ايندڙ ٻن سالن لاءِ کيس هر سال 600 اسپيسيڊالر جي وظيفي جو واعدو ڪيو ويو، جنهن سان کيس پرڏيهه سفر ڪرڻ جي اجازت ملڻي هئي.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt; اهي ٻوليون پڙهڻ دوران ايبل 1824ع ۾ پنهنجو پهريون اهم ڪم ''Mémoire sur les équations algébriques où on démontre l'impossibilité de la résolution de l'équation générale du cinquième degré''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mémoire sur les équations algébriques où on démontre l'impossibilité de la résolution de l'équation générale du cinquième degré |url=http://www.abelprize.no/c54178/binfil/download.php?tid=53608 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808172819/https://www.abelprize.no/c54178/binfil/download.php?tid=53608 |archive-date=8 August 2021 |access-date=28 July 2015}}&lt;/ref&gt; (الجبري مساواتن بابت يادداشت، جنهن ۾ پنجين درجي جي عام مساوات جي حل جي ناممڪن هجڻ کي ثابت ڪيو ويو آهي) شايع ڪيو. 1823ع تائين ايبل آخرڪار ثابت ڪري چڪو هو ته پنجين درجي جي عام مساوات کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ ناممڪن آهي، جنهن کي هاڻي [[ايبل–رفيني ٿيورم]] چيو وڃي ٿو. تنهن هوندي به هي مقالو پيچيده ۽ سمجهڻ ۾ ڏکيو هو، جنهن جو هڪ سبب اهو به هو ته ڇپائيءَ جا خرچ بچائڻ لاءِ ايبل ان کي رڳو ڇهن صفحن تائين محدود رکيو هو. وڌيڪ تفصيلي [[رياضياتي ثبوت|ثبوت]] 1826ع ۾ ''[[ڪريلي جو رسالو]]'' جي پهرين جلد ۾ شايع ٿيو.

[[File:Gedenktafel Am Kupfergraben 4a (Mitte) Niels Henrik Abel.jpg|thumb|برلن ۾ ان هنڌ 2014ع ۾ لڳايل يادگاري تختي، جتي ايبل 1825ع–26ع دوران رهندو هو]]

1825ع ۾ ايبل [[سويڊن جو چارلس چوڏهون جان|ناروي ۽ سويڊن جي بادشاهه ڪارل يوهان]] کي ذاتي خط لکي پرڏيهه سفر ڪرڻ جي اجازت گهري. کيس اجازت ملي ۽ سيپٽمبر 1825ع ۾ هو يونيورسٽي جي چئن دوستن (ڪرسچين پي. بي. بوئڪ، بالٿازار ايم. ڪيلهائو، نڪولائي بي. مولر ۽ اوٽو ٽينڪ) سان گڏ ڪرسچينيا ڇڏي ويو. ايبل جا اهي چار دوست ارضيات جي مطالعي لاءِ برلن ۽ الپس وڃي رهيا هئا. ايبل ڪوپن هيگن تائين ساڻن گڏ وڃڻ ۽ اتان گوٽنگن وڃڻ چاهيو ٿي. سندس وظيفي جي شرطن موجب کيس [[ڪارل فريڊرڪ گائوس|گائوس]] سان [[گوٽنگن]] ۾ ملڻو هو ۽ پوءِ پيرس وڃڻو هو. پر ڪوپن هيگن پهچڻ کان پوءِ هن پنهنجو منصوبو تبديل ڪري ڇڏيو. هن پنهنجي دوستن سان گڏ برلن وڃڻ جو فيصلو ڪيو ۽ ارادو رکيو ته پوءِ گوٽنگن ۽ پيرس ويندو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

رستي ۾ هن الٽونا، جيڪو هاڻي هيمبرگ جو هڪ ضلعو آهي، ۾ فلڪيات دان [[هائنريش ڪرسچين شوماخر]] سان ملاقات ڪئي. پوءِ هن چار مهينا برلن ۾ گذاريا، جتي سندس [[آگسٽ ليوپولڊ ڪريلي]] سان سٺي واقفيت ٿي. ڪريلي ان وقت پنهنجو رياضياتي رسالو ''[[ڪريلي جو رسالو|Journal für die reine und angewandte Mathematik]]'' شايع ڪرڻ وارو هو. ايبل هن منصوبي جي ڀرپور حمايت ڪئي ۽ ان جي ڪاميابيءَ ۾ اهم حصو ورتو.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Abel, Niels Henrik|volume=1|pages=39–40}}&lt;/ref&gt; رسالي جي پهرين ئي سال ۾ ايبل ان لاءِ ست مقالا لکيا.

برلن کان ايبل پنهنجي دوستن سان گڏ الپس پڻ ويو. هو [[لائپزگ]] ۽ [[فريبرگ، سيڪسني|فريبرگ]] ويو، جتي هن [[جارج اماڊيوس ڪارل فريڊرڪ نائومن]] ۽ سندس ڀاءُ، رياضي دان آگسٽ نائومن، سان ملاقات ڪئي. فريبرگ ۾ ايبل فنڪشنن جي نظريي، خاص طور [[بيضوي فنڪشن|بيضوي]]، [[هائپربيضوي فنڪشن|هائپربيضوي]] ۽ هڪ نئين قسم، جنهن کي هاڻي [[ايبيلين فنڪشن]] چيو وڃي ٿو، تي تحقيق ڪئي.

فريبرگ کان هو ڊريسڊن، پراگ، ويانا، ٽريسٽي، وينس، ويرونا، بولزانو، انسبرڪ، لوسرن ۽ بازل ويا. جولاءِ 1826ع کان ايبل بازل کان پيرس تائين اڪيلو سفر ڪيو. ايبل پنهنجو گهڻو ڪم ''ڪريلي جي رسالي'' ۾ ڇپجڻ لاءِ برلن موڪلي ڇڏيو هو، پر جنهن ڪم کي هو پنهنجو سڀ کان اهم ڪم سمجهندو هو، اهو هن [[فرانسيسي اڪيڊمي آف سائنسز]] لاءِ محفوظ رکيو هو: الجبري تفريقن جي جمع بابت هڪ ٿيورم. مصور [[يوهان گوربٽز]] جي مدد سان هن پيرس ۾ رهائش لاءِ هڪ فليٽ ڳولي ورتو ۽ ٿيورم تي ڪم جاري رکيو. هن آڪٽوبر 1826ع ۾ اهو ڪم مڪمل ڪري اڪيڊمي ڏانهن جمع ڪرايو. ان جو جائزو [[آگسٽين-لوئي ڪوشي]] کي وٺڻو هو. پيرس ۾ ايبل جو ڪم تمام گهٽ سڃاتو ويندو هو ۽ سندس انڪساري کيس پنهنجي تحقيق جي تشهير ڪرڻ کان روڪيو. ٿيورم هڪ پاسي رکي وساريو ويو ۽ ايبل جي وفات تائين ان تي ڌيان نه ڏنو ويو.

ايبل جي محدود مالي وسيلن آخرڪار کيس جنوري 1827ع ۾ پنهنجو سفر ختم ڪرڻ تي مجبور ڪيو. هو برلن موٽي آيو، جتي کيس ''ڪريلي جي رسالي'' جي ايڊيٽر جو عهدو پيش ڪيو ويو، پر هن اهو قبول نه ڪيو. مئي 1827ع تائين هو واپس ناروي پهچي ويو. سندس پرڏيهي سفر کي ناڪام سمجهيو ويو.{{By whom|date=June 2020}} هن گوٽنگن ۾ گائوس سان ملاقات نه ڪئي هئي ۽ پيرس ۾ به ڪجهه شايع نه ڪيو هو. تنهنڪري سندس وظيفي جي تجديد نه ڪئي وئي ۽ کيس [[ناروي بئنڪ]] کان 200 اسپيسيڊالر جو ذاتي قرض وٺڻو پيو. هن اهو قرض ڪڏهن به واپس نه ڪيو. هن خانگي طور پڙهائڻ پڻ شروع ڪيو. هو پنهنجو گهڻو ڪم ''ڪريلي جي رسالي'' ڏانهن موڪليندو رهيو. پر 1828ع جي وچ ڌاري هن [[ڪارل گستاف جيڪب ياڪوبي|ڪارل ياڪوبي]] سان علمي مقابلي دوران بيضوي فنڪشنن بابت هڪ اهم ڪم الٽونا جي ''[[Astronomische Nachrichten]]'' ۾ شايع ڪيو.

=== وفات ===
پيرس ۾ رهڻ دوران ايبل [[تپ دق]] ۾ مبتلا ٿي ويو هو. ڪرسمس 1828ع تي هو پنهنجي مڱيندي سان ملڻ لاءِ سليج ذريعي [[فرولينڊ (ڳوٺ)|فرولينڊ]]، ناروي ويو. سفر دوران سندس حالت سخت خراب ٿي وئي. جيتوڻيڪ عارضي بهتري سبب ٻنهي کي موڪلون گڏ گذارڻ جو موقعو مليو، پر ٿوري ئي عرصي کان پوءِ 6 اپريل 1829ع تي ايبل وفات ڪري ويو. سندس وفات کان فقط ٻه ڏينهن پوءِ آگسٽ ڪريلي جو خط پهتو، جنهن ۾ کيس ٻڌايو ويو هو ته ڪريلي ايبل لاءِ [[برلن يونيورسٽي]] ۾ پروفيسر جي عهدي جو بندوبست ڪري ورتو هو.&lt;ref name=&quot;CrelleLetter8April&quot;&gt;{{cite web |title=The Biography of Niels Henrik Abel: His last years |url=https://abelprize.no/page/biography-niels-henrik-abel-his-last-years |access-date=2025-03-30 |website=The Abel Prize}}&lt;/ref&gt;

== رياضيءَ ۾ خدمتون ==
ايبل [[ايبل–رفيني ٿيورم]] ذريعي ثابت ڪيو ته [[پنجين درجي جي مساوات]] جي پاڙن لاءِ، يا درجو چار کان وڌيڪ رکندڙ ڪنهن به عام [[گهڻ رقمي مساوات]] لاءِ، واضح الجبري عملن جي صورت ۾ ڪو به عام [[الجبري فنڪشن|الجبري]] حل موجود نه آهي. اهو ثابت ڪرڻ لاءِ هن ([[اوارست گالوا|گالوا]] کان آزاديءَ سان) رياضيءَ جي هڪ شاخ جا بنياد وڌا، جيڪا [[گروپ نظريي جي تاريخ|گروپ نظريي]] جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي. هي نظريو نه رڳو رياضيءَ جي ڪيترن ئي شعبن ۾، پر [[طبعيات]] جي وڏي حصي ۾ پڻ انتهائي اهم آهي. ايبل پنجين درجي جي مساوات جي حل نه ٿي سگهڻ بابت پنهنجو هڪ مقالو [[ڪارل فريڊرڪ گائوس]] ڏانهن موڪليو، پر گائوس ان کي ڏسڻ کان سواءِ ئي رد ڪري ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هن ان کي ڪنهن سنڪي شخص جو بيڪار ڪم سمجهيو هو.&lt;ref name=&quot;scienceworld.wolfram.com&quot;&gt;{{cite web |title=Abel, Niels Henrik (1802-1829) -- from Eric Weisstein's World of Scientific Biography |url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Abel.html |access-date=12 September 2015}}&lt;/ref&gt;

16 سالن جي عمر ۾ ايبل [[ٻه رقمي ٿيورم]] جو سڀني عددن لاءِ لاڳو ٿيندڙ سخت رياضياتي ثبوت پيش ڪيو. اهڙيءَ ريت هن [[ليونارڊ اويلر|اويلر]] جي نتيجي کي وڌيڪ وسيع ڪيو، جيڪو رڳو [[ناطق عدد|ناطق عددن]] لاءِ لاڳو ٿيندو هو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abel, Niels Henrik |url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Abel.html |access-date=27 January 2017 |website=Eric Weisstein's World of Science |publisher=Wolfram Research}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=rElJAgAAQBAJ |title=Encyclopedia of the Enlightenment |date=2002 |publisher=Routledge |isbn=9781135959982 |page=562 |access-date=27 January 2017}}&lt;/ref&gt; ايبل [[بيضوي انٽيگرل|بيضوي انٽيگرلن]] جي نظريي بابت هڪ بنيادي ڪم لکيو، جنهن ۾ [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] جي نظريي جا بنياد شامل هئا.

پيرس ڏانهن سفر دوران هن هڪ مقالو شايع ڪيو، جنهن ۾ بيضوي فنڪشنن جي ٻٽي دوريت کي ظاهر ڪيو ويو. [[ايڊرين-ميري ليجينڊر]] بعد ۾ [[آگسٽين-لوئي ڪوشي]] آڏو ان مقالي کي &quot;ڪانسي کان به وڌيڪ جٽادار يادگار&quot; قرار ڏنو؛ هيءَ تشبيهه هن رومي شاعر [[هوريس|هوريس]] جي هڪ مشهور جملي مان ورتي هئي. تنهن هوندي به اهو مقالو ڪوشي کان گم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;scienceworld.wolfram.com&quot; /&gt;

پرڏيهه ۾ رهڻ دوران ايبل پنهنجو گهڻو ڪم برلن موڪليندو رهيو ته جيئن اهو ''[[ڪريلي جو رسالو|ڪريلي جي رسالي]]'' ۾ شايع ٿي سگهي، پر جنهن ڪم کي هو پنهنجو سڀ کان اهم ڪم سمجهندو هو، اهو هن فرانسيسي اڪيڊمي آف سائنسز لاءِ محفوظ رکيو هو. اهو الجبري تفريقن جي جمع بابت هڪ ٿيورم هو. ٿيورم کي هڪ پاسي رکي وساريو ويو ۽ ايبل جي وفات تائين ان تي ڌيان نه ڏنو ويو. فريبرگ ۾ رهندي ايبل فنڪشنن جي نظريي، خاص طور [[بيضوي فنڪشن|بيضوي]]، [[هائپربيضوي فنڪشن|هائپربيضوي]] ۽ هڪ نئين قسم، جنهن کي هاڻي [[ايبيلين فنڪشن]] چيو وڃي ٿو، تي تحقيق ڪئي.

1823ع ۾ ايبل &quot;سڀني تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي عام تشريح&quot; ([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: ''en alminnelig Fremstilling af Muligheten at integrere alle mulige Differential-Formler'') جي عنوان سان هڪ مقالو لکيو. هن ان کي شايع ڪرائڻ لاءِ يونيورسٽي کان مالي مدد جي درخواست ڪئي. پر جائزي هيٺ هجڻ دوران اهو ڪم گم ٿي ويو ۽ پوءِ ڪڏهن به نه مليو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

ايبل [[ڪارل فريڊرڪ گائوس]] جي لکڻ جي انداز بابت مشهور طور چيو هو: &quot;هو لومڙيءَ وانگر آهي، جيڪا واريءَ تي ڇڏيل پنهنجا پيرا پنهنجي پڇ سان ميساري ڇڏيندي آهي.&quot; گائوس ان جي جواب ۾ چيو: &quot;ڪو به خوددار معمار پنهنجي عمارت مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ان جي چوڌاري اڏاوتي ڍانچو بيهاريل نه ڇڏيندو آهي.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Simmons |first=George Finlay |url=https://archive.org/details/calculusgemsbrie0000simm/page/177 |title=Calculus Gems |publisher=McGraw Hill |year=1992 |isbn=0-88385-561-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/calculusgemsbrie0000simm/page/177 177]}}&lt;/ref&gt;

== ورثو ==
{{وڌيڪ ڏسو|نيلس هينرڪ ايبل جي نالي پٺيان رکيل شين جي فهرست}}

ايبل جي ڪم جي نتيجي ۾ [[رياضياتي تجزيو|تجزيي]] ۾ موجود ڪيترائي ابهام ختم ٿيڻ شروع ٿيا، نوان شعبا سامهون آيا ۽ فنڪشنن جو مطالعو ايترو اڳتي وڌيو، جو رياضي دانن لاءِ تحقيق ۽ ترقيءَ جون ڪيتريون ئي نيون راهون کلي ويون. سندس لکڻين جو وڏو حصو اصل ۾ ''[[ڪريلي جو رسالو|ڪريلي جي رسالي]]'' ۾ شايع ٿيو هو. انهن لکڻين کي برنٽ مائيڪل هولمبو ترتيب ڏنو ۽ ناروي جي حڪومت 1839ع ۾ شايع ڪرايو، جڏهن ته [[پيٽر لڊوگ ميڊيل سائلو|لڊوگ سائلو]] ۽ [[سوفوس لي]] پاران تيار ڪيل وڌيڪ مڪمل ڇاپو 1881ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt; سندس نالي مان نڪتل صفت &quot;ايبيلين&quot; رياضياتي لکڻين ۾ ايتري عام ٿي چڪي آهي، جو روايتي طور ان جو شروعاتي اکر ننڍو لکيو ويندو آهي، مثال طور [[ايبيلين گروپ]]، [[ايبيلين ڪيٽيگري]] ۽ [[ايبيلين ويريٽي]].

6 اپريل 1929ع تي ايبل جي وفات جي سؤ سالا ورسيءَ جي موقعي تي ناروي ۾ چار ٽپال ٽڪيٽون جاري ڪيون ويون. سندس تصوير 1978ع کان 1985ع دوران جاري ڪيل 500 [[نارويجي ڪرون|ڪرونر]] جي بئنڪ نوٽ (پنجون نسخو) تي پڻ ڇپيل هئي. 5 جون 2002ع تي، سندس ڄمڻ جي ٻه سؤ سالا ورسيءَ کان ٻه مهينا اڳ، ناروي ۾ ايبل جي اعزاز ۾ چار وڌيڪ ٽپال ٽڪيٽون جاري ڪيون ويون. ناروي سندس اعزاز ۾ 20 ڪرونر جو سڪو پڻ جاري ڪيو. اوسلو ۾ ايبل جو مجسمو نصب ٿيل آهي ۽ [[چنڊ]] تي موجود [[ايبل (کڏ)|ايبل کڏ]] جو نالو پڻ سندس نالي پٺيان رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;GPN&quot;&gt;{{gpn|12|name=Abel}}&lt;/ref&gt;

رياضيات جو [[ايبل انعام]] ايبل جي ياد ۾ قائم ڪيو ويو ۽ سندس نالي پٺيان رکيو ويو. هي انعام اصل ۾ 1899ع ۾ [[نوبل انعام|نوبل انعامن]] جي پورائي لاءِ تجويز ڪيو ويو هو، پر پهريون ڀيرو 2003ع ۾ [[جين-پيئر سير|جين-پيئر سير]] کي ڏنو ويو، جڏهن ته ان کان هڪ سال اڳ [[اٽلي سيلبرگ|سيلبرگ]] کي اعزازي ايبل انعام ڏنو ويو هو.

رياضي دان [[فيلڪس ڪلائن]] ايبل بابت لکيو:
{{Blockquote|پر مان هن مثالي قسم جي محقق کي ياد ڪرڻ کان سواءِ موڪلائڻ نه چاهيندس، جنهن جهڙو رياضيءَ جي تاريخ ۾ تمام گهٽ ظاهر ٿيو آهي. ان لاءِ مان هڪ ٻئي شعبي جي اهڙي شخصيت جو ذڪر ڪرڻ چاهيان ٿو، جيڪا پنهنجي بلڪل مختلف ميدان جي باوجود به هن سان لاڳاپيل محسوس ٿئي ٿي. جيتوڻيڪ ايبل، ڪيترن ئي رياضي دانن وانگر، موسيقيءَ جي صلاحيت کان مڪمل طور محروم هو، تڏهن به جيڪڏهن مان سندس تخليقي انداز ۽ شخصيت جو [[موزارٽ]] سان مقابلو ڪريان ته اهو بي معنيٰ نه لڳندو. اهڙيءَ طرح هن خدائي الهام رکندڙ رياضي دان لاءِ به ويانا ۾ موزارٽ جي يادگار جهڙو يادگار قائم ڪري سگهجي پيو: هو سادو ۽ بنا ڏيکاءَ جي اتي بيٺو ٻڌي رهيو آهي، جڏهن ته دلڪش فرشتا سندس چوڌاري اڏامندي، راند ڪندي، ڪنهن ٻئي جهان مان کيس الهام آڻي ڏئي رهيا آهن.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;ان جي بدران، مون کي ايبل جي ان بلڪل مختلف قسم جي يادگار جو ذڪر ڪرڻ گهرجي، جيڪو حقيقت ۾ [[اوسلو|ڪرسچينيا]] ۾ قائم ڪيو ويو ۽ جيڪو سندس طبيعت کان واقف هر شخص کي گهڻو مايوس ڪري سگهي ٿو. گرينائيٽ جي هڪ اوچي ۽ تيز اڀريل ٽڪريءَ تي بائرن جهڙي انداز وارو هڪ نوجوان پهلوان ٻن سرمائي رنگ جي قربانيءَ جي شڪار مخلوقن مٿان قدم رکندي آسمان ڏانهن وڌي رهيو آهي. جيڪڏهن ضروري سمجهجي ته ان هيرو کي انساني روح جي علامت قرار ڏئي سگهجي ٿو، پر انهن ٻن عجيب مخلوقن جي گهري معنيٰ بابت سوچڻ بيڪار آهي. ڇا اهي شڪست کاڌل پنجين درجي جون مساواتون آهن يا بيضوي فنڪشن؟ يا سندس روزاني زندگيءَ جا ڏک ۽ پريشانيون؟ يادگار جي پيڙهه تي تمام وڏن اکرن ۾ &quot;ايبل&quot; لکيل آهي.|&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Klein |first=Felix |url=http://archive.org/details/developmentofmat0000klei |title=Development of mathematics in the 19th century |date=1979 |publisher=Math Sci Press |isbn=0-915692-28-7 |place=Brookline, Mass |page=97 |translator-last=Ackerman |translator-first=M. |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;}}

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:NOK 500 V recto.jpg|1978ع جي نارويجي 500 ڪرونر جي بئنڪ نوٽ تي نيلس هينرڪ ايبل
File:Abelmonumentet 1.jpg|اوسلو (اڳوڻي ڪرسچينيا) ۾ [[گستاو ويگيلينڊ]] جو ٺاهيل نيلس هينرڪ ايبل جو مجسمو، جنهن کي &quot;ايبل يادگار&quot; سڏيو وڃي ٿو.
File:Abelmonumentet av Vigeland. - no-nb digifoto 20150625 00154 NB MIT FNR 11682.jpg|[[شاهي محل، اوسلو]] جي سامهون ايبل يادگار
File:Holmengard-119.JPG|[[جيرسٽاد ميونسپلٽي]] ۾ نيلس هينرڪ ايبل جي يادگار
File:Abelmonument.jpg|[[فرولينڊس ورڪ]] ۾ [[گستاو ليروم]] جو ٺاهيل ايبل جو يادگار
&lt;/gallery&gt;

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel1.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel2.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel3.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel4.jpg
&lt;/gallery&gt;

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[نيلس هينرڪ ايبل جي نالي پٺيان رکيل شين جي فهرست]]
* [[اوارست گالوا]]

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book |last=Livio |first=Mario |url=https://archive.org/details/equationthatcoul0000livi |title=The Equation That Couldn't be Solved |publisher=Simon &amp; Schuster |year=2005 |isbn=0-7432-5821-5 |location=New York |url-access=registration}}
* {{cite book |last=Stubhaug |first=Arild |url=https://archive.org/details/nielshenrikabelh0000stub |title=Niels Henrik Abel and his Times |publisher=Springer |others=Trans. by Richard R. Daly |year=2000 |isbn=3-540-66834-9 |url-access=registration}}
* [https://www.ams.org/journals/notices/202601/noti3264/noti3264.html ايڊرين رائس: &quot;200 سال اڳ: ايبل پاران پنجين درجي جي مساوات جي مسئلي جو حل&quot;، نوٽس آف اي ايم ايس (جنوري 2026ع).]

== حوالا ==
{{Reflist}}
&lt;references group=&quot;نوٽ&quot;/&gt;

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{wikiquote}}
{{commons category}}
* [http://www.abelprize.no/c53672/seksjon/vis.html?tid=53910 سوانح حيات ۽ هٿ سان لکيل مسودا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325234528/http://www.abelprize.no/c53672/seksjon/vis.html?tid=53910 |date=25 March 2012 }}، ايبل انعام جي ويب سائيٽ تان
* {{MacTutor Biography|id=Abel}}
* [https://fermatslasttheorem.blogspot.com/2006/02/niels-henrik-abel.html نيلس هينرڪ ايبل جي سوانح حيات]
* {{ScienceWorldBiography | urlname=Abel | title=Abel, Niels Henrik (1802–1829)}}
* {{MathGenealogy|id=55178}}
* [http://www.maa.org/publications/periodicals/convergence/abel-on-elliptic-integrals-a-translation نيلس هينرڪ ايبل جي &quot;بيضوي انٽيگرلن تي تحقيق&quot; جو ترجمو]، [http://mathdl.maa.org/convergence/1/ ڪنورجنس] تي
* [https://web.archive.org/web/20070715000404/http://mathdl.maa.org/convergence/1/?pa=quote&amp;sa=browseQuotesFrontEnd&amp;pageNum=1&amp;resultsPerPage=20&amp;sortLetter=a نيلس هينرڪ ايبل جا مشهور قول]، [http://mathdl.maa.org/convergence/1/ ڪنورجنس] تي {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212072618/http://mathdl.maa.org/convergence/1/ |date=12 February 2006 }}
* [http://abelkonkurransen.no/index.php?lan=en نيلس هينرڪ ايبل رياضياتي مقابلو]، نارويجي رياضياتي اولمپياڊ
* [http://vestraat.net/TNG/getperson.php?personID=I7918&amp;tree=IEA خانداني شجرو]

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Abel, Niels Henrik}}
[[زمرو:نيلس هينرڪ ايبل| ]]
[[زمرو:1802ع ۾ ڄاول]]
[[زمرو:1829ع ۾ وفاتون]]
[[زمرو:19هين صديءَ ۾ تپ دق سبب وفاتون]]
[[زمرو:19هين صديءَ جا نارويجي رياضي دان]]
[[زمرو:گروپ نظريي جا ماهر]]
[[زمرو:نارويجي لوٿراني]]
[[زمرو:نارويجي رياضي دان]]
[[زمرو:اوسلو ڪيٿيڊرل اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪندڙ]]
[[زمرو:فرولينڊ جا ماڻهو]]
[[زمرو:ناروي ۾ تپ دق سبب وفاتون]]
[[زمرو:اوسلو يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:1802ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1829ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>0w9z35t7vv44rcz4nq8tfep5ruk56jx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414606</id>
      <parentid>414605</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>414606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43083" sha1="j0kmo11bs0uqpxdkxgvge2fr7ogy978" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name = نيئلس ھينرڪ ايبل
| image = Niels Henrik Abel.jpg
| image_size = 200px
| caption = نيلس ھينرڪ ايبل
| birth_date = {{birth date|1802|8|5|df=y}}
| birth_place = [[نيڊسٽرئنڊ]], [[ڊينمارڪ-ناروي]]
| death_date = {{death date and age|1829|4|6|1802|8|5|df=y}}
| death_place = [[فرولينڊ]], [[ناروي]]
| residence =ناروي
| nationality = نارويئن
| field = [[ميٿميٽڪس]]
| work_institutions =
| alma_mater = [[يونيورسٽي آف اوسلو|رايل فريڊرڪ يونيورسٽي]] (BA, 1822)
| academic_advisors = [[بيرنٽ ميخائيل ھومبوئي]]
| doctoral_advisor =&lt;!--no doctorate--&gt;
| doctoral_students =&lt;!--no doctorate--&gt;
| known_for = [[ايبلس بائنوميئل ٿيورم]]&lt;br&gt;[[ابيلين ڪيٽيگري]]&lt;br&gt;[[ابيلين ورائٽي]]&lt;br&gt;[[ايبل واري مساوات]]&lt;br&gt;[[ايبل جي پھرين قسم جي مساوات]]&lt;br&gt;[[ايبلين وارو اضافو]]&lt;br&gt;[[ايبيلين فنڪشن]]&lt;br&gt;[[ايبيلين گروپ]]&lt;br&gt;[[ايبل جي شناخت]]&lt;br&gt;[[ايبل واري نابرابري]]&lt;br&gt; 
| footnotes=
| signature = Niels Henrik Abel signature.png
}}

'''ايبل نيئلس ھينرڪ''':{{ٻيا نالا|انگريزي=Abel, Niels Henrik}}{{IPAc-en|ˈ|ɑ:|b|əl}};  (1802–1829) هڪ [[ناروي|نارويجي]] [[رياضي دان]] هو، جنهن [[الجبرا]] ۽ [[رياضياتي تجزيو|رياضياتي تجزيي]] سميت رياضيءَ جي ڪيترن ئي شعبن ۾ بنيادي خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس سڀ کان مشهور ڪاميابي [[پنجين درجي جي مساوات|پنجين درجي جي عام مساوات]] کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ لاءِ ڪنهن عام فارمولي جي ناممڪن هجڻ جو پهريون مڪمل ثبوت پيش ڪرڻ هو؛ اهو نتيجو هاڻي [[ايبل–رفيني ٿيورم]] جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هي مسئلو سندس دور کان اڳ ٻن صدين کان وڌيڪ عرصي تائين رياضي دانن لاءِ هڪ اهم حل طلب مسئلو رهيو هو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ore |first=Øystein |date=2018-04-18 |title=Niels Henrik Abel |url=http://snl.no/Niels_Henrik_Abel |journal=Store Norske Leksikon |language=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Niels Henrik Abel |url=https://www.matematikk.org/trinn8-10/biografi.html?tid=62622 |access-date=2018-05-05 |website=www.matematikk.org |language=no}}&lt;/ref&gt; ايبل [[بيضوي انٽيگرل|بيضوي انٽيگرلن]] ۽ [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] جي نظريي کي پڻ نئين شڪل ڏني ۽ وڌيڪ عام قسم جي فنڪشنن ۽ انٽيگرلن تي سندس ڪم اڳتي هلي [[ايبيلين فنڪشن|ايبيلين فنڪشنن]] ۽ ايبيلين انٽيگرلن جي نظريي جو بنياد بڻيو. سندس تحقيق فنڪشنل مساواتن، قطارن، مقرر انٽيگرلن ۽ الجبري مساواتن تائين پڻ پکڙيل هئي.

ايبل جي رياضياتي ڪيريئر جو فعال دور تمام مختصر هو، پر ان دوران سندس تحقيق 19هين صديءَ جي رياضيءَ جي ترقيءَ تي گهرو اثر ڇڏيو. غربت ۽ مستقل علمي عهدي جي کوٽ باوجود هن پنهنجي اهم تحقيق جو وڏو حصو 1820ع واري ڏهاڪي ۾ مڪمل ڪيو؛ سندس ڪيترائي اهم مقالا ''[[خالص ۽ اطلاقی رياضيءَ جو رسالو|يورنال فيئر ڊي رائنه اُونٽ آن‌گيوانڊٽه ماتيماٽيڪ]]'' ۾ شايع ٿيا. پيرس ۾ 1826ع دوران پيش ڪيل سندس مشهور مقالي ۾ الجبري تفريقن جي انٽيگرلن بابت هڪ انتهائي عام اضافي ٿيورم ڏنو ويو، جيڪو اڳتي هلي [[ايبل جو ٿيورم|ايبل جي ٿيورم]] سان لاڳاپيل نظريي جي ترقيءَ لاءِ بنيادي اهميت اختيار ڪري ويو. ايبل [[تپ دق]] سبب 6 اپريل 1829ع تي رڳو 26 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري ويو، پر سندس نالو اڄ به [[ايبيلين گروپ]]، ايبيلين انٽيگرل، ايبيلين فنڪشن ۽ ٻين ڪيترن رياضياتي تصورن سان وابسته آهي.&lt;ref name=&quot;todayinsci.com&quot;&gt;{{cite web |title=Charles Hermite Quotes - 2 Science Quotes - Dictionary of Science Quotations and Scientist Quotes |url=http://todayinsci.com/H/Hermite_Charles/HermiteCharles-Quotations.htm |access-date=12 September 2015}}&lt;/ref&gt;

== زندگي ==

=== شروعاتي زندگي ===
{{multiple image
| width    = 100
| footer   = نيلس هينرڪ ايبل جا والدين، 1809ع
| image1   = Søren Georg Abel.png
| alt1     = سورن جارج ايبل
| caption1 = [[سورن جارج ايبل]]
| image2   = Anne Marie Abel.png
| alt2     = اين ميري ايبل
| caption2 = اين ميري ايبل
}}

نيلس هينرڪ ايبل [[نيدسٽرينڊ ميونسپلٽي|نيدسٽرينڊ]]، ناروي ۾ وقت کان اڳ ڄائو هو. هو پادري [[سورن جارج ايبل]] ۽ اين ميري سائمنسن جو ٻيو ٻار هو. نيلس هينرڪ ايبل جي ڄمڻ وقت سندس خاندان [[فينوئي (ٻيٽ)|فينوئي]] ۾ پادريءَ جي رهائشگاهه ۾ رهندو هو. ڪيترين ڳالهين مان ظاهر ٿئي ٿو ته نيلس هينرڪ پاڙيسري پاريش ۾ ڄائو هو، ڇاڪاڻ ته سندس والدين سندس ڄمڻ واري سال جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ نيدسٽرينڊ جي [[بيليف]] جا مهمان هئا.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot;&gt;
Stubhaug, Arild: [http://www.snl.no/.nbl_biografi/Niels_Henrik_Abel/utdypning Niels Henrik Abel – utdypning (NBL-artikkel)] – Store norske leksion
&lt;/ref&gt;{{NoteTag|نيلس هينرڪ وقت کان اڳ ڄائو هو ۽ زباني روايت موجب، نئين ڄاول ٻار کي جيئرو رکڻ لاءِ ڳاڙهي شراب سان ڌوئي ڪپهه جي ڪپڙي ۾ ويڙهيو ويندو هو. نيلس هينرڪ جي پيءُ کيس بپتسما ڏني ۽ پاريش رجسٽر ۾ لکيو: ''&quot;6 سيپٽمبر 1802ع تي فينوئي چرچ ۾ پادري سورن جي. ايبل ۽ اين ميري سائمنسن جي ٻار نيلس هينرڪ، جيڪو 5 آگسٽ تي ڄائو هو، کي بپتسما ڏني وئي&quot;'' – ([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: September 6te 1802 døbt i Findøe Kirke Sognepræsten Søren G. Abel og Ane Marie Simonsens Barn Niels Henrik, fød den 5te August.)&lt;ref&gt;Skadberg, Gunnar A.: Ætt og heim 2004, chapter 5, ''Sogneprest Søren Georg Abel – Matematikerens far''. {{ISBN|82-90087-65-9}}.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;مورٽن ڪيئرلف کي 1829ع ۾ نيدسٽرينڊ جو پادري مقرر ڪيو ويو. هن 1880ع ۾ والي ۾ پروفيسر بيرڪنس ڏانهن لکيل خط ۾ ڄاڻايو ته مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو هو ته ايبل جي پٽن مان هڪ نيدسٽرينڊ ۾ اڳوڻي بيليف مارسٽرينڊ جي گهر ۾ ڄائو هو.&lt;ref&gt;Myhre, Sigmar: Ætt og heim 2009, chapter 6, ''Niels Henrik Abel – fødestaden''. {{ISBN|978-82-90087-72-7}}.&lt;/ref&gt;}}

نيلس هينرڪ ايبل جي پيءُ، سورن جارج ايبل، [[الهيات]] ۽ [[فلسفو|فلسفي]] ۾ ڊگري حاصل ڪئي هئي ۽ [[هيسبي چرچ]]، [[فينوئي (ٻيٽ)|فينوئي]] ۾ پادري طور خدمتون سرانجام ڏنيون. سورن جو پيءُ ۽ نيلس جو ڏاڏو، هانس ميٿياس ايبل، پڻ پادري هو ۽ [[ريزور (شهر)|ريزور]] شهر جي ويجهو [[جيرسٽاد چرچ]] ۾ خدمتون سرانجام ڏيندو هو. سورن پنهنجو ننڍپڻ جيرسٽاد ۾ گذاريو هو ۽ اتي نائب پادري پڻ رهيو هو. 1804ع ۾ سندس پيءُ جي وفات کان پوءِ سورن کي جيرسٽاد جو پادري مقرر ڪيو ويو ۽ خاندان اتي منتقل ٿي ويو. ايبل خاندان جو اصل تعلق [[شليسويگ]] سان هو ۽ اهو 17هين صديءَ ۾ ناروي آيو هو.

[[File:Gjerstad kirke or Risør.jpg|thumb|right|alt=جيرسٽاد چرچ ۽ پادريءَ جي رهائشگاهه جو پوسٽ ڪارڊ.|1890ع–95ع ۾ جيرسٽاد چرچ ۽ پادريءَ جي رهائشگاهه جو پوسٽ ڪارڊ. رهائشگاهه جي مکيه عمارت ساڳي هئي، جيڪا ايبل جي اتي رهڻ وقت موجود هئي.]]

اين ميري سائمنسن [[ريزور (شهر)|ريزور]] جي رهواسڻ هئي؛ سندس پيءُ نيلس هينرڪ سيڪسِلڊ سائمنسن واپاري ۽ تجارتي جهازن جو مالڪ هو ۽ کيس ريزور جو سڀ کان امير ماڻهو چيو ويندو هو. اين ميري ٻن [[ماٽيلي خاندان|ماٽيلين مائرن]] سان نسبتاً آسائشن واري ماحول ۾ وڏي ٿي هئي. جيرسٽاد جي پادريءَ واري رهائشگاهه ۾ هوءَ ناچ جي محفلن ۽ سماجي گڏجاڻين جو انتظام ڪرڻ پسند ڪندي هئي. ڪيترين ڳالهين مان ظاهر ٿئي ٿو ته هوءَ ننڍي عمر کان ئي شراب جي عادي ٿي وئي هئي ۽ ٻارن جي پرورش ۾ گهڻي دلچسپي نه وٺندي هئي. نيلس هينرڪ ۽ سندس ڀائرن کي سندن پيءُ هٿ سان لکيل ڪتابن ذريعي تعليم ڏيندو هو. رياضيءَ جي هڪ ڪتاب ۾ جوڙ جي جدول ۾ لکيل هو: 1+0=0.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

=== ڪيٿيڊرل اسڪول ۽ رائل فريڊرڪ يونيورسٽي ===
ناروي جي آزادي ۽ 1814ع ۾ ملڪ ۾ ٿيل پهرين چونڊن کان پوءِ سورن ايبل کي [[اسٽورٽنگ]] جو نمائندو چونڊيو ويو. اسٽورٽنگ جا اجلاس 1866ع تائين ڪرسچينيا (هاڻوڪي [[اوسلو]]) جي [[اوسلو ڪيٿيڊرل اسڪول|ڪيٿيڊرل اسڪول]] جي مکيه هال ۾ ٿيندا هئا. گهڻو امڪان آهي ته اهڙيءَ ريت سورن جو اسڪول سان رابطو ٿيو ۽ هن فيصلو ڪيو ته سندس وڏو پٽ هانس ميٿياس ايندڙ سال اتي پڙهڻ شروع ڪري. پر جڏهن روانگيءَ جو وقت ويجهو آيو ته هانس گهر ڇڏڻ جي خيال کان ايترو اداس ۽ مايوس ٿي ويو، جو سندس پيءُ کيس موڪلڻ جي همت نه ڪئي. ان جي بدران هن نيلس کي موڪلڻ جو فيصلو ڪيو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

1815ع ۾ نيلس ايبل 13 سالن جي عمر ۾ ڪيٿيڊرل اسڪول ۾ داخل ٿيو. سندس وڏو ڀاءُ هانس هڪ سال پوءِ ساڻس گڏ اتي داخل ٿيو. ٻئي هڪ ئي ڪمري ۾ رهندا ۽ گڏ ڪلاس وٺندا هئا. هانس جا درجا نيلس کان بهتر هئا؛ پر 1818ع ۾ رياضيءَ جو نئون استاد [[برنٽ مائيڪل هولمبو]] مقرر ٿيو. هو شاگردن کي گهر ۾ حل ڪرڻ لاءِ رياضيءَ جا سوال ڏيندو هو. هن نيلس هينرڪ جي رياضيءَ واري قابليت کي سڃاتو ۽ کيس اعليٰ سطح تائين هي مضمون پڙهڻ لاءِ همٿايو. هو اسڪول کان پوءِ نيلس کي ذاتي سبق پڻ ڏيندو هو.

1818ع ۾ سورن ايبل جو 1806ع واري پنهنجي [[ڪيٽيڪزم]] بابت عالمِ دين اسٽينر يوهانس اسٽينرسن سان عوامي مذهبي بحث ٿيو. ان بحث کي اخبارن ۾ وڏي ڪوريج ملي. سورن کي &quot;ايبل اسپينڊيبل&quot; ''([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: &quot;Abel Spandabel&quot;)'' جو لقب ڏنو ويو. چيو وڃي ٿو ته ان تڪرار تي نيلس جو ردعمل &quot;حد کان وڌيڪ خوش مزاجي&quot; وارو هو. ساڳئي وقت سورن [[ناروي جي آئين ساز اسيمبلي]] جي ميزبان [[ڪارستن اينڪر]] جي توهين ڪرڻ کان پوءِ مواخذي جي ويجهو پهچي ويو. سيپٽمبر 1818ع ۾ هو پنهنجي سياسي ڪيريئر جي تباهيءَ کان پوءِ جيرسٽاد موٽي آيو. هن گهڻو شراب پيئڻ شروع ڪيو ۽ صرف ٻن سالن کان پوءِ 1820ع ۾ 48 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري ويو.

برنٽ مائيڪل هولمبو نيلس هينرڪ ايبل کي اسڪول ۾ رهڻ لاءِ وظيفو ڏيارڻ ۾ مدد ڪئي ۽ پنهنجن دوستن کان پئسا گڏ ڪيا ته جيئن هو [[اوسلو يونيورسٽي|رائل فريڊرڪ يونيورسٽي]] ۾ پڙهي سگهي.

جڏهن ايبل 1821ع ۾ يونيورسٽي ۾ داخل ٿيو ته هو اڳ ئي ناروي جو سڀ کان وڌيڪ ڄاڻ رکندڙ رياضي دان هو. هولمبو وٽ هاڻي کيس سيکارڻ لاءِ وڌيڪ ڪجهه نه هو ۽ ايبل يونيورسٽي جي لائبريري ۾ موجود رياضيءَ جو جديد ترين علمي مواد پڙهي چڪو هو. ان عرصي دوران ايبل [[پنجين درجي جي مساوات]] کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ تي ڪم شروع ڪيو. رياضي دان 250 سالن کان وڌيڪ عرصي کان هن مسئلي جو حل ڳولي رهيا هئا. 1821ع ۾ ايبل سمجهيو ته هن ان جو حل ڳولي ورتو آهي. ڪرسچينيا ۾ رياضيءَ جي ٻن پروفيسرن، سورن راسموسن ۽ [[ڪرسٽوفر هانسٽين]]، ايبل جي فارمولن ۾ ڪا غلطي نه ڏٺي ۽ سندس ڪم ڪوپن هيگن ۾ نارڊڪ ملڪن جي مشهور رياضي دان [[ڪارل فرڊيننڊ ڊيگن]] ڏانهن موڪليو. ڊيگن کي به ڪا غلطي نظر نه آئي، پر پوءِ به هن کي شڪ هو ته اهڙو حل، جنهن کي ايترا ناميارا رياضي دان ايتري ڊگهي عرصي کان ڳولي رهيا هئا، سو پري ڪرسچينيا جي هڪ اڻڄاتل شاگرد واقعي ڳولي ورتو هوندو. بهرحال، ڊيگن ايبل جي غيرمعمولي تيز ذهانت کي محسوس ڪيو ۽ سندس خيال هو ته اهڙي باصلاحيت نوجوان کي پنجين درجي جي مساوات جهڙي &quot;بي ثمر موضوع&quot; تي پنهنجون صلاحيتون ضايع نه ڪرڻ گهرجن، بلڪه [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] ۽ [[ماورائي عددن جو نظريو|ماورائيت]] تي ڪم ڪرڻ گهرجي؛ ڇاڪاڻ ته پوءِ، ڊيگن لکيو، هو &quot;هڪ وسيع تجزياتي سمنڊ جي وڏن حصن ڏانهن ميگيلن جهڙا نوان رستا ڳولي لهندو&quot;.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt; ڊيگن ايبل کان پنهنجي طريقي جو عددي مثال ڏيڻ لاءِ چيو. مثال تيار ڪرڻ دوران ايبل پنهنجي مقالي ۾ هڪ غلطي ڳولي لڌي.&lt;ref name=&quot;StAndrews&quot;&gt;[http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Abel.html Abel biography]. Groups.dcs.st-and.ac.uk. Retrieved on 2011-07-12.&lt;/ref&gt; ان مان 1823ع ۾ اها دريافت ٿي ته پنجين يا ان کان وڌيڪ درجي جي مساوات کي فارمولي ذريعي حل ڪرڻ لازمي طور ممڪن نه آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bruno |first=Leonard |title=Math &amp; Mathematics: The History of Math Discoveries Around the World (Volume 1: A-H) |publisher=U•X•L |year=1999 |isbn=0-7876-3812-9 |location=Farmington Hills, MI |page=3}}&lt;/ref&gt;

ايبل 1822ع ۾ گريجوئيشن مڪمل ڪئي. رياضيءَ ۾ سندس ڪارڪردگي غيرمعمولي طور اعليٰ، جڏهن ته ٻين مضمونن ۾ سراسري هئي.

=== ڪيريئر ===
[[File:Abel-kladd.jpg|thumb|alt=نيلس هينرڪ ايبل جي نوٽ بڪ مان|نيلس هينرڪ ايبل جي نوٽ بڪ مان]]

گريجوئيشن کان پوءِ يونيورسٽي جي پروفيسرن ايبل جي مالي مدد ڪئي ۽ پروفيسر ڪرسٽوفر هانسٽين کيس پنهنجي گهر جي مٿئين ماڙ جي هڪ ڪمري ۾ رهڻ ڏنو. ايبل بعد ۾ مسز هانسٽين کي پنهنجي ٻي ماءُ سمجهندو هو. اتي رهندي ايبل پنهنجي ننڍي ڀاءُ پيڊر ايبل کي [[ايگزامن آرٽيم]] مڪمل ڪرڻ ۾ مدد ڪئي. هن پنهنجي ڀيڻ ايلزبيٿ کي شهر ۾ روزگار ڳولڻ ۾ پڻ مدد ڪئي.

1823ع جي شروعات ۾ نيلس ايبل پنهنجو پهريون مقالو ناروي جي پهرين سائنسي رسالي ''ماگاسين فور ناتورويڊنسڪابرنه'' (سنڌي: ''قدرتي سائنسن جو رسالو'') ۾ شايع ڪيو، جنهن جي گڏيل باني پروفيسر هانسٽين هو. ايبل ان رسالي ۾ ڪيترائي مقالا شايع ڪيا، پر رسالي کي جلد احساس ٿيو ته اهڙو مواد عام پڙهندڙن لاءِ مناسب نه هو. 1823ع ۾ ايبل فرانسيسي ٻوليءَ ۾ پڻ هڪ مقالو لکيو. اهو &quot;سڀني تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي عام تشريح&quot; (''[[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: ''اين آلمينلي فريمشٽيلنگ آف موليهيتن آت انٽيگريئره آله موليگه ڊيفرينشيئل-فارملر'' معنيٰ: ''سڀني ممڪن تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي هڪ عام تشريح'') هو. هن ان کي شايع ڪرائڻ لاءِ يونيورسٽي کان مالي مدد گهري. پر جائزي هيٺ هجڻ دوران اهو ڪم گم ٿي ويو ۽ پوءِ ڪڏهن به نه مليو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

[[File:Christine Kemp.jpg|thumb|ڪرسٽين ڪيمپ]]

1823ع جي وچ ڌاري پروفيسر راسموسن ايبل کي 100 [[اسپيسيڊالر]] تحفي طور ڏنا ته جيئن هو [[ڪوپن هيگن]] وڃي فرڊيننڊ ڊيگن ۽ ٻين رياضي دانن سان ملي سگهي. ڪوپن هيگن ۾ رهندي ايبل [[فرما جو آخري ٿيورم]] تي ڪجهه ڪم ڪيو. ايبل جو چاچو پيڊر مينڊرپ ٽڪسن، ڪوپن هيگن جي [[ڪرسچين شاون]] واري بحري اڏي تي رهندو هو. اتي هڪ ناچ جي محفل ۾ نيلس ايبل جي ملاقات ڪرسٽين ڪيمپ سان ٿي، جيڪا اڳتي هلي سندس مڱيندي بڻجي. 1824ع ۾ ڪرسٽين [[سون، ناروي|سون]]، ناروي منتقل ٿي وئي، جتي هن ٻارن جي خانگي استاني طور ڪم ڪيو، ۽ ڪرسمس دوران ٻنهي جي مڱڻي ٿي.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

ڪوپن هيگن مان موٽڻ کان پوءِ ايبل جرمني ۽ فرانس جي ناميارن رياضي دانن سان ملڻ لاءِ سرڪاري وظيفي جي درخواست ڏني، پر ان جي بدران کيس ٻن سالن لاءِ هر سال 200 اسپيسيڊالر ڏنا ويا ته جيئن هو ڪرسچينيا ۾ رهي جرمن ۽ فرانسيسي ٻوليون پڙهي. ان کان پوءِ ايندڙ ٻن سالن لاءِ کيس هر سال 600 اسپيسيڊالر جي وظيفي جو واعدو ڪيو ويو، جنهن سان کيس پرڏيهه سفر ڪرڻ جي اجازت ملڻي هئي.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt; اهي ٻوليون پڙهڻ دوران ايبل 1824ع ۾ پنهنجو پهريون اهم ڪم ''ميموار سير لي زيڪواسيون آلجيبرِڪ، او اون ديمونتر لَئمپوسيبيليتي دُ لا ريزولوسيون دُ ليڪواسيون جينيرال دُ سينڪيئم دُگري'' (معنيٰ: ''الجبري مساواتن بابت مقالو، جنهن ۾ پنجين درجي جي عام مساوات جي حل جي ناممڪن هجڻ کي ثابت ڪيو ويو آهي'')&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mémoire sur les équations algébriques où on démontre l'impossibilité de la résolution de l'équation générale du cinquième degré |url=http://www.abelprize.no/c54178/binfil/download.php?tid=53608 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808172819/https://www.abelprize.no/c54178/binfil/download.php?tid=53608 |archive-date=8 August 2021 |access-date=28 July 2015}}&lt;/ref&gt; (الجبري مساواتن بابت يادداشت، جنهن ۾ پنجين درجي جي عام مساوات جي حل جي ناممڪن هجڻ کي ثابت ڪيو ويو آهي) شايع ڪيو. 1823ع تائين ايبل آخرڪار ثابت ڪري چڪو هو ته پنجين درجي جي عام مساوات کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ ناممڪن آهي، جنهن کي هاڻي [[ايبل–رفيني ٿيورم]] چيو وڃي ٿو. تنهن هوندي به هي مقالو پيچيده ۽ سمجهڻ ۾ ڏکيو هو، جنهن جو هڪ سبب اهو به هو ته ڇپائيءَ جا خرچ بچائڻ لاءِ ايبل ان کي رڳو ڇهن صفحن تائين محدود رکيو هو. وڌيڪ تفصيلي [[رياضياتي ثبوت|ثبوت]] 1826ع ۾ ''[[ڪريلي جو رسالو]]'' جي پهرين جلد ۾ شايع ٿيو.

[[File:Gedenktafel Am Kupfergraben 4a (Mitte) Niels Henrik Abel.jpg|thumb|برلن ۾ ان هنڌ 2014ع ۾ لڳايل يادگاري تختي، جتي ايبل 1825ع–26ع دوران رهندو هو]]

1825ع ۾ ايبل [[سويڊن جو چارلس چوڏهون جان|ناروي ۽ سويڊن جي بادشاهه ڪارل يوهان]] کي ذاتي خط لکي پرڏيهه سفر ڪرڻ جي اجازت گهري. کيس اجازت ملي ۽ سيپٽمبر 1825ع ۾ هو يونيورسٽي جي چئن دوستن (ڪرسچين پي. بي. بوئڪ، بالٿازار ايم. ڪيلهائو، نڪولائي بي. مولر ۽ اوٽو ٽينڪ) سان گڏ ڪرسچينيا ڇڏي ويو. ايبل جا اهي چار دوست ارضيات جي مطالعي لاءِ برلن ۽ الپس وڃي رهيا هئا. ايبل ڪوپن هيگن تائين ساڻن گڏ وڃڻ ۽ اتان گوٽنگن وڃڻ چاهيو ٿي. سندس وظيفي جي شرطن موجب کيس [[ڪارل فريڊرڪ گائوس|گائوس]] سان [[گوٽنگن]] ۾ ملڻو هو ۽ پوءِ پيرس وڃڻو هو. پر ڪوپن هيگن پهچڻ کان پوءِ هن پنهنجو منصوبو تبديل ڪري ڇڏيو. هن پنهنجي دوستن سان گڏ برلن وڃڻ جو فيصلو ڪيو ۽ ارادو رکيو ته پوءِ گوٽنگن ۽ پيرس ويندو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

رستي ۾ هن الٽونا، جيڪو هاڻي هيمبرگ جو هڪ ضلعو آهي، ۾ فلڪيات دان [[هائنريش ڪرسچين شوماخر]] سان ملاقات ڪئي. پوءِ هن چار مهينا برلن ۾ گذاريا، جتي سندس [[آگسٽ ليوپولڊ ڪريلي]] سان سٺي واقفيت ٿي. ڪريلي ان وقت پنهنجو رياضياتي رسالو ''[[ڪريلي جو رسالو|Journal für die reine und angewandte Mathematik]]'' شايع ڪرڻ وارو هو. ايبل هن منصوبي جي ڀرپور حمايت ڪئي ۽ ان جي ڪاميابيءَ ۾ اهم حصو ورتو.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Abel, Niels Henrik|volume=1|pages=39–40}}&lt;/ref&gt; رسالي جي پهرين ئي سال ۾ ايبل ان لاءِ ست مقالا لکيا.

برلن کان ايبل پنهنجي دوستن سان گڏ الپس پڻ ويو. هو [[لائپزگ]] ۽ [[فريبرگ، سيڪسني|فريبرگ]] ويو، جتي هن [[جارج اماڊيوس ڪارل فريڊرڪ نائومن]] ۽ سندس ڀاءُ، رياضي دان آگسٽ نائومن، سان ملاقات ڪئي. فريبرگ ۾ ايبل فنڪشنن جي نظريي، خاص طور [[بيضوي فنڪشن|بيضوي]]، [[هائپربيضوي فنڪشن|هائپربيضوي]] ۽ هڪ نئين قسم، جنهن کي هاڻي [[ايبيلين فنڪشن]] چيو وڃي ٿو، تي تحقيق ڪئي.

فريبرگ کان هو ڊريسڊن، پراگ، ويانا، ٽريسٽي، وينس، ويرونا، بولزانو، انسبرڪ، لوسرن ۽ بازل ويا. جولاءِ 1826ع کان ايبل بازل کان پيرس تائين اڪيلو سفر ڪيو. ايبل پنهنجو گهڻو ڪم ''ڪريلي جي رسالي'' ۾ ڇپجڻ لاءِ برلن موڪلي ڇڏيو هو، پر جنهن ڪم کي هو پنهنجو سڀ کان اهم ڪم سمجهندو هو، اهو هن [[فرانسيسي اڪيڊمي آف سائنسز]] لاءِ محفوظ رکيو هو: الجبري تفريقن جي جمع بابت هڪ ٿيورم. مصور [[يوهان گوربٽز]] جي مدد سان هن پيرس ۾ رهائش لاءِ هڪ فليٽ ڳولي ورتو ۽ ٿيورم تي ڪم جاري رکيو. هن آڪٽوبر 1826ع ۾ اهو ڪم مڪمل ڪري اڪيڊمي ڏانهن جمع ڪرايو. ان جو جائزو [[آگسٽين-لوئي ڪوشي]] کي وٺڻو هو. پيرس ۾ ايبل جو ڪم تمام گهٽ سڃاتو ويندو هو ۽ سندس انڪساري کيس پنهنجي تحقيق جي تشهير ڪرڻ کان روڪيو. ٿيورم هڪ پاسي رکي وساريو ويو ۽ ايبل جي وفات تائين ان تي ڌيان نه ڏنو ويو.

ايبل جي محدود مالي وسيلن آخرڪار کيس جنوري 1827ع ۾ پنهنجو سفر ختم ڪرڻ تي مجبور ڪيو. هو برلن موٽي آيو، جتي کيس ''ڪريلي جي رسالي'' جي ايڊيٽر جو عهدو پيش ڪيو ويو، پر هن اهو قبول نه ڪيو. مئي 1827ع تائين هو واپس ناروي پهچي ويو. سندس پرڏيهي سفر کي ناڪام سمجهيو ويو.{{By whom|date=June 2020}} هن گوٽنگن ۾ گائوس سان ملاقات نه ڪئي هئي ۽ پيرس ۾ به ڪجهه شايع نه ڪيو هو. تنهنڪري سندس وظيفي جي تجديد نه ڪئي وئي ۽ کيس [[ناروي بئنڪ]] کان 200 اسپيسيڊالر جو ذاتي قرض وٺڻو پيو. هن اهو قرض ڪڏهن به واپس نه ڪيو. هن خانگي طور پڙهائڻ پڻ شروع ڪيو. هو پنهنجو گهڻو ڪم ''ڪريلي جي رسالي'' ڏانهن موڪليندو رهيو. پر 1828ع جي وچ ڌاري هن [[ڪارل گستاف جيڪب ياڪوبي|ڪارل ياڪوبي]] سان علمي مقابلي دوران بيضوي فنڪشنن بابت هڪ اهم ڪم الٽونا جي ''[[Astronomische Nachrichten]]'' ۾ شايع ڪيو.

=== وفات ===
پيرس ۾ رهڻ دوران ايبل [[تپ دق]] ۾ مبتلا ٿي ويو هو. ڪرسمس 1828ع تي هو پنهنجي مڱيندي سان ملڻ لاءِ سليج ذريعي [[فرولينڊ (ڳوٺ)|فرولينڊ]]، ناروي ويو. سفر دوران سندس حالت سخت خراب ٿي وئي. جيتوڻيڪ عارضي بهتري سبب ٻنهي کي موڪلون گڏ گذارڻ جو موقعو مليو، پر ٿوري ئي عرصي کان پوءِ 6 اپريل 1829ع تي ايبل وفات ڪري ويو. سندس وفات کان فقط ٻه ڏينهن پوءِ آگسٽ ڪريلي جو خط پهتو، جنهن ۾ کيس ٻڌايو ويو هو ته ڪريلي ايبل لاءِ [[برلن يونيورسٽي]] ۾ پروفيسر جي عهدي جو بندوبست ڪري ورتو هو.&lt;ref name=&quot;CrelleLetter8April&quot;&gt;{{cite web |title=The Biography of Niels Henrik Abel: His last years |url=https://abelprize.no/page/biography-niels-henrik-abel-his-last-years |access-date=2025-03-30 |website=The Abel Prize}}&lt;/ref&gt;

== رياضيءَ ۾ خدمتون ==
ايبل [[ايبل–رفيني ٿيورم]] ذريعي ثابت ڪيو ته [[پنجين درجي جي مساوات]] جي پاڙن لاءِ، يا درجو چار کان وڌيڪ رکندڙ ڪنهن به عام [[گهڻ رقمي مساوات]] لاءِ، واضح الجبري عملن جي صورت ۾ ڪو به عام [[الجبري فنڪشن|الجبري]] حل موجود نه آهي. اهو ثابت ڪرڻ لاءِ هن ([[اوارست گالوا|گالوا]] کان آزاديءَ سان) رياضيءَ جي هڪ شاخ جا بنياد وڌا، جيڪا [[گروپ نظريي جي تاريخ|گروپ نظريي]] جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي. هي نظريو نه رڳو رياضيءَ جي ڪيترن ئي شعبن ۾، پر [[طبعيات]] جي وڏي حصي ۾ پڻ انتهائي اهم آهي. ايبل پنجين درجي جي مساوات جي حل نه ٿي سگهڻ بابت پنهنجو هڪ مقالو [[ڪارل فريڊرڪ گائوس]] ڏانهن موڪليو، پر گائوس ان کي ڏسڻ کان سواءِ ئي رد ڪري ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هن ان کي ڪنهن سنڪي شخص جو بيڪار ڪم سمجهيو هو.&lt;ref name=&quot;scienceworld.wolfram.com&quot;&gt;{{cite web |title=Abel, Niels Henrik (1802-1829) -- from Eric Weisstein's World of Scientific Biography |url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Abel.html |access-date=12 September 2015}}&lt;/ref&gt;

16 سالن جي عمر ۾ ايبل [[ٻه رقمي ٿيورم]] جو سڀني عددن لاءِ لاڳو ٿيندڙ سخت رياضياتي ثبوت پيش ڪيو. اهڙيءَ ريت هن [[ليونارڊ اويلر|اويلر]] جي نتيجي کي وڌيڪ وسيع ڪيو، جيڪو رڳو [[ناطق عدد|ناطق عددن]] لاءِ لاڳو ٿيندو هو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abel, Niels Henrik |url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Abel.html |access-date=27 January 2017 |website=Eric Weisstein's World of Science |publisher=Wolfram Research}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=rElJAgAAQBAJ |title=Encyclopedia of the Enlightenment |date=2002 |publisher=Routledge |isbn=9781135959982 |page=562 |access-date=27 January 2017}}&lt;/ref&gt; ايبل [[بيضوي انٽيگرل|بيضوي انٽيگرلن]] جي نظريي بابت هڪ بنيادي ڪم لکيو، جنهن ۾ [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] جي نظريي جا بنياد شامل هئا.

پيرس ڏانهن سفر دوران هن هڪ مقالو شايع ڪيو، جنهن ۾ بيضوي فنڪشنن جي ٻٽي دوريت کي ظاهر ڪيو ويو. [[ايڊرين-ميري ليجينڊر]] بعد ۾ [[آگسٽين-لوئي ڪوشي]] آڏو ان مقالي کي &quot;ڪانسي کان به وڌيڪ جٽادار يادگار&quot; قرار ڏنو؛ هيءَ تشبيهه هن رومي شاعر [[هوريس|هوريس]] جي هڪ مشهور جملي مان ورتي هئي. تنهن هوندي به اهو مقالو ڪوشي کان گم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;scienceworld.wolfram.com&quot; /&gt;

پرڏيهه ۾ رهڻ دوران ايبل پنهنجو گهڻو ڪم برلن موڪليندو رهيو ته جيئن اهو ''[[ڪريلي جو رسالو|ڪريلي جي رسالي]]'' ۾ شايع ٿي سگهي، پر جنهن ڪم کي هو پنهنجو سڀ کان اهم ڪم سمجهندو هو، اهو هن فرانسيسي اڪيڊمي آف سائنسز لاءِ محفوظ رکيو هو. اهو الجبري تفريقن جي جمع بابت هڪ ٿيورم هو. ٿيورم کي هڪ پاسي رکي وساريو ويو ۽ ايبل جي وفات تائين ان تي ڌيان نه ڏنو ويو. فريبرگ ۾ رهندي ايبل فنڪشنن جي نظريي، خاص طور [[بيضوي فنڪشن|بيضوي]]، [[هائپربيضوي فنڪشن|هائپربيضوي]] ۽ هڪ نئين قسم، جنهن کي هاڻي [[ايبيلين فنڪشن]] چيو وڃي ٿو، تي تحقيق ڪئي.

1823ع ۾ ايبل &quot;سڀني تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي عام تشريح&quot; ([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: ''en alminnelig Fremstilling af Muligheten at integrere alle mulige Differential-Formler'') جي عنوان سان هڪ مقالو لکيو. هن ان کي شايع ڪرائڻ لاءِ يونيورسٽي کان مالي مدد جي درخواست ڪئي. پر جائزي هيٺ هجڻ دوران اهو ڪم گم ٿي ويو ۽ پوءِ ڪڏهن به نه مليو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

ايبل [[ڪارل فريڊرڪ گائوس]] جي لکڻ جي انداز بابت مشهور طور چيو هو: &quot;هو لومڙيءَ وانگر آهي، جيڪا واريءَ تي ڇڏيل پنهنجا پيرا پنهنجي پڇ سان ميساري ڇڏيندي آهي.&quot; گائوس ان جي جواب ۾ چيو: &quot;ڪو به خوددار معمار پنهنجي عمارت مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ان جي چوڌاري اڏاوتي ڍانچو بيهاريل نه ڇڏيندو آهي.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Simmons |first=George Finlay |url=https://archive.org/details/calculusgemsbrie0000simm/page/177 |title=Calculus Gems |publisher=McGraw Hill |year=1992 |isbn=0-88385-561-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/calculusgemsbrie0000simm/page/177 177]}}&lt;/ref&gt;

== ورثو ==
{{وڌيڪ ڏسو|نيلس هينرڪ ايبل جي نالي پٺيان رکيل شين جي فهرست}}

ايبل جي ڪم جي نتيجي ۾ [[رياضياتي تجزيو|تجزيي]] ۾ موجود ڪيترائي ابهام ختم ٿيڻ شروع ٿيا، نوان شعبا سامهون آيا ۽ فنڪشنن جو مطالعو ايترو اڳتي وڌيو، جو رياضي دانن لاءِ تحقيق ۽ ترقيءَ جون ڪيتريون ئي نيون راهون کلي ويون. سندس لکڻين جو وڏو حصو اصل ۾ ''[[ڪريلي جو رسالو|ڪريلي جي رسالي]]'' ۾ شايع ٿيو هو. انهن لکڻين کي برنٽ مائيڪل هولمبو ترتيب ڏنو ۽ ناروي جي حڪومت 1839ع ۾ شايع ڪرايو، جڏهن ته [[پيٽر لڊوگ ميڊيل سائلو|لڊوگ سائلو]] ۽ [[سوفوس لي]] پاران تيار ڪيل وڌيڪ مڪمل ڇاپو 1881ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt; سندس نالي مان نڪتل صفت &quot;ايبيلين&quot; رياضياتي لکڻين ۾ ايتري عام ٿي چڪي آهي، جو روايتي طور ان جو شروعاتي اکر ننڍو لکيو ويندو آهي، مثال طور [[ايبيلين گروپ]]، [[ايبيلين ڪيٽيگري]] ۽ [[ايبيلين ويريٽي]].

6 اپريل 1929ع تي ايبل جي وفات جي سؤ سالا ورسيءَ جي موقعي تي ناروي ۾ چار ٽپال ٽڪيٽون جاري ڪيون ويون. سندس تصوير 1978ع کان 1985ع دوران جاري ڪيل 500 [[نارويجي ڪرون|ڪرونر]] جي بئنڪ نوٽ (پنجون نسخو) تي پڻ ڇپيل هئي. 5 جون 2002ع تي، سندس ڄمڻ جي ٻه سؤ سالا ورسيءَ کان ٻه مهينا اڳ، ناروي ۾ ايبل جي اعزاز ۾ چار وڌيڪ ٽپال ٽڪيٽون جاري ڪيون ويون. ناروي سندس اعزاز ۾ 20 ڪرونر جو سڪو پڻ جاري ڪيو. اوسلو ۾ ايبل جو مجسمو نصب ٿيل آهي ۽ [[چنڊ]] تي موجود [[ايبل (کڏ)|ايبل کڏ]] جو نالو پڻ سندس نالي پٺيان رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;GPN&quot;&gt;{{gpn|12|name=Abel}}&lt;/ref&gt;

رياضيات جو [[ايبل انعام]] ايبل جي ياد ۾ قائم ڪيو ويو ۽ سندس نالي پٺيان رکيو ويو. هي انعام اصل ۾ 1899ع ۾ [[نوبل انعام|نوبل انعامن]] جي پورائي لاءِ تجويز ڪيو ويو هو، پر پهريون ڀيرو 2003ع ۾ [[جين-پيئر سير|جين-پيئر سير]] کي ڏنو ويو، جڏهن ته ان کان هڪ سال اڳ [[اٽلي سيلبرگ|سيلبرگ]] کي اعزازي ايبل انعام ڏنو ويو هو.

رياضي دان [[فيلڪس ڪلائن]] ايبل بابت لکيو:
{{Blockquote|پر مان هن مثالي قسم جي محقق کي ياد ڪرڻ کان سواءِ موڪلائڻ نه چاهيندس، جنهن جهڙو رياضيءَ جي تاريخ ۾ تمام گهٽ ظاهر ٿيو آهي. ان لاءِ مان هڪ ٻئي شعبي جي اهڙي شخصيت جو ذڪر ڪرڻ چاهيان ٿو، جيڪا پنهنجي بلڪل مختلف ميدان جي باوجود به هن سان لاڳاپيل محسوس ٿئي ٿي. جيتوڻيڪ ايبل، ڪيترن ئي رياضي دانن وانگر، موسيقيءَ جي صلاحيت کان مڪمل طور محروم هو، تڏهن به جيڪڏهن مان سندس تخليقي انداز ۽ شخصيت جو [[موزارٽ]] سان مقابلو ڪريان ته اهو بي معنيٰ نه لڳندو. اهڙيءَ طرح هن خدائي الهام رکندڙ رياضي دان لاءِ به ويانا ۾ موزارٽ جي يادگار جهڙو يادگار قائم ڪري سگهجي پيو: هو سادو ۽ بنا ڏيکاءَ جي اتي بيٺو ٻڌي رهيو آهي، جڏهن ته دلڪش فرشتا سندس چوڌاري اڏامندي، راند ڪندي، ڪنهن ٻئي جهان مان کيس الهام آڻي ڏئي رهيا آهن.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;ان جي بدران، مون کي ايبل جي ان بلڪل مختلف قسم جي يادگار جو ذڪر ڪرڻ گهرجي، جيڪو حقيقت ۾ [[اوسلو|ڪرسچينيا]] ۾ قائم ڪيو ويو ۽ جيڪو سندس طبيعت کان واقف هر شخص کي گهڻو مايوس ڪري سگهي ٿو. گرينائيٽ جي هڪ اوچي ۽ تيز اڀريل ٽڪريءَ تي بائرن جهڙي انداز وارو هڪ نوجوان پهلوان ٻن سرمائي رنگ جي قربانيءَ جي شڪار مخلوقن مٿان قدم رکندي آسمان ڏانهن وڌي رهيو آهي. جيڪڏهن ضروري سمجهجي ته ان هيرو کي انساني روح جي علامت قرار ڏئي سگهجي ٿو، پر انهن ٻن عجيب مخلوقن جي گهري معنيٰ بابت سوچڻ بيڪار آهي. ڇا اهي شڪست کاڌل پنجين درجي جون مساواتون آهن يا بيضوي فنڪشن؟ يا سندس روزاني زندگيءَ جا ڏک ۽ پريشانيون؟ يادگار جي پيڙهه تي تمام وڏن اکرن ۾ &quot;ايبل&quot; لکيل آهي.|&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Klein |first=Felix |url=http://archive.org/details/developmentofmat0000klei |title=Development of mathematics in the 19th century |date=1979 |publisher=Math Sci Press |isbn=0-915692-28-7 |place=Brookline, Mass |page=97 |translator-last=Ackerman |translator-first=M. |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;}}

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:NOK 500 V recto.jpg|1978ع جي نارويجي 500 ڪرونر جي بئنڪ نوٽ تي نيلس هينرڪ ايبل
File:Abelmonumentet 1.jpg|اوسلو (اڳوڻي ڪرسچينيا) ۾ [[گستاو ويگيلينڊ]] جو ٺاهيل نيلس هينرڪ ايبل جو مجسمو، جنهن کي &quot;ايبل يادگار&quot; سڏيو وڃي ٿو.
File:Abelmonumentet av Vigeland. - no-nb digifoto 20150625 00154 NB MIT FNR 11682.jpg|[[شاهي محل، اوسلو]] جي سامهون ايبل يادگار
File:Holmengard-119.JPG|[[جيرسٽاد ميونسپلٽي]] ۾ نيلس هينرڪ ايبل جي يادگار
File:Abelmonument.jpg|[[فرولينڊس ورڪ]] ۾ [[گستاو ليروم]] جو ٺاهيل ايبل جو يادگار
&lt;/gallery&gt;

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel1.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel2.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel3.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel4.jpg
&lt;/gallery&gt;

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[نيلس هينرڪ ايبل جي نالي پٺيان رکيل شين جي فهرست]]
* [[اوارست گالوا]]

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book |last=Livio |first=Mario |url=https://archive.org/details/equationthatcoul0000livi |title=The Equation That Couldn't be Solved |publisher=Simon &amp; Schuster |year=2005 |isbn=0-7432-5821-5 |location=New York |url-access=registration}}
* {{cite book |last=Stubhaug |first=Arild |url=https://archive.org/details/nielshenrikabelh0000stub |title=Niels Henrik Abel and his Times |publisher=Springer |others=Trans. by Richard R. Daly |year=2000 |isbn=3-540-66834-9 |url-access=registration}}
* [https://www.ams.org/journals/notices/202601/noti3264/noti3264.html ايڊرين رائس: &quot;200 سال اڳ: ايبل پاران پنجين درجي جي مساوات جي مسئلي جو حل&quot;، نوٽس آف اي ايم ايس (جنوري 2026ع).]

== حوالا ==
{{Reflist}}
&lt;references group=&quot;نوٽ&quot;/&gt;

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{wikiquote}}
{{commons category}}
* [http://www.abelprize.no/c53672/seksjon/vis.html?tid=53910 سوانح حيات ۽ هٿ سان لکيل مسودا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325234528/http://www.abelprize.no/c53672/seksjon/vis.html?tid=53910 |date=25 March 2012 }}، ايبل انعام جي ويب سائيٽ تان
* {{MacTutor Biography|id=Abel}}
* [https://fermatslasttheorem.blogspot.com/2006/02/niels-henrik-abel.html نيلس هينرڪ ايبل جي سوانح حيات]
* {{ScienceWorldBiography | urlname=Abel | title=Abel, Niels Henrik (1802–1829)}}
* {{MathGenealogy|id=55178}}
* [http://www.maa.org/publications/periodicals/convergence/abel-on-elliptic-integrals-a-translation نيلس هينرڪ ايبل جي &quot;بيضوي انٽيگرلن تي تحقيق&quot; جو ترجمو]، [http://mathdl.maa.org/convergence/1/ ڪنورجنس] تي
* [https://web.archive.org/web/20070715000404/http://mathdl.maa.org/convergence/1/?pa=quote&amp;sa=browseQuotesFrontEnd&amp;pageNum=1&amp;resultsPerPage=20&amp;sortLetter=a نيلس هينرڪ ايبل جا مشهور قول]، [http://mathdl.maa.org/convergence/1/ ڪنورجنس] تي {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212072618/http://mathdl.maa.org/convergence/1/ |date=12 February 2006 }}
* [http://abelkonkurransen.no/index.php?lan=en نيلس هينرڪ ايبل رياضياتي مقابلو]، نارويجي رياضياتي اولمپياڊ
* [http://vestraat.net/TNG/getperson.php?personID=I7918&amp;tree=IEA خانداني شجرو]

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Abel, Niels Henrik}}
[[زمرو:نيلس هينرڪ ايبل| ]]
[[زمرو:1802ع ۾ ڄاول]]
[[زمرو:1829ع ۾ وفاتون]]
[[زمرو:19هين صديءَ ۾ تپ دق سبب وفاتون]]
[[زمرو:19هين صديءَ جا نارويجي رياضي دان]]
[[زمرو:گروپ نظريي جا ماهر]]
[[زمرو:نارويجي لوٿراني]]
[[زمرو:نارويجي رياضي دان]]
[[زمرو:اوسلو ڪيٿيڊرل اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪندڙ]]
[[زمرو:فرولينڊ جا ماڻهو]]
[[زمرو:ناروي ۾ تپ دق سبب وفاتون]]
[[زمرو:اوسلو يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:1802ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1829ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>j0kmo11bs0uqpxdkxgvge2fr7ogy978</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414607</id>
      <parentid>414606</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>414607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43215" sha1="1g7f4tl3pib3gzhio5lmf29rs10er16" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name = نيئلس ھينرڪ ايبل
| image = Niels Henrik Abel.jpg
| image_size = 200px
| caption = نيلس ھينرڪ ايبل
| birth_date = {{birth date|1802|8|5|df=y}}
| birth_place = [[نيڊسٽرئنڊ]], [[ڊينمارڪ-ناروي]]
| death_date = {{death date and age|1829|4|6|1802|8|5|df=y}}
| death_place = [[فرولينڊ]], [[ناروي]]
| residence =ناروي
| nationality = نارويئن
| field = [[ميٿميٽڪس]]
| work_institutions =
| alma_mater = [[يونيورسٽي آف اوسلو|رايل فريڊرڪ يونيورسٽي]] (BA, 1822)
| academic_advisors = [[بيرنٽ ميخائيل ھومبوئي]]
| doctoral_advisor =&lt;!--no doctorate--&gt;
| doctoral_students =&lt;!--no doctorate--&gt;
| known_for = [[ايبلس بائنوميئل ٿيورم]]&lt;br&gt;[[ابيلين ڪيٽيگري]]&lt;br&gt;[[ابيلين ورائٽي]]&lt;br&gt;[[ايبل واري مساوات]]&lt;br&gt;[[ايبل جي پھرين قسم جي مساوات]]&lt;br&gt;[[ايبلين وارو اضافو]]&lt;br&gt;[[ايبيلين فنڪشن]]&lt;br&gt;[[ايبيلين گروپ]]&lt;br&gt;[[ايبل جي شناخت]]&lt;br&gt;[[ايبل واري نابرابري]]&lt;br&gt; 
| footnotes=
| signature = Niels Henrik Abel signature.png
}}

'''ايبل نيئلس ھينرڪ''':{{ٻيا نالا|انگريزي=Abel, Niels Henrik}}{{IPAc-en|ˈ|ɑ:|b|əl}};  (1802–1829) هڪ [[ناروي|نارويجي]] [[رياضي دان]] هو، جنهن [[الجبرا]] ۽ [[رياضياتي تجزيو|رياضياتي تجزيي]] سميت رياضيءَ جي ڪيترن ئي شعبن ۾ بنيادي خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس سڀ کان مشهور ڪاميابي [[پنجين درجي جي مساوات|پنجين درجي جي عام مساوات]] کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ لاءِ ڪنهن عام فارمولي جي ناممڪن هجڻ جو پهريون مڪمل ثبوت پيش ڪرڻ هو؛ اهو نتيجو هاڻي [[ايبل–رفيني ٿيورم]] جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هي مسئلو سندس دور کان اڳ ٻن صدين کان وڌيڪ عرصي تائين رياضي دانن لاءِ هڪ اهم حل طلب مسئلو رهيو هو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ore |first=Øystein |date=2018-04-18 |title=Niels Henrik Abel |url=http://snl.no/Niels_Henrik_Abel |journal=Store Norske Leksikon |language=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Niels Henrik Abel |url=https://www.matematikk.org/trinn8-10/biografi.html?tid=62622 |access-date=2018-05-05 |website=www.matematikk.org |language=no}}&lt;/ref&gt; ايبل [[بيضوي انٽيگرل|بيضوي انٽيگرلن]] ۽ [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] جي نظريي کي پڻ نئين شڪل ڏني ۽ وڌيڪ عام قسم جي فنڪشنن ۽ انٽيگرلن تي سندس ڪم اڳتي هلي [[ايبيلين فنڪشن|ايبيلين فنڪشنن]] ۽ ايبيلين انٽيگرلن جي نظريي جو بنياد بڻيو. سندس تحقيق فنڪشنل مساواتن، قطارن، مقرر انٽيگرلن ۽ الجبري مساواتن تائين پڻ پکڙيل هئي.

ايبل جي رياضياتي ڪيريئر جو فعال دور تمام مختصر هو، پر ان دوران سندس تحقيق 19هين صديءَ جي رياضيءَ جي ترقيءَ تي گهرو اثر ڇڏيو. غربت ۽ مستقل علمي عهدي جي کوٽ باوجود هن پنهنجي اهم تحقيق جو وڏو حصو 1820ع واري ڏهاڪي ۾ مڪمل ڪيو؛ سندس ڪيترائي اهم مقالا ''[[خالص ۽ اطلاقی رياضيءَ جو رسالو|يورنال فيئر ڊي رائنه اُونٽ آن‌گيوانڊٽه ماتيماٽيڪ]]'' ۾ شايع ٿيا. پيرس ۾ 1826ع دوران پيش ڪيل سندس مشهور مقالي ۾ الجبري تفريقن جي انٽيگرلن بابت هڪ انتهائي عام اضافي ٿيورم ڏنو ويو، جيڪو اڳتي هلي [[ايبل جو ٿيورم|ايبل جي ٿيورم]] سان لاڳاپيل نظريي جي ترقيءَ لاءِ بنيادي اهميت اختيار ڪري ويو. ايبل [[تپ دق]] سبب 6 اپريل 1829ع تي رڳو 26 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري ويو، پر سندس نالو اڄ به [[ايبيلين گروپ]]، ايبيلين انٽيگرل، ايبيلين فنڪشن ۽ ٻين ڪيترن رياضياتي تصورن سان وابسته آهي.&lt;ref name=&quot;todayinsci.com&quot;&gt;{{cite web |title=Charles Hermite Quotes - 2 Science Quotes - Dictionary of Science Quotations and Scientist Quotes |url=http://todayinsci.com/H/Hermite_Charles/HermiteCharles-Quotations.htm |access-date=12 September 2015}}&lt;/ref&gt;

== زندگي ==

=== شروعاتي زندگي ===
{{multiple image
| width    = 100
| footer   = نيلس هينرڪ ايبل جا والدين، 1809ع
| image1   = Søren Georg Abel.png
| alt1     = سورن جارج ايبل
| caption1 = [[سورن جارج ايبل]]
| image2   = Anne Marie Abel.png
| alt2     = اين ميري ايبل
| caption2 = اين ميري ايبل
}}

نيلس هينرڪ ايبل [[نيدسٽرينڊ ميونسپلٽي|نيدسٽرينڊ]]، ناروي ۾ وقت کان اڳ ڄائو هو. هو پادري [[سورن جارج ايبل]] ۽ اين ميري سائمنسن جو ٻيو ٻار هو. نيلس هينرڪ ايبل جي ڄمڻ وقت سندس خاندان [[فينوئي (ٻيٽ)|فينوئي]] ۾ پادريءَ جي رهائشگاهه ۾ رهندو هو. ڪيترين ڳالهين مان ظاهر ٿئي ٿو ته نيلس هينرڪ پاڙيسري پاريش ۾ ڄائو هو، ڇاڪاڻ ته سندس والدين سندس ڄمڻ واري سال جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ نيدسٽرينڊ جي [[بيليف]] جا مهمان هئا.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot;&gt;
Stubhaug, Arild: [http://www.snl.no/.nbl_biografi/Niels_Henrik_Abel/utdypning Niels Henrik Abel – utdypning (NBL-artikkel)] – Store norske leksion
&lt;/ref&gt;{{NoteTag|نيلس هينرڪ وقت کان اڳ ڄائو هو ۽ زباني روايت موجب، نئين ڄاول ٻار کي جيئرو رکڻ لاءِ ڳاڙهي شراب سان ڌوئي ڪپهه جي ڪپڙي ۾ ويڙهيو ويندو هو. نيلس هينرڪ جي پيءُ کيس بپتسما ڏني ۽ پاريش رجسٽر ۾ لکيو: ''&quot;6 سيپٽمبر 1802ع تي فينوئي چرچ ۾ پادري سورن جي. ايبل ۽ اين ميري سائمنسن جي ٻار نيلس هينرڪ، جيڪو 5 آگسٽ تي ڄائو هو، کي بپتسما ڏني وئي&quot;'' – ([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: September 6te 1802 døbt i Findøe Kirke Sognepræsten Søren G. Abel og Ane Marie Simonsens Barn Niels Henrik, fød den 5te August.)&lt;ref&gt;Skadberg, Gunnar A.: Ætt og heim 2004, chapter 5, ''Sogneprest Søren Georg Abel – Matematikerens far''. {{ISBN|82-90087-65-9}}.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;مورٽن ڪيئرلف کي 1829ع ۾ نيدسٽرينڊ جو پادري مقرر ڪيو ويو. هن 1880ع ۾ والي ۾ پروفيسر بيرڪنس ڏانهن لکيل خط ۾ ڄاڻايو ته مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو هو ته ايبل جي پٽن مان هڪ نيدسٽرينڊ ۾ اڳوڻي بيليف مارسٽرينڊ جي گهر ۾ ڄائو هو.&lt;ref&gt;Myhre, Sigmar: Ætt og heim 2009, chapter 6, ''Niels Henrik Abel – fødestaden''. {{ISBN|978-82-90087-72-7}}.&lt;/ref&gt;}}

نيلس هينرڪ ايبل جي پيءُ، سورن جارج ايبل، [[الهيات]] ۽ [[فلسفو|فلسفي]] ۾ ڊگري حاصل ڪئي هئي ۽ [[هيسبي چرچ]]، [[فينوئي (ٻيٽ)|فينوئي]] ۾ پادري طور خدمتون سرانجام ڏنيون. سورن جو پيءُ ۽ نيلس جو ڏاڏو، هانس ميٿياس ايبل، پڻ پادري هو ۽ [[ريزور (شهر)|ريزور]] شهر جي ويجهو [[جيرسٽاد چرچ]] ۾ خدمتون سرانجام ڏيندو هو. سورن پنهنجو ننڍپڻ جيرسٽاد ۾ گذاريو هو ۽ اتي نائب پادري پڻ رهيو هو. 1804ع ۾ سندس پيءُ جي وفات کان پوءِ سورن کي جيرسٽاد جو پادري مقرر ڪيو ويو ۽ خاندان اتي منتقل ٿي ويو. ايبل خاندان جو اصل تعلق [[شليسويگ]] سان هو ۽ اهو 17هين صديءَ ۾ ناروي آيو هو.

[[File:Gjerstad kirke or Risør.jpg|thumb|right|alt=جيرسٽاد چرچ ۽ پادريءَ جي رهائشگاهه جو پوسٽ ڪارڊ.|1890ع–95ع ۾ جيرسٽاد چرچ ۽ پادريءَ جي رهائشگاهه جو پوسٽ ڪارڊ. رهائشگاهه جي مکيه عمارت ساڳي هئي، جيڪا ايبل جي اتي رهڻ وقت موجود هئي.]]

اين ميري سائمنسن [[ريزور (شهر)|ريزور]] جي رهواسڻ هئي؛ سندس پيءُ نيلس هينرڪ سيڪسِلڊ سائمنسن واپاري ۽ تجارتي جهازن جو مالڪ هو ۽ کيس ريزور جو سڀ کان امير ماڻهو چيو ويندو هو. اين ميري ٻن [[ماٽيلي خاندان|ماٽيلين مائرن]] سان نسبتاً آسائشن واري ماحول ۾ وڏي ٿي هئي. جيرسٽاد جي پادريءَ واري رهائشگاهه ۾ هوءَ ناچ جي محفلن ۽ سماجي گڏجاڻين جو انتظام ڪرڻ پسند ڪندي هئي. ڪيترين ڳالهين مان ظاهر ٿئي ٿو ته هوءَ ننڍي عمر کان ئي شراب جي عادي ٿي وئي هئي ۽ ٻارن جي پرورش ۾ گهڻي دلچسپي نه وٺندي هئي. نيلس هينرڪ ۽ سندس ڀائرن کي سندن پيءُ هٿ سان لکيل ڪتابن ذريعي تعليم ڏيندو هو. رياضيءَ جي هڪ ڪتاب ۾ جوڙ جي جدول ۾ لکيل هو: 1+0=0.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

=== ڪيٿيڊرل اسڪول ۽ رائل فريڊرڪ يونيورسٽي ===
ناروي جي آزادي ۽ 1814ع ۾ ملڪ ۾ ٿيل پهرين چونڊن کان پوءِ سورن ايبل کي [[اسٽورٽنگ]] جو نمائندو چونڊيو ويو. اسٽورٽنگ جا اجلاس 1866ع تائين ڪرسچينيا (هاڻوڪي [[اوسلو]]) جي [[اوسلو ڪيٿيڊرل اسڪول|ڪيٿيڊرل اسڪول]] جي مکيه هال ۾ ٿيندا هئا. گهڻو امڪان آهي ته اهڙيءَ ريت سورن جو اسڪول سان رابطو ٿيو ۽ هن فيصلو ڪيو ته سندس وڏو پٽ هانس ميٿياس ايندڙ سال اتي پڙهڻ شروع ڪري. پر جڏهن روانگيءَ جو وقت ويجهو آيو ته هانس گهر ڇڏڻ جي خيال کان ايترو اداس ۽ مايوس ٿي ويو، جو سندس پيءُ کيس موڪلڻ جي همت نه ڪئي. ان جي بدران هن نيلس کي موڪلڻ جو فيصلو ڪيو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

1815ع ۾ نيلس ايبل 13 سالن جي عمر ۾ ڪيٿيڊرل اسڪول ۾ داخل ٿيو. سندس وڏو ڀاءُ هانس هڪ سال پوءِ ساڻس گڏ اتي داخل ٿيو. ٻئي هڪ ئي ڪمري ۾ رهندا ۽ گڏ ڪلاس وٺندا هئا. هانس جا درجا نيلس کان بهتر هئا؛ پر 1818ع ۾ رياضيءَ جو نئون استاد [[برنٽ مائيڪل هولمبو]] مقرر ٿيو. هو شاگردن کي گهر ۾ حل ڪرڻ لاءِ رياضيءَ جا سوال ڏيندو هو. هن نيلس هينرڪ جي رياضيءَ واري قابليت کي سڃاتو ۽ کيس اعليٰ سطح تائين هي مضمون پڙهڻ لاءِ همٿايو. هو اسڪول کان پوءِ نيلس کي ذاتي سبق پڻ ڏيندو هو.

1818ع ۾ سورن ايبل جو 1806ع واري پنهنجي [[ڪيٽيڪزم]] بابت عالمِ دين اسٽينر يوهانس اسٽينرسن سان عوامي مذهبي بحث ٿيو. ان بحث کي اخبارن ۾ وڏي ڪوريج ملي. سورن کي &quot;ايبل اسپينڊيبل&quot; ''([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: &quot;Abel Spandabel&quot;)'' جو لقب ڏنو ويو. چيو وڃي ٿو ته ان تڪرار تي نيلس جو ردعمل &quot;حد کان وڌيڪ خوش مزاجي&quot; وارو هو. ساڳئي وقت سورن [[ناروي جي آئين ساز اسيمبلي]] جي ميزبان [[ڪارستن اينڪر]] جي توهين ڪرڻ کان پوءِ مواخذي جي ويجهو پهچي ويو. سيپٽمبر 1818ع ۾ هو پنهنجي سياسي ڪيريئر جي تباهيءَ کان پوءِ جيرسٽاد موٽي آيو. هن گهڻو شراب پيئڻ شروع ڪيو ۽ صرف ٻن سالن کان پوءِ 1820ع ۾ 48 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري ويو.

برنٽ مائيڪل هولمبو نيلس هينرڪ ايبل کي اسڪول ۾ رهڻ لاءِ وظيفو ڏيارڻ ۾ مدد ڪئي ۽ پنهنجن دوستن کان پئسا گڏ ڪيا ته جيئن هو [[اوسلو يونيورسٽي|رائل فريڊرڪ يونيورسٽي]] ۾ پڙهي سگهي.

جڏهن ايبل 1821ع ۾ يونيورسٽي ۾ داخل ٿيو ته هو اڳ ئي ناروي جو سڀ کان وڌيڪ ڄاڻ رکندڙ رياضي دان هو. هولمبو وٽ هاڻي کيس سيکارڻ لاءِ وڌيڪ ڪجهه نه هو ۽ ايبل يونيورسٽي جي لائبريري ۾ موجود رياضيءَ جو جديد ترين علمي مواد پڙهي چڪو هو. ان عرصي دوران ايبل [[پنجين درجي جي مساوات]] کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ تي ڪم شروع ڪيو. رياضي دان 250 سالن کان وڌيڪ عرصي کان هن مسئلي جو حل ڳولي رهيا هئا. 1821ع ۾ ايبل سمجهيو ته هن ان جو حل ڳولي ورتو آهي. ڪرسچينيا ۾ رياضيءَ جي ٻن پروفيسرن، سورن راسموسن ۽ [[ڪرسٽوفر هانسٽين]]، ايبل جي فارمولن ۾ ڪا غلطي نه ڏٺي ۽ سندس ڪم ڪوپن هيگن ۾ نارڊڪ ملڪن جي مشهور رياضي دان [[ڪارل فرڊيننڊ ڊيگن]] ڏانهن موڪليو. ڊيگن کي به ڪا غلطي نظر نه آئي، پر پوءِ به هن کي شڪ هو ته اهڙو حل، جنهن کي ايترا ناميارا رياضي دان ايتري ڊگهي عرصي کان ڳولي رهيا هئا، سو پري ڪرسچينيا جي هڪ اڻڄاتل شاگرد واقعي ڳولي ورتو هوندو. بهرحال، ڊيگن ايبل جي غيرمعمولي تيز ذهانت کي محسوس ڪيو ۽ سندس خيال هو ته اهڙي باصلاحيت نوجوان کي پنجين درجي جي مساوات جهڙي &quot;بي ثمر موضوع&quot; تي پنهنجون صلاحيتون ضايع نه ڪرڻ گهرجن، بلڪه [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] ۽ [[ماورائي عددن جو نظريو|ماورائيت]] تي ڪم ڪرڻ گهرجي؛ ڇاڪاڻ ته پوءِ، ڊيگن لکيو، هو &quot;هڪ وسيع تجزياتي سمنڊ جي وڏن حصن ڏانهن ميگيلن جهڙا نوان رستا ڳولي لهندو&quot;.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt; ڊيگن ايبل کان پنهنجي طريقي جو عددي مثال ڏيڻ لاءِ چيو. مثال تيار ڪرڻ دوران ايبل پنهنجي مقالي ۾ هڪ غلطي ڳولي لڌي.&lt;ref name=&quot;StAndrews&quot;&gt;[http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Abel.html Abel biography]. Groups.dcs.st-and.ac.uk. Retrieved on 2011-07-12.&lt;/ref&gt; ان مان 1823ع ۾ اها دريافت ٿي ته پنجين يا ان کان وڌيڪ درجي جي مساوات کي فارمولي ذريعي حل ڪرڻ لازمي طور ممڪن نه آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bruno |first=Leonard |title=Math &amp; Mathematics: The History of Math Discoveries Around the World (Volume 1: A-H) |publisher=U•X•L |year=1999 |isbn=0-7876-3812-9 |location=Farmington Hills, MI |page=3}}&lt;/ref&gt;

ايبل 1822ع ۾ گريجوئيشن مڪمل ڪئي. رياضيءَ ۾ سندس ڪارڪردگي غيرمعمولي طور اعليٰ، جڏهن ته ٻين مضمونن ۾ سراسري هئي.

=== ڪيريئر ===
[[File:Abel-kladd.jpg|thumb|alt=نيلس هينرڪ ايبل جي نوٽ بڪ مان|نيلس هينرڪ ايبل جي نوٽ بڪ مان]]

گريجوئيشن کان پوءِ يونيورسٽي جي پروفيسرن ايبل جي مالي مدد ڪئي ۽ پروفيسر ڪرسٽوفر هانسٽين کيس پنهنجي گهر جي مٿئين ماڙ جي هڪ ڪمري ۾ رهڻ ڏنو. ايبل بعد ۾ مسز هانسٽين کي پنهنجي ٻي ماءُ سمجهندو هو. اتي رهندي ايبل پنهنجي ننڍي ڀاءُ پيڊر ايبل کي [[ايگزامن آرٽيم]] مڪمل ڪرڻ ۾ مدد ڪئي. هن پنهنجي ڀيڻ ايلزبيٿ کي شهر ۾ روزگار ڳولڻ ۾ پڻ مدد ڪئي.

1823ع جي شروعات ۾ نيلس ايبل پنهنجو پهريون مقالو ناروي جي پهرين سائنسي رسالي ''ماگاسين فور ناتورويڊنسڪابرنه'' (سنڌي: ''قدرتي سائنسن جو رسالو'') ۾ شايع ڪيو، جنهن جي گڏيل باني پروفيسر هانسٽين هو. ايبل ان رسالي ۾ ڪيترائي مقالا شايع ڪيا، پر رسالي کي جلد احساس ٿيو ته اهڙو مواد عام پڙهندڙن لاءِ مناسب نه هو. 1823ع ۾ ايبل فرانسيسي ٻوليءَ ۾ پڻ هڪ مقالو لکيو. اهو &quot;سڀني تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي عام تشريح&quot; (''[[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: ''اين آلمينلي فريمشٽيلنگ آف موليهيتن آت انٽيگريئره آله موليگه ڊيفرينشيئل-فارملر'' معنيٰ: ''سڀني ممڪن تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي هڪ عام تشريح'') هو. هن ان کي شايع ڪرائڻ لاءِ يونيورسٽي کان مالي مدد گهري. پر جائزي هيٺ هجڻ دوران اهو ڪم گم ٿي ويو ۽ پوءِ ڪڏهن به نه مليو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

[[File:Christine Kemp.jpg|thumb|ڪرسٽين ڪيمپ]]

1823ع جي وچ ڌاري پروفيسر راسموسن ايبل کي 100 [[اسپيسيڊالر]] تحفي طور ڏنا ته جيئن هو [[ڪوپن هيگن]] وڃي فرڊيننڊ ڊيگن ۽ ٻين رياضي دانن سان ملي سگهي. ڪوپن هيگن ۾ رهندي ايبل [[فرما جو آخري ٿيورم]] تي ڪجهه ڪم ڪيو. ايبل جو چاچو پيڊر مينڊرپ ٽڪسن، ڪوپن هيگن جي [[ڪرسچين شاون]] واري بحري اڏي تي رهندو هو. اتي هڪ ناچ جي محفل ۾ نيلس ايبل جي ملاقات ڪرسٽين ڪيمپ سان ٿي، جيڪا اڳتي هلي سندس مڱيندي بڻجي. 1824ع ۾ ڪرسٽين [[سون، ناروي|سون]]، ناروي منتقل ٿي وئي، جتي هن ٻارن جي خانگي استاني طور ڪم ڪيو، ۽ ڪرسمس دوران ٻنهي جي مڱڻي ٿي.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

ڪوپن هيگن مان موٽڻ کان پوءِ ايبل جرمني ۽ فرانس جي ناميارن رياضي دانن سان ملڻ لاءِ سرڪاري وظيفي جي درخواست ڏني، پر ان جي بدران کيس ٻن سالن لاءِ هر سال 200 اسپيسيڊالر ڏنا ويا ته جيئن هو ڪرسچينيا ۾ رهي جرمن ۽ فرانسيسي ٻوليون پڙهي. ان کان پوءِ ايندڙ ٻن سالن لاءِ کيس هر سال 600 اسپيسيڊالر جي وظيفي جو واعدو ڪيو ويو، جنهن سان کيس پرڏيهه سفر ڪرڻ جي اجازت ملڻي هئي.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt; اهي ٻوليون پڙهڻ دوران ايبل 1824ع ۾ پنهنجو پهريون اهم ڪم ''ميموار سير لي زيڪواسيون آلجيبرِڪ، او اون ديمونتر لَئمپوسيبيليتي دُ لا ريزولوسيون دُ ليڪواسيون جينيرال دُ سينڪيئم دُگري'' (معنيٰ: ''الجبري مساواتن بابت مقالو، جنهن ۾ پنجين درجي جي عام مساوات جي حل جي ناممڪن هجڻ کي ثابت ڪيو ويو آهي'')&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mémoire sur les équations algébriques où on démontre l'impossibilité de la résolution de l'équation générale du cinquième degré |url=http://www.abelprize.no/c54178/binfil/download.php?tid=53608 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808172819/https://www.abelprize.no/c54178/binfil/download.php?tid=53608 |archive-date=8 August 2021 |access-date=28 July 2015}}&lt;/ref&gt; (الجبري مساواتن بابت يادداشت، جنهن ۾ پنجين درجي جي عام مساوات جي حل جي ناممڪن هجڻ کي ثابت ڪيو ويو آهي) شايع ڪيو. 1823ع تائين ايبل آخرڪار ثابت ڪري چڪو هو ته پنجين درجي جي عام مساوات کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ ناممڪن آهي، جنهن کي هاڻي [[ايبل–رفيني ٿيورم]] چيو وڃي ٿو. تنهن هوندي به هي مقالو پيچيده ۽ سمجهڻ ۾ ڏکيو هو، جنهن جو هڪ سبب اهو به هو ته ڇپائيءَ جا خرچ بچائڻ لاءِ ايبل ان کي رڳو ڇهن صفحن تائين محدود رکيو هو. وڌيڪ تفصيلي [[رياضياتي ثبوت|ثبوت]] 1826ع ۾ ''[[ڪريلي جو رسالو]]'' جي پهرين جلد ۾ شايع ٿيو.

[[File:Gedenktafel Am Kupfergraben 4a (Mitte) Niels Henrik Abel.jpg|thumb|برلن ۾ ان هنڌ 2014ع ۾ لڳايل يادگاري تختي، جتي ايبل 1825ع–26ع دوران رهندو هو]]

1825ع ۾ ايبل [[سويڊن جو چارلس چوڏهون جان|ناروي ۽ سويڊن جي بادشاهه ڪارل يوهان]] کي ذاتي خط لکي پرڏيهه سفر ڪرڻ جي اجازت گهري. کيس اجازت ملي ۽ سيپٽمبر 1825ع ۾ هو يونيورسٽي جي چئن دوستن (ڪرسچين پي. بي. بوئڪ، بالٿازار ايم. ڪيلهائو، نڪولائي بي. مولر ۽ اوٽو ٽينڪ) سان گڏ ڪرسچينيا ڇڏي ويو. ايبل جا اهي چار دوست ارضيات جي مطالعي لاءِ برلن ۽ الپس وڃي رهيا هئا. ايبل ڪوپن هيگن تائين ساڻن گڏ وڃڻ ۽ اتان گوٽنگن وڃڻ چاهيو ٿي. سندس وظيفي جي شرطن موجب کيس [[ڪارل فريڊرڪ گائوس|گائوس]] سان [[گوٽنگن]] ۾ ملڻو هو ۽ پوءِ پيرس وڃڻو هو. پر ڪوپن هيگن پهچڻ کان پوءِ هن پنهنجو منصوبو تبديل ڪري ڇڏيو. هن پنهنجي دوستن سان گڏ برلن وڃڻ جو فيصلو ڪيو ۽ ارادو رکيو ته پوءِ گوٽنگن ۽ پيرس ويندو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

رستي ۾ هن الٽونا، جيڪو هاڻي هيمبرگ جو هڪ ضلعو آهي، ۾ فلڪيات دان [[هائنريش ڪرسچين شوماخر]] سان ملاقات ڪئي. پوءِ هن چار مهينا برلن ۾ گذاريا، جتي سندس [[آگسٽ ليوپولڊ ڪريلي]] سان سٺي واقفيت ٿي. ڪريلي ان وقت پنهنجو رياضياتي رسالو ''[[خالص ۽ اطلاقی رياضيءَ جو رسالو|يورنال فيئر ڊي رائنه اُونٽ آن‌گيوانڊٽه ماتيماٽيڪ]]'' شايع ڪرڻ وارو هو. ايبل هن منصوبي جي ڀرپور حمايت ڪئي ۽ ان جي ڪاميابيءَ ۾ اهم حصو ورتو.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Abel, Niels Henrik|volume=1|pages=39–40}}&lt;/ref&gt; رسالي جي پهرين ئي سال ۾ ايبل ان لاءِ ست مقالا لکيا.

برلن کان ايبل پنهنجي دوستن سان گڏ الپس پڻ ويو. هو [[لائپزگ]] ۽ [[فريبرگ، سيڪسني|فريبرگ]] ويو، جتي هن [[جارج اماڊيوس ڪارل فريڊرڪ نائومن]] ۽ سندس ڀاءُ، رياضي دان آگسٽ نائومن، سان ملاقات ڪئي. فريبرگ ۾ ايبل فنڪشنن جي نظريي، خاص طور [[بيضوي فنڪشن|بيضوي]]، [[هائپربيضوي فنڪشن|هائپربيضوي]] ۽ هڪ نئين قسم، جنهن کي هاڻي [[ايبيلين فنڪشن]] چيو وڃي ٿو، تي تحقيق ڪئي.

فريبرگ کان هو ڊريسڊن، پراگ، ويانا، ٽريسٽي، وينس، ويرونا، بولزانو، انسبرڪ، لوسرن ۽ بازل ويا. جولاءِ 1826ع کان ايبل بازل کان پيرس تائين اڪيلو سفر ڪيو. ايبل پنهنجو گهڻو ڪم ''ڪريلي جي رسالي'' ۾ ڇپجڻ لاءِ برلن موڪلي ڇڏيو هو، پر جنهن ڪم کي هو پنهنجو سڀ کان اهم ڪم سمجهندو هو، اهو هن [[فرانسيسي اڪيڊمي آف سائنسز]] لاءِ محفوظ رکيو هو: الجبري تفريقن جي جمع بابت هڪ ٿيورم. مصور [[يوهان گوربٽز]] جي مدد سان هن پيرس ۾ رهائش لاءِ هڪ فليٽ ڳولي ورتو ۽ ٿيورم تي ڪم جاري رکيو. هن آڪٽوبر 1826ع ۾ اهو ڪم مڪمل ڪري اڪيڊمي ڏانهن جمع ڪرايو. ان جو جائزو [[آگسٽين-لوئي ڪوشي]] کي وٺڻو هو. پيرس ۾ ايبل جو ڪم تمام گهٽ سڃاتو ويندو هو ۽ سندس انڪساري کيس پنهنجي تحقيق جي تشهير ڪرڻ کان روڪيو. ٿيورم هڪ پاسي رکي وساريو ويو ۽ ايبل جي وفات تائين ان تي ڌيان نه ڏنو ويو.

ايبل جي محدود مالي وسيلن آخرڪار کيس جنوري 1827ع ۾ پنهنجو سفر ختم ڪرڻ تي مجبور ڪيو. هو برلن موٽي آيو، جتي کيس ''ڪريلي جي رسالي'' جي ايڊيٽر جو عهدو پيش ڪيو ويو، پر هن اهو قبول نه ڪيو. مئي 1827ع تائين هو واپس ناروي پهچي ويو. سندس پرڏيهي سفر کي ناڪام سمجهيو ويو.{{By whom|date=June 2020}} هن گوٽنگن ۾ گائوس سان ملاقات نه ڪئي هئي ۽ پيرس ۾ به ڪجهه شايع نه ڪيو هو. تنهنڪري سندس وظيفي جي تجديد نه ڪئي وئي ۽ کيس [[ناروي بئنڪ]] کان 200 اسپيسيڊالر جو ذاتي قرض وٺڻو پيو. هن اهو قرض ڪڏهن به واپس نه ڪيو. هن خانگي طور پڙهائڻ پڻ شروع ڪيو. هو پنهنجو گهڻو ڪم ''ڪريلي جي رسالي'' ڏانهن موڪليندو رهيو. پر 1828ع جي وچ ڌاري هن [[ڪارل گستاف جيڪب ياڪوبي|ڪارل ياڪوبي]] سان علمي مقابلي دوران بيضوي فنڪشنن بابت هڪ اهم ڪم الٽونا جي [[آسٽرونومِشي ناخ رِشٽن]] (معنيٰ: ''فلڪيات جون خبرون'') ۾ شايع ڪيو.

=== وفات ===
پيرس ۾ رهڻ دوران ايبل [[تپ دق]] ۾ مبتلا ٿي ويو هو. ڪرسمس 1828ع تي هو پنهنجي مڱيندي سان ملڻ لاءِ سليج ذريعي [[فرولينڊ (ڳوٺ)|فرولينڊ]]، ناروي ويو. سفر دوران سندس حالت سخت خراب ٿي وئي. جيتوڻيڪ عارضي بهتري سبب ٻنهي کي موڪلون گڏ گذارڻ جو موقعو مليو، پر ٿوري ئي عرصي کان پوءِ 6 اپريل 1829ع تي ايبل وفات ڪري ويو. سندس وفات کان فقط ٻه ڏينهن پوءِ آگسٽ ڪريلي جو خط پهتو، جنهن ۾ کيس ٻڌايو ويو هو ته ڪريلي ايبل لاءِ [[برلن يونيورسٽي]] ۾ پروفيسر جي عهدي جو بندوبست ڪري ورتو هو.&lt;ref name=&quot;CrelleLetter8April&quot;&gt;{{cite web |title=The Biography of Niels Henrik Abel: His last years |url=https://abelprize.no/page/biography-niels-henrik-abel-his-last-years |access-date=2025-03-30 |website=The Abel Prize}}&lt;/ref&gt;

== رياضيءَ ۾ خدمتون ==
ايبل [[ايبل–رفيني ٿيورم]] ذريعي ثابت ڪيو ته [[پنجين درجي جي مساوات]] جي پاڙن لاءِ، يا درجو چار کان وڌيڪ رکندڙ ڪنهن به عام [[گهڻ رقمي مساوات]] لاءِ، واضح الجبري عملن جي صورت ۾ ڪو به عام [[الجبري فنڪشن|الجبري]] حل موجود نه آهي. اهو ثابت ڪرڻ لاءِ هن ([[اوارست گالوا|گالوا]] کان آزاديءَ سان) رياضيءَ جي هڪ شاخ جا بنياد وڌا، جيڪا [[گروپ نظريي جي تاريخ|گروپ نظريي]] جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي. هي نظريو نه رڳو رياضيءَ جي ڪيترن ئي شعبن ۾، پر [[طبعيات]] جي وڏي حصي ۾ پڻ انتهائي اهم آهي. ايبل پنجين درجي جي مساوات جي حل نه ٿي سگهڻ بابت پنهنجو هڪ مقالو [[ڪارل فريڊرڪ گائوس]] ڏانهن موڪليو، پر گائوس ان کي ڏسڻ کان سواءِ ئي رد ڪري ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هن ان کي ڪنهن سنڪي شخص جو بيڪار ڪم سمجهيو هو.&lt;ref name=&quot;scienceworld.wolfram.com&quot;&gt;{{cite web |title=Abel, Niels Henrik (1802-1829) -- from Eric Weisstein's World of Scientific Biography |url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Abel.html |access-date=12 September 2015}}&lt;/ref&gt;

16 سالن جي عمر ۾ ايبل [[ٻه رقمي ٿيورم]] جو سڀني عددن لاءِ لاڳو ٿيندڙ سخت رياضياتي ثبوت پيش ڪيو. اهڙيءَ ريت هن [[ليونارڊ اويلر|اويلر]] جي نتيجي کي وڌيڪ وسيع ڪيو، جيڪو رڳو [[ناطق عدد|ناطق عددن]] لاءِ لاڳو ٿيندو هو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abel, Niels Henrik |url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Abel.html |access-date=27 January 2017 |website=Eric Weisstein's World of Science |publisher=Wolfram Research}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=rElJAgAAQBAJ |title=Encyclopedia of the Enlightenment |date=2002 |publisher=Routledge |isbn=9781135959982 |page=562 |access-date=27 January 2017}}&lt;/ref&gt; ايبل [[بيضوي انٽيگرل|بيضوي انٽيگرلن]] جي نظريي بابت هڪ بنيادي ڪم لکيو، جنهن ۾ [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] جي نظريي جا بنياد شامل هئا.

پيرس ڏانهن سفر دوران هن هڪ مقالو شايع ڪيو، جنهن ۾ بيضوي فنڪشنن جي ٻٽي دوريت کي ظاهر ڪيو ويو. [[ايڊرين-ميري ليجينڊر]] بعد ۾ [[آگسٽين-لوئي ڪوشي]] آڏو ان مقالي کي &quot;ڪانسي کان به وڌيڪ جٽادار يادگار&quot; قرار ڏنو؛ هيءَ تشبيهه هن رومي شاعر [[هوريس|هوريس]] جي هڪ مشهور جملي مان ورتي هئي. تنهن هوندي به اهو مقالو ڪوشي کان گم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;scienceworld.wolfram.com&quot; /&gt;

پرڏيهه ۾ رهڻ دوران ايبل پنهنجو گهڻو ڪم برلن موڪليندو رهيو ته جيئن اهو ''[[ڪريلي جو رسالو|ڪريلي جي رسالي]]'' ۾ شايع ٿي سگهي، پر جنهن ڪم کي هو پنهنجو سڀ کان اهم ڪم سمجهندو هو، اهو هن فرانسيسي اڪيڊمي آف سائنسز لاءِ محفوظ رکيو هو. اهو الجبري تفريقن جي جمع بابت هڪ ٿيورم هو. ٿيورم کي هڪ پاسي رکي وساريو ويو ۽ ايبل جي وفات تائين ان تي ڌيان نه ڏنو ويو. فريبرگ ۾ رهندي ايبل فنڪشنن جي نظريي، خاص طور [[بيضوي فنڪشن|بيضوي]]، [[هائپربيضوي فنڪشن|هائپربيضوي]] ۽ هڪ نئين قسم، جنهن کي هاڻي [[ايبيلين فنڪشن]] چيو وڃي ٿو، تي تحقيق ڪئي.

1823ع ۾ ايبل &quot;سڀني تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي عام تشريح&quot; ([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: ''en alminnelig Fremstilling af Muligheten at integrere alle mulige Differential-Formler'') جي عنوان سان هڪ مقالو لکيو. هن ان کي شايع ڪرائڻ لاءِ يونيورسٽي کان مالي مدد جي درخواست ڪئي. پر جائزي هيٺ هجڻ دوران اهو ڪم گم ٿي ويو ۽ پوءِ ڪڏهن به نه مليو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

ايبل [[ڪارل فريڊرڪ گائوس]] جي لکڻ جي انداز بابت مشهور طور چيو هو: &quot;هو لومڙيءَ وانگر آهي، جيڪا واريءَ تي ڇڏيل پنهنجا پيرا پنهنجي پڇ سان ميساري ڇڏيندي آهي.&quot; گائوس ان جي جواب ۾ چيو: &quot;ڪو به خوددار معمار پنهنجي عمارت مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ان جي چوڌاري اڏاوتي ڍانچو بيهاريل نه ڇڏيندو آهي.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Simmons |first=George Finlay |url=https://archive.org/details/calculusgemsbrie0000simm/page/177 |title=Calculus Gems |publisher=McGraw Hill |year=1992 |isbn=0-88385-561-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/calculusgemsbrie0000simm/page/177 177]}}&lt;/ref&gt;

== ورثو ==
{{وڌيڪ ڏسو|نيلس هينرڪ ايبل جي نالي پٺيان رکيل شين جي فهرست}}

ايبل جي ڪم جي نتيجي ۾ [[رياضياتي تجزيو|تجزيي]] ۾ موجود ڪيترائي ابهام ختم ٿيڻ شروع ٿيا، نوان شعبا سامهون آيا ۽ فنڪشنن جو مطالعو ايترو اڳتي وڌيو، جو رياضي دانن لاءِ تحقيق ۽ ترقيءَ جون ڪيتريون ئي نيون راهون کلي ويون. سندس لکڻين جو وڏو حصو اصل ۾ ''[[ڪريلي جو رسالو|ڪريلي جي رسالي]]'' ۾ شايع ٿيو هو. انهن لکڻين کي برنٽ مائيڪل هولمبو ترتيب ڏنو ۽ ناروي جي حڪومت 1839ع ۾ شايع ڪرايو، جڏهن ته [[پيٽر لڊوگ ميڊيل سائلو|لڊوگ سائلو]] ۽ [[سوفوس لي]] پاران تيار ڪيل وڌيڪ مڪمل ڇاپو 1881ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt; سندس نالي مان نڪتل صفت &quot;ايبيلين&quot; رياضياتي لکڻين ۾ ايتري عام ٿي چڪي آهي، جو روايتي طور ان جو شروعاتي اکر ننڍو لکيو ويندو آهي، مثال طور [[ايبيلين گروپ]]، [[ايبيلين ڪيٽيگري]] ۽ [[ايبيلين ويريٽي]].

6 اپريل 1929ع تي ايبل جي وفات جي سؤ سالا ورسيءَ جي موقعي تي ناروي ۾ چار ٽپال ٽڪيٽون جاري ڪيون ويون. سندس تصوير 1978ع کان 1985ع دوران جاري ڪيل 500 [[نارويجي ڪرون|ڪرونر]] جي بئنڪ نوٽ (پنجون نسخو) تي پڻ ڇپيل هئي. 5 جون 2002ع تي، سندس ڄمڻ جي ٻه سؤ سالا ورسيءَ کان ٻه مهينا اڳ، ناروي ۾ ايبل جي اعزاز ۾ چار وڌيڪ ٽپال ٽڪيٽون جاري ڪيون ويون. ناروي سندس اعزاز ۾ 20 ڪرونر جو سڪو پڻ جاري ڪيو. اوسلو ۾ ايبل جو مجسمو نصب ٿيل آهي ۽ [[چنڊ]] تي موجود [[ايبل (کڏ)|ايبل کڏ]] جو نالو پڻ سندس نالي پٺيان رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;GPN&quot;&gt;{{gpn|12|name=Abel}}&lt;/ref&gt;

رياضيات جو [[ايبل انعام]] ايبل جي ياد ۾ قائم ڪيو ويو ۽ سندس نالي پٺيان رکيو ويو. هي انعام اصل ۾ 1899ع ۾ [[نوبل انعام|نوبل انعامن]] جي پورائي لاءِ تجويز ڪيو ويو هو، پر پهريون ڀيرو 2003ع ۾ [[جين-پيئر سير|جين-پيئر سير]] کي ڏنو ويو، جڏهن ته ان کان هڪ سال اڳ [[اٽلي سيلبرگ|سيلبرگ]] کي اعزازي ايبل انعام ڏنو ويو هو.

رياضي دان [[فيلڪس ڪلائن]] ايبل بابت لکيو:
{{Blockquote|پر مان هن مثالي قسم جي محقق کي ياد ڪرڻ کان سواءِ موڪلائڻ نه چاهيندس، جنهن جهڙو رياضيءَ جي تاريخ ۾ تمام گهٽ ظاهر ٿيو آهي. ان لاءِ مان هڪ ٻئي شعبي جي اهڙي شخصيت جو ذڪر ڪرڻ چاهيان ٿو، جيڪا پنهنجي بلڪل مختلف ميدان جي باوجود به هن سان لاڳاپيل محسوس ٿئي ٿي. جيتوڻيڪ ايبل، ڪيترن ئي رياضي دانن وانگر، موسيقيءَ جي صلاحيت کان مڪمل طور محروم هو، تڏهن به جيڪڏهن مان سندس تخليقي انداز ۽ شخصيت جو [[موزارٽ]] سان مقابلو ڪريان ته اهو بي معنيٰ نه لڳندو. اهڙيءَ طرح هن خدائي الهام رکندڙ رياضي دان لاءِ به ويانا ۾ موزارٽ جي يادگار جهڙو يادگار قائم ڪري سگهجي پيو: هو سادو ۽ بنا ڏيکاءَ جي اتي بيٺو ٻڌي رهيو آهي، جڏهن ته دلڪش فرشتا سندس چوڌاري اڏامندي، راند ڪندي، ڪنهن ٻئي جهان مان کيس الهام آڻي ڏئي رهيا آهن.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;ان جي بدران، مون کي ايبل جي ان بلڪل مختلف قسم جي يادگار جو ذڪر ڪرڻ گهرجي، جيڪو حقيقت ۾ [[اوسلو|ڪرسچينيا]] ۾ قائم ڪيو ويو ۽ جيڪو سندس طبيعت کان واقف هر شخص کي گهڻو مايوس ڪري سگهي ٿو. گرينائيٽ جي هڪ اوچي ۽ تيز اڀريل ٽڪريءَ تي بائرن جهڙي انداز وارو هڪ نوجوان پهلوان ٻن سرمائي رنگ جي قربانيءَ جي شڪار مخلوقن مٿان قدم رکندي آسمان ڏانهن وڌي رهيو آهي. جيڪڏهن ضروري سمجهجي ته ان هيرو کي انساني روح جي علامت قرار ڏئي سگهجي ٿو، پر انهن ٻن عجيب مخلوقن جي گهري معنيٰ بابت سوچڻ بيڪار آهي. ڇا اهي شڪست کاڌل پنجين درجي جون مساواتون آهن يا بيضوي فنڪشن؟ يا سندس روزاني زندگيءَ جا ڏک ۽ پريشانيون؟ يادگار جي پيڙهه تي تمام وڏن اکرن ۾ &quot;ايبل&quot; لکيل آهي.|&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Klein |first=Felix |url=http://archive.org/details/developmentofmat0000klei |title=Development of mathematics in the 19th century |date=1979 |publisher=Math Sci Press |isbn=0-915692-28-7 |place=Brookline, Mass |page=97 |translator-last=Ackerman |translator-first=M. |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;}}

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:NOK 500 V recto.jpg|1978ع جي نارويجي 500 ڪرونر جي بئنڪ نوٽ تي نيلس هينرڪ ايبل
File:Abelmonumentet 1.jpg|اوسلو (اڳوڻي ڪرسچينيا) ۾ [[گستاو ويگيلينڊ]] جو ٺاهيل نيلس هينرڪ ايبل جو مجسمو، جنهن کي &quot;ايبل يادگار&quot; سڏيو وڃي ٿو.
File:Abelmonumentet av Vigeland. - no-nb digifoto 20150625 00154 NB MIT FNR 11682.jpg|[[شاهي محل، اوسلو]] جي سامهون ايبل يادگار
File:Holmengard-119.JPG|[[جيرسٽاد ميونسپلٽي]] ۾ نيلس هينرڪ ايبل جي يادگار
File:Abelmonument.jpg|[[فرولينڊس ورڪ]] ۾ [[گستاو ليروم]] جو ٺاهيل ايبل جو يادگار
&lt;/gallery&gt;

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel1.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel2.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel3.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel4.jpg
&lt;/gallery&gt;

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[نيلس هينرڪ ايبل جي نالي پٺيان رکيل شين جي فهرست]]
* [[اوارست گالوا]]

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book |last=Livio |first=Mario |url=https://archive.org/details/equationthatcoul0000livi |title=The Equation That Couldn't be Solved |publisher=Simon &amp; Schuster |year=2005 |isbn=0-7432-5821-5 |location=New York |url-access=registration}}
* {{cite book |last=Stubhaug |first=Arild |url=https://archive.org/details/nielshenrikabelh0000stub |title=Niels Henrik Abel and his Times |publisher=Springer |others=Trans. by Richard R. Daly |year=2000 |isbn=3-540-66834-9 |url-access=registration}}
* [https://www.ams.org/journals/notices/202601/noti3264/noti3264.html ايڊرين رائس: &quot;200 سال اڳ: ايبل پاران پنجين درجي جي مساوات جي مسئلي جو حل&quot;، نوٽس آف اي ايم ايس (جنوري 2026ع).]

== حوالا ==
{{Reflist}}
&lt;references group=&quot;نوٽ&quot;/&gt;

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{wikiquote}}
{{commons category}}
* [http://www.abelprize.no/c53672/seksjon/vis.html?tid=53910 سوانح حيات ۽ هٿ سان لکيل مسودا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325234528/http://www.abelprize.no/c53672/seksjon/vis.html?tid=53910 |date=25 March 2012 }}، ايبل انعام جي ويب سائيٽ تان
* {{MacTutor Biography|id=Abel}}
* [https://fermatslasttheorem.blogspot.com/2006/02/niels-henrik-abel.html نيلس هينرڪ ايبل جي سوانح حيات]
* {{ScienceWorldBiography | urlname=Abel | title=Abel, Niels Henrik (1802–1829)}}
* {{MathGenealogy|id=55178}}
* [http://www.maa.org/publications/periodicals/convergence/abel-on-elliptic-integrals-a-translation نيلس هينرڪ ايبل جي &quot;بيضوي انٽيگرلن تي تحقيق&quot; جو ترجمو]، [http://mathdl.maa.org/convergence/1/ ڪنورجنس] تي
* [https://web.archive.org/web/20070715000404/http://mathdl.maa.org/convergence/1/?pa=quote&amp;sa=browseQuotesFrontEnd&amp;pageNum=1&amp;resultsPerPage=20&amp;sortLetter=a نيلس هينرڪ ايبل جا مشهور قول]، [http://mathdl.maa.org/convergence/1/ ڪنورجنس] تي {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212072618/http://mathdl.maa.org/convergence/1/ |date=12 February 2006 }}
* [http://abelkonkurransen.no/index.php?lan=en نيلس هينرڪ ايبل رياضياتي مقابلو]، نارويجي رياضياتي اولمپياڊ
* [http://vestraat.net/TNG/getperson.php?personID=I7918&amp;tree=IEA خانداني شجرو]

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Abel, Niels Henrik}}
[[زمرو:نيلس هينرڪ ايبل| ]]
[[زمرو:1802ع ۾ ڄاول]]
[[زمرو:1829ع ۾ وفاتون]]
[[زمرو:19هين صديءَ ۾ تپ دق سبب وفاتون]]
[[زمرو:19هين صديءَ جا نارويجي رياضي دان]]
[[زمرو:گروپ نظريي جا ماهر]]
[[زمرو:نارويجي لوٿراني]]
[[زمرو:نارويجي رياضي دان]]
[[زمرو:اوسلو ڪيٿيڊرل اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪندڙ]]
[[زمرو:فرولينڊ جا ماڻهو]]
[[زمرو:ناروي ۾ تپ دق سبب وفاتون]]
[[زمرو:اوسلو يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:1802ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1829ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>1g7f4tl3pib3gzhio5lmf29rs10er16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414608</id>
      <parentid>414607</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>414608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43403" sha1="06jutd9o211wnpbidzh5nu51q64rpmq" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name = نيئلس ھينرڪ ايبل
| image = Niels Henrik Abel.jpg
| image_size = 200px
| caption = نيلس ھينرڪ ايبل
| birth_date = {{birth date|1802|8|5|df=y}}
| birth_place = [[نيڊسٽرئنڊ]], [[ڊينمارڪ-ناروي]]
| death_date = {{death date and age|1829|4|6|1802|8|5|df=y}}
| death_place = [[فرولينڊ]], [[ناروي]]
| residence =ناروي
| nationality = نارويئن
| field = [[ميٿميٽڪس]]
| work_institutions =
| alma_mater = [[يونيورسٽي آف اوسلو|رايل فريڊرڪ يونيورسٽي]] (BA, 1822)
| academic_advisors = [[بيرنٽ ميخائيل ھومبوئي]]
| doctoral_advisor =&lt;!--no doctorate--&gt;
| doctoral_students =&lt;!--no doctorate--&gt;
| known_for = [[ايبلس بائنوميئل ٿيورم]]&lt;br&gt;[[ابيلين ڪيٽيگري]]&lt;br&gt;[[ابيلين ورائٽي]]&lt;br&gt;[[ايبل واري مساوات]]&lt;br&gt;[[ايبل جي پھرين قسم جي مساوات]]&lt;br&gt;[[ايبلين وارو اضافو]]&lt;br&gt;[[ايبيلين فنڪشن]]&lt;br&gt;[[ايبيلين گروپ]]&lt;br&gt;[[ايبل جي شناخت]]&lt;br&gt;[[ايبل واري نابرابري]]&lt;br&gt; 
| footnotes=
| signature = Niels Henrik Abel signature.png
}}

'''ايبل نيئلس ھينرڪ''':{{ٻيا نالا|انگريزي=Abel, Niels Henrik}}{{IPAc-en|ˈ|ɑ:|b|əl}};  (1802–1829) هڪ [[ناروي|نارويجي]] [[رياضي دان]] هو، جنهن [[الجبرا]] ۽ [[رياضياتي تجزيو|رياضياتي تجزيي]] سميت رياضيءَ جي ڪيترن ئي شعبن ۾ بنيادي خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس سڀ کان مشهور ڪاميابي [[پنجين درجي جي مساوات|پنجين درجي جي عام مساوات]] کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ لاءِ ڪنهن عام فارمولي جي ناممڪن هجڻ جو پهريون مڪمل ثبوت پيش ڪرڻ هو؛ اهو نتيجو هاڻي [[ايبل–رفيني ٿيورم]] جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. هي مسئلو سندس دور کان اڳ ٻن صدين کان وڌيڪ عرصي تائين رياضي دانن لاءِ هڪ اهم حل طلب مسئلو رهيو هو.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ore |first=Øystein |date=2018-04-18 |title=Niels Henrik Abel |url=http://snl.no/Niels_Henrik_Abel |journal=Store Norske Leksikon |language=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Niels Henrik Abel |url=https://www.matematikk.org/trinn8-10/biografi.html?tid=62622 |access-date=2018-05-05 |website=www.matematikk.org |language=no}}&lt;/ref&gt; ايبل [[بيضوي انٽيگرل|بيضوي انٽيگرلن]] ۽ [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] جي نظريي کي پڻ نئين شڪل ڏني ۽ وڌيڪ عام قسم جي فنڪشنن ۽ انٽيگرلن تي سندس ڪم اڳتي هلي [[ايبيلين فنڪشن|ايبيلين فنڪشنن]] ۽ ايبيلين انٽيگرلن جي نظريي جو بنياد بڻيو. سندس تحقيق فنڪشنل مساواتن، قطارن، مقرر انٽيگرلن ۽ الجبري مساواتن تائين پڻ پکڙيل هئي.

ايبل جي رياضياتي ڪيريئر جو فعال دور تمام مختصر هو، پر ان دوران سندس تحقيق 19هين صديءَ جي رياضيءَ جي ترقيءَ تي گهرو اثر ڇڏيو. غربت ۽ مستقل علمي عهدي جي کوٽ باوجود هن پنهنجي اهم تحقيق جو وڏو حصو 1820ع واري ڏهاڪي ۾ مڪمل ڪيو؛ سندس ڪيترائي اهم مقالا ''[[خالص ۽ اطلاقی رياضيءَ جو رسالو|يورنال فيئر ڊي رائنه اُونٽ آن‌گيوانڊٽه ماتيماٽيڪ]]'' ۾ شايع ٿيا. پيرس ۾ 1826ع دوران پيش ڪيل سندس مشهور مقالي ۾ الجبري تفريقن جي انٽيگرلن بابت هڪ انتهائي عام اضافي ٿيورم ڏنو ويو، جيڪو اڳتي هلي [[ايبل جو ٿيورم|ايبل جي ٿيورم]] سان لاڳاپيل نظريي جي ترقيءَ لاءِ بنيادي اهميت اختيار ڪري ويو. ايبل [[تپ دق]] سبب 6 اپريل 1829ع تي رڳو 26 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري ويو، پر سندس نالو اڄ به [[ايبيلين گروپ]]، ايبيلين انٽيگرل، ايبيلين فنڪشن ۽ ٻين ڪيترن رياضياتي تصورن سان وابسته آهي.&lt;ref name=&quot;todayinsci.com&quot;&gt;{{cite web |title=Charles Hermite Quotes - 2 Science Quotes - Dictionary of Science Quotations and Scientist Quotes |url=http://todayinsci.com/H/Hermite_Charles/HermiteCharles-Quotations.htm |access-date=12 September 2015}}&lt;/ref&gt;

== زندگي ==

=== شروعاتي زندگي ===
{{multiple image
| width    = 100
| footer   = نيلس هينرڪ ايبل جا والدين، 1809ع
| image1   = Søren Georg Abel.png
| alt1     = سورن جارج ايبل
| caption1 = [[سورن جارج ايبل]]
| image2   = Anne Marie Abel.png
| alt2     = اين ميري ايبل
| caption2 = اين ميري ايبل
}}

نيلس هينرڪ ايبل [[نيدسٽرينڊ ميونسپلٽي|نيدسٽرينڊ]]، ناروي ۾ وقت کان اڳ ڄائو هو. هو پادري [[سورن جارج ايبل]] ۽ اين ميري سائمنسن جو ٻيو ٻار هو. نيلس هينرڪ ايبل جي ڄمڻ وقت سندس خاندان [[فينوئي (ٻيٽ)|فينوئي]] ۾ پادريءَ جي رهائشگاهه ۾ رهندو هو. ڪيترين ڳالهين مان ظاهر ٿئي ٿو ته نيلس هينرڪ پاڙيسري پاريش ۾ ڄائو هو، ڇاڪاڻ ته سندس والدين سندس ڄمڻ واري سال جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ نيدسٽرينڊ جي [[بيليف]] جا مهمان هئا.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot;&gt;
Stubhaug, Arild: [http://www.snl.no/.nbl_biografi/Niels_Henrik_Abel/utdypning Niels Henrik Abel – utdypning (NBL-artikkel)] – Store norske leksion
&lt;/ref&gt;{{NoteTag|نيلس هينرڪ وقت کان اڳ ڄائو هو ۽ زباني روايت موجب، نئين ڄاول ٻار کي جيئرو رکڻ لاءِ ڳاڙهي شراب سان ڌوئي ڪپهه جي ڪپڙي ۾ ويڙهيو ويندو هو. نيلس هينرڪ جي پيءُ کيس بپتسما ڏني ۽ پاريش رجسٽر ۾ لکيو: ''&quot;6 سيپٽمبر 1802ع تي فينوئي چرچ ۾ پادري سورن جي. ايبل ۽ اين ميري سائمنسن جي ٻار نيلس هينرڪ، جيڪو 5 آگسٽ تي ڄائو هو، کي بپتسما ڏني وئي&quot;'' – ([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: September 6te 1802 døbt i Findøe Kirke Sognepræsten Søren G. Abel og Ane Marie Simonsens Barn Niels Henrik, fød den 5te August.)&lt;ref&gt;Skadberg, Gunnar A.: Ætt og heim 2004, chapter 5, ''Sogneprest Søren Georg Abel – Matematikerens far''. {{ISBN|82-90087-65-9}}.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;مورٽن ڪيئرلف کي 1829ع ۾ نيدسٽرينڊ جو پادري مقرر ڪيو ويو. هن 1880ع ۾ والي ۾ پروفيسر بيرڪنس ڏانهن لکيل خط ۾ ڄاڻايو ته مقامي ماڻهن کيس ٻڌايو هو ته ايبل جي پٽن مان هڪ نيدسٽرينڊ ۾ اڳوڻي بيليف مارسٽرينڊ جي گهر ۾ ڄائو هو.&lt;ref&gt;Myhre, Sigmar: Ætt og heim 2009, chapter 6, ''Niels Henrik Abel – fødestaden''. {{ISBN|978-82-90087-72-7}}.&lt;/ref&gt;}}

نيلس هينرڪ ايبل جي پيءُ، سورن جارج ايبل، [[الهيات]] ۽ [[فلسفو|فلسفي]] ۾ ڊگري حاصل ڪئي هئي ۽ [[هيسبي چرچ]]، [[فينوئي (ٻيٽ)|فينوئي]] ۾ پادري طور خدمتون سرانجام ڏنيون. سورن جو پيءُ ۽ نيلس جو ڏاڏو، هانس ميٿياس ايبل، پڻ پادري هو ۽ [[ريزور (شهر)|ريزور]] شهر جي ويجهو [[جيرسٽاد چرچ]] ۾ خدمتون سرانجام ڏيندو هو. سورن پنهنجو ننڍپڻ جيرسٽاد ۾ گذاريو هو ۽ اتي نائب پادري پڻ رهيو هو. 1804ع ۾ سندس پيءُ جي وفات کان پوءِ سورن کي جيرسٽاد جو پادري مقرر ڪيو ويو ۽ خاندان اتي منتقل ٿي ويو. ايبل خاندان جو اصل تعلق [[شليسويگ]] سان هو ۽ اهو 17هين صديءَ ۾ ناروي آيو هو.

[[File:Gjerstad kirke or Risør.jpg|thumb|right|alt=جيرسٽاد چرچ ۽ پادريءَ جي رهائشگاهه جو پوسٽ ڪارڊ.|1890ع–95ع ۾ جيرسٽاد چرچ ۽ پادريءَ جي رهائشگاهه جو پوسٽ ڪارڊ. رهائشگاهه جي مکيه عمارت ساڳي هئي، جيڪا ايبل جي اتي رهڻ وقت موجود هئي.]]

اين ميري سائمنسن [[ريزور (شهر)|ريزور]] جي رهواسڻ هئي؛ سندس پيءُ نيلس هينرڪ سيڪسِلڊ سائمنسن واپاري ۽ تجارتي جهازن جو مالڪ هو ۽ کيس ريزور جو سڀ کان امير ماڻهو چيو ويندو هو. اين ميري ٻن [[ماٽيلي خاندان|ماٽيلين مائرن]] سان نسبتاً آسائشن واري ماحول ۾ وڏي ٿي هئي. جيرسٽاد جي پادريءَ واري رهائشگاهه ۾ هوءَ ناچ جي محفلن ۽ سماجي گڏجاڻين جو انتظام ڪرڻ پسند ڪندي هئي. ڪيترين ڳالهين مان ظاهر ٿئي ٿو ته هوءَ ننڍي عمر کان ئي شراب جي عادي ٿي وئي هئي ۽ ٻارن جي پرورش ۾ گهڻي دلچسپي نه وٺندي هئي. نيلس هينرڪ ۽ سندس ڀائرن کي سندن پيءُ هٿ سان لکيل ڪتابن ذريعي تعليم ڏيندو هو. رياضيءَ جي هڪ ڪتاب ۾ جوڙ جي جدول ۾ لکيل هو: 1+0=0.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

=== ڪيٿيڊرل اسڪول ۽ رائل فريڊرڪ يونيورسٽي ===
ناروي جي آزادي ۽ 1814ع ۾ ملڪ ۾ ٿيل پهرين چونڊن کان پوءِ سورن ايبل کي [[اسٽورٽنگ]] جو نمائندو چونڊيو ويو. اسٽورٽنگ جا اجلاس 1866ع تائين ڪرسچينيا (هاڻوڪي [[اوسلو]]) جي [[اوسلو ڪيٿيڊرل اسڪول|ڪيٿيڊرل اسڪول]] جي مکيه هال ۾ ٿيندا هئا. گهڻو امڪان آهي ته اهڙيءَ ريت سورن جو اسڪول سان رابطو ٿيو ۽ هن فيصلو ڪيو ته سندس وڏو پٽ هانس ميٿياس ايندڙ سال اتي پڙهڻ شروع ڪري. پر جڏهن روانگيءَ جو وقت ويجهو آيو ته هانس گهر ڇڏڻ جي خيال کان ايترو اداس ۽ مايوس ٿي ويو، جو سندس پيءُ کيس موڪلڻ جي همت نه ڪئي. ان جي بدران هن نيلس کي موڪلڻ جو فيصلو ڪيو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

1815ع ۾ نيلس ايبل 13 سالن جي عمر ۾ ڪيٿيڊرل اسڪول ۾ داخل ٿيو. سندس وڏو ڀاءُ هانس هڪ سال پوءِ ساڻس گڏ اتي داخل ٿيو. ٻئي هڪ ئي ڪمري ۾ رهندا ۽ گڏ ڪلاس وٺندا هئا. هانس جا درجا نيلس کان بهتر هئا؛ پر 1818ع ۾ رياضيءَ جو نئون استاد [[برنٽ مائيڪل هولمبو]] مقرر ٿيو. هو شاگردن کي گهر ۾ حل ڪرڻ لاءِ رياضيءَ جا سوال ڏيندو هو. هن نيلس هينرڪ جي رياضيءَ واري قابليت کي سڃاتو ۽ کيس اعليٰ سطح تائين هي مضمون پڙهڻ لاءِ همٿايو. هو اسڪول کان پوءِ نيلس کي ذاتي سبق پڻ ڏيندو هو.

1818ع ۾ سورن ايبل جو 1806ع واري پنهنجي [[ڪيٽيڪزم]] بابت عالمِ دين اسٽينر يوهانس اسٽينرسن سان عوامي مذهبي بحث ٿيو. ان بحث کي اخبارن ۾ وڏي ڪوريج ملي. سورن کي &quot;ايبل اسپينڊيبل&quot; ''([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: &quot;Abel Spandabel&quot;)'' جو لقب ڏنو ويو. چيو وڃي ٿو ته ان تڪرار تي نيلس جو ردعمل &quot;حد کان وڌيڪ خوش مزاجي&quot; وارو هو. ساڳئي وقت سورن [[ناروي جي آئين ساز اسيمبلي]] جي ميزبان [[ڪارستن اينڪر]] جي توهين ڪرڻ کان پوءِ مواخذي جي ويجهو پهچي ويو. سيپٽمبر 1818ع ۾ هو پنهنجي سياسي ڪيريئر جي تباهيءَ کان پوءِ جيرسٽاد موٽي آيو. هن گهڻو شراب پيئڻ شروع ڪيو ۽ صرف ٻن سالن کان پوءِ 1820ع ۾ 48 سالن جي عمر ۾ وفات ڪري ويو.

برنٽ مائيڪل هولمبو نيلس هينرڪ ايبل کي اسڪول ۾ رهڻ لاءِ وظيفو ڏيارڻ ۾ مدد ڪئي ۽ پنهنجن دوستن کان پئسا گڏ ڪيا ته جيئن هو [[اوسلو يونيورسٽي|رائل فريڊرڪ يونيورسٽي]] ۾ پڙهي سگهي.

جڏهن ايبل 1821ع ۾ يونيورسٽي ۾ داخل ٿيو ته هو اڳ ئي ناروي جو سڀ کان وڌيڪ ڄاڻ رکندڙ رياضي دان هو. هولمبو وٽ هاڻي کيس سيکارڻ لاءِ وڌيڪ ڪجهه نه هو ۽ ايبل يونيورسٽي جي لائبريري ۾ موجود رياضيءَ جو جديد ترين علمي مواد پڙهي چڪو هو. ان عرصي دوران ايبل [[پنجين درجي جي مساوات]] کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ تي ڪم شروع ڪيو. رياضي دان 250 سالن کان وڌيڪ عرصي کان هن مسئلي جو حل ڳولي رهيا هئا. 1821ع ۾ ايبل سمجهيو ته هن ان جو حل ڳولي ورتو آهي. ڪرسچينيا ۾ رياضيءَ جي ٻن پروفيسرن، سورن راسموسن ۽ [[ڪرسٽوفر هانسٽين]]، ايبل جي فارمولن ۾ ڪا غلطي نه ڏٺي ۽ سندس ڪم ڪوپن هيگن ۾ نارڊڪ ملڪن جي مشهور رياضي دان [[ڪارل فرڊيننڊ ڊيگن]] ڏانهن موڪليو. ڊيگن کي به ڪا غلطي نظر نه آئي، پر پوءِ به هن کي شڪ هو ته اهڙو حل، جنهن کي ايترا ناميارا رياضي دان ايتري ڊگهي عرصي کان ڳولي رهيا هئا، سو پري ڪرسچينيا جي هڪ اڻڄاتل شاگرد واقعي ڳولي ورتو هوندو. بهرحال، ڊيگن ايبل جي غيرمعمولي تيز ذهانت کي محسوس ڪيو ۽ سندس خيال هو ته اهڙي باصلاحيت نوجوان کي پنجين درجي جي مساوات جهڙي &quot;بي ثمر موضوع&quot; تي پنهنجون صلاحيتون ضايع نه ڪرڻ گهرجن، بلڪه [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] ۽ [[ماورائي عددن جو نظريو|ماورائيت]] تي ڪم ڪرڻ گهرجي؛ ڇاڪاڻ ته پوءِ، ڊيگن لکيو، هو &quot;هڪ وسيع تجزياتي سمنڊ جي وڏن حصن ڏانهن ميگيلن جهڙا نوان رستا ڳولي لهندو&quot;.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt; ڊيگن ايبل کان پنهنجي طريقي جو عددي مثال ڏيڻ لاءِ چيو. مثال تيار ڪرڻ دوران ايبل پنهنجي مقالي ۾ هڪ غلطي ڳولي لڌي.&lt;ref name=&quot;StAndrews&quot;&gt;[http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Abel.html Abel biography]. Groups.dcs.st-and.ac.uk. Retrieved on 2011-07-12.&lt;/ref&gt; ان مان 1823ع ۾ اها دريافت ٿي ته پنجين يا ان کان وڌيڪ درجي جي مساوات کي فارمولي ذريعي حل ڪرڻ لازمي طور ممڪن نه آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bruno |first=Leonard |title=Math &amp; Mathematics: The History of Math Discoveries Around the World (Volume 1: A-H) |publisher=U•X•L |year=1999 |isbn=0-7876-3812-9 |location=Farmington Hills, MI |page=3}}&lt;/ref&gt;

ايبل 1822ع ۾ گريجوئيشن مڪمل ڪئي. رياضيءَ ۾ سندس ڪارڪردگي غيرمعمولي طور اعليٰ، جڏهن ته ٻين مضمونن ۾ سراسري هئي.

=== ڪيريئر ===
[[File:Abel-kladd.jpg|thumb|alt=نيلس هينرڪ ايبل جي نوٽ بڪ مان|نيلس هينرڪ ايبل جي نوٽ بڪ مان]]

گريجوئيشن کان پوءِ يونيورسٽي جي پروفيسرن ايبل جي مالي مدد ڪئي ۽ پروفيسر ڪرسٽوفر هانسٽين کيس پنهنجي گهر جي مٿئين ماڙ جي هڪ ڪمري ۾ رهڻ ڏنو. ايبل بعد ۾ مسز هانسٽين کي پنهنجي ٻي ماءُ سمجهندو هو. اتي رهندي ايبل پنهنجي ننڍي ڀاءُ پيڊر ايبل کي [[ايگزامن آرٽيم]] مڪمل ڪرڻ ۾ مدد ڪئي. هن پنهنجي ڀيڻ ايلزبيٿ کي شهر ۾ روزگار ڳولڻ ۾ پڻ مدد ڪئي.

1823ع جي شروعات ۾ نيلس ايبل پنهنجو پهريون مقالو ناروي جي پهرين سائنسي رسالي ''ماگاسين فور ناتورويڊنسڪابرنه'' (سنڌي: ''قدرتي سائنسن جو رسالو'') ۾ شايع ڪيو، جنهن جي گڏيل باني پروفيسر هانسٽين هو. ايبل ان رسالي ۾ ڪيترائي مقالا شايع ڪيا، پر رسالي کي جلد احساس ٿيو ته اهڙو مواد عام پڙهندڙن لاءِ مناسب نه هو. 1823ع ۾ ايبل فرانسيسي ٻوليءَ ۾ پڻ هڪ مقالو لکيو. اهو &quot;سڀني تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي عام تشريح&quot; (''[[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: ''اين آلمينلي فريمشٽيلنگ آف موليهيتن آت انٽيگريئره آله موليگه ڊيفرينشيئل-فارملر'' معنيٰ: ''سڀني ممڪن تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي هڪ عام تشريح'') هو. هن ان کي شايع ڪرائڻ لاءِ يونيورسٽي کان مالي مدد گهري. پر جائزي هيٺ هجڻ دوران اهو ڪم گم ٿي ويو ۽ پوءِ ڪڏهن به نه مليو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

[[File:Christine Kemp.jpg|thumb|ڪرسٽين ڪيمپ]]

1823ع جي وچ ڌاري پروفيسر راسموسن ايبل کي 100 [[اسپيسيڊالر]] تحفي طور ڏنا ته جيئن هو [[ڪوپن هيگن]] وڃي فرڊيننڊ ڊيگن ۽ ٻين رياضي دانن سان ملي سگهي. ڪوپن هيگن ۾ رهندي ايبل [[فرما جو آخري ٿيورم]] تي ڪجهه ڪم ڪيو. ايبل جو چاچو پيڊر مينڊرپ ٽڪسن، ڪوپن هيگن جي [[ڪرسچين شاون]] واري بحري اڏي تي رهندو هو. اتي هڪ ناچ جي محفل ۾ نيلس ايبل جي ملاقات ڪرسٽين ڪيمپ سان ٿي، جيڪا اڳتي هلي سندس مڱيندي بڻجي. 1824ع ۾ ڪرسٽين [[سون، ناروي|سون]]، ناروي منتقل ٿي وئي، جتي هن ٻارن جي خانگي استاني طور ڪم ڪيو، ۽ ڪرسمس دوران ٻنهي جي مڱڻي ٿي.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

ڪوپن هيگن مان موٽڻ کان پوءِ ايبل جرمني ۽ فرانس جي ناميارن رياضي دانن سان ملڻ لاءِ سرڪاري وظيفي جي درخواست ڏني، پر ان جي بدران کيس ٻن سالن لاءِ هر سال 200 اسپيسيڊالر ڏنا ويا ته جيئن هو ڪرسچينيا ۾ رهي جرمن ۽ فرانسيسي ٻوليون پڙهي. ان کان پوءِ ايندڙ ٻن سالن لاءِ کيس هر سال 600 اسپيسيڊالر جي وظيفي جو واعدو ڪيو ويو، جنهن سان کيس پرڏيهه سفر ڪرڻ جي اجازت ملڻي هئي.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt; اهي ٻوليون پڙهڻ دوران ايبل 1824ع ۾ پنهنجو پهريون اهم ڪم ''ميموار سير لي زيڪواسيون آلجيبرِڪ، او اون ديمونتر لَئمپوسيبيليتي دُ لا ريزولوسيون دُ ليڪواسيون جينيرال دُ سينڪيئم دُگري'' (معنيٰ: ''الجبري مساواتن بابت مقالو، جنهن ۾ پنجين درجي جي عام مساوات جي حل جي ناممڪن هجڻ کي ثابت ڪيو ويو آهي'')&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mémoire sur les équations algébriques où on démontre l'impossibilité de la résolution de l'équation générale du cinquième degré |url=http://www.abelprize.no/c54178/binfil/download.php?tid=53608 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808172819/https://www.abelprize.no/c54178/binfil/download.php?tid=53608 |archive-date=8 August 2021 |access-date=28 July 2015}}&lt;/ref&gt; (الجبري مساواتن بابت يادداشت، جنهن ۾ پنجين درجي جي عام مساوات جي حل جي ناممڪن هجڻ کي ثابت ڪيو ويو آهي) شايع ڪيو. 1823ع تائين ايبل آخرڪار ثابت ڪري چڪو هو ته پنجين درجي جي عام مساوات کي ريڊيڪلن ذريعي حل ڪرڻ ناممڪن آهي، جنهن کي هاڻي [[ايبل–رفيني ٿيورم]] چيو وڃي ٿو. تنهن هوندي به هي مقالو پيچيده ۽ سمجهڻ ۾ ڏکيو هو، جنهن جو هڪ سبب اهو به هو ته ڇپائيءَ جا خرچ بچائڻ لاءِ ايبل ان کي رڳو ڇهن صفحن تائين محدود رکيو هو. وڌيڪ تفصيلي [[رياضياتي ثبوت|ثبوت]] 1826ع ۾ ''[[ڪريلي جو رسالو]]'' جي پهرين جلد ۾ شايع ٿيو.

[[File:Gedenktafel Am Kupfergraben 4a (Mitte) Niels Henrik Abel.jpg|thumb|برلن ۾ ان هنڌ 2014ع ۾ لڳايل يادگاري تختي، جتي ايبل 1825ع–26ع دوران رهندو هو]]

1825ع ۾ ايبل [[سويڊن جو چارلس چوڏهون جان|ناروي ۽ سويڊن جي بادشاهه ڪارل يوهان]] کي ذاتي خط لکي پرڏيهه سفر ڪرڻ جي اجازت گهري. کيس اجازت ملي ۽ سيپٽمبر 1825ع ۾ هو يونيورسٽي جي چئن دوستن (ڪرسچين پي. بي. بوئڪ، بالٿازار ايم. ڪيلهائو، نڪولائي بي. مولر ۽ اوٽو ٽينڪ) سان گڏ ڪرسچينيا ڇڏي ويو. ايبل جا اهي چار دوست ارضيات جي مطالعي لاءِ برلن ۽ الپس وڃي رهيا هئا. ايبل ڪوپن هيگن تائين ساڻن گڏ وڃڻ ۽ اتان گوٽنگن وڃڻ چاهيو ٿي. سندس وظيفي جي شرطن موجب کيس [[ڪارل فريڊرڪ گائوس|گائوس]] سان [[گوٽنگن]] ۾ ملڻو هو ۽ پوءِ پيرس وڃڻو هو. پر ڪوپن هيگن پهچڻ کان پوءِ هن پنهنجو منصوبو تبديل ڪري ڇڏيو. هن پنهنجي دوستن سان گڏ برلن وڃڻ جو فيصلو ڪيو ۽ ارادو رکيو ته پوءِ گوٽنگن ۽ پيرس ويندو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

رستي ۾ هن الٽونا، جيڪو هاڻي هيمبرگ جو هڪ ضلعو آهي، ۾ فلڪيات دان [[هائنريش ڪرسچين شوماخر]] سان ملاقات ڪئي. پوءِ هن چار مهينا برلن ۾ گذاريا، جتي سندس [[آگسٽ ليوپولڊ ڪريلي]] سان سٺي واقفيت ٿي. ڪريلي ان وقت پنهنجو رياضياتي رسالو ''[[خالص ۽ اطلاقی رياضيءَ جو رسالو|يورنال فيئر ڊي رائنه اُونٽ آن‌گيوانڊٽه ماتيماٽيڪ]]'' شايع ڪرڻ وارو هو. ايبل هن منصوبي جي ڀرپور حمايت ڪئي ۽ ان جي ڪاميابيءَ ۾ اهم حصو ورتو.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Abel, Niels Henrik|volume=1|pages=39–40}}&lt;/ref&gt; رسالي جي پهرين ئي سال ۾ ايبل ان لاءِ ست مقالا لکيا.

برلن کان ايبل پنهنجي دوستن سان گڏ الپس پڻ ويو. هو [[لائپزگ]] ۽ [[فريبرگ، سيڪسني|فريبرگ]] ويو، جتي هن [[جارج اماڊيوس ڪارل فريڊرڪ نائومن]] ۽ سندس ڀاءُ، رياضي دان آگسٽ نائومن، سان ملاقات ڪئي. فريبرگ ۾ ايبل فنڪشنن جي نظريي، خاص طور [[بيضوي فنڪشن|بيضوي]]، [[هائپربيضوي فنڪشن|هائپربيضوي]] ۽ هڪ نئين قسم، جنهن کي هاڻي [[ايبيلين فنڪشن]] چيو وڃي ٿو، تي تحقيق ڪئي.

فريبرگ کان هو ڊريسڊن، پراگ، ويانا، ٽريسٽي، وينس، ويرونا، بولزانو، انسبرڪ، لوسرن ۽ بازل ويا. جولاءِ 1826ع کان ايبل بازل کان پيرس تائين اڪيلو سفر ڪيو. ايبل پنهنجو گهڻو ڪم ''ڪريلي جي رسالي'' ۾ ڇپجڻ لاءِ برلن موڪلي ڇڏيو هو، پر جنهن ڪم کي هو پنهنجو سڀ کان اهم ڪم سمجهندو هو، اهو هن [[فرانسيسي اڪيڊمي آف سائنسز]] لاءِ محفوظ رکيو هو: الجبري تفريقن جي جمع بابت هڪ ٿيورم. مصور [[يوهان گوربٽز]] جي مدد سان هن پيرس ۾ رهائش لاءِ هڪ فليٽ ڳولي ورتو ۽ ٿيورم تي ڪم جاري رکيو. هن آڪٽوبر 1826ع ۾ اهو ڪم مڪمل ڪري اڪيڊمي ڏانهن جمع ڪرايو. ان جو جائزو [[آگسٽين-لوئي ڪوشي]] کي وٺڻو هو. پيرس ۾ ايبل جو ڪم تمام گهٽ سڃاتو ويندو هو ۽ سندس انڪساري کيس پنهنجي تحقيق جي تشهير ڪرڻ کان روڪيو. ٿيورم هڪ پاسي رکي وساريو ويو ۽ ايبل جي وفات تائين ان تي ڌيان نه ڏنو ويو.

ايبل جي محدود مالي وسيلن آخرڪار کيس جنوري 1827ع ۾ پنهنجو سفر ختم ڪرڻ تي مجبور ڪيو. هو برلن موٽي آيو، جتي کيس ''ڪريلي جي رسالي'' جي ايڊيٽر جو عهدو پيش ڪيو ويو، پر هن اهو قبول نه ڪيو. مئي 1827ع تائين هو واپس ناروي پهچي ويو. سندس پرڏيهي سفر کي ناڪام سمجهيو ويو.{{By whom|date=June 2020}} هن گوٽنگن ۾ گائوس سان ملاقات نه ڪئي هئي ۽ پيرس ۾ به ڪجهه شايع نه ڪيو هو. تنهنڪري سندس وظيفي جي تجديد نه ڪئي وئي ۽ کيس [[ناروي بئنڪ]] کان 200 اسپيسيڊالر جو ذاتي قرض وٺڻو پيو. هن اهو قرض ڪڏهن به واپس نه ڪيو. هن خانگي طور پڙهائڻ پڻ شروع ڪيو. هو پنهنجو گهڻو ڪم ''ڪريلي جي رسالي'' ڏانهن موڪليندو رهيو. پر 1828ع جي وچ ڌاري هن [[ڪارل گستاف جيڪب ياڪوبي|ڪارل ياڪوبي]] سان علمي مقابلي دوران بيضوي فنڪشنن بابت هڪ اهم ڪم الٽونا جي [[آسٽرونومِشي ناخ رِشٽن]] (معنيٰ: ''فلڪيات جون خبرون'') ۾ شايع ڪيو.

=== وفات ===
پيرس ۾ رهڻ دوران ايبل [[تپ دق]] ۾ مبتلا ٿي ويو هو. ڪرسمس 1828ع تي هو پنهنجي مڱيندي سان ملڻ لاءِ سليج ذريعي [[فرولينڊ (ڳوٺ)|فرولينڊ]]، ناروي ويو. سفر دوران سندس حالت سخت خراب ٿي وئي. جيتوڻيڪ عارضي بهتري سبب ٻنهي کي موڪلون گڏ گذارڻ جو موقعو مليو، پر ٿوري ئي عرصي کان پوءِ 6 اپريل 1829ع تي ايبل وفات ڪري ويو. سندس وفات کان فقط ٻه ڏينهن پوءِ آگسٽ ڪريلي جو خط پهتو، جنهن ۾ کيس ٻڌايو ويو هو ته ڪريلي ايبل لاءِ [[برلن يونيورسٽي]] ۾ پروفيسر جي عهدي جو بندوبست ڪري ورتو هو.&lt;ref name=&quot;CrelleLetter8April&quot;&gt;{{cite web |title=The Biography of Niels Henrik Abel: His last years |url=https://abelprize.no/page/biography-niels-henrik-abel-his-last-years |access-date=2025-03-30 |website=The Abel Prize}}&lt;/ref&gt;

== رياضيءَ ۾ خدمتون ==
ايبل [[ايبل–رفيني ٿيورم]] ذريعي ثابت ڪيو ته [[پنجين درجي جي مساوات]] جي پاڙن لاءِ، يا درجو چار کان وڌيڪ رکندڙ ڪنهن به عام [[گهڻ رقمي مساوات]] لاءِ، واضح الجبري عملن جي صورت ۾ ڪو به عام [[الجبري فنڪشن|الجبري]] حل موجود نه آهي. اهو ثابت ڪرڻ لاءِ هن ([[اوارست گالوا|گالوا]] کان آزاديءَ سان) رياضيءَ جي هڪ شاخ جا بنياد وڌا، جيڪا [[گروپ نظريي جي تاريخ|گروپ نظريي]] جي نالي سان سڃاتي وڃي ٿي. هي نظريو نه رڳو رياضيءَ جي ڪيترن ئي شعبن ۾، پر [[طبعيات]] جي وڏي حصي ۾ پڻ انتهائي اهم آهي. ايبل پنجين درجي جي مساوات جي حل نه ٿي سگهڻ بابت پنهنجو هڪ مقالو [[ڪارل فريڊرڪ گائوس]] ڏانهن موڪليو، پر گائوس ان کي ڏسڻ کان سواءِ ئي رد ڪري ڇڏيو، ڇاڪاڻ ته هن ان کي ڪنهن سنڪي شخص جو بيڪار ڪم سمجهيو هو.&lt;ref name=&quot;scienceworld.wolfram.com&quot;&gt;{{cite web |title=Abel, Niels Henrik (1802-1829) -- from Eric Weisstein's World of Scientific Biography |url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Abel.html |access-date=12 September 2015}}&lt;/ref&gt;

16 سالن جي عمر ۾ ايبل [[ٻه رقمي ٿيورم]] جو سڀني عددن لاءِ لاڳو ٿيندڙ سخت رياضياتي ثبوت پيش ڪيو. اهڙيءَ ريت هن [[ليونارڊ اويلر|اويلر]] جي نتيجي کي وڌيڪ وسيع ڪيو، جيڪو رڳو [[ناطق عدد|ناطق عددن]] لاءِ لاڳو ٿيندو هو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abel, Niels Henrik |url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Abel.html |access-date=27 January 2017 |website=Eric Weisstein's World of Science |publisher=Wolfram Research}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=rElJAgAAQBAJ |title=Encyclopedia of the Enlightenment |date=2002 |publisher=Routledge |isbn=9781135959982 |page=562 |access-date=27 January 2017}}&lt;/ref&gt; ايبل [[بيضوي انٽيگرل|بيضوي انٽيگرلن]] جي نظريي بابت هڪ بنيادي ڪم لکيو، جنهن ۾ [[بيضوي فنڪشن|بيضوي فنڪشنن]] جي نظريي جا بنياد شامل هئا.

پيرس ڏانهن سفر دوران هن هڪ مقالو شايع ڪيو، جنهن ۾ بيضوي فنڪشنن جي ٻٽي دوريت کي ظاهر ڪيو ويو. [[ايڊرين-ميري ليجينڊر]] بعد ۾ [[آگسٽين-لوئي ڪوشي]] آڏو ان مقالي کي &quot;ڪانسي کان به وڌيڪ جٽادار يادگار&quot; قرار ڏنو؛ هيءَ تشبيهه هن رومي شاعر [[هوريس|هوريس]] جي هڪ مشهور جملي مان ورتي هئي. تنهن هوندي به اهو مقالو ڪوشي کان گم ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;scienceworld.wolfram.com&quot; /&gt;

پرڏيهه ۾ رهڻ دوران ايبل پنهنجو گهڻو ڪم برلن موڪليندو رهيو ته جيئن اهو ''[[ڪريلي جو رسالو|ڪريلي جي رسالي]]'' ۾ شايع ٿي سگهي، پر جنهن ڪم کي هو پنهنجو سڀ کان اهم ڪم سمجهندو هو، اهو هن فرانسيسي اڪيڊمي آف سائنسز لاءِ محفوظ رکيو هو. اهو الجبري تفريقن جي جمع بابت هڪ ٿيورم هو. ٿيورم کي هڪ پاسي رکي وساريو ويو ۽ ايبل جي وفات تائين ان تي ڌيان نه ڏنو ويو. فريبرگ ۾ رهندي ايبل فنڪشنن جي نظريي، خاص طور [[بيضوي فنڪشن|بيضوي]]، [[هائپربيضوي فنڪشن|هائپربيضوي]] ۽ هڪ نئين قسم، جنهن کي هاڻي [[ايبيلين فنڪشن]] چيو وڃي ٿو، تي تحقيق ڪئي.

1823ع ۾ ايبل &quot;سڀني تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي عام تشريح&quot; ([[ڊينو-نارويجي ٻولي|نارويجي]]: ''اين آلمينلي فريمشٽيلنگ آف موليهيتن آت انٽيگريرَه آله موليگه ڊيفرينشيئل-فارملر'' معنيٰ: ''سڀني ممڪن تفريقي فارمولن کي انٽيگريٽ ڪرڻ جي امڪان جي عام تشريح'') جي عنوان سان هڪ مقالو لکيو. هن ان کي شايع ڪرائڻ لاءِ يونيورسٽي کان مالي مدد جي درخواست ڪئي. پر جائزي هيٺ هجڻ دوران اهو ڪم گم ٿي ويو ۽ پوءِ ڪڏهن به نه مليو.&lt;ref name=&quot;SNL-bio&quot; /&gt;

ايبل [[ڪارل فريڊرڪ گائوس]] جي لکڻ جي انداز بابت مشهور طور چيو هو: &quot;هو لومڙيءَ وانگر آهي، جيڪا واريءَ تي ڇڏيل پنهنجا پيرا پنهنجي پڇ سان ميساري ڇڏيندي آهي.&quot; گائوس ان جي جواب ۾ چيو: &quot;ڪو به خوددار معمار پنهنجي عمارت مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ان جي چوڌاري اڏاوتي ڍانچو بيهاريل نه ڇڏيندو آهي.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Simmons |first=George Finlay |url=https://archive.org/details/calculusgemsbrie0000simm/page/177 |title=Calculus Gems |publisher=McGraw Hill |year=1992 |isbn=0-88385-561-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/calculusgemsbrie0000simm/page/177 177]}}&lt;/ref&gt;

== ورثو ==
{{وڌيڪ ڏسو|نيلس هينرڪ ايبل جي نالي پٺيان رکيل شين جي فهرست}}

ايبل جي ڪم جي نتيجي ۾ [[رياضياتي تجزيو|تجزيي]] ۾ موجود ڪيترائي ابهام ختم ٿيڻ شروع ٿيا، نوان شعبا سامهون آيا ۽ فنڪشنن جو مطالعو ايترو اڳتي وڌيو، جو رياضي دانن لاءِ تحقيق ۽ ترقيءَ جون ڪيتريون ئي نيون راهون کلي ويون. سندس لکڻين جو وڏو حصو اصل ۾ ''[[ڪريلي جو رسالو|ڪريلي جي رسالي]]'' ۾ شايع ٿيو هو. انهن لکڻين کي برنٽ مائيڪل هولمبو ترتيب ڏنو ۽ ناروي جي حڪومت 1839ع ۾ شايع ڪرايو، جڏهن ته [[پيٽر لڊوگ ميڊيل سائلو|لڊوگ سائلو]] ۽ [[سوفوس لي]] پاران تيار ڪيل وڌيڪ مڪمل ڇاپو 1881ع ۾ شايع ٿيو.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt; سندس نالي مان نڪتل صفت &quot;ايبيلين&quot; رياضياتي لکڻين ۾ ايتري عام ٿي چڪي آهي، جو روايتي طور ان جو شروعاتي اکر ننڍو لکيو ويندو آهي، مثال طور [[ايبيلين گروپ]]، [[ايبيلين ڪيٽيگري]] ۽ [[ايبيلين ويريٽي]].

6 اپريل 1929ع تي ايبل جي وفات جي سؤ سالا ورسيءَ جي موقعي تي ناروي ۾ چار ٽپال ٽڪيٽون جاري ڪيون ويون. سندس تصوير 1978ع کان 1985ع دوران جاري ڪيل 500 [[نارويجي ڪرون|ڪرونر]] جي بئنڪ نوٽ (پنجون نسخو) تي پڻ ڇپيل هئي. 5 جون 2002ع تي، سندس ڄمڻ جي ٻه سؤ سالا ورسيءَ کان ٻه مهينا اڳ، ناروي ۾ ايبل جي اعزاز ۾ چار وڌيڪ ٽپال ٽڪيٽون جاري ڪيون ويون. ناروي سندس اعزاز ۾ 20 ڪرونر جو سڪو پڻ جاري ڪيو. اوسلو ۾ ايبل جو مجسمو نصب ٿيل آهي ۽ [[چنڊ]] تي موجود [[ايبل (کڏ)|ايبل کڏ]] جو نالو پڻ سندس نالي پٺيان رکيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;GPN&quot;&gt;{{gpn|12|name=Abel}}&lt;/ref&gt;

رياضيات جو [[ايبل انعام]] ايبل جي ياد ۾ قائم ڪيو ويو ۽ سندس نالي پٺيان رکيو ويو. هي انعام اصل ۾ 1899ع ۾ [[نوبل انعام|نوبل انعامن]] جي پورائي لاءِ تجويز ڪيو ويو هو، پر پهريون ڀيرو 2003ع ۾ [[جين-پيئر سير|جين-پيئر سير]] کي ڏنو ويو، جڏهن ته ان کان هڪ سال اڳ [[اٽلي سيلبرگ|سيلبرگ]] کي اعزازي ايبل انعام ڏنو ويو هو.

رياضي دان [[فيلڪس ڪلائن]] ايبل بابت لکيو:
{{Blockquote|پر مان هن مثالي قسم جي محقق کي ياد ڪرڻ کان سواءِ موڪلائڻ نه چاهيندس، جنهن جهڙو رياضيءَ جي تاريخ ۾ تمام گهٽ ظاهر ٿيو آهي. ان لاءِ مان هڪ ٻئي شعبي جي اهڙي شخصيت جو ذڪر ڪرڻ چاهيان ٿو، جيڪا پنهنجي بلڪل مختلف ميدان جي باوجود به هن سان لاڳاپيل محسوس ٿئي ٿي. جيتوڻيڪ ايبل، ڪيترن ئي رياضي دانن وانگر، موسيقيءَ جي صلاحيت کان مڪمل طور محروم هو، تڏهن به جيڪڏهن مان سندس تخليقي انداز ۽ شخصيت جو [[موزارٽ]] سان مقابلو ڪريان ته اهو بي معنيٰ نه لڳندو. اهڙيءَ طرح هن خدائي الهام رکندڙ رياضي دان لاءِ به ويانا ۾ موزارٽ جي يادگار جهڙو يادگار قائم ڪري سگهجي پيو: هو سادو ۽ بنا ڏيکاءَ جي اتي بيٺو ٻڌي رهيو آهي، جڏهن ته دلڪش فرشتا سندس چوڌاري اڏامندي، راند ڪندي، ڪنهن ٻئي جهان مان کيس الهام آڻي ڏئي رهيا آهن.&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;ان جي بدران، مون کي ايبل جي ان بلڪل مختلف قسم جي يادگار جو ذڪر ڪرڻ گهرجي، جيڪو حقيقت ۾ [[اوسلو|ڪرسچينيا]] ۾ قائم ڪيو ويو ۽ جيڪو سندس طبيعت کان واقف هر شخص کي گهڻو مايوس ڪري سگهي ٿو. گرينائيٽ جي هڪ اوچي ۽ تيز اڀريل ٽڪريءَ تي بائرن جهڙي انداز وارو هڪ نوجوان پهلوان ٻن سرمائي رنگ جي قربانيءَ جي شڪار مخلوقن مٿان قدم رکندي آسمان ڏانهن وڌي رهيو آهي. جيڪڏهن ضروري سمجهجي ته ان هيرو کي انساني روح جي علامت قرار ڏئي سگهجي ٿو، پر انهن ٻن عجيب مخلوقن جي گهري معنيٰ بابت سوچڻ بيڪار آهي. ڇا اهي شڪست کاڌل پنجين درجي جون مساواتون آهن يا بيضوي فنڪشن؟ يا سندس روزاني زندگيءَ جا ڏک ۽ پريشانيون؟ يادگار جي پيڙهه تي تمام وڏن اکرن ۾ &quot;ايبل&quot; لکيل آهي.|&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Klein |first=Felix |url=http://archive.org/details/developmentofmat0000klei |title=Development of mathematics in the 19th century |date=1979 |publisher=Math Sci Press |isbn=0-915692-28-7 |place=Brookline, Mass |page=97 |translator-last=Ackerman |translator-first=M. |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;}}

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:NOK 500 V recto.jpg|1978ع جي نارويجي 500 ڪرونر جي بئنڪ نوٽ تي نيلس هينرڪ ايبل
File:Abelmonumentet 1.jpg|اوسلو (اڳوڻي ڪرسچينيا) ۾ [[گستاو ويگيلينڊ]] جو ٺاهيل نيلس هينرڪ ايبل جو مجسمو، جنهن کي &quot;ايبل يادگار&quot; سڏيو وڃي ٿو.
File:Abelmonumentet av Vigeland. - no-nb digifoto 20150625 00154 NB MIT FNR 11682.jpg|[[شاهي محل، اوسلو]] جي سامهون ايبل يادگار
File:Holmengard-119.JPG|[[جيرسٽاد ميونسپلٽي]] ۾ نيلس هينرڪ ايبل جي يادگار
File:Abelmonument.jpg|[[فرولينڊس ورڪ]] ۾ [[گستاو ليروم]] جو ٺاهيل ايبل جو يادگار
&lt;/gallery&gt;

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel1.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel2.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel3.jpg
File:Stamps of Norway, 1929-Niels Henrik Abel4.jpg
&lt;/gallery&gt;

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[نيلس هينرڪ ايبل جي نالي پٺيان رکيل شين جي فهرست]]
* [[اوارست گالوا]]

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book |last=Livio |first=Mario |url=https://archive.org/details/equationthatcoul0000livi |title=The Equation That Couldn't be Solved |publisher=Simon &amp; Schuster |year=2005 |isbn=0-7432-5821-5 |location=New York |url-access=registration}}
* {{cite book |last=Stubhaug |first=Arild |url=https://archive.org/details/nielshenrikabelh0000stub |title=Niels Henrik Abel and his Times |publisher=Springer |others=Trans. by Richard R. Daly |year=2000 |isbn=3-540-66834-9 |url-access=registration}}
* [https://www.ams.org/journals/notices/202601/noti3264/noti3264.html ايڊرين رائس: &quot;200 سال اڳ: ايبل پاران پنجين درجي جي مساوات جي مسئلي جو حل&quot;، نوٽس آف اي ايم ايس (جنوري 2026ع).]

== حوالا ==
{{Reflist}}
&lt;references group=&quot;نوٽ&quot;/&gt;

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{wikiquote}}
{{commons category}}
* [http://www.abelprize.no/c53672/seksjon/vis.html?tid=53910 سوانح حيات ۽ هٿ سان لکيل مسودا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325234528/http://www.abelprize.no/c53672/seksjon/vis.html?tid=53910 |date=25 March 2012 }}، ايبل انعام جي ويب سائيٽ تان
* {{MacTutor Biography|id=Abel}}
* [https://fermatslasttheorem.blogspot.com/2006/02/niels-henrik-abel.html نيلس هينرڪ ايبل جي سوانح حيات]
* {{ScienceWorldBiography | urlname=Abel | title=Abel, Niels Henrik (1802–1829)}}
* {{MathGenealogy|id=55178}}
* [http://www.maa.org/publications/periodicals/convergence/abel-on-elliptic-integrals-a-translation نيلس هينرڪ ايبل جي &quot;بيضوي انٽيگرلن تي تحقيق&quot; جو ترجمو]، [http://mathdl.maa.org/convergence/1/ ڪنورجنس] تي
* [https://web.archive.org/web/20070715000404/http://mathdl.maa.org/convergence/1/?pa=quote&amp;sa=browseQuotesFrontEnd&amp;pageNum=1&amp;resultsPerPage=20&amp;sortLetter=a نيلس هينرڪ ايبل جا مشهور قول]، [http://mathdl.maa.org/convergence/1/ ڪنورجنس] تي {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212072618/http://mathdl.maa.org/convergence/1/ |date=12 February 2006 }}
* [http://abelkonkurransen.no/index.php?lan=en نيلس هينرڪ ايبل رياضياتي مقابلو]، نارويجي رياضياتي اولمپياڊ
* [http://vestraat.net/TNG/getperson.php?personID=I7918&amp;tree=IEA خانداني شجرو]

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Abel, Niels Henrik}}
[[زمرو:نيلس هينرڪ ايبل| ]]
[[زمرو:1802ع ۾ ڄاول]]
[[زمرو:1829ع ۾ وفاتون]]
[[زمرو:19هين صديءَ ۾ تپ دق سبب وفاتون]]
[[زمرو:19هين صديءَ جا نارويجي رياضي دان]]
[[زمرو:گروپ نظريي جا ماهر]]
[[زمرو:نارويجي لوٿراني]]
[[زمرو:نارويجي رياضي دان]]
[[زمرو:اوسلو ڪيٿيڊرل اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪندڙ]]
[[زمرو:فرولينڊ جا ماڻهو]]
[[زمرو:ناروي ۾ تپ دق سبب وفاتون]]
[[زمرو:اوسلو يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد]]
[[زمرو:1802ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1829ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>06jutd9o211wnpbidzh5nu51q64rpmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڀت جبل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47791</id>
    <revision>
      <id>414666</id>
      <parentid>145671</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="756" sha1="4h7u62y36v5jm54odh9kc1kano3jcmb" xml:space="preserve">'''ڀت جبل''' ([[انگريزي ٻولي]]: Bhitt Mountain) [[کيرٿر]] جبلن جي سلسلي ۾ هڪ جبل آهي جيڪو [[دادو ضلعو|دادو ضلعي]] جي [[جوهي تعلقو|جوهي تعلقي]] ۽ [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو ضلعي]] جي [[سيوهڻ شريف تعلقو|سيوهڻ شريف تعلقي]] ۾ اچي وڃي ٿو ۽ ڏکڻ طرف [[بڊو جبل]] سان ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Articles/book18/Book_page4.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (Articles)|website=www.sindhiadabiboa
rd.org|access-date=2019-05-17}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ جا جبل]]</text>
      <sha1>4h7u62y36v5jm54odh9kc1kano3jcmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414667</id>
      <parentid>414666</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:دادو ضلعو]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="787" sha1="bzucr3g20lih2px9iyf6i9wdyuozg7h" xml:space="preserve">'''ڀت جبل''' ([[انگريزي ٻولي]]: Bhitt Mountain) [[کيرٿر]] جبلن جي سلسلي ۾ هڪ جبل آهي جيڪو [[دادو ضلعو|دادو ضلعي]] جي [[جوهي تعلقو|جوهي تعلقي]] ۽ [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو ضلعي]] جي [[سيوهڻ شريف تعلقو|سيوهڻ شريف تعلقي]] ۾ اچي وڃي ٿو ۽ ڏکڻ طرف [[بڊو جبل]] سان ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Articles/book18/Book_page4.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (Articles)|website=www.sindhiadabiboa
rd.org|access-date=2019-05-17}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ جا جبل]]
[[زمرو:دادو ضلعو]]</text>
      <sha1>bzucr3g20lih2px9iyf6i9wdyuozg7h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414668</id>
      <parentid>414667</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ڄامشورو ضلعو]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="824" sha1="52tamrs7b63t185dvl673ravjic8yge" xml:space="preserve">'''ڀت جبل''' ([[انگريزي ٻولي]]: Bhitt Mountain) [[کيرٿر]] جبلن جي سلسلي ۾ هڪ جبل آهي جيڪو [[دادو ضلعو|دادو ضلعي]] جي [[جوهي تعلقو|جوهي تعلقي]] ۽ [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو ضلعي]] جي [[سيوهڻ شريف تعلقو|سيوهڻ شريف تعلقي]] ۾ اچي وڃي ٿو ۽ ڏکڻ طرف [[بڊو جبل]] سان ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Articles/book18/Book_page4.html|title=Sindhi Adabi Board Online Library (Articles)|website=www.sindhiadabiboa
rd.org|access-date=2019-05-17}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ جا جبل]]
[[زمرو:دادو ضلعو]]
[[زمرو:ڄامشورو ضلعو]]</text>
      <sha1>52tamrs7b63t185dvl673ravjic8yge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ ۾ جبلن جا سلسلا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>48292</id>
    <revision>
      <id>414665</id>
      <parentid>145667</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="i24hatl763dkk51d5r3pa7rdyfzz05g" xml:space="preserve">سنڌ جي سرزمين تي جاگرافي جي لحاظ کان ميدان، صحرا به آهن ته جابلو سلسلا به آهن.

[[زمرو:سنڌ جا جبل]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]</text>
      <sha1>i24hatl763dkk51d5r3pa7rdyfzz05g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414671</id>
      <parentid>414665</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ibne maryam صفحي [[زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا]] کي [[زمرو:سنڌ ۾ جبلن جا سلسلا]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>414665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="i24hatl763dkk51d5r3pa7rdyfzz05g" xml:space="preserve">سنڌ جي سرزمين تي جاگرافي جي لحاظ کان ميدان، صحرا به آهن ته جابلو سلسلا به آهن.

[[زمرو:سنڌ جا جبل]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]</text>
      <sha1>i24hatl763dkk51d5r3pa7rdyfzz05g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414684</id>
      <parentid>414671</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="317" sha1="plalj0kt39n1q00fw6snawr04i4rvtc" xml:space="preserve">سنڌ جي سرزمين تي جاگرافي جي لحاظ کان ميدان، صحرا به آهن ته جابلو سلسلا به آهن.

[[زمرو:سنڌ جا جبل]]
[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]
[[زمرو:سنڌ جون زميني شڪليون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]</text>
      <sha1>plalj0kt39n1q00fw6snawr04i4rvtc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ جا جبل</title>
    <ns>14</ns>
    <id>48294</id>
    <revision>
      <id>414675</id>
      <parentid>145670</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="qio0b8z01h00d3zyn2is3q1ioj5jnuo" xml:space="preserve">سنڌ جي سرزمين تي صحرا به آهن ته جبل ۽ جابلو سلالا به آهن.

[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]
[[زمرو:پاڪستان جا جبل]]
[[زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون]]</text>
      <sha1>qio0b8z01h00d3zyn2is3q1ioj5jnuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414683</id>
      <parentid>414675</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:37:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون]]; added [[Category:سنڌ جون زميني شڪليون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="230" sha1="7ingcoh18hnq85rmkh63ehkzpltra6f" xml:space="preserve">سنڌ جي سرزمين تي صحرا به آهن ته جبل ۽ جابلو سلالا به آهن.

[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]
[[زمرو:پاڪستان جا جبل]]
[[زمرو:سنڌ جون زميني شڪليون]]</text>
      <sha1>7ingcoh18hnq85rmkh63ehkzpltra6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ جون ڍنڍون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>48295</id>
    <revision>
      <id>414687</id>
      <parentid>331515</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="195" sha1="mfq75cl0hl6e5yxrcifajj67dlcucxf" xml:space="preserve">سنڌ جي سرزمين تي صحرا به آهن دريا به آي ته ڍنڍون ۽ ڍورا به آهن.

[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]
[[زمرو:پاڪستان جون ڍنڍون]]</text>
      <sha1>mfq75cl0hl6e5yxrcifajj67dlcucxf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414688</id>
      <parentid>414687</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="pihnzk3lv03zf8kmjqyr4h0da82vn7b" xml:space="preserve">سنڌ جي سرزمين تي صحرا به آهن دريا به آي ته ڍنڍون ۽ ڍورا به آهن.

[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]
[[زمرو:پاڪستان جون ڍنڍون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ پاڻي جا جسم]]</text>
      <sha1>pihnzk3lv03zf8kmjqyr4h0da82vn7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪارونجھر جبل جو سلسلو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48636</id>
    <revision>
      <id>414669</id>
      <parentid>276176</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:پاڪستان م جبلن جا سلسلا]]; added [[Category:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7844" sha1="40o36hoi202msyceynim6a8v71dh4h3" xml:space="preserve">{{Infobox mountain
| name              = ڪارونجھر جبل
| other_name        = ڪارونجھر
| photo             = فائل:Karoonjhar Mountains.jpg
| native_name       = 
| native_name_lang  = 
| photo_size        = 
| photo_alt         = 
| photo_caption     = ڪارونجھر جبل جون قطارون
| map               = Sindh#Pakistan
| map_alt           = 
| map_caption       = 
| map_relief        = 0
| map_size          = 
| location          = [[ننگرپارڪر تعلقو]]، [[ٿرپارڪر ضلعو]], [[سنڌ]], [[پاڪستان]]
| label             = 
| label_position    = top
| elevation         = 305 ميٽر
| elevation_m       = 
| elevation_ft      = 
| elevation_ref     = 
| prominence        = 
| prominence_m      = 
| prominence_ft     = 
| prominence_ref    = 
| isolation         = 
| isolation_km      = 
| isolation_mi      = 
| isolation_ref     = 
| parent_peak       = 
| listing           = 
| translation       = 
| language          = سنڌي
| pronunciation     = 
| range_coordinates = {{Coord|24|20|26|N|70|44|0|E|type:mountain_region:PK|display=inline,title}}
| coordinates       = 
| coordinates_ref   = 
| topo              = 
| type              = 
| age               = 
| volcanic_arc      = 
| volcanic_belt     = 
| volcanic_field    = 
| volcanic_arc/belt = 
| last_eruption     = 
| first_ascent      = 
| easiest_route     = 
| normal_route      = 
| access            = 
| child             = 
| embedded          = 
}}
'''ڪارونجھر جبل جو سلسلو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= Karoonjhar Mountains Range}} يا '''ڪارونجھر''' پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ننگرپارڪر ۾ واقع ھڪ مشھور جبل جنھن جي قطار جي ڊيگھ 19 ڪلوميٽر آهي ۽ اوچائي 305 ميٽر اٿس.ٿر ۽ پارڪر واري ڀاڱي ۾ ڪو  به وڏو جبل ڪونهي. فقط پارڪر ۾ چوڌاري ننڍا ننڍا ٽَڪر آهن. وچ ۾ ننگر پارڪر شهر وٽ جبلن جي هڪ وڏي قطار ڪڪڙ جي بيضي وانگر ڦري اچي ٿي، جنهن جي وچ ۾ ماٿريون آهن. اها قطار ڪارونجهر سڏجي ٿي. انهيءَ گول قطار جي ٻاهرين گولائي، ڪي 32 ميل ۽ ڪي 20 ميل ٻڌائين ٿا. پر سنڌ گزيٽيئر ۾ 12 ميل ڄاڻايل  آهي. وڏي جبل جي چوٽي زمين جي سطح کان هزار فوٽ مٿي آهي &lt;ref name =&quot; سنڌ گزيٽيئر &quot;&gt;  سنڌ گزيٽيئر، واليوم بي، ٿر پارڪر ڊسٽرڪٽ. سال 1919ع صفحو 3.  &lt;/ref&gt;&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot;&gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;. 

[[File:Karonger Mountains (Nagarparkar).jpg|thumb|ڪارونجھر جبل (ننگرپارڪر)]] 
هيءَ ٽڪري ننگر اپرڪر شهر جي ڀرسان ڏکڻ الهندي طرف ۽ ڪڇ جي رڻ جي اتر- اڀرندي ڪنڊ تي آهي. ٻين جبلن وانگر هن جو پٿر تمام سخت نه آهي، ته به عمارت جي ڪم اچڻ جهڙو آهي. هتي هندن جي تيرٿ جا ڪي آستان آهن ۽ ڪيترائي قدرتي نظارا ڏسڻ جهڙا آهن.&lt;ref name = &quot; رائچند هريجن &quot;/&gt;.اُن جي چوٽي زمين جي سطح کان هزار کن فوٽ مٿي آهي، جنهن کي ”[[صاحب چنگا]]“ چوندا آهن. ٽڪريءَ جو پٿر ڪٿي ڳاڙهو، ڪٿي روهيءَ جهڙو سخت ۽ ڪارو ۽ ڪٿي ريتيءَ جو پٿر آهي، جو عمارتن جي ڪم اچڻ جهڙو آهي. ننگرپارڪر شهر جون سرڪاري جايون ۽ ماڻهن جا گهر انهيءَ پٿر جا ٺهيل آهن. چوٽيءَ تي هڪ پڪي چُن ۽ سيمينٽ سان لٿل ٿلهو  ٺهيل آهي، جو ٽريگنا ميٽريڪل سروي وارن ٺهرايو هو. اڪثر گهمڻ جا شوقين جبل تي چڙهي انهيءَ ٿلهي تي ويندا آهن، جتي چوگرد نهارڻ سان ڌڻيءَ جي قدرت جا عجيب نظارا ڏسبا آهن. ٿلهي جي پاڙ وٽ ننگرپارڪر جو شهر گهاٽن ڇانودار، خاص ڪري نمن جي وڻن سان ڀريل، نظر ايندو آهي. ويراواهه جو ڳوٺ، جو 16 ميل پري آهي، سو ائين پيو ڏسبو ڄڻ ميل ٻه پنڌ مس آهي. ڏکڻ طرف نهاربو ته ڪڇ جو اجهاڳ رڻ. سمنڊ وانگر پيو ڏسڻ ۾ ايندو. ازانسواءِ ننڍا ننڍا ڳوٺڙا، جي جبل جي چوڌاري پکڙيل آهن، سي سڀ ڏسي اکين کي فرحت پيئي ايندي آهي. ٽڪريءَ تي سڌو چڙهڻ ناممڪن آهي تنهنڪري مٿي چڙهڻ لاءِ ڪو سونهون ساڻ کڻبو آهي. اٽڪل ڏيڍ ڪلاڪ چڙهڻ ۾ ۽ اوتروئي وقت لهڻ ۾ لڳندو آهي. چڙهڻ وقت رٻڙ جو بوٽ يا بنان کُڙيءَ جُتي سهولت واري آهي، ڇاڪاڻ جو انهيءَ ڪري پير ڦٻي بيهندو نه ته آٿڙجي ڪرڻ جو انديشو آهي. پير اُگهاڙا ڪري هلڻ وڌيڪ چڱو آهي. مگر نازڪ طبع ماڻهوءَ لاءِ ائين ڪرڻ ڏکيو آهي ڇو ته ڪنڊا ۽ پٿر پير ڇلي ڇڏيندا. پارڪر ڪولهي ته رات ڏينهن اگهاڙين پيرين جبل ۾ پيا هلندا آهن. پارڪر جون رڍون، ٻڪريون ۽ ڍڳيون به گاهه چرڻ لاءِ ٽڪريءَ تي ڪافي مٿي چڙهي وينديون آهن.
هتي ڪيترا قدرتي نظارا ۽ ڪي هندن جي تيرٿ جا آستان آهن، جيئن ته انچليسور، ساڙڌرو، گئومکي، ڀيم ڪُن، جهرڻو، ٻائڻ جو ٻيسڻو ۽ چندن گڍ وغيره.
هن ٽڪريءَ جو چوڌاري ننگرپارڪر، ڀويسر، موندرو، مئو، آڌيگام، کارڙيو، ڪاسبو، گهرٽياري وغيره وسنديون آهن، تن مان ننگرپارڪر سڀني مان وڏو ۽ تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آهي. انهن ڳوٺن ۾ واپاري ۽ ٻيا هاري ناري ماڻهو رهن ٿا. هن ٽڪريءَ جي پاڙ ۾ ڪولهي ۽ ٻيا ڪيترا ماڻهو گهر جوڙي رهندا آهن. جي اڪثر مزدور ماڻهو آهن. مگر سانوڻيءَ ۾ اُهي به پوک جو ڪم ڪند آهن. اُهي ڪارونجهر ٽڪريءَ مان گاهه ۽ ڪاٺين جون ڀريون ڪري اچيو مٿين ڳوٺن ۾ وڪڻن. گاهه کانسواءِ گگرانيءَ مان گگر ۽ ڪونڀٽن مان کؤنر گهڻو پيدا ٿئي ٿو، جو وڪري لاءِ ٻين هنڌن ڏي موڪليو ويندو آهي. ٽڪريءَ تي ڪيترن ئي قسمن جا وڻ ٻوٽا ٿين ٿا، جن جي رس مان ماکيءَ جون مکيون ماکي گڏ ڪن ٿيون، جي ڪولهي لوڪ جهنگ مان ڇاڻي، گڏ ڪري، اچي وڪڻندا آهن&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن 2 &quot;&gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;..

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]]
[[زمرو:سنڌ]]
[[زمرو:جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ جا جبل]]
[[زمرو:پاڪستان جا جبل]]
[[زمرو:پاڪستان جي جاگرافي]]
[[زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون]]</text>
      <sha1>40o36hoi202msyceynim6a8v71dh4h3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414670</id>
      <parentid>414669</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>414670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7907" sha1="0294y8rbzqq8bkbomld640fpo5tz240" xml:space="preserve">{{Infobox mountain
| name              = ڪارونجھر جبل
| other_name        = ڪارونجھر
| photo             = فائل:Karoonjhar Mountains.jpg
| native_name       = 
| native_name_lang  = 
| photo_size        = 
| photo_alt         = 
| photo_caption     = ڪارونجھر جبل جون قطارون
| map               = Sindh#Pakistan
| map_alt           = 
| map_caption       = 
| map_relief        = 0
| map_size          = 
| location          = [[ننگرپارڪر تعلقو]]، [[ٿرپارڪر ضلعو]], [[سنڌ]], [[پاڪستان]]
| label             = 
| label_position    = top
| elevation         = 305 ميٽر
| elevation_m       = 
| elevation_ft      = 
| elevation_ref     = 
| prominence        = 
| prominence_m      = 
| prominence_ft     = 
| prominence_ref    = 
| isolation         = 
| isolation_km      = 
| isolation_mi      = 
| isolation_ref     = 
| parent_peak       = 
| listing           = 
| translation       = 
| language          = سنڌي
| pronunciation     = 
| range_coordinates = {{Coord|24|20|26|N|70|44|0|E|type:mountain_region:PK|display=inline,title}}
| coordinates       = 
| coordinates_ref   = 
| topo              = 
| type              = 
| age               = 
| volcanic_arc      = 
| volcanic_belt     = 
| volcanic_field    = 
| volcanic_arc/belt = 
| last_eruption     = 
| first_ascent      = 
| easiest_route     = 
| normal_route      = 
| access            = 
| child             = 
| embedded          = 
}}
'''ڪارونجھر جبل جو سلسلو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= Karoonjhar Mountains Range}} يا '''ڪارونجھر''' پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ننگرپارڪر ۾ واقع ھڪ مشھور جبل جنھن جي قطار جي ڊيگھ 19 ڪلوميٽر آهي ۽ اوچائي 305 ميٽر اٿس.ٿر ۽ پارڪر واري ڀاڱي ۾ ڪو  به وڏو جبل ڪونهي. فقط پارڪر ۾ چوڌاري ننڍا ننڍا ٽَڪر آهن. وچ ۾ ننگر پارڪر شهر وٽ جبلن جي هڪ وڏي قطار ڪڪڙ جي بيضي وانگر ڦري اچي ٿي، جنهن جي وچ ۾ ماٿريون آهن. اها قطار ڪارونجهر سڏجي ٿي. انهيءَ گول قطار جي ٻاهرين گولائي، ڪي 32 ميل ۽ ڪي 20 ميل ٻڌائين ٿا. پر سنڌ گزيٽيئر ۾ 12 ميل ڄاڻايل  آهي. وڏي جبل جي چوٽي زمين جي سطح کان هزار فوٽ مٿي آهي &lt;ref name =&quot; سنڌ گزيٽيئر &quot;&gt;  سنڌ گزيٽيئر، واليوم بي، ٿر پارڪر ڊسٽرڪٽ. سال 1919ع صفحو 3.  &lt;/ref&gt;&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot;&gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;. 

[[File:Karonger Mountains (Nagarparkar).jpg|thumb|ڪارونجھر جبل (ننگرپارڪر)]] 
هيءَ ٽڪري ننگر اپرڪر شهر جي ڀرسان ڏکڻ الهندي طرف ۽ ڪڇ جي رڻ جي اتر- اڀرندي ڪنڊ تي آهي. ٻين جبلن وانگر هن جو پٿر تمام سخت نه آهي، ته به عمارت جي ڪم اچڻ جهڙو آهي. هتي هندن جي تيرٿ جا ڪي آستان آهن ۽ ڪيترائي قدرتي نظارا ڏسڻ جهڙا آهن.&lt;ref name = &quot; رائچند هريجن &quot;/&gt;.اُن جي چوٽي زمين جي سطح کان هزار کن فوٽ مٿي آهي، جنهن کي ”[[صاحب چنگا]]“ چوندا آهن. ٽڪريءَ جو پٿر ڪٿي ڳاڙهو، ڪٿي روهيءَ جهڙو سخت ۽ ڪارو ۽ ڪٿي ريتيءَ جو پٿر آهي، جو عمارتن جي ڪم اچڻ جهڙو آهي. ننگرپارڪر شهر جون سرڪاري جايون ۽ ماڻهن جا گهر انهيءَ پٿر جا ٺهيل آهن. چوٽيءَ تي هڪ پڪي چُن ۽ سيمينٽ سان لٿل ٿلهو  ٺهيل آهي، جو ٽريگنا ميٽريڪل سروي وارن ٺهرايو هو. اڪثر گهمڻ جا شوقين جبل تي چڙهي انهيءَ ٿلهي تي ويندا آهن، جتي چوگرد نهارڻ سان ڌڻيءَ جي قدرت جا عجيب نظارا ڏسبا آهن. ٿلهي جي پاڙ وٽ ننگرپارڪر جو شهر گهاٽن ڇانودار، خاص ڪري نمن جي وڻن سان ڀريل، نظر ايندو آهي. ويراواهه جو ڳوٺ، جو 16 ميل پري آهي، سو ائين پيو ڏسبو ڄڻ ميل ٻه پنڌ مس آهي. ڏکڻ طرف نهاربو ته ڪڇ جو اجهاڳ رڻ. سمنڊ وانگر پيو ڏسڻ ۾ ايندو. ازانسواءِ ننڍا ننڍا ڳوٺڙا، جي جبل جي چوڌاري پکڙيل آهن، سي سڀ ڏسي اکين کي فرحت پيئي ايندي آهي. ٽڪريءَ تي سڌو چڙهڻ ناممڪن آهي تنهنڪري مٿي چڙهڻ لاءِ ڪو سونهون ساڻ کڻبو آهي. اٽڪل ڏيڍ ڪلاڪ چڙهڻ ۾ ۽ اوتروئي وقت لهڻ ۾ لڳندو آهي. چڙهڻ وقت رٻڙ جو بوٽ يا بنان کُڙيءَ جُتي سهولت واري آهي، ڇاڪاڻ جو انهيءَ ڪري پير ڦٻي بيهندو نه ته آٿڙجي ڪرڻ جو انديشو آهي. پير اُگهاڙا ڪري هلڻ وڌيڪ چڱو آهي. مگر نازڪ طبع ماڻهوءَ لاءِ ائين ڪرڻ ڏکيو آهي ڇو ته ڪنڊا ۽ پٿر پير ڇلي ڇڏيندا. پارڪر ڪولهي ته رات ڏينهن اگهاڙين پيرين جبل ۾ پيا هلندا آهن. پارڪر جون رڍون، ٻڪريون ۽ ڍڳيون به گاهه چرڻ لاءِ ٽڪريءَ تي ڪافي مٿي چڙهي وينديون آهن.
هتي ڪيترا قدرتي نظارا ۽ ڪي هندن جي تيرٿ جا آستان آهن، جيئن ته انچليسور، ساڙڌرو، گئومکي، ڀيم ڪُن، جهرڻو، ٻائڻ جو ٻيسڻو ۽ چندن گڍ وغيره.
هن ٽڪريءَ جو چوڌاري ننگرپارڪر، ڀويسر، موندرو، مئو، آڌيگام، کارڙيو، ڪاسبو، گهرٽياري وغيره وسنديون آهن، تن مان ننگرپارڪر سڀني مان وڏو ۽ تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آهي. انهن ڳوٺن ۾ واپاري ۽ ٻيا هاري ناري ماڻهو رهن ٿا. هن ٽڪريءَ جي پاڙ ۾ ڪولهي ۽ ٻيا ڪيترا ماڻهو گهر جوڙي رهندا آهن. جي اڪثر مزدور ماڻهو آهن. مگر سانوڻيءَ ۾ اُهي به پوک جو ڪم ڪند آهن. اُهي ڪارونجهر ٽڪريءَ مان گاهه ۽ ڪاٺين جون ڀريون ڪري اچيو مٿين ڳوٺن ۾ وڪڻن. گاهه کانسواءِ گگرانيءَ مان گگر ۽ ڪونڀٽن مان کؤنر گهڻو پيدا ٿئي ٿو، جو وڪري لاءِ ٻين هنڌن ڏي موڪليو ويندو آهي. ٽڪريءَ تي ڪيترن ئي قسمن جا وڻ ٻوٽا ٿين ٿا، جن جي رس مان ماکيءَ جون مکيون ماکي گڏ ڪن ٿيون، جي ڪولهي لوڪ جهنگ مان ڇاڻي، گڏ ڪري، اچي وڪڻندا آهن&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن 2 &quot;&gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;..

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪارونجهر جبلن جو سلسلو]]
[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]
[[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]]
[[زمرو:جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ جا جبل]]
[[زمرو:پاڪستان جا جبل]]
[[زمرو:پاڪستان جي جاگرافي]]
[[زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون]]</text>
      <sha1>0294y8rbzqq8bkbomld640fpo5tz240</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414674</id>
      <parentid>414670</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>414674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7748" sha1="530qfw8me0jv02irzauhz05f8ki49h3" xml:space="preserve">{{Infobox mountain
| name              = ڪارونجھر جبل
| other_name        = ڪارونجھر
| photo             = فائل:Karoonjhar Mountains.jpg
| native_name       = 
| native_name_lang  = 
| photo_size        = 
| photo_alt         = 
| photo_caption     = ڪارونجھر جبل جون قطارون
| map               = Sindh#Pakistan
| map_alt           = 
| map_caption       = 
| map_relief        = 0
| map_size          = 
| location          = [[ننگرپارڪر تعلقو]]، [[ٿرپارڪر ضلعو]], [[سنڌ]], [[پاڪستان]]
| label             = 
| label_position    = top
| elevation         = 305 ميٽر
| elevation_m       = 
| elevation_ft      = 
| elevation_ref     = 
| prominence        = 
| prominence_m      = 
| prominence_ft     = 
| prominence_ref    = 
| isolation         = 
| isolation_km      = 
| isolation_mi      = 
| isolation_ref     = 
| parent_peak       = 
| listing           = 
| translation       = 
| language          = سنڌي
| pronunciation     = 
| range_coordinates = {{Coord|24|20|26|N|70|44|0|E|type:mountain_region:PK|display=inline,title}}
| coordinates       = 
| coordinates_ref   = 
| topo              = 
| type              = 
| age               = 
| volcanic_arc      = 
| volcanic_belt     = 
| volcanic_field    = 
| volcanic_arc/belt = 
| last_eruption     = 
| first_ascent      = 
| easiest_route     = 
| normal_route      = 
| access            = 
| child             = 
| embedded          = 
}}
'''ڪارونجھر جبل جو سلسلو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= Karoonjhar Mountains Range}} يا '''ڪارونجھر''' پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي ننگرپارڪر ۾ واقع ھڪ مشھور جبل جنھن جي قطار جي ڊيگھ 19 ڪلوميٽر آهي ۽ اوچائي 305 ميٽر اٿس.ٿر ۽ پارڪر واري ڀاڱي ۾ ڪو  به وڏو جبل ڪونهي. فقط پارڪر ۾ چوڌاري ننڍا ننڍا ٽَڪر آهن. وچ ۾ ننگر پارڪر شهر وٽ جبلن جي هڪ وڏي قطار ڪڪڙ جي بيضي وانگر ڦري اچي ٿي، جنهن جي وچ ۾ ماٿريون آهن. اها قطار ڪارونجهر سڏجي ٿي. انهيءَ گول قطار جي ٻاهرين گولائي، ڪي 32 ميل ۽ ڪي 20 ميل ٻڌائين ٿا. پر سنڌ گزيٽيئر ۾ 12 ميل ڄاڻايل  آهي. وڏي جبل جي چوٽي زمين جي سطح کان هزار فوٽ مٿي آهي &lt;ref name =&quot; سنڌ گزيٽيئر &quot;&gt;  سنڌ گزيٽيئر، واليوم بي، ٿر پارڪر ڊسٽرڪٽ. سال 1919ع صفحو 3.  &lt;/ref&gt;&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot;&gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;. 

[[File:Karonger Mountains (Nagarparkar).jpg|thumb|ڪارونجھر جبل (ننگرپارڪر)]] 
هيءَ ٽڪري ننگر اپرڪر شهر جي ڀرسان ڏکڻ الهندي طرف ۽ ڪڇ جي رڻ جي اتر- اڀرندي ڪنڊ تي آهي. ٻين جبلن وانگر هن جو پٿر تمام سخت نه آهي، ته به عمارت جي ڪم اچڻ جهڙو آهي. هتي هندن جي تيرٿ جا ڪي آستان آهن ۽ ڪيترائي قدرتي نظارا ڏسڻ جهڙا آهن.&lt;ref name = &quot; رائچند هريجن &quot;/&gt;.اُن جي چوٽي زمين جي سطح کان هزار کن فوٽ مٿي آهي، جنهن کي ”[[صاحب چنگا]]“ چوندا آهن. ٽڪريءَ جو پٿر ڪٿي ڳاڙهو، ڪٿي روهيءَ جهڙو سخت ۽ ڪارو ۽ ڪٿي ريتيءَ جو پٿر آهي، جو عمارتن جي ڪم اچڻ جهڙو آهي. ننگرپارڪر شهر جون سرڪاري جايون ۽ ماڻهن جا گهر انهيءَ پٿر جا ٺهيل آهن. چوٽيءَ تي هڪ پڪي چُن ۽ سيمينٽ سان لٿل ٿلهو  ٺهيل آهي، جو ٽريگنا ميٽريڪل سروي وارن ٺهرايو هو. اڪثر گهمڻ جا شوقين جبل تي چڙهي انهيءَ ٿلهي تي ويندا آهن، جتي چوگرد نهارڻ سان ڌڻيءَ جي قدرت جا عجيب نظارا ڏسبا آهن. ٿلهي جي پاڙ وٽ ننگرپارڪر جو شهر گهاٽن ڇانودار، خاص ڪري نمن جي وڻن سان ڀريل، نظر ايندو آهي. ويراواهه جو ڳوٺ، جو 16 ميل پري آهي، سو ائين پيو ڏسبو ڄڻ ميل ٻه پنڌ مس آهي. ڏکڻ طرف نهاربو ته ڪڇ جو اجهاڳ رڻ. سمنڊ وانگر پيو ڏسڻ ۾ ايندو. ازانسواءِ ننڍا ننڍا ڳوٺڙا، جي جبل جي چوڌاري پکڙيل آهن، سي سڀ ڏسي اکين کي فرحت پيئي ايندي آهي. ٽڪريءَ تي سڌو چڙهڻ ناممڪن آهي تنهنڪري مٿي چڙهڻ لاءِ ڪو سونهون ساڻ کڻبو آهي. اٽڪل ڏيڍ ڪلاڪ چڙهڻ ۾ ۽ اوتروئي وقت لهڻ ۾ لڳندو آهي. چڙهڻ وقت رٻڙ جو بوٽ يا بنان کُڙيءَ جُتي سهولت واري آهي، ڇاڪاڻ جو انهيءَ ڪري پير ڦٻي بيهندو نه ته آٿڙجي ڪرڻ جو انديشو آهي. پير اُگهاڙا ڪري هلڻ وڌيڪ چڱو آهي. مگر نازڪ طبع ماڻهوءَ لاءِ ائين ڪرڻ ڏکيو آهي ڇو ته ڪنڊا ۽ پٿر پير ڇلي ڇڏيندا. پارڪر ڪولهي ته رات ڏينهن اگهاڙين پيرين جبل ۾ پيا هلندا آهن. پارڪر جون رڍون، ٻڪريون ۽ ڍڳيون به گاهه چرڻ لاءِ ٽڪريءَ تي ڪافي مٿي چڙهي وينديون آهن.
هتي ڪيترا قدرتي نظارا ۽ ڪي هندن جي تيرٿ جا آستان آهن، جيئن ته انچليسور، ساڙڌرو، گئومکي، ڀيم ڪُن، جهرڻو، ٻائڻ جو ٻيسڻو ۽ چندن گڍ وغيره.
هن ٽڪريءَ جو چوڌاري ننگرپارڪر، ڀويسر، موندرو، مئو، آڌيگام، کارڙيو، ڪاسبو، گهرٽياري وغيره وسنديون آهن، تن مان ننگرپارڪر سڀني مان وڏو ۽ تعلقي جو هيڊ ڪوارٽر آهي. انهن ڳوٺن ۾ واپاري ۽ ٻيا هاري ناري ماڻهو رهن ٿا. هن ٽڪريءَ جي پاڙ ۾ ڪولهي ۽ ٻيا ڪيترا ماڻهو گهر جوڙي رهندا آهن. جي اڪثر مزدور ماڻهو آهن. مگر سانوڻيءَ ۾ اُهي به پوک جو ڪم ڪند آهن. اُهي ڪارونجهر ٽڪريءَ مان گاهه ۽ ڪاٺين جون ڀريون ڪري اچيو مٿين ڳوٺن ۾ وڪڻن. گاهه کانسواءِ گگرانيءَ مان گگر ۽ ڪونڀٽن مان کؤنر گهڻو پيدا ٿئي ٿو، جو وڪري لاءِ ٻين هنڌن ڏي موڪليو ويندو آهي. ٽڪريءَ تي ڪيترن ئي قسمن جا وڻ ٻوٽا ٿين ٿا، جن جي رس مان ماکيءَ جون مکيون ماکي گڏ ڪن ٿيون، جي ڪولهي لوڪ جهنگ مان ڇاڻي، گڏ ڪري، اچي وڪڻندا آهن&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن 2 &quot;&gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;..

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪارونجهر جبلن جو سلسلو]]
[[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]]
[[زمرو:جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]
[[زمرو:سنڌ ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]</text>
      <sha1>530qfw8me0jv02irzauhz05f8ki49h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڊو ھل اسٽيشن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49187</id>
    <revision>
      <id>414677</id>
      <parentid>259143</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>414677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1356" sha1="82c8xu9dvvc06bj8rxw916bhwemw202" xml:space="preserve">'''بڊو ھل اسٽيشن''' (بڊو جبل ھل اسٽيشن طور پڻ سڃاتي ويندڙ) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[دادو ضلعو|دادو ضلعي]]، ۾ ھڪ [[ھل اسٽيشن]] آھي.&lt;ref&gt;Sind University Research Journal: science series. Faculty of Science, University of Sind. 2008.&lt;/ref&gt; ھي اسٽيشن [[سيوهڻ|سيوهڻ شريف]] شھر کان 65 (40 ميل) ڪلوميٽرن جي پنڌ تي اتر اولھ ۾ 300 فٽن (914 ميٽر) جي اوچائي تي [[کيرٿر جبل|کيرٿر جابلو سلسلي]] ۾ آھي. ھي جڳھ ڪيترن ئي مٿانھن ميدانن ۽ کيرٿر جبل جي سلسلي جي ويجھو ھئڻ، خوبصورت چوگردائي ۽ وڻندڙ موسم جي ڪري قدرت سان چسھ رکڻ وارن لاءِ ڇڪيندڙ جڳھ آھي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dawn.com/news/48886|title=Development work to continue: Nazim: Gorakh Hill Station, Bado Jabal}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[کيرٿر جبل]]
* [[گورک هل اسٽيشن]]

== حوالا ==
{{حوالا}}
{{coord missing|سنڌ}}
{{Pakistan-stub}}
[[زمرو:دادو ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ هل اسٽيشنون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ گهمڻ جون جايون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون]]
[[زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون]]</text>
      <sha1>82c8xu9dvvc06bj8rxw916bhwemw202</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414678</id>
      <parentid>414677</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:سنڌ ۾ سياحت]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1390" sha1="c9o0agp0ed1j9fknad9xg9n4wmmfps5" xml:space="preserve">'''بڊو ھل اسٽيشن''' (بڊو جبل ھل اسٽيشن طور پڻ سڃاتي ويندڙ) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[دادو ضلعو|دادو ضلعي]]، ۾ ھڪ [[ھل اسٽيشن]] آھي.&lt;ref&gt;Sind University Research Journal: science series. Faculty of Science, University of Sind. 2008.&lt;/ref&gt; ھي اسٽيشن [[سيوهڻ|سيوهڻ شريف]] شھر کان 65 (40 ميل) ڪلوميٽرن جي پنڌ تي اتر اولھ ۾ 300 فٽن (914 ميٽر) جي اوچائي تي [[کيرٿر جبل|کيرٿر جابلو سلسلي]] ۾ آھي. ھي جڳھ ڪيترن ئي مٿانھن ميدانن ۽ کيرٿر جبل جي سلسلي جي ويجھو ھئڻ، خوبصورت چوگردائي ۽ وڻندڙ موسم جي ڪري قدرت سان چسھ رکڻ وارن لاءِ ڇڪيندڙ جڳھ آھي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dawn.com/news/48886|title=Development work to continue: Nazim: Gorakh Hill Station, Bado Jabal}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[کيرٿر جبل]]
* [[گورک هل اسٽيشن]]

== حوالا ==
{{حوالا}}
{{coord missing|سنڌ}}
{{Pakistan-stub}}
[[زمرو:دادو ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ هل اسٽيشنون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ گهمڻ جون جايون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون]]
[[زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ سياحت]]</text>
      <sha1>c9o0agp0ed1j9fknad9xg9n4wmmfps5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414679</id>
      <parentid>414678</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>414679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1356" sha1="82c8xu9dvvc06bj8rxw916bhwemw202" xml:space="preserve">'''بڊو ھل اسٽيشن''' (بڊو جبل ھل اسٽيشن طور پڻ سڃاتي ويندڙ) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[دادو ضلعو|دادو ضلعي]]، ۾ ھڪ [[ھل اسٽيشن]] آھي.&lt;ref&gt;Sind University Research Journal: science series. Faculty of Science, University of Sind. 2008.&lt;/ref&gt; ھي اسٽيشن [[سيوهڻ|سيوهڻ شريف]] شھر کان 65 (40 ميل) ڪلوميٽرن جي پنڌ تي اتر اولھ ۾ 300 فٽن (914 ميٽر) جي اوچائي تي [[کيرٿر جبل|کيرٿر جابلو سلسلي]] ۾ آھي. ھي جڳھ ڪيترن ئي مٿانھن ميدانن ۽ کيرٿر جبل جي سلسلي جي ويجھو ھئڻ، خوبصورت چوگردائي ۽ وڻندڙ موسم جي ڪري قدرت سان چسھ رکڻ وارن لاءِ ڇڪيندڙ جڳھ آھي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dawn.com/news/48886|title=Development work to continue: Nazim: Gorakh Hill Station, Bado Jabal}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[کيرٿر جبل]]
* [[گورک هل اسٽيشن]]

== حوالا ==
{{حوالا}}
{{coord missing|سنڌ}}
{{Pakistan-stub}}
[[زمرو:دادو ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ هل اسٽيشنون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ گهمڻ جون جايون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون]]
[[زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون]]</text>
      <sha1>82c8xu9dvvc06bj8rxw916bhwemw202</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:نھرا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>53631</id>
    <revision>
      <id>414723</id>
      <parentid>173881</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:37:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:مادي جي حالتون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="5u3baonyrx1x71ze5e25jscpqa10lb5" xml:space="preserve">{{اصل مضمون}}
{{زمرو ڪامنز}}

[[زمرو:مادي جي حالتون]]</text>
      <sha1>5u3baonyrx1x71ze5e25jscpqa10lb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وڪيپيڊيا:وڪي منصوبو ڪووڊ-19/موت</title>
    <ns>4</ns>
    <id>58008</id>
    <revision>
      <id>414733</id>
      <parentid>412047</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>103</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Ujwal_Thapa.jpg|Ujwal_Thapa.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: http://www.whynepal.com/tips/steal-my-content/.</comment>
      <origin>414733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="533453" sha1="9031j1o9u66kb9hl1yar6lwqx602i7m" xml:space="preserve">{{WikiProject COVID-19 tabs}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P509 wd:Q84263196 }
|section=
|sort=P39/Q15124404/P570
|sort_order=desc
|columns=label:مضمون,وضاحت,P27:ڏيھُ,P39/Q15124404/P569:تاريخ پيدائش,P39/Q15124404/P570:تاريخ وفات,P18:فوٽو
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! مضمون
! وضاحت
! ڏيھُ
! تاريخ پيدائش
! تاريخ وفات
! فوٽو
|-
| ''[[:d:Q2124|Valéry Giscard d'Estaing]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Valéry Giscard d'Estaing (1975).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26776|Momčilo Krajišnik]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:Momcilo Krajisnik crop.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q44752|Angelo Sodano]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;[[ويٽيڪن سٽي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Angelo Cardinal Sodano in 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q45495|Elmar Fischer]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57343|Pierre Nkurunziza]]''
| 
| [[برونڊي]]
| 
| 
| [[فائل:Pierre Nkurunziza - World Economic Forum on Africa 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57446|Pranab Mukherjee]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Secretary Tim Geithner and Finance Minister Pranab Mukherjee 2010 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q71823|George Bălan]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75019|Aleksandr (Ishein)]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Александр (Ищеин).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q81758|Jan Niemiec]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Niemiec.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88876|Klaus Emmerich]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| [[فائل:2014 Klaus Emmerich (14274003686).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92819|Edmund M. Clarke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edmund Clarke FLoC 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94333|Michael Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95926|Wilhelm Knabe]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q713750|West Germany]]''
| 
| 
| [[فائل:Wilhelm Knabe (15782113727).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97616|Dan van Husen]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:DanvanHusenMar2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100419|Stefan Lippe]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Stefan Lippe - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107319|Ferdinand Kinsky]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110986|Maggie Mae]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117141|Marc-André Bédard]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Marc-André Bédard01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117439|Ioannis Zizioulas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:John Zizioulas at IOCS Westcott House.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117448|Luigi Snozzi]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Snozzi 01m.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q118199|Flavio Cotti]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Dodis-P25146-F4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q118915|Isao Suzuki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Isao Suzuki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q120621|César Ramón Ortega Herrera]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q127219|Casimir Oyé-Mba]]''
| 
| [[گيبون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132193|Jožef Smej]]''
| 
| [[سلووينیا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]
| 
| 
| [[فائل:Smej.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q150851|Colin Powell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Colin Powell official Secretary of State photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q152929|Meat Loaf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Meatloaf 1971 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q173923|Ilija Petković]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ilija Petković in 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q200015|Vladimir Zhirinovsky]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Zhirinovsky - Ldpr.ru (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q202807|Henrique Soares da Costa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Por Suas Chagas fomos Curados, D. Henrique Soares (Repare, SH Aju - Abril de 2014), cropped.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q204369|Zindzi Mandela]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Zindzi Mandela (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q212990|Kim Ki-duk]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| [[فائل:Kim Ki-duk at the 69th Venice International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q213793|Phil Spector]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phil Spector 2000.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q215351|Fidel Ramos]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Fidel Valdez Ramos Official Photo as President of the Philippines (1995).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q226030|Irena Veisaitė]]''
| 
| [[لٿوينيا]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Irena Veisaite 2009 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q249251|Sándor Puhl]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Plaque of association football referee Sándor Puhl, Eger.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q259722|Yuichiro Hata]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Yūichirō Hata 20190516.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q268961|John Horton Conway]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John H Conway 2005 (cropped) (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q269014|Milkha Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Milkha Singh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q283351|Selma Gürbüz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Selma Gürbüz01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q296724|Mahmoud Jibril]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Mahmoud Jibril - World Economic Forum Special Meeting on Economic Growth and Job Creation in the Arab World cropped GNC.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q299161|Javier Marías]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Javier Marías (Feria del Libro de Madrid, 31 de mayo de 2008).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q303293|Aarón Padilla Gutiérrez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Aarón Padilla Gutiérrez.jpg|center|128px]]
|-
| [[عبدالقدیر خان|عبدالقدير خان]]
| 
| ''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Qadeer Khan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q310886|Hissène Habré]]''
| 
| [[چاڊ]]
| 
| 
| [[فائل:President Hissène Habré of Chad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q314338|Stanislaw Shushkievich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Šuškievič bchd.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q316413|Ricardo Bofill]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo bofill levi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q318424|Abel Gabuza]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q319350|Enzo Mari]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Enzo Mari 1974b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q323501|Adalberto Álvarez]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q324831|Dick Rutan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:DickRutan.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q326508|Matheus Shikongo]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q329644|Giuseppe Ros]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giuseppe Ros 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q334126|Luis Sepúlveda]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Luis Sepúlveda 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q336711|Irinej]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Патриарх Сербский Ириней 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q342045|Đorđe Balašević]]''
| 
| [[سربيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:Djordje Balasevic DSC8494.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q343378|Wallace Roney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wallace Roney Pori Jazz 2012.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q348565|Mile Bogović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bogovic mile biskup.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q349212|Adam Dyczkowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Biskup Adam Dyczkowski (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q350075|Jan Nowicki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Nowicki2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q351732|Sonny Chiba]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Sonny Chiba 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q352030|Jiří Menzel]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Jiří Menzel III (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q353036|Henry Orenstein]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q360348|Toots Hibbert]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Toots Hibbert (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q367017|Kenneth Colley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Kenneth Colley Gen SW 2010 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q370560|David Crosby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:CrosbyDavid1983 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q372086|Leopoldo Luque]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Leopoldo Luque 1978.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q373408|Raymond Cauchetier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Cauchetier.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q375290|Robert Hossein]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Hossein Cannes 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q380916|Pierre Buyoya]]''
| 
| [[برونڊي]]
| 
| 
| [[فائل:Pierre Buyoya at Chatham House 2013 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q384616|Petar Fajfrić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q386235|Dante Crippa]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Juventus FC (1962) - Salvadore, Crippa, Catella, Giordanetti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q386550|Fausta Morganti]]''
| 
| [[سان مارينو|سان مرينو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q387953|Sadiq al-Mahdi]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| [[فائل:Sadiq AlMahdi 12-06-2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q389831|Aga Mikolaj]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q401433|Ahmad Radhi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:احمد راضي (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q403471|Muhammad Mustafa Mero]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q428966|Muharrem Fejzo]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dede Ahmeti (Baba Madhi).jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q430746|Norman Hunter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Norman Hunter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q432274|Robert L. Carroll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q432916|Zoran Simjanović]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Zoran Simjanovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q434588|Gerardo Vera]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q436664|Ben Bova]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ben Bova at Minicon 8(1974).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q436869|Philip Tartaglia]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Philip Tartaglia1 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q442768|Reanna Solomon]]''
| 
| [[نائورو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q443823|Antonio Sabàto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Sabàto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q445829|Manu Dibango]]''
| 
| [[ڪيمرون]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:LesEscales2019ManuDibango 03 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q447509|Hal Willner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Hal Willner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q450643|Ernest Vinberg]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:VinbergEB-wiki-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q451302|Nur Hassan Hussein]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Nur Hassan Hussein.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q452606|Irina Antonova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Irina Antonova 02 (mos.ru) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q453393|Lee Konitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lee Konitz Bad Mergentheim.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q454927|Kenzō Takada]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Kenzo Takada cropped 2 Kenzo Takada 20170310.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q455728|Charles Konan Banny]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| [[فائل:Visit by Charles Konan Banny, Ivorian Prime Minister, to the EC 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q458290|Barbara Shelley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Rasputin the Mad Monk (1966) trailer - Barbara Shelley 3.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q459130|Ali Bozer]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Bozer (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q460071|Hayko]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:ESC 2007 Armenia - Hayko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q462276|Tahani al-Gebali]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:تهاني الجبالي - مستشارة مصرية 2014.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q462990|Ion Mihai Pacepa]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ion Mihai Pacepa 1975cr.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q464186|Fatma Girik]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q469523|Samantha Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q470007|Dawn Wells]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dawn Wells Gilligan's Island 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q470463|Amfilohije Radović]]''
| 
| [[مونٽي نيگرو]]
| 
| 
| [[فائل:Amfilohije Radovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q481801|Ambrosius of Dorostol]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Доростолски митрополит Амвросий.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q487043|Ellis Marsalis Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ellis Marsalis (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q487927|Anatoly Alyabyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q491019|Herman Cain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Herman Cain by Gage Skidmore 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q498025|Segismundo Martínez Álvarez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q499944|João Alves Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:João Alves Filho governador Sergipe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q508497|Fernando Solanas]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Fernando Solanas, 1985.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q508658|Mauro Bellugi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Bellugi 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q509775|Kadir Topbaş]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Kadir Topbas at 38th Istanbul Vodafone Marathon (2) cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q520296|John Prine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Prine by Ron Baker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q520761|Florentín Giménez]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q523020|Peter Sutcliffe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q525806|Eric Wagner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eric Wagner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q527026|Vincent Malone]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q528421|Nelly Kaplan]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Nelly Kaplan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q530205|Oscar Cruz]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q532632|Jorge Liberato Urosa Savino]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Jorge Liberato Urosa Savino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q536199|Angelo Moreschi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q540134|Trini Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Aankomst Trini Lopez op Schiphol voor bijwonen Grand Gala du Disque Aankomst T, Bestanddeelnr 915-6212 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q542162|Johnny Crawford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Chuck Connors Johnny Crawford The Rifleman 1960.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q546817|José Freire Falcão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Freire Falcão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q546904|Eusébio Scheid]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q553410|Romell Broom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q556533|Mauro Aparecido dos Santos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Aparecido cropped 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q558837|Lars Norén]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Lars Norén 2012-10-24 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q567965|Abdul Rehman Malik]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Foreign Secretary in Pakistan (4727720266) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q572992|Anthony Casso]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:AnthonyCassoNJmugshot.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q577242|Alfred Leslie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q579253|Jaime Murrell]]''
| 
| [[پاناما]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q582727|Uruguay Graffigna]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q587249|Lee McNeill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q592160|Antonio Ángel Algora Hernando]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Ángel Algora Hernando.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q596515|János Kóbor]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Kóbor János (Stekovics Gáspár).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q606354|Szilveszter Csollány]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q607219|Franco Marini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Franco Marini 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q609559|Líviusz Gyulai]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Gyulai Líviusz 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q610544|Antón García Abril]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q642708|Giulio Giorello]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giorello4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q658507|Jan Gałecki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Galecki 1987.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q659494|Boris Chochiev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ اوسيتيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q665951|J. R. Richard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:JR Richard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q676051|Corey Yuen]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q679049|Vittorio Gregotti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Vittorio Gregotti - Festival Economia 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q679377|Joseph Benz]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q693875|Arnie Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arnie Robinson 1972.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q699412|Otto Barić]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]&lt;br/&gt;[[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q706629|Marko Radosavljević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Артемије Радосављевић.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q710123|Arthur Keaveney]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q712058|Christian Wiyghan Tumi]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| [[فائل:Wiyghan Tumi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q713358|Lewis Wolpert]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Lewis Wolpert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q715328|Arturo Lona Reyes]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Mons. Arturo Lona Reyes en la Parroquia del Espinal Orizaba 2019 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q715633|Yevhen Marchuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Yevhen Marchuk.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q716656|Alfredo Lim]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Alfredo Lim at Mendiola.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q719759|Henry Grimes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry grimes 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q720068|Allen Daviau]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Deyellspielbergdaviau (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q726105|Vladimir Menshov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Владимир Меньшов 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q726615|Alex Kurzem]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q728029|Harold Budd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Harold Budd (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q729048|Olavo de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Olavo de Carvalho em 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q732062|Ali Mahdi Muhammad]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Али Махди Мохамед 08 (2020).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q732608|Michel Kilo]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Kilo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q740411|Joachim Yhombi-Opango]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q750714|Sandor Zicherman]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Zicherman Sandor Robert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q758097|Attila Horváth]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q768776|Phyllis Eisenstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phyllis.eisenstein.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q778094|Fred Dean]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q782651|Michel Parisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Parisse.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q789843|Ferenc Balázs]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Balázs Fecó fortepan 125621.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q798810|Badal Roy]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q809046|Barry Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Barry Harris 1981.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q809978|Bashkim Fino]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bashkim Fino (2014).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q810460|Bassam Saba]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q826422|Chris Karrer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q838648|Diána Igaly]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Igaly Diána 2017 RTG 3213.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q852791|György Bálint]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Bálint György.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q862274|Bill Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q888222|Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:King Goodwill Zwelithini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q889224|John Y. Brown Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Y. Brown Jr. (KY).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q890445|Bogdan Wojtuś]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Bogdan Wojtuś.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q893179|Bootsie Barnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q893817|Borisav Jović]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]
| 
| 
| [[فائل:Borisav Jović.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q897432|Géza Szőcs]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Geza Szőcs (poet) - Transylvanian Hungarian politician.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q904365|Daniel S. Kemp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q909047|Dorce Gamalama]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dorce Gamalama on Interview Halo Selebriti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q914201|Tim Brooke-Taylor]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tim Brooke-Taylor 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q923365|Khosrow Sinai]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Khosro Sinaei 1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q927269|Yukhym Zvyahilskyi]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Yukhym Zvyahilsky 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q927918|Stephen Sulyk]]''
| 
| [[يوڪرين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q928356|Miroslav Tuđman]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q928446|Reynaert]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q932204|Allen Garfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q932779|Donald Machholz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Donald Machholz.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q943520|Karel Loprais]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Karel Loprais.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q944421|Dmitri Smirnov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Dmitri N Smirnov ©Kompozitor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q948295|Daviz Simango]]''
| 
| [[موزمبيق]]
| 
| 
| [[فائل:Daviz Simango.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q957463|Peter M. Neumann]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Peter-Neumann.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q959434|Victoria Kovalchuk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Wirawika.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q964474|Philippe Nahon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Philippe Nahon, Porto, 1999.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q965475|John Richardson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John Richardson (actor).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q969048|Yehoshua Kenaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q970706|Saeb Erekat]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Saeb Erekat December 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q973020|Víctor Víctor]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Victor Victor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q974836|Henryk Hoser]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Henryk Hoser 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q983418|Kamala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:KamalaWrestler2009Cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q987791|Egbert Mulder]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Scheidsrechter Mulder met gele kaart, Bestanddeelnr 932-4211 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q996436|Dénes Farkasfalvy]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q999960|Jean-Laurent Cochet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:IMG 20180508 154623 edit1 edit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1000366|Bucky Pizzarelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bucky Pizzarelli (14925973538) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1001162|Buddy Deppenschmidt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Buddy Deppenschmidt.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1008502|Josep Maria Benet i Jornet]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:BenetiJornet MAE 313002-2.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1029381|Dobby Dobson]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1033478|György Handel]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1040340|Paul Nihill]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Nihill.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1043133|Carlos Pedro Zilli]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1062335|Leonid Potapov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Potapov in 2004.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1066772|Charley Pride]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charley-Pride 1981.JPEG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1067412|Lorenzo Sanz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:LorenzoSanz.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1086279|Christophe]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Festival des Vieilles Charrues 2014 - Christophe - 027.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1088901|Abdullahi Ibrahim]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Abdullahi Ibrahim (died 24 January 2021).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1089108|Chuck Deardorf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1093350|Germano Celant]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1106138|Csaba Kelemen]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1124093|Mehrdad Minavand]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Mehrdad Minavand 139410121224417216831434.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1133900|Benito Boldi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1135233|Corrado Olmi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Corrado Olmi 74.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1139415|André Leon Talley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Andre Leon Talley at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1149821|Cástor Oswaldo Azuaje Pérez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1165610|Gábor Maros]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Maros Gábor egy Seress Rezső-emlékkoncerten, a slágerszerző szerepében.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1172509|Giovanni Sacco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Juventus FC 1967-1968 Giovanni Sacco.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1174220|David Dias Pimentel]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1193243|John Houghton]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John Houghton High Wycombe 20050226.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1196262|Fou Ts'ong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[چين]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]
| 
| 
| [[فائل:Fou Ts'ong 1965b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1216185|Michel Host]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1218992|Reginald Foster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Reginald Foster in Arpinum (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1232708|Dmitry Kovtun]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1237349|Jiří Toman]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1240022|Donald Kennedy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Donald Kennedy photo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1240701|Donato Bilancia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Donato Bilancia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1240726|Donato Sabia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Donato Sabia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1241220|Juan Francisco Sarasti Jaramillo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1248209|Harvey Goldstein]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1249194|Juan del Río Martín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Mons. del Rio (30279527124).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1249774|Ivan Klajn]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ivan Klajn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1250218|Ismael Ivo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:AW BU TAN 4690-9 1609.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1260657|Aldo Giordano]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Aldo Giordano par Claude Truong-Ngoc juin 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1261293|Tarcísio Meira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Tarcísio Meira, sem data.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1267921|Igor Zhelezovski]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Igor Zjelezovski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1285622|József Sas]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Sas Jozsef 2007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1287084|Tom Seaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Seaver 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1287976|Júlia Sigmond]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1291091|Eduardo Mirás]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:EVM.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1295235|Edén Pastora]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:Edén Pastora en 2020.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1320080|Ken Shimura]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1327911|Elena Pulcini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1337533|Emilio S. Allué]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1338254|Emmanuel Félémou]]''
| 
| [[گني]]
| 
| 
| [[فائل:Emmanuel Félémou.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1340521|Henri Weber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Weber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1344922|Yvon Douis]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Yvon Douis (1966).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1349129|Robert Opron]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1355980|Alijan Ibragimov]]''
| 
| [[بيلجيم]]&lt;br/&gt;[[قازقستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1356172|Ernemann Sander]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:ErnemannSANDER.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1360086|Rafael Albrecht]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Rafael Albrecht.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1361912|Viačasław Kiebič]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Вячеслав Францевич Кебич.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1362757|Alber Elbaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1363756|Paul Goma]]''
| 
| ''[[:d:Q842794|Socialist Republic of Romania]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q203493|Kingdom of Romania]]''
| 
| 
| [[فائل:Placa memorială Paul Goma din s.Mana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1370390|Alfredo Bosi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1372228|Marc Ferro]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Historian Marc Ferro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1373340|Eugenio Scarpellini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1379110|Tulio Manuel Chirivella Varela]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1379351|Eva Maria Pracht]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:EPseoul1988.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1380592|Krzysztof Krawczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Krawczyk 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1381158|Gustavo Peña]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Gustavo Peña.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1381809|Hamed Karoui]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:Hamed karoui (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1382152|Joël Robert]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:MX Spanish GP 250cc 19730408 Joel Robert (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1382825|Fausto Gresini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Fausto Gresini 1992 Japanese GP.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1383590|Patrick Devedjian]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:UMP regional elections IlM 2010-02-18 n04.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1392426|Philaret]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Mitrapalit Filaret 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1393978|Mohamed El Ouafa]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohamed Louafa (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1398571|Luis Eduardo Aute]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Aute recogida premio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1401982|Anikó Varsányi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1402238|Gábor Vass]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Vass Gábor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1406740|Fernando Mario Chávez Ruvalcaba]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Fernando Chávez Ruvalcaba (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1411944|Jaroslav Mostecký]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1423970|Juan Guillermo López Soto]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Monseñor Juan Guillermo López Soto en la Catedral de Cuauhtémoc, Chihuahua.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1426480|Manuel Felguérez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:EL MAESTRO FELGUEREZ Y SANTIAGO POLVOS..jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1427902|Frank Klötzli]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:ETH-BIB-Klötzli, Frank (1934-2020)-Portr 16637.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1433175|Giovanni D’Alise]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1441576|Francis Rapp]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Francis Rapp par Claude Truong-Ngoc février 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1441997|Francisco Haghenbeck]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Haghenbeckfoto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1442590|Franco Giraldi]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1453045|Armando Manzanero]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Bustos de Armando Manzanero (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1475741|Juraj Filas]]''
| 
| [[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1485817|Tarcísio Padilha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Tarcísio Padilha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1509146|Georgi Ananiev]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Georgi Ananiev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1528752|Giuseppi Logan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Giuseppi Logan 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1531997|Marco Dino Brogi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1545256|Goyo Benito]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Goyo Benito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3749916|Francesco Di Carlo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francesco di carlo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3750130|Francesco La Rosa]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3751683|Raghunath Mohapatra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raghunath Mohapatra.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3753357|Carlos Seco Serrano]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3757094|Gaetano Rampin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Gaetano Rampin 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3758095|Gangchen Tulku Rinpoche]]''
| 
| [[چين]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lama Tulku Gangchen Rimpoche.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3761230|Geronimo Meynier]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Totò, Fabrizi e i giovani d'oggi 05.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3762524|Giampiero Grevi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3762585|Gian Battista Odone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3762710|Gian Mario Bravo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3764085|Gigi Dall'Aglio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3766838|Giovanni Blandino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3772436|Gloria Piedimonte]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3788117|Héctor Luis Silva]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Hector silva pumas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3798974|Innocenzo Donina]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3804395|Italo De Zan]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Italo de Zan 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3810475|José Luis Capón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3816656|Rodolfo González Rissotto]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3817497|Kurt Stettler]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Kurt-stettler.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3829209|Lea Vergine]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lea Vergine 1974.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3832043|Lidia Menapace]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lidia Menapace (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3836866|Lorenzo Acquarone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lorenzo Acquarone.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3837545|Lou A. Kouvaris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3838576|Luciano Federici]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3845680|Federico Roncoroni]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Federico Roncoroni 1989.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3845853|Marcio Veloz Maggiolo]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| [[فائل:MARCIO vELOZ mAGGIOLO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3846460|Marco Santagata]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3848217|Marino Quaresimin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Marino Quaresimin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3848323|Mario Benedetti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3849205|Mario Valdemarin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Nata di marzo 5 (Mario Valdemarin).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3852649|Maurizio Mattei]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3852820|Mauro Favilla]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Favilla datisenato 1987.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3854273|Melo Mafali]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Melo Mafali.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3857269|Miguel Jones]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3858870|Mirko Pavinato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bologna FC - 1961 Mitropa Cup - Renato Dall'Ara, Mirko Pavinato.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3892458|Ron Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:1985 Nashville Ron Johnson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3894504|Paolo Taggi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3903362|Piero Schlesinger]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3905292|Pino Scaccia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3920003|Roman Viktiuk]]''
| 
| ''[[:d:Q207272|Second Polish Republic]]''&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Roman Viktuk 2-1 by Alexey Nikishin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3929115|Raffaele Masto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3930163|Raoul Casadei]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Raoul Casadei.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938207|Robert Beck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Lee Beck 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938263|Robert Durst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Alan Durst.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938637|Roberto Brivio]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3938885|Roberto Lavorenti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3939577|Rocco Filippini]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Rocco Filippini ©Cosimo Filippini 2009.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3941597|Rossana Di Bello]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3956022|Sergio Bassi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:SergioBassi2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3956296|Sergio Staino]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Sergio Staino - Lucca Comics &amp; Games 2016 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3960891|Silvio Lega]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Silvio Lega daticamera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3972445|Stefano D'Orazio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Stefano (primo priano).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3981101|Tarcisio Stramare]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3993232|Tony Fuochi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4006322|Urano Navarrini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4059734|Hakob Hakobyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4067585|Nikolay Antoshkin]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:2019 Nikolay Antoshkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4069097|Gregory Areshian]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:GEA istanbul.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4072594|Anatoly Afanasyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4073544|Baloğlan Əşrəfov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4074396|Valeriy Babych]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:НДУ 3 Бабич Валерій Георгійович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4084007|Maurice Berger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Maurice Berger PR (centré).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4095066|Patricia Bosworth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4095606|Douglas Bravo]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas Bravo 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4098970|Sergej Aleksandrovič Bulyga]]''
| 
| [[بيلاروس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Sergey Bulyha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4100792|Bhakti Charu Swami]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Bhakti Charu Swami at Santiago de Compostela.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4104601|Dmitry Vasilyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4107168|Beniamin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4112721|Anatoly Vishnevsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Anatoly Vishnevsky.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4114833|Anastasia Voznesenskaya]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4121380|Sol Tolchinsky]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4128446|Alexander Vustin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vustin2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4135231|Vladimir Gendlin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4148136|Boris Grachevsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Boris Grachevskiy 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4152147|Sven Gundlakh]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4152247|Seyfaddin Gurbanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4162412|Sixto Brillantes]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Sixto Brillantes (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4167363|Yury Dokhoian]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Yury Dokhoian 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4173011|Eulogius (Smirnov)]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Eulogius (Smirnov).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4173593|Gurgen Yeghiazaryan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gurgen Yeghiazaryan 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4183618|Yevgeniy Zagorulko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4195359|Aydin Ibrahimov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4197538|Mikhail Ignatyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Mikhail Ignatyev (2013-10-30).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4219061|Gulnazar Keldi]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[تاجڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Gulnazar Keldi 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4219653|Hennadiy Kernes]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Кернес Геннадий.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4221830|Vladimir Kirsanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Kirsanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4232862|Vladimir Korenev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Владимир Коренев 01 (13-04-2019) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4233774|Caesar Korolenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Короленко Цезарь Петрович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4234678|Irina Koryukina]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Корюкина Ирина Петровна.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4236363|Ryszard Kotys]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ryszard Kotys 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4249854|Gennady Kutsev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4262971|Farida Pasha]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4264242|Viktor Likhonosov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Likhonosov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4264879|Martin Lovett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:AmadeusQuartet1.gif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4267240|Vladimir Loskot]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4269192|Anatoly Lukyanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Anatoly Evgenievich Lukyanov.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4272534|Lyudmila Lyadova]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Lyudmila Lyadova.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4273958|Arif Musa oğlu Məhərrəmov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4276406|Nikolay Maksyuta]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Nikolay Maksyuta 007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4281196|Vitaly Margelov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vitaliy Margelov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3173769|Jean Obeid]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Jean Obeid - 1988.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3173832|Jean Panisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3179571|Joan Dougherty]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3180252|Joel M. Reed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joel M. Reed at his apartment December 2018.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3180277|Joeli Vidiri]]''
| 
| [[فجي]]&lt;br/&gt;[[نيوزيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3180917|Ebrahim Amini]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ebrahim Amini in Ministry of Interior 1394.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3187822|Juan de Dios Castro Lozano]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3189161|Julie Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Julie Bennett.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3191682|Kabran Appiah]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3192352|Kambuzia Partovi]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Kamboziya Partovi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3216625|Lambert Amon Tanoh]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3219186|Laurent Dona Fologo]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| [[فائل:Fologo1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3229123|Lehlohonolo Ledwaba]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3265068|Waldir Lucas Pereira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3265525|Lucien Gourong]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Lucien Gourong.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3265723|Lucien Sève]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3282984|Koos van den Berg]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Koos van den Berg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3285700|Mangala Samaraweera]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mangala Samaraweera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3288102|Marc Hamilton]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3289453|Marcel Uderzo]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Marcel Uderzo - Salon du livre de Paris 2010 bis.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3289573|Marcelle Ranson-Hervé]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3290692|Marguerite Aucouturier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3297752|Massimo Cuttitta]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:MausCuttitta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3300367|Maurice Barrier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3303356|Franciszek Kokot]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3306991|Messaoud Nedjahi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Messaoud Nedjahi et le groupe Iwal (espoire) 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3308616|Mikhail Studenetsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3310166|Michel Lelong]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3310736|Michel Robin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Robin - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329519j.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3312928|Miguel Angel Castellini]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Castellini-Perez-Galindez-10DIC1976.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3313368|Mike Huckaby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3318485|Mohand Cherif Hannachi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3326196|Moussa Benhamadi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3339641|Hassan Firouzabadi]]''
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hassan Firouzabadi 20191.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3340026|Nicolas Alfonsi]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3348270|Obren Joksimović]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3349343|Tarun Gogoi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Tarun Gogoi - Kolkata 2013-02-10 4885.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3355833|Adam Alsing]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Adam Alsing 2015-09-17 001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3356966|Oscar Castro]]''
| 
| [[چلي]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Óscar Castro Ramírez (25966264435) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3362625|Paolo Giordano]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3362634|Paolo Graziosi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Paolo Graziosi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3362788|Pape Diouf]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3379373|Philippe Bodson]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3380286|Philippe Malaurie]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3386032|Pierre Lumbi Okongo]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| [[فائل:MONUSCO Headquarters, Kinshasa, RD Congo- president of the G7, Pierre Lumbi. (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3386113|Pierre Marcotte]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Les Tannants Brossard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3390432|Benito Joanet]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3399496|Justo Jorge Padrón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3421020|Raymond Lévesque]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Lévesque, Laurent Gascon, 2011. (50808482641).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3427126|Renée Claude]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Renée Claude.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3430000|Riad Ismat]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| [[فائل:Riad Ismat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3433512|Joe Long]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Long musician (1966) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3434303|Tommy DeVito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tommy DeVito (musician) (1966) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3434789|Robert Chaudenson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3435833|Roviros Manthoulis]]''
| 
| [[يونان]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3436216|Robert Saint-Cricq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3443079|Jens Erik Fenstad]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3453638|Ruth Roberta de Souza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3471309|Samvel Gasparov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3473390|Sarah Maldoror]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Sarah Maldoror.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3479678|Sergio Onofre Jarpa]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Sergio Onofre Jarpa (1965) cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3491740|Soumaïla Cissé]]''
| 
| [[مالي]]
| 
| 
| [[فائل:Soumaïla Cissé 2013 Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3498879|Steve Carver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3513750|Marina Tucaković]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3515979|Tasso Adamopoulos]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Tasso Adamopoulos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3532513|K. V. Anand]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:KV Anand at MovieBuff First Clap Awards Function (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3533955|Touriya Jabrane]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Touriya Jabrane.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3547896|Ezio Vendrame]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Ezio Vendrame.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3551677|Victor Wood]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3569608|Abraham J. Twerski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Twerski (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3570660|Xavier Dor]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Xavier Dor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3572419|Santiago Lanzuela]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:(Santiago Lanzuela) José María Aznar recibe al presidente de la Diputación General de Aragón. Pool Moncloa. 16 de mayo de 1996 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3575702|Zoltan Sabo]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3592141|Étienne Draber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3593648|Óscar Chávez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Óscar Chávez en el Zócalo 2016 - 6.JPG|center|128px]]
|-
| [[وحيدالدين خان|مولانا وحيدالدين]]
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Maulanawahiduddin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3608395|Alberto Malavasi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Alberto Malavasi Palermo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3615732|Andrea Galasso]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Andrea Galasso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3615807|Andrea Lo Vecchio]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3618360|Ansley Truitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3622555|Juan Carlos Copes]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Carlos Copes Día del Tango.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3634905|Raghuvansh Prasad Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raghuvansh Prasad Singh briefing the press about various achievements of Total Sanitation Campaign highlighting the revised unit cost norms under TSC, in New Delhi on August 22, 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3645774|Bruno Ghedina]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bruno Ghedina 1970.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3645814|Bruno Longhi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3651544|Camillo Milli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Amore in 4 dimensioni - Giuffré Milli.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3656048|Leonid Bujor]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| [[فائل:Leonid Bujor (crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3659617|Carlo Meliciani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Carlo Meliciani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3659902|Carlo Tognoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Carlo Tognoli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3664107|Cecilia Fusco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cecilia Fusco - collezione Tino Barindelli.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3680239|Claudio Sorrentino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3694250|Corrado Lamberti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:CorradoLamberti.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3700324|Piotr Machalica]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Piotr Machalica2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3703087|David Anthony Kraft]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3706229|Detto Mariano]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Detto Mariano.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3731997|Ermes Polli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3732244|Ernesto Galli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3732324|Ernesto Ros]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3737689|Fabio Enzo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3743804|Ferruccio Pisoni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Ferruccio Pisoni daticamera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3745178|Umbu Landu Paranggi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4284352|Ben Masters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ben masters.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4290811|Viktor Merezhko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Merezhko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4302604|Nicette Bruno]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Nicette Bruno.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4319727|Viktor Nikitin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4322836|Vyacheslav Novitsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4334832|Chylgychy Ondar]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Chylgychy Ondar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4355718|Maria Piątkowska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:MariaPiatkowska.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4356594|Scott Erskine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Scott T. Erskine 2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4357649|Raghunandan Lal Bhatia]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:R. L. Bhatia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4365356|Boris Plotnikov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Борис Плотников 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4382246|Tatyana Protsenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4404372|Kenzhegaly A. Sagadiyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[قازقستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4416595|Seraphim (Glushakov)]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4420621|Sergey Sinyakin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4422543|Anatoly Skripkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4442473|Alexander Stefanovich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4443470|Gennady Strakhov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4464627|Anatoly Trushkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Trushkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4468157|Billie Lee Turner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4477044|Andreï Ouritski]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Andrey Uritsky.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4517602|Marietta Chudakova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Mariehtta Chudakova 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4525695|William Schmidt]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Шмидт В. В.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4525925|Larisa Flamenbaum]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Shoygu Larisa.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4527351|Viktor Shudegov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Shudegov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4528002|Valentin Shurchanov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Valentin Shurchanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4540413|Abd as-Sattar Qasm]]''
| 
| [[اردن]]&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4662382|Aaron Rubashkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4669126|Abraham Palatnik]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Abraham palatnik cni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4669133|Avrohom Pinter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Rabbi Avrohom Pinter Z’L.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4681741|Adelaide João]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4683852|Adnan Abdallat]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4684841|Adrian Barber]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4687771|Aeneas Chigwedere]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4695942|Ahmed Mumin Warfa]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Mumin Warfa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4699805|Ajit Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Ajit Singh at press conference.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4703486|Al Angrisani]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4710395|Albert Hale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1783171|Navajo Nation]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4713827|Aldir Blanc]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4720226|Alexander Thynn, 7th Marquess of Bath]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4722019|Alfonso Cortina]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4724658|Ali Ansarian]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Ansarian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4738568|Aly Zaker]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Aly-Zaker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4746478|Aminu Isa Kontagora]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4757445|Andrew Jack]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Andrew Jack, Dialect Coach.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4760733|Andy Gray]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Andy Gray, Perth born Actor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4764670|Anil Panachooran]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4765474|Anisuzzaman]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:আনিসুজ্জামান ২০১০.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4768323|Anne Feeney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4769295|Annie Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Annie Glenn in 1965.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4770680|Anshuman Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4776555|Antonio Cuenco]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Rep. Antonio V. Cuenco (8th Congress).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4776662|Antonio Giménez-Rico]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4776961|Antonio Sanchez]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Sanchez Politician 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4792170|Arlene Saunders]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4794109|S. I. Padmavati]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Si-padmavati.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4795016|Arnold Demain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4804549|Ashalata Wabgaonkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4808284|Hasan Muratović]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:HasanMuratovic.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4822123|Haydar Baş]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Prof. Dr. Haydar Baş.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4831235|Ayhan Ulubelen]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ayhan Ulubelen during her 60 years.pdf|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4832169|Azam Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4838863|Bachi Singh Rawat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4841138|Badruddin Shaikh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4889708|J. Bennett Johnston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Bennett Johnston.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4893517|Bernard P. Randolph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bernard P Randolph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4900648|Bhagirathi Majhi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4900699|Bhagwati Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4900762|Nirmal Singh Khalsa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Nirmal Singh Khalsa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4907449|Bikramjeet Kanwarpal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Kanwarpal Bikramjit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4910396|Bill Olner]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4910565|Bill Pursell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4928876|Frank Mdlalose]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4932376|Bob Enyart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bob Enyart in radio studio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4934739|Bobby Ball]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Bobby Ball.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4941401|Ingamay Bylund]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4949186|Rosita Sokou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4960104|Annette Kullenberg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4966749|Bridget Rowe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4977068|Rita Sargsyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Rita Sargsyan nimg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5000739|Burt Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Burt Wilson 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5015068|C M Chang]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5026605|Camilla Wicks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:25806 Camilla Wicks.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5043614|Carmen Vázquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Carmen Vasquez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5057941|Celestino Bonifacio Bacale]]''
| 
| [[ايڪوئٽوريل گني|استوائي جيني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5067804|Chaim Dov Keller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5069439|Chaman Lal Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5071333|Robert M. Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5071476|Chandrawati]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5082746|Charles Stuart Bowyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5103384|Cho Se-hui]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5104483|Abla al-Kahlawi]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5105543|Chowdhury Kamal Ibne Yusuf]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5112720|Christopher Lee]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5121945|Ciro Pessoa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Ciro Pessoa 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5128707|Claude Beauchamp]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5128778|Claude Crabb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5162670|Conrado Miranda]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5171422|Cornelius Mwalwanda]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5172694|Corra Dirksen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5173979|Cosmas Magaya]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| [[فائل:Cosmas-Magaya-Zim2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1558046|Atanasije Jevtić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bishop Atanasije (Jevtić) crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1559010|Gérard Mulumba Kalemba]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1562744|Milutin Knežević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bishop Milutin (Knežević) photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1565285|Predrag Živković Tozovac]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Predrag Zivkovic Tozovac crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1565966|Gordon Forbes]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1566335|Terrence McNally]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Terrence McNally.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1576705|Vlastimil Zábranský]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1585971|Haroldo Rodas]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| [[فائل:Haroldo Rodas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1603952|Helmut Nanz]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1610862|Juventino Kestering]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1625817|James Cross]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1634290|Walter Hooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1653757|Moses M. Costa]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1665644|Ryszard Ronczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ryszard Ronczewski.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1667744|Oscar Rizzato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Oscar Rizzato (cropped, 2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1680315|James E. Humphreys]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1680463|James Gordon, Baron Gordon of Strathblane]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Official portrait of Lord Gordon of Strathblane crop 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1682267|Jan Szarek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Szarek (ur. 1936).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1688700|Marcus Lamb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1691384|Joe Diffie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Diffie 10-14-17 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1699253|John Baptist Kaggwa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| [[فائل:John Baptist Kaggwa Bischof Uganda Masaka Besuch Pfarrei Hannberg Deutschland 2018 Foto Stefan Reinmann.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1700895|John Lutz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lutz, John (WGA).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1701415|John Pfahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1703488|Vadim Abdrashitov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Вадим Абдрашитов (19-09-2020) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709139|José Daniel Falla Robles]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709264|José Isidro Guerrero Macías]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709475|Suhaila Seddiqi]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Sohaila sediq.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709485|José María de la Torre Martín]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709519|José Murilo de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Josemurilo tvbrasil.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1710489|Juan Giménez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Giménez, dibuixant de còmic (2006).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1730056|Karl-Josef Neukirchen]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1733939|Rémy Julienne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Rémy Julienne 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1738072|Keith Nichols]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1738970|Michel Murr]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1753869|Silas Silvius Njiru]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1770882|Ali Akbar Mohtashamipur]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Akbar Mohtashamipur.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1771679|Vadim Kapranov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1787758|Onésimo Cepeda]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Onésimo Cepeda Silva.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1789955|Carlos Lessa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Lessa economist.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1791614|Duda Mendonça]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:DudaMendonca117188.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1805539|Marc Meneau]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1814289|Martin Ros]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Martin Ros.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1818693|Leo Panitch]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Leo Panitch.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1824877|Cléber Arado]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1850695|Ahmed Patel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shri Ahmed Patel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1860698|Sergei Shmatko]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Sergei Shmatko.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1868688|Mark Blum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1869884|Khalil el-Moumni]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''&lt;br/&gt;[[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1872988|Zaccaria Cometti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1874119|Pierluigi Consonni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876296|Luis Adriano Piedrahita Sandoval]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876339|Luis Armando Bambarén Gastelumendi]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876397|Luis Feito]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1890518|Aldo Moser]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Aldo Moser 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1893368|Marcelo Angiolo Melani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1898700|Mario Cecchini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1903976|Willy Kuijpers]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1933279|Mike Longo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1937666|Ricardo Brennand]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo Brennand, Armando Monteiro e Jarbas Vasconcelos (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1968297|Soumitra Chatterjee]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Soumitra Chatterjee - Kolkata 2011-05-09 2856.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1973622|Necdet Üruğ]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1975824|Danilo Lim]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:D LIM.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1985869|Joe Williams]]''
| 
| [[نيوزيلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Williams 7 April 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2016538|José Luis Cruz]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2034293|Osman Öcalan]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Osman Öcalan (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2035589|Sven Wollter]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Sven Wollter (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2045019|Alexander Vedernikov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Alexander Vedernikov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2049688|S. P. Balasubrahmanyam]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:S. P. Balasubrahmanyam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2061560|Paul Oscher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2068950|Guy N. Smith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2069522|Bart de Vries]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2092123|Harmoko]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Harmoko, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2093605|Pierre Lacroix]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2147327|Reşit Karabacak]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2154782|Marijke Harberts]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2157518|Robert Hellwarth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2212292|Ot Louw]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Ot louw-1676624202 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2221582|Sanford Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2243275|Dirk Mudge]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2252474|Frits Flinkevleugel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Frits Flinkevleugel (1965).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2268878|Bob Lazier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bob-Lazier-SVRA-IMS-2018-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2328723|Anto Kovačević]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2332562|Tatyana Lolova]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Tatyana-Lolova-20101208-cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2343159|Loris Dominissini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2348185|Renê Weber]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2360635|Anatoly Kvashnin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kvashnin (2007-05-15).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2369235|Pyotr Mamonov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Pyotr Mamonov, April 2019-6.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2371573|Milenko Savović]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37024|Serbia and Montenegro]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2376704|Olexander Omelchenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Олександр Омельченко.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2378031|Bram van der Vlugt]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Bram van der Vlugt (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2386112|Marcel Moreau]]''
| 
| [[بيلجيم]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Portrait Moreau brouillons wik.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2394296|Tarek El-Bishry]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2405235|Marc Wilmore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2421842|Marco Maciel]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Marco Maciel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2427354|Gennady Yukhtin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2434130|Tim Lester]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2439627|Tom Dempsey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Dempsey 1975.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2441262|Tomás Osvaldo González Morales]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Monseñor Tomás González.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2444480|Vlasta Velisavljević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Vlasta Velisavljević (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2450102|Dave Greenfield]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Dave-Greenfield (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5181398|Craig Ruddy]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| [[فائل:Craig Ruddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5181443|Craig Shergold]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5212769|Damodar Barku Shingada]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5213280|Dan Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5213508|Dan Foster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5219264|Daniele Cioni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5228272|Dave Bacuzzi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5231508|David Boe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5231741|David Bright]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5232007|David Driskell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:David C. Driskell.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5233307|David Egerton]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5234349|David Green]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:David Greenwiki 1983.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5237631|David Mixner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:15.DavidMixner.NEM.Rally.USC.WDC.11October2009 (53581387587) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5239194|David Romero Ellner]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5248630|Debu Chaudhuri]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Pandit debu chaudhuri 2014-06-24 10-36.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5253272|Henk Overgoor]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Henk Overgoor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5273153|Dick Lucas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5274838|Diego Verdaguer]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Diego Verdaguer en junio de 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5276823|Dilipkumar Mansukhlal Gandhi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5294991|Donald Perry Polsky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5295091|Donald Rowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dee Rowe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5300456|Doug Ericksen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Doug Ericksen in 2021.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5300613|Doug Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Doug Jones Indians.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5304908|Dragan Vučić]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5305018|Dragoljub Đuričić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dragoljub Đuričić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5336214|Eddie Large]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Eddie Large.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5336223|Eddie Lee Jackson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5350512|Eknath Gaikwad]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5362050|Eliyahu Bakshi-Doron]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Eliyahu Bakshi-Doron.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5362067|Eliyantha White]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dr-eliyantha-white-treats-sachin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5367651|Elsimar Coutinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Dr.Elsimar Coutinho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5379762|Enrique Molina]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Enrique Molina4 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5386649|Eric Hall]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5435227|Fariborz Raisdana]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5441062|Federico Salas]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5444074|Fereshteh Taerpour]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Fereshteh Taerpour.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5470446|Forrest Compton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Forrest Compton &quot;The Edge of Night&quot; (1977 ABC press photo).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5476150|Luisa Molina]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5484875|Frank A. Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Frank Howard 1956.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5485058|Frank Arok]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5493306|Mohammad Shahabuddin]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Mohammad shahabuddin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5495767|Fred Levin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Fred Levin - Pensacola, Florida - 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5496221|Fred Sasakamoose]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5497310|Frederick B. Chary]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5498180|Frederick K. C. Price]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5512123|G. Anand]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5531217|Gene Fraise]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gene Fraise - Official Portrait - 84th GA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5531445|Gene Shay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5531517|Gene Ward Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5534035|Geoff Barnett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:GeoffBarnett1972.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5540004|George H. Carley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5542916|George Nock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5543953|George Robertson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:GeoRobertson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5549047|Daniel Velázquez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Velázquez (1975).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5549344|Gerald Locklin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5561073|Gilbert Centina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Authorgilbertluisrcentinaiii.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5562310|Gillian Wise]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5569175|Glenn Wheatley]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5569181|Erik Belfrage]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5574061|Isael Villa Villa]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5576708|Ramón Martínez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:RAMON MARTINEZ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5586441|Hassan Brijany]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5596280|Grant Jackson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Grant Jackson Orioles.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5618246|Heherson Alvarez]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Heherson Alvarez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5628238|H. G. Carrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5628624|H. Vasanthakumar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:H. Vasanthakumar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5644603|Hamid Jasemian]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hamid Jasemian 139209021934598431597814.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5650308|Hans Knudsen]]''
| 
| ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5657289|Haribhau Jawale]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5662859|Alberto Canapino]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Alberto Canapino (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5663596|Alberto Szpunberg]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5665087|Alejandro Guzmán Brito]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5670811|Harry M. Rosenfeld]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5679000|Riay Tatary]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:(Riay Tatary) El Arzobispado de Valencia y la Comisión Islámica colaboran en la atención de refugiados (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5697713|Antonio Alcántara]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5702560|Helen Jones Woods]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5703827|Helène Aylon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Helene Aylon (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5710392|Kioumars Derambakhsh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Kioumars Derambakhsh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5710665|Khosrow Seif]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Khosrow Seif 2006-09-13 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5711988|Aurelio Iragorri Hormaza]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aurelio Iragorri Hormaza.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5717242|Balfre Vargas Cortéz]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5728387|Henry Slaughter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5728685|Henry Stephen]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5736171|Herbin Hoyos]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Herbin Hoyos ceremony.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5744458|Hershel Shanks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5749726|Carlos Armando Biebrich]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5750208|Carlos Eduardo Enríquez Maya]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5757661|Csaba Szabó]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Szabó Csaba.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5760107|Higinio Vélez]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5760952|Hilary Dwyer]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Hilary Dwyer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5791581|Cristián Cuturrufo]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristián Cuturrufo - 2247945022 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5798779|Daniel Vélez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5799587|Darío Vivas]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Darío Vivas, Vicepresidente de la Asamblea Legislativa de Venezuela y miembro del Grupo Geopolítico de Latinoamérica y el Caribe (GRULAC), en compañía de José Gavidia, diputado de Venezuela e (8486684250) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5808715|Manuel Dammert]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Manuel Dammert Ego Aguirre.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5830829|Emilia Currás]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5833760|Enrique Rodríguez Galindo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5836757|Ernesto Contreras]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Ernesto Contreras - El Gráfico 1942.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5846421|Rinat Ibragimov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5848817|Estanislao de Grandes]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Estanislao de Grandes Pascual (13423607215).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5865148|Francisco Aritmendi]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5865636|Ezzatollah Mehravaran]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ezzat-mehravaran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5879998|Gino Renni]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Gino Renni (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5886305|Esmail Shangaleh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Esmaeil Shengeleh 3476646.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5888565|Guillermo Galeote Jiménez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5896166|Hernán Grüber Odremán]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5896244|Hernán Pinto]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Hernán Pinto (2009) 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5902375|Horacio González]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Horacio gonzález.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5904665|Hugo Stuven Cangas de Onís]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Hugostuven2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5906851|Abbas Saffari]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:عباس صفاری.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5908946|Hossam Mohammed Amin]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5918706|Houshang Seddigh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Houshang Seddigh-Official photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5922098|Howie Pyro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5922865|Israel Beltrán Montes]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5930117|Jesús Fichamba]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| [[فائل:Jesús Fichamba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5932104|Hugh Newell Jacobsen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Hugh Newell Jacobsen.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5937444|Gunnar Larsson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5938530|Changiz Jalilvand]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Changiz Jalilvand 13920408.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5939731|José Folgado]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:José Folgado 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5939778|José Francisco Gallardo Rodríguez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5940793|José Joaquín Puig de la Bellacasa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5941462|Siamak Atlasi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Siamak Atlasi (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5942704|José María Calleja]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Presentación del libro ‘Cómo informar sobre violencia machista’.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5943690|Parviz PoorHosseini]]''
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:1828481-parviz pour hoseini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5945510|Badr al-Zaman Gharib]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Badrzaman Gharib 139610041445358512884434.jpg|center|128px]]
|-
| [[فاطما رهبر]]
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Fatemeh Rahbar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5950619|Kambiz Derambakhsh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:کامبیز درمبخش - Kambiz Derambakhsh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5955737|Hassan Zare Dehnavi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5966302|Mats Lundegård]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5971996|Lazarus Takawira]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5973562|Stig Malm]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5976814|Sigvard Marjasin]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5979729|Roger Matthews]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5997337|Ildegarda Taffra]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5999378|Marissa Garrido]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Marisa Garrido 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6001514|Ilya Shtemler]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6009560|Allan Nilsson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6019655|Olle Nygren]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Olle Nygren.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6026759|Ayla Karaca]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6027175|Indu Jain]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Indu-jain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6042168|İrfan Gürpınar]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6044824|Norberto Oyarbide]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Norberto Oyarbide.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6051778|Yılmaz Atadeniz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6055650|Ayten Erman]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6059131|Tuncay Mataracı]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6063093|Haydar Dümen]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6065858|Ülkü Azrak]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6068274|Pedro Bastidas]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Pedro Bastidas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6070306|Iris M. Zavala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Iris Zavala.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6073889|Luran Ahmeti]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6074227|Irvin Baxter Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6089269|Aytaç Yalman]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6096528|Iván Izquierdo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:IvanIzquierdo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6097742|Rafael Navarro González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6097749|Burhanettin Uysal]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6104592|J. Anbazhagan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6105727|René Juárez Cisneros]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Rene Juarez Cisneros 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6117269|Jackson Mthembu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120010|Sandro Cohen]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120818|Jacques Puisais]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120996|Santiago Manuin Valera]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Santiago Manuín Valera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6122347|Jagdish Singh Rana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6140367|Yukio Okamoto]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Yukio Okamoto 2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6148664|Tomás Vidiella]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Tomás Vidiella 2000.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6150166|Jan Waszkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6165767|Víctor Valencia de los Santos]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Victorvalenciadelossantos.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6166387|Jay Benedict]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6166776|Jay Johnstone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jay Johnstone Dodgers.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6169679|Jean-Michel Bokamba-Yangouma]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6182507|Jerold Ottley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6183301|Jerry Brandt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6195534|Jim Henderson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6197321|Jim Pace]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6210297|Joe Hernandez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6214060|Thorleif Torstensson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6220532|John Bangsund]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6240700|Kay Wiestål]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Kay Wiestål, IFK Holmsund 1960 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6243015|John Keston]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6244212|John Laws]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Lord Justice Laws 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6246730|Jhon Mario Ramírez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6248589|John Meyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6251147|John Ogilvie]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6267108|Johnny Leeze]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6268369|Johnson Mlambo]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6278435|Jorge Oñate]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jorge Oñate.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6285854|Joseph Nyagah]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6293085|José Maranhão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Maranhão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6297452|Joyce Davidson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6300926|Juan Roldán]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Domingo Roldán.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6324079|K. T. Oslin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:K.T. Oslin 1987 Promo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6324114|K. Thangavel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6344324|Kabori Sarwar]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Sarah Begum Kabori Receives Lifetime Achievement Award National Film Awards Dhaka 2015-04-04 (PID-0060031) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6356800|Kamen Tchanev]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Kamen Chanev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6373666|Karuna Shukla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6388519|Ken Snow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6389975|Kenneth Church]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6390090|Ken Farnum]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6396195|Kevin Duffy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kevin Duffy (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6408465|Kim Chernin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kimchernin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6414812|Kiran Maheshwari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6416282|Kirunda Kivejinja]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6416528|Kishan Rungta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6419024|Kiyoko Ono]]''
| 
| ''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''&lt;br/&gt;[[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Kiyoko Ono 1964d.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6444091|Kumutha Rahman]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6445132|Kunwar Bechain]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Kunwar Bechain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6455079|Kōbō Kenichi]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6474309|Lajim Ukin]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6480359|Lalit Behl]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6480683|Lam Quang Thi]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:General Lâm Quang Thi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6490204|Larry Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6491294|Larry Willoughby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6517024|Lefteris Hapsiadis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:LefterisHapsiadisNew.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6520721|Leland Christensen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6524568|Leon Claire Metz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6550228|Linah Mohohlo]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]
| 
| 
| [[فائل:Linah Mohohlo - Closing Plenary- Africa's Next Chapter - World Economic Forum on Africa 2011 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6552990|Lindy McDaniel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lindy McDaniel Yankees.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6555796|Hashem Bathaie Golpayegani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hashem Bathaie Golpayegani 2160728.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6557470|Rahnaward Zaryab]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Rahnaward Zaryab (2016, cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6587520|Yitzchok Scheiner]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:הרב יצחק שיינר.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6711768|Lệ Thu]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:Lệ Thu.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6733203|Maharaj Krishan Kaushik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6733563|Mahaveer Bhagora]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6733859|Mahesh Kumar Kanodia]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6752754|Manuel Morato]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6756606|Marcelo Peralta]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6757838|Marcos Cruz Molina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6762954|Hassan Abdullah al-Sharafi]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| [[فائل:الشاعر حسن عبدالله الشرفي- من اليمن.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6766164|Marjan Lazovski]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6769832|Mark Steiner]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6771327|Shamsur Rahman Faruqi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Shamsur Rahman Farooqi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6776522|Martin Sandoval]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6778086|Marv Luster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marv Luster - Southern Campus 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6781944|María Colombo de Acevedo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:María Colombo de Acevedo - Diputados.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6791209|Matthew Seligman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Matthew Seligman, Alexandra Arms, Cambridge, UK (April 2018).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6814633|Abdul Hadi Majali]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6817775|Meor Aziddin Yusof]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6830619|Michael Gilkes]]''
| 
| [[گيانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6831484|David Refael ben Ami]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:דדי בן עמי 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6832740|Michael McKinnell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6834517|Michael Sorkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael Sorkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6835123|Elias Rahbani]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Elias Rahbani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6844641|Miguel Lifschitz]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Lifschitz en conferencia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6845046|Mihai Cotorobai]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6851247|Milena Jelinek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Milena Jelinek on Cinema Then, Cinema Now (1986).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6853968|Muhammad Tariq Al-Khadra]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6885751|Mluleki George]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6893246|Mohammed Nasim]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohammed Nasim in New Delhi on April 13, 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6893292|Mohammed Sabila]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6909686|Mordechai Yissachar Ber Leifer]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Mordechai Yissachar Ber Leifer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6917707|Motilal Vora]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Motilal Vora.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6939760|Murtoza Bashir]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Mortaza Bashir.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6944629|Mwalimu Masudi Mwahima]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6947701|Itzhak Ilan]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:יצחק אילן.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6957551|Nader Dastneshan]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Nader Dastneshan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6963057|Nancy Walker Bush]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6963293|Nandi Yellaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6965785|Narendra Kohli]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Narendra Kohli (Dec. 2008).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6965830|Naresh Kanodia]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6980389|Natty Hollmann]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6986729|Neela Satyanarayanan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7000421|Omar Pirrera]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Omar-Maria.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7035671|Nikola Spasov]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Nikola spasov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7044225|Itzhak Jacky Edry]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:גקי אדרי.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7045291|Noach Dear]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7046976|Noel Guzmán Boffil Rojas]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Noel Guzmán Boffil Rojas.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7063903|Noureddine Saâdi]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7070307|Nurul Islam Babul]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Nurul Islam Babul, Jamuna Group.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7085856|Olle Holmquist]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7106297|Oscar W. McConkie, Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7121484|Paatje Phefferkorn]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Paatje Phefferkorn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7143415|Pat Dye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Pat Dye on His Homestead Before Christmas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7151698|Paul Karslake]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7154144|Paul Varelans]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7155119|Paulinho Paiakan]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7167845|Perence Shiri]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7173124|Peter C. Clapman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7173657|Peter DiFronzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:DiFronzo Pete.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7173914|Peter F. Secchia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Peter F. Secchia &amp; Gerald Ford.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7174885|Peter J. N. Sinclair]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7174966|Peter Jenkins]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7177692|Peter Whiteside]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7181551|Phi Nhung]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:Phi Nhung (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7182506|Phil Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phil Valentine in 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7184198|Philip Paul]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Philip Paul at The Cincinnatian Hotel in Cincinnati, Ohio, USA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7184510|Philip Voss]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7193787|Pilar Pellicer]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Pilar Pellicer in the 1960s (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7225858|Pollycarpus Priyanto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7228895|Poovachal Khader]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Poovachal-Khader.jpg.image.845.440.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7262061|Kakhi Kavsadze]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| [[فائل:Kakhi Kavsadze in R. Harwood's &quot;Quartet&quot; 2003.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7277337|Aleksandr Dubyansky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Dubyansky1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7279488|Rachhpal Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7282307|Rafael Roncagliolo]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Rafael roncagliolo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7283319|Rahat Indori]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Rahat Saab At Ahmedabad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7287844|Ralph McGehee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7292463|Randy Tate]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Randy Tate Mets.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7294844|Rasheed Masood]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7295860|Ratnakar Matkari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:A still of Shri Ratnakar Ramakrishna Matkari Rest.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7302790|Abdul Ghani Gilong]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7322819|Ricardo Silva Elizondo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo Silva en 2014.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7324359|Richard L. Brodsky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7325646|Richard Fenno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7331216|Rick Baldwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Rick Baldwin 1978.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7333210|Rifat Chadirji]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:Rifaat-jaderji.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7347307|Robert Mandell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Mandell American Conductor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7352565|Robin Jackman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7364094|Ron Lurie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7369214|Ross Browner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7373072|Roy Lester]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Roy Lester 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7373430|Roy Torrens]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7395978|Sabbam Hari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7399497|Sahara Khatun]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Ms. Sahara Khatun in New Delhi on 24 February 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7403307|Sal Rocca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sal Rocca.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7404974|Salleh Abas]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7406368|Shivajirao Patil Nilangekar]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7407423|Sam Domoni]]''
| 
| [[فجي]]
| 
| 
| [[فائل:PNC2010 (40).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7408775|Samar Banerjee]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Samar Badru Banerjee.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7423706|Sardar Muhammad Aslam]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7423826|Sardool Sikander]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7426286|Satish Kaul]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7426298|Satish Prasad Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7438419|Siti Sarah]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7442806|Sebouh Chouldjian]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:BishopSebouh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7446652|Seif Sharif Hamad]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Seif Sharif Hamad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7461426|Shahadat Hossain Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7462294|Shahrum Kashani]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Shahrum Kashani.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7488743|Shankha Ghosh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sankha Ghosh - Kolkata 2011-05-09 2833.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7505951|Shyama Charan Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7508832|Sidik Mia]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| [[فائل:Sidik Mia 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7518233|Simon Barrington-Ward]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Simon Barrington-Ward 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7557756|Soli Sorabjee]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Soli Sorabjee lecture (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7562042|Sonny Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sonny-fox.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7599168|Stanisław Kogut]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Stanisław Kogut Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7609172|Stephen F. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Stephen Fain Williams.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7612166|Steve Carter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7612907|Steve Ingle]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7613158|Steve Lightle]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| [[اسٽيو ولھائيٽ]]
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7635072|Sugathakumari]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sugathakumari.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7635151|Sugrib Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7635912|Sukumar Hansda]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7645674|Surendra Prakash Goyal]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7645718|Suresh Angadi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Ambigara chouwdayya jayanti procession mp suresh angadi.jpg|center|128px]]
|-
| [[سید منور حسن]]
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7660970|Sylvia Murphy]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7666107|Sérgio Sant'Anna]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Feira de Frankfurt 2013 (10276676994).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7679487|Talib Jauhari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7804179|Tim Robinson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tim Robinson photo by John Drever.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7814981|Tom Blackwell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7816000|Tom Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7816917|Tom Moody]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7822149|Tony Curcillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Football player Tony Curcillo, no. 99 Le joueur de football Tony Curcillo, no 99.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7822625|Tony Ingle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7824296|Tootie Robbins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7827796|Toshiro Kandagawa]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Toshiro Kandagawa famous Japanese Cook 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7916745|Vasilis Botinos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7924918|Vic Stelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Vic Stelly (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7931761|Vincent Di Maio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7932723|Vinod Dua]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vinod Dua.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7938377|Vladimir Ivanov]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7945731|W. J. M. Lokubandara]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:WJM Lokubandara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7966917|Wambali Mkandawire]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| [[فائل:Wambali Mkandawire in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7970391|Warren Mitchell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Warren Mitchell basketball.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8003575|Willem Konjore]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8009341|William Frankland]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Bill Frankland.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8018795|William Stern]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8040173|Tupac Amaru.. La Victoria]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wynn Handman Studio photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8046301|Yaakov Perlow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:הרב מנובומינסק.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8053832|Yisa Sofoluwe]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8059945|Yu Lihua]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8061948|Yusuf Grillo]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Yusuf Grillo, 'Yoruba Bride'.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8066134|Zanele kaMagwaza-Msibi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Zanele KaMagwaza Msibi (NFP President).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8201895|Antonio Álvarez Solís]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Alvarez Solis 2012an.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8353446|Daisy Lúcidi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Daisy Lucidi cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9012220|Joaquín Carbonell]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Joaquín Carbonell cantando en el acto de recogida medalla de oro de los amantes CITT Teruel 2020 -primer plano (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9012935|Jorge Trías Sagnier]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9015433|Juan Cotino]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Cotino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9025128|Luis Ibero]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9026939|Maguito Vilela]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:ELEIÇÕES- MAGUITO VILELA FALA SOBRE PLANO DE GOVERNO.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9055167|Papaléo Paes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Papaléo Paes em 2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9066796|Raymundo Capetilo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Raymundo Capetillo (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9139800|Adam Kopczyński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9147802|Alfred Rzegocki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9152862|Andrzej Maryniarczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9179979|Bronisława Kowalska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Bronisława Kowalska w swoim biurze poselskim 1997.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9200218|Célio Taveira Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9202000|Dariusz Gnatowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Dariusz Gnatowski 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9250881|Edward Gnat]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9319012|Yaghoub Zoroofchi]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9324836|Ryszard Miazek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9341835|Stanisław Dulias]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9375799|Witold Paszt]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Witold paszt.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9376370|Wojciech Borowik]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9388447|Zbigniew Zysk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9621049|Antônio Bivar]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Bivar (Antônio Bivar) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9630040|Arolde de Oliveira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Arolde de Oliveira em abril de 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9631197|Artenir Werner]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9674168|Calane da Silva]]''
| 
| [[موزمبيق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9697014|Carlos Eduardo Cadoca]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9697147|Carlos José Ramos dos Santos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10263911|Daniel Azulay]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Lançamento da cartilha do artista Daniel Azulay “Juntos, dizemos não ao crack e outras drogas”.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10267669|Djalma Bastos de Morais]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Placa Correio (Altos).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2458606|Nadhum Shaker]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2462506|Ty]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2470863|Porfirio Betancourt]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| [[فائل:Armando betancourt iu 1981 750.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2484956|Vincent Logan]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2512048|Howard Finkel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Howard Finkel WrestleMania 28.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2521512|Alfons Verplaetse]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Fons verplaetse-1602852523.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2524068|Vigolvino Wanderley Mariz]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2524635|Elsa Joubert]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2530501|Nadeem-Shravan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shravan Kumar at the special screening of 'Bol Bachchan' 20.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2567189|James Forbes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2570032|Viktor Zimin]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Zimin.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2579054|William H. Gerdts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2580286|William R. Fey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2586848|Wittko Francke]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Wittko Francke.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2587259|Vladimir Fortov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Science talk (2016-04-27) 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2602273|Yves Ramousse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Mgr Yves Ramousse 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2609597|Charles Siebert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charles Siebert, 2006 (b&amp;w).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2626298|Vasily Lanovoy]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:LanovoiV2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2629787|Yevgeny Shaposhnikov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Shaposhnikov170.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2640005|Yevgeny Nesterenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:EENesterenko.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2640500|Aldo Andretti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Andretti pre-flight 070713-F-1234N-003 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2655701|Harry Aarts]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Tweede Kamer, CV ontwikkelingssamenwerking, voorzitter Aarts, Bestanddeelnr 933-2539 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2658232|Cristina Calderón]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristina Calderón (8639878993) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2682651|Claes Borgström]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Claes Borgström 2012-06-05 001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2705740|Suleiman Mahmoud]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2717789|Dzyanis Kowba]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Denis Kovba 2007.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2727991|Luc Versteylen]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2746785|Claude Goasguen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Claude Goasguen, gymnase Japy 2008 02 27 n7.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2750504|Linda de Suza]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Linda De Suza en 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2756943|Chetan Chauhan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:The Union Minister for Textiles, Smt. Smriti Irani lighting the lamp at the convocation ceremony of the National Institute of Fashion Technology (NIFT), in New Delhi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2777120|Hasu Yajnik]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Hasu Yagnik.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2784407|Hans Prade]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Hans Prade (1981).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2784436|Hasan al-Lawzi]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2798280|Ing Yoe Tan]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2821111|Abdelkhalek Louzani]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2821348|Abdoul Aziz Mbaye]]''
| 
| [[سينيگال]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2824007|Adam Schlesinger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Adam-Schlesinger-(in-Tinted-Windows).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2830175|Alain Pluchet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2830569|Alan Pastrana]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Pastrana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2831441|Alberto Carpani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2848905|Andréa Guiot]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2850116|Anis al-Naqqash]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Anis Al-Naqash.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2862088|Armando Romero Manríquez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2863379|Arnold Sowinski]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2871915|Aurlus Mabélé]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2886724|Baselios Mar Thoma Paulose II]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Catholicos Patriarch H.H. Baselius MarThoma Paulose II.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2894948|Leib Groner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ahron Daum Schneerson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2896274|Meshulam Dovid Soloveitchik]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:רבי משולם דוד הלוי סולובייצ'יק.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2898193|Carlos Escudé]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos escude.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2907092|Nawaf Massalha]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Nawaf Massalha, 1993 Dan Hadani Archive.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2909679|Yehuda Barkan]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Dan Hadani collection (990044478710205171).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2915906|Teruyuki Okazaki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Teruyuki Okazaki 2006 07 17.gif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2915985|Denis MacEoin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2918270|Alan Merrill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Merrill 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2919712|Víctor Crisólogo]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2920357|Otar Patsatsia]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2926450|Bruce Myers]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2929679|Béchir Ben Yahmed]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:PortraitBechirBenYahmedAvril1984.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2949959|Lev Shcheglov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2961945|Chedly Ayari]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:Chadly ayari.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2964883|Chris Trousdale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2977352|Claude Evrard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Identite-ClaudeEvrard-1974-Sacem.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3002872|Cristina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3013834|Daniel Cauchy]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Cauchy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3015089|Danilo Barozzi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3032232|Paul Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Johnson 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3032943|Djibril Tamsir Niane]]''
| 
| [[گني]]&lt;br/&gt;[[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3047247|Eddie Borysewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Eddie &quot;Eddie B&quot; Borysewicz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3048569|Edward Jay Epstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edward Jay Epstein (32802723452) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3050992|Elijah Moshinsky]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3051483|Ellinah Wamukoya]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ellinah Wamukoya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3054705|Enrique Múgica]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Enrique Múgica en la rueda de prensa posterior al Consejo de Ministros.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3081861|Francisco Hernando Contreras]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Francisco Hernando en Alcalá de Henares.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3084441|Steve Dalkowski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3093517|Gabi Luncă]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3100743|Genival Lacerda]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Genival Lacerda (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3104996|Ghyslain Tremblay]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Ghyslain Tremblay.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3111408|Gosaku Ota]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3121597|Guy Brice Parfait Kolélas]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3121620|Guy Camberabero]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Guy Camberabero (1971).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3121642|Guy Chaty]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Guy-chaty.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3124154|Gérard Mannoni]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Gerard Mannoni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3124366|Gérard Voulouzan]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Voulouzan.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3126373|Hamdi Benani]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3131533|Henri Madelin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Madelin-FIG 2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3131915|Henri Richelet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:RicheletAutoportrait.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3132075|Henri Tincq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3144732|Hélène Châtelain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3157537|Jacob Desvarieux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacob DESVARIEUX 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3158941|Jacques Frémontier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3159292|Jacques Le Brun]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3159696|Jacques Oudin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques Oudin-IMG 3689.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159726|Jacques Pellen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques Pellen - Festival de Cornouaille 2018 - 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159913|Jacques Rosny]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3165934|Jean-François Voguet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-François Voguet.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3166986|Jean-Louis Servan-Schreiber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-louis Servan-Schreiber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3167959|Jean-Michel Boris]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3169816|Jean-Pierre Vincent]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-Pierre Vincent - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329544j.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3172048|Jean Fontaine]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3173461|Jean Matouk]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10270686|Eduardo Galvão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Eduardo Galvão cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10278098|Euclides Scalco]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Aécio Neves - Caminhada em Curitiba - 02 08 2014 (14625368348).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10278404|Evaldo Gouveia]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:00 evaldo gouvea bsb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10280059|Farid Abrahão David]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Neguinho da Beija-Flor and Farid Abrahão David.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10285766|Frederico Campos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Frederico Campos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10286851|Fábio Campana]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10287856|Gabriel Donato de Andrade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10289133|Gerardo Juraci Campelo Leite]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10293304|Gésio Amadeu]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10293637|Hamilton Carvalhido]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Hamilton carvalhido.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10293964|Haroldo Lima]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Haroldo Lima ANP.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10294485|Helenês Cândido]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Crédito Obrigatório-Carlos Costa da ALEGO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10294895|Henrique do Rego Almeida]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10303554|Irani Barbosa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Iranibarbosa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10304355|Ivair Nogueira do Pinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10306865|Jesús Martín-Barbero]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jesús Martín Barbero &amp; Manuel Ángel Vázquez Medel (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10306940|Jimy Raw]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10308683|José Adauto Bezerra]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Adauto Bezerra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10310137|José Mentor]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Mentor141122.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10310270|José Paulo de Andrade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10312042|João Peixoto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Dom João Câncio Peixoto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10320776|Luiz Humberto Carneiro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10321916|Irmão Lázaro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Cantor evangélico Lazáro.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10321989|Líber Gadelha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10325015|Marcelino da Mata]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Marcelino da Mata.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10325178|Marcelo Veiga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Marcelo Veiga (2019).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10326164|Maria de Sousa]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Maria de Sousa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10326942|Martinho Lutero Galati]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Luther kingw.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10336064|Nelson Bornier]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Nelson Bornier 2016.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10336108|Nelson Proença]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10336785|Nicolau dos Santos Neto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10340557|Olga Savary]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10341534|Orlando Duarte]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10346369|Paulinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Paulinho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346618|Paulo Gustavo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Paulo Gustavo em novembro de 2019 no Humor Multishow (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346700|Paulo Medina]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:João Paulo Medina, presidente do conselho e fundador da Universidade do Futebol.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346832|Paulo Stein]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10347522|Pedro Ivo Ferreira Caminhas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10349697|Pietro Mário]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10358966|Reinaldo Rayol]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10359396|Renato de Jesus]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10361058|Ricardo Akinobu Yamauti]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10361074|Ricardo Archer]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10363213|Robert de Almendra Freitas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10363935|Rodrigo Rodrigues]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10364607|Roseli Machado]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10365459|Ruy Scarpino]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10370805|Severiano Mário Porto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10371761|Simão Sessim]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Simão Sessim em novembro de 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10390246|Vicente Fialho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10393782|Wilson Braga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10395021|Zenóbio Toscano]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10515493|Ian Palmer]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10554334|John Rowlands]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10857537|Zdeněk Hoření]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Horení foto z pohrbu (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10920570|Zhou Qingjun]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[چين]]&lt;br/&gt;[[تائيوان]]
| 
| 
| [[فائل:周慶峻.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10951750|Sunnam Rajaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10964510|Myoma Myint Kywe]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:Myoma Myint Kywe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10999909|Dalal Abdel Aziz]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11101097|Yang Xiaobo]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11154007|Ragaa Al Geddawy]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Ragaa El Geddawy 1960s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11299490|Gurbanmuhammet Kasymow]]''
| 
| [[ترڪمانستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11417946|Shū Wada]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11423265|Takashi Tsuchiya]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11437791|Fujio Ōmaki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11451301|Sanechika Andō]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11460203|Hideo Kojima]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11467981|Tsutomu Yamazaki]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Yamazaki Tsutomu (Parliamentary Secretary).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11473366|Kumiko Okae]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11605203|Yukio Beniyama]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11632964|Tomoichi Tanimura]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11685350|Alfred Kucharczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11685938|Andrzej Koprowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Andrzej Koprowski SJ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11686026|Andrzej Owczarek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Andrzej Owczarek 2015.08.24.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11699820|Gildardo García]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gildardo Garcia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11720447|Janusz Sanocki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Janusz Sanocki Sejm 2016.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11724981|Jerzy Limon]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jerzy Limon.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11765368|Maciej Grubski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Maciej Grubski VII kadencja Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11779890|Mieczysław Morański]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11865551|Jaakko Syrjä]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jaakko Syrjä (1958) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11912441|Carles Trullols i Clemente]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11915238|Vlastimil Marek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:AutoportretWiki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11928824|Josep Mussons i Mata]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:JosepMussons.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11952113|Toni Coromina]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11954665|Vicenç Capdevila]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12017014|František Filip]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12017274|František Lízna]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Frantisek Lizna 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12022755|Jan Křen]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jan-Křen-(2014).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12023229|Jan Vodňanský]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Vodnansky 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12023238|Jan Vrba]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12023387|Jana Andresíková]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12024163|Jaroslav Šaroun]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12026421|Josef Nekl]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12032649|Ladislav Štaidl]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:L.Štaidl.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12036766|Michal Mejstřík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Michal Mejstřík (1952-2021).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12036789|Michal Polák]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Brno, Šelepka, Synkopy 61 (02).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12040463|Naďa Urbánková]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Nada Urbankova 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12044941|Petr Kužel]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12073214|Vladislav Yegin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12098532|Vitaliy Hurnak]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13050762|Aharon Adibekjan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13054711|Sergo Karapetyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Sergo-Karapetyan-Armenia-Minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13055374|Ranjit Sinha]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13057474|Kamal Lohani]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Kamal Lohani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13058789|Badar Uddin Ahmed Kamran]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13059317|Mahbubey Alam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Mahbube alam 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13071314|Min Yu Wai]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13110295|Alleppey Ranganath]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Alleppey ranganath DSC 0671.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13112872|Narayan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Narayan DSW.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13159219|Chennaveera Kanavi]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Chennaveera Kanavi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13207856|Fäyrüzä Möslimevä]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13512620|Hamish Wilson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13560249|Lucille Times]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lucille Times &amp; Historical Marker.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13570123|Lalli Partinen]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Lalli-Partinen-1965.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13742419|Kees Bakker]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14492130|Leo Goodman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14857056|Wout Holverda]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Wout Holverda (1984).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14949590|Augustine Mahiga]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Augustine Mahiga (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14950917|Jim Fraser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jim Fraser - Germantown Academy 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14981932|Patrick Hanks]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15077049|Sergej Sokolkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15077313|Blas Camacho Zancada]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15131268|Michel Tibon-Cornillot]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15141208|Marco Ferrari]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:MarcoVirgilioFerrari.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15260378|Carlos Casamiquela]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Casamiquela.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15379160|Beatriz Yamamoto Cázarez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15429090|Joel Shatzky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15442290|Joel J. Kupperman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15443253|Swapan Kumar Chakravorty]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Swapan Kumar Chakravorty - Kolkata 2011-08-02 4503.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15445520|Judy Irola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15455926|Manuel Juárez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Manolo Juárez at Biblioteca Nacional 2014 (15701603999).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15485954|Nicholas Rinaldi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15531146|Roza Sabiryankyzy Akkuchukova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15618745|Manglesh Dabral]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Manglesh Dabral. Dec 1993. New Delhi. By Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15636630|Marek Pivovar]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Marek Pivovar 2015.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15711854|Jan Veentjer]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:HockeyNL-HDM1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15723603|Ajit Das]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15723647|Amarendra Mohanty]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Amarendra Mohanty Odia Film Music Director.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15724226|Tapu Mishra]]''
| 
| [[اوڙيسا|اوڙيسيا]]
| 
| 
| [[فائل:Tapu Mishra Bengaluru Odia Ganesa Puja1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15725319|Shantiraj Khosla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15730390|Kamal Rani]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15731459|Turi Simeti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Turi Simeti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15819842|Ibrahim Mbombo Njoya]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| [[فائل:Ibrahim Mbombo Njoya KdfsultanIb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15835700|Moses Hamungole]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15876044|Jarmila Rýznarová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15883033|Yauhien Anischanka]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15896972|Ho Chau-chu]]''
| 
| [[تائيوان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15921673|Franz Marx]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15942109|Eugenio Minasso]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Eugenio Minasso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15943581|Bartolomeo Pepe]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bartolomeo Pepe datisenato 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15994807|Michael Wakelam]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16046136|Houshang Mansourkhaki]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16052047|Karim Akbari Mobarakeh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Karim akbari mobarake 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16052285|Mohammad Mirmohammadi]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Seyyed Mohammad Mirmohammadi 2018-06-23.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16053060|Hossein Sheikholeslam]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''
| 
| 
| [[فائل:Hossein Sheikholeslam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16090540|M. Narasimham]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16091761|Aurora Cornu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16093542|Anthony Bailey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:AnthonyBailey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16093633|Stanley Chera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104508|Janos Mohoss]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104930|Shyam Bihari Misra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104964|Renzo Gattegna]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105298|Roger Chappot]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105431|Basil Pesambili Mramba]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105794|Stephen Susman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105925|Robert H. Garff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16106394|John Palmer]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16106734|Aubrey Mokoape]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16116741|Željko Mavrović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:Zeljko Mavrovic Sarastro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16117386|David Shepard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:David Shepard (13860572183) (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16118380|Abdelkader Jerbi]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16119295|Ahmed Halawa]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:أحمد حلاوة.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16121789|Mahmoud El Idrissi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16123725|Kamal Amer]]''
| 
| [[مصر]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16124469|Marwan Mahfouz]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Marouan Mahfouz, Damascus Opera House - Aug 13, 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16124968|Saleh Abdullah Ali Al-Sanabani]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16128982|Oleg Zalotnev]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16138667|Thanwa Raseetanu]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16138911|Somsak Jaikaew]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16143657|Agnaldo Timóteo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Agnaldo Timóteo (8488377495).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16144880|Abdul Hamid Sebba]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16145812|Ferenc Tóth]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16151657|Nand Kumar Singh Chauhan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16151874|Benny Napoleon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Benny Napoleon.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16162589|Mohamed Nejib Berriche]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16166855|Yaakov Schwei]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16184437|Jeanne PMR Winaktu]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16185240|Miša Aleksić]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Misa Aleksic 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16191015|Isidro Pedraza Chávez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16195218|Olan Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16197612|Gerry Cottle]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16200336|Eve Branson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Eve Branson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16202862|Lance Carson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16204248|José Alberto Ciurana]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16205288|David Cook]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16207131|Little Walter DeVenne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Little Walter Devenne.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16215977|Lee Nurse]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16263095|André Manaranche]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16269511|Howard Schoenfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16297882|Heikki Aarva]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12104430|Viktor Zhenchenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Zhenchenko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12111312|Oleksandr Kozarenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Oleksandr Kozarenko in Krushelnytska museum 02.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12118151|Timur Litovchenko]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Forum vydavtsiv 2017.235.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12120757|Vitalii Malakhov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Віталій Малахов.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12122416|Anatolii Melnyk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12124173|Anatolii Mokrousov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:НДУ 4 Мокроусов Анатолій Олексійович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12130376|Mykola Moshyk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12140136|Mykola Petrenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12146863|Vasyl Raichynets]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Райчинець В.Ф..jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12153381|Ihor Skochylias]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12165467|Vasyl Fedoryuk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12178780|Ahmed bin Yahya Al-Bahkali]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12178851|Ahmed Khalil]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Khalil 1.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12199735|Bahjat Suleiman]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| [[فائل:السفير د- بهجت سليمان في مكتبه 2013-10-25 23-05.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12205315|جريس سماوي]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12205653|Galal El-Sharkawy]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12205887|Jamal Salameh]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12208000|Hassan Alwan]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12211513|Dakhil Allah bin Shilwan]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12215887|Saad Al Tmami]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12216684|Souleymen Bakhelili]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12217290|Sawsan Rabie]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12218187|Shākir ʻAbd al-Ḥamīd]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12219578|Saleh al-Shehi]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12219707|Sabah Abdul-Jalil]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12220206|Salah Abdel-Fattah Al-Khalidi]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| [[فائل:صورة شخصية صلاح عبد الفتاح الخالدي.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12222428|ʻAbbas Tarabili]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12222559|عبد الحكيم الطاهر]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12223917|Abdul Wahab Al-Dailami]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12224294|Abeer Al Khader]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12224793|Eizzaldin al-Manasrah]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| [[فائل:عز الدين المناصرة.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12228063|Ali Hasan al-Halabi]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12240387|Muhammad Hasan al-Amin]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Mhmdhassanamine02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12240900|Mohammed Atassi]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12241232|Mahmoud Khedri]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12242111|مرزوق سعيد]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12243038|Mashari Al-Ballam]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| [[فائل:Mashari Al-Ballam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12247638|Nadia Al-Iraqia]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12249124|Noureddine Saïl]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Noureddine Saïl, Al Jasra Cultural and Social Club - Apr 10, 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12249589|Hady El Gayar]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:هادي الجيار - مسلسل شطرنج.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12250383|Wael el-Ebrashy]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Wael El-Ebrashy.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12252122|Youssef Chaban]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12276288|Georgi Belev]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12276521|Georgi Koritarov]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Georgi koritarov.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12282041|Ioannis Tassias]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Metropolitan Bishop of Lagada Ioannis.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12293596|Seraphim Papakostas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Serafeim Papakostas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12297558|Fidel Beev]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Fidel Beev (40NS).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12344974|Anatoly Goncharov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Анатолий Гончаров.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12355047|Sen Rodin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12383193|Araceli Herrero Figueroa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Araceli Herrero Figueroa (AELG)-3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12447464|Mridula Sinha]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Governor Mridula Sinha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12470547|Abdul Gafur]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Gafur, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12472162|Anicetus Bongsu Antonius Sinaga]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Mgr Anicetus Bongsu Antonius Sinaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12472429|Aria Baron]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12480859|Dani Anwar]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dani Anwar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12487277|Jane Shalimar]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jane Shalimar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12496129|Mahyuddin N.S]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Vice Governor of South Sumatra Mahyuddin NS.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12499829|Naek Lumban Tobing]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12507600|Rachmawati Sukarnoputri]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Rachmawati Soekarnoputri, 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12508669|Rina Gunawan]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12511451|Saefullah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Saefullah as the Administrative Mayor of Central Jakarta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12512106|Santosa Doellah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12515951|Soraya Abdullah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12520062|Tasiman]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Pati 2001 - 2011 H. Tasiman SH.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12572362|Gaziza Abdinabiyeva]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[قازقستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12636953|Milka Babović]]''
| 
| ''[[:d:Q15102440|Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes]]''&lt;br/&gt;[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Milka Babović 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12647422|Albinas Stankus]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Albinas Stankus.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12687567|Harussani Zakaria]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12720803|Anton Gămurari]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12722975|Bruce Williamson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12723353|Camil Marinescu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12725593|Constantin Simirad]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12736493|Nelu Ploieșteanu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12737850|Petrică Mîțu Stoian]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Petrică Mâțu Stoian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12746078|Miloš Šobajić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Miloš Šobajić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12748222|Sanja Ilic]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aleksandar Sanja Ilić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12755511|Miodrag Lazić]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Mural dedicated to dr Lazić in Inđija.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12755659|Mićo Mićić]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Mićo Mićić (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12803861|Tadej Hrušovar]]''
| 
| [[سلووينیا]]
| 
| 
| [[فائل:Tadej Hrušovar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12808962|Burhan Kuzu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Burhankuzu.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12835999|Arif Ali Guliyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12840776|Kamil Ibrahimov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12842530|Məcnun Hacıbəyov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12844831|Rafael Cəbrayılov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12845273|Rasmi Dzhabrailov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12846537|Teymur Əhmədov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12848564|Çingiz Briya]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12850214|Amiraslan xan Avsar]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12861745|Anzor Erkomaishvili]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Anzor Erkomaishvili 2025 stamp of Georgia.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12875379|Giorgos Tragas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12877939|Theodoros Katsanevas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12880973|Metropolitan  Aetolia και Acarnania Cosmas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Μακαριστός Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας Κοσμάς.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12906548|Zafir Hadžimanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12906617|Zoran Dzhorlev]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| [[فائل:С.Спасовска и З.Џорлев во вториот блок на концертот.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12960757|Đurđa Ivezić]]''
| 
| [[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q153128|Independent State of Croatia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12963488|Douglas Cagas]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12969927|Reynaldo Umali]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13024946|Sergio Víctor Palma]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Victor palma en 1983 cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13028014|Ivan Pratasenya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13028248|Aleh Makušnikaŭ]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18129450|Daniel Yuste]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18162113|Vekuii Rukoro]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18209595|Oyewusi Ibidapo Obe]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18217421|Rao Dharampal]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18236146|Yulyen Balmusov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18246554|Enio Mainardi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18249366|Theodore Bugas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18249465|Othón Cuevas Córdova]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18275399|Gláucio Ary Dillon Soares]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18280349|Vladimir Shnitke]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18327523|György Snell]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:SnellGyorgyFotoThalerTamas.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18350877|Alberto Amador Leal]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18390781|Roberto Leitão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Leitão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18391983|Sekhar Basu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Sekhar Basu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18405881|Nikiforos]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18421453|Subiakto Tjakrawerdaya]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Subiakto Tjakrawerdaya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18538499|Adrian Bărar]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Adi Barar (Cargo) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18539289|Cornelia Catangă]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18546585|Hilary S. Chapman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18549704|Nicolae Sabău]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18618827|Igor Bogdanoff]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Igor Bogdanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18618829|Grichka Bogdanoff]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Grichka B, Présentation équipe DMBC, 10 septembre 2016 - 6.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18634038|Anfim (Tudos)]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18649004|Avelino Méndez Rangel]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Avelino Mendez Rangel 1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18683826|Krishan Kumar Aggarwal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18685775|Jim Dornan]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18685824|Ayatullah Durrani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18687827|Morris Hood III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18688035|Jitendra Nath Pande]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18738911|Mack Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18747673|Reynaldo Salazar]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18750351|Maulana Ameer Zaman]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18750460|Ram Lal Rahi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18752973|Tiit Lilleorg]]''
| 
| [[اسٽونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18764064|Martin S. Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18810088|Elidio Espinoza]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Elidio Espinoza Quispe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18811939|Terry Doran]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18921500|Felicia F. Campbell]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19271880|Sami Hasan Al Nash]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19281555|Manzoor Ahtesham]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19301055|María Araujo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19361829|Giovanni Battista Rabino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giovanni Battista Rabino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19432890|Abelardo Díaz]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19517945|Pir Noor Muhammad Shah Jillani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19518853|Luis Enrique Mercado]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19547762|Munirathna Anandakrishnan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Anandakrishnan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19547902|கோ. இளவழகன்]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19561531|Nolan Mettetal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19564424|Dietmar Seyferth]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19605243|Ashok Kumar Walia]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19608131|Caio Narcio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Caio Narcio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19609869|Chandro Tomar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19611679|Yusuf Kenan Sönmez]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19635577|Dimitris Kremastinos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:KremastinosDimitris.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19665021|Helen Damico]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19667174|Shingoose]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19667683|Kim H. Veltman]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Kim Veltman at EVA London 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19668626|Rajkumar Keswani]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19710290|José Carlos Schiavinato]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19725072|Dadang Wigiarto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Situbondo Dadang Wigiarto periode kedua.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19787577|Rubén Anguiano]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19871563|Frank Brew]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19872432|Ken Colvin]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19880661|Miguel Ángel Gutiérrez Machado]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19895787|Brijendra Singh Rathore]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19915711|Abdulmanap Nurmagomedov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Abdulmanap Nurmagomedov in 2021.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19942870|Dadang Hawari]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19953017|Abd ar-Rahman ibn Khalifa]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19974584|Lukman Niode]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20004583|Josep Ferrer Peris]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20004758|Josep Sala i Mañé]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Primera actuacio castellers de barcelona.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20016600|Alberto Sonsol]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20045601|Antônio de Jesus Dias]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20048117|José Júlio Venâncio Antunes]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:José Júlio VFXira 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20049141|Mário Coelho]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Monumento a Mário Coelho, Vila Franca de Xira 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20054063|John M. Squire]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20064152|Kuo Nan-hung]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20069206|Vasyl Pisnyi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20090063|Vakha Agaev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vaha Agaev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20403285|Tony Moussa]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20418100|Riyāḍ Najīb Al-Rayyis]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20420208|Al-Qadi Barhoun]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Barhoun.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20426392|Bens Leo]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20426512|Hilmi Aminuddin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20479636|Venelin Mitev]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20480938|István Kozma]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Kozma István NB.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20501917|Avraham Yeshayahu Heber]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:הרב הבר.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20507884|Karen Babayan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20509962|Grigor Brutyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20513641|Harutyun Topikyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20525356|Benjamin Tolić]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Benjamin Tolić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20528490|Tõivo Sarmet]]''
| 
| [[اسٽونيا]]
| 
| 
| [[فائل:Toivo sarmet2.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20533125|Dositeo Rodríguez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20559646|A. Yunus Kunju]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:A younus kunju x mla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20560624|Mehman Aghayev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20560807|Naini Narshimha Reddy]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Nayini Narsimha Reddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20565316|Alasgar Gurbanaliyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20605416|Bakari Mwapachu]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20610736|Tasoltan Mamsurov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20665651|Pydikondala Manikyala Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16301834|Eugenio Rojas Apaza]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Eugenio Rojas Apaza en 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16307459|Boonruen Choonhavan]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1081620|Siam]]''
| 
| 
| [[فائل:บุญเรือน ชุณหะวัณ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16327525|Dimitris Talaganis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16328064|Sakēs Totlēs]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336402|Almeida Henriques]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336608|André Zacharow]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336792|Arnaldo Faria de Sá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Arnaldo Faria de Sá ABr.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16336946|Bonifácio José Tamm de Andrada]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Federal Bonifácio Andrada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337113|Cecília Guimarães]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337360|Domingos de Freitas Diniz Neto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337378|Dulce Nunes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337681|José de Oliveira Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Museu da Cidade de Manaus - 15.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337792|Lúcia Braga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Plenário do Congresso (39777958125).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337889|Maria José Valério]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Maria José Valério, 1968 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16366590|Elbrus Abbasov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16371865|Nizameddin Quliyev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16376838|Zöhrab Alıyev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16377555|Ingilab Nasirov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16382689|Leon Adyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16466511|Laxman Giluwa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16485758|Antonio González Pacheco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16490286|Carlos Holmes Trujillo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Holmes Trujillo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16493623|Aritana Yawalapiti]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16494414|Artur Portela Filho]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16498472|Kerstin Behrendtz]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16518797|Sabina de la Cruz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Sabina de la Cruz.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16526878|André Osi]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Andre Osi 20100207 Bagnols-sur-Ceze 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16530501|Aslanbek Fidarov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16534529|Aron Atabek]]''
| 
| [[قازقستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Aron Atabek imprisoned poet Kazakhstan Astana 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16538862|Danil Khalimov]]''
| 
| [[قازقستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16559534|Giorgio Gatti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16562408|Guido Stagnaro]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16595738|Marianne Lundquist]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Marianne Lundquist SOK.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16624314|Ramón Romero Roa]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| [[فائل:RamonRomeroRoa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16625708|Roberto Valcárcel]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Valcarcel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16631776|Vladimir Voronov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Voronov i Aleksandr Michkov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16632989|Kjell Grane]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16647536|Arthur Whistler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16656949|Mishik Kazaryan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kazaryan Mishik, cutted.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16670158|Pino van Lamsweerde]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Pino van Lamsweerde 3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16672105|Vladimir Lopukhin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Lopukhin Vladimir.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16701731|Roy Horn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q713750|West Germany]]''
| 
| 
| [[فائل:Las Vegas, Nevada's headlining illusionists Siegfried &amp; Roy (Roy Horn cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16727899|Ben Chafin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728415|Bill C. Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728630|R. Doraikkannu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728723|Nasir Durrani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729376|Gordon Van Wylen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729793|Marlene Herrera Díaz]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729954|Hudeidi]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16730231|Omar Jazouli]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16730710|Brandis Kemp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16732661|José Babel Mireles Valverde]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:José Manuel Mireles Valverde.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16732956|Alia Muhammad Baker]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16744309|Butana Komphela]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16746913|Mykola Myatlitski]]''
| 
| ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16842006|Corky Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Corky Lee at the Chinese American Museum DC in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16847056|Nick Cordero]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16865759|Enrico Comba]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16885966|Suresh Kumar Srivastava]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16910068|Florentino Domínguez Ordoñez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16910076|Gilberto Ensástiga]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16912496|Philippe Lécrivain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16939853|Cláudio Petraglia]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940061|Dinaldo Medeiros Wanderley]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940336|Nelson Meurer]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:NELSON MEURER.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16940411|José Itamar de Freitas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940797|Sérgio Olímpio Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Major Olimpio no Senado 2 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16977833|Syed Muhammad Fazal Agha]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16979865|Azmeera Chandulal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Chandulal Ajmeera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16979978|Neil D. Jones]]''
| 
| ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Neil D. Jones.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16999679|Rafel Tur i Costa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17032692|África Lorente Castillo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Africa Malaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17034981|Trần Ngọc Châu]]''
| 
| [[ويٽنام]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q180573|South Vietnam]]''
| 
| 
| [[فائل:Dân-biểu đơn-vị Kiến-Hòa Trần Ngọc Châu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17123751|Ismail Bhamjee]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17126490|Tullio Abbate]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Tullio Abbate and Ayrton Senna.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17154848|Паращенко Владимир Михайлович]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Паращенко Владимир Михайлович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17198221|Dennis Johnson]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17279336|Robert Martin Gumbura]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17285375|Luigi Reitani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17305968|Henry Graff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry F. Graff.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17322473|Iris Love]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17370650|Jean-Pierre Jossua]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17388929|Dinesh Chandra Yadav]]''
| 
| [[نيپال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17395359|Arianna W. Rosenbluth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arianna W Rosenbluth.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17410598|Imam Suroso]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR RI Komisi IX, Imam Suroso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17410704|Masud Yunus]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Mojokerto Mas'ud Yunus.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17411404|Soegiharto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:KIB Sugiharto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17453217|Vinicio Bernardini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Vinicio Bernardini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17486036|Henri Kichka]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Kichka au Ciné-Club Educatif et Culturel le 11 mars 2010 à Mons (Crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17489803|Nipper Read]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17505073|Amaranth Ehrenhalt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Étienne Hajdu et Amaranth Ehrenhalt photo Olivier DUMAY.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17505980|Muhammad Amin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wagub NTB Muhammad Amin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17622463|Miguel Ángel Furones]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel angel furones.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17632923|William Izarra]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:William Izarra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17661487|Unnikrishnan Namboothiri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Unnikrishnan Namboothiri.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17746498|Kanybek Isakov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| [[فائل:Kanybek Abduvasitovich Isakov. 14.05.2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17859863|Kalsoom Perveen]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18037895|Chrístos Sikánis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18043515|Evgeny Mikrin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18057030|Bennie G. Adkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Medal of Honor (15257829652).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20670029|Dalenda Abdou]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20685591|Troy Sneed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20751292|Mostafa Khorramdel]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:دوستان دکتر خرمدل، کمال مولودپوری و سایر دانشجویان مهاباد.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20856252|Giorgio Mondino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giorgio Mondino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20871871|José Ramón Fernández Gordo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20873631|Kanstancin Sieviaryniec]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20888651|Mikhail Vinogradov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20891855|Elena Hrenova]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| [[فائل:Elena Hrenova (2015-01-19).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20985282|Aqel Biltaji]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| [[فائل:Hayder Murad Death anniversary 75 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21002307|Abba Kyari]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21035340|Rick May]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21039937|Anatoli Bondarenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21064276|Gertrude Rwakatare]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21074108|Jaugen Bialassin]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Jaugen Bialassin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21104193|Achyut Madhav Gokhale]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21338525|Pakshirajan Lakshminarasimhan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:6472-Image-32531-1-17-20200727.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21339879|Zlatko Kvaček]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21341636|Nina I. Strelnikova]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21391159|Amnon Freidberg]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:אמנון פרידברג, סירה.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21400588|Hafez Abu Seada]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:HafezAbuSeada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21405631|Hamid Kahram]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21440948|Jerzy Zacharko]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21463610|Walter Spitzer]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21464665|Philip Morsberger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21467243|David Leverett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21480753|Juanjo Rocafort]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21513748|Edayathumangalam Kandaswamy Ganesan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21515658|Edman Ayvazyan]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Edman Ayvazyan 1(Cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21572745|Firsat Sofi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:فرسەت سۆفی.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21597734|Georges Trussart]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21651710|Nomula Narsimhaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21663093|Musa Yerniyazov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21663972|Alexander Vasserman]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21674648|Mohammad Kiavash]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:سید محمد علوی تبار.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21682616|కె.కె.రంగనాథాచార్యులు]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21685126|Narendra Kumar Swain]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:NKS2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21747070|Dan Tătaru]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21827250|Sarat Kumar Kar]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sarat Kumar Kar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21833015|Gaetano Rebecchini]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21933841|Suresh Gore]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21974445|Charan Ramdas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22003024|Riyaz Ahmad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22004843|Nate Hawkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22006946|Mita Haque]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Mita haque cropped from the image of Sheikh Hasina presents Ekushey Padak 2020, Osmani Memorial Auditorium, Dhaka, 2020-02-20 (PID-0034166) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22087194|Baddegama Samitha Thero]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22095691|Thandika Mkandawire]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22277578|Rajendra Devlekar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22690302|Michel Tabet]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22812069|Θανάσης Αγγέλου]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22921036|Sergio Rossi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22926728|Cristopher Mansilla]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristopher Mansilla (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22947427|Abdul Hameed Abu Al-Naeem]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23062821|Mahamane Jean Padonou]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23302699|Yosiwo George]]''
| 
| [[مائڪرونيشيا جون فيڊريٽيڊ اسٽيٽس]]
| 
| 
| [[فائل:Federated States of Micronesia Opening Ceremony 150622-N-MK341-013 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23304286|P. R. Krishna Kumar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23561648|Bernd Grimmer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:2015 Bernd Grimmer (Landesparteitag AfD Baden-Württemberg) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23674715|Edward Sienkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23753137|Salvador Vives]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23815604|Carol Sutton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23837608|Rubén Tierrablanca González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23887677|Dhanare Paskal Janya]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23893571|Angelo Perugini]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Perugini.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23908916|K. V. Vijayadas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:K.V. Vijayadas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23914052|Nelu Bălășoiu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23920645|Ömer Döngeloğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ömer Döngeloğlu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23927424|Želimir Altarac Čičak]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Želimir Altarac Čičak .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23927812|Claudio Zupo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23930665|Daniel-Ștefan Drăgulin]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24009927|Yuri Ponomarev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Пономарёв Юрий Иванович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24021020|Ion D. Aliman]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24083233|Ionel M. Michiu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24230776|Lyavon Hryshuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24248306|Orlando McDaniel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24251127|Joel Otim]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24294484|Ducange Sylvain]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24351545|Abrek Ayupov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Abrek Ayupov 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24431331|Andrzej Jan Noras]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24525349|Vasile Gherasim]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24565738|Joe Hand Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Hand, Sr. at Joe Hand Promotions, Inc. 40th Anniversary Party.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572394|Appaji M. J.]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24572544|Tanveer Akhtar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24809974|Vladimir Gerdt]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24852023|A. M. M. Safiullah]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24877346|Jiří Ventruba]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:JiriVentruba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24940009|Miguel Ángel Troitiño]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Angel Troitiño.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24941932|Michele Serio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Michele Serio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24949382|Asit Bandopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25111059|Anusuya Prasad Maikhuri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25136946|Kamel Lemoui]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25189922|Colin Jones]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25423626|Ali Soleimani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Soleimani at the Eighth Ammar Film Festival (01).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25438009|Danilo Pertsov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Д. Перцов.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25463188|Neta S. Pane]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25463883|Edy Oglek]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25466692|Ade Firman Hakim]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25468009|Frederik Batti Sorring]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Frederik Batti Sorring, Bupati Toraja Utara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468371|Nadjmi Adhani]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Nadjmi Adhani, Wali Kota Banjarbaru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468378|Sudjati]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Sudjati Bupati Bulungan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25469512|Kuryana Azis]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Drs. H. Kuryana Azis.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25471296|Muharram]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Muharram berau.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25471771|Shazni Munir Mohd Ithnin]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25473657|Irena Alijošiūtė]]''
| 
| [[لٿوينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25542625|Knyaz Hacıyev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25588647|P. Gopinathan Nair]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25640123|Guus Smeets]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Guus Smeets.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25998965|Marius Dinulescu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26251738|Shamsuzzaman Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Shamsuzzaman Khan Dhaka 2019 (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26256181|Sálvio Dino]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26466079|Onkar Nath Srivastava]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26677234|David Stypka]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26856800|Muhammad Hamza]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26923140|Emil J. Freireich Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26924548|Rohit Sardana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26971502|Jan Žižka]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27022448|Adlin Mair-Clarke]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27044994|Hooshang Mirzaee]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27062983|Muhammad Mohaiminul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27063489|MA Hashem]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27063631|B.J. Marsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27195991|Valeria Gagealov]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Valeria Gagealov 2014 Romania stamp.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27207944|Najma Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Najma Chowdhury speaking.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27514682|Samuel Wembé]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27525876|Gyula Horvath]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27589327|Pablo Cámbar]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| [[فائل:Pablo José Cámbar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27662830|Ann Katharine Mitchell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27664982|Carlos Falcó, 5th Marquess of Griñón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Falcó.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27690287|Ruth Lewis]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27734548|Bill Bullard, Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27804545|Maqbul Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27835309|Félix Mendonça]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:BA10200 div Felix Mendonça 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27862807|Walmir Oliveira da Costa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27950616|Munir Al-Aboushi]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]&lt;br/&gt;[[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27975003|Alícia Guri i Canivell]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28001421|Jerry Relph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Minnesota State Senator Jerry Relph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28007795|Hella Brock]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16957|East Germany]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28039797|Nicolaie-Sebastian-Valentin Radu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28086077|Kebby Maphatsoe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28121682|Arpik Hasratyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Arpik Asratyan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28122480|Brian Arrowsmith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28370205|Surendra Singh Jeena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Jeena Bhaiya.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28370231|Gopal Singh Rawat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Gopal Singh Rawat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28403467|Jaybee Sebastian]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28420151|Buruji Kashamu]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Buruji Kashamu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28485065|Aptripel Tumimomor]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aptripel Tumimomor.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28498255|David Brooks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Elmer Wayne Henley and David Owen Brook (by Jerry Click) – Bolivar Peninsula, August 10, 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28555913|José Carlos da Silva Júnior]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28664898|Mikhail Plotkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28708192|Llorenç Cassi i Morató]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28716759|حمد الريح]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28843094|Luís Macedo]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28867793|Jacques Thobie]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28911753|Branislav Blažić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28962630|Gladys Beckwith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29078601|Nedal Abu Tabaq]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Nedal Abu Tabaq portret 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29079958|Bogusław Cygler]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29358941|Vladimir Zuykov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29370558|Ujwal Thapa]]''
| 
| [[نيپال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29452463|Pradeep Maharathy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Pradeep Maharathy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29462882|Alan Abel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Abel of The Philadelphia Orchestra (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29505408|Lew Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29525790|Marc Engels]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29527515|Abdul Mahdi Hadi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29568123|Tohami Khaled]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29639760|Luis Arias Graziani]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29640879|Surat Mathur]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29727768|Francesco Perrone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francesco perrone Olimpiadi Roma 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29887876|Israel Zelitch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29944026|Richard Mendani]]''
| 
| [[پاپوا نيو گني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30081749|Hadi Khosroshahi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:هادي خسروشاهي.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30231744|Piotr Wowry]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30320385|Walter Robb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30404445|José Évrard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Saint-Laurent-Blangy - Congrès fondateur des Patriotes le 18 février 2018 (061).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30687590|Vijay Kumar Kashyap]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vijay Kashyap BJP Minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30687834|G. P. Venkidu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:GPV Gobi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30728097|Yves Vander Cruysen]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30729040|Jean-Marc Manducher]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30789633|Huba Rozsnyai]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30930334|Gil Vianna]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30934103|Ibsen Henrique de Castro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30935116|Herzem Gusmão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Herzem Gusmão em 23 de julho de 2019 (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q31199474|Baldo Podić]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31201089|Subhadra Sen Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31296778|Anvar Nahmadov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31451910|Mukar Cholponbayev]]''
| 
| [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31724199|Sadek Bachchu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31724856|Mirza Mazharul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31741007|Pearson Jordan]]''
| 
| [[بارباڊوس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q32291770|Thomas H. Kunz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q32362040|Olga Domuladzhanova]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q33236658|Jean-Philippe Ruggieri]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q33239234|Fábio Hissa Vieira Hazin]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q34113948|Giovanni Pretorius]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q34970774|Olga Levko]]''
| 
| ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q35342309|Tawfiq al-Yasiri]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36489247|Muhammad Jadam Mangrio]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36514477|Brian J. Axsmith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36657949|R.Y. Anderson]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q38002088|Cesare Leonardi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q38583129|N. Appaji Gowda]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39058126|Anand Mohan Zutshi Gulzar Dehlvi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Gulzar dehlvi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56393467|Jalaludin Rakhmat]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jalaludin Rakhmat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56399697|Yopie Latul]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56399754|Burhan Abdurahman]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Ternate Burhan Abdurahman.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56410339|Camille Bonnet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:L'équipe du SU Agen finaliste du championnat de France de rugby, en mars 1943 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56600042|Younus Soomro]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56630743|Vincent Mhlanga]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56641288|László Gróf]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56651269|Waqar Ahmed Seth]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56678261|Bernie Juskiewicz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56678450|Dick Hinch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56743555|Martha Sánchez Néstor]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56841045|Mongameli Bobani]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56862871|Brian Crowe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57037216|Marcello Brunelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Brunelli Marcello.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57342370|Nikhil Nandy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs &amp; Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57617645|Fernand Turcotte]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57829968|Faith Alupo]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57903860|Elmer Pato]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57973856|Ambrose Mandvulo Dlamini]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:10.08 總統接見「史瓦帝尼王國總理戴安伯伉儷」 (48863175906).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57986405|Ndifor Afanwi Franklin]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q58004322|Ulfat Mustafin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q58175439|Ajay Kumar Tripathi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Justice Ajay Kumar Tripathi.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59226203|Cabo Almi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59245275|Silvio Favero]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59327278|Raj Mohan Vohra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raj Mohan Vohra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59387154|Dennis G. Peters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dennis G. Peters (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59594563|Shin So-gol]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| [[فائل:신소걸.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59822632|David Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:David Corrêa na Tradição 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60048453|Carlos Burga]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60428775|Ron Wright]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ron Wright, official portrait, 116th Congress.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60578644|Khaled Al Amir]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60676275|Anthony Mwamba]]''
| 
| [[زيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60676348|István Turu]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60682885|Nikolay Petrunin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Петрунин Н.Ю.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60684463|Hussain Ahmed]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs &amp; Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60734385|Jim Cross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60734833|Danny Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60735860|Jack Page]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60829798|Rebeca Guber]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60944987|Roger Maes]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61029386|Gérard Gire]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61080701|Abu Hena]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61080791|Sheikh Md Abdullah]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:State Minister for Religious Affairs Alhaj Advocate Sheikh Md Abdullah delivers speech at Hajj management meeting 2019-05-16 (PID-0038640) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61101983|מנחם מנדל]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61161331|Stephen Schwartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61221263|Jean Luc Rosat]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61229497|SM Mohsin]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:S. M. Mohsin cropped Prime Minister Sheikh Hasina awards Ekushey Padak 2020 at Osmani Memorial Auditorium Dhaka 2020-02-20 (PID-0034165) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61283036|Azmi Mohamed Megahed]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:عزمي مجاهد.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61314646|Kartikeswar Patra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61355370|Godfrey Grima]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61375379|Skariah Thomas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Scariah Thomas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61481724|Luigi Roni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61556012|Bikram Keshari Barma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61625027|Mac Jack]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61670448|Leanid Dziejka]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Пасведчанне дэпутата Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12 склікання на імя Леаніда Дзейкі.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61707992|Stephen C. de St. Jeor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61746483|Pierre Housieaux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61781035|Hans Grotz]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61893591|Ravi Shankar Patnaik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61945598|Marc Pilcher]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62072676|Adebayo Osinowo]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62081852|José Daniel Guccione]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:José Guccione.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62126551|Roberto Rivas Reyes]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Rivas 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62381879|Nick Mourouzis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62570988|John Obiero Nyagarama]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62691119|Mutko Tsvetkov]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62713325|Viktor Kelner]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63004552|Wilberforce Kisamba Mugerwa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63197527|Florence Ridley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63198327|Dora Werzberg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63342260|Miguel Ángel Giubergia]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Giubergia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q63381257|Pascal Monkam]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63457716|Mohammed Oreibi Majid al Khalifa]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63999140|Sangram Keshari Jena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64019473|Ludwig Wiedenmann]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64095652|Фелікс Уладзіміравіч Шкірманкоў]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64097038|Jos De Man]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64141250|Balli Durga Prasad Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64149281|Bernard Grégoire]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64348965|Nitsa Tsitra]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399281|Zamuxolo Joseph Peter]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399294|Pumza Patricia Dyantyi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399328|Jacqueline Mofokeng]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399347|Dorah Dunana Dlamini]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399408|Tandi Gloria Mpambo-Sibhukwana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64681381|Rayyān, Aḥmad ʻAlī Ṭāhā]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64855254|Alexandros Isaris]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64859158|Gouri Sankar Dutta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64860750|Anish Deb]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Anish Deb - Kolkata 2015-10-10 5402.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q64918366|Zdeněk Preclík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64929872|Joseph Ferris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64949184|Aminul Islam Mintu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65030790|Richard Laird]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65038140|Svatopluk Kasalý]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Svatopluk Kasalý 28. 3. 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65166902|Joselito Falcão de Amorim]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Joselito Falcao de Amorim.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65174387|Flaviola]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65199622|Saeid Tashakkori]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:تشکری.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65275379|Zaur Kantemirov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65428531|Chavalit Soemprungsuk]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65444883|Prakash Damodar Padgaonkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Prakash padgaonkar-Konkani Vishwakosh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65548621|Suresh Amonkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65561109|Satya Deo Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65587383|Jacques Lajeanne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65587693|François Lantz]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65590587|Alain Lescouet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Hazan Lescouet Quénard Pinon 743 (M Lescouet).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65592292|Gérard Marulier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65600672|Muslihan DS]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65602099|Claude Schoettel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65602496|Patrick Simon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Patrick Simon 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65602566|Fernande Singer]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65606835|Jean-Marie Zoellé]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-Marie Zoellé 18122010.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65925031|Karim Salman]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65945406|Miguel Ángel Tábet]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Angel Tabet.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66087270|Lakhdar Bouregaa]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:لخضر بورڤعة.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66124526|Ubong King]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Ubong King in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66144602|István Bérczi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66765131|Ramesh Tikaram]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66777086|Ma. Bernardita Ramos]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q67100745|Myron J. Echenberg]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q67930607|Giovanni Gastel]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:2017 02 03 Pizzarotti Ferraris mostra le 100 facce della musica italiana Giovanni Gastel-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q68213462|Quarto Pianesi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q68696106|Samsuddin Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q68797025|Ada Bello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ada C. Bello-LSU-1961.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q69802933|Ziaur Rahman Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q69908032|Charles Bukeko]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70250846|Felix Malyarenko]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Felix Malyarenko (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q70278592|William B. Helmreich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70554553|Amzad Hossain Sarker]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70991299|Marcel Meys]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Marcel Meys1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q71965647|Vassilis Sevastis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Sevastis long-jump.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q74477144|Meyer Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q74751689|René Sylvestre]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75313948|Jocelyn Feilding]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75388941|Princess Diana of Bourbon-Parma]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75390661|Lord David Douglas-Hamilton]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75599416|Michael Conybeare Sender]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75620301|Clotilda Douglas-Yakimchuk]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75661811|Alexander Brunton Badenoch]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75866189|Sally Yolanda England]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75904125|Maria-Alice de Marsillac Plunkett]]''
| 
| [[برازيل]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75936458|Melanie Forestier-Walker]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76044131|Raja Kollure]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76079057|Andrew Moncreiff]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76120799|Morgan Rees-Williams, 3rd Baron Ogmore]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76170613|Christopher Sanders]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76367719|Ostap Lozynsky]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76429596|Kostas Kleftogiannis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76433189|Farid Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76814385|AKM Amanul Islam Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76836042|Mockbul Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76945602|Theo Jubitana]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Theo Jubitana.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q76947388|Osvaldo Cochrane Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77058159|Fernando Sandoval]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77254925|Jean-Charles Nègre]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77324578|Geoff Makhubo]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Geoff Makhubo, Mayor of Johannesburg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q77353829|Mohamed Melehi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohamed Melehi, Le360 - May 4, 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q78575739|Bhekizizwe Peterson]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q78626233|Ana Magdalena]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q78933325|Charles Ehlinger]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q79275451|Ricardo Valderrama Fernández]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q79666066|Kiing Shooter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q80253264|Carlos Marincovich]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Marincovich 1970s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q80308776|Marc Daniëls]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Marc daniels-1720510798 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q80505957|Horacio Luis López]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q82504773|Mohammed Yaseen Mohammed]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q82925403|Pino Grimaldi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83135813|Morris J. Viljoen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83214686|San'yūtei Takasuke]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83618559|Jean-Claude Menand]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83630761|Francisco Daniel Rivera Sánchez]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84138873|Caterina Emili]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84174794|Lorna Irungu]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84497471|Li Wenliang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| [[فائل:LiWengliang.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q84596019|Michel Rosenblatt]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84737258|Hong Ling]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84975812|Yoshio Tateishi]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85005219|Lin Zhengbin]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85098459|Mohammad-Reza Rahchamani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:MohammadReza RahChamani 1397-08-23.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85245727|Liang Wudong]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85332141|Liu Shouxiang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85354114|Wang Xianliang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85504174|Liu Zhiming]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85755827|Roy Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85770058|Isaac Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853174|Liu Xiaoxian]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853305|Xu Defu]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853522|Xiao Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853556|Peng Yinhua]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85861427|Grzegorz Guziński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85867731|Robert Znajomski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Znajomski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85873158|José Gentil Rosa]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85877322|Simão Almeida]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85881430|Liu Fan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85967536|Azizur Rahman]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85969531|Habibullah Peiravi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85991636|Ibnu Saleh]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ibnu Saleh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85991691|Imran]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR Imran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85994920|Tengku Zulkarnain]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Tengku Zulkarnain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q86206276|Xia Sisi]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86206710|Huang Wenjun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39070358|Habib ur Rahman]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q40038189|Naoteru Nabeshima]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q40232921|Hasna Begum]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Hasna Begum 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q40331041|Rajan Mishra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q41596279|Johan van Zyl]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Johan Van Zyl 1 (Toyota Motors Europe) at Toyota Press Conference IAA 2017 by Nicolas Völcker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q41791790|Debashis Panigrahi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr. Debasis Panigrahi (Author).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q42303508|Marius van Heerden]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42331566|Hamid Rashid Ma`ala]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42389822|Waldemar Silva]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42428973|Jamshed Uddin Kakakhel]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42429343|Waldemar Post]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42571276|Gita Ramjee]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42800040|Elizabeth Muyovwe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43106474|Henri-Thomas Lokondo]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43180489|Sibusiso Moyo]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| [[فائل:Sibusiso Moyo, Minister of Foreign Affairs and International Trade, Republic of Zimbabwe (28014487638) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43210860|Farida Mansurova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[تاجڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43274270|Rodela]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Rodela (Luiz Carlos Ribeiro).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43377246|Joshua Kyeremeh]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781300|James Kamwambi]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781379|John Chikalimba]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781626|Lingson Belekanyama]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45843259|Leïla Menchari]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45996744|Kwadwo Owusu Afriyie]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| [[فائل:Kwadwo Owusu Afriyie - 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q46250843|Danial Jahić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q46644655|Konstantin L. Ivanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q46995325|Hans Cohen]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47011474|Asdrubal Bentes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Asdrubal Bentes 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47011506|Roberto Torres]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47030659|Narinder Bragta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47357805|Ole Hansen-Løve]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47387297|Sardar Dur Muhammad Nasar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47389631|Ghulam Murtaza Baloch]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47389945|Jam Madad Ali Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47392395|Muhammad Adil Siddiqui]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47402338|Lea Harpaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:לאה הרפז.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47411298|Shaukat Manzoor Cheema]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47465350|Shani Mahadevappa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47507023|Tamás Böröndi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47528906|Carl Tighe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529646|Priscilla Tozama Mantashe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529773|Martha Mmola]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529782|Esteban Bocaranda]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47537495|Amdi Bajram]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Амди Бајрам.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47544874|Sabbaruddin Chik]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47639046|Antonín Nedbal]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47668952|Duan Zhengcheng]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48167728|Indra Mohan Rajbongshi]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48315912|Bernard Stalter]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Bernard Stalter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48719857|Ramu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48872746|Naomi Munakata]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Naomi Munakata (2011).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48951979|Viktor Koval]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:2007-01-26 kovalskie 1010450 .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49250207|Muladi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Menteri Sekretaris Negara Muladi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49254213|Adang Sudrajat]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Adang Sudrajat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49561853|Anwarul Kabir Talukdar]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50049590|A. K. M. Mosharraf Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50396635|Sindisiwe van Zyl]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Doreen Sindisiwe van Zyl.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q50660601|AKM Jahangir Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50828767|Moisés Mamani Colquehuanca]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Moisés Mamani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51048751|Angela Salazar]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51120523|Christine McHorse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51336938|Fiona Denison]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51461749|El Príncipe Gitano]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51670534|Teimuraz Tsiklauri]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51670771|Vladimir Kharchenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Kharchenko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51881137|Katalin Korinthus]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q52274178|Dave Nalle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Davenalle.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q52315000|Md. Israfil Alam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q52369511|Lorina Kamburova]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Lorina Kamburova in Bulgaria promotional video.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q52723219|SK. Md. Nurul Haque]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q53086459|Ugo Tessitore]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q53544897|Antonio Beneyto]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Beneyto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54861257|Nizar al-Haraki]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q54862182|Fayeq Azab]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q54875090|Kamal Ballan]]''
| 
| [[شام]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kamal Ballan in Durova Theater.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54932411|Sandra Nyaira]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55020621|François de Gaulle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55178473|Tauba Katzenstein]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55459951|Alí Humar González]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55585267|Lefteris Mytilineos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55622382|Massoud Achkar]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55624059|Muhammad Afzal]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55628232|P. Vetrivel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55641249|Neville Fernando]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55688673|Manuel Domecq Zurita]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55694390|Ziauddin Ahmed Bablu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Ziauddin Ahmed Bablu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55694406|Abdul Matin Khasru]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Matin Khasru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55694715|Mahmud Us Samad Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55943735|Mario Roberto Morales]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55971501|Adolf Lüchinger]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55998474|Princess María Teresa of Parma]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:María Teresa of Bourbon Parma (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55999120|Antonio García-Moreno]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:AGMoreno2003.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56000305|Jacqueline Rubellin-Devichi]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56065281|Munira Yamin Satti]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56065399|Shaheen Raza]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56173541|Margarita Lambrinou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56195647|Vitor Sapienza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56223573|Milan Hurtala]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56248458|Cyril Lawrence]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56257287|Fabio Restrepo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Fabio Restrepo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56299115|Nomvuzo Francisca Shabalala]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86426444|Sami Shousha]]''
| 
| [[مصر]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86550970|Carlos Tapia García]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Tapia en LaMula.pe 2-38 screenshot.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q86709709|Mohammad Ali Ramazani Dastak]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87066622|Ahmad Songi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87072653|Gonzalo Cerezo Barredo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87186121|Buchanan Sharp]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87205979|Dukha Bhagat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87219910|Valerio Moro]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87451176|Benon Magezi]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87495680|Ikenwoli Godfrey Emiko]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:The Olu of Warri, Ogiame Ikenwoli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87511491|Lee Cha-su]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87558710|Roberto Stella]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87652750|Nasser Shabani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Nasser Shabani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87697765|Wen Zengxian]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87830378|Francesco Saverio Pavone]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87849018|Jiang Xueqing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87967184|Aris Dijksman]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87975501|Narjes Khanalizadeh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87975990|Reza Mohammadi Langroudi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87976706|Esmail Yazdi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Esmaeil Yazdi 2017-09-04.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87999700|Hipólito Chaiña]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88036515|Ashutosh Mohanta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88094808|Antonio Michele Stanca]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88179804|Joan Cuadrench i Aragonès]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88181154|Aileen Baviera]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Aileen Baviera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88196412|António Vieira Monteiro]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88206609|Jean Leber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88209709|Larry Edgeworth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88223813|Admir Džubur]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88326495|Jean-Jacques Razafindranazy]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[مڊگاسڪر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88332749|Sérgio Trindade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88364089|José María Loizaga Viguri]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88373250|Sylvain Welling]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88373576|Jean-Marie Boegle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88376163|María José Rubio Fuentes]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88382284|Calogero Rizzuto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88386281|Nashom Wooden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88387865|Hassan Milani]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88387896|Peter Myles]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88394294|Zororo Makamba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88420752|Olivier Schneller]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88430796|Borja Domecq Solís]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88461558|Maroof Afzal]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465219|Dez-Ann Romain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465409|David Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465891|Lee Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88471669|Qiu Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88505446|Orlando Staton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Orlando Staton with the Fabulous Flemtones on February 28, 2020 at Tierney's Tavern in Montclair, New Jersey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88529356|Abraham Levy Bressler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88552871|Black N Mild]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88553411|Floyd Cardoz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Floyd Cardoz demonstrating Indian cuisine (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88564303|Lillo Venezia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88592566|Jenny Polanco]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88602759|Giuseppe Berardelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88605041|Steven Dick]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88660090|Mohamed Farah]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88696349|Vasile Ouatu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88719792|John F. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88720437|Kious Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88720923|Rose Marie Compaoré]]''
| 
| [[برڪینا فاسو|برڪينا فاسو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88788580|Alan Finder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88799719|Usama Riaz]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88862963|Ruben Melogno]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88866458|Jésus Gayoso Rey]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88876722|Narciso Arranz Cerezo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88919704|Jörn Kubicki]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88928087|Jacob Plange-Rhule]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88946519|Romi Cohn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88948586|Freddy Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88960423|Chato Galante]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Chato Galante Premios Goya 2019 - Mejor Película Documental (cropped) (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88961624|Daniel Davisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Davisse, Journée mémoire Holocauste, Esch-sur-Alzette-103.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88963159|Angelo Rottoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88974861|Amged S. El-Hawrani]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88975447|Adil El Tayar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88978483|Maria Mercader]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88979371|Javier Docampo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89018986|Denise Millet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89034303|Manuel Adolfo Varas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89043679|Peregrine Broadbent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89044367|Lorena Borjas]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89047239|David Hodgkiss]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89058562|James T. Goodrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89090767|Viktar Dashkevich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktar daszkievicz 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89107781|Tomas Oneborg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89108362|Ángel Sánchez Mendoza]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89118435|Rafael Gómez Nieto]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Inauguración del Jardín de los Combatientes de la Nueve en Madrid 14.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89126458|Pat Midgley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89127551|Antonio Nonato Lima Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89190157|John Hartwall]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89193385|José Antonio Martínez Bayo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Jose Antonio Martinez Bayo en Villel de Mesa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89250938|April Dunn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89251950|Bernardita Catalla]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Ambassador Bernardita Catalla (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89266944|Cemil Taşcıoğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89271759|Bob Glanzer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89272139|Reggie Bagala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89277337|Miquel Àngel Vaquer]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89278617|José Luis González Novalín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89284961|Jacques F. Acar]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques-F-Acar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89290024|Constantino Juri]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89300558|William Wolf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89328137|Chang Kai]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89336547|Liu Li]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89336556|Mei Zhongming]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89337077|Zhu Heping]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89355538|Avram Goia]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89358641|Bernard Epin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89388448|Omar Quintana]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89388934|Rodrigo Pesántez Rodas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89392342|Carlo Colombara]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89412554|Florindo Corral]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89416505|Ismail Mohamed Abdulwahab]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89417365|Montserrat Sabater Bacigalupi]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89444493|Yang Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89445395|Carlos González-Artigas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89452309|Jorge Orlando Semería]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89455052|Muhammad Sirajul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89465759|Ito Curata]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Ito Curata in his Mansion (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89469646|Silvio Devoto]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89472100|Sa'ad Galadiman Patigi]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89477474|Mel Boyaner]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89477590|Arlene Stringer-Cuevas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89499451|Anick Jesdanun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89499594|Shona Ferguson]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Shona Ferguson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89499996|Cyril Boulanger]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89500010|Fernando Labra Hidalgo]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89501894|Ahmad Taheri]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89502052|Fuad Nahdi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89502662|Kalil Haché]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89503586|Mary Roman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89514702|Feriha Öz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89520802|Giovanni Coppiano]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89526192|Wilhelm Burmann]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89532539|Patrick Gibson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Gibson Brothers - 2018082190008 2018-03-23 Radio Regenbogen Award 2018 - Sven - 1D X MK II - 0178 - AK8I9908.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89552274|Abhay Bhardwaj]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Abhay Bharadwaj.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89559728|Wilson Villa]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89562034|Jorge Chica]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89564475|Lee Fierro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89573517|Ahmad Tuyserkani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89575597|Hervé de Buyer]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89579907|Seyed Mohsen Habibi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580542|Ali Khalafi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580736|Farzad Tazari]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580754|Jean-Jacques Gressier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580995|Shahriar Sharifi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582186|Ezzat Khamoshi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582543|Seyed Abdullah Zavieh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582558|Plato Sohrabi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582564|Reza Neghaban]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582569|Frida Wattenberg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584157|Jean-Jacques Siegel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584521|Terry Cutmore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584637|Brian Lambert]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89588532|Henri Ecochard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Ecochard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89589522|Laurent Gruson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89590162|Ron Rich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89592254|Israel Carrera]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89599147|Jitendra Rathod]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89620524|Michael Yun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89637292|Dolors Sala Carrió]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89656990|Juan Martín Velasco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89666393|Ruben Burks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89669404|Vincent Lionti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89679283|Vicente Villagrá Blanco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89690342|Eli Velder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89697563|Anton Sebastianpillai]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89703537|Anita Fial]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89703948|Patrick Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89768813|Charlotte Figi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89795205|Marguerite Lescop]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89799501|Art Paleczny]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89819791|Joaquim Tosas i Mir]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89819849|Conrad Buchanan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89826765|Rebecca Mack]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89860442|Marcelino García Pérez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89888640|Christophe Pras]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89898390|Alex Layne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89912075|Eddy Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eddy Davis Lisbon 2006.JPEG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89918324|Abdul Mabud Chowdhury]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89918929|Manolo Navarro]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919082|Laneeka Barksdale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919363|Ricardo Castaneda]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919484|Roberto Román Valencia]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89924623|Liliane Marchais]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89932032|Sam McGhee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89933671|Lee Bossom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89934267|Ronnie A. Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89936212|Kiminobu Okada]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89938688|Giorgio Valoti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89939488|Raimondo Balicco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89952002|Leila Benitez-McCollum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89957906|Ronald William Lewis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89986954|Sento Masià]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:SentoMasia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89998424|Ben Hirschmann]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90025534|TM Giasuddin Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90025619|Ugo Rozzo]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90027431|Hannes Schopf]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90030093|Edoardo Valli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90046004|L. Douglas James]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90060899|Santiago Llorente Fernández]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90078508|Gonzalo Dasilva]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90121082|Ho Kam Ming]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90136425|Frank Gabrin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90143887|Burt Ballanfant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90153083|Abdurakhman Martazanov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90162943|Richard Richardson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90250643|Hamid Manouchehri]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90251510|Ali Behzad]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90274240|Elio Armas Nahón]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90278503|Kapil Deo Kamat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Kapil Deo Kamat during his term as Panchayati Raj minister (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90314365|Syed Haider]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324980|Azar Ahrabi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324982|Fayaz Ayache]]''
| 
| [[شام]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324987|Habib Zaidi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90347409|Gustavo Orellana]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90404814|Eulàlia Amorós Solà]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90405588|Kishen Bholasing]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Kishen Bholasing 2015 - 3.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90409657|Lionel Longueville]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90412083|Bas Mulder]]''
| 
| [[سورينام]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90415987|Leilani Jordan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90416143|Zafar Sarfraz]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90419272|Lila Fenwick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90419878|Baldiri Alavedra]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90424601|Victor Batista Falla]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90433310|Valeria Viveros]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90435726|Maria Krier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90457604|J. Ronald Verrier]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90463320|Jaime Ruiz Sacristán]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90465882|Fevzi Aksoy]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90478547|Alby Kass]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90479494|Ann Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90482625|Jason Hargrove]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90509901|Marylou Armer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90515325|Jacqueline Cruz]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90531405|Gerald O. Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90561312|Tom Moore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Moore (soldier) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90605392|Robby Browne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90642033|John Driscoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90683696|David Katzenstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90701193|Jorge Sebá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90723872|Jerzy Eligiusz Główczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Witkacy - Jerzy Główczewski - 1931-12.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90732093|Clida Martinez Ellison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90792247|Gabriele Baldassini]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90812370|David Méresse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90849569|Glider Ushñahua]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90852078|Gil Bailey]]''
| 
| [[جميڪا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gil Bailey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90855527|Richard Passman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90878164|Julio Andrade Malde]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90902581|Elio Peretto]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90909454|Ernesto Gutiérrez Vera]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90925826|Rajesh Jayaseelan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90959889|Alexander Ivan Bedini Guthrie]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90961853|Margit Feldman]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90963525|Anjanette Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91017527|Gian Carlo Ceruti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91023351|Brian R. Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91023739|Deon M. Crowell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024228|James Norvell Flowers Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024238|Annis Creese]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[سينٽ ونسنٽ ۽ گريناڊائنز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024446|Dave Roland]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024806|Kenneth J. Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025303|Sterling Matthews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025490|Jerry Manley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025565|Gary Holmberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gary Holmberg - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91025695|John-Sebastian Laird-Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91027383|Marie-France Chabanel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91033075|Chad Capule]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91036102|Augusto Itúrburu]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91073092|Louis Wilsenach]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91075109|Eastern Stewart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91077024|Terrance Burke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91077402|Noel Sinkiat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079038|Maria Linda Villanueva Sun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079360|George Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079952|Keith Redding]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079959|Susan Rokus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91080484|Sterling Maddox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sterling Ruffin Maddox, Jr. - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91083307|Krishan Arora]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91085228|Jane Murphy]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91087157|Gladys Mujajati]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91087664|Mary Agyeiwaa Agyapong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088331|Gérard Willocq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088373|Amrik Bamotra]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088921|René Rosset]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089299|Peter Tun]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089367|Maureen Ellington]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089388|Cheryl Williams]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089696|Josiane Zauma Ebonja Ekoli]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090296|Melujean Ballesteros]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090318|Yves Latour]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090338|Sara Trollope]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090369|Julie Omar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91102468|Gareth Roberts]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91106049|Edmond Adedeji]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91110677|ATM Alamgir]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91115657|Louis Jeannin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91116120|Joseph Djivélékian]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91118642|Elsie Sazuze]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91120080|Alice Kit Tak Ong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91120760|Leilani Dayrit]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121189|Janice Graham]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121613|Syed Zishan Haider]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121930|Aimee O'Rourke]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91122088|Areema Nasreen]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91122861|Lynsay Coventry]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91146921|Ted Monette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:FEMA - 40478 - Ted Monette, FEMA's Director of the Office of Federal Coordinati.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91151546|John Percy Leon Lewis]]''
| 
| [[گيانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91159963|Jerry Givens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91167491|Claude Lafortune]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Claude Lafortune - 04 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91231278|Hamza Pacheeri]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231280|Fayez Ayache]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231284|Eric Labeja-Acellam]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231288|Alfa Saadu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231290|Liz Glanister]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231294|Rahima Bibi Sidhanee]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231299|Barbara Sage]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231302|Linda Clarke]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231306|Liz Shale]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231311|Mandy Siddorn]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231314|Glen Corbin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231316|Thomas Harvey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231319|Andrew Treble]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231321|Michael Allieu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231325|Barbara Moore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231330|Donna Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231333|Abdul Gellaledin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231338|Donald Suelto]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231341|Stephen Pearson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231346|Linnette Cruz]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231351|Elvira Bucu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231354|Amor Padilla Gatinao]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231356|Andy Howe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231361|Ade Raymond]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231364|Leilani Medel]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231368|Pooja Sharma]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231371|Emily Rose Perugia]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231375|John Alagos]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231379|Jenelyn Carter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231384|Joan Grimshaw]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231386|Amanda Forde]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231391|Elbert Rico]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231394|Oscar King Jr.]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231398|Gilbert Barnedo]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231399|Charles Kwame Tanor]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231403|Kevin Smith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231406|Gladys Nyemba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231408|Amarante Dias]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231411|Lourdes Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231414|Barry England]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231416|Ruben Muñoz Jr.]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231420|Brian Mfula]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231424|Simon Guest]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231426|Brian Darlington]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231430|Rajesh Kalraiya]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231432|Wilma Banaag]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231435|Nick Joseph]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231774|Jayne Harvey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91245547|Martin Loveday]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91250620|Guri Melleby]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| [[فائل:Guri Melleby - Skytterprinsesse (1967) (14495766559).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91252955|Manjeet Singh Riyat]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91262852|José Marroquín Yerovi]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91290519|Mahen Ramloll]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91308531|Skylar Herbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91332046|André Charon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91332579|Pierre Gilet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91333378|Jean Pouaha]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91333451|Ali Djemoui]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91334108|Sami Reda]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91336641|Gerallt Davies]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91381549|Saburō Matsushita]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91383699|Philippe Lerche]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91384778|Kabkéo Souvanlasy]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91388450|Guy Pfister]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91389053|Serge Bokobza]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91428965|Benjamin Levin]]''
| 
| [[لٿوينيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91437271|Beryl Bernay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91449519|Rino Clerici]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91461341|Alain Le Garrec]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91503406|Ella King Russell Torrey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91584337|Sudhir Sharma]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91595066|Keith MacVicar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91595238|Jean MacVicar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91621670|Belco Bah]]''
| 
| [[مالي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91655944|Shahin Shahablou]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91665169|Joel Rogosin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91669146|Khalif Mumin Tohow]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91670963|Jérôme Valette]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672058|James Hakim]]''
| 
| [[زمبابوي]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672124|Patrick Delalaing]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672457|Mohammad Hassen Hossenbux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91686786|Sékou Kourouma]]''
| 
| [[گني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91693470|Donald Reed Herring]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91707058|Danny Delaney]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91717351|Éric Loupiac]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91719339|Ton van den Heuvel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91756690|Fred the Godson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Fred the Godson, late 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91756983|Jean-Paul Michel]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91767492|Emeterio Gómez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91769815|Shree Vishna Rasiah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91776753|Tom Scully]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91783720|Annette Blier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91789659|Hannes Schedel]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91824964|Anthony Tsai Brooks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91840218|Ceybil Jefferies]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91861707|Julian Perry Robinson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91892839|Melonie Mitchell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91893996|Angie Cunningham]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91911557|Mario César Romero]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91962972|Burton Rose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91964956|Carole Brookins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976803|Philip Kahn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976807|Bertha LaForest]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976809|Kenneth Saunders III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92022576|Mark Appelbaum]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92037433|Ronald Newman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92041406|Marco DiFranco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92045123|Clifford Martin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92054378|Noureddine Zidouni]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92059713|Gunnar Seijbold]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92079066|Valentina Blackhorse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92104585|Joyce Pacubas-Le Blanc]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92106989|Thomas Wetzen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92110448|Kenneth Roseman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92152403|Princy Xavier]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92157950|Milan Stevanovich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q240592|Socialist Republic of Macedonia]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92158826|Robert Francisco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92159374|Mohamed Ben Omar]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92168119|Martine Crefcoeur]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Martine Crefcoeur 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92174131|Fernando Miteff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92179738|Peter Gill]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92196478|Jonathan Coelho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92197171|Jack Lotz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jack Lotz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92199833|Sher Enriquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92202893|Nicholas Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92203480|Leslie Pieroni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92204901|Jeffrey Pendleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92205981|Katy Davis]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92205988|Emma Davis]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92206621|Zafar Rasheed Bhatti]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92208184|Édith Arnoult-Brill]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Édith Arnoult-Brill-FIG 2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92212507|Celia Yap-Banago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92215337|Zoe Mungin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92216910|Jacques Fribourg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92219835|Gonzalo Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92262595|Alicia Cruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92264934|Celia Lardizabal Marco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92279689|Richard Charles Canazzi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92304326|Corliss Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92307070|Francisco Méndez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92310023|Janissa Delacruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92359243|Claude Barouch]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92378558|Madhvi Aya]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92391135|Robert E. Proell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92394499|Joseph M. Assyd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92409837|Syahrul]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Syahrul Wali Kota.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92419043|Wilford Kepler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92419274|Mary Kepler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92455638|Andrea Circle Bear]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92464475|Edgar Heidorn]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92472344|Conrad Buckley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92474565|Barbara Gaines]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92476562|Wayne Haskell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92480593|Cherie La Pelusa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92495796|Dieter Hofmann]]''
| 
| ''[[:d:Q16957|East Germany]]''&lt;br/&gt;[[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92518002|Henry Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92539116|Daniel S. Paletko]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92541835|Luis Modesto Páez]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92542838|Deborah Gatewood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92545047|Matthew Stehr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92548855|Antonio Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92594539|Louise Coles]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92606215|Juan Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92611638|Louise Endel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92620791|William Nguyen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92624775|Pamela Orlando]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92635842|Jun Maeda]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92637621|Sławomir Sokół]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92649435|Gulshan Ewing]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92715252|T. Norman Van Cott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92732453|Daniel Demetrius Newell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92750722|Mark Barisonek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92751809|Francis Boccabella III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92766758|Victor Chung]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768859|Dian Phipps]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768870|Alberto Camacho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768893|Ketty Herawati Sultana]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92771548|Joseph Feingold]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92774800|José Torres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92774810|Orlando Moncada]]''
| 
| [[پيرو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92776593|Idris Bey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92777833|Matteo De Cosmo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92780896|Brittany Bruner-Ringo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92790696|Bill Gladstone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92791254|Sylvie Vincent]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92798976|Miguel Marte]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92800215|Alfonso Salazar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92800742|B. Narayan. Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92801627|Paul Cary]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92805303|Randall French]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92826239|Samuel Hargress II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92843284|Yang Chongqi]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92849109|Ke Huibing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92861205|Don DiPetrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92864552|Don Osceola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92865607|Calvin Harrison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92867489|David Goulette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92878926|Madeline Kripke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92891982|Ed Schilling]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92896391|Li Yangbo]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92901064|Allah Yar Ansari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92920768|Boualem Benkhelouf]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92934641|Robert Suit]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92949314|David Beyl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92957910|Josephine Seier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92967426|Marie June Skender]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92968758|Annelda Holtkamp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92972473|Bernadette Kelter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92974044|Mary Francele Sherburne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92974147|Mary Regine Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92977116|David Berg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92985221|Irvin Herman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92987708|Dan Spano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93075844|Rien Smits]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93076125|Rina Smits]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93088160|Kyle Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93096025|Jim Kearnan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93115047|Venko Kanev]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93120505|Cornelius Watkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93122022|Muhammad Ahmad Asha]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93129383|Adamu Suleiman]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93130940|Mary Hackett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93130944|Jessie Ancona]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93142529|Lamoyne King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93146061|Tadashi Tsufura]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93146187|Justa Barrios]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93160858|Sérgio Bueno de Camargo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93169354|Altamiro Moyses Zimerfogel]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93171213|Philip Foglia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93211513|Kareem Haji]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93222035|Daniel Thomas Carr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93233292|Beppe Del Colle]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93242709|Nyla Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93244599|Willem Balke]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93245406|Cosimo Semeraro]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93267085|Preston Olive]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93270562|Glenn Wefel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93270951|Beverly Wefel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93275468|Jesse Willard Hathorne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93278657|Joan Cunnane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93295914|Gary Washington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93296429|Rafael Cargill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93297721|Priscilla Carrow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93298301|Edward Becote]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93299047|Wayne Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93300107|Derik Braswell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93303617|Anita Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93309744|Mehmet Şah Demirhan]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93338240|Eduardo Robles-Holguin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93340743|Leonard Auerbach]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93341845|Stephen Cino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345570|Rex Damon Begay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345895|Bradley James Ghilarducci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345899|Michael Fleming]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93351605|André Egri]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93377076|Suleiman Adamu]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93377516|Rory Price]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93380491|Clifford Childs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93394215|August Pauger]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93395406|Roman Stadelmann]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93421326|Jack Taylor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93427505|Pedro Tenorio Matanzo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Pedro Tenorio Matanzo 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93431342|Antonio Rodríguez de las Heras]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:RH en Zafra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93431362|Johnny Copeland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93436209|Fryni Arvaniti]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93443209|Raquela Mesa-Acosta]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93449034|Barry Webber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93453945|Conrad Razidlo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93473479|Carlos Ernesto Escobar Mejía]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93488824|Gerald Glisson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93494556|Mohamed Hamud Omar]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93498853|Gerald Slater]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93506856|Gerson Peres]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Federal Gerson Peres.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93512574|Maureen Ciolek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93512807|Aharon Walkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93514005|Jorge Ortiz-Garay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93521975|Anthony Szczygielski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93525826|Helen Molina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93530184|Eli Klausner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93584226|Jimmy Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93587125|Maria Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93593932|Wendy Bishop]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93598095|William Dean Brame]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93607966|Raymond Scholwinski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93614577|Yoshio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93615558|Nancy Bisschop]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93630916|Kim Blanchar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93633102|Willie Levi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93636186|Raymond Mitchell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93641586|Eric Frazier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93643731|Antonia Leon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93683887|Tam Mai]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93698550|Abdelmajid Ben Aicha]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93705140|Jacques Reymond]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93707459|Paul Alloun]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93768263|Sushil Kumar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93774007|Daniel Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93776347|Raymond Geraci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93784704|Murat Dilmener]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93838244|Vicente André Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93860270|Sue Gargett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93868410|Jesus Chediak]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93875993|Sandy Pratt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93876058|Johannes Beck]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93881569|Abdelfattah Abdrabbo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93898822|Unique Clay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93903544|Guadalupe Ramos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93929514|Noel Walsh]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93939001|Hari Vasudevan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93943136|Michael Clegg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93943796|Joan Neudecker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93956977|Paul Vasquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Bear Vasquez by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93957499|Rose Liberto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93962279|Celso Mendoza]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93967506|Gérard Cocrelle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94016601|James Andres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94018988|Tiffany Mofield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94019590|Tom Omaña Luna Jr.]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94043719|Anna Mohr]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94061081|Jack Berg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94070745|Alan Ortiz]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94073090|Charles Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94087538|Belly Mujinga]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94096258|Dorothy Pearl Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94128948|Motoko Fujishiro Huthwaite]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Monuments Men Honored - Heroes protected art work in WWII-(2015) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94217572|Magomed Aliomarov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94249876|Shōbushi Kanji]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Shokiri-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94311480|Denith Deason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94349561|Marion Goldetsky Klein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94353812|Maurice Dotson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94365464|Clayton Snare]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94412286|Óscar López Acosta]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94434142|Edward Crogan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94440981|Munir Mangal]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Defense.gov News Photo 100707-F-7552L-006 - Commander of the International Security Assistance Force Gen. David H. Petraeus 3rd from left U.S. Army speaks with Afghan Minister of Security.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94477252|Marie Pino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94477711|Abdikani Mohamed Wa’ays]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94511714|Richard Cramer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94523479|John Paul Eberhard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94524203|Marcus Pino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94528806|Hellyn Moore Pawula]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94530576|Genyte Dirse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94531325|Billy Farrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94547938|Mary Santiago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94550864|Nino Cassanello]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94567016|Gloria Jameson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94572548|Alex Ruperto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94573130|Bobby McCoskey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94574829|Halil Karabulut]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94575477|Paul Odighizuwa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94579153|Douglas Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas Roberts - 1968.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94579402|Henry Camacho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94579891|Ruth Median]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94580968|Tendol Gyalzur]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94583822|Hans Bär]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94613962|Jim Pruett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94616677|Ernesto Guzman Lara]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94643983|unnamed medical worker]]''
| 
| [[مڊگاسڪر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94648405|Benjamin Smalls]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94657640|James Mahoney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94690321|Mojibur Rahman Talukder]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94694236|Georgia Litwack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94699977|Tin Aye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94700336|Randy Narvaez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94700689|Joseph Santaguida]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94709855|Berisford Anthony Morse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94713622|Peggy Ndubisi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94799520|Donnell Kirchner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94864655|Joey Giambra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94924250|Frankline Ndifor]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94941476|Patricia Forster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94944470|Esteban Yáñez Pazos]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94945959|Hatsy Yasukochi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94966479|Lenora Garfinkel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94972710|Wilson Roosevelt Jerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wilson Roosevelt Jerman (crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94973282|William Crain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94981721|Vanessa Mackey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94987056|Mark Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994278|Miquéias Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994310|João Kabeção]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994337|Lourdes Catão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Foto de Lourdes..png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94994347|Mário Chermont]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994352|Rafael Fragoso]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994691|Joshua Yasuo Suzuki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94995489|Rommel Bernarte]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94995575|Ralphy Campos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997568|Rachel Verbaan]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997852|Hernán Alemán]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997878|Alberto Tejedor]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94998033|Reber Zandi]]''
| 
| [[سويڊن]]&lt;br/&gt;[[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95128547|Ken Nightingall]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95147136|Alyce Chenault Gullattee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95151336|Petr Šmaha]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Petr-Šmaha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95152882|Trevor Belle]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95153930|Keith Wade]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95155945|Jaromír Joo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95175836|Vladimír Řehořek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95176753|Jiřina Kumstátová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95190573|Carlos Arturo Garcia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95207707|Charlie Burrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95216366|Sorin Iftimi]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95232940|Eugene J. Sayfie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95250542|Donna M. Morrissey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95345195|Emilio DiPalma]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95377523|Daniel Kopál]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95381440|Libuše Holečková]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95381819|Miroslav Jirounek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95390382|Sally Rowley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sally Rowley - freedom rider arrest 1961 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95391797|Lydia Baštecká]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95393540|Marie Mudrová]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95399285|Edith Irvine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95416463|Hussain Ahmad Kanjo]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95423359|Kamrun Nahar Putul]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95434619|Wegene Debele]]''
| 
| [[ايٿوپيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95446434|Stephen P. A. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95491073|Fred Westbrook]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95502391|Santiago Baten-Oxlaj]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95507915|Jose Ayala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95573131|Judith Bemis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577004|Wang Bing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577281|Feng Xiaolin]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577358|Zhang Kangmei]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95578805|Douglas Linn Hickok]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95579452|Elizabeth Fulop]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95613600|Salvatore Pica]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95629701|Pepe Tapia]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95638573|Jeffrey Ronald Henry Muzljakovich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95645973|James Leach Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95650616|Samuel Joseph Lococo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95660168|Paul McCurrie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95670840|Hugo Ryckeboer]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95676290|Fakhruddin Syed]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95692819|David Ford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95694247|Yehudah Jacobs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95701122|Brahm Kanchibhotla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Brahm Kanchibhotla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95702276|Zubair Ahmed]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95727053|Barbara Ossenkopp]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95737055|Mário Veríssimo]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95747603|Flossie Lee Bournes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880217|Alan Michael Twofoot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880218|Ronald R. Erdman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880219|Charles Robert Keal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880220|Shirley Crute]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880221|Kenneth Richard Coombs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880222|Bobby Joseph Hebert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880229|Robert N. Winsor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880231|Andrew Kowalczyk]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880233|David F. Savitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880234|Thomas William Campbell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880239|Lawrence Littig]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880243|Antoinette Tosco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880244|Marvin L. Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marvin Thomas - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880245|Dalma Holloway Torres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880246|Ethel R. Fonti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880247|Michael Giangrande Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880248|Philip Braverman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880255|Ralph Plaisance]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880258|Pierina D. Borsoi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880259|Willard John Hoyt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880260|Timothy J. Liszewski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880265|Barbara J. Norris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880269|Donald Raymond Haws]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880270|Mattie F. Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880271|Ruth E. Shinn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880272|Robert Dugal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880274|Roberta Gulick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880283|Carol Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880284|Gomer Richards Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gomer Richards Jr. - high school graduation 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880285|Steven L. Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880286|Vincie Teresa DeRose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880292|Delia Regina DiTullio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880295|Ken Caley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880296|Jean-Claude Henrion]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880297|Grace Lee Hargrave Cradeur]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880298|Ronnie Estes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880303|Mary Ellen Houle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880307|Patrick C. Parks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880308|Daniel S. Pincu]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880309|Norman Gulamerian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880310|Patricia L. Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880311|Angel Escamilla]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880317|Russell D. Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Russell Dale Green - 1945.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880325|Scott Douglas Woodard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880337|Russell Arnold Nielsen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880362|Helen Wall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880375|Richard Edward Rutledge]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Richard Rutledge - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880383|Daniel Blume]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880778|Richard J. Conway III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880779|Betty M. Bradshaw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880780|John C. West Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880781|Dorothy Alma Ennis D'Ostilio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880782|Karen Kay Bentley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Karen Kugler - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880783|Thomas Kevin Milo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880791|Donald Martin Puffer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880792|Danny Ray Bierman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880793|Paul Francis Siefert Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Seifert - 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880794|Richard M. Glidden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880800|Lela Reed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880803|Ruth Skapinok]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880804|Conrad Ifill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880805|Betty Sue Harber Carney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880807|Edward Ciocca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880808|Pilar Molina Reyes Rodriques]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880811|Corinne Rhodes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880817|Richard Kiddle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880818|Frank Miszkiewicz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880819|John Joseph Crowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880820|Roger Liddell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880827|Michael Wrotniak Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880829|John Poleon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880830|Joan M. Heaney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880831|Stephen J. Clinton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880833|Antoinette Marie Lutz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880834|Charles Jernigan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880843|Jean M. Winterbottom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880844|Juanita Sanchez-Valdez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880845|Robert Bruce Harrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880846|Paul Edward Herbst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880847|John Francis McClintock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880851|Robert C. Moen Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880862|Alice Glazer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880874|Jean Marie Hazelwood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880886|Alice Louise Trout]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alice Lukens - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880897|Norton A. Kent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880909|Paul Shelden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880920|Jeanne Stone Rusnak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880930|John Nakawatase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880940|Huguette Dorsey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880948|Harold Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880956|Carl Robert Bentley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880957|Bette Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bette Marie McTague - 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880958|Alan A. Potanka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880964|Robert P. Rust]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880969|Anthony J. Valdati Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880970|Hal Upjohn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880971|Samuel Kramer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881335|Thomas I. Atwood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881336|Vinton Timely Mason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881337|Dorthe J. Flick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881338|Arlene Chesley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881339|Roger Lehne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881340|George Freeman Winfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881345|Donald J. Horsfall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881349|Barbara Stack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881351|Thomas E. Anglin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881352|Rose Mary Infantino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881359|Vince Woodward]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881360|Elaine Cupka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881363|Doris Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881364|Harley E. Acker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881365|Veil David DeVillier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881368|Joyce Posson Winston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881373|Arnold Obey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881375|Ethel Hamburger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881376|Marjorie L. Goolsby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881377|Luiza Ogorodnik]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881385|Pio Mactal Vilar Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881394|Richard C. Schug]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881405|Adelfo Ruiz Calvo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881413|Stanley Moser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881425|Joseph J. Ingram Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881435|Morris Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881452|Carl J. Hebert Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Carl John Hebert - 1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881461|Larry Rathgeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881468|John McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881479|Douglas Hanby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881485|Teresa A. Olbrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881486|John F. Cannon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881487|William U. Roulette III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881488|Dawn M. Peryer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881489|Elaine Jeannette Beaulieu]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881497|Ronald Boccacio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881499|Peter Crisanti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881500|Ellen Elizabeth Fabry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881501|Clarence Robert Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Ellis - 1944.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881504|Celestino Padilla Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881510|Mary A. Cole]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881511|Earl Avers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881512|Cindy Lou Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881513|Julia Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881514|Frederick Anthony Palazzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881522|Yvonne S. Orlando]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881523|Marie Virginia Leto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881524|Evelyn Gertrude Brant-Graf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Evelyn Russell - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881525|Patricia A. Carrigan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881920|Audrey LeMaire Morvant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881921|Michael I. Sumergrad]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881922|Sean Christian Keville]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881923|Carol A. Castle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881926|Jean Munson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881932|Irene S. Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881933|Carmen Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881934|Helen Sutton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881935|Deloris C. Traver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881939|Richard L. Houle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881954|Thomas A. Adamavich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881962|Gaetano Lombardo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881970|Kenneth L. Jewel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881982|Gloria Zimmerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881988|Robert Lee Amos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881998|John J. Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882005|Edward J. Deasy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882017|Vera Flint]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882040|Clementine E. Jamgochian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882045|Beverly J. Plessinger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882046|Robert Michael Sedor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882047|John Cassano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882048|Jean Adele Walkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882049|Milton Sivels Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882055|Terrence George Driscoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882058|Janice Lin Bisley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882059|Anna Sternik Warren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882061|Melford Henson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882062|Gene Zahas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882066|Krist Angielen Guzman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882071|Diana G. DeVito Swist]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Diana G. DeVito - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882072|Fred J. Felella Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882073|Mike Field]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882074|Anne Turner Gaillard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Cornelia Annette Turner - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882075|Marlene B. Mandle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882081|Constance M. O'Connor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882084|Peter Bainum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882085|Zoao Makumbi Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882087|Charlie Hopper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882088|Bettie London Traxler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882093|Herbert Nygren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882097|Marsha Lee Holiday]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882098|Bruce W. Sowalski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882099|Amelia Scott Dougherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Amelia Martha Scott - 1953.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882100|Janice Preschel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Janice Preschel - 1977.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882104|Maxwell M. Mozell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882109|Joseph Migliucci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882110|Philip A. Scardilli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882111|Theodore Robert Zaterka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882112|Barbara E. Woznicki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882522|Torrin Jamal Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882529|Robert Steven Seldin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882542|Rocco Anthony Ward Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882551|Lynne Sierra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882559|William Brett Tracy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882564|Marion Krueger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882565|Kenneth R. Going]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882566|Robert C. Blades]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882567|Jolene Blackburn Robison Wahgren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882576|Richard Daniel Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882577|Russell Aucott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882578|Kelly Doyle Oliver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882579|Walter Everett Barton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882580|Joyce Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882581|Adrienne Eugina Doolin Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882584|John Robert Oglesbee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882590|Jean D. Tobin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jean Nilson - 1947.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882591|Howard J. Bender]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882592|Randolph Maitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882593|Donald Geoffrey Helliwell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882601|Wilfred Jay Sikkema]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882602|Anna Elizabeth Pearson Lugg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882603|Ronald Burdette Culp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882604|Robert Charles Bazzell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882605|Jose Vitelio Gregorio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882607|Edward Russell Helfrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882615|Dorothy Spanos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882616|Nancy A. Richard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Nancy Nutter - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882617|Mary Ann Yazzie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882618|Nancy Taylor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882620|Mary Ann Scata]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882627|Virginia Bettencourt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Virginia Navarra - 1945.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882628|Dolores A. Vail]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882629|Marguerite M. Horgus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marguerite Wolanski - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882630|Brenda Lee Orebaugh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882631|Alice Fraher-Mason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882639|Linda L. Orendorff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882640|Nora Malis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882641|Marie A. Detrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882642|Michael L. Trombley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael Lee Trombley - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882643|Edith Costanzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882645|Ronald Wilfred LePage]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882652|Edward A. Masterson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882653|Dante Dennis Flagello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882654|Raymond W. Wilkinson Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882655|Stewart Markham Fish]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882660|Barry G. Fisher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882664|Carl Gunther Reiss]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1206012|German Reich]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882665|Luke Workoff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882666|Janet M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883101|Linda Nute]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883102|John E. Broadly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883107|Florence Marks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883111|Carmen Lydia Muniz Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883112|Calvin E. Messner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883113|Charles Willis Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883114|Thomas Neal Therrian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883115|Steve Joltin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883116|Marie Caronia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883124|Marion Klein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883125|Liudas Karolis Mikalonis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883126|Alice Coopersmith Furst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883127|Stephen J. Chamberlin Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883132|Maclear Jacoby Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Maclear Jacoby Jr. - 1989.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883136|Barry Kaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883137|Joraine Sieber Groat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883138|Douglas H. Diamond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas H. Diamond - 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883139|Walter M. Eagles Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883143|James Ventrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883148|Melita Baker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883149|Jim J. Wolf Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883150|Frances M. Pilot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Frances Macho - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883151|Merlene Sue Hughes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883152|Helen Silvia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883156|James Lowell Miller Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883161|Joan Cecile Berngen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883162|Laura Yopp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883163|Carole Montalbano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883164|Wesley Richard Fahrbach II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883169|Craig Franken]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883173|Anthony V. Racka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883174|Stanley Marvin Grossman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883175|Francis A. Kennedy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Francis A. Kennedy - 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883176|Raymond Paul Janssen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883185|Bob Barnum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883186|Katherine Ann Birkmaier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883187|Carol Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883188|John B. Lynch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883189|Richard Alexander Ross Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883193|John B. Ahrens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883196|Leon Martin Beels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883199|Tonna Lee Pratt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883200|Martha Eddy O'Brien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883202|Patricia Plante]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883206|Carl A. Philipp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883213|Crystal LaBelle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883222|Fred Walter Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883231|Frederick Brown Starr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883241|Dolores M. Madera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883253|Michael Angelo Church]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael A. Church - 1968.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883651|Frank McClellan Worthington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883659|James Ronald Conley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ron Conley - 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883660|Florence Ethel Buenzly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883661|Sandra McCauley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883662|Gertrude Clemmer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883663|Beverly J. Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883664|Ronald P. Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883665|Paul Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883673|Cheryl E. Petty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883674|Monica Maley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883675|Carla Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883676|Joan M. Cargill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883682|Robert M. Shaw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883685|Jeanne Madden Cibroski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883686|Elizabeth Harris Tirrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883687|Steven J. Huber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883688|Billie Jean Michael Habermehl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883689|Darla Eileen Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883698|James W. Landis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883699|Arthur Louis Thibault]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883700|Gary Tillery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883701|Michael James Reagan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883708|Tony Maldonado]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883710|Tracie L. Heverly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883711|Roxana Griswold Foreman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883712|Peggy Rakestraw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883713|Norman Leslie Jenkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883714|John Fusco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883721|Harry P. Misthos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883723|Allen Joseph Spinner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883724|Salomon S. Podgursky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883725|Ellen Marie Pauze]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883726|JoAnn Stokes-Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883735|Joseph Colasurdo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883744|Carol Sue Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883754|Irvin Alder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883769|Denise Camille Buczek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883780|Richard J. Rome]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883795|Eileen Marie Stanton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883807|Susan McPherson Gottsegen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883820|Londia Viola Mongold Deavers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883829|Deyrold Arteaga]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883834|Paul James Nagy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883835|Joseph T. Cappello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883836|Maria Tassiopoulos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883837|Alberto Castro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883838|Helen Boles Days]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883846|Carole Kaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883847|Richard Joseph Lenihan Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883848|Luther Coleman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884214|JoAnne Katherine Walther]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884215|Durlene Clontz Shuffler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884216|Jeanette Gilmour]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jeanette Gilmour - 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884217|John Joseph Christiana Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884218|Fritz Wilhelm Reisgies]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884226|Ronald Jacobus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ronald Jacobus - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884227|Bernard David Seckler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884228|Clifford J. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885519|Ruth Hunter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885521|Estelle Kestenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Estelle B. Greenwald.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885528|Judith Lee Arkerson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885530|Tommie Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885532|Irene Ann Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885533|Kenneth A. Rago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885535|Maria Gibbs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885536|James C. Whittemore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885546|Anna Marie Lopiccolo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885547|Allen Francis Tinkham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885549|Charles Walter Calhoun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885550|Guy A. LaVignera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885551|Kenneth K. Skoog]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885560|James E. Mann Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885561|Paul Ronald Joseph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885563|Louis B. Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885564|Arthur Rogers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885566|Randy Wichlacz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885575|Frankie L. Morris Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885576|José Díaz-Ayala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885577|Paul A. Hamel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885579|Cornelius Lawyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885581|Dorothy Murphy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885582|Norman Walker Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885590|Florence Cahill Flaherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885592|Barbara Yazbeck Vethacke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885594|Nikima Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885595|Kerry Lehman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885597|Mary Minervini]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885605|Frances A. Orsini]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885606|Mae T. Roser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885609|Regina D. Cullen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885611|Elizabeth Tevenan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885612|Dolores Marie DeLaurentis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dolores Marie DeLaurentis - 1949.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885615|Jana Prince]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885622|Malcolm C. Shaw Jr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885624|Sheena Renee Comfort Miles]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885625|Martha Leroy Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885626|James David Gewirtzman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:James David Gewirtzman - 1966.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885628|Regina Dix-Parsons]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886139|Henry N. Dubois]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886140|Robert H. Westphal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886141|Audrey L. Ercha]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886142|Edward L. Ghidotti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edward Ghidotti - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886150|Edith Gallo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886151|Ron Frangipane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886152|Ferdi German]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886153|Richard M. Cieslak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886155|Mildred W. Blough]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886163|Randy G. Addison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886164|Rosalie J. Downes Emrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886165|John Bradford Hubert II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886167|Robert R. Stout]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886174|Eva Charlotte Julewitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886175|Dale E. Thurman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886176|Horace Saunders]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886178|Mary T. King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886179|Joseph Angeline]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886180|Muriel E. Lundgren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886187|Barbara Ann Loreck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886189|Kathleen Domenick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886190|Muriel M. Going]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886191|Charles Dow Long]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886192|Dorothy V. Indeck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886200|Ina Macko]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ina Place - 1941.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886201|Julia Maye Alexander]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886202|Virginia Alice Rauth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886204|Cynthia Jean Falle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886205|Johnnie D. Veasley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886206|William Jonathan Glenney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886213|Mary E. Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886215|Calvin Richardson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886216|Arthur Winthrop Barstow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886217|Raymond Kenny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886223|Susan Grey Hopp Crofoot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886226|Robert F. Brady Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886227|Antoinette Meyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886229|Barbara Helen Richardson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886230|Michael Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886232|Luis Juarez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886240|Jeffrey Stanley Lin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886241|Stanley L. Morse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886242|John A. Bailargeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886243|Steven P. St. Laurent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886244|Lawrence W. Stedl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Larry Stedl - 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886252|John Timothy Barr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886261|Patrick Conran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886273|Leroy Perryman Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886282|Jonathan Adewumi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886297|Elizabeth Batista]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886713|Peter S. Miguel Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886714|Betty Jo Barney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886716|Nelson Perdomo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886717|Randolph Warren Whipple]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886718|Jane Krumrine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886724|Bennie Webb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886727|Dean Leroy Drake]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886728|William E. Jackman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886729|John Schoffstall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886730|Hilda R. Nagel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886737|Manda Klancir]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886739|Margueritte Martha McCain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886740|Edie Morello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edith Elizabeth Spanish - 1941.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886743|Lillian Kimura]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886744|Thomas A. Real]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886745|LaKisha Willis White]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886751|John P. Derrico]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886754|Lucy Yanushefski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886755|Angeline Michalopulos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886756|Jonathan Crachat Carreira Ferreira]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886758|Patricia Yanni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886765|Elizabeth N. Updegrave]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886766|Clark Osojnicki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886767|Linda Benedict]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886769|Rosemary Hoell Rushka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886770|Paul Warech]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886771|Judy Therrian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886781|Jermaine Ferro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886783|Dennis Alan Bradt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886786|Marcia Rushford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886788|Andrea Ruth Ludgin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886791|Susan C. Menoche]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886801|Shirley Eileen Zimmerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886813|Charles Constantino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886822|Eric F. Anderson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eric Anderson - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886831|Quentin Cormell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886852|Sandra Piotrowski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886861|Betty Eleanor Fennelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bette Nelson - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886874|Ida Esposito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886883|Kerri Ann Kennedy-Tompkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886891|Scott Melter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886892|Barbara Mae Barham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886893|Michael Albert Shubak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886894|Davis Begaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886895|Suchendra Singh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فجي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886904|Edna Saikkonen Alve]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886905|Stanley M. Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886906|Catherine Drouin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886907|William G. Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886908|Justin Liuba]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887280|Ross L. Saddlemire]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887281|Grace Nutland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887282|Timothy H. Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887287|John Pope]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887291|Robert J. LeBlanc]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887292|Rosemary Ann Hughes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887293|Ralph R. Loranger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887294|Wee Chu Wong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887295|Albert H. Irwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887303|Laurie Appell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887305|Viraf Darukhanawalla]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887306|Jeannette M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887307|David E. Carman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887308|Ina Shaw Mirviss]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887314|Margaret Busha]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887321|Jerry Alford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887332|Marion Lucille Kujda]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887363|Kimarlee Nguyen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887373|Ronaldo Ferrari]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887384|Sawarrelita Redmond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887394|Loretta Mendoza Dionisio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887405|Patricia Frieson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887417|Michael Mika]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887418|Alan Lund]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887419|John Cofrancesco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887420|Carl Redd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887421|Alvin Elton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887428|Kevin Charles Patz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887431|Theresa Elloie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887432|Joseph Graham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887434|Robert Earl Schaefer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887437|Gerald Anthony Morales]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887443|Frederick Carl Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887445|Christine McLaurin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887446|Mary Virginia McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887447|Andreas Koutsoudakis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887455|James Quigley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887456|Sherman Pittman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887457|Harvey Bayard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887459|Alice Chavdarian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887460|Bassey Offiong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887462|Jéssica Beatriz Cortez]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887469|Cedric Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887470|Freda Ocran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887471|Julian Anguiano-Maya]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887472|Minette Goff Cooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887473|Joseph Micajah Thomas II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887837|Herman Boehm]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887838|Phillip Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887846|Robert M. Weintraub]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887854|Joseph Yaggi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887862|David Reissig]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887872|Angelo Piro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887883|Sandra Lee deBlecourt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887892|Jose Vazquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887899|Clair Dunlap]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887926|Sandra Santos-Vizcaino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887935|Roger Eckart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887945|Daniel Spector]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887947|Antonio Checo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884229|Bette Allred Weatherly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884232|Robert Manley Argo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884238|Phil Langley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884239|Mary Frances Parsels Dennis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884241|Mary M. Desole]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mary Margaret Thomas - 1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884242|John F. Von Sternberg Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884244|Thomas Tarbell Russell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884246|Myrtha Celifie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884254|Norma Hoza]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Norma Lenore Bratschi - 1937.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884256|Nita Pippins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884259|Gloria Allen Moskowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884261|Edward J. Bridgeford Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884268|Billy Ostland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884283|Rodrick Samuels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884292|Rita Paas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884301|Israel Sauz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884313|Paul R. McQuade]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884322|Robert L. Crahen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884332|Daniel James Parr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884351|Robert Grant Conner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884362|Merrick Dowson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884373|Verla L. Courey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884380|Patricia Gibbons]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884382|Thomas Allen Catron]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884384|Isaias Mendoza]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884385|Charles Donald Neal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884387|Wanda Bailey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884392|John Herman Clomax]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884400|Emmanuel Demetri]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884402|Bruce P. Biesenbach Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bruce P. Biesenbach, Sr.-(1945 - 2020).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884404|Artemis Nazarian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884407|Bill Mantell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884416|Merle C. Dry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884418|Harold L. Hayes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884420|Rosemarie Theresa Torrance]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884422|Rachel Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884423|Carol Carey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884426|Vincent G. Frainee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884432|Lucille Marie Resto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lucille Marie Stavola - 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884433|Mercedes Santiago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884434|Gerald Cassidy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884435|Lula Fitzpatrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884796|John Joseph Reed Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884797|Edgar Orlando De La Roca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884799|Jimmy Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884805|James O'Brien Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884807|Mari Jo Davitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884808|Nancy Reid]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884809|Elaine Menchel Marcus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Elaine Cheryl Menchel - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884810|Sean Boynes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884811|Theodore Gaffney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884824|Sharyn Lynn Vogel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884835|Sidney Siegel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884848|Larry Sylvester Hutchinson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884861|Deane K. Felter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884880|Joan M. Hackney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884888|Landon Spradlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884897|Rocco Patrick Ursino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884910|Nola Kathleen LaBudde]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884918|Ellen Spencer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884919|Paul Nathan Fontenot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884920|Charles Goodstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charles Goodstein - 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884921|Roger Mckinney-Wagner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884925|Henry Burk Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry B. Sullivan - 1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884930|Duane G. Vock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884931|Robert M. Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884932|Dorothy Cembrano Jay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884933|Arlene Muriel MacIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884940|Louvenia Henderson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884943|Chester Dwulet]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884944|Jorge F. Casals]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884945|Mary Gilbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884946|Alan F. Krupp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884950|Michael A. Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884955|Robert Woodward]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884956|Mary Therese Loughery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884957|Peter Sakas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884958|Elsie Rossitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884959|Shirley S. D'Stefan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884967|Jeanne Hammond Byrnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884968|Melvin Pumphrey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884969|Anna M. Gayton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884970|Owen Moreland Parks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884971|Roy Northway Stephens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884976|Jeanette Marie Baldwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884980|John Pearson Brucher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Brucher - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884981|Michael Lee Jordan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884982|Timothy E. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Timothy E. Murray - high school graduation 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884983|Joseph J. Deren Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884987|Loida Cruz Arroyo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885433|Charles Miles]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885444|Cynthia Whiting]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885454|Arlene M. Horowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arlene M. Fratkin - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885462|John Larry Sartain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885472|James Kevin Malloy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885483|Clara Louise Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885491|Patricia H. Thatcher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885500|Peter J. Brancazio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885510|Bobby Lee Barber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885518|Joan A. Lenhart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890270|William Hrabnicky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96024601|Hu Weifeng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96041028|Wajid Ali Khan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96042027|Miss Biá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96051461|Dominique Boutet]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96056565|Celine Fariala Mangaza]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96067499|Rafael Leonardo Black]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96067751|Turhan Kaya]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96072211|Fabiana Anastácio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96096540|Charles Hertel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96098113|Paul Kuentzmann]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96099070|Luis Tapiru II]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96102105|Marcos Montero]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96102692|Ismail Gamadiid]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96130472|Malcolm Kela Smith]]''
| 
| [[پاپوا نيو گني]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[آسٽريليا]]
| 
| 
| [[فائل:Malcolm Smith-Kela (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96133142|Tom Mulholland]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96169315|Afwerki Abraha]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96172631|Ashok Gasti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96175697|Laura Bernal]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96180005|Mary J. Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96186936|Luis Repetto Málaga]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Los museos son espacios culturales que reafirman nuestra identidad.mp4 snapshot 05.16 (2020.08.04 11.49.56).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96200463|Adriano Silva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96209239|Christian Bousquet]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96215909|Eva Konrad Hawkins]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96241334|Juan Sanabria]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96252244|Ali Hadi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96274278|Aslam Baba]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96312941|Nasir Ajanah]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96323819|Abdul Ghafar Atan]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96324008|David Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96357188|Aurelio Desdentado Bonete]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96370232|Nur Omar Mohamed]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96391530|Mahmoud Hammoud]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:2020-21 Chabab Ghazieh vs Shabab Sahel 02 (Mahmoud Hammoud).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96405149|Marie A. Turzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405150|Nola Schwartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405152|Marilyn Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405153|Abraham Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405154|Richard Erlichman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405155|Florencio Cruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405156|Barbara Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96436881|Robert Washington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459616|Ross Mordecai]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459620|Edward Magliocco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459622|Ying Kao Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459624|Larry Singer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459628|Lou Pompilio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459630|Michael McIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459633|John Charles Diaz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96461719|Leonidas Pelekanakis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96463203|John Treen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96463631|José Ramón Ónega]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464297|Cathy Apothaker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464298|Rosemary Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464300|Kathleen Duffy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464301|Sylvia Millrood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464302|Rosemary W. Tucker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464303|Lysa Dawn Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464304|Ruth Rosenstock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464305|Irene Loretta Cassady]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464306|Patti Kelly-Peightal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464307|Mildred McLean-Terrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464308|Paddy McNichol]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464309|Karen Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464310|Ramona Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464311|Peggy Crane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464312|Sarah Nader]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464313|Rochelle King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464314|Walter Bohn Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464315|Vito A. Cosmo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464316|John F. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464318|Avraham MacConnell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464319|Craig TenBroeck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464320|Luka A. Marano Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464322|Helen B. Days]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464323|Ronald Jamison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464324|William Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464325|Kevin Bundy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464326|Robert Doubet]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:R. Doubet —1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96464327|Francis Dufner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464328|Joseph W. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464329|Barry Gelman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464330|Hal Stein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464331|L. Theodore Lawrence Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464332|Joseph Zingaro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464334|Charles Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464335|Richard Coppola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464337|Bob Griffith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464338|Bernice Teller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464339|Michael R. Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464340|Jasper Daniels Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464341|Dennis Small Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464342|Joe Perrott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464343|George Schneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464344|Edward Horowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464345|Joe Tunney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464346|Mary Schneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464430|June McIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464431|Lena Sims]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464432|Eric M. Gore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464433|Brian Holcomb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464435|Richard Aronson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464436|Mike Forrest]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464437|Theodore Nixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464510|Eileen Atkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96470807|Lynika Strozier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lynika Strozier 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96473280|Mary Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96575383|Clarence Mini]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96587386|Mary Tiffen]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96606866|Jampel Lodoy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96624229|Sergio Jacobo Gutiérrez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96624928|Pablo Puente Aparicio]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96656030|Manaf Taleb]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96678709|Marconi Alencar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96695037|Md. Shahjahan Ali Talukder]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96710071|Haidari Wujodi]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:حیدری وجودی.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96756329|Anthony Obiagboso Enukeme]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96758970|Mohamed El Milahi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96774796|Syed Aal E Imran]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96789500|Eurídice Moreira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96979351|Yupadee Kobkulboonsiri]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96987607|Soepriyatno]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR Soepriyatno.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96987964|Bambang Suryadi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bambang Suryadi, Member of the People's Representative Council.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96988315|Jimmy Demianus Ijie]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jimmy Demianus Ijie.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96988673|Gatot Sudjito]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gatot Sudjito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96989495|Ali Taher]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Taher.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96989513|John Siffy Mirin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:John Siffy Mirin Family (cropped face).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97011238|Inuwa Abdulkadir]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97011316|Mamadou Bamba Ndiaye]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97012125|Mahendra Yadav]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97013763|Sylvio Capanema]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97013788|Aristoteles Atheniense]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Aristoteles Atheniense.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97015683|Julio Jimenez Llanque]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97016566|Howard Croft]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97016619|Godwin Achinge]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97036815|Gordon Kegakilwe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97045148|Charles Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97101228|Richard di Liberto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97105191|Reyna Marlene de los Ángeles Catzín Cih]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97119149|Noloyiso Sandile]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97119870|Liao Jianjun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97129077|Ghaida Kambash]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97129737|Ricardo Mthembu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97137136|Faqir Nabi]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97138189|Abdullah al Mohsin Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97143554|Mohamed Kouradji]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97176731|Amadou Salif Kebe]]''
| 
| [[گني]]
| 
| 
| [[فائل:Me Amadou Salif Kébé en 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97183473|Gopal Krishna Saxena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97194729|Alireza Raheb]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97217254|Etibar Babayev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97217357|Fərman Bağırov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97220091|Sayyad Alizade]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97306828|Iwan Dwiprahasto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97317138|Qainan Al-Zahrani]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97321345|Alfred Mtsi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97338873|Noh Gil-nam]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97342569|Mário Calixto Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345163|Jose Alfredo Moron]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345165|Michael Aubrey Wiskur]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345166|Nellie B. Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345167|L. B. Perry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345168|David Buffington Wham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345169|Gloria Cervantes Zamudio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345172|Walter J. Blase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345174|Lisette Kohn Gale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345175|Christopher L. Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345176|Mohammad Riad Hussain Ismat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345177|Maria Rita Ripa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345178|Diana T. Jun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345179|Gregori V. Armstrong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345180|Kai Wong Sam]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345181|Saul Ben-Zeev]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345182|Ramiro Barcena]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345183|Diane Ramonas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345184|Dalis Ramonas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345186|Gerald Boerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345187|Bridget Bahal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345188|Patricia Ciametti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345189|Simon Zamudio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345190|Julie Maldonado]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345191|Raymond Niwa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345192|Gabrail Ismayl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345194|Nicolasa Estrada]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345195|Phillip Cooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345196|Carol DeWitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345198|Edward Singleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345199|Albert Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345200|Robert Brieske]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345202|Willie Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345204|Steve Hudson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345205|Mary McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345207|John LaPlante]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345208|Virginia Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345212|Mary Christien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345213|Luigi Pierpaoli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345215|Hecky Powell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345216|Richard Moenning]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345217|John Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345218|Francisco Gomez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345219|Maria Gomez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345240|Saul Velazquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887948|Albert Petrocelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887949|Florencio Almazo Morán]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887950|Jennifer Robin Arnold]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887951|Jesus Roman Melendez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887955|Audrey Malone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887960|Azade Kılıç]]''
| 
| [[ترڪي]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887961|Nancy Ferguson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887962|Lucius Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887963|Glenn Daniel Bellitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887970|Judith Plotkin-Goldberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887972|Coby Adolph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887973|Don Whan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887974|Albert K. Webster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Albert K. Webster, Manager of Far East Tour of Harvard Glee Club (13563366944) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95887975|Kevin J. Masterson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887983|Ronald Willenkamp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887985|Lloyd Paul Leftwich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887986|Ann Kolb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887987|Helen Kafkis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887988|Julie Butler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887990|Antonio Nieves]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887996|Ann Youngerman Smoler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887998|Thomas J. Waters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887999|Kyra Michelle Swartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888000|Rhoda Hatch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888001|Eugene Lamar Limbrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888009|June Beverly Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888010|Kamal Ahmed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888011|Raymond Copeland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888012|Lester Eber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888013|Leo Sreebny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888015|Robert Barghaan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888022|Howard Alexander Nelson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Howard Nelson - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95888023|Allan Joseph Dickson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888024|Timothy Branscomb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888025|Reuben Gutoff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888026|Gerard Rosenberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888034|Marty Derer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888463|Harold Reisner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888464|Kevin John Cahill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888465|Mario Araujo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888466|James V. Walsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888474|William D. Greeke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888475|Beatrice Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888476|Jack Butler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888477|Hailey Herrera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888478|Joseph F. Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888486|Perry Buchalter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888487|Faralyn Havir]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888488|Marlon Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888489|Joseph W. Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888490|Peter Kafkis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888491|Tommie Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888499|Myra Helen Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888501|Conrad Duncker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888502|Chianti Jackson Harpool]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888503|Ilona Murai Kerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888511|Stuart Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888512|George J. Foerst Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888513|Mauricio Valdivia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888514|Claudia Obermiller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888515|Myles Coker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888523|Marcus Edward Cooper Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888524|Rosemarie Amerosi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888525|Marie Scanlan Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888526|Parker Knoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888527|Rosemarie Franzese]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888528|Arlola Rawls]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888536|Adam Kovacs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888537|Peter M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888538|Irene Gasior]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888539|Margaret Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888540|Doris Mae Burkhart Kale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888548|Ben Doherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888549|Josephine Posnanski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888550|John Watson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888551|Maria Garcia-Rodelo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888552|Harold Davis Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888553|Timothy Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888561|Sherrell Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888562|Larry Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888563|Billy Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888564|Edmon C. Carmichael]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888565|Tom Ferguson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888573|Gwendolyn A. Carmichael]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888574|Shidao Wang]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888575|Levie Barkley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889010|Saul Moreno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889011|Philemon Najieb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889012|Jerome Michael Zottolo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889014|Benjamin DiGiovanni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889021|Nancy M. Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889022|Onielo De Luzio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889023|Lawrence Nokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889024|James Merle Weaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889025|Cathryn Wood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889033|Moses Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889034|Paul J. Foley Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889035|Joseph J. Angi Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889036|Ruthie Jacqueline Stephens Turner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889037|Gerry Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gerry Norris - 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97345241|Crystal Cantrell-Barbee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345243|Charley Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345245|Lambros Karkazis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345247|Lillian Nakawatase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345248|George Parrott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345250|Esperanza Ugalde]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345252|Morris Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345330|Roselind Barsevick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345333|Larry Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345334|William Hollaar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345336|Debbie Decker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345340|Marvin Mazzucchelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345341|Albert Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345343|Feliks Ogorodnik]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345345|Kathleen Takash]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345347|Jim Schwark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345348|Safa Suleyman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345350|Elizabeth Cota]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345351|James Gettings]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345353|Bernadine Summers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345354|Ronald Landsman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345355|James Bragiel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345356|Martha Singleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345357|Elizabeth Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345358|Moses Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345359|John Mazzucchelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345361|Joseph Carnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345367|Elwyte Gardner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345369|Tommie Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345371|Brenda Bolden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345372|Philman Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345373|Nancy Halbauer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345574|Mary Duggan Philbin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345575|William Griffin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345576|Roger Griggs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345577|Asberry Stoudemire]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97372585|Hanna Palska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97388797|Mohamed Mounir]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97400267|Domingos Mãhörõ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97440861|Irene Lalji]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Irene Lalji (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97466640|Яўген Уладзіміравіч Мядзько]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97467461|Manoel da Lenha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97495832|Angela von Nowakonski]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97500756|Norberto Padilla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97578686|César Salinas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97579656|Jorge Villavicencio]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| [[فائل:Ex ministro Villavicencio (Nómada) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97590799|Bahrum Daido]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bahrum Daido (2018) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97670845|Lloyd Cafe Cadena]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:GUILTY or NOT GUILTY! FT. LLOYD CADENA 5s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97671575|Patrick Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97704644|Homayoun Reza Atardi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97704692|James Rudd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97750531|Steve dePyssler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97774567|Pamela Rush]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97824637|Salko Bukvarević]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97930996|Katherine B. Hoffman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97940401|Kōichi Yokono]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98036542|O'ktam Barnoyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ازبڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98041231|Bill Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98065588|Alieu Mboge]]''
| 
| [[گيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98065792|Mohammad Barkatullah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98072664|Satyanarayan Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Satyanarayn Singh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98083027|Masaru Ezaki]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98092502|Carlos Rosas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98106246|Manabendra Bandyopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98108040|Arun Guhathakurta]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98108920|Shyamal Chakraborty]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98145736|German (Chesnokov)]]''
| 
| [[روسي سوويت وفاقي سوشلسٽ جمهوريه]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98149217|Mohamed Adib Slaoui]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98240163|M. I. Sambou-Gassama]]''
| 
| [[گيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98247997|Pierre Boubarne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98382520|Tjandermatie Soekhai]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98449532|Bernaldina José Pedro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98457692|Jamyang Choegyal Kasho]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Jamyang Choegyal Kasho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98459576|Konstantin Markov]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Legendite 2016 06.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98514406|Raúl Rubio Burgos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98514941|Theodore Corcoran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98518138|Lungile Pepeta]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98527416|Jorge Flores Ochoa]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:JAFO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98527646|Umesh Dastane]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98543285|Tariq Shafi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98545382|Kesar Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98561146|Ahmed Badouj]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Badouj - Argan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98596471|Nina Popova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98600373|John Cooke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98607844|Franco Gerratana]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98637362|Vergillio Rebin]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Vergillio Rebin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98690717|Paddy Garritty]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98714288|Evelyn Nicol]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98761510|Harry Seager]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98844761|Cecilia Romo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98889006|Ramón Silva Bahamondes]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98908359|Ahmed Al-Qadri]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98914210|Vimala Sharma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vimala Sharma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98918949|Johny Bakshi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98924391|Kris Heggenhougen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98924502|William Neikirk]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:WILLIAM R. NEIKIRK.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98931500|Raosaheb Antapurkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98971880|Karim Kamalov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98994281|KS Firoz]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99052066|Luisa Revilla]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Luisa Revilla (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99198811|Yousef Abu-Safieh]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99244285|Kendal Royo]]''
| 
| [[پاناما]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99300113|Rubén Corimayo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99306278|Juan Carlos Alcoba]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:JUAN CARLOS ALCOBA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99316693|Valery Semanzo]]''
| 
| ''[[:d:Q133356|Ukrainian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99409157|Miguel Acundo González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99421575|Eddie Mosley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:EddieMosley.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99432805|Margaret Waterchief]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99438633|Andrés Abt]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| [[فائل:Alcalde del Municipio CH Andres Abt - imf8381v1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99439541|Donald Keith Duncan]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99454945|Florent Pereira]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99485311|Adeline Fagan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99574699|Bernard Fils-Aimé]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| [[فائل:2009 Secretary of State's Award for Corporate Excellence (portrait crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99756227|Tony Tenpenny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99767788|Brandi Christine Case-Wallace]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99800397|Mirza Shahi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99845647|Datta Ekbote]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99851329|Mncedisi Filtane]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99857265|Andréia de Olicar]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99911656|Ziad Al-Zaza]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146088|Barbara Ann Davis Prince]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146338|Sandy Oldfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146445|Chanesh Ram Rathiya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146617|Esther Morales]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Esther Morales.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100272881|Rick Todd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100275270|Father Stanislaus Lourduswamy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Stan Swamy (2010).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100339816|Yevhen Cherednichenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Євген Чередніченко (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100537333|Lambert Kreekels]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100548537|Ахметов, Рашит Ракипович]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Рашит Ракипович Ахметов (1954—2020), основатель и редактор газеты «Звезда Поволжья».JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100580192|Rabbi Osher Yaakov Westheim]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100591633|Piotr Francuz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100591978|Wojciech Stachurski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Wojciech Stachurski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100627627|Ilana Rovina]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Ilana Rovina (1963).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100716099|Gusztáv Adorján]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100742561|Ayachi Afilal]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100751723|Kayla Williams]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100783678|Jonathan Duck]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100784502|Christian Gatoux]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100795028|Joel Molina Ramírez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100797042|Matt Gras]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100890925|Parrerito]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Parrerito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100941027|Ted Vartelas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100975270|Chad Dorrill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100995846|ʻAbd al-Ilāh Nabhān]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101022194|Angeline Bernadel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101054234|Pablo Lozano Martín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101069330|H. Tati Santiesteban]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101080038|Pedro Mario Pereyra]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101089316|Adi Darma]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Bontang Adi Darma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101116145|Dharsibhai Khanpura]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101120800|David Andahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101149176|Moncef Ouannes]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101204200|Marc Frasez]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101204530|Bernard Ducruet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101208374|Aniel Kienno]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101229866|Anatoliy Fedorchuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101245795|Mutodi Neshehe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101362178|Andrzej Prawda]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101423791|Irving Pressley McPhail]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101434569|Notis Lalaitis]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Notis1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101542315|Willie Salcedo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101579664|Leandro Resurreccion III]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101584214|Jacek Polak]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Mr. Pollack.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101711396|János Gróz]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101818266|Géza Lajhó]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101873866|Lynn Kellogg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lynn Kellogg &quot;The Jonathan Winters Show&quot; (1968 CBS press photo).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102047464|Marek Umiński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102047761|Óscar Akira Yasser Noriega]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102047806|Mewalal Chaudhary]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102076923|Anton Filipov]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102078444|Mariano Valdés Chávarri]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102097529|Mustafa Canlı]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102104819|Radamés Salazar Solorio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Radamés Salazar Solorio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102113504|Andrzej Bręczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102122799|Raymond Taylor Hoobler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102132780|Bruce Richard Buzby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102146937|Khyson Swong]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102157745|Euda Edward Dean]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102158397|Romuald Koliński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102164597|Barnett Weil Glickfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102164680|Charles J. Mode]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102166137|Joseph Bertorelli]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102189950|Alfonso Gracia-Saz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102192043|Carl Hanson Fitzgerald]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102198254|Patrick Denis Barry]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102276262|Cordula Heß]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102305241|Lay Nam Chang]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102334622|Reinaldo Teles]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102343281|Rajendrasingh Baghel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Rajendrasingh Baghel.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102357959|Hussein Al-Zuhairi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102361877|Jose Luis Garayoa]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102378274|Honestie Hodges]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102391013|Jean Lau Chin]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Dr Jean Lau Chin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102416147|Bharat Bhalke]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102450473|Jan Krawiec]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102490912|David Maas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102859580|Eleanor Schano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103414626|Pavel Čech]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Pavel Čech, 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103512342|Hryhoriy Arshynov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103574159|Hanna Stadnik]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Hanna Stadnik grób (cropped)1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103742338|Raja Mukhopadhyay]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103766157|Adil Ismayilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| [[فائل:Adil Ismayilov in 2020 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103815009|Fadma Abi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103820311|Jacek Włodyga]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103828682|Rafael Pražák]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103863018|Ramzi Najjar]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103928233|Luke Letlow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104005260|Gastón Lemaitre]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104028901|Leanid Zaika]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104049729|Valery Vinakurov]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104057606|Timoteo Ofrasio]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:OfrasioSJ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104062635|Zbigniew Jurkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104062775|Lise Funck-Brentano]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104094383|Donal Leace]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104123083|Pavel Hečko]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104126171|Jean Saliba]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104128390|Divya Bhatnagar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104128876|Judit Egerszegi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104132756|Božidar Milenković]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104145641|Fazlul Haque Montu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104147083|Omar Khashram]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150437|Brittanya Karma]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150471|Lillian Elena Blancas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150631|Damir Kukuruzović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104155741|Dawn Lindberg]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104176273|Jerrold Post]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104178897|Lucio Moderato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104192199|Jerzy Steckiewicz]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Ежи Стецкевич.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104205652|D. Vijayamohan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104244526|Bolivia Suárez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104244720|Christina Rodrigues]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104253395|Aitor Etxarte]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Aitor Etxarte Berezibar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104376876|Jan Błoński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Kidawa-Błoński.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104389005|Delfino López Aparicio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104398451|Jethro]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Jethro october 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104398468|Oleksandr Arkadin-Shkolʹnyk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Александр Аркадин-Школьник.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104414777|Evelyn Alda Seckler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104432992|Humberto Trujillo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104438339|Anghel-Adrian Popa]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104439610|Kim Lee]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:02018 0146 KatowicePride-Parade, Kim Lee.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104439738|Ahmad Toyserkani Ravari]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:احمد تویسرکانی راوری.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104442727|Monzur-I-Mowla]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104450555|Dorothy Gill Barnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104464302|Nur Supriyanto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Nur Suprianto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104470971|Marcin Dramiński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104518546|Loyiso Mpumlwana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104522108|Thoriq Husler]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Luwu Timur Muhammad Thorig Husler.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104522420|Muhammad Al-Saeedi Al-Jardi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104525399|Ismail al-Shamali]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104525544|Robiro Terán]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104528006|Krzysztof Pajewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104528447|Susan Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104531513|Benedicto Bravo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104532204|Carlos Levy]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Levy 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104537223|Arnold D. Gruys]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104541175|Jean-Claude Bohain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104556343|Dudu Duswara]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dudu Duswara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104557820|طلال باغر]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104595284|Issaka Assane Karanta]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104621154|William T. Beaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104628566|Sead Gološ]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104629341|Paul Etyang]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104637633|Veronica Oliver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104640108|Aylin Özmenek]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104640624|Abdul Hakim Al-Taher]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104666469|Tawauna Averette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104695839|Jarod Nandin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104701628|George Whitmore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:George Whitmore Climber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104717282|Julius Schachter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104760616|Valentin Sushko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104764484|Alan Cairns]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:AlanCairns2005.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104764596|Fabrizio Soccorsi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104764599|Theodore Lumpkin Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Theodore Lumpkin - 1940s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104771406|Pradip Ghosh]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104772253|Abid Hussain]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104776005|Oleg Danilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104787172|Iancu Țucărman]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104807971|John Condrone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104812380|João Henrique de Souza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104813246|Mizanur Rahman Khan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104816462|Ali Saleh Mohammed Ali Jaber]]''
| 
| [[يمن]]&lt;br/&gt;[[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Syekh Ali Jaber, 00.02.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104833709|Jairo Castillo]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104843609|Hijn Bijnen]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104843792|Tapan Ghosh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Tapan ghosh hs.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104848615|Alejandro Galvis Ramírez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104852520|Bheki Ntuli]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104856962|Martin Addison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104864449|Ganesh Shankar Vidyarthi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Ganesh Shankar Vidyarthi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104866691|William Z. Good]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104870829|King Victor Thulare III]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104903655|Nombulelo Hermans]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104904509|Ivan Metelytsya]]''
| 
| [[يوڪرين]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104905111|Barbara N. Benson]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104906836|Joe Guerra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Guerra - 1980.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104911977|Meghrig Parikian]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Meghrig-Parikian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104949139|Krzysztof Łuszczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104989956|Calixto Avena]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105027958|Stephen Lungu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105037528|Raisuddin Ahmed]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105043758|Pavel Hanták]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889043|Emma Seifrit Weigley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Emma Seifrit - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889046|Yuet Ming Wong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1054923|British Hong Kong]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889047|Josephine Tapiru]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889048|Norma Jean Knight]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889049|Patricia McGowan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889055|David Toren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889058|Joseph M. Kissane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889059|Boro Lalich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889060|Richard Emmett Powers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889062|Ron Waxman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889069|Frederick Koerner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889071|Herb Baum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889072|Peter Laker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889073|Suzanne Raynal Gijsbers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889074|Willie Gene Whitaker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889081|William F. Latimer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889085|Peter P. DeLuise]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889086|Retha Elizabeth Contri Sharp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889087|Robert Adam Burns]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889097|Alma M. Carney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889098|Mark Schroeder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889099|Lucille Dolores Romer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889100|Gerald Ringdahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889106|Ed Smrekar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889117|William Harrison Goldman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889127|Anibal Francisco de Brito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪيپ ورڊي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889138|Clyde Addison Reichelderfer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889152|Betty Jean Ringle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889166|Oluwayemisi Ogunnubi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889178|Helen Demetoglous]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889186|Calvin Tompkins Lucy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889195|Margaret Skaliotis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889560|Latasha Andrews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889561|Rona Iris Gertz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889562|Patricia Rowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889563|Terry G. Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889564|Luis A. Frias]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889565|Edith Richemond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889570|Raphael Kaminer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889574|Eve Rudin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889575|Louise N. Walsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889576|Britta Lou Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889581|Robert C. Samuels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889585|Lillian Press]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889586|Kenneth James Godwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kenneth James Godwin - 1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889587|Linda Joy Nassif]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889588|Emmy Falta]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889593|Wayne L. Wolford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889598|Leslie Kalmus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889602|Daniel James Callahan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:James Callahan - 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889607|Alexander Webster Cruden Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889613|Ann Bonville Trombly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889617|Asela E. Gejo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889627|Georgianna Glose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889638|Ijeoma Afuke]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889653|Jerome Berrien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889663|Floyd Bluntson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889676|Dorothy May Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889688|Nicholas Modugno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889697|Thomas Cotton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889705|David Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889706|Myra Janet Headley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889707|Mary Elizabeth Parr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mary Elizabeth Gribbin - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889708|Marjorie P. Tabechian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889716|Robert William Dietz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889717|Arthur Charles Lindholm]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889718|Frank M. Goewey Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889719|Harrison Solliday]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889720|Michael Armstrong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889722|Mary Doyle Hovanec]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889729|Rosa Luna]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889730|Geraldine Marie McGovern]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889731|Gerald Alton Cook]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jerry Cook - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889733|Wilma Ruth Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889741|Thomas F. McDermott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889743|Wayne Drye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889744|Hildur T. Stanton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889745|Jaimala Singh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889746|Richard Lynn Heggen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889747|Terri Lynn Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889754|Alexander Leon Lloyd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890143|Lloyd Cornelius Porter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890147|Wilman Sánchez Cabrera]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890156|Alexandra Louise Polansky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890167|Dale A. Boston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890176|Claude Reno Doucette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890187|Janice L. McNelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Janice L. Nelson 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95890196|Nelson Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890206|P. Michael Baillargeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890214|Margaret MacVeagh Schweers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890245|Raymond Gayle Burgett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Burkett - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95890252|Michael J. Mchugh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890253|Mary Ann Bregar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890254|Marilyn Luella Tayse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890255|Roland Henry Lacasse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890256|Marguerite Peyser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890257|Thomas A. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890264|Genowefa Kochanek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890267|Joel I. Sneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890269|Cornelia Ann Hunt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105047205|Gordinho do Surdo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105047246|Carlos Antunes]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105061229|Jaroslava Janderová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Praha, Magistrát, Jaroslava Janderová (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105061721|Vitaly Maksimov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105063128|Bernard Papánek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105069826|Kenneth Z. Altshuler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105071466|Suhail Zaheer Lari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105071475|Joel Matiza]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105076376|Richard West]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105078440|Falah Mandkar]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105083943|Martha Madrigal]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105084390|Marius Swart]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marius Swart.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105085298|Georgeta Luchian Tudor]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105085435|Sekou Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105097673|Anita R. Schiller]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105098482|Paradzai Zimondi]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105099966|Wahab Adegbenro]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105100101|Muspandi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105120942|Abbas Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Nawab Ali Abbas khan (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105183759|Ray Rayburn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105184059|Dennis Mileti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105198678|Percy Tucker]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105208032|Julio Roberto Gómez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105222367|John Gibbons]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105223109|Kwasi Sainti Baffoe-Bonnie]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105229566|Octavian Cojan]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105263600|Ismail Kijo]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105295115|Vicent Raga]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:RAGA Vicent foto VW.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105297032|Maria Andrea Gaspar]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105319487|Mathoor Govindan Kutty]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105337022|Sylvia Lieber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105346796|Zezinho Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Zezinho Corrêa - 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105399622|Steve Turney]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105404824|László Huszár]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105414316|Robb Webb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105421772|Patricia Healey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105424134|Cynthia Turner]]''
| 
| [[مالٽا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105426998|Manuel Salinas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:ManuelSalinas2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105452340|Zoila Águila Almeida]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Zoila Águila Almeida.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105452765|Javier Neves]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105517287|Purificación Atrián Jordán]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105532898|Zaire Rezende]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105581015|Jaleel Smith-Riley]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105586692|James Medhurst]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105620263|Pastor Heydra]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105627376|Quoc Anh]]''
| 
| [[ويٽنام]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105637139|Consuelo Rodríguez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105640581|Enrico Obletter]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105641786|Barbara Ann Rowan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105646427|B. Raghavan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105659455|Madeleine Humbertclaude]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105675497|Élida Rasino]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105679224|Sofia Zhukova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105696486|Bob Pixel]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105710323|José Manuel Cortizas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105722839|Mike Bradner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mike Bradner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105727602|Erica Watson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105729922|Jorge Marticorena Cuba]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105730949|Víctor Espinoza Peña]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105737171|Anna Majani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105746143|Marta Martin Carrera-Ruiz]]''
| 
| [[ڪيوبا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105748342|Diego Gómez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Diego Gómez Cabrera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105753833|Kenneth Mthiyane]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105755145|Karima Brown]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105756142|Rachel Cathoud]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105782944|Osvaldo Mércuri]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105841567|Peter Matlare]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105871502|Daniel Voisin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105943521|Jiří Engliš]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105954720|Algaci Tulio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:ALGACIT2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105954938|Asongo Alalaparu]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Asongo Alalaparu (2020).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105969816|Malak Ismael]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105977858|Esteban Gómez Rovira]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105978052|Marco Bogarelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105987426|Jaroslav Střeštík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009569|František Prošek]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009696|Edgar García]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009916|Jaromír Vytopil]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Jaromir Vytopil.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106011242|Miloslav Čechura]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106044069|Eyrolles Michel Mvunzi Meya]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106084284|Katyayani Shankar Bajpai]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106099414|Edson Montenegro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106109480|Wojciech Krawczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106112793|Antonio Pérez González]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106122752|Natale Bozzo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106163378|Hanna Lypkivska]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106175318|Toabur Rahim]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106194747|İmran Kılıç]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106202945|José Gregorio Guevara]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106204763|Abu Asif Barghouti]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106218592|Rito Jiménez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106218656|Theresa M. Korn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106228708|Yousef Ozreil]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106230021|Francis Pelekamoyo]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106241908|Kombo James Moyana]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106269407|Ellen Gwaradzimba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106272177|Christian Ntshangase]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106297174|Karel Vávra]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106309840|Gurupada Mete]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106317446|Márton Brády]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387566|Henry Jansen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387578|Patrick Jaji]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387591|Moonyeenn Lee]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387600|Paul Dobson]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387618|Sbusiso Mseleku]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387717|Patrick Bayo Mkhize]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387822|Mohammad Karaan]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387850|Leslie Ponnusamy]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107398923|Robert P. Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399015|Gianni Colajemma]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399425|Charles Gregory Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399519|Tony Greer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399637|Wilmer Ato]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399863|Edmundo Martinez Zaleta]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399866|Eric Salas González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399870|Toshi Wungtung]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107400559|Reinaldo Ortega]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107400988|Steven Manios Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107401694|Josh Wallwork]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107401977|Shankanada Aravind]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107420703|Fridon Aslanyan]]''
| 
| ''[[:d:Q132856|Armenian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107420799|Abel Pienaar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107423669|Fazl-e-Khuda]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107453228|Diratsagae Alfred Kganare]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107487454|Francisco Astorga]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francisco &quot;Pancho&quot; Astorga Foto- © Rodrigo Pardo .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107488620|Eka Supria Atmaja]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Bekasi Eka Supria Atmaja.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107491716|Luke Masamvu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107491736|Peter Haritatos]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107524326|Ricardo Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528488|Machchindra More]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528549|Alfredo Fraile]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528659|Parvesh C. Mehta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528924|K Balu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529167|Sai Balaji]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529220|Kumar Vatti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529305|Anil Suri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529386|Venugopal Kosuri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529447|Shyam Dehati]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529490|Vamsi Rajesh Kondaveeti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107539497|Zhypar Zheksheev]]''
| 
| [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107545906|José Maria Batalla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107545938|Jeremy Silvester]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107550001|Kä Mana]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107562373|Orlando Chirinos]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107563913|Eliaser Yentji Sunur]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Eliaser Yentji Sunur.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107569124|John Mukasa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107570435|Arun Chaudhary]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107581777|Enny Sri Hartati]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107583322|Arief Harsono]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Arief Harsono1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107583643|Mohamad Assegaf]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107584187|Nurul Almy Hafild]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107600902|Audrey Marie Ellis]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107613304|Hamadi Ghawar]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107613344|Michael Lejong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107625371|Atful Hye Shibly]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107630308|Rodolfo Peña Flores]]''
| 
| [[ڪوسٽا ريڪا|ڪوسٽاريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Rodolfo-rodrigo-pea-flores 40240716480 o.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107645871|Hasip Kalimuddin Syam]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wagub Jambi Hasip Kalimuddin Syam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107672808|Ribeiro da Ciclo Ribeiro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107785573|Jean-Claude Kazembe Musonda]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107877832|María Teresa Marú Mejía]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107921203|José Alberto Hermógenes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Alberto Hermógenes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108005947|Dick Farrel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108017856|Saranya Sasi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108043685|Luis Peláez Campomanes]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108076821|Issa Abdel Hafeez]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108083120|Alan Neville Clements]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108083418|Sheham Siddik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108110670|Pamela Valenzuela]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Pamela Geraldine Valenzuela Rengel. Trans Volvimos a nacer 0-55 screenshot (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108265582|Alexandre Pagès]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108282132|Aris Skiadopoulos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108284809|Mohamed Saad]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108296947|Filippo Maria Gambàri]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108320943|Giraldo González]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108368015|Francisco Monterrosa]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108384012|Iván Colás Costa]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108405918|Enakshi Chattopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108410750|Marc Bernier]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108434832|Dan Montsitsi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108462281|Georgi Vanyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108529212|Bernardino Cano Radil]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108532938|Saviana Scalfi]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108535646|Michael Halkias]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108537193|Veronica Wolski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108541641|Hai Shaulian]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108600909|Laura Hartman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108664482|Anthony Zane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108670697|Manuel Román Fernández]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108695225|Haru Rajwar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108702519|Joachim Hellmich]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108709551|Francesco Mattesini]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108731108|Massimo Ampola]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108791869|Ramiro Larrea]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108800539|Samantha Epasinghe]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108817495|Naomi Kori Pomat]]''
| 
| [[نيو گني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108839344|Reggie Parks]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Reggie Parks 1982.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108860941|Dimo Stoyanov]]''
| 
| [[بلغاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108899282|Claude Mouton]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108900259|Muḥammad Aḥmad al-Dālī]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108916068|Pablo Rodríguez]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108920565|Ugo Falesiedi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106334361|Nemam Ghafouri]]''
| 
| [[عراق]]&lt;br/&gt;[[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106366913|Yinka Odumakin]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106423215|Jacquiline Chikuta]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106434042|Nestor Torre Jr.]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106463233|Füzuli Javadov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106466070|Hans Kristian Gaarder]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106472216|François Matheron]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106473570|Babar Tadvi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106473583|Dugyala Srinivas Rao]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106474359|Irondi Mantovani Pugliesi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106477709|Hebert Axel González]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106484252|László Rákoskerti]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106508488|Aslam Qureshi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106515434|Mao Ayuth]]''
| 
| [[ڪمبوڊيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106518107|Ludmila Guzun]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106519193|Lois Sasson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106519588|Mahmoud al-Khalidi]]''
| 
| ''[[:d:Q193714|Mandatory Palestine]]''&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106533280|Dário de Castro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106542493|Muṣṭafá Muslim]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106542784|Theodore Lambrinos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Greek-American baritone Theodore Lambrinos, 1960s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106572313|Ludovico Badoy]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Director Ludovico D. Badoy (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106585096|Pang Xiong Sirirathasuk Sikoun]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106587775|Teresa Majchrzak]]''
| 
| ''[[:d:Q211274|Polish People's Republic]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106588720|Àngel Pla]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106592192|Johny Lal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106592198|Lea Dali Lion]]''
| 
| [[اسٽونيا]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Lea Dali Lion 2014 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106595478|Robin Fransman]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Robin Fransman-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106600819|Alípio Freire]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Alípio Freire.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106602162|Thakur Puran Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106602515|Bhitali Das]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2227470|Majgaon]]''
| 
| 
| [[فائل:Assamese singer Vitali Das.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106611255|Satwant Kaur Sandhu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611259|A Elumalai]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611265|M. AS Subramanian]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611278|Kailash Chandra Trivedi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611282|Sukhdarshan Singh Marar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611287|Bishnu Prasad Bhaiya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611773|Purnmasi Pankaj]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611774|Kalawati Bhuria]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611776|Ramesh Diwakar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106613228|Vira Sathidar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106613406|Diana S. Rabinovich]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106617169|Zoram Sangliana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106618445|Kunti Devi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106626688|Kishore Nandlaskar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106629259|David Núñez]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106634443|Jaga Rout]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106637349|Somnath Juwarkar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106648138|Amris]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wakil Walikota Dumai Amris.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106648215|Celso Dayrit]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106650087|Chittabbai Kudupudi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106651586|Kom Chuanchuen]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106652376|Vasyl Obleschuk]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106659864|Olena Lytovchenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Письменниця Олена Литовченко з книжкою &quot;Пустоцвіт&quot;.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106675659|Jagdish Lad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106675731|Kanupriya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106687272|Williams Santamaría Valdera]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106687902|Seturam Gopalrao Neginhal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Sethuram Gopalrao Neginhal.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106689691|Gilmar de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106689926|Boddu Bhaskara Ramarao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690199|Challa Rama Krishna Reddy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690208|Sudhakar Paricharak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690211|Dauji Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106691558|Ricardo Alberto Ramírez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106702173|James Purify]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106707423|Fred Fitz-James]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106714989|Ajay Sharma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106727289|Sriprada]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106730125|Baldur Beyer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Baldur Beyer (2021).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106734360|Rajendra Kapila]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106764462|Omar Hugo Gómez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106768454|Javier Rondón]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106771906|James Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106784040|Roy Ristie]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Roy Ristie 2017.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106784902|Fathul Allah Ahmad]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106835512|Estefano Starepravo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106837129|Tony Tolbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106869478|Rajendrasinh Jadeja]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106873455|Anjan Bandyopadhyay]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106885286|Saad Sharar]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106906609|Prashant Mohapatra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106906993|Karen Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106947545|Qadir Haji Ali]]''
| 
| [[عراق]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q41470|Kurdistan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107021764|Ryan Stephen]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107021889|Basant Das]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107103451|Yann Gontard]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107119906|Kiyomoto Yoshijirō]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107128059|Paul Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107187433|Taha Karaan]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107192015|Lin Fang-I]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107207790|Aldo Moltifiori]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107249689|Maurice Tsalefac]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107289272|Rehema Watongola]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107300156|Rodrigo Munilla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107309769|Emin Saraç]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:صورة شخصية محمد أمين سراج.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107343331|Abd al-Nasir Najjar]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107358646|Ahmed Bilal Shah]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Bilal Shah VOA (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107359033|Hind Chelbi]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107380310|Goolam Rajah]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387549|Nomandla Yako]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387562|Lungile Tom]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108940885|Elnur Ashrafoglu]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109000898|Svetlana Căpățină]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109031824|Manuel de Jesus Tahay Gomes]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109218129|Jan Hilgen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109258630|Abdul Jawad Dhanuun]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:عبدالجواد ذنون.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109258978|Dzmitry Liebiadzievich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109259050|Mbak You]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109270014|Adib al-Jarf]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109280531|Vladimir Sytchanka]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109331719|Lenka Angelová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109335700|Ḥusayn Asad]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109385274|Orhan Çoban]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109398170|Ali Cem Köroğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109423757|Roberto José Ábalos]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:José Roberto Ábalos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109463224|Josip Uhlik]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109486992|Yuri Evtushenko]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109551692|Akbar Nikzad Afghani]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109552845|Bijan Afshar]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109588694|Julie Le Galliard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109623606|William Breisky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109649898|Aziz El Fadili]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109655703|Wallker Wollber Bezerra de Medeiros]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109678716|Fetty Dzul]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109678864|Ahmad Mohd Nor]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109744750|Lars Egil Mogård]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109805144|Steven Milligram]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109835297|Vince Lelkes]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109836022|Pius Mujuzi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109852630|Parthena Koutmeridou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109869417|Ludwig Ladstätter]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109941647|Alberto Berardi]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110062761|Vangelis Vasileiadis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110088289|Fernando Gutierres Reis]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110113207|Gramoz Abedinaj]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110125587|Josep Maria Castelló i Mateu]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:JM CASTELLO HOMENATGE CASTELL (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110150593|Alicja Tysiąc]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Alicja Tysiąc.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110165407|Boris Zozulya]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110191163|Ashok Kumar Amrohi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110215649|Tina Rinaldi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110221514|Evgenia Hristopoulou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110226536|Jenni Crain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110246082|Adil Xasayev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110271712|Frédéric Sinistra]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Frédéric Sinistra dans un match le 24 mars 2012.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110275982|Roland Damu]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110286763|Christos Diamantis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110400616|Jan Čermák]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110401833|Kenny J]]''
| 
| [[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| [[فائل:Kenny J at Dimanche Gras 1993.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110402492|Ibrahim Hegazy]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110409615|Baktash Abtin]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Baktash Abtin (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110422948|Joan Vinyals]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110451924|Stewart Gilray]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110496140|Umar Zahir]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Umar Zahir (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110540805|Andrzej Rusek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110597021|Hana Horká]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110607249|Yolanda Tortolero]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110646860|Ankica Lepej]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110778559|Mykola Malkov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110815959|Izidorio Oliveira]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110826613|Martin B. Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110854189|Petipán]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Petipán en 1967.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110861744|Gareer Mansour]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110883731|Roberto Scudero]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110901608|Edmur Mesquita]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110938790|Jorge Conti]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110955245|Hervé Mombo Kinga]]''
| 
| [[گيبون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110975000|Martin Tichý]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111080749|Ananias Koustenis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111128104|Bessie Hendricks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111149838|Nurlan Agha]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111288450|Oliver Crewe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111366741|Carlos Cano Vieira]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111377122|Aleksandr Suvorov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111448515|رشیدہ عیاں]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111449480|Ahmet Ceni]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111513142|Manuel Machado Alvarez]]''
| 
| [[ڪيوبا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Manuel Alvarez CDCR (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111763387|Jack Dowling]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111913676|Yusuf Hussain]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112036971|Ivan Gavrilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112117043|Mohammed Makhlouf]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112119460|Richárd Látó]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112133146|Gideon Badagawa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112134792|David M. Robb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112136783|Gui.Giling]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112378516|Moshe Augenstein]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112506278|Juris G. Draguns]]''
| 
| [[ليٽويا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112689682|Cecilia Wang]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112742832|Nikolaos Vernezos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112800314|James Fisher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112972599|Adelmo Rivas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112972601|Juan José Martel]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113027291|Ramón Ojeda Mestre]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113273570|Nanda Kishore Patnaik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113323854|Fred Nijs]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113411338|Sergey Borisovich Lebedev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113443989|Albert Woodfox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Angola Three event, Manchester Metropolitan University, November 2016 (07) (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q113481015|B. Sathyanarayana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113485982|Gautam Lal Meena]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501104|D.A. Sathya Prabha]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501384|Marco Brown]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501563|Gordon Arinda]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113502533|Omar Garmil]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113504240|Howard D. Weinbrot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113509778|Irengbam Ibohalbi Singh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113509780|Marie-Line Lesdéma]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113553302|John M. Murrin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113658209|Liu Shunsong]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114051142|Abdulsamad al-Ghurairi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435943|Raja Madangopal Nayak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435946|Govardhan Dangi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435953|Jyoti Dutt]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114554103|Ferdy Nico Yohannes Piay]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114567435|Hari Narayan Choudhary]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114776280|Noël Bélanger]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114865038|Rohit Patel]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114865049|Shakrajit Nayak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114876246|Madhava Chandra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115056055|Wangkheimayum Brajabidhu Singh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115056059|Bedri Çollaku]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091370|SRS Yadav]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091407|Jamuna Prasad Bose]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091447|Naseeb Pathan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115129602|Choudhary Fateh Muhammad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115129933|Chuni Lal]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115322537|Marcus Birks]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115367980|Lee Lung-chuan]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115653493|Joseph M. Masling]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115696126|Luis Hugo Apolo]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115709280|Anja Kanninen]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115712095|Edwin Bennett Shostak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115943625|Ruggero Boschi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038073|Chu Lanlan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038416|Hong Mu]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038464|Xu Lanlalan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038510|Cheng Qingao]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038570|Yu Yuheng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038606|Jiang Yingheng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038836|Ni Hen]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116151283|Emilio Locurcio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116182265|Achille Mauri]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116452339|Katharine Clare Manning Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116616040|Teoman Alili]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116812358|James M. Polachek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116971082|Juan Chico]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116994772|Pamela Hibbs]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117025085|Juan Astorga Junquera]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]&lt;br/&gt;[[ايڪواڊور]]
| 
| 
| [[فائل:JuanAstorgaJunquera2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117485502|Roberto Ambrosoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117845780|Muriel Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117846318|Behçet Güler]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118109323|Craig Welch]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118120596|André Poulidor]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118454861|Rekha Chattopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118522965|Ainslie Leslie]]''
| 
| [[بيليز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q121571277|Guiller]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q121798149|Gary Friedkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122225804|Paul Coffin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122508425|József Sipos]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122956959|Fereydoun Shayah]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123562957|Bob Contant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123575621|Jaime Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:74001.jpgmaior Jaime Fernandes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q123745963|Neuza Freitas Dias]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123987299|Luis de Blas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124031636|葉明水]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124254829|Valter Gjoni]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124254912|Leah Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124290122|Tony Metoyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124371974|James Geraty Harrison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124423502|Alice Mackler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124480612|Arnold Tenenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124480763|Lorlee Tenenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124517966|Ygona Moura]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124799497|Ezekiel Koren]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125117241|Laura Weinstein]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:La historia de Laura Weinstein para Sentiido 0-43 screenshot (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q125469336|Frank Olson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125473156|Martha Lillard]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Martha Lillard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q125895230|Swami Omkarananda]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q126465852|Layla El-Iskandaraniyyah]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q126712872|Anna Fehér]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Feher Anna nover 1984 fortepan 124217.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q127416432|Kenan Akın]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q127639331|Ronald K. O’Dor]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q128382746|Minoo B. Madon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q129167054|Elena B. Muzrukova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q129176723|ဝိသာရဒ မဟာထေရ်]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:Visarada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q129693028|Vinesh Kumar Kalra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shri Vinesh Kalra, Consul General, Mazar-e-Sharif.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q130480285|Bạch Mai]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130718411|Deloris Dockrey]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131323028|Giorgi Beridze]]''
| 
| [[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131369881|Chilakam Ramachandra Reddy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131386787|Pavuluri Sivaramakrishna]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131390242|Min Thein Swe]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:TheinSwe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q131674590|Dana Konya-Petrișor]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131754455|Bernardo Saavedra Pita]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131763189|احمد گل‌محمدی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131794484|ابومحمد عسگرخانی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132125661|Ginette Rivière Lubin]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132398047|Anton Holič]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132471275|Bhishma Guhathakurta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132733138|Ngọc Đáng]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ويٽنام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133457873|Bill Follis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133574003|پرویز اسکندرپور خرمی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133858013|Madhavi Gogate]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133879482|Bengt Sprinzl]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133884170|Yasinjan Ghopur]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134002433|Chaim Mertz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134276406|Jules Houllier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134283271|اشکان منصوری]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134634105|Laura Hermosa]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135110412|Mikica Zdravković]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135152691|Falilou Kane]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135455342|Bruno Villata]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135459263|Gérard Beaulieu]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135548080|Eurípedes Balsanulfo de Freitas e Abreu]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135919372|Cosme Proenza]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135971389|Hasan Riyazi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135985383|Javier Ojalvo]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136210886|Herman Bailey]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136236318|زهرا استادزاده]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136458233|דוד אלעווסקי]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136465052|Eric Cohen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136471378|מאיר זעליג ריספלער]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136485620|Henry Ventura]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136485645|Humberto Silva]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136485840|Jean Carlos Martínez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136724021|Antonio Casas González]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137204967|Alioune Badiane]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137290904|Віктор Талащук]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Талащук Віктор Флорович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q137644949|Jimmy Gamonet]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137784699|Elizabeth R. Duff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137828518|Robbert Keegel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137942344|Mitchell Andrews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138341440|Abu Ubayda Ahmad al-Muhrizi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138412915|Николай Матрачийски]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q139069633|Jānis Kaijaks]]''
| 
| [[ليٽويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140007277|Milen Belchev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140007287|Neven Belchev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140317413|Şaban Şenateş]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140869668|Erick Echegaray]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q141050484|Patrick Semphere]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q141376071|Charles C. Thieriot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>9031j1o9u66kb9hl1yar6lwqx602i7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪلر (يو سي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58122</id>
    <revision>
      <id>414609</id>
      <parentid>355653</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T12:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>414609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7788" sha1="kvjli0kuub6po7lr3ioc8oxpxyxt3b8" xml:space="preserve">{{Short description|قمبر تعلقي جي يونين ڪائونسل}}
{{ٻيا نالا|انگريزي=Kalar}}

{{Infobox settlement
| name                    = ڪلر
| official_name           = ڪلر يونين ڪائونسل
| native_name             = ڪلر
| native_name_lang        = سنڌي
| settlement_type         = [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]]
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize         = 220
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|27|37|08|N|67|57|13|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = [[سنڌ]]
| subdivision_type2       = [[سنڌ جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[قمبر تعلقو]]
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = وليداد مغيري
| government_type         = [[يونين ڪائونسل]]
| unit_pref               = Metric
| population_total        = 22,336
| population_as_of        = 2017
| population_density_km2  = auto
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1             = +5
}}

'''ڪلر''' ({{ٻيا نالا|انگريزي=Kalar}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[قمبر تعلقو|قمبر تعلقي]] جي هڪ [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]] آهي. هيءَ انتظامي طور [[لاڙڪاڻو ڊويزن]] ۾ شامل آهي. مختلف دورن جي مڪاني حڪومتن جي حدبندين ۽ نمبرنگ ۾ هن کي '''يو سي 26 ڪلر''' ۽ قمبر تعلقي جي '''يو سي 15''' طور پڻ ڄاڻايو ويو آهي. 2017ع جي آدمشماريءَ مطابق يونين ڪائونسل جي ڪل آبادي 22,336 هئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Kambar Shahdad Kot Blockwise
 |url=https://www.pbs.gov.pk/
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=23 September 2026
}}&lt;/ref&gt; يونين ڪائونسل جو صدر مقام [[وليداد مغيري]] ڳوٺ آهي.

== نالو ==
يونين ڪائونسل جو نالو '''ڪلر''' مقامي علائقي جي زمين سان منسوب ڪيو وڃي ٿو. مقامي روايت موجب هن علائقي جي زمين جو وڏو حصو ڪلراٺو هجڻ سبب علائقي کي ڪلر سڏيو ويو.

== جاگرافي ==
ڪلر [[سنڌ]] جي اتر-اولهه واري حصي ۾ [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[قمبر تعلقو|قمبر تعلقي]] اندر واقع آهي. هن يونين ڪائونسل جو وڏو حصو ٻهراڙيءَ تي ٻڌل آهي. علائقي ۾ زرعي زمينون پڻ آهن، پر زمين جي ڪلراٺي نوعيت سبب ڪجهه حصن ۾ زرعي پيداوار نسبتاً گهٽ آهي ۽ يونين ڪائونسل جو ڪجهه علائقو غيرآباد آهي.

ڪلر يونين ڪائونسل [[غيبي ديرو]] روڊ وسيلي [[قمبر]] شهر سان ڳنڍيل آهي.

== آباديون ==
ڪلر يونين ڪائونسل ۾ ڪيترائي ڳوٺ ۽ ننڍيون آباديون شامل آهن. انهن ۾:
* ڦل
* خان
* گل محمد مغيري
* ڄام خان چانڊيو
* خان رسول دايو
* وليداد مغيري
* ڇانگرو
* لڪيٽا

۽ ٻيون ڀرپاسي جون آباديون شامل آهن.

== انتظامي حيثيت ==
ڪلر قمبر تعلقي جي مقامي حڪومتي يونين ڪائونسلن مان هڪ آهي. مختلف سرڪاري ۽ چونڊن سان لاڳاپيل رڪارڊن ۾ ڪلر کي قمبر، قمبر شهدادڪوٽ سان لاڳاپيل يونين ڪائونسل طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=SIBA Testing Services
 |url=https://apps.iba-suk.edu.pk/dashboard-admission-sts-hr/down/sts_documents/20211108161726919.pdf
 |publisher=SIBA Testing Services
 |access-date=23 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

ضلعي جي انتظامي نقشن ۽ آبادين جي رڪارڊن ۾ پڻ ڪلر جو نالو قمبر واري علائقي ۾ درج آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Qambar Shahdadkot UC Settlements Map
 |url=https://www.scribd.com/document/518362112/pak726-qambar-shahdadkot-uc-settlements-l-a3-v1-20190204
 |date=4 February 2019
 |access-date=23 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ڪائونسل ==
يونين ڪائونسل جي دفتري معاملن ۽ رڪارڊ جي سنڀال لاءِ يو سي سيڪريٽري مقرر هوندو آهي. يونين ڪائونسل مقامي سطح تي ڄمڻ ۽ وفات جي رجسٽريشن ۽ شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن سميت مختلف شهري رڪارڊن جي سار سنڀال سان لاڳاپيل ذميواريون سرانجام ڏئي ٿي.

2015ع جي مڪاني چونڊن ۾ هن يونين ڪائونسل مان '''محمد ايوب چانڊيو''' چيئرمين ۽ '''محمد علي دايو''' وائيس چيئرمين چونڊجي آيا؛ ٻئي آزاد اميدوار هئا.&lt;ref&gt;{{Citation
 |title=Sindh Local Government Elections 2015 Results
 |url=https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |accessdate=2020-05-01
 |archive-date=2020-08-12
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812031907/https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

ساڳين چونڊن ۾ وليداد مغيري ڳوٺ جو '''لياقت علي مغيري''' آزاد اميدوار طور ضلعي ڪائونسل لاءِ هن يونين ڪائونسل مان ميمبر چونڊيو ويو.

== آبادي ==
2017ع جي آدمشماريءَ مطابق ڪلر يونين ڪائونسل جي آبادي '''22,336''' هئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Kambar Shahdad Kot Blockwise
 |url=https://www.pbs.gov.pk/
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=23 September 2026
}}&lt;/ref&gt; آباديءَ جو وڏو حصو مختلف ڳوٺن ۽ ٻهراڙيءَ جي آبادين ۾ رهي ٿو.

== صحت ۽ تعليم ==
يونين ڪائونسل جي مختلف ڳوٺن ۾ پرائمري تعليم جون سهولتون موجود آهن. علائقي ۾ سيڪنڊري ۽ هائير سيڪنڊري سطح جي تعليمي ادارن جون سهولتون محدود آهن.

== معيشت ۽ بنيادي سهولتون ==
ڪلر جي ٻهراڙيءَ واري معيشت ۾ زراعت اهم حيثيت رکي ٿي. علائقي جي ڪجهه زمين ڪلراٺي هجڻ سبب زرعي پيداوار محدود آهي ۽ ڪجهه زمين غيرآباد پڻ آهي.

مقامي آبادي پيئڻ ۽ گهريلو ضرورتن لاءِ وڏي حد تائين جر جي پاڻيءَ تي ڀاڙي ٿي. روڊن جي ذريعي يونين ڪائونسل جون آباديون [[قمبر]] ۽ ڀرپاسي جي علائقن سان ڳنڍيل آهن.

== پڻ ڏسو ==
* [[قمبر تعلقو]]
* [[قمبر]]
* [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
* [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:قمبر تعلقي جون يونين ڪائونسلون]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ جون يونين ڪائونسلون]]</text>
      <sha1>kvjli0kuub6po7lr3ioc8oxpxyxt3b8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414610</id>
      <parentid>414609</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7747" sha1="3zkaxt4xdu4nv7s1ika8ayrybx7laxx" xml:space="preserve">{{Short description|قمبر تعلقي جي يونين ڪائونسل}}

{{Infobox settlement
| name                    = ڪلر
| official_name           = ڪلر يونين ڪائونسل
| native_name             = ڪلر
| native_name_lang        = سنڌي
| settlement_type         = [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]]
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize         = 220
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|27|37|08|N|67|57|13|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = [[سنڌ]]
| subdivision_type2       = [[سنڌ جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[قمبر تعلقو]]
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = وليداد مغيري
| government_type         = [[يونين ڪائونسل]]
| unit_pref               = Metric
| population_total        = 22,336
| population_as_of        = 2017
| population_density_km2  = auto
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1             = +5
}}

'''ڪلر''' ({{ٻيا نالا|انگريزي=Kalar}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[قمبر تعلقو|قمبر تعلقي]] جي هڪ [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]] آهي. هيءَ انتظامي طور [[لاڙڪاڻو ڊويزن]] ۾ شامل آهي. مختلف دورن جي مڪاني حڪومتن جي حدبندين ۽ نمبرنگ ۾ هن کي '''يو سي 26 ڪلر''' ۽ قمبر تعلقي جي '''يو سي 15''' طور پڻ ڄاڻايو ويو آهي. 2017ع جي آدمشماريءَ مطابق يونين ڪائونسل جي ڪل آبادي 22,336 هئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Kambar Shahdad Kot Blockwise
 |url=https://www.pbs.gov.pk/
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=23 September 2026
}}&lt;/ref&gt; يونين ڪائونسل جو صدر مقام [[وليداد مغيري]] ڳوٺ آهي.

== نالو ==
يونين ڪائونسل جو نالو '''ڪلر''' مقامي علائقي جي زمين سان منسوب ڪيو وڃي ٿو. مقامي روايت موجب هن علائقي جي زمين جو وڏو حصو ڪلراٺو هجڻ سبب علائقي کي ڪلر سڏيو ويو.

== جاگرافي ==
ڪلر [[سنڌ]] جي اتر-اولهه واري حصي ۾ [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[قمبر تعلقو|قمبر تعلقي]] اندر واقع آهي. هن يونين ڪائونسل جو وڏو حصو ٻهراڙيءَ تي ٻڌل آهي. علائقي ۾ زرعي زمينون پڻ آهن، پر زمين جي ڪلراٺي نوعيت سبب ڪجهه حصن ۾ زرعي پيداوار نسبتاً گهٽ آهي ۽ يونين ڪائونسل جو ڪجهه علائقو غيرآباد آهي.

ڪلر يونين ڪائونسل [[غيبي ديرو]] روڊ وسيلي [[قمبر]] شهر سان ڳنڍيل آهي.

== آباديون ==
ڪلر يونين ڪائونسل ۾ ڪيترائي ڳوٺ ۽ ننڍيون آباديون شامل آهن. انهن ۾:
* ڦل
* خان
* گل محمد مغيري
* ڄام خان چانڊيو
* خان رسول دايو
* وليداد مغيري
* ڇانگرو
* لڪيٽا

۽ ٻيون ڀرپاسي جون آباديون شامل آهن.

== انتظامي حيثيت ==
ڪلر قمبر تعلقي جي مقامي حڪومتي يونين ڪائونسلن مان هڪ آهي. مختلف سرڪاري ۽ چونڊن سان لاڳاپيل رڪارڊن ۾ ڪلر کي قمبر، قمبر شهدادڪوٽ سان لاڳاپيل يونين ڪائونسل طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=SIBA Testing Services
 |url=https://apps.iba-suk.edu.pk/dashboard-admission-sts-hr/down/sts_documents/20211108161726919.pdf
 |publisher=SIBA Testing Services
 |access-date=23 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

ضلعي جي انتظامي نقشن ۽ آبادين جي رڪارڊن ۾ پڻ ڪلر جو نالو قمبر واري علائقي ۾ درج آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Qambar Shahdadkot UC Settlements Map
 |url=https://www.scribd.com/document/518362112/pak726-qambar-shahdadkot-uc-settlements-l-a3-v1-20190204
 |date=4 February 2019
 |access-date=23 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ڪائونسل ==
يونين ڪائونسل جي دفتري معاملن ۽ رڪارڊ جي سنڀال لاءِ يو سي سيڪريٽري مقرر هوندو آهي. يونين ڪائونسل مقامي سطح تي ڄمڻ ۽ وفات جي رجسٽريشن ۽ شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن سميت مختلف شهري رڪارڊن جي سار سنڀال سان لاڳاپيل ذميواريون سرانجام ڏئي ٿي.

2015ع جي مڪاني چونڊن ۾ هن يونين ڪائونسل مان '''محمد ايوب چانڊيو''' چيئرمين ۽ '''محمد علي دايو''' وائيس چيئرمين چونڊجي آيا؛ ٻئي آزاد اميدوار هئا.&lt;ref&gt;{{Citation
 |title=Sindh Local Government Elections 2015 Results
 |url=https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |accessdate=2020-05-01
 |archive-date=2020-08-12
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812031907/https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

ساڳين چونڊن ۾ وليداد مغيري ڳوٺ جو '''لياقت علي مغيري''' آزاد اميدوار طور ضلعي ڪائونسل لاءِ هن يونين ڪائونسل مان ميمبر چونڊيو ويو.

== آبادي ==
2017ع جي آدمشماريءَ مطابق ڪلر يونين ڪائونسل جي آبادي '''22,336''' هئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Kambar Shahdad Kot Blockwise
 |url=https://www.pbs.gov.pk/
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=23 September 2026
}}&lt;/ref&gt; آباديءَ جو وڏو حصو مختلف ڳوٺن ۽ ٻهراڙيءَ جي آبادين ۾ رهي ٿو.

== صحت ۽ تعليم ==
يونين ڪائونسل جي مختلف ڳوٺن ۾ پرائمري تعليم جون سهولتون موجود آهن. علائقي ۾ سيڪنڊري ۽ هائير سيڪنڊري سطح جي تعليمي ادارن جون سهولتون محدود آهن.

== معيشت ۽ بنيادي سهولتون ==
ڪلر جي ٻهراڙيءَ واري معيشت ۾ زراعت اهم حيثيت رکي ٿي. علائقي جي ڪجهه زمين ڪلراٺي هجڻ سبب زرعي پيداوار محدود آهي ۽ ڪجهه زمين غيرآباد پڻ آهي.

مقامي آبادي پيئڻ ۽ گهريلو ضرورتن لاءِ وڏي حد تائين جر جي پاڻيءَ تي ڀاڙي ٿي. روڊن جي ذريعي يونين ڪائونسل جون آباديون [[قمبر]] ۽ ڀرپاسي جي علائقن سان ڳنڍيل آهن.

== پڻ ڏسو ==
* [[قمبر تعلقو]]
* [[قمبر]]
* [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
* [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:قمبر تعلقي جون يونين ڪائونسلون]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ جون يونين ڪائونسلون]]</text>
      <sha1>3zkaxt4xdu4nv7s1ika8ayrybx7laxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نور آباد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58124</id>
    <revision>
      <id>414706</id>
      <parentid>355603</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>414706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11413" sha1="grnu4nodx31l15o34t6pfsyemtrh0a1" xml:space="preserve">{{Short description|وارهه تعلقي جي يونين ڪائونسل}}
{{ٻيا نالا|انگريزي=Noorabad}}

{{Infobox settlement
| name                    = نور آباد
| official_name           = نور آباد يونين ڪائونسل
| native_name             = يو سي 28 نور آباد
| native_name_lang        = سنڌي
| settlement_type         = [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]]
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize         = 220
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|27|26|13|N|67|49|50|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = [[سنڌ]]
| subdivision_type2       = [[سنڌ جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[وارهه تعلقو]]
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = [[ڳوٺ جيئن ابڙو]]
| government_type         = [[يونين ڪائونسل]]
| unit_pref               = Metric
| population_total        = 16,644
| population_as_of        = 2017
| population_density_km2  = auto
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1             = +5
}}

'''نور آباد''' ({{ٻيا نالا|انگريزي=Noorabad}})، جنهن کي '''يو سي 28 نور آباد''' پڻ چيو وڃي ٿو، [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جي هڪ [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]] آهي. انتظامي طور هيءَ [[لاڙڪاڻو ڊويزن]] ۾ شامل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Notification for up gradation to the level of High School in respect of the GBLSS Nihal Tunio Union Council Noorabad Taluka Warah District Kamber Shahdadkot
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/notifications?id=0&amp;key=gradat&amp;pageNumber=5
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |date=31 October 2023
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt; 2015ع جي مڪاني حڪومتن جي حدبنديءَ ۾ نور آباد کي '''يونين ڪائونسل نمبر 28''' ۽ [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جي '''يو سي نمبر 1''' طور ڄاڻايو ويو. 2017ع جي آدمشماريءَ مطابق هن يونين ڪائونسل جي آبادي '''16,644''' هئي. يونين ڪائونسل جو صدر مقام [[ڳوٺ جيئن ابڙو]] آهي.

== جاگرافي ==
نور آباد [[سنڌ]] جي اتر-اولهه واري حصي ۾ [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] اندر واقع آهي. ان جا هم آهنگ {{coord|27|26|13|N|67|49|50|E|region:PK|display=inline}} آهن.

هي علائقو گهڻو ڪري ٻهراڙيءَ تي مشتمل آهي ۽ زراعت مقامي معيشت جو اهم حصو آهي. يونين ڪائونسل جون زرعي زمينون سنڌ جي آبپاشي واري ميداني خطي جو حصو آهن.

== انتظامي حيثيت ==
نور آباد وارهه تعلقي جي مقامي حڪومتي يونين ڪائونسلن مان هڪ آهي. 2015ع جي مڪاني حڪومتن جي چونڊن وقت ان کي قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي '''يونين ڪائونسل نمبر 28''' طور درج ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=District Council Qambar Shahdadkot UC Result Elections 2015
 |url=https://www.electionpakistani.com/local-government-bodies/sindh/qambar-shahdadkot/district-council.htm
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

سنڌ حڪومت جي بعد وارن سرڪاري رڪارڊن ۾ پڻ نور آباد کي وارهه تعلقي جي هڪ الڳ يونين ڪائونسل طور ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Notification for up gradation to the level of High School in respect of the GBLSS Nihal Tunio Union Council Noorabad Taluka Warah District Kamber Shahdadkot
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/notifications?id=0&amp;key=gradat&amp;pageNumber=5
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |date=31 October 2023
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخي انتظامي حيثيت ==
2013ع ۾ تيار ڪيل قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي ڳوٺن جي ڊائريڪٽري ۾ نور آباد ڳوٺ کي [[کَنڊو]] يونين ڪائونسل ۾ شامل ڏيکاريو ويو هو. بعد وارن مڪاني حڪومتي رڪارڊن ۾ نور آباد کي الڳ يونين ڪائونسل طور درج ڪيو ويو، جنهن مان مڪاني حڪومتن جي حدبندين ۾ ٿيل تبديلي ظاهر ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Villages Directory District Kamber Shahdadkot Sindh-Pakistan 2013
 |url=https://www.scribd.com/doc/129529996/The-Villages-Directory-District-Kamber-Shahdadkot-Sindh-Pakistan-2013
 |year=2013
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آبادي ۽ برادريون ==
2017ع جي آدمشماريءَ مطابق نور آباد يونين ڪائونسل جي ڪل آبادي '''16,644''' هئي. يونين ڪائونسل جي مختلف ڳوٺن ۾ بروهي، تونيا، ماڇي، سولنگي، چانڊيا، ڀنگر ۽ ٻيون مقامي برادريون آباد آهن.

== آباديون ==
نور آباد يونين ڪائونسل جو صدر مقام '''[[ڳوٺ جيئن ابڙو]]''' آهي. يونين ڪائونسل جي اهم ڳوٺن ۽ آبادين ۾:

* نور آباد
* [[ڳوٺ جيئن ابڙو]]
* نهال تونيو
* بڪيجاڻي
* ورند ماڇي
* جاکر
* ڪريم بخش بروهي
* عمر ماڇي
* شاهنواز چانڊيو

۽ ٻيون ڀرپاسي جون آباديون شامل آهن.

سنڌ حڪومت جي تعليمي رڪارڊن ۾ ڪريم بخش بروهي، نهال تونيو، عمر ماڇي ۽ شاهنواز چانڊيو سميت ڪيترين آبادين کي نور آباد يونين ڪائونسل سان لاڳاپيل ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Bifurcation of TEOs Cost Center Posts (PST)
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/Contents/VP21/PRI/PRI%20District%20Kambar%20%28PST%29.pdf
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ڪائونسل ==
يونين ڪائونسل جي دفتري رڪارڊ ۽ انتظامي معاملن جي سنڀال يو سي سيڪريٽري ڪندو آهي. ڪائونسل مقامي سطح تي ڄمڻ ۽ وفات جي رجسٽريشن، شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ۽ ٻين مڪاني شهري معاملن سان لاڳاپيل ذميواريون سرانجام ڏئي ٿي.

2015ع جي مڪاني حڪومتن جي چونڊن ۾ نور آباد يونين ڪائونسل مان '''علي حسن بروهي''' چيئرمين ۽ '''بخت علي سولنگي''' وائيس چيئرمين چونڊجي آيا. ٻئي [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جا اميدوار هئا.&lt;ref&gt;{{Citation
 |title=Sindh Local Government Elections 2015 Results
 |url=https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |accessdate=2020-05-01
 |archive-date=2020-08-12
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812031907/https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

ساڳين مڪاني چونڊن ۾ نور آباد ڳوٺ جو '''محمد بخش بروهي''' هن يونين ڪائونسل مان ضلعي ڪائونسل جو ميمبر چونڊيو ويو.

== تعليم ==
نور آباد يونين ڪائونسل جي مختلف ڳوٺن ۾ سرڪاري پرائمري اسڪول موجود آهن. سنڌ حڪومت جي اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتي جي رڪارڊن ۾ ڪريم بخش بروهي، نهال تونيو، عمر ماڇي ۽ شاهنواز چانڊيو سميت مختلف آبادين جا سرڪاري اسڪول درج ٿيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Bifurcation of TEOs Cost Center Posts (PST)
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/Contents/VP21/PRI/PRI%20District%20Kambar%20%28PST%29.pdf
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

31 آڪٽوبر 2023ع تي سنڌ حڪومت جي اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتي '''نهال تونيو''' ۾ قائم سرڪاري اسڪول کي هاءِ اسڪول جي سطح تائين ترقي ڏيڻ جو نوٽيفڪيشن جاري ڪيو. سرڪاري نوٽيفڪيشن ۾ اسڪول جو هنڌ نور آباد يونين ڪائونسل، وارهه تعلقو، قمبر شهدادڪوٽ ضلعو ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Notification for up gradation to the level of High School in respect of the GBLSS Nihal Tunio Union Council Noorabad Taluka Warah District Kamber Shahdadkot
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/notifications?id=0&amp;key=gradat&amp;pageNumber=5
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |date=31 October 2023
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آمدرفت ۽ ترقياتي ڪم ==
نور آباد ۽ ان جون ڀرپاسي واريون آباديون مقامي روڊن وسيلي [[وارهه]] ۽ تعلقي جي ٻين علائقن سان ڳنڍيل آهن. سنڌ حڪومت جي هاءِ ويز کاتي 2015ع–16ع جي ترقياتي پروگرام ۾ وارهه–کَنڊو روڊ کان نور آباد جاکر ڳوٺ تائين رابطا روڊ جي تعمير جو منصوبو شامل ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Construction of Link Road from Warah Khandoo Road to Village Noorabad Jakhar Union Council Khandoo Taluka Warah
 |url=https://pprasindh.gov.pk/evaluation/961EV27617EEHDKamber300516.pdf
 |publisher=Highways Division, Kamber-Shahdadkot
 |year=2016
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ۽ بنيادي سهولتون ==
نور آباد يونين ڪائونسل جو علائقو گهڻو ڪري زرعي آهي. مقامي آباديءَ جو هڪ حصو زراعت ۽ ان سان لاڳاپيل سرگرمين سان وابسته آهي. علائقي جون زمينون گهڻي ڀاڱي آباد ۽ زرعي پيداوار لاءِ استعمال ٿين ٿيون.

ڳوٺاڻن علائقن ۾ جر جو پاڻي پڻ گهريلو ۽ پيئڻ جي پاڻيءَ جي ذريعن مان هڪ آهي.

== پڻ ڏسو ==
* [[وارهه تعلقو]]
* [[وارهه]]
* [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
* [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:وارهه تعلقي جون يونين ڪائونسلون]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ جون يونين ڪائونسلون]]</text>
      <sha1>grnu4nodx31l15o34t6pfsyemtrh0a1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414707</id>
      <parentid>414706</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>414707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11370" sha1="q2vs84z5tprqr5kxxyzj8xpsvn3m73z" xml:space="preserve">{{Short description|وارهه تعلقي جي يونين ڪائونسل}}


{{Infobox settlement
| name                    = نور آباد
| official_name           = نور آباد يونين ڪائونسل
| native_name             = يو سي 28 نور آباد
| native_name_lang        = سنڌي
| settlement_type         = [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]]
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize         = 220
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|27|26|13|N|67|49|50|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = [[سنڌ]]
| subdivision_type2       = [[سنڌ جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[وارهه تعلقو]]
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = [[ڳوٺ جيئن ابڙو]]
| government_type         = [[يونين ڪائونسل]]
| unit_pref               = Metric
| population_total        = 16,644
| population_as_of        = 2017
| population_density_km2  = auto
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1             = +5
}}

'''نور آباد''' ({{ٻيا نالا|انگريزي=Noorabad}})، جنهن کي '''يو سي 28 نور آباد''' پڻ چيو وڃي ٿو، [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جي هڪ [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]] آهي. انتظامي طور هيءَ [[لاڙڪاڻو ڊويزن]] ۾ شامل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Notification for up gradation to the level of High School in respect of the GBLSS Nihal Tunio Union Council Noorabad Taluka Warah District Kamber Shahdadkot
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/notifications?id=0&amp;key=gradat&amp;pageNumber=5
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |date=31 October 2023
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt; 2015ع جي مڪاني حڪومتن جي حدبنديءَ ۾ نور آباد کي '''يونين ڪائونسل نمبر 28''' ۽ [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جي '''يو سي نمبر 1''' طور ڄاڻايو ويو. 2017ع جي آدمشماريءَ مطابق هن يونين ڪائونسل جي آبادي '''16,644''' هئي. يونين ڪائونسل جو صدر مقام [[ڳوٺ جيئن ابڙو]] آهي.

== جاگرافي ==
نور آباد [[سنڌ]] جي اتر-اولهه واري حصي ۾ [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] اندر واقع آهي. ان جا هم آهنگ {{coord|27|26|13|N|67|49|50|E|region:PK|display=inline}} آهن.

هي علائقو گهڻو ڪري ٻهراڙيءَ تي مشتمل آهي ۽ زراعت مقامي معيشت جو اهم حصو آهي. يونين ڪائونسل جون زرعي زمينون سنڌ جي آبپاشي واري ميداني خطي جو حصو آهن.

== انتظامي حيثيت ==
نور آباد وارهه تعلقي جي مقامي حڪومتي يونين ڪائونسلن مان هڪ آهي. 2015ع جي مڪاني حڪومتن جي چونڊن وقت ان کي قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي '''يونين ڪائونسل نمبر 28''' طور درج ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=District Council Qambar Shahdadkot UC Result Elections 2015
 |url=https://www.electionpakistani.com/local-government-bodies/sindh/qambar-shahdadkot/district-council.htm
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

سنڌ حڪومت جي بعد وارن سرڪاري رڪارڊن ۾ پڻ نور آباد کي وارهه تعلقي جي هڪ الڳ يونين ڪائونسل طور ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Notification for up gradation to the level of High School in respect of the GBLSS Nihal Tunio Union Council Noorabad Taluka Warah District Kamber Shahdadkot
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/notifications?id=0&amp;key=gradat&amp;pageNumber=5
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |date=31 October 2023
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخي انتظامي حيثيت ==
2013ع ۾ تيار ڪيل قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي ڳوٺن جي ڊائريڪٽري ۾ نور آباد ڳوٺ کي [[کَنڊو]] يونين ڪائونسل ۾ شامل ڏيکاريو ويو هو. بعد وارن مڪاني حڪومتي رڪارڊن ۾ نور آباد کي الڳ يونين ڪائونسل طور درج ڪيو ويو، جنهن مان مڪاني حڪومتن جي حدبندين ۾ ٿيل تبديلي ظاهر ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Villages Directory District Kamber Shahdadkot Sindh-Pakistan 2013
 |url=https://www.scribd.com/doc/129529996/The-Villages-Directory-District-Kamber-Shahdadkot-Sindh-Pakistan-2013
 |year=2013
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آبادي ۽ برادريون ==
2017ع جي آدمشماريءَ مطابق نور آباد يونين ڪائونسل جي ڪل آبادي '''16,644''' هئي. يونين ڪائونسل جي مختلف ڳوٺن ۾ بروهي، تونيا، ماڇي، سولنگي، چانڊيا، ڀنگر ۽ ٻيون مقامي برادريون آباد آهن.

== آباديون ==
نور آباد يونين ڪائونسل جو صدر مقام '''[[ڳوٺ جيئن ابڙو]]''' آهي. يونين ڪائونسل جي اهم ڳوٺن ۽ آبادين ۾:

* نور آباد
* [[ڳوٺ جيئن ابڙو]]
* نهال تونيو
* بڪيجاڻي
* ورند ماڇي
* جاکر
* ڪريم بخش بروهي
* عمر ماڇي
* شاهنواز چانڊيو

۽ ٻيون ڀرپاسي جون آباديون شامل آهن.

سنڌ حڪومت جي تعليمي رڪارڊن ۾ ڪريم بخش بروهي، نهال تونيو، عمر ماڇي ۽ شاهنواز چانڊيو سميت ڪيترين آبادين کي نور آباد يونين ڪائونسل سان لاڳاپيل ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Bifurcation of TEOs Cost Center Posts (PST)
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/Contents/VP21/PRI/PRI%20District%20Kambar%20%28PST%29.pdf
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ڪائونسل ==
يونين ڪائونسل جي دفتري رڪارڊ ۽ انتظامي معاملن جي سنڀال يو سي سيڪريٽري ڪندو آهي. ڪائونسل مقامي سطح تي ڄمڻ ۽ وفات جي رجسٽريشن، شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ۽ ٻين مڪاني شهري معاملن سان لاڳاپيل ذميواريون سرانجام ڏئي ٿي.

2015ع جي مڪاني حڪومتن جي چونڊن ۾ نور آباد يونين ڪائونسل مان '''علي حسن بروهي''' چيئرمين ۽ '''بخت علي سولنگي''' وائيس چيئرمين چونڊجي آيا. ٻئي [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جا اميدوار هئا.&lt;ref&gt;{{Citation
 |title=Sindh Local Government Elections 2015 Results
 |url=https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |accessdate=2020-05-01
 |archive-date=2020-08-12
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812031907/https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

ساڳين مڪاني چونڊن ۾ نور آباد ڳوٺ جو '''محمد بخش بروهي''' هن يونين ڪائونسل مان ضلعي ڪائونسل جو ميمبر چونڊيو ويو.

== تعليم ==
نور آباد يونين ڪائونسل جي مختلف ڳوٺن ۾ سرڪاري پرائمري اسڪول موجود آهن. سنڌ حڪومت جي اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتي جي رڪارڊن ۾ ڪريم بخش بروهي، نهال تونيو، عمر ماڇي ۽ شاهنواز چانڊيو سميت مختلف آبادين جا سرڪاري اسڪول درج ٿيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Bifurcation of TEOs Cost Center Posts (PST)
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/Contents/VP21/PRI/PRI%20District%20Kambar%20%28PST%29.pdf
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

31 آڪٽوبر 2023ع تي سنڌ حڪومت جي اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتي '''نهال تونيو''' ۾ قائم سرڪاري اسڪول کي هاءِ اسڪول جي سطح تائين ترقي ڏيڻ جو نوٽيفڪيشن جاري ڪيو. سرڪاري نوٽيفڪيشن ۾ اسڪول جو هنڌ نور آباد يونين ڪائونسل، وارهه تعلقو، قمبر شهدادڪوٽ ضلعو ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Notification for up gradation to the level of High School in respect of the GBLSS Nihal Tunio Union Council Noorabad Taluka Warah District Kamber Shahdadkot
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/notifications?id=0&amp;key=gradat&amp;pageNumber=5
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |date=31 October 2023
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آمدرفت ۽ ترقياتي ڪم ==
نور آباد ۽ ان جون ڀرپاسي واريون آباديون مقامي روڊن وسيلي [[وارهه]] ۽ تعلقي جي ٻين علائقن سان ڳنڍيل آهن. سنڌ حڪومت جي هاءِ ويز کاتي 2015ع–16ع جي ترقياتي پروگرام ۾ وارهه–کَنڊو روڊ کان نور آباد جاکر ڳوٺ تائين رابطا روڊ جي تعمير جو منصوبو شامل ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Construction of Link Road from Warah Khandoo Road to Village Noorabad Jakhar Union Council Khandoo Taluka Warah
 |url=https://pprasindh.gov.pk/evaluation/961EV27617EEHDKamber300516.pdf
 |publisher=Highways Division, Kamber-Shahdadkot
 |year=2016
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ۽ بنيادي سهولتون ==
نور آباد يونين ڪائونسل جو علائقو گهڻو ڪري زرعي آهي. مقامي آباديءَ جو هڪ حصو زراعت ۽ ان سان لاڳاپيل سرگرمين سان وابسته آهي. علائقي جون زمينون گهڻي ڀاڱي آباد ۽ زرعي پيداوار لاءِ استعمال ٿين ٿيون.

ڳوٺاڻن علائقن ۾ جر جو پاڻي پڻ گهريلو ۽ پيئڻ جي پاڻيءَ جي ذريعن مان هڪ آهي.

== پڻ ڏسو ==
* [[وارهه تعلقو]]
* [[وارهه]]
* [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
* [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:وارهه تعلقي جون يونين ڪائونسلون]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ جون يونين ڪائونسلون]]</text>
      <sha1>q2vs84z5tprqr5kxxyzj8xpsvn3m73z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414708</id>
      <parentid>414707</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>414708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11368" sha1="iyo62huklr2l9znqezgr73991nm97tm" xml:space="preserve">{{Short description|وارهه تعلقي جي يونين ڪائونسل}}


{{Infobox settlement
| name                    = نور آباد
| official_name           = نور آباد يونين ڪائونسل
| native_name             = يو سي 28 نور آباد
| native_name_lang        = سنڌي
| settlement_type         = [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]]
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_mapsize         = 220
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|27|26|13|N|67|49|50|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = [[سنڌ]]
| subdivision_type2       = [[سنڌ جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[وارهه تعلقو]]
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = [[ڳوٺ جيئن ابڙو]]
| government_type         = [[يونين ڪائونسل]]
| unit_pref               = Metric
| population_total        = 16,644
| population_as_of        = 2017
| population_density_km2  = auto
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1             = +5
}}

'''نور آباد''' ({{ٻيا نالا|انگريزي=Noorabad}})، جنهن کي '''يو سي 28 نور آباد''' پڻ چيو وڃي ٿو، [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جي هڪ [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]] آهي. انتظامي طور هيءَ [[لاڙڪاڻو ڊويزن]] ۾ شامل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Notification for up gradation to the level of High School in respect of the GBLSS Nihal Tunio Union Council Noorabad Taluka Warah District Kamber Shahdadkot
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/notifications?id=0&amp;key=gradat&amp;pageNumber=5
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |date=31 October 2023
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt; 2015ع جي مڪاني حڪومتن جي حدبنديءَ ۾ نور آباد کي '''يونين ڪائونسل نمبر 28''' ۽ [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جي '''يو سي نمبر 1''' طور ڄاڻايو ويو. 2017ع جي آدمشماريءَ مطابق هن يونين ڪائونسل جي آبادي '''16,644''' هئي. يونين ڪائونسل جو صدر مقام [[ڳوٺ جيئن ابڙو]] آهي.

== جاگرافي ==
نور آباد [[سنڌ]] جي اتر-اولهه واري حصي ۾ [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] اندر واقع آهي. ان جا هم آهنگ {{coord|27|26|13|N|67|49|50|E|region:PK|display=inline}} آهن.

هي علائقو گهڻو ڪري ٻهراڙيءَ تي مشتمل آهي ۽ زراعت مقامي معيشت جو اهم حصو آهي. يونين ڪائونسل جون زرعي زمينون سنڌ جي آبپاشي واري ميداني خطي جو حصو آهن.

== انتظامي حيثيت ==
نور آباد وارهه تعلقي جي مقامي حڪومتي يونين ڪائونسلن مان هڪ آهي. 2015ع جي مڪاني حڪومتن جي چونڊن وقت ان کي قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي '''يونين ڪائونسل نمبر 28''' طور درج ڪيو ويو هو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=District Council Qambar Shahdadkot UC Result Elections 2015
 |url=https://www.electionpakistani.com/local-government-bodies/sindh/qambar-shahdadkot/district-council.htm
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

سنڌ حڪومت جي بعد وارن سرڪاري رڪارڊن ۾ پڻ نور آباد کي وارهه تعلقي جي هڪ الڳ يونين ڪائونسل طور ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Notification for up gradation to the level of High School in respect of the GBLSS Nihal Tunio Union Council Noorabad Taluka Warah District Kamber Shahdadkot
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/notifications?id=0&amp;key=gradat&amp;pageNumber=5
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |date=31 October 2023
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخي انتظامي حيثيت ==
2013ع ۾ تيار ڪيل قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي ڳوٺن جي ڊائريڪٽري ۾ نور آباد ڳوٺ کي [[کَنڊو]] يونين ڪائونسل ۾ شامل ڏيکاريو ويو هو. بعد وارن مڪاني حڪومتي رڪارڊن ۾ نور آباد کي الڳ يونين ڪائونسل طور درج ڪيو ويو، جنهن مان مڪاني حڪومتن جي حدبندين ۾ ٿيل تبديلي ظاهر ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Villages Directory District Kamber Shahdadkot Sindh-Pakistan 2013
 |url=https://www.scribd.com/doc/129529996/The-Villages-Directory-District-Kamber-Shahdadkot-Sindh-Pakistan-2013
 |year=2013
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آبادي ۽ برادريون ==
2017ع جي آدمشماريءَ مطابق نور آباد يونين ڪائونسل جي ڪل آبادي '''16,644''' هئي. يونين ڪائونسل جي مختلف ڳوٺن ۾ بروهي، تونيا، ماڇي، سولنگي، چانڊيا، ڀنگر ۽ ٻيون مقامي برادريون آباد آهن.

== آباديون ==
نور آباد يونين ڪائونسل جو صدر مقام '''[[ڳوٺ جيئن ابڙو]]''' آهي. يونين ڪائونسل جي اهم ڳوٺن ۽ آبادين ۾:

* نور آباد
* [[ڳوٺ جيئن ابڙو]]
* نهال تونيو
* بڪيجاڻي
* ورند ماڇي
* جاکر
* ڪريم بخش بروهي
* عمر ماڇي
* شاهنواز چانڊيو

۽ ٻيون ڀرپاسي جون آباديون شامل آهن.

سنڌ حڪومت جي تعليمي رڪارڊن ۾ ڪريم بخش بروهي، نهال تونيو، عمر ماڇي ۽ شاهنواز چانڊيو سميت ڪيترين آبادين کي نور آباد يونين ڪائونسل سان لاڳاپيل ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Bifurcation of TEOs Cost Center Posts (PST)
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/Contents/VP21/PRI/PRI%20District%20Kambar%20%28PST%29.pdf
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ڪائونسل ==
يونين ڪائونسل جي دفتري رڪارڊ ۽ انتظامي معاملن جي سنڀال يو سي سيڪريٽري ڪندو آهي. ڪائونسل مقامي سطح تي ڄمڻ ۽ وفات جي رجسٽريشن، شادي يا نڪاح جي رجسٽريشن ۽ ٻين مڪاني شهري معاملن سان لاڳاپيل ذميواريون سرانجام ڏئي ٿي.

2015ع جي مڪاني حڪومتن جي چونڊن ۾ نور آباد يونين ڪائونسل مان '''علي حسن بروهي''' چيئرمين ۽ '''بخت علي سولنگي''' وائيس چيئرمين چونڊجي آيا. ٻئي [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جا اميدوار هئا.&lt;ref&gt;{{Citation
 |title=Sindh Local Government Elections 2015 Results
 |url=https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |accessdate=2020-05-01
 |archive-date=2020-08-12
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812031907/https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

ساڳين مڪاني چونڊن ۾ نور آباد ڳوٺ جو '''محمد بخش بروهي''' هن يونين ڪائونسل مان ضلعي ڪائونسل جو ميمبر چونڊيو ويو.

== تعليم ==
نور آباد يونين ڪائونسل جي مختلف ڳوٺن ۾ سرڪاري پرائمري اسڪول موجود آهن. سنڌ حڪومت جي اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتي جي رڪارڊن ۾ ڪريم بخش بروهي، نهال تونيو، عمر ماڇي ۽ شاهنواز چانڊيو سميت مختلف آبادين جا سرڪاري اسڪول درج ٿيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Bifurcation of TEOs Cost Center Posts (PST)
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/Contents/VP21/PRI/PRI%20District%20Kambar%20%28PST%29.pdf
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

31 آڪٽوبر 2023ع تي سنڌ حڪومت جي اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتي '''نهال تونيو''' ۾ قائم سرڪاري اسڪول کي هاءِ اسڪول جي سطح تائين ترقي ڏيڻ جو نوٽيفڪيشن جاري ڪيو. سرڪاري نوٽيفڪيشن ۾ اسڪول جو هنڌ نور آباد يونين ڪائونسل، وارهه تعلقو، قمبر شهدادڪوٽ ضلعو ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Notification for up gradation to the level of High School in respect of the GBLSS Nihal Tunio Union Council Noorabad Taluka Warah District Kamber Shahdadkot
 |url=https://www.sindheducation.gov.pk/notifications?id=0&amp;key=gradat&amp;pageNumber=5
 |publisher=School Education and Literacy Department, Government of Sindh
 |date=31 October 2023
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== آمدرفت ۽ ترقياتي ڪم ==
نور آباد ۽ ان جون ڀرپاسي واريون آباديون مقامي روڊن وسيلي [[وارهه]] ۽ تعلقي جي ٻين علائقن سان ڳنڍيل آهن. سنڌ حڪومت جي هاءِ ويز کاتي 2015ع–16ع جي ترقياتي پروگرام ۾ وارهه–کَنڊو روڊ کان نور آباد جاکر ڳوٺ تائين رابطا روڊ جي تعمير جو منصوبو شامل ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Construction of Link Road from Warah Khandoo Road to Village Noorabad Jakhar Union Council Khandoo Taluka Warah
 |url=https://pprasindh.gov.pk/evaluation/961EV27617EEHDKamber300516.pdf
 |publisher=Highways Division, Kamber-Shahdadkot
 |year=2016
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ۽ بنيادي سهولتون ==
نور آباد يونين ڪائونسل جو علائقو گهڻو ڪري زرعي آهي. مقامي آباديءَ جو هڪ حصو زراعت ۽ ان سان لاڳاپيل سرگرمين سان وابسته آهي. علائقي جون زمينون گهڻي ڀاڱي آباد ۽ زرعي پيداوار لاءِ استعمال ٿين ٿيون.

ڳوٺاڻن علائقن ۾ جر جو پاڻي پڻ گهريلو ۽ پيئڻ جي پاڻيءَ جي ذريعن مان هڪ آهي.

== پڻ ڏسو ==
* [[وارهه تعلقو]]
* [[وارھ]]
* [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
* [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:وارهه تعلقي جون يونين ڪائونسلون]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ جون يونين ڪائونسلون]]</text>
      <sha1>iyo62huklr2l9znqezgr73991nm97tm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لالو رائنڪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58125</id>
    <revision>
      <id>414734</id>
      <parentid>413570</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>414734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16157" sha1="d40toeskszgt594fpfrgqjctv9nrr4o" xml:space="preserve">{{Short description|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي وارهه تعلقي جي يونين ڪائونسل ۽ آبادي}}


{{Infobox settlement
| name                    = لالو رائنڪ
| official_name           = يونين ڪائونسل لالو رائنڪ
| native_name             = لالو رائنڪ
| native_name_lang        = سنڌي
| settlement_type         = [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]] ۽ آبادي
| image_skyline           =
| imagesize               = 240px
| image_caption           =
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_label           = لالو رائنڪ
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_mapsize         = 230
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|27|28|54|N|67|54|31|E|region:PK-SD_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = [[سنڌ]]
| subdivision_type2       = [[سنڌ جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[وارهه تعلقو]]
| government_type         = [[يونين ڪائونسل]]
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = لالو رائنڪ
| population_total        = 34,144
| population_as_of        = 2017ع
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;PBS2017Block&quot;&gt;{{cite web
 |title=Block-wise Provisional Summary Results of 6th Population and Housing Census-2017: Qambar Shahdadkot
 |url=https://www.pbs.gov.pk/content/block-wise-provisional-summary-results-6th-population-housing-census-2017-january-03-2018
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2  = auto
| blank_name_sec1         = لالو رائنڪ آبادي
| blank_info_sec1         = 16,857 (2017ع)
| blank1_name_sec1        = پوليس حد
| blank1_info_sec1        = لالو رائنڪ ٿاڻو
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1             = +5
}}

'''لالو رائنڪ''' ({{ٻيا نالا|انگريزي=Lalu Raunk}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جي هڪ [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]] ۽ وڏي ڳوٺاڻي آبادي آهي. انتظامي طور هيءَ [[لاڙڪاڻو ڊويزن]] ۾ شامل آهي. 2017ع جي آدمشماريءَ واري حدبنديءَ موجب سڄي يونين ڪائونسل جي آبادي '''34,144''' هئي، جڏهن ته لالو رائنڪ جي مکيه آباديءَ جي آبادي '''16,857''' درج ٿيل هئي.&lt;ref name=&quot;PBS2017Block&quot;/&gt;

مختلف دورن جي مڪاني حدبندين ۾ لالو رائنڪ جي يونين ڪائونسل جو نمبر تبديل ٿيندو رهيو آهي. پراڻن رڪارڊن ۾ ان کي '''يو سي 29 لالو رائنڪ''' پڻ ڄاڻايو ويو، جڏهن ته وارهه تعلقي جي مقامي ترتيب ۽ بعد وارن رڪارڊن ۾ اها '''يو سي نمبر 2''' طور درج آهي.&lt;ref name=&quot;ECP&quot;&gt;{{cite web
 |title=Election Commission of Pakistan
 |url=https://ecp.gov.pk/storage/uploads/44027.pdf
 |publisher=Election Commission of Pakistan
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt; يونين ڪائونسل جو صدر مقام لالو رائنڪ آهي.

== جاگرافي ۽ آمدرفت ==
لالو رائنڪ [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جي ڳوٺاڻي علائقي ۾ {{coord|27|28|54|N|67|54|31|E|region:PK-SD_type:city|display=inline}} تي واقع آهي. هيءَ آبادي مقامي روڊن وسيلي [[وارهه]]، [[وڳڻ]]، [[قمبر]] ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺن سان ڳنڍيل آهي. گڏيل قومن جي لاجسٽڪس ڪلسٽر جي سنڌ واري نقشي ۾ پڻ لالو رائنڪ کي وارهه ۽ وڳڻ واري علائقي جي هڪ آبادي طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;LogMap&quot;&gt;{{cite web
 |title=Pakistan Logistics Map – Sindh
 |url=https://logcluster.org/sites/default/files/public/maps/logclusterpak73a2l_20121109.pdf
 |publisher=Logistics Cluster
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== انتظامي حيثيت ==
لالو رائنڪ وارهه تعلقي جي ڳوٺاڻن مڪاني ادارن مان هڪ آهي. مختلف دورن جي حدبندين ۽ انتظامي ترتيب سبب ان جي يو سي نمبر ۾ تبديليون ٿيون آهن. سنڌ حڪومت جي 2015ع واري هڪ تعليمي رڪارڊ ۾ ان کي '''5-لالو رائنڪ''' طور پڻ درج ڪيو ويو هو،&lt;ref name=&quot;SAT&quot;&gt;{{cite web
 |title=SAT Time Schedule
 |url=https://rsu-sindh.gov.pk/contents/SAT/SAT%20Time%20Schedule%2006-02-2015.pdf
 |publisher=Reform Support Unit, Government of Sindh
 |year=2015
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته بعد واري اليڪشن ڪميشن جي رڪارڊ ۾ لالو رائنڪ '''يونين ڪائونسل نمبر 2''' طور درج آهي.&lt;ref name=&quot;ECP&quot;/&gt;

اليڪشن ڪميشن جي تڪبندين سان لاڳاپيل رڪارڊ ۾ '''لالو رائنڪ تپيدار سرڪل''' جو پڻ ذڪر ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Copies of Previous Notifications for Delimitation of Constituencies
 |url=https://ecp.gov.pk/storage/files/3/PS-12%20By%20Kashif%20Saeed.pdf
 |publisher=Election Commission of Pakistan
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== مڪاني حڪومت ==
2015ع جي مڪاني حڪومتن جي چونڊن ۾ لالو رائنڪ يونين ڪائونسل مان '''امير علي مغيري''' چيئرمين ۽ '''مجيد علي تونيو''' وائيس چيئرمين چونڊجي آيا، جن جو تعلق [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] سان هو.&lt;ref name=&quot;LG2015&quot;&gt;{{Citation
 |title=Sindh Local Government Elections 2015 Results
 |url=https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |accessdate=2020-05-01
 |archive-date=2020-08-12
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812031907/https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

ساڳين چونڊن ۾ مڪلاڻي ڳوٺ سان تعلق رکندڙ '''لهڻو خان بليدي''' هن يونين ڪائونسل مان ضلعي ڪائونسل جو ميمبر چونڊيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;LG2015&quot;/&gt;

== آبادي ==
2017ع جي آدمشماريءَ مطابق لالو رائنڪ جي مکيه آبادي ۽ پوري يونين ڪائونسل جي آبادي الڳ الڳ هن ريت هئي:&lt;ref name=&quot;PBS2017Block&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! انتظامي اڪائي
! آبادي
! سال
|-
| لالو رائنڪ مکيه آبادي
| 16,857
| 2017ع
|-
| يونين ڪائونسل لالو رائنڪ
| 34,144
| 2017ع
|}

اهي ٻئي انگ هڪ ٻئي جا متبادل ناهن؛ پهريون انگ لالو رائنڪ جي مکيه آباديءَ ۽ ٻيو سڄي يونين ڪائونسل جي ان وقت وارين حدن جي آبادي ڏيکاري ٿو.

== ڳوٺ ۽ وسنديون ==
لالو رائنڪ يونين ڪائونسل سان مختلف دورن جي سرڪاري ۽ تعليمي رڪارڊن ۾ ڪيترائي ڳوٺ ۽ وسنديون لاڳاپيل رهيون آهن. انهن ۾ لالو رائنڪ کان سواءِ گنهور خان مغيري، ٿيٻا، قائم خان مغيري، ورند ماڇي، پنهل بليدي، بڪيجاڻي، مصري جج، ڏنگل ماڇي، مڪلاڻي ۽ مڪلاڻي جوڻيجا جا نالا ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;SAT&quot;/&gt;

پراڻن مڪاني رڪارڊن ۾ هيٺين آبادين جا نالا پڻ لالو رائنڪ واري علائقي سان لاڳاپيل ملن ٿا:

* پيچوها
* خير محمد وڪو
* ڌڱاڻو ماڇي
* بستي نوران
* بستي خدامان
* بستي مومنان
* بستي چڪلال
* ڀولا ڪوٽ
* قمبر ڪوٽ
* گوهر ڳوٺ

حدبندين ۾ وقت سان تبديلي اچڻ سبب مختلف دورن جي فهرستن ۾ شامل ڳوٺن ۾ فرق ٿي سگهي ٿو.

== سماج ۽ ٻولي ==
لالو رائنڪ ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ سنڌي ڳالهائيندڙ مختلف برادرين جا ماڻهو آباد آهن. مقامي طور تونيا، پيچوها، مغيري، ماڇي، سولنگي، وڪا، جج ۽ بليدي سميت مختلف برادرين جو ذڪر ملي ٿو. علائقي ۾ روزمره رابطي جي مکيه ٻولي [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] آهي.

== تعليم ==
لالو رائنڪ يونين ڪائونسل ۾ پرائمري ۽ سيڪنڊري سطح جا سرڪاري تعليمي ادارا موجود آهن. سنڌ حڪومت جي رڪارڊ ۾ '''سرڪاري بوائز هاءِ اسڪول لالو رائنڪ'''، '''سرڪاري بوائز پرائمري اسڪول لالو رائنڪ''' ۽ '''سرڪاري گرلز پرائمري اسڪول لالو رائنڪ''' درج ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;Schools&quot;&gt;{{cite web
 |title=Schools Kamber-Shahdadkot
 |url=https://www.sindhenergy.gov.pk/wp-content/uploads/2023/07/BD1-Schools-Kamber-Shahdadkot.pdf
 |publisher=Energy Department, Government of Sindh
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

سرڪاري تعليمي رڪارڊن ۾ گنهور خان مغيري، ٿيٻا، قائم خان مغيري، ورند ماڇي، پنهل بليدي، بڪيجاڻي، مصري جج، ڏنگل ماڇي ۽ مڪلاڻي سميت مختلف ڳوٺن جا اسڪول پڻ لالو رائنڪ سان لاڳاپيل درج آهن.&lt;ref name=&quot;SAT&quot;/&gt;

ٻين دستاويزن ۾ '''گورنمينٽ پرائمري اسڪول لالو رائنڪ''' ۽ '''گورنمينٽ بوائز پرائمري اسڪول ديا محلا لالو رائنڪ''' جو پڻ ذڪر ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Survey of Schools for Adoption
 |url=https://nishatwelfare.org/docs/nwo_report-survey_of_schools_for_adoption.pdf
 |publisher=Nishat Welfare Organisation
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ديني تعليم ==
وفاقي ڊائريڪٽوريٽ جنرل آف رليجس ايجوڪيشن جي رڪارڊ ۾ لالو رائنڪ ۾ '''مدرسۃ المدينه فيضانِ عطار''' نالي مدرسو درج ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Registered Madaris
 |url=https://www.dgre.gov.pk/Detail/ZDk0YWE1NjgtN2ZiMS00MTY5LThiMjEtNjcxZmFmZjU3Njc3
 |publisher=Directorate General of Religious Education
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ==
لالو رائنڪ ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن جي معيشت جو اهم حصو زراعت ۽ ان سان لاڳاپيل واپار آهي. علائقي جون زمينون آبپاشي هيٺ آهن ۽ چانور، ڪڻڪ ۽ ٻيا موسمي فصل پوکيا وڃن ٿا. زرعي پيداوار سان لاڳاپيل واپار ۽ چانورن جي ملن جهڙيون سرگرميون پڻ مقامي معيشت جو حصو رهيون آهن.

لالو رائنڪ جي بازار مقامي آبادي ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺن لاءِ روزاني واپار جو مرڪز پڻ آهي.

== صحت ==
لالو رائنڪ ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن ۾ بنيادي صحت جي سهولتن تائين رسائي بابت مسئلا رپورٽ ٿيندا رهيا آهن. 2023ع ۾ لاڙڪاڻي ۽ قمبر شهدادڪوٽ ضلعن ۾ مليريا جي پکڙجڻ دوران لالو رائنڪ جا رهواسي پڻ متاثر ٿيا. هڪ مقامي رپورٽ ۾ برسات ۽ ٻوڏ کان پوءِ بيٺل پاڻي، مڇرن جي واڌ ۽ دوائن جي کوٽ جهڙن مسئلن جو ذڪر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Malaria&quot;&gt;{{cite web
 |title=Winter malaria surge looms large: Larkana and Qambar Shahdadkot struggle to contain outbreak
 |url=https://loksujag.com/story/malaria-epidemic-sindh-eng
 |website=Lok Sujag
 |date=12 September 2023
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== پوليس ۽ انتظامي ادارا ==
لالو رائنڪ ۾ پوليس ٿاڻو قائم آهي. سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عدالتي رڪارڊ ۾ '''لالو رائنڪ پوليس ٿاڻي''' جي انچارج جو ذڪر وارهه سب ڊويزن سان لاڳاپيل پوليس عملي ۾ ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Order Sheet
 |url=https://caselaw.shc.gov.pk/caselaw/view-file/MzAxODM1Y2Ztcy1kYzgz
 |publisher=High Court of Sindh
 |year=2025
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== 2018ع جي باهه ==
8 اپريل 2018ع تي لالو رائنڪ ۾ باهه لڳڻ جو هڪ واقعو پيش آيو، جنهن ۾ هڪ ننڍڙي ٻارڙي فوت ٿي ۽ ڪيترائي گهر متاثر ٿيا. 2022ع ۾ ان واقعي سان لاڳاپيل هڪ تصوير کي سماجي ذريعن تي دادو ضلعي ۾ ٿيل هڪ ٻي باهه سان غلط نموني منسوب ڪيو ويو. هڪ حقيقت جاچ رپورٽ تصوير جي اصل واقعي کي 2018ع جي لالو رائنڪ واري باهه سان ڳنڍيو.&lt;ref name=&quot;Fire2018&quot;&gt;{{cite web
 |title=Viral image of distraught woman is not from 2022 Dadu fire
 |url=https://www.sochfactcheck.com/viral-image-of-distraught-woman-holding-burnt-baby-not-from-dadu-sindh-fire-2022/
 |website=Soch Fact Check
 |date=27 April 2022
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ثقافت ۽ لوڪ ادب ==
لالو رائنڪ جو سنڌي لوڪ ادب ۽ سگهڙائپ سان پڻ واسطو رهيو آهي. سنڌسلامت ڪتاب گهر ۾ درج سگهڙ '''مولا بخش شيدي''' کي لالو رائنڪ جو رهواسي ڄاڻايو ويو آهي ۽ سندس تعلق سنڌي سگهڙائپ ۽ سينگار شاعريءَ سان رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;MolaBakhsh&quot;&gt;{{cite web
 |title=مولا بخش شيدي
 |url=https://books.sindhsalamat.com/index.php/book/157/read/7411
 |website=سنڌسلامت ڪتاب گهر
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

2017ع ۾ لالو رائنڪ ۾ سنڌ سگهڙ لوڪ ادب تنظيم طرفان لوڪ ادب سان لاڳاپيل هڪ تقريب پڻ منعقد ڪئي وئي، جنهن ۾ سگهڙن ۽ لوڪ ادب جي خدمتن کي مڃتا ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=وحدت جي وائي
 |url=https://books.sindhsalamat.com/book/2527/read/73368
 |website=سنڌسلامت ڪتاب گهر
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== مذهبي ماڳ ==
لالو رائنڪ ۾ '''مهتاب شاهه''' سان منسوب هڪ مقبري جو مقامي طور ذڪر ملي ٿو. هن ماڳ جي تاريخ ۽ تعمير بابت معتبر تاريخي يا آثار قديمه جا تفصيلي ذريعا دستياب نه هجڻ سبب ان جي تاريخ بابت قطعي دعويٰ نٿي ڪري سگهجي.

== پڻ ڏسو ==
* [[وارهه تعلقو]]
* [[وارهه]]
* [[وڳڻ]]
* [[گاجي کهاوڙ]]
* [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
* [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
* [[لالو رائنڪ ٿاڻو]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.pbs.gov.pk پاڪستان شماريات بيورو]
* [https://ecp.gov.pk اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]
* [https://www.sindheducation.gov.pk سنڌ اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتو]

[[زمرو:لالو رائنڪ]]
[[زمرو:وارهه تعلقي جون يونين ڪائونسلون]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جون يونين ڪائونسلون]]
[[زمرو:سنڌ جون يونين ڪائونسلون]]
[[زمرو:لاڙڪاڻو ڊويزن]]</text>
      <sha1>d40toeskszgt594fpfrgqjctv9nrr4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414735</id>
      <parentid>414734</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>414735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16187" sha1="cs8tl2d0slpueymjv3qc1fp6fqh15mi" xml:space="preserve">{{Short description|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي وارهه تعلقي جي يونين ڪائونسل ۽ آبادي}}


{{Infobox settlement
| name                    = لالو رائنڪ
| official_name           = يونين ڪائونسل لالو رائنڪ
| native_name             = لالو رائنڪ
| native_name_lang        = سنڌي
| settlement_type         = [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]] ۽ آبادي
| image_skyline           =
| imagesize               = 240px
| image_caption           =
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_label           = لالو رائنڪ
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_mapsize         = 230
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|27|28|54|N|67|54|31|E|region:PK-SD_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = [[سنڌ]]
| subdivision_type2       = [[سنڌ جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[وارهه تعلقو]]
| government_type         = [[يونين ڪائونسل]]
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = لالو رائنڪ
| population_total        = 34,144
| population_as_of        = 2017ع
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;PBS2017Block&quot;&gt;{{cite web
 |title=Block-wise Provisional Summary Results of 6th Population and Housing Census-2017: Qambar Shahdadkot
 |url=https://www.pbs.gov.pk/content/block-wise-provisional-summary-results-6th-population-housing-census-2017-january-03-2018
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2  = auto
| blank_name_sec1         = لالو رائنڪ آبادي
| blank_info_sec1         = 16,857 (2017ع)
| blank1_name_sec1        = پوليس حد
| blank1_info_sec1        = لالو رائنڪ ٿاڻو
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1             = +5
}}

'''لالو رائنڪ''' ({{ٻيا نالا|انگريزي=Lalu Raunk}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جي هڪ [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]] ۽ وڏي ڳوٺاڻي آبادي آهي. انتظامي طور هيءَ [[لاڙڪاڻو ڊويزن]] ۾ شامل آهي. 2017ع جي آدمشماريءَ واري حدبنديءَ موجب سڄي يونين ڪائونسل جي آبادي '''34,144''' هئي، جڏهن ته لالو رائنڪ جي مکيه آباديءَ جي آبادي '''16,857''' درج ٿيل هئي.&lt;ref name=&quot;PBS2017Block&quot;/&gt;

مختلف دورن جي مڪاني حدبندين ۾ لالو رائنڪ جي يونين ڪائونسل جو نمبر تبديل ٿيندو رهيو آهي. پراڻن رڪارڊن ۾ ان کي '''يو سي 29 لالو رائنڪ''' پڻ ڄاڻايو ويو، جڏهن ته وارهه تعلقي جي مقامي ترتيب ۽ بعد وارن رڪارڊن ۾ اها '''يو سي نمبر 2''' طور درج آهي.&lt;ref name=&quot;ECP&quot;&gt;{{cite web
 |title=Election Commission of Pakistan
 |url=https://ecp.gov.pk/storage/uploads/44027.pdf
 |publisher=Election Commission of Pakistan
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt; يونين ڪائونسل جو صدر مقام لالو رائنڪ آهي.

== جاگرافي ۽ آمدرفت ==
لالو رائنڪ [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جي ڳوٺاڻي علائقي ۾ {{coord|27|28|54|N|67|54|31|E|region:PK-SD_type:city|display=inline}} تي واقع آهي. هيءَ آبادي مقامي روڊن وسيلي [[وارهه]]، [[وڳڻ]]، [[قمبر]] ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺن سان ڳنڍيل آهي. گڏيل قومن جي لاجسٽڪس ڪلسٽر جي سنڌ واري نقشي ۾ پڻ لالو رائنڪ کي وارهه ۽ وڳڻ واري علائقي جي هڪ آبادي طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;LogMap&quot;&gt;{{cite web
 |title=Pakistan Logistics Map – Sindh
 |url=https://logcluster.org/sites/default/files/public/maps/logclusterpak73a2l_20121109.pdf
 |publisher=Logistics Cluster
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== انتظامي حيثيت ==
لالو رائنڪ وارهه تعلقي جي ڳوٺاڻن مڪاني ادارن مان هڪ آهي. مختلف دورن جي حدبندين ۽ انتظامي ترتيب سبب ان جي يو سي نمبر ۾ تبديليون ٿيون آهن. سنڌ حڪومت جي 2015ع واري هڪ تعليمي رڪارڊ ۾ ان کي '''5-لالو رائنڪ''' طور پڻ درج ڪيو ويو هو،&lt;ref name=&quot;SAT&quot;&gt;{{cite web
 |title=SAT Time Schedule
 |url=https://rsu-sindh.gov.pk/contents/SAT/SAT%20Time%20Schedule%2006-02-2015.pdf
 |publisher=Reform Support Unit, Government of Sindh
 |year=2015
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته بعد واري اليڪشن ڪميشن جي رڪارڊ ۾ لالو رائنڪ '''يونين ڪائونسل نمبر 2''' طور درج آهي.&lt;ref name=&quot;ECP&quot;/&gt;

اليڪشن ڪميشن جي تڪبندين سان لاڳاپيل رڪارڊ ۾ '''لالو رائنڪ تپيدار سرڪل''' جو پڻ ذڪر ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Copies of Previous Notifications for Delimitation of Constituencies
 |url=https://ecp.gov.pk/storage/files/3/PS-12%20By%20Kashif%20Saeed.pdf
 |publisher=Election Commission of Pakistan
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== مڪاني حڪومت ==
2015ع جي مڪاني حڪومتن جي چونڊن ۾ لالو رائنڪ يونين ڪائونسل مان '''امير علي مغيري''' چيئرمين ۽ '''مجيد علي تونيو''' وائيس چيئرمين چونڊجي آيا، جن جو تعلق [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] سان هو.&lt;ref name=&quot;LG2015&quot;&gt;{{Citation
 |title=Sindh Local Government Elections 2015 Results
 |url=https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |accessdate=2020-05-01
 |archive-date=2020-08-12
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812031907/https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

ساڳين چونڊن ۾ مڪلاڻي ڳوٺ سان تعلق رکندڙ '''لهڻو خان بليدي''' هن يونين ڪائونسل مان ضلعي ڪائونسل جو ميمبر چونڊيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;LG2015&quot;/&gt;

== آبادي ==
2017ع جي آدمشماريءَ مطابق لالو رائنڪ جي مکيه آبادي ۽ پوري يونين ڪائونسل جي آبادي الڳ الڳ هن ريت هئي:&lt;ref name=&quot;PBS2017Block&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! انتظامي اڪائي
! آبادي
! سال
|-
| لالو رائنڪ مکيه آبادي
| 16,857
| 2017ع
|-
| يونين ڪائونسل لالو رائنڪ
| 34,144
| 2017ع
|}

اهي ٻئي انگ هڪ ٻئي جا متبادل ناهن؛ پهريون انگ لالو رائنڪ جي مکيه آباديءَ ۽ ٻيو سڄي يونين ڪائونسل جي ان وقت وارين حدن جي آبادي ڏيکاري ٿو.

== ڳوٺ ۽ وسنديون ==
لالو رائنڪ يونين ڪائونسل سان مختلف دورن جي سرڪاري ۽ تعليمي رڪارڊن ۾ ڪيترائي ڳوٺ ۽ وسنديون لاڳاپيل رهيون آهن. انهن ۾ لالو رائنڪ کان سواءِ گنهور خان مغيري، ٿيٻا، قائم خان مغيري، ورند ماڇي، پنهل بليدي، بڪيجاڻي، مصري جج، ڏنگل ماڇي، مڪلاڻي ۽ مڪلاڻي جوڻيجا جا نالا ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;SAT&quot;/&gt;

برٽش انڊيا جي دؤر واري مڪاني رڪارڊن ۾ هيٺين آبادين جا نالا پڻ لالو رائنڪ واري علائقي سان لاڳاپيل ملن ٿا:

* پيچوها
* خير محمد وڪو
* ڌڱاڻو ماڇي
* بستي نوران
* بستي خدامان
* بستي مومنان
* بستي چڪلال
* ڀولا ڪوٽ
* قمبر ڪوٽ
* گوهر ڳوٺ

حدبندين ۾ وقت سان تبديلي اچڻ سبب مختلف دورن جي فهرستن ۾ شامل ڳوٺن ۾ فرق ٿي سگهي ٿو.

== سماج ۽ ٻولي ==
لالو رائنڪ ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ سنڌي ڳالهائيندڙ مختلف برادرين جا ماڻهو آباد آهن. مقامي طور تونيا، پيچوها، مغيري، ماڇي، سولنگي، وڪا، جج ۽ بليدي سميت مختلف برادرين جو ذڪر ملي ٿو. علائقي ۾ روزمره رابطي جي مکيه ٻولي [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] آهي.

== تعليم ==
لالو رائنڪ يونين ڪائونسل ۾ پرائمري ۽ سيڪنڊري سطح جا سرڪاري تعليمي ادارا موجود آهن. سنڌ حڪومت جي رڪارڊ ۾ '''سرڪاري بوائز هاءِ اسڪول لالو رائنڪ'''، '''سرڪاري بوائز پرائمري اسڪول لالو رائنڪ''' ۽ '''سرڪاري گرلز پرائمري اسڪول لالو رائنڪ''' درج ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;Schools&quot;&gt;{{cite web
 |title=Schools Kamber-Shahdadkot
 |url=https://www.sindhenergy.gov.pk/wp-content/uploads/2023/07/BD1-Schools-Kamber-Shahdadkot.pdf
 |publisher=Energy Department, Government of Sindh
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

سرڪاري تعليمي رڪارڊن ۾ گنهور خان مغيري، ٿيٻا، قائم خان مغيري، ورند ماڇي، پنهل بليدي، بڪيجاڻي، مصري جج، ڏنگل ماڇي ۽ مڪلاڻي سميت مختلف ڳوٺن جا اسڪول پڻ لالو رائنڪ سان لاڳاپيل درج آهن.&lt;ref name=&quot;SAT&quot;/&gt;

ٻين دستاويزن ۾ '''گورنمينٽ پرائمري اسڪول لالو رائنڪ''' ۽ '''گورنمينٽ بوائز پرائمري اسڪول ديا محلا لالو رائنڪ''' جو پڻ ذڪر ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Survey of Schools for Adoption
 |url=https://nishatwelfare.org/docs/nwo_report-survey_of_schools_for_adoption.pdf
 |publisher=Nishat Welfare Organisation
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ديني تعليم ==
وفاقي ڊائريڪٽوريٽ جنرل آف رليجس ايجوڪيشن جي رڪارڊ ۾ لالو رائنڪ ۾ '''مدرسۃ المدينه فيضانِ عطار''' نالي مدرسو درج ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Registered Madaris
 |url=https://www.dgre.gov.pk/Detail/ZDk0YWE1NjgtN2ZiMS00MTY5LThiMjEtNjcxZmFmZjU3Njc3
 |publisher=Directorate General of Religious Education
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ==
لالو رائنڪ ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن جي معيشت جو اهم حصو زراعت ۽ ان سان لاڳاپيل واپار آهي. علائقي جون زمينون آبپاشي هيٺ آهن ۽ چانور، ڪڻڪ ۽ ٻيا موسمي فصل پوکيا وڃن ٿا. زرعي پيداوار سان لاڳاپيل واپار ۽ چانورن جي ملن جهڙيون سرگرميون پڻ مقامي معيشت جو حصو رهيون آهن.

لالو رائنڪ جي بازار مقامي آبادي ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺن لاءِ روزاني واپار جو مرڪز پڻ آهي.

== صحت ==
لالو رائنڪ ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن ۾ بنيادي صحت جي سهولتن تائين رسائي بابت مسئلا رپورٽ ٿيندا رهيا آهن. 2023ع ۾ لاڙڪاڻي ۽ قمبر شهدادڪوٽ ضلعن ۾ مليريا جي پکڙجڻ دوران لالو رائنڪ جا رهواسي پڻ متاثر ٿيا. هڪ مقامي رپورٽ ۾ برسات ۽ ٻوڏ کان پوءِ بيٺل پاڻي، مڇرن جي واڌ ۽ دوائن جي کوٽ جهڙن مسئلن جو ذڪر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Malaria&quot;&gt;{{cite web
 |title=Winter malaria surge looms large: Larkana and Qambar Shahdadkot struggle to contain outbreak
 |url=https://loksujag.com/story/malaria-epidemic-sindh-eng
 |website=Lok Sujag
 |date=12 September 2023
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== پوليس ۽ انتظامي ادارا ==
لالو رائنڪ ۾ پوليس ٿاڻو قائم آهي. سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عدالتي رڪارڊ ۾ '''لالو رائنڪ پوليس ٿاڻي''' جي انچارج جو ذڪر وارهه سب ڊويزن سان لاڳاپيل پوليس عملي ۾ ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Order Sheet
 |url=https://caselaw.shc.gov.pk/caselaw/view-file/MzAxODM1Y2Ztcy1kYzgz
 |publisher=High Court of Sindh
 |year=2025
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== 2018ع جي باهه ==
8 اپريل 2018ع تي لالو رائنڪ ۾ باهه لڳڻ جو هڪ واقعو پيش آيو، جنهن ۾ هڪ ننڍڙي ٻارڙي فوت ٿي ۽ ڪيترائي گهر متاثر ٿيا. 2022ع ۾ ان واقعي سان لاڳاپيل هڪ تصوير کي سماجي ذريعن تي دادو ضلعي ۾ ٿيل هڪ ٻي باهه سان غلط نموني منسوب ڪيو ويو. هڪ حقيقت جاچ رپورٽ تصوير جي اصل واقعي کي 2018ع جي لالو رائنڪ واري باهه سان ڳنڍيو.&lt;ref name=&quot;Fire2018&quot;&gt;{{cite web
 |title=Viral image of distraught woman is not from 2022 Dadu fire
 |url=https://www.sochfactcheck.com/viral-image-of-distraught-woman-holding-burnt-baby-not-from-dadu-sindh-fire-2022/
 |website=Soch Fact Check
 |date=27 April 2022
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ثقافت ۽ لوڪ ادب ==
لالو رائنڪ جو سنڌي لوڪ ادب ۽ سگهڙائپ سان پڻ واسطو رهيو آهي. سنڌسلامت ڪتاب گهر ۾ درج سگهڙ '''مولا بخش شيدي''' کي لالو رائنڪ جو رهواسي ڄاڻايو ويو آهي ۽ سندس تعلق سنڌي سگهڙائپ ۽ سينگار شاعريءَ سان رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;MolaBakhsh&quot;&gt;{{cite web
 |title=مولا بخش شيدي
 |url=https://books.sindhsalamat.com/index.php/book/157/read/7411
 |website=سنڌسلامت ڪتاب گهر
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

2017ع ۾ لالو رائنڪ ۾ سنڌ سگهڙ لوڪ ادب تنظيم طرفان لوڪ ادب سان لاڳاپيل هڪ تقريب پڻ منعقد ڪئي وئي، جنهن ۾ سگهڙن ۽ لوڪ ادب جي خدمتن کي مڃتا ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=وحدت جي وائي
 |url=https://books.sindhsalamat.com/book/2527/read/73368
 |website=سنڌسلامت ڪتاب گهر
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== مذهبي ماڳ ==
لالو رائنڪ ۾ '''مهتاب شاهه''' سان منسوب هڪ مقبري جو مقامي طور ذڪر ملي ٿو. هن ماڳ جي تاريخ ۽ تعمير بابت معتبر تاريخي يا آثار قديمه جا تفصيلي ذريعا دستياب نه هجڻ سبب ان جي تاريخ بابت قطعي دعويٰ نٿي ڪري سگهجي.

== پڻ ڏسو ==
* [[وارهه تعلقو]]
* [[وارهه]]
* [[وڳڻ]]
* [[گاجي کهاوڙ]]
* [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
* [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
* [[لالو رائنڪ ٿاڻو]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.pbs.gov.pk پاڪستان شماريات بيورو]
* [https://ecp.gov.pk اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]
* [https://www.sindheducation.gov.pk سنڌ اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتو]

[[زمرو:لالو رائنڪ]]
[[زمرو:وارهه تعلقي جون يونين ڪائونسلون]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جون يونين ڪائونسلون]]
[[زمرو:سنڌ جون يونين ڪائونسلون]]
[[زمرو:لاڙڪاڻو ڊويزن]]</text>
      <sha1>cs8tl2d0slpueymjv3qc1fp6fqh15mi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414736</id>
      <parentid>414735</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T08:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>414736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16185" sha1="a4839yttxnrerew1hb7sq0ufqtq5adu" xml:space="preserve">{{Short description|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي وارهه تعلقي جي يونين ڪائونسل ۽ آبادي}}


{{Infobox settlement
| name                    = لالو رائنڪ
| official_name           = يونين ڪائونسل لالو رائنڪ
| native_name             = لالو رائنڪ
| native_name_lang        = سنڌي
| settlement_type         = [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]] ۽ آبادي
| image_skyline           =
| imagesize               = 240px
| image_caption           =
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_label           = لالو رائنڪ
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_mapsize         = 230
| pushpin_map_caption     = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{coord|27|28|54|N|67|54|31|E|region:PK-SD_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       = [[سنڌ]]
| subdivision_type2       = [[سنڌ جا ڊويزن|ڊويزن]]
| subdivision_name2       = [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
| subdivision_type3       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name3       = [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
| subdivision_type4       = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| subdivision_name4       = [[وارهه تعلقو]]
| government_type         = [[يونين ڪائونسل]]
| seat_type               = صدر مقام
| seat                    = لالو رائنڪ
| population_total        = 34,144
| population_as_of        = 2017ع
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;PBS2017Block&quot;&gt;{{cite web
 |title=Block-wise Provisional Summary Results of 6th Population and Housing Census-2017: Qambar Shahdadkot
 |url=https://www.pbs.gov.pk/content/block-wise-provisional-summary-results-6th-population-housing-census-2017-january-03-2018
 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2  = auto
| blank_name_sec1         = لالو رائنڪ آبادي
| blank_info_sec1         = 16,857 (2017ع)
| blank1_name_sec1        = پوليس حد
| blank1_info_sec1        = لالو رائنڪ ٿاڻو
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1             = +5
}}

'''لالو رائنڪ''' ({{ٻيا نالا|انگريزي=Lalu Raunk}}) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جي هڪ [[سنڌ جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسل]] ۽ وڏي ڳوٺاڻي آبادي آهي. انتظامي طور هيءَ [[لاڙڪاڻو ڊويزن]] ۾ شامل آهي. 2017ع جي آدمشماريءَ واري حدبنديءَ موجب سڄي يونين ڪائونسل جي آبادي '''34,144''' هئي، جڏهن ته لالو رائنڪ جي مکيه آباديءَ جي آبادي '''16,857''' درج ٿيل هئي.&lt;ref name=&quot;PBS2017Block&quot;/&gt;

مختلف دورن جي مڪاني حدبندين ۾ لالو رائنڪ جي يونين ڪائونسل جو نمبر تبديل ٿيندو رهيو آهي. پراڻن رڪارڊن ۾ ان کي '''يو سي 29 لالو رائنڪ''' پڻ ڄاڻايو ويو، جڏهن ته وارهه تعلقي جي مقامي ترتيب ۽ بعد وارن رڪارڊن ۾ اها '''يو سي نمبر 2''' طور درج آهي.&lt;ref name=&quot;ECP&quot;&gt;{{cite web
 |title=Election Commission of Pakistan
 |url=https://ecp.gov.pk/storage/uploads/44027.pdf
 |publisher=Election Commission of Pakistan
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt; يونين ڪائونسل جو صدر مقام لالو رائنڪ آهي.

== جاگرافي ۽ آمدرفت ==
لالو رائنڪ [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جي ڳوٺاڻي علائقي ۾ {{coord|27|28|54|N|67|54|31|E|region:PK-SD_type:city|display=inline}} تي واقع آهي. هيءَ آبادي مقامي روڊن وسيلي [[وارهه]]، [[وڳڻ]]، [[قمبر]] ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺن سان ڳنڍيل آهي. گڏيل قومن جي لاجسٽڪس ڪلسٽر جي سنڌ واري نقشي ۾ پڻ لالو رائنڪ کي وارهه ۽ وڳڻ واري علائقي جي هڪ آبادي طور ڏيکاريو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;LogMap&quot;&gt;{{cite web
 |title=Pakistan Logistics Map – Sindh
 |url=https://logcluster.org/sites/default/files/public/maps/logclusterpak73a2l_20121109.pdf
 |publisher=Logistics Cluster
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== انتظامي حيثيت ==
لالو رائنڪ وارهه تعلقي جي ڳوٺاڻن مڪاني ادارن مان هڪ آهي. مختلف دورن جي حدبندين ۽ انتظامي ترتيب سبب ان جي يو سي نمبر ۾ تبديليون ٿيون آهن. سنڌ حڪومت جي 2015ع واري هڪ تعليمي رڪارڊ ۾ ان کي '''5-لالو رائنڪ''' طور پڻ درج ڪيو ويو هو،&lt;ref name=&quot;SAT&quot;&gt;{{cite web
 |title=SAT Time Schedule
 |url=https://rsu-sindh.gov.pk/contents/SAT/SAT%20Time%20Schedule%2006-02-2015.pdf
 |publisher=Reform Support Unit, Government of Sindh
 |year=2015
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته بعد واري اليڪشن ڪميشن جي رڪارڊ ۾ لالو رائنڪ '''يونين ڪائونسل نمبر 2''' طور درج آهي.&lt;ref name=&quot;ECP&quot;/&gt;

اليڪشن ڪميشن جي تڪبندين سان لاڳاپيل رڪارڊ ۾ '''لالو رائنڪ تپيدار سرڪل''' جو پڻ ذڪر ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Copies of Previous Notifications for Delimitation of Constituencies
 |url=https://ecp.gov.pk/storage/files/3/PS-12%20By%20Kashif%20Saeed.pdf
 |publisher=Election Commission of Pakistan
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== مڪاني حڪومت ==
2015ع جي مڪاني حڪومتن جي چونڊن ۾ لالو رائنڪ يونين ڪائونسل مان '''امير علي مغيري''' چيئرمين ۽ '''مجيد علي تونيو''' وائيس چيئرمين چونڊجي آيا، جن جو تعلق [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] سان هو.&lt;ref name=&quot;LG2015&quot;&gt;{{Citation
 |title=Sindh Local Government Elections 2015 Results
 |url=https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |accessdate=2020-05-01
 |archive-date=2020-08-12
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812031907/https://pakvoter.org/sindh-local-government-elections-2015-results/
 |dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

ساڳين چونڊن ۾ مڪلاڻي ڳوٺ سان تعلق رکندڙ '''لهڻو خان بليدي''' هن يونين ڪائونسل مان ضلعي ڪائونسل جو ميمبر چونڊيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;LG2015&quot;/&gt;

== آبادي ==
2017ع جي آدمشماريءَ مطابق لالو رائنڪ جي مکيه آبادي ۽ پوري يونين ڪائونسل جي آبادي الڳ الڳ هن ريت هئي:&lt;ref name=&quot;PBS2017Block&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! انتظامي اڪائي
! آبادي
! سال
|-
| لالو رائنڪ مکيه آبادي
| 16,857
| 2017ع
|-
| يونين ڪائونسل لالو رائنڪ
| 34,144
| 2017ع
|}

اهي ٻئي انگ هڪ ٻئي جا متبادل ناهن؛ پهريون انگ لالو رائنڪ جي مکيه آباديءَ ۽ ٻيو سڄي يونين ڪائونسل جي ان وقت وارين حدن جي آبادي ڏيکاري ٿو.

== ڳوٺ ۽ وسنديون ==
لالو رائنڪ يونين ڪائونسل سان مختلف دورن جي سرڪاري ۽ تعليمي رڪارڊن ۾ ڪيترائي ڳوٺ ۽ وسنديون لاڳاپيل رهيون آهن. انهن ۾ لالو رائنڪ کان سواءِ گنهور خان مغيري، ٿيٻا، قائم خان مغيري، ورند ماڇي، پنهل بليدي، بڪيجاڻي، مصري جج، ڏنگل ماڇي، مڪلاڻي ۽ مڪلاڻي جوڻيجا جا نالا ملن ٿا.&lt;ref name=&quot;SAT&quot;/&gt;

برٽش انڊيا جي دؤر واري مڪاني رڪارڊن ۾ هيٺين آبادين جا نالا پڻ لالو رائنڪ واري علائقي سان لاڳاپيل ملن ٿا:

* پيچوها
* خير محمد وڪو
* ڌڱاڻو ماڇي
* بستي نوران
* بستي خدامان
* بستي مومنان
* بستي چڪلال
* ڀولا ڪوٽ
* قمبر ڪوٽ
* گوهر ڳوٺ

حدبندين ۾ وقت سان تبديلي اچڻ سبب مختلف دورن جي فهرستن ۾ شامل ڳوٺن ۾ فرق ٿي سگهي ٿو.

== سماج ۽ ٻولي ==
لالو رائنڪ ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ سنڌي ڳالهائيندڙ مختلف برادرين جا ماڻهو آباد آهن. مقامي طور تونيا، پيچوها، مغيري، ماڇي، سولنگي، وڪا، جج ۽ بليدي سميت مختلف برادرين جو ذڪر ملي ٿو. علائقي ۾ روزمره رابطي جي مکيه ٻولي [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] آهي.

== تعليم ==
لالو رائنڪ يونين ڪائونسل ۾ پرائمري ۽ سيڪنڊري سطح جا سرڪاري تعليمي ادارا موجود آهن. سنڌ حڪومت جي رڪارڊ ۾ '''سرڪاري بوائز هاءِ اسڪول لالو رائنڪ'''، '''سرڪاري بوائز پرائمري اسڪول لالو رائنڪ''' ۽ '''سرڪاري گرلز پرائمري اسڪول لالو رائنڪ''' درج ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;Schools&quot;&gt;{{cite web
 |title=Schools Kamber-Shahdadkot
 |url=https://www.sindhenergy.gov.pk/wp-content/uploads/2023/07/BD1-Schools-Kamber-Shahdadkot.pdf
 |publisher=Energy Department, Government of Sindh
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

سرڪاري تعليمي رڪارڊن ۾ گنهور خان مغيري، ٿيٻا، قائم خان مغيري، ورند ماڇي، پنهل بليدي، بڪيجاڻي، مصري جج، ڏنگل ماڇي ۽ مڪلاڻي سميت مختلف ڳوٺن جا اسڪول پڻ لالو رائنڪ سان لاڳاپيل درج آهن.&lt;ref name=&quot;SAT&quot;/&gt;

ٻين دستاويزن ۾ '''گورنمينٽ پرائمري اسڪول لالو رائنڪ''' ۽ '''گورنمينٽ بوائز پرائمري اسڪول ديا محلا لالو رائنڪ''' جو پڻ ذڪر ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Survey of Schools for Adoption
 |url=https://nishatwelfare.org/docs/nwo_report-survey_of_schools_for_adoption.pdf
 |publisher=Nishat Welfare Organisation
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ديني تعليم ==
وفاقي ڊائريڪٽوريٽ جنرل آف رليجس ايجوڪيشن جي رڪارڊ ۾ لالو رائنڪ ۾ '''مدرسۃ المدينه فيضانِ عطار''' نالي مدرسو درج ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Registered Madaris
 |url=https://www.dgre.gov.pk/Detail/ZDk0YWE1NjgtN2ZiMS00MTY5LThiMjEtNjcxZmFmZjU3Njc3
 |publisher=Directorate General of Religious Education
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== معيشت ==
لالو رائنڪ ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن جي معيشت جو اهم حصو زراعت ۽ ان سان لاڳاپيل واپار آهي. علائقي جون زمينون آبپاشي هيٺ آهن ۽ چانور، ڪڻڪ ۽ ٻيا موسمي فصل پوکيا وڃن ٿا. زرعي پيداوار سان لاڳاپيل واپار ۽ چانورن جي ملن جهڙيون سرگرميون پڻ مقامي معيشت جو حصو رهيون آهن.

لالو رائنڪ جي بازار مقامي آبادي ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺن لاءِ روزاني واپار جو مرڪز پڻ آهي.

== صحت ==
لالو رائنڪ ۽ ڀرپاسي جي ڳوٺاڻن علائقن ۾ بنيادي صحت جي سهولتن تائين رسائي بابت مسئلا رپورٽ ٿيندا رهيا آهن. 2023ع ۾ لاڙڪاڻي ۽ قمبر شهدادڪوٽ ضلعن ۾ مليريا جي پکڙجڻ دوران لالو رائنڪ جا رهواسي پڻ متاثر ٿيا. هڪ مقامي رپورٽ ۾ برسات ۽ ٻوڏ کان پوءِ بيٺل پاڻي، مڇرن جي واڌ ۽ دوائن جي کوٽ جهڙن مسئلن جو ذڪر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Malaria&quot;&gt;{{cite web
 |title=Winter malaria surge looms large: Larkana and Qambar Shahdadkot struggle to contain outbreak
 |url=https://loksujag.com/story/malaria-epidemic-sindh-eng
 |website=Lok Sujag
 |date=12 September 2023
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== پوليس ۽ انتظامي ادارا ==
لالو رائنڪ ۾ پوليس ٿاڻو قائم آهي. سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عدالتي رڪارڊ ۾ '''لالو رائنڪ پوليس ٿاڻي''' جي انچارج جو ذڪر وارهه سب ڊويزن سان لاڳاپيل پوليس عملي ۾ ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Order Sheet
 |url=https://caselaw.shc.gov.pk/caselaw/view-file/MzAxODM1Y2Ztcy1kYzgz
 |publisher=High Court of Sindh
 |year=2025
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== 2018ع جي باهه ==
8 اپريل 2018ع تي لالو رائنڪ ۾ باهه لڳڻ جو هڪ واقعو پيش آيو، جنهن ۾ هڪ ننڍڙي ٻارڙي فوت ٿي ۽ ڪيترائي گهر متاثر ٿيا. 2022ع ۾ ان واقعي سان لاڳاپيل هڪ تصوير کي سماجي ذريعن تي دادو ضلعي ۾ ٿيل هڪ ٻي باهه سان غلط نموني منسوب ڪيو ويو. هڪ حقيقت جاچ رپورٽ تصوير جي اصل واقعي کي 2018ع جي لالو رائنڪ واري باهه سان ڳنڍيو.&lt;ref name=&quot;Fire2018&quot;&gt;{{cite web
 |title=Viral image of distraught woman is not from 2022 Dadu fire
 |url=https://www.sochfactcheck.com/viral-image-of-distraught-woman-holding-burnt-baby-not-from-dadu-sindh-fire-2022/
 |website=Soch Fact Check
 |date=27 April 2022
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== ثقافت ۽ لوڪ ادب ==
لالو رائنڪ جو سنڌي لوڪ ادب ۽ سگهڙائپ سان پڻ واسطو رهيو آهي. سنڌسلامت ڪتاب گهر ۾ درج سگهڙ '''مولا بخش شيدي''' کي لالو رائنڪ جو رهواسي ڄاڻايو ويو آهي ۽ سندس تعلق سنڌي سگهڙائپ ۽ سينگار شاعريءَ سان رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;MolaBakhsh&quot;&gt;{{cite web
 |title=مولا بخش شيدي
 |url=https://books.sindhsalamat.com/index.php/book/157/read/7411
 |website=سنڌسلامت ڪتاب گهر
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

2017ع ۾ لالو رائنڪ ۾ سنڌ سگهڙ لوڪ ادب تنظيم طرفان لوڪ ادب سان لاڳاپيل هڪ تقريب پڻ منعقد ڪئي وئي، جنهن ۾ سگهڙن ۽ لوڪ ادب جي خدمتن کي مڃتا ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=وحدت جي وائي
 |url=https://books.sindhsalamat.com/book/2527/read/73368
 |website=سنڌسلامت ڪتاب گهر
 |access-date=12 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== مذهبي ماڳ ==
لالو رائنڪ ۾ '''مهتاب شاهه''' سان منسوب هڪ مقبري جو مقامي طور ذڪر ملي ٿو. هن ماڳ جي تاريخ ۽ تعمير بابت معتبر تاريخي يا آثار قديمه جا تفصيلي ذريعا دستياب نه هجڻ سبب ان جي تاريخ بابت قطعي دعويٰ نٿي ڪري سگهجي.

== پڻ ڏسو ==
* [[وارهه تعلقو]]
* [[وارھ]]
* [[وڳڻ]]
* [[گاجي کهاوڙ]]
* [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
* [[لاڙڪاڻو ڊويزن]]
* [[لالو رائنڪ ٿاڻو]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://www.pbs.gov.pk پاڪستان شماريات بيورو]
* [https://ecp.gov.pk اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان]
* [https://www.sindheducation.gov.pk سنڌ اسڪول ايجوڪيشن ۽ لٽريسي کاتو]

[[زمرو:لالو رائنڪ]]
[[زمرو:وارهه تعلقي جون يونين ڪائونسلون]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جون يونين ڪائونسلون]]
[[زمرو:سنڌ جون يونين ڪائونسلون]]
[[زمرو:لاڙڪاڻو ڊويزن]]</text>
      <sha1>a4839yttxnrerew1hb7sq0ufqtq5adu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>59538</id>
    <revision>
      <id>414676</id>
      <parentid>336329</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184" sha1="eisf3635gvxoa9f1caw603wm5x0ed1t" xml:space="preserve">
[[زمرو:سنڌ جي جاگرافي]]
[[زمرو:پاڪستان جا جبل]]
[[زمرو:سنڌ جون زميني شڪليون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون]]</text>
      <sha1>eisf3635gvxoa9f1caw603wm5x0ed1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414682</id>
      <parentid>414676</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="nfv5dzwx37ebh6b5mr6eo6dwem5bcom" xml:space="preserve">
[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]
[[زمرو:پاڪستان جا جبل]]
[[زمرو:سنڌ جون زميني شڪليون]]</text>
      <sha1>nfv5dzwx37ebh6b5mr6eo6dwem5bcom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ جا رڻ پٽ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>59638</id>
    <revision>
      <id>414692</id>
      <parentid>199365</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="162" sha1="kceg8dtuztbqwpao1edg4q6rj9o9gm6" xml:space="preserve">سنڌ جا رڻ پٽ(Deserts of Sindh) سنڌ ۾ ڪافي رڻ پٽ آهن

[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]
[[زمرو:پاڪستان جا ريگستان]]</text>
      <sha1>kceg8dtuztbqwpao1edg4q6rj9o9gm6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414693</id>
      <parentid>414692</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:پاڪستان جا ريگستان]]; added [[Category:پاڪستان جا صحرا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="ljzrclsnaujwbuyxdwyeydebujkznmd" xml:space="preserve">سنڌ جا رڻ پٽ(Deserts of Sindh) سنڌ ۾ ڪافي رڻ پٽ آهن

[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]
[[زمرو:پاڪستان جا صحرا]]</text>
      <sha1>ljzrclsnaujwbuyxdwyeydebujkznmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ جون زميني شڪليون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>60197</id>
    <revision>
      <id>414685</id>
      <parentid>364371</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:40:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136" sha1="6fex4s22ycxp3b01uf1nmd4x60x1l6d" xml:space="preserve">{{lang-en|Category:Landforms of Sindh}}
[[زمرو:پاڪستان جون زميني شڪليون]]
[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]</text>
      <sha1>6fex4s22ycxp3b01uf1nmd4x60x1l6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستان جون ڍنڍون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>77094</id>
    <revision>
      <id>414689</id>
      <parentid>331585</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:پاڪستان جي ارضيات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="139" sha1="b3sc0dkz5nwta8ga561m1tmudh7lw7x" xml:space="preserve">[[زمرو:ايشيا جون ڍنڍون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:پاڪستان جي ارضيات]]</text>
      <sha1>b3sc0dkz5nwta8ga561m1tmudh7lw7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستان جي ارضيات</title>
    <ns>14</ns>
    <id>84385</id>
    <revision>
      <id>414696</id>
      <parentid>350791</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="377" sha1="kxgor4ejshl8xcuwz7p5v34k7ot77u9" xml:space="preserve">{{Commons category|پاڪستان جي ارضيات }}
{{Cat main|پاڪستان جي ارضيات}}

[[زمرو:پاڪستان]]
[[زمرو:ايشيا جي ارضيات]]
[[زمرو:ارضيات بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي ارضيات]]
[[زمرو:پاڪستان جي فطري تاريخ]]
[[زمرو:ايشيا جي ارضيات بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>kxgor4ejshl8xcuwz7p5v34k7ot77u9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڪستان جا قيمتي پٿر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88515</id>
    <revision>
      <id>414697</id>
      <parentid>349161</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:پاڪستان جي ارضيات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16920" sha1="jv8t3i2mry7xeocimw0mtkizsmtwusz" xml:space="preserve">[[File:Topaz_from_Pakistan.jpg|thumb|پاڪستان ۾ مختلف قسمن جا [[پکراج]] ملن ٿا.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''پهرين قطار''': گلابي پکراج، ڪوگنيڪ رنگ جو پکراج، هلڪو گلابي پکراج ڪرسٽل جنهن ۾ ميٽرڪس تي ڪارو ترملين آهي.&lt;br /&gt;'''ٻي قطار''': ناياب جامني پکراج، البائيٽ تي شيمپين رنگ جو پکراج، ناياب پکراج ۽ سائو هائيڊروڪسيلهرڊرائيٽ ميٽرڪس.&lt;br /&gt;'''ٽئين قطار''': قدرتي طور تي ڪٽيل پکراج، شعاع ٿيل نيرو پکراج، ميٽرڪس تي اڇو پکراج&lt;/small&gt;]]
[[File:Topaz-37841.jpg|thumb|[[خيبر پختونخوا|خيبر پختونخواه]] جي [[مردان ضلعو|مردان ضلعي]] جي علائقي، ڪٽلانگ مان هڪ ميٽرڪس تي ناياب جامني-فالسائي پکراج  &lt;ref name=&quot;gb&quot; /&gt;]]

'''پاڪستان ۾ قيمتي پٿرن''' جا ڪيترائي قسم موجود آهن. اها ملڪ جي ٽن جبلن جي سلسلن - [[هندوڪش]]، [[هماليا|هماليه]] ۽ [[قراقرم]] ۾، [[خيبر پختونخوا]]، [[گلگت بلتستان]]، [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۽ [[وفاقي انتظامي قبائلي علائقا|وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن]] ۾ ملي سگهن ٿا. پاڪستان ۾ قيمتي پٿرن جي صنعت جو مرڪز [[پشاور]] شهر آهي ۽ هتان ڪيتريون ئي ڪمپنيون ڪم ڪري رهيون آهن.

==صنعت==
سال 1979ع ۾، پاڪستان ۾ قيمتي پٿرن جي شعبي کي ترقي ڏيڻ لاءِ جيمز اسٽونز ڪارپوريشن آف پاڪستان قائم ڪئي وئي هئي، پر سال 1997ع ۾ ڪارپوريشن ختم ٿي وئي. هاڻي هن شعبي ۾ ڪيتريون ئي تنظيمون ڪم ڪري رهيون آهن جن ۾ آل پاڪستان ڪمرشل ايڪسپورٽرز ايسوسيئيشن آف رف اينڊ ان پالشڊ پريشس اينڊ سيمي پريشس اسٽونز (APCEA) ۽ پاڪستان جيمز اينڊ جيولري ڊولپمينٽ ڪمپني (PGJDC) شامل آهن. پاڪستان جيمز اينڊ منرل شو سال 1994ع کان هر سال پشاور ۾ منعقد ڪيو ويندو آهي؛ جڏهن ته، ان کي امڪاني بين الاقوامي خريد ڪندڙن کان گهڻو ڌيان نه مليو آهي. جيمز
==قيمتي پٿرن جون مارڪيٽون== 
==قيمتي پٿرن جون ٽيسٽنگ ليبارٽريون==
پاڪستان جي حڪومت پاڪستان ۾ قيمتي پٿر جي واپار کي فروغ ڏيڻ لاءِ پاڪستان جي وڏن شهرن ۾ قيمتي پٿر جي سڃاڻپ ليبارٽريون قائم ڪيون آهن. هن مقصد لاءِ، پاڪستان جيمز اينڊ جيولري ڊولپمينٽ ڪمپني لاهور، ڪراچي، پشاور، ڪوئيٽا، گلگت، مظفر آباد ۽ سرگوڌا شهرن ۾ ڪم ڪري رهي آهي جتي قيمتي پٿر جي واپار جو وڏو حصو موجود آهي. پاڪستان جيمز اينڊ جيولري ڊولپمينٽ ڪمپني جي شروعات کان وٺي، پاڪستان ۾ قيمتي پٿر جي واپار ۾ وڏي ترقي ڏسڻ ۾ آئي آهي.
لاهور، ڪراچي ۽ پشاور ۾ قيمتي پٿر جي سڃاڻپ جون ڪجهه خانگي ليبارٽريون پڻ آهن، جنهن جي ليبارٽرين ۾ قابليت وارا جواهريءَ جا ماهر ڪم ڪري رهيا آهن. 
==کان کني جا علائقا==
{{Further|پاڪستان ۾ کاڻ ڪني}} 
Pakistan's western and northern areas are home to three mountain ranges - [[Hindukush]], [[Himalaya]], and [[Karakorum]] - which are home to all the [[List of minerals of Pakistan|minerals found in Pakistan]]. Some of the major mining areas along with their main gemstone yields are mentioned below:

===خيبر پختونخوا=== 
The province of [[Khyber Pakhtunkhwa]] has three large mountain ranges: [[Hindukush]] covers the area to north and north-west, [[Karakoram]] to the north and north-east, and [[Himalayas]] to the east.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Magic Mountains|url=http://www.khyberpakhtunkhwa.gov.pk/aboutus/Magic-Mountains.php|publisher=Govt. of Khyber Pakhtunkhwa|accessdate=23 September 2012|archive-date=22 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120922225529/http://khyberpakhtunkhwa.gov.pk/aboutus/Magic-Mountains.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; According to Bureau of Statistics of Khyber Pakhtunkhwa, 2568 tonnes of [[baryte]] and 85 tonnes of corundum were produced in 2005-2006 and 1416 tonnes of quartz was produced in 2006–2007 in the province.&lt;ref&gt;{{cite web|title=District-wise Mineral Production in KP|url=http://www.khyberpakhtunkhwa.gov.pk/Departments/BOS/nwfpdev-statis-mining-tab-140.php|publisher=Govt. of Khyber Pakhtunkhwa|accessdate=23 September 2012|archive-date=12 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120912005004/http://www.khyberpakhtunkhwa.gov.pk/Departments/BOS/nwfpdev-statis-mining-tab-140.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; According to one source, Swat has reserves of 70 million carats of emerald, Mardan has reserves of 9 million carats of pink topaz and Kohistan has 10 million carats worth of reserves of peridot.&lt;ref name=ut&gt;{{cite web|title=Treasures of Pakistan|url=http://www.utrade.co/magazine/utrade-magazine.aspx?key=250&amp;title=treasures+of+the+deep+-+mineral+deposits+of+pakistan|publisher=UTrade|accessdate=23 September 2012}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;sortable&quot;  | '''Region'''
!class=&quot;unsortable&quot; |'''Image'''
!class=&quot;sortable&quot; |'''Gemstones'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Notes'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Ref'''
|-
|[[Swat, Pakistan|Swat]]
|[[File:Emerald of Swat Valley.jpg|100px]]
|[[Emerald]], [[quartz]], and [[epidote]]
|Various types of quartz are found in the region. The image shows a specimen of aquamarine and emerald on quartz from Swat valley.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Dir, Pakistan|Dir]]
|[[File:Corundum 2.jpg|100px]]
|[[Corundum]] and quartz
|The image shows pink and purple crystals of corundum.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Mansehra]]
|[[File:Aigue-marine sur quartz fumé (Pakistan).jpg|100px]]
|Corundum and [[smoky quartz]]
|The image shows aquamarine on smokey quartz.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Kohistan District, Pakistan|Kohistan]]
|[[File:Forsterite-256945.jpg|100px]]
|[[Peridot]]
|The image shows a cluster of lime-green peridot crystals from Soppat in Kohistan.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Peshawar District]]
|[[File:Bastnasite-(Ce)-38547.jpg|100px]]
|Quartz, [[xenotime]], and [[bastnaesite]]
|Quartz from the region include [[Astrophyllite]] and [[Riebeckite]] fibers. The image shows bastnaesite crystal infused with rutile.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|}

===قبائلي علائقا===
The [[Federally Administered Tribal Areas]] are strategically located between the Afghanistan and Khyber Pakhtunkhwa province of Pakistan.&lt;ref&gt;{{cite web|title=FATA|url=http://fata.gov.pk/|publisher=FATA Government|accessdate=23 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120918213535/http://www.fata.gov.pk/|archive-date=18 September 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; The region is mostly dry and barren with hilly northern [[Bajaur]] and [[Mohmand Agency|Mohmand]] agencies. In the central agencies of [[Khyber Agency|Khyber]], [[Kurram Agency|Kurram]], and [[Orakzai Agency|Orakzai]], the [[Safed Koh]] range is located while in the two southern agencies of [[Waziristan]], the [[Sulaiman range]] along with Waziristan hills are located.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Physical Features and Climate|url=http://fata.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=51&amp;Itemid=85|publisher=FATA Government|accessdate=23 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120920130424/http://www.fata.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=51&amp;Itemid=85|archive-date=20 September 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; A large variety of minerals and gemstones are found in these mountains: emerald and tourmaline are found in the north, and garnet and quartz are found in the Bajaur and South Waziristan agencies. Department of Minerals is the government department working for the exploration and development of the [[mining industry]] in the region. According to their report, 29759 tons of quartz was produced in Mohmand agency in 2003–2004. However, the gemstone sector in the region is not developed and many resources have not been properly identified and exploited.&lt;ref name=FATA&gt;{{cite web|title=Department of Minerals|url=http://fata.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=78&amp;Itemid=81|publisher=Govt. of FATA|accessdate=23 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140703222209/http://fata.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=78&amp;Itemid=81|archive-date=3 July 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;sortable&quot;  ! style=&quot;width:12%;&quot;| '''Region'''
!class=&quot;unsortable&quot; |'''Image'''
!class=&quot;sortable&quot; |'''Gemstones'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Notes'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Ref'''
|-
|[[Mohmand Agency]]
|[[File:Titanite-tt56a.jpg|100px]]
|Emerald, [[clinozoisite]], [[sphene]], and epidote
|The image shows a light olive green coloured sphene (titanite) with epidote on calcite matrix.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Bajaur Agency]]
|[[File:Garnet, mica 1.jpg|100px]]
|Emerald, [[garnet]], and [[scapolite]]
|The image shows garnet and muscovite on mica matrix.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Khyber Agency]]
|[[File:Bastnaesite-(Ce)-156558.jpg|100px]]
|Quartz, xenotime, and bastnaesite
|Quartz found in the region include astrophyllite and reibeckite fibers. The image shows a bastnaesite crystal with reddish hue from Mulla Ghori in Khyber agency.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Waziristan]]
|[[File:Quartz-284038.jpg|100px]]
|Quartz
|Various types of quartz include faden quartz, [[Double terminated crystal|diamond quartz]], [[phantom quartz]], quartz with chlorite, and window quartz. The image shows a muddy brown coloured specimen of window quartz from South Waziristan.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|}

===گلگت بلتستان===
The three mountain ranges of [[Gilgit-Baltistan]]; Himalayas, Hindukush, and Karakoram contain many minerals and gems including emerald, ruby, sapphire, aquamarine, moonstone, and amethyst. A number of other minerals are also found in the region such as peridot, tourmaline, topaz, garnet, red spinal, [[pargasite]], [[diopside]], sphene, [[apatite]], azurite, rose quartz, and agate.&lt;ref name=gb&gt;{{cite web|title=Gems of Gilgit Baltistan |url=http://www.visitgilgitbaltistan.gov.pk/geo.html |publisher=Tourism Department, Govt. of Gilgit Baltistan |accessdate=24 September 2012 |url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121018131244/http://www.visitgilgitbaltistan.gov.pk/geo.html |archivedate=18 October 2012 }}&lt;/ref&gt; In Swat, pale green to green coloured emeralds can be found in talc-carbonate schist. In Hunza, well formed pink to red crystals of ruby are found, while in Neelum valley high quality rubies also occur.&lt;ref name=gb/&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;sortable&quot;  | '''Region'''
!class=&quot;unsortable&quot; |'''Image'''
!class=&quot;sortable&quot; |'''Gemstones'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Notes'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Ref'''

|-
|[[Chilas]]
|[[File:Zircon-208812.jpg|70px|center]]
|Alluvial diopside, zircon, rutile quartz, aquamarine, and tourmaline
|The image shows a pyramidal reddish-orange zircon crystal from Chilas.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Gilgit]] and [[Shigar]]
|[[File:Apatite-(CaF)-Albite-23830.jpg|100px|center]]
|Aquamarine, topaz, emerald, ruby, pollucite, rutile quartz, morganite, apatite, spinel, and pargasite
|Golden and white topaz are found in the region. The image shows rare pink apatite with albite from Nagar Valley.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|Bulachi, Shengus, Stak Nala, and Tormiq Nala
|[[File:Apatite-(CaF)-196798.jpg|100px|center]]
|Aquamarine, topaz, tourmaline, apatite, sphene, morganite, and quartz
|Image shows deep purple apatite from Shengus.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|Shigar Proper
|[[File:Apatite-(CaF)-Quartz-Rutile-233143.jpg|70px|center]]
|Apatite, zoisite, rutile quartz, epidote, and morganite
|The image shows pastel-pink apatite with quartz from Shigar.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|Childee, Kashmal, and Yuno (Shigar valley)
|[[File:Beryl-art-03b.jpg|70px|center]]
|Aquamarine, emerald-coloured tourmaline, apatite, morganite, topaz, and quartz
|The image shows aquamarine cluster from the area.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|Testun, [[Dassu]], Net Tahirabad, and Goyungo
|[[File:Topaz-38487.jpg|100px]]
|Topaz, aquamarine, tourmaline, morganite, apatite, quartz, and emerald
|Golden coloured Topaz of high quality is found here. Rare earth minerals are also found.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|Appu Aligund, Fuljo, Braldu, Bashu, and Karma
|[[File:Beryl-Schorl-164066.jpg|100px]]
|Tourmaline, aquamarine, garnets, diopside, ruby, pargasite, emerald, topaz, amethyst, scheelite, and quartz
|Image shows aquamarine with schorl from Braldu valley.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Khaplu]], [[Ghanche District]]
|[[ File:Quartz-Calcite-Actinolite-34680.jpg |100px]]
|Aquamarine, amethyst, and quartz
|Fine quality golden rutile quartz is found here. Image shows rare specimen of quartz with calcite and actinolite.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|}
District Nagar
Aquamarine
Quartz, Topaz, Garnet and many more

===بلوچستان===
[[Balochistan, Pakistan|Balochistan]] is the largest province of Pakistan by area and is covered by rough terrain and rugged mountain ranges. Major mountain ranges of the province include [[Makran]], [[Sulaiman Mountains|Sulaiman]], [[Toba Kakar Range|Toba Kakar]], and [[Kirthar Mountains|Kirthar]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Balochistan|url=http://www.balochistan.gov.pk/top-menu-explore-balochistan/top-menu-about-balochistan.html|publisher=Govt. of Balochistan|accessdate=23 September 2012}}&lt;/ref&gt; The main gemstones that are traded in the region include emerald, apatite, sapphire, agate, tourmaline, ruby, topaz, turquoise, lapis lazuli, quartz, garnet, and peridot.&lt;ref name=pgb&gt;{{cite web |title=Treasures of Balochistan |url=http://www.pgjdc.org/promotions/ |website=pgjdc.org|accessdate=23 September 2012 |url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101026033709/http://www.pgjdc.org/promotions/ |archivedate=26 October 2010 }}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;sortable&quot;  ! style=&quot;width:12%;&quot;| '''Region'''
!class=&quot;unsortable&quot; |'''Image'''
!class=&quot;sortable&quot; |'''Gemstones'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Notes'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Ref'''
|-
|[[Kharan District]]
|[[File:Anatase-Quartz-Brookite-230494.jpg|100px]]
|[[Brookite]], [[anatase]], and quartz
|The image shows striated anatase crystals ''(in black)'', brookite blade and quartz crystals covering a feldspar matrix from Kharan.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Chaman]]
|[[File:Prehnite-Quartz-118811.jpg|100px]]
|Quartz
|Various types of quartz found are diamond, window, quartz on prehnite, and faden. Image shows translucent light sea-foam green prehnite with quartz crystals.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Taftan, Balochistan|Taftan]]
|[[File:Brookite-Quartz-t5107bc.jpg|100px]]
|Quartz and [[brookite]]
|The image shows a large specimen of quartz crystals on brookite from Taftan.
|
|-
|[[Chagai, Pakistan|Chagai]]
|[[File:Brookite-Quartz-152442.jpg|80px|center]]
|[[Malachite]], [[azurite]], garnet, zircon, [[obsidian]], [[lapis lazuli]], and brookite
|The image shows fine quality brookite on quartz.
|&lt;ref name=ut/&gt;
|-
|[[Panjgur]] 
|[[File:Quartz-Epidote-135182.jpg|100px]]
|Auriferous quartz
|The image shows quartz crystals with epidote.
|&lt;ref name=ut/&gt;
|-
|[[Kalat, Pakistan|Kalat]]
|
|Brown garnet and [[fluorite]]
|
|&lt;ref name=ut/&gt;
|-
|[[Killa Abdullah District|Qilla Abdullah]]
|
|[[Aragonite]]
|
|&lt;ref name=ut/&gt;
|-
|[[Loralai]]
|
|Amethyst
|
|&lt;ref name=ut/&gt;
|}

==پڻ ڏسو==
{{Commons category|Gemstones of Pakistan}}
* [[پاڪستان جي معدنيات جي فهرست]]
* [[پاڪستاني هنرمندي]]
* [[پاڪستاني دستڪاري]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* Kazmi, A.H.; Snee, L.W.; Anwar, Jawaid. ''Emeralds Of Pakistan: Geology, gemology and genesis''. Geological Survey of Pakistan, 1989. {{ISBN|978-0442303280}}.
* Kazmi, A.H.; O'Donoghue, Michael. ''[https://books.google.com/books?id=6MVQAAAAYAAJ  Gemstones of Pakistan:geology and gemmology]''. Gemstone Corp. of Pakistan, 1990.
* Usman, A.N.; Usman Ali Naqvi. ''[https://www.instagram.com/moissantediamondspakistan  Gemstones &amp; Diamond Dealer In Pakistan]''.

{{Geography of Pakistan}}

[[زمرو:پاڪستان جي معيشت]]
[[زمرو:قيمتي پٿرن جو اڀياس]]
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]
[[زمرو:پاڪستان جا قدرتي وسيلا]]
[[زمرو:پاڪستان جي ارضيات]]</text>
      <sha1>jv8t3i2mry7xeocimw0mtkizsmtwusz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414698</id>
      <parentid>414697</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>414698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16958" sha1="rq0lltdsa684fhyxmgcropha0eb96v6" xml:space="preserve">[[File:Topaz_from_Pakistan.jpg|thumb|پاڪستان ۾ مختلف قسمن جا [[پکراج]] ملن ٿا.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''پهرين قطار''': گلابي پکراج، ڪوگنيڪ رنگ جو پکراج، هلڪو گلابي پکراج ڪرسٽل جنهن ۾ ميٽرڪس تي ڪارو ترملين آهي.&lt;br /&gt;'''ٻي قطار''': ناياب جامني پکراج، البائيٽ تي شيمپين رنگ جو پکراج، ناياب پکراج ۽ سائو هائيڊروڪسيلهرڊرائيٽ ميٽرڪس.&lt;br /&gt;'''ٽئين قطار''': قدرتي طور تي ڪٽيل پکراج، شعاع ٿيل نيرو پکراج، ميٽرڪس تي اڇو پکراج&lt;/small&gt;]]
[[File:Topaz-37841.jpg|thumb|[[خيبر پختونخوا|خيبر پختونخواه]] جي [[مردان ضلعو|مردان ضلعي]] جي علائقي، ڪٽلانگ مان هڪ ميٽرڪس تي ناياب جامني-فالسائي پکراج  &lt;ref name=&quot;gb&quot; /&gt;]]

'''پاڪستان ۾ قيمتي پٿرن''' جا ڪيترائي قسم موجود آهن. اها ملڪ جي ٽن جبلن جي سلسلن - [[هندوڪش]]، [[هماليا|هماليه]] ۽ [[قراقرم]] ۾، [[خيبر پختونخوا]]، [[گلگت بلتستان]]، [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۽ [[وفاقي انتظامي قبائلي علائقا|وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن]] ۾ ملي سگهن ٿا. پاڪستان ۾ قيمتي پٿرن جي صنعت جو مرڪز [[پشاور]] شهر آهي ۽ هتان ڪيتريون ئي ڪمپنيون ڪم ڪري رهيون آهن.

==صنعت==
سال 1979ع ۾، پاڪستان ۾ قيمتي پٿرن جي شعبي کي ترقي ڏيڻ لاءِ جيمز اسٽونز ڪارپوريشن آف پاڪستان قائم ڪئي وئي هئي، پر سال 1997ع ۾ ڪارپوريشن ختم ٿي وئي. هاڻي هن شعبي ۾ ڪيتريون ئي تنظيمون ڪم ڪري رهيون آهن جن ۾ آل پاڪستان ڪمرشل ايڪسپورٽرز ايسوسيئيشن آف رف اينڊ ان پالشڊ پريشس اينڊ سيمي پريشس اسٽونز (APCEA) ۽ پاڪستان جيمز اينڊ جيولري ڊولپمينٽ ڪمپني (PGJDC) شامل آهن. پاڪستان جيمز اينڊ منرل شو سال 1994ع کان هر سال پشاور ۾ منعقد ڪيو ويندو آهي؛ جڏهن ته، ان کي امڪاني بين الاقوامي خريد ڪندڙن کان گهڻو ڌيان نه مليو آهي. جيمز
==قيمتي پٿرن جون مارڪيٽون== 
==قيمتي پٿرن جون ٽيسٽنگ ليبارٽريون==
پاڪستان جي حڪومت پاڪستان ۾ قيمتي پٿر جي واپار کي فروغ ڏيڻ لاءِ پاڪستان جي وڏن شهرن ۾ قيمتي پٿر جي سڃاڻپ ليبارٽريون قائم ڪيون آهن. هن مقصد لاءِ، پاڪستان جيمز اينڊ جيولري ڊولپمينٽ ڪمپني لاهور، ڪراچي، پشاور، ڪوئيٽا، گلگت، مظفر آباد ۽ سرگوڌا شهرن ۾ ڪم ڪري رهي آهي جتي قيمتي پٿر جي واپار جو وڏو حصو موجود آهي. پاڪستان جيمز اينڊ جيولري ڊولپمينٽ ڪمپني جي شروعات کان وٺي، پاڪستان ۾ قيمتي پٿر جي واپار ۾ وڏي ترقي ڏسڻ ۾ آئي آهي.
لاهور، ڪراچي ۽ پشاور ۾ قيمتي پٿر جي سڃاڻپ جون ڪجهه خانگي ليبارٽريون پڻ آهن، جنهن جي ليبارٽرين ۾ قابليت وارا جواهريءَ جا ماهر ڪم ڪري رهيا آهن. 
==کان کني جا علائقا==
{{Further|پاڪستان ۾ کاڻ ڪني}} 
Pakistan's western and northern areas are home to three mountain ranges - [[Hindukush]], [[Himalaya]], and [[Karakorum]] - which are home to all the [[List of minerals of Pakistan|minerals found in Pakistan]]. Some of the major mining areas along with their main gemstone yields are mentioned below:

===خيبر پختونخوا=== 
The province of [[Khyber Pakhtunkhwa]] has three large mountain ranges: [[Hindukush]] covers the area to north and north-west, [[Karakoram]] to the north and north-east, and [[Himalayas]] to the east.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Magic Mountains|url=http://www.khyberpakhtunkhwa.gov.pk/aboutus/Magic-Mountains.php|publisher=Govt. of Khyber Pakhtunkhwa|accessdate=23 September 2012|archive-date=22 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120922225529/http://khyberpakhtunkhwa.gov.pk/aboutus/Magic-Mountains.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; According to Bureau of Statistics of Khyber Pakhtunkhwa, 2568 tonnes of [[baryte]] and 85 tonnes of corundum were produced in 2005-2006 and 1416 tonnes of quartz was produced in 2006–2007 in the province.&lt;ref&gt;{{cite web|title=District-wise Mineral Production in KP|url=http://www.khyberpakhtunkhwa.gov.pk/Departments/BOS/nwfpdev-statis-mining-tab-140.php|publisher=Govt. of Khyber Pakhtunkhwa|accessdate=23 September 2012|archive-date=12 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120912005004/http://www.khyberpakhtunkhwa.gov.pk/Departments/BOS/nwfpdev-statis-mining-tab-140.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; According to one source, Swat has reserves of 70 million carats of emerald, Mardan has reserves of 9 million carats of pink topaz and Kohistan has 10 million carats worth of reserves of peridot.&lt;ref name=ut&gt;{{cite web|title=Treasures of Pakistan|url=http://www.utrade.co/magazine/utrade-magazine.aspx?key=250&amp;title=treasures+of+the+deep+-+mineral+deposits+of+pakistan|publisher=UTrade|accessdate=23 September 2012}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;sortable&quot;  | '''Region'''
!class=&quot;unsortable&quot; |'''Image'''
!class=&quot;sortable&quot; |'''Gemstones'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Notes'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Ref'''
|-
|[[Swat, Pakistan|Swat]]
|[[File:Emerald of Swat Valley.jpg|100px]]
|[[Emerald]], [[quartz]], and [[epidote]]
|Various types of quartz are found in the region. The image shows a specimen of aquamarine and emerald on quartz from Swat valley.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Dir, Pakistan|Dir]]
|[[File:Corundum 2.jpg|100px]]
|[[Corundum]] and quartz
|The image shows pink and purple crystals of corundum.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Mansehra]]
|[[File:Aigue-marine sur quartz fumé (Pakistan).jpg|100px]]
|Corundum and [[smoky quartz]]
|The image shows aquamarine on smokey quartz.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Kohistan District, Pakistan|Kohistan]]
|[[File:Forsterite-256945.jpg|100px]]
|[[Peridot]]
|The image shows a cluster of lime-green peridot crystals from Soppat in Kohistan.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Peshawar District]]
|[[File:Bastnasite-(Ce)-38547.jpg|100px]]
|Quartz, [[xenotime]], and [[bastnaesite]]
|Quartz from the region include [[Astrophyllite]] and [[Riebeckite]] fibers. The image shows bastnaesite crystal infused with rutile.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|}

===قبائلي علائقا===
The [[Federally Administered Tribal Areas]] are strategically located between the Afghanistan and Khyber Pakhtunkhwa province of Pakistan.&lt;ref&gt;{{cite web|title=FATA|url=http://fata.gov.pk/|publisher=FATA Government|accessdate=23 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120918213535/http://www.fata.gov.pk/|archive-date=18 September 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; The region is mostly dry and barren with hilly northern [[Bajaur]] and [[Mohmand Agency|Mohmand]] agencies. In the central agencies of [[Khyber Agency|Khyber]], [[Kurram Agency|Kurram]], and [[Orakzai Agency|Orakzai]], the [[Safed Koh]] range is located while in the two southern agencies of [[Waziristan]], the [[Sulaiman range]] along with Waziristan hills are located.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Physical Features and Climate|url=http://fata.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=51&amp;Itemid=85|publisher=FATA Government|accessdate=23 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120920130424/http://www.fata.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=51&amp;Itemid=85|archive-date=20 September 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; A large variety of minerals and gemstones are found in these mountains: emerald and tourmaline are found in the north, and garnet and quartz are found in the Bajaur and South Waziristan agencies. Department of Minerals is the government department working for the exploration and development of the [[mining industry]] in the region. According to their report, 29759 tons of quartz was produced in Mohmand agency in 2003–2004. However, the gemstone sector in the region is not developed and many resources have not been properly identified and exploited.&lt;ref name=FATA&gt;{{cite web|title=Department of Minerals|url=http://fata.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=78&amp;Itemid=81|publisher=Govt. of FATA|accessdate=23 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140703222209/http://fata.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=78&amp;Itemid=81|archive-date=3 July 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;sortable&quot;  ! style=&quot;width:12%;&quot;| '''Region'''
!class=&quot;unsortable&quot; |'''Image'''
!class=&quot;sortable&quot; |'''Gemstones'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Notes'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Ref'''
|-
|[[Mohmand Agency]]
|[[File:Titanite-tt56a.jpg|100px]]
|Emerald, [[clinozoisite]], [[sphene]], and epidote
|The image shows a light olive green coloured sphene (titanite) with epidote on calcite matrix.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Bajaur Agency]]
|[[File:Garnet, mica 1.jpg|100px]]
|Emerald, [[garnet]], and [[scapolite]]
|The image shows garnet and muscovite on mica matrix.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Khyber Agency]]
|[[File:Bastnaesite-(Ce)-156558.jpg|100px]]
|Quartz, xenotime, and bastnaesite
|Quartz found in the region include astrophyllite and reibeckite fibers. The image shows a bastnaesite crystal with reddish hue from Mulla Ghori in Khyber agency.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Waziristan]]
|[[File:Quartz-284038.jpg|100px]]
|Quartz
|Various types of quartz include faden quartz, [[Double terminated crystal|diamond quartz]], [[phantom quartz]], quartz with chlorite, and window quartz. The image shows a muddy brown coloured specimen of window quartz from South Waziristan.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|}

===گلگت بلتستان===
The three mountain ranges of [[Gilgit-Baltistan]]; Himalayas, Hindukush, and Karakoram contain many minerals and gems including emerald, ruby, sapphire, aquamarine, moonstone, and amethyst. A number of other minerals are also found in the region such as peridot, tourmaline, topaz, garnet, red spinal, [[pargasite]], [[diopside]], sphene, [[apatite]], azurite, rose quartz, and agate.&lt;ref name=gb&gt;{{cite web|title=Gems of Gilgit Baltistan |url=http://www.visitgilgitbaltistan.gov.pk/geo.html |publisher=Tourism Department, Govt. of Gilgit Baltistan |accessdate=24 September 2012 |url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121018131244/http://www.visitgilgitbaltistan.gov.pk/geo.html |archivedate=18 October 2012 }}&lt;/ref&gt; In Swat, pale green to green coloured emeralds can be found in talc-carbonate schist. In Hunza, well formed pink to red crystals of ruby are found, while in Neelum valley high quality rubies also occur.&lt;ref name=gb/&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;sortable&quot;  | '''Region'''
!class=&quot;unsortable&quot; |'''Image'''
!class=&quot;sortable&quot; |'''Gemstones'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Notes'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Ref'''

|-
|[[Chilas]]
|[[File:Zircon-208812.jpg|70px|center]]
|Alluvial diopside, zircon, rutile quartz, aquamarine, and tourmaline
|The image shows a pyramidal reddish-orange zircon crystal from Chilas.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Gilgit]] and [[Shigar]]
|[[File:Apatite-(CaF)-Albite-23830.jpg|100px|center]]
|Aquamarine, topaz, emerald, ruby, pollucite, rutile quartz, morganite, apatite, spinel, and pargasite
|Golden and white topaz are found in the region. The image shows rare pink apatite with albite from Nagar Valley.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|Bulachi, Shengus, Stak Nala, and Tormiq Nala
|[[File:Apatite-(CaF)-196798.jpg|100px|center]]
|Aquamarine, topaz, tourmaline, apatite, sphene, morganite, and quartz
|Image shows deep purple apatite from Shengus.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|Shigar Proper
|[[File:Apatite-(CaF)-Quartz-Rutile-233143.jpg|70px|center]]
|Apatite, zoisite, rutile quartz, epidote, and morganite
|The image shows pastel-pink apatite with quartz from Shigar.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|Childee, Kashmal, and Yuno (Shigar valley)
|[[File:Beryl-art-03b.jpg|70px|center]]
|Aquamarine, emerald-coloured tourmaline, apatite, morganite, topaz, and quartz
|The image shows aquamarine cluster from the area.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|Testun, [[Dassu]], Net Tahirabad, and Goyungo
|[[File:Topaz-38487.jpg|100px]]
|Topaz, aquamarine, tourmaline, morganite, apatite, quartz, and emerald
|Golden coloured Topaz of high quality is found here. Rare earth minerals are also found.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|Appu Aligund, Fuljo, Braldu, Bashu, and Karma
|[[File:Beryl-Schorl-164066.jpg|100px]]
|Tourmaline, aquamarine, garnets, diopside, ruby, pargasite, emerald, topaz, amethyst, scheelite, and quartz
|Image shows aquamarine with schorl from Braldu valley.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Khaplu]], [[Ghanche District]]
|[[ File:Quartz-Calcite-Actinolite-34680.jpg |100px]]
|Aquamarine, amethyst, and quartz
|Fine quality golden rutile quartz is found here. Image shows rare specimen of quartz with calcite and actinolite.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|}
District Nagar
Aquamarine
Quartz, Topaz, Garnet and many more

===بلوچستان===
[[Balochistan, Pakistan|Balochistan]] is the largest province of Pakistan by area and is covered by rough terrain and rugged mountain ranges. Major mountain ranges of the province include [[Makran]], [[Sulaiman Mountains|Sulaiman]], [[Toba Kakar Range|Toba Kakar]], and [[Kirthar Mountains|Kirthar]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Balochistan|url=http://www.balochistan.gov.pk/top-menu-explore-balochistan/top-menu-about-balochistan.html|publisher=Govt. of Balochistan|accessdate=23 September 2012}}&lt;/ref&gt; The main gemstones that are traded in the region include emerald, apatite, sapphire, agate, tourmaline, ruby, topaz, turquoise, lapis lazuli, quartz, garnet, and peridot.&lt;ref name=pgb&gt;{{cite web |title=Treasures of Balochistan |url=http://www.pgjdc.org/promotions/ |website=pgjdc.org|accessdate=23 September 2012 |url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101026033709/http://www.pgjdc.org/promotions/ |archivedate=26 October 2010 }}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!class=&quot;sortable&quot;  ! style=&quot;width:12%;&quot;| '''Region'''
!class=&quot;unsortable&quot; |'''Image'''
!class=&quot;sortable&quot; |'''Gemstones'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Notes'''
!class=&quot;unsortable&quot;  |'''Ref'''
|-
|[[Kharan District]]
|[[File:Anatase-Quartz-Brookite-230494.jpg|100px]]
|[[Brookite]], [[anatase]], and quartz
|The image shows striated anatase crystals ''(in black)'', brookite blade and quartz crystals covering a feldspar matrix from Kharan.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Chaman]]
|[[File:Prehnite-Quartz-118811.jpg|100px]]
|Quartz
|Various types of quartz found are diamond, window, quartz on prehnite, and faden. Image shows translucent light sea-foam green prehnite with quartz crystals.
|&lt;ref name=pala/&gt;
|-
|[[Taftan, Balochistan|Taftan]]
|[[File:Brookite-Quartz-t5107bc.jpg|100px]]
|Quartz and [[brookite]]
|The image shows a large specimen of quartz crystals on brookite from Taftan.
|
|-
|[[Chagai, Pakistan|Chagai]]
|[[File:Brookite-Quartz-152442.jpg|80px|center]]
|[[Malachite]], [[azurite]], garnet, zircon, [[obsidian]], [[lapis lazuli]], and brookite
|The image shows fine quality brookite on quartz.
|&lt;ref name=ut/&gt;
|-
|[[Panjgur]] 
|[[File:Quartz-Epidote-135182.jpg|100px]]
|Auriferous quartz
|The image shows quartz crystals with epidote.
|&lt;ref name=ut/&gt;
|-
|[[Kalat, Pakistan|Kalat]]
|
|Brown garnet and [[fluorite]]
|
|&lt;ref name=ut/&gt;
|-
|[[Killa Abdullah District|Qilla Abdullah]]
|
|[[Aragonite]]
|
|&lt;ref name=ut/&gt;
|-
|[[Loralai]]
|
|Amethyst
|
|&lt;ref name=ut/&gt;
|}

==پڻ ڏسو==
{{Commons category|Gemstones of Pakistan}}
* [[پاڪستان جي معدنيات جي فهرست]]
* [[پاڪستاني هنرمندي]]
* [[پاڪستاني دستڪاري]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* Kazmi, A.H.; Snee, L.W.; Anwar, Jawaid. ''Emeralds Of Pakistan: Geology, gemology and genesis''. Geological Survey of Pakistan, 1989. {{ISBN|978-0442303280}}.
* Kazmi, A.H.; O'Donoghue, Michael. ''[https://books.google.com/books?id=6MVQAAAAYAAJ  Gemstones of Pakistan:geology and gemmology]''. Gemstone Corp. of Pakistan, 1990.
* Usman, A.N.; Usman Ali Naqvi. ''[https://www.instagram.com/moissantediamondspakistan  Gemstones &amp; Diamond Dealer In Pakistan]''.

{{Geography of Pakistan}}

[[زمرو:پاڪستان جا قيمتي پٿر]]
[[زمرو:قيمتي پٿر]]
[[زمرو:پاڪستان جي ارضيات]]
[[زمرو:قيمتي پٿرن جو اڀياس]]
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]
[[زمرو:پاڪستان جا قدرتي وسيلا]]</text>
      <sha1>rq0lltdsa684fhyxmgcropha0eb96v6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>معدنيات جي فهرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88653</id>
    <revision>
      <id>414701</id>
      <parentid>349922</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>414701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14368" sha1="ejg2i0g0qmr5j3mmv1pat7n3ch24wuy" xml:space="preserve">هي '''معدنيات جي هڪ فهرست''' آهي جنهن تي وڪيپيڊيا ۾ مضمون موجود آهن.

[[معدنيات]] مختلف ڪيميائي ۽ طبعي خاصيتن جي ڪري مختلف آهن. ڪيميائي ساخت ۽ ڪرسٽل جي بناوت ۾ فرق مختلف ''قسمن'' ۾ فرق ڪن ٿيون. معدني جنس جي اندر طبعي خاصيتن ۾ فرق يا نجاست جي معمولي مقدار ٿي سگهي ٿي جيڪا معدنيات جي ماهرن يا وسيع سماج طرفان معدني ''قسم'' جي طور تي تسليم ڪئي وئي آهي.

معدني قسمن جا صحيح نالا هر اکر لاءِ صحيح معدنيات کان پوءِ درج ٿيل آهن.

سڀني معدنيات جي نالن جي وڌيڪ مڪمل فهرست لاءِ، بين الاقوامي معدنيات ايسوسيئيشن پاران تسليم ٿيل معدنيات جي فهرست ڏسو.
==فهرست==
[[File:(61-365) Can you imagine? (5320329773).jpg|thumb|اميٿسٽ ڪرسٽل- جامني پکراج ]]
[[File:Apophyllite-(KF)-Stilbite-Ca-118260.jpg|thumb|[[Apophyllite]] crystals sitting right beside a cluster of peachy bowtie [[stilbite]]]]
[[File:Aquamarine J1.JPG|thumb|اڪوامرين، بيرل جي هڪ قسم ۽ ترملين]]
[[File:Arsenopyrite-117874.jpg|thumb|[[Arsenopyrite]] from [[Hidalgo del Parral]], [[Chihuahua (state)|Chihuahua]], Mexico]]
[[File:Aurichalcite-Hemimorphite-230159.jpg|thumb|[[Aurichalcite]] needles spraying out within a protected pocket lined by bladed [[calcite]] crystals]]
[[File:Austinite-177832.jpg|thumb|[[Austinite]] from the Ojuela Mine, [[Mapimí, Durango|Mapimí]], [[Durango]], Mexico]]
[[File:Ametrin from Bolivia.jpg|thumb|[[Ametrine]] containing [[amethyst]] and [[Citrine quartz|citrine]], from [[Bolivia]]]]
[[File:Azurite, Burra Mine, South Australia.jpg|thumb|بورا کاڻ، ڏکڻ آسٽريليا کاڻ آزورائٽ]]
[[File:Barite-Malachite-denv08-37a.jpg|thumb|[[Baryte]] (included by malachite) on malachite, from Shangulowé Mine, [[Kambove]], Central area, Katanga, Democratic Republic of Congo]]
[[File:Benstonite-Calcite-Fluorite-154901.jpg|thumb|Spiky calcite scalenohedra with a coating of whitish [[benstonite]] on a layer of teal-colored fluorite]]
[[File:Biotite aggregate - Ochtendung, Eifel, Germany.jpg|thumb|Thin tabular [[biotite]] cluster]]
[[File:Brookite-gem7-07a.jpg|thumb|[[Brookite]] from [[Kharan District|Kharan]], [[Balochistan]], Pakistan]]
[[File:Calcite-20188.jpg|thumb|Radiating spray of colorless wheatsheaf [[calcite]] crystals on matrix, from [[Iraí]], [[Rio Grande do Sul]], Brazil]]
[[File:Calcite-Dolomite-Gypsum-159389.jpg|thumb|Rhombohedrons of [[calcite]] that appear almost as books of petals, piled up 3-dimensionally on the matrix, from Eastern Europe]]
[[File:Celestine-d06-182a.jpg|thumb|Sky blue, prismatic crystals of [[Celestine (mineral)|celestine]] from [[Mahajanga|Majunga]], Madagascar ]]
[[File:Chrysocolla-230109.jpg|thumb|Pocket cavity of small [[chrysocolla]] stalactites from Ray Mine, Scott Mountain area, Mineral Creek District, [[Arizona]], USA]]
[[File:Cinnabar on Dolomite.jpg|thumb|[[Cinnabar]] on dolomite]]
[[File:Cobaltite-mun05-71a.jpg|thumb|Cubic [[Cobaltite]], [[Sudbury District]], Ontario, Canada]]
[[File:Rough diamond.jpg|thumb|The slightly misshapen octahedral shape of this rough [[diamond]] crystal in matrix is typical of the mineral]]
[[File:Dioptasetsumeb5.jpg|thumb|[[Dioptase]] from [[Tsumeb]], [[Namibia]] ]]
==عام==
{{columns-list|colwidth=15em|
*[[Danalite]]
*[[Danburite]]
*[[Datolite]]
*[[Daubréeite]]
*[[Daubréelite]]
*[[Davemaoite]]
*[[Davidite]]
*[[Davidsmithite]]
*[[Dawsonite]]
*[[Delafossite]]
*[[Delvauxite]]
*[[Demesmaekerite]]
*[[Derriksite]]
*[[Descloizite]]
*[[Devilline]]
*[[Diaboleite]]
*[[Diadochite]]
*[[Diamond]]
*[[Diaspore]]
*[[Dickite]]
*[[Digenite]]
*[[Dimorphite]]
*[[Diopside]]
*[[Dioptase]]
*[[Djerfisherite]]
*[[Djurleite]]
*[[Dmitryivanovite]]
*[[Dollaseite-(Ce)]]
*[[Dolomite (mineral)|Dolomite]]
*[[Domeykite]]
*[[Donnayite-(Y)]]
*[[Doyleite]]
*[[Dresserite]]
*[[Drysdallite]]
*[[Duftite]]
*[[Dumortierite]]
*[[Dundasite]]
*[[Dypingite]]
*[[Dyscrasite]]
*[[Dzhalindite]]
}}
:Varieties that are not valid species:
*[[Delessite]] (magnesian chamosite)
*[[Diallage]] (a junction between augite and diopside)

==عام==
{{columns-list|colwidth=15em|
*[[Abellaite]]
*[[Abelsonite]]
*[[Abenakiite-(Ce)]]
*[[Abernathyite]]
*[[Abhurite]]
*[[Abramovite]]
*[[Abswurmbachite]]
*[[Abuite]]
*[[Acanthite]]
*[[Acetamide]]
*[[Achalaite]]
*[[Achávalite]]
*[[Actinolite]]
*[[Acuminite]]
*[[Adamite]]
*[[Adamsite-(Y)]]
*[[Adelite]]
*[[Admontite]]
*[[Adranosite]]
*[[Aegirine]] 
*[[Aegirine-augite]]
*[[Aenigmatite]]
*[[Aerinite]]
*[[Aerugite]]
*[[Aeschynite-(Ce)]]
*[[Aeschynite-(Nd)]]
*[[Aeschynite-(Y)]]
*[[Afghanite]]
*[[Afmite]]
*[[Afwillite]]
*[[Agardite]]
*[[Agate]]
*[[Agrellite]]
*[[Agrinierite]]
*[[Aguilarite]]
*[[Aheylite]]
*[[Ahlfeldite]]
*[[Aikinite]]
*[[Aiolosite]]
*[[Ajoite]]
*[[Akaganéite]]
*[[Akaogiite]]
*[[Akasakaite]]-(Ce)
*[[Akasakaite]]-(La)
*[[Akatoreite]]
*[[Akdalaite]]
*[[Åkermanite]]
*[[Akhtenskite]]
*[[Akimotoite]]
*[[Akrochordite]]
*[[Aksaite]]
*[[Aktashite]]
*[[Alabandite]]
*[[Alacránite]]
*[[Alamosite]]
*[[Alarsite]]
*[[Albite]]
*[[Albrechtschraufite]]
*[[Alcantarillaite]]
*[[Aldermanite]]
*[[Aleksite]]
*[[Aleutite]]
*[[Alforsite]]
*[[Algodonite]]
*[[Aliettite]]
*[[Allabogdanite]]
*[[Allactite]]
*[[Allanite]]
*[[Allanpringite]]
*[[Allantoin]]
*[[Allargentum]]
*[[Alleghanyite]]
*[[Allendeite]]
*[[Alloclasite]]
*[[Allophane]]
*[[Alloriite]]
*[[Alluaivite]]
*[[Alluaudite]]
*[[Almandine]]
*[[Almarudite]]
*[[Alpeite]]
*[[Alpersite]]
*[[Alsakharovite-Zn]]
*[[Alstonite]]
*[[Altaite]]
*[[Alterite]]
*[[Althausite]]
*[[Althupite]]
*[[Altisite]]
*[[Alum-(K)]]
*[[Alum-(Na)]]
*[[Aluminite]]
*[[Aluminium]]
*[[Aluminoceladonite]]
*[[Aluminocopiapite]]
*[[Aluminosilicate]]
*[[Alumohydrocalcite]]
*[[Alunite]]
*[[Alunogen]]
*[[Alvanite]]
*[[Amakinite]]
*[[Amarantite]]
*[[Amblygonite]]
*[[Ameghinite]]
*[[Amesite]]
*[[Amicite]]
*[[Aminoffite]]
*[[Ammineite]]
*[[Amphibole]] (mineral group)
*[[Analcime]] (analcite)
*[[Anandite]]
*[[Anapaite]]
*[[Anatase]]
*[[Ancylite]] (mineral group)
*[[Andalusite]]
*[[Andersonite]]
*[[Andesine]]
*[[Andorite]] (IV/VI)
*[[Andradite]]
*[[Andreybulakhite]]
*[[Andrianovite]]
*[[Andychristyite]]
*[[Andyrobertsite]]
*[[Anglesite]]
*[[Anhydrite]]
*[[Anilite]]
*[[Ankerite]]
*[[Annabergite]]
*[[Annite]]
*[[Anorthite]]
*[[Anorthoclase]]
*[[Antarcticite]]
*[[Anthoinite]]
*[[Anthonyite]]
*[[Anthophyllite]]
*[[Antigorite]]
*[[Antimonselite]]
*[[Antimony]]
*[[Antipinite]]
*[[Antitaenite]]
*[[Antlerite]]
*[[Anzaite-(Ce)]]
*[[Apachite]]
*[[Apatite]] (mineral group)
*[[Aphthitalite]]
*[[Apjohnite]]
*[[Aplowite]]
*[[Apophyllite]]
*[[Apuanite]]
*[[Aqualite]]
*[[Aradite]]
*[[Aragonite]]
*[[Arakiite]]
*[[Aramayoite]]
*[[Arcanite]]
*[[Archerite]]
*[[Arctite]]
*[[Arcubisite]]
*[[Ardaite]]
*[[Arfvedsonite]]
*[[Argentite]]
*[[Argentobaumhauerite]]
*[[Argentojarosite]]
*[[Argentopyrite]]
*[[Argutite]]
*[[Argyrodite]]
*[[Arhbarite]]
*[[Armalcolite]]
*[[Armstrongite]]
*[[Arsendescloizite]]
*[[Arsenic]]
*[[Arseniosiderite]]
*[[Arsenoclasite]]
*[[Arsenolite]]
*[[Arsenopyrite]]
*[[Arsenuranospathite]]
*[[Arthurite]]
*[[Artinite]]
*[[Artroeite]]
*[[Asbecasite]]
*[[Asbolane]]
*[[Aschamalmite]]
*[[Ashburtonite]]
*[[Ashcroftine-(Y)]]
*[[Ashoverite]]
*[[Asisite]]
*[[Aspedamite]]
*[[Aspidolite]]
*[[Astrocyanite-(Ce)]]
*[[Astrophyllite]]
*[[Atacamite]]
*[[Atelestite]]
*[[Atencioite]]
*[[Athabascaite]]
*[[Atheneite]]
*[[Attikaite]]
*[[Aubertite]]
*[[Augelite]]
*[[Augite]]
*[[Aurichalcite]]
*[[Auricupride]]
*[[Auropolybasite]]
*[[Aurorite]]
*[[Aurostibite]]
*[[Austinite]]
*[[Autunite]]
*[[Avicennite]]
*[[Avogadrite]]
*[[Awaruite]]
*[[Axinite]] (mineral group)
*[[Azoproite]]
*[[Azurite]]
}}
:Varieties that are not valid species:
*[[Adamantine spar]] (variety of corundum)
*[[Agate]] (variety of chalcedony and quartz)
*[[Alabaster]] (variety of gypsum)
*[[Alexandrite]] (variety of chrysoberyl)
*[[Allingite]] (synonym of amber)
*[[Alum]]
*[[Amazonite]] (variety of microcline)
*[[Amethyst]] (purple variety of quartz)
*[[Ametrine]] (variety of quartz)
*[[Ammolite]] (organic; also a [[gemstone]])
*[[Amosite]] (asbestiform grunerite)
*[[Antozonite]] (variety of fluorite)
*[[Anyolite]] (metamorphic rock - zoisite, ruby, and hornblende)
*[[Beryl#Aquamarine and maxixe|Aquamarine]] (light blue variety of beryl)
*[[Argentite]] (high temperature form of acanthite)
*[[Asbestos]] (fibrous serpentine- or amphibole minerals)
*[[Auerlite]] (variety of thorite)
*[[Avalite]] (chromian variety of illite)
*[[Aventurine]] (variety of quartz)
{{columns-list|colwidth=15em|
*[[Babefphite]]
*[[Babingtonite]]
*[[Baddeleyite]]
*[[Baileychlore]]
*[[Bakerite]]
*[[Balangeroite]]
*[[Banalsite]]
*[[Bannisterite]]
*[[Baotite]]
*[[Bararite]]
*[[Baratovite]]
*[[Barrerite]]
*[[Barstowite]]
*[[Baryte]] (barite)
*[[Barytocalcite]]
*[[Bassanite]]
*[[Bastnäsite]] (mineral group)
*[[Baumhauerite]]
*[[Bavenite]]
*[[Bayldonite]]
*[[Bayleyite]]
*[[Bazzite]]
*[[Becquerelite]]
*[[Benitoite]]
*[[Benstonite]]
*[[Bentorite]]
*[[Beraunite]]
*[[Berborite]]
*[[Bergenite]]
*[[Berlinite]]
*[[Berryite]]
*[[Berthierite]]
*[[Bertrandite]] 
*[[Beryl]]
*[[Beryllonite]]
*[[Beudantite]]
*[[Bicchulite]]
*[[Biehlite]]
*[[Bilibinskite]]
*[[Bílinite]]
*[[Billietite]]
*[[Billwiseite]]
*[[Biotite]]
*[[Birnessite]]
*[[Bischofite]]
*[[Bismite]]
*[[Bismuth]]
*[[Bismuthinite]]
*[[Bismutite]]
*[[Bityite]]
*[[Bixbyite]]
*[[Blödite]]
*[[Blossite]]
*[[Bobfergusonite]]
*[[Boehmite]]
*[[Boleite]]
*[[Boltwoodite]]
*[[Bonaccordite]]
*[[Boracite]]
*[[Borax]]
*[[Bornite]]
*[[Botallackite]]
*[[Botryogen]]
*[[Boulangerite]]
*[[Bournonite]]
*[[Boussingaultite]]
*[[Bowieite]]
*[[Braggite]]
*[[Brassite]]
*[[Braunite]]
*[[Brazilianite]]
*[[Breithauptite]]
*[[Brewsterite]] (series of zeolites)
*[[Brezinaite]]
*[[Brianite]]
*[[Brianyoungite]]
*[[Briartite]]
*[[Bridgmanite]]
*[[Brochantite]]
*[[Brockite]]
*[[Bromargyrite]]
*[[Bromellite]]
*[[Bronzite]]
*[[Brookite]]
*[[Brownleeite]]
*[[Brownmillerite]]
*[[Brucite]]
*[[Brushite]]
*[[Buddingtonite]]
*[[Bukovite]]
*[[Bukovskyite]]
*[[Bultfonteinite]]
*[[Bunsenite]]
*[[Bustamite]]
*[[Bystrite]]
}}
:Varieties that are not valid species:
*[[Barbertonite]] (polytype of stichtite)
*[[Bauxite]] (aluminium ore)
*[[Beckerite]] (natural resin)
*[[Bentonite]] (mixture of montmorillonite and other clays)
*[[Bixbite]] (red gem variety of beryl)
*[[Bowenite]] (variety of antigorite)
*[[Brammallite]] (variety of illite)
*[[Brokenhillite]] (not approved by IMA)
*[[Buergerite]] (renamed to fluor-buergerite)
*[[Bursaite]] (not approved by IMA)
*[[Bytownite]] (variety of anorthite)
{{columns-list|colwidth=15em|
*[[Cabalzarite]]
*[[Cabrerite]]
*[[Cabriite]]
*[[Cacoxenite]]
*[[Cadmium]]
*[[Cadmoindite]]
*[[Cadmoselite]]
*[[Cadwaladerite]]
*[[Cafarsite]]
*[[Cafetite]]
*[[Cahnite]]
*[[Calaverite]]
*[[Calciborite]]
*[[Calcioveatchite]]
*[[Calcite]]
*[[Calderite]]
*[[Caledonite]]
*[[Calomel]]
*[[Calumetite]]
*[[Campigliaite]]
*[[Canasite]]
*[[Canavesite]]
*[[Cancrinite]]
*[[Canfieldite]] 
*[[Carletonite]]
*[[Carlosruizite]]
*[[Carlsbergite]]
*[[Carminite]]
*[[Carnallite]]
*[[Carnotite]] 
*[[Carobbiite]]
*[[Carpathite]]
*[[Carpholite]]
*[[Carrollite]]
*[[Caryopilite]]
*[[Cassiterite]]
*[[Cattierite]]
*[[Cavansite]]
*[[Celadonite]]
*[[Celestine (mineral)|Celestine]]
*[[Celsian]]
*[[Cerite]]
*[[Cerium]]
*[[Cerussite]]
*[[Cervandonite]]-(Ce)
*[[Cervantite]]
*[[Cesanite]]
*[[Cesbronite]]
*[[Chabazite]] (series of zeolites)
*[[Chaidamuite]]
*[[Chalcanthite]]
*[[Chalcocite]]
*[[Chalconatronite]]
*[[Chalcophyllite]]
*[[Chalcopyrite]]
*[[Challacolloite]]
*[[Chambersite]]
*[[Chamosite]]
*[[Changbaiite]]
*[[Changesite]]-(Y)
*[[Chaoite]]
*[[Chapmanite]]
*[[Charlesite]]
*[[Charoite]]
*[[Chatkalite]]
*[[Chesterite]]
*[[Chibaite]]
*[[Childrenite]]
*[[Chinleite]]-(Ce)
*[[Chiolite]]
*[[Chlorargyrite]]
*[[Chlorite group|Chlorite]] (mineral group)
*[[Chloritoid]]
*[[Chlormayenite]]
*[[Chlorocalcite]]
*[[Chloroxiphite]]
*[[Chondrodite]]
*[[Chrisstanleyite]]
*[[Christite]]
*[[Chromite]]
*[[Chromium]]
*[[Chrysoberyl]]
*[[Chrysocolla]]
*[[Chrysotile]]
*[[Chvaleticeite]]
*[[Cinnabar]]
*[[Clarkeite]]
*[[Claudetite]]
*[[Clausthalite]]
*[[Clearcreekite]]
*[[Cleusonite]]
*[[Clinoclase]]
*[[Clinohedrite]]
*[[Clinohumite]]
*[[Clinoptilolite]]
*[[Clinozoisite]]
*[[Clintonite]]
*[[Cobaltite]]
*[[Coccinite]]
*[[Coconinoite]]
*[[Coesite]]
*[[Coffinite]]
*[[Cohenite]]
*[[Colemanite]] 
*[[Colimaite]]
*[[Collinsite]]
*[[Coloradoite]]
*[[Columbite]] (mineral group)
*[[Combeite]]
*[[Conichalcite]]
*[[Connellite]]
*[[Cooperite (mineral)|Cooperite]]
*[[Copiapite]]
*[[Native copper|Copper]]
*[[Corderoite]]
*[[Cordierite]]
*[[Corkite]]
*[[Cornubite]]
*[[Cornwallite]]
*[[Corundum]] 
*[[Cotunnite]]
*[[Covellite]] 
*[[Coyoteite]]
*[[Creedite]]
*[[Cristobalite]]
*[[Crocoite]]
*[[Cronstedtite]]
*[[Crookesite]]
*[[Crossite]] (not approved by IMA)
*[[Cryolite]]
*[[Cryptomelane]]
*[[Cubanite]]
*[[Cumengeite]]
*[[Cummingtonite]]
*[[Cupalite]]
*[[Cuprite]] 
*[[Cuprosklodowskite]]
*[[Cuprospinel]]
*[[Cuprozheshengite]]
*[[Curite]]
*[[Cuspidine]]
*[[Cyanotrichite]]
*[[Cylindrite]]
*[[Cymrite]]
*[[Cyrilovite]]
}}
:Varieties that are not valid species:
*[[Campylite]] (variety of mimetite)
*[[Carbonado]] (variety of diamond)
*[[Carnelian]] (variety of quartz)
*[[Cementite]] (synthetic cohenite)
*[[Ceylonite]] (variety of spinel)
*[[Chalcedony]] (cryptocrystalline variety of quartz and moganite)
*[[Chiastolite]] (variety of andalusite)
*[[Chlorastrolite]] (variety of pumpellyite-(Mg))
*[[Chrysoprase]] (green nickel bearing chalcedony)
*[[Chrysotile]] (group name - asbestiform serpentine)
*[[Citrine quartz|Citrine]] (yellow variety of quartz)
*[[Cleveite]] (variety of uraninite)
*[[Clinochrysotile]] (polytype of chrysotile)
*[[Coltan]] (short for minerals of the columbite group)
*[[Crocidolite]] (asbestiform riebeckite)
*[[Cymophane]] (variety of chrysoberyl)

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:معدنيات]]
[[زمرو:ارضيات سان لاڳاپيل فهرستون]]
[[زمرو:سائنس-سان لاڳاپيل فهرستون]]
[[زمرو:قدرتي وسيلن جون فهرستون]]
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]</text>
      <sha1>ejg2i0g0qmr5j3mmv1pat7n3ch24wuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>روشني بچت وقت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91723</id>
    <revision>
      <id>414627</id>
      <parentid>407387</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ibne maryam صفحي [[ڊي لائيٽ سيونگ ٽائيم]] کي [[روشني بچت وقت]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>407387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11781" sha1="et98yowsy9w1j712ewzfzxmdvxzofkz" xml:space="preserve">{{Short description|گهڙي جي سيٽنگ ۾ موسمي تبديلي}}

[[File:DST Countries Map.png|upright=1.5|thumb
|alt=دنيا جو نقشو. يورپ، اتر آمريڪا جو وڏو حصو، ڏکڻ آمريڪا جا ڪجهه حصا، ۽ ڏکڻ اوڀر آسٽريليا، ۽ ڪجهه ٻيون جڳهون DST استعمال ڪن ٿيون. خط استوا وارو آفريڪا ۽ ٻيون جڳهون ڪڏهن به DST استعمال نه ڪيون آهن. باقي حصو اڳ ۾ استعمال ڪندڙ طور نشان لڳل آهي.|ڊي لائيٽ سيونگ ٽائيم وارا خطا:

{{legend|#1a80e6|[[اتر اڌ گول]] جو اونهارو}}
{{legend|#ee690a|[[ڏکڻ اڌ گول]] جو اونهارو}}
{{legend|#c6c6c6|اڳ ۾ استعمال ڪندڙ}}
{{legend|#7f7f7f|ڪڏهن به استعمال نه ڪندڙ}}]]

'''ڊي لائيٽ سيونگ ٽائيم''' ('''DST''')، جنهن کي '''ڊي لائيٽ سيونگز ٽائيم'''، '''ڊي لائيٽ ٽائيم''' ([[آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]]), يا '''سمر ٽائيم''' ([[برطانوي سمر ٽائيم|برطانيه]]، [[يورپي يونين]] ۽ ٻيا ملڪ) پڻ چيو ويندو آهي، گهڙين کي اڳتي ڪرڻ جي هڪ مشق آهي ته جيئن [[اونهارو|اونهاري]] دوران دستياب ڏينهن جي روشنيءَ جو بهتر استعمال ڪري سگهجي ۽ اوندهه دير سان ٿئي. عام طور تي DST ۾ گهڙين کي [[بهار]] يا سياري جي آخر ۾ [[معياري وقت]] کان هڪ ڪلاڪ اڳتي ڪيو ويندو آهي، ۽ [[خريف]] (Autumn) ۾ هڪ ڪلاڪ پوئتي ڪيو ويندو آهي (جنهن لاءِ انگريزيءَ ۾ هي اصطلاح مشهور آهي: &quot;spring forward and fall back&quot;).

ڪيترن ئي ملڪن ۾، سال جو اهو حصو جڏهن DST لاڳو هوندو آهي، اهو معياري وقت واري حصي کان گهڻو وڌيڪ هوندو آهي. DST جي مشق کي پهريون ڀيرو 20 هين صديءَ جي شروعات ۾ آزمايو ويو ۽ وڏي پيماني تي اختيار ڪيو ويو، جنهن کانپوءِ ڪيترن ئي ملڪن ان کي جزوي يا مڪمل طور تي ختم ڪري ڇڏيو آهي.

== جائزو ==
2023ع تائين، دنيا جي تقريباً 34 سيڪڙو ملڪن ۾ DST استعمال ٿئي ٿو، خاص طور تي يورپ ۽ اتر آمريڪا ۾،&lt;ref&gt;{{cite web | last=Haines | first=Julia | title=Which Countries Observe Daylight Saving Time? | website=US News &amp; World Report | date=November 6, 2023 | url=https://www.usnews.com/news/best-countries/articles/2023-11-06/which-countries-observe-daylight-saving-time | access-date=November 4, 2024 | archive-date=20 September 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240920030932/https://www.usnews.com/news/best-countries/articles/2023-11-06/which-countries-observe-daylight-saving-time | url-status=live }}&lt;/ref&gt; جڏهن ته ڪجهه ملڪن ۾ هي صرف مخصوص علائقن ۾ لاڳو آهي. [[ڪينيڊا]] جي ڏهن مان نو صوبن ۾ DST لاڳو آهي. [[آمريڪا]] ۾ هي هوائي ۽ ايريزونا (سواءِ ناواجو نيشن جي) ۽ آمريڪي علائقن کان سواءِ هر هنڌ لاڳو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.timeanddate.com/time/us/arizona-no-dst.html |title=No DST in Most of Arizona }}&lt;/ref&gt;

تاريخي طور تي، قديم سماجن ڏينهن جي روشنيءَ جو بهتر استعمال ڪرڻ لاءِ پنهنجي وقت جي نظام ۾ موسمي تبديليون ڪيون هيون؛ [[قديم روم]] ۾ [[پاڻي واري گهڙي|پاڻيءَ وارين گهڙين]] کي ان مطابق ترتيب ڏنو ويندو هو. پر اهي تبديليون ڏينهن جي ورڇ ۾ هيون، نه ڪي پوري گهڙي کي اڳتي ڪرڻ ۾.&lt;ref name=carcopino&gt;{{cite book |title =Daily Life in Ancient Rome: The People and the City at the Height of the Empire |author =Jérôme Carcopino |publisher =Yale University Press |chapter =The days and hours of the Roman calendar |isbn =978-0-300-00031-3 |year =1968 |author-link =Jérôme Carcopino |url =https://archive.org/details/dailylifeinancie00carc_0 }}&lt;/ref&gt; 1784ع ۾ [[بينجمن فرينڪلن]] هڪ طنزيہ خط ۾ پيرس جي رهواسين کي مشورو ڏنو هو ته جيڪڏهن هو اونهاري ۾ سوير اٿن ته ميڻ بتين جو تيل بچائي سگهن ٿا، پر هن گهڙين کي تبديل ڪرڻ جي تجويز نه ڏني هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 July 2017 |title=Did Ben Franklin Invent Daylight Saving Time? |url=https://www.fi.edu/benjamin-franklin/daylight-savings-time |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601024205/https://www.fi.edu/benjamin-franklin/daylight-savings-time |archive-date=1 June 2021 |access-date=5 August 2021 |website=The Franklin Institute |language=en}}&lt;/ref&gt; 1895ع ۾ نيو زي لينڊ جي ماهر حشرات ۽ فلڪيات دان [[جارج هڊسن]] پهريون ڀيرو گهڙين کي ٻه ڪلاڪ اڳتي ڪرڻ جي تجويز ڏني هئي.&lt;ref name=&quot;DNZB-Hudson&quot; /&gt;

پهرين مقامي سطح تي DST جي شروعات 1908ع ۾ پورٽ آرٿر، اونٽاريو ([[ڪينيڊا]]) ۾ ٿي.&lt;ref name=&quot;Northern Ontario Travel&quot;&gt;{{Cite news |date=8 March 2018 |title=Time to change your clocks – but why? |url=https://www.northernontario.travel/thunder-bay/the-thunder-bay-connection-to-daylight-savings-time |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010011523/https://www.northernontario.travel/thunder-bay/the-thunder-bay-connection-to-daylight-savings-time |archive-date=10 October 2018 |access-date=9 October 2018 |work=Northern Ontario Travel |language=en}}&lt;/ref&gt; قومي سطح تي پهرين پهرين هن جو استعمال [[جرمن سلطنت]] ۽ آسٽريا-هنگري پاران 30 اپريل 1916ع تي ڪيو ويو. تڏهن کان وٺي ڪيترن ئي ملڪن، خاص طور تي 1970ع واري توانائيءَ جي بحران دوران، DST کي اختيار ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Timezig |title=Complete History of Daylight Saving Time {{!}} DST Timeline |url=https://timezig.com/dst-history |access-date=2025-10-01 |website=timezig.com |language=en |quote=1973 Energy Crisis Response Oil crisis led to emergency DST extensions in many countries to save energy.}}&lt;/ref&gt;

== منطق (Rationale) ==
[[صنعتي سماج|صنعتي سماجن]] ۾ عام طور تي روزاني سرگرمين لاءِ گهڙيءَ جو هڪ مقرر شيڊول هوندو آهي جيڪو سڄو سال تبديل ناهي ٿيندو. ان جي برعڪس، [[زرعي سماج|زرعي سماج]] جي روزاني روٽين ڏينهن جي روشنيءَ جي ڪلاڪن تي ٻڌل هوندي آهي&lt;ref name=&quot;Minnesota&quot;&gt;{{cite news |title= Daylight savings time |url= http://www.house.leg.state.mn.us/hinfo/swkly/1995-96/select/time.txt |work= Session Weekly |publisher= Minnesota House Public Information Office |year= 1991 |access-date= 7 August 2013 |archive-date= 16 June 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160616230715/http://www.house.leg.state.mn.us/hinfo/swkly/1995-96/select/time.txt |url-status= live }}&lt;/ref&gt; ۽ [[شمسي وقت]] موجب بدلجندي رهندي آهي، جيڪو زمين جي پنهنجي محور تي جهڪاءُ ([[Earth's axial tilt]]) جي ڪري موسمي طور تبديل ٿئي ٿو.

بهار ۾ گهڙين کي هڪ ڪلاڪ اڳتي ڪرڻ سان، ماڻهو شمسي ڏينهن جي حساب سان هڪ ڪلاڪ سوير اٿندا آهن. اهي پنهنجو ڪم هڪ ڪلاڪ سوير شروع ۽ ختم ڪندا آهن، جنهن جي نتيجي ۾ انهن کي ڪم کان پوءِ شام جو هڪ ڪلاڪ وڌيڪ روشني ملي ٿي.&lt;ref name=&quot;Hudson_1895_p734&quot;&gt;{{cite journal |author-first= G. V. |author-last=Hudson |title= On seasonal time-adjustment in countries south of lat. 30° |journal= Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute |year= 1895 |volume= 28 |page= 734 |url= http://rsnz.natlib.govt.nz/volume/rsnz_28/rsnz_28_00_006110.html |access-date= 3 April 2009 |archive-date= 30 March 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190330083629/http://rsnz.natlib.govt.nz/volume/rsnz_28/rsnz_28_00_006110.html |url-status= live }}&lt;/ref&gt;

DST جا حامي دليل ڏيندا آهن ته گهڻا ماڻهو پنهنجي &quot;نائين کان پنج&quot; واري نوڪريءَ کان پوءِ وڌيڪ ڏينهن جي روشني پسند ڪندا آهن. supporters اهو پڻ چوندا آهن ته DST توانائي جي بچت ڪري ٿو، پر هن جو حقيقي اثر تڪراري آهي.&lt;ref name=&quot;Yuhas 2024 x931&quot;&gt;{{cite web | last=Yuhas | first=Alan | title=When Is Daylight Saving Time? | website=The New York Times | date=March 6, 2024 | url=https://www.nytimes.com/article/daylight-saving-time-questions.html | access-date=March 20, 2024 }}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
[[File:Clepsydra-Diagram-Fancy.jpeg|thumb|upright|alt=پاڻي واري گهڙي جو ڊائگرام.|هڪ قديم پاڻي واري گهڙي جيڪا موسم جي حساب سان ڪلاڪن کي تبديل ڪري ٿي.]]

قديم تهذيبون اڄوڪي DST جي ڀيٽ ۾ ڏينهن جي شيڊول کي وڌيڪ لچڪدار طريقي سان ترتيب ڏينديون هيون، اڪثر ڪري ڏينهن جي روشنيءَ کي 12 ڪلاڪن ۾ ورهايو ويندو هو، جنهن ڪري بهار ۾ ڏينهن جو هڪ ڪلاڪ وڌيڪ ڊگهو ۽ خريف ۾ ننڍو ٿي ويندو هو.&lt;ref&gt;{{cite journal |title= Daylight saving in ancient Rome |url= https://archive.org/details/sim_classical-journal_1918-03_13_6/page/450 |author= Berthold |journal= The Classical Journal |volume= 13 |issue= 6 |pages= 450–451 |year= 1918 }}&lt;/ref&gt; مثال طور، رومين پاڻي واري گهڙي استعمال ڪندا هئا جنهن ۾ سال جي مختلف مهينن لاءِ مختلف اسڪيل هوندا هئا.&lt;ref name=carcopino /&gt; 14 هين صديءَ کان پوءِ، هڪجهڙي ڊيگهه واري ڪلاڪن جو استعمال شروع ٿيو.

بينجمن فرينڪلن 1784ع ۾ ميڻ بتين جي بچت بابت هڪ طنزيہ خط لکيو هو.&lt;ref name=Franklin&gt;{{cite journal |author =Benjamin Franklin, writing anonymously |title =Aux auteurs du Journal |journal =Journal de Paris |date =26 April 1784 |issue =117 |pages =511–513 |language =fr }}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ عام غلط فهمي آهي ته فرينڪلن DST ايجاد ڪيو، پر حقيقت ۾ هن جي دور ۾ درست وقت جا شيڊول ايترو اهم نه هئا. ريلوي جي آمد وقت کي معياري بنائڻ جي ضرورت پيدا ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite journal |author =Eviatar Zerubavel |title =The standardization of time: a sociohistorical perspective |url =https://archive.org/details/sim_american-journal-of-sociology_1982-07_88_1/page/1 |journal =The American Journal of Sociology |volume =88 |issue =1 |year =1982 |pages =1–23 |doi =10.1086/227631 }}&lt;/ref&gt;

1810ع ۾ اسپيني اسيمبلي ڪورٽيس آف ڪيڊز (Cortes of Cádiz) هڪ ريگيوليشن جاري ڪيو هو جنهن ۾ ڪجهه گڏجاڻين جو وقت هڪ ڪلاڪ اڳتي ڪيو ويندو هو، پر هن ۾ گهڙيون تبديل نه ڪيون ويون هيون.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.congreso.es/docu/blog/reglamento_cortes_1810.pdf |series=[[Congreso de los Diputados]] |place= Cadiz |title=Reglamento para el government interior de las Cortes |first=Manuel |last=Luxan |year=1810 }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:وقت]]</text>
      <sha1>et98yowsy9w1j712ewzfzxmdvxzofkz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414629</id>
      <parentid>414627</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11774" sha1="7f446sem67ciq5r1ymt6y44vyvnft2b" xml:space="preserve">{{Short description|گهڙي جي سيٽنگ ۾ موسمي تبديلي}}

[[File:DST Countries Map.png|upright=1.5|thumb
|alt=دنيا جو نقشو. يورپ، اتر آمريڪا جو وڏو حصو، ڏکڻ آمريڪا جا ڪجهه حصا، ۽ ڏکڻ اوڀر آسٽريليا، ۽ ڪجهه ٻيون جڳهون DST استعمال ڪن ٿيون. خط استوا وارو آفريڪا ۽ ٻيون جڳهون ڪڏهن به DST استعمال نه ڪيون آهن. باقي حصو اڳ ۾ استعمال ڪندڙ طور نشان لڳل آهي.|ڊي لائيٽ سيونگ ٽائيم وارا خطا:

{{legend|#1a80e6|[[اتر اڌ گول]] جو اونهارو}}
{{legend|#ee690a|[[ڏکڻ اڌ گول]] جو اونهارو}}
{{legend|#c6c6c6|اڳ ۾ استعمال ڪندڙ}}
{{legend|#7f7f7f|ڪڏهن به استعمال نه ڪندڙ}}]]

'''روشني بچت وقت''' (Daylight Saving Time؛ DST) &quot;ڊي لائيٽ ٽائيم&quot; ([[آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]])، يا &quot;اونهاري جو وقت&quot; (Summer Time،  [[گڏيل بادشاھت|برطانيه]]، [[يورپي يونين]] ۽ ٻيا ملڪ) پڻ چيو ويندو آهي، گهڙين کي اڳتي ڪرڻ جي هڪ مشق آهي ته جيئن [[اونهارو|اونهاري]] دوران دستياب ڏينهن جي روشنيءَ جو بهتر استعمال ڪري سگهجي ۽ اوندهه دير سان ٿئي. عام طور تي اها گهڙين کي [[بھار|بهار]] يا [[سيارو|سياري]] جي آخر ۾ [[معياري وقت]] کان هڪ ڪلاڪ اڳتي ڪيو ويندو آهي ۽ [[سرءُ]] (&lt;small&gt;Autumn&lt;/small&gt;) ۾ هڪ ڪلاڪ پوئتي ڪيو ويندو آهي (جنهن لاءِ انگريزيءَ ۾ هي اصطلاح مشهور آهي: &quot;spring forward and fall back&quot;).

ڪيترن ئي ملڪن ۾، سال جو اهو حصو جڏهن اها لاڳو هوندو آهي، اهو معياري وقت واري حصي کان گهڻو وڌيڪ هوندو آهي. انهن جي مشق کي پهريون ڀيرو 20 هين صديءَ جي شروعات ۾ آزمايو ويو ۽ وڏي پيماني تي اختيار ڪيو ويو، جنهن کانپوءِ ڪيترن ئي ملڪن ان کي جزوي يا مڪمل طور تي ختم ڪري ڇڏيو آهي.

== جائزو ==
2023ع تائين، دنيا جي تقريباً 34 سيڪڙو ملڪن ۾ DST استعمال ٿئي ٿو، خاص طور تي يورپ ۽ اتر آمريڪا ۾،&lt;ref&gt;{{cite web | last=Haines | first=Julia | title=Which Countries Observe Daylight Saving Time? | website=US News &amp; World Report | date=November 6, 2023 | url=https://www.usnews.com/news/best-countries/articles/2023-11-06/which-countries-observe-daylight-saving-time | access-date=November 4, 2024 | archive-date=20 September 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240920030932/https://www.usnews.com/news/best-countries/articles/2023-11-06/which-countries-observe-daylight-saving-time | url-status=live }}&lt;/ref&gt; جڏهن ته ڪجهه ملڪن ۾ هي صرف مخصوص علائقن ۾ لاڳو آهي. [[ڪينيڊا]] جي ڏهن مان نو صوبن ۾ DST لاڳو آهي. [[آمريڪا]] ۾ هي هوائي ۽ ايريزونا (سواءِ ناواجو نيشن جي) ۽ آمريڪي علائقن کان سواءِ هر هنڌ لاڳو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.timeanddate.com/time/us/arizona-no-dst.html |title=No DST in Most of Arizona }}&lt;/ref&gt;

تاريخي طور تي، قديم سماجن ڏينهن جي روشنيءَ جو بهتر استعمال ڪرڻ لاءِ پنهنجي وقت جي نظام ۾ موسمي تبديليون ڪيون هيون؛ [[قديم روم]] ۾ [[پاڻي واري گهڙي|پاڻيءَ وارين گهڙين]] کي ان مطابق ترتيب ڏنو ويندو هو. پر اهي تبديليون ڏينهن جي ورڇ ۾ هيون، نه ڪي پوري گهڙي کي اڳتي ڪرڻ ۾.&lt;ref name=carcopino&gt;{{cite book |title =Daily Life in Ancient Rome: The People and the City at the Height of the Empire |author =Jérôme Carcopino |publisher =Yale University Press |chapter =The days and hours of the Roman calendar |isbn =978-0-300-00031-3 |year =1968 |author-link =Jérôme Carcopino |url =https://archive.org/details/dailylifeinancie00carc_0 }}&lt;/ref&gt; 1784ع ۾ [[بينجمن فرينڪلن]] هڪ طنزيہ خط ۾ پيرس جي رهواسين کي مشورو ڏنو هو ته جيڪڏهن هو اونهاري ۾ سوير اٿن ته ميڻ بتين جو تيل بچائي سگهن ٿا، پر هن گهڙين کي تبديل ڪرڻ جي تجويز نه ڏني هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 July 2017 |title=Did Ben Franklin Invent Daylight Saving Time? |url=https://www.fi.edu/benjamin-franklin/daylight-savings-time |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601024205/https://www.fi.edu/benjamin-franklin/daylight-savings-time |archive-date=1 June 2021 |access-date=5 August 2021 |website=The Franklin Institute |language=en}}&lt;/ref&gt; 1895ع ۾ نيو زي لينڊ جي ماهر حشرات ۽ فلڪيات دان [[جارج هڊسن]] پهريون ڀيرو گهڙين کي ٻه ڪلاڪ اڳتي ڪرڻ جي تجويز ڏني هئي.&lt;ref name=&quot;DNZB-Hudson&quot; /&gt;

پهرين مقامي سطح تي DST جي شروعات 1908ع ۾ پورٽ آرٿر، اونٽاريو ([[ڪينيڊا]]) ۾ ٿي.&lt;ref name=&quot;Northern Ontario Travel&quot;&gt;{{Cite news |date=8 March 2018 |title=Time to change your clocks – but why? |url=https://www.northernontario.travel/thunder-bay/the-thunder-bay-connection-to-daylight-savings-time |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010011523/https://www.northernontario.travel/thunder-bay/the-thunder-bay-connection-to-daylight-savings-time |archive-date=10 October 2018 |access-date=9 October 2018 |work=Northern Ontario Travel |language=en}}&lt;/ref&gt; قومي سطح تي پهرين پهرين هن جو استعمال [[جرمن سلطنت]] ۽ آسٽريا-هنگري پاران 30 اپريل 1916ع تي ڪيو ويو. تڏهن کان وٺي ڪيترن ئي ملڪن، خاص طور تي 1970ع واري توانائيءَ جي بحران دوران، DST کي اختيار ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Timezig |title=Complete History of Daylight Saving Time {{!}} DST Timeline |url=https://timezig.com/dst-history |access-date=2025-10-01 |website=timezig.com |language=en |quote=1973 Energy Crisis Response Oil crisis led to emergency DST extensions in many countries to save energy.}}&lt;/ref&gt;

== منطق (Rationale) ==
[[صنعتي سماج|صنعتي سماجن]] ۾ عام طور تي روزاني سرگرمين لاءِ گهڙيءَ جو هڪ مقرر شيڊول هوندو آهي جيڪو سڄو سال تبديل ناهي ٿيندو. ان جي برعڪس، [[زرعي سماج|زرعي سماج]] جي روزاني روٽين ڏينهن جي روشنيءَ جي ڪلاڪن تي ٻڌل هوندي آهي&lt;ref name=&quot;Minnesota&quot;&gt;{{cite news |title= Daylight savings time |url= http://www.house.leg.state.mn.us/hinfo/swkly/1995-96/select/time.txt |work= Session Weekly |publisher= Minnesota House Public Information Office |year= 1991 |access-date= 7 August 2013 |archive-date= 16 June 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160616230715/http://www.house.leg.state.mn.us/hinfo/swkly/1995-96/select/time.txt |url-status= live }}&lt;/ref&gt; ۽ [[شمسي وقت]] موجب بدلجندي رهندي آهي، جيڪو زمين جي پنهنجي محور تي جهڪاءُ ([[Earth's axial tilt]]) جي ڪري موسمي طور تبديل ٿئي ٿو.

بهار ۾ گهڙين کي هڪ ڪلاڪ اڳتي ڪرڻ سان، ماڻهو شمسي ڏينهن جي حساب سان هڪ ڪلاڪ سوير اٿندا آهن. اهي پنهنجو ڪم هڪ ڪلاڪ سوير شروع ۽ ختم ڪندا آهن، جنهن جي نتيجي ۾ انهن کي ڪم کان پوءِ شام جو هڪ ڪلاڪ وڌيڪ روشني ملي ٿي.&lt;ref name=&quot;Hudson_1895_p734&quot;&gt;{{cite journal |author-first= G. V. |author-last=Hudson |title= On seasonal time-adjustment in countries south of lat. 30° |journal= Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute |year= 1895 |volume= 28 |page= 734 |url= http://rsnz.natlib.govt.nz/volume/rsnz_28/rsnz_28_00_006110.html |access-date= 3 April 2009 |archive-date= 30 March 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190330083629/http://rsnz.natlib.govt.nz/volume/rsnz_28/rsnz_28_00_006110.html |url-status= live }}&lt;/ref&gt;

DST جا حامي دليل ڏيندا آهن ته گهڻا ماڻهو پنهنجي &quot;نائين کان پنج&quot; واري نوڪريءَ کان پوءِ وڌيڪ ڏينهن جي روشني پسند ڪندا آهن. supporters اهو پڻ چوندا آهن ته DST توانائي جي بچت ڪري ٿو، پر هن جو حقيقي اثر تڪراري آهي.&lt;ref name=&quot;Yuhas 2024 x931&quot;&gt;{{cite web | last=Yuhas | first=Alan | title=When Is Daylight Saving Time? | website=The New York Times | date=March 6, 2024 | url=https://www.nytimes.com/article/daylight-saving-time-questions.html | access-date=March 20, 2024 }}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
[[File:Clepsydra-Diagram-Fancy.jpeg|thumb|upright|alt=پاڻي واري گهڙي جو ڊائگرام.|هڪ قديم پاڻي واري گهڙي جيڪا موسم جي حساب سان ڪلاڪن کي تبديل ڪري ٿي.]]

قديم تهذيبون اڄوڪي DST جي ڀيٽ ۾ ڏينهن جي شيڊول کي وڌيڪ لچڪدار طريقي سان ترتيب ڏينديون هيون، اڪثر ڪري ڏينهن جي روشنيءَ کي 12 ڪلاڪن ۾ ورهايو ويندو هو، جنهن ڪري بهار ۾ ڏينهن جو هڪ ڪلاڪ وڌيڪ ڊگهو ۽ خريف ۾ ننڍو ٿي ويندو هو.&lt;ref&gt;{{cite journal |title= Daylight saving in ancient Rome |url= https://archive.org/details/sim_classical-journal_1918-03_13_6/page/450 |author= Berthold |journal= The Classical Journal |volume= 13 |issue= 6 |pages= 450–451 |year= 1918 }}&lt;/ref&gt; مثال طور، رومين پاڻي واري گهڙي استعمال ڪندا هئا جنهن ۾ سال جي مختلف مهينن لاءِ مختلف اسڪيل هوندا هئا.&lt;ref name=carcopino /&gt; 14 هين صديءَ کان پوءِ، هڪجهڙي ڊيگهه واري ڪلاڪن جو استعمال شروع ٿيو.

بينجمن فرينڪلن 1784ع ۾ ميڻ بتين جي بچت بابت هڪ طنزيہ خط لکيو هو.&lt;ref name=Franklin&gt;{{cite journal |author =Benjamin Franklin, writing anonymously |title =Aux auteurs du Journal |journal =Journal de Paris |date =26 April 1784 |issue =117 |pages =511–513 |language =fr }}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ عام غلط فهمي آهي ته فرينڪلن DST ايجاد ڪيو، پر حقيقت ۾ هن جي دور ۾ درست وقت جا شيڊول ايترو اهم نه هئا. ريلوي جي آمد وقت کي معياري بنائڻ جي ضرورت پيدا ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite journal |author =Eviatar Zerubavel |title =The standardization of time: a sociohistorical perspective |url =https://archive.org/details/sim_american-journal-of-sociology_1982-07_88_1/page/1 |journal =The American Journal of Sociology |volume =88 |issue =1 |year =1982 |pages =1–23 |doi =10.1086/227631 }}&lt;/ref&gt;

1810ع ۾ اسپيني اسيمبلي ڪورٽيس آف ڪيڊز (Cortes of Cádiz) هڪ ريگيوليشن جاري ڪيو هو جنهن ۾ ڪجهه گڏجاڻين جو وقت هڪ ڪلاڪ اڳتي ڪيو ويندو هو، پر هن ۾ گهڙيون تبديل نه ڪيون ويون هيون.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.congreso.es/docu/blog/reglamento_cortes_1810.pdf |series=[[Congreso de los Diputados]] |place= Cadiz |title=Reglamento para el government interior de las Cortes |first=Manuel |last=Luxan |year=1810 }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:وقت]]</text>
      <sha1>7f446sem67ciq5r1ymt6y44vyvnft2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ جون نديون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>92646</id>
    <revision>
      <id>414690</id>
      <parentid>363805</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:سنڌ جي ارضيات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127" sha1="5wsnlx7r1r7nd7qwyyrk95sndk7tbqv" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستان جون نديون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]</text>
      <sha1>5wsnlx7r1r7nd7qwyyrk95sndk7tbqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌو ٽڪور</title>
    <ns>14</ns>
    <id>92885</id>
    <revision>
      <id>414686</id>
      <parentid>364319</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:سنڌ جي ارضيات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="201" sha1="mfaku14pl0lr0ji29shwk9gjsgnb0hj" xml:space="preserve">[[زمرو:دريائي ڊيلٽا]]
[[زمرو:سنڌو درياھ]]
[[زمرو:دريائن جا ڊيلٽا]] 
[[زمرو:سنڌ جون زميني شڪليون]]
[[زمرو:سنڌ جي ارضيات]]</text>
      <sha1>mfaku14pl0lr0ji29shwk9gjsgnb0hj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نيشنل ڊائيٽ لائبريري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99152</id>
    <revision>
      <id>414615</id>
      <parentid>387185</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ibne maryam صفحي [[قومي ڊائيٽ لائبريري]] کي [[National Diet Library]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>387185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="orslezrc740mntlvq1m7kt48ihc4y0m" xml:space="preserve">[[File:National_Library_Kansai.jpg|thumb|نيشنل ڊائٽ لائبريري جو ڪانسائي-ڪان]]

'''قومي ڊائيٽ لائبريري''' ({{Nihongo|'''National Diet Library''' ('''NDL''')|国立国会図書館|Kokuritsu Kokkai Toshokan}}،    [[جاپان]] جي [[قومي لائبريري]] آهي ۽ دنيا جي وڏي ۾ وڏي لائبريرين مان هڪ آهي. اها سال 1948ع ۾ جاپان جي پارليامينٽ، &quot;نيشنل ڊائيٽ آف جاپان&quot; ({{Nihongo|[[National Diet|National Diet of Japan]]|国会|Kokkai}}) جي ميمبرن کي عوامي پاليسي جي معاملن تي تحقيق ڪرڻ ۾ مدد ڪرڻ جي مقصد لاءِ قائم ڪئي وئي هئي. هي لائبريري مقصد ۽ دائري ۾ آمريڪا [[لائبريري آف ڪانگريس|جي ڪانگريس جي لائبريري]] سان ملندڙ جلندڙ آهي.

نيشنل ڊائٽ لائبريري (NDL) [[ٽوڪيو]] ۽ [[ڪيوتو|ڪيوٽو]] ۾ ٻن مکيه سهولتن تي مشتمل آهي ۽ سڄي جاپان ۾ ڪيتريون ئي ٻيون برانچ لائبريريون موجود آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category|National Diet Library}}
{{Wikidata property|P349|P1054|P2687|P9836}}
* {{Official website}}
* [https://ndlsearch.ndl.go.jp/en/ NDL Search]
* [https://dl.ndl.go.jp/en/ NDL Digital Collections]
* [https://id.ndl.go.jp/auth/ndla Web NDL Authorities]

{{Authority control}}

[[زمرو:نيشنل ڊائيٽ لائبريري]]
[[زمرو:ڪتب خانا]]
[[زمرو:جاپان]]
[[زمرو:ٽوڪيو]]
[[زمرو:جاپان ۾ لائبريريون]]
[[زمرو:ڪيوٽو پريفيڪچر]] 
[[زمرو:ڊپازٽري لائبريريون]] 
[[زمرو:قومي ڪتب خانا]]
[[زمرو:جاپان جي حڪومت]] 
[[زمرو:ٽوڪيو ۾ لائبريريون]] 
[[زمرو:قومي لائبريريون|جاپان]] 
[[زمرو:عالمي ڊجيٽل لائبريري پارٽنر]] 
[[زمرو:جاپان ۾ قائم تاريخي تنظيمون]]
[[زمرو:جاپان جي قانون ساز اسيمبلي]] 
[[زمرو:جاپان جون قومي لائبريريون]]
[[زمرو:ايشيا جون قومي لائبريريون]]
[[زمرو:قانون ساز اسيمبلين جون لائبريريون]]
[[زمرو: جاپان ۾ 1948ع جون تنظيمون]] 
[[زمرو:1948ع ۾ قائم ٿيل سرڪاري ادارا]] 
[[زمرو:قانون ساز ادارن جون لائبريريون|جاپان]] [[زمرو:1948ع ۾ قائم ٿيل لائبريريون]] 
[[زمرو:ڪيوٽو ۾ تعليم]]
[[زمرو:ٽوڪيو ۾ تعليم]]
[[زمرو:جاپان ۾ تعليم]]</text>
      <sha1>orslezrc740mntlvq1m7kt48ihc4y0m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414617</id>
      <parentid>414615</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ibne maryam صفحي [[National Diet Library]] کي [[نيشنل ڊائيٽ لائبريري]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>387185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="orslezrc740mntlvq1m7kt48ihc4y0m" xml:space="preserve">[[File:National_Library_Kansai.jpg|thumb|نيشنل ڊائٽ لائبريري جو ڪانسائي-ڪان]]

'''قومي ڊائيٽ لائبريري''' ({{Nihongo|'''National Diet Library''' ('''NDL''')|国立国会図書館|Kokuritsu Kokkai Toshokan}}،    [[جاپان]] جي [[قومي لائبريري]] آهي ۽ دنيا جي وڏي ۾ وڏي لائبريرين مان هڪ آهي. اها سال 1948ع ۾ جاپان جي پارليامينٽ، &quot;نيشنل ڊائيٽ آف جاپان&quot; ({{Nihongo|[[National Diet|National Diet of Japan]]|国会|Kokkai}}) جي ميمبرن کي عوامي پاليسي جي معاملن تي تحقيق ڪرڻ ۾ مدد ڪرڻ جي مقصد لاءِ قائم ڪئي وئي هئي. هي لائبريري مقصد ۽ دائري ۾ آمريڪا [[لائبريري آف ڪانگريس|جي ڪانگريس جي لائبريري]] سان ملندڙ جلندڙ آهي.

نيشنل ڊائٽ لائبريري (NDL) [[ٽوڪيو]] ۽ [[ڪيوتو|ڪيوٽو]] ۾ ٻن مکيه سهولتن تي مشتمل آهي ۽ سڄي جاپان ۾ ڪيتريون ئي ٻيون برانچ لائبريريون موجود آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category|National Diet Library}}
{{Wikidata property|P349|P1054|P2687|P9836}}
* {{Official website}}
* [https://ndlsearch.ndl.go.jp/en/ NDL Search]
* [https://dl.ndl.go.jp/en/ NDL Digital Collections]
* [https://id.ndl.go.jp/auth/ndla Web NDL Authorities]

{{Authority control}}

[[زمرو:نيشنل ڊائيٽ لائبريري]]
[[زمرو:ڪتب خانا]]
[[زمرو:جاپان]]
[[زمرو:ٽوڪيو]]
[[زمرو:جاپان ۾ لائبريريون]]
[[زمرو:ڪيوٽو پريفيڪچر]] 
[[زمرو:ڊپازٽري لائبريريون]] 
[[زمرو:قومي ڪتب خانا]]
[[زمرو:جاپان جي حڪومت]] 
[[زمرو:ٽوڪيو ۾ لائبريريون]] 
[[زمرو:قومي لائبريريون|جاپان]] 
[[زمرو:عالمي ڊجيٽل لائبريري پارٽنر]] 
[[زمرو:جاپان ۾ قائم تاريخي تنظيمون]]
[[زمرو:جاپان جي قانون ساز اسيمبلي]] 
[[زمرو:جاپان جون قومي لائبريريون]]
[[زمرو:ايشيا جون قومي لائبريريون]]
[[زمرو:قانون ساز اسيمبلين جون لائبريريون]]
[[زمرو: جاپان ۾ 1948ع جون تنظيمون]] 
[[زمرو:1948ع ۾ قائم ٿيل سرڪاري ادارا]] 
[[زمرو:قانون ساز ادارن جون لائبريريون|جاپان]] [[زمرو:1948ع ۾ قائم ٿيل لائبريريون]] 
[[زمرو:ڪيوٽو ۾ تعليم]]
[[زمرو:ٽوڪيو ۾ تعليم]]
[[زمرو:جاپان ۾ تعليم]]</text>
      <sha1>orslezrc740mntlvq1m7kt48ihc4y0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>روبي (پٿر)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101286</id>
    <revision>
      <id>414700</id>
      <parentid>401224</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:01:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>414700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8859" sha1="n4kqtwr56nx6x6d0kttuhdringm75qv" xml:space="preserve">{{short description|Variety of corundum, mineral, gemstone}}
{{about|قيمتي پٿر |پروگرامنگ ٻولي |روبي (پروگرامنگ ٻولي)|عورتن جا نالا|روبي (نالو)|اوڀر ايشيائي ٻولين جي اکرن ۾ استعمال ٿيندڙ نشان|روبي (فلمي ڪردار)|ٻيا استعمال |روبي (سلجھائپ)}}
{{Infobox mineral
|boxbgcolor        = #b31b1d
|boxtextcolor      = #ffffff
| name             = ياقوت&lt;br&gt;Ruby
| image            = File:Corundum-215330.jpg
| alt              =
| caption          = A ruby crystal from [[Dodoma Region]], [[Tanzania]]
| category         = [[Oxide minerals]]
| IMAstatus        = [[Mineral variety|Variety]] of [[corundum]]
| formula          = [[Aluminum oxide]] with [[chromium]], Al{{sub|2}}O{{sub|3}}:Cr
| molweight        =
| strunz           =
| dana             =
| system           = [[Trigonal]] 
| class            = Hexagonal scalenohedral ({{overline|3}}m) &lt;br/&gt;[[H-M symbol]]: ({{overline|3}}2/m)
| symmetry         = ''R''{{overline|3}}c&lt;ref&gt;[http://webmineral.com/data/Corundum.shtml Corundum data on Webmineral] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071001144657/http://webmineral.com/data/Corundum.shtml |date=1 October 2007}}&lt;/ref&gt;
| unit cell        =
| color            = Orangy red through strongly purplish red.
| habit            = Terminated tabular hexagonal prisms
| twinning         =
| cleavage         = No true cleavage
| fracture         = Conchoidal, splintery
| tenacity         = Brittle
| mohs             = 9.0
| luster           = Subadamantine, vitreous, pearly (on partings)
| streak           = White
| diaphaneity      = Transparent, translucent
| gravity          = 3.97–4.05
| density          =
| polish           =
| opticalprop      = Uniaxial/−
| refractive       = n{{sub|ω}}=1.768–1.772 &lt;br/&gt;n{{sub|ε}}=1.760–1.763
| birefringence    = 0.008 to 0.010
| pleochroism      = Strong: purplish-red – orangy-red
| 2V               =
| dispersion       = 0.018
| extinction       =
| length fast/slow =
| fluorescence     = Red under longwave
| absorption       =
| melt             = 
| fusibility       =
| diagnostic       =
| solubility       = 
| impurities       = Cr. (sometimes: Ti, Fe)
| alteration       =
            
| prop1            =
| prop1text        =
| references       =&lt;ref&gt;[https://www.gemdat.org/gem-3473.html Ruby on Gemdat.org] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210903162228/https://www.gemdat.org/gem-3473.html |date=3 September 2021}}&lt;/ref&gt;
}}
[[File:Rubis_gisements.jpg|thumb|مکيه روبي پٿر پيدا ڪندڙ ملڪ]]
'''ياقوت''' (Ruby) هڪ [[گلابي|گلابي-]] ڳاڙهي کان رت-ڳاڙهي رنگ جو قيمتي پٿر آهي، [[معدنيات|معدني]] ڪورنڊم جو هڪ قسم، جيڪو ايلومينيم آڪسائيڊ ( {{No wrap|α-[[aluminium|Al]]&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[[Oxygen|O]]&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;}}) تي مشتمل آهي. روبي روايتي زيورن جي مشهور جواهرن مان هڪ آهي ۽ تمام گهڻو پائيدار آهي. جواهر جي معيار واري ڪورنڊم جي ٻين قسمن کي نيلم سڏيو ويندو آهي ۽ ياقوت کي ڪڏهن ڪڏهن &quot;ڳاڙهو نيلم&quot; پڻ سڏيو ويندو آهي.

ياقوت، نيلم، [[زمرد]] ۽ [[هيرو (ڊائمنڊ)|هيرن (diamond)]]  سان گڏ، روايتي اهم جواهر مان هڪ آهي. &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=crc7ZtRHItgC&amp;pg=PA1 ''Precious Stones''] {{Webarchive|url=18 December 2017}}, Max Bauer, p. 2&lt;/ref&gt; لفظ ''روبي،'' [[لاطيني|لاطيني لفظ]] &quot;روبير&quot; (Ruber)'' مان ورتل آهي، جنهن جو معنيٰ &quot;ڳاڙهو&quot; آهي. ياقوت جي ڳاڙهو رنگ [[ڪروميئم|ڪروميئم ڌات]] جي موجودگي جي ڪري آهي.

ڪجھ قيمتي پٿر جيڪي مشهور طور تي يا تاريخي طور تي ياقوت سڏجن ٿا، جهڙوڪ برطانوي شاهي رياست جي تاج ۾ بليڪ پرنس جي روبي، اصل ۾ اسپينل نالي جو پٿر آهي. اها ڪڏهن &quot;بالاس ياقوت&quot; (Balas Ruby) جي نالي سان مشهور هئا.

ياقوت جي معيار جو تعين ان جي رنگ، ڪٽ ۽ وضاحت سان ڪيو ويندو آهي، جيڪو ڪيريٽ وزن سان گڏ، ان جي قيمت تي اثر انداز ٿئي ٿو. ڳاڙهي رنگ جو سڀ کان وڌيڪ چمڪندڙ ۽ قيمتي رنگ، جنهن کي رت جو ڳاڙهو يا ڪبوتر جو رت سڏيو ويندو آهي، ساڳئي معيار جي ٻين ياقوتن جي ڀيٽ ۾ وڏيڪ قدر (&lt;small&gt;premium&lt;/small&gt;) رکي ٿو. رنگ کان پوءِ شفافيت ايندي آهي: هيرن وانگر، هڪ شفاف پٿر هڪ قدر جو درجو رکي ٿو، پر هڪ ياقوت بغير ڪنهن سوئي وانگر روٽائل شموليت جي ظاهر ڪري سگهي ٿو ته پٿر کي سڌاريو ويو آهي. روبي جولاءِ جي مهيني ۾ پيدا ٿيندڙ لاءِ روايتي پيدائشي پٿر آهي ۽ عام طور تي گارنٽ کان گلابي هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪجهه روڊولائٽ گارنٽ جو رنگ اڪثر ياقوتن وانگر گلابي هوندو آهي. نيلام ۾ وڪرو ٿيندڙ دنيا جو سڀ کان قيمتي روبي ايسٽريلا ڊي فورا (Estrela de Fura) آهي، جيڪو ٽي ڪروڙ 48 لک امريڪي ڊالر (34.8 ملين آمريڪي ڊالر) ۾ وڪرو ٿيو.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب|date=8 June 2023|quote=22 September 2023|archivedate=22 September 2023}}&lt;/ref&gt;


[[File:Rubis gisements.jpg|thumb|upright=1.25|The main ruby-producing countries]]

'''Ruby''' is a [[pink]]ish-red to blood-red-colored [[gemstone]], a variety of the [[mineral]] [[corundum]], consisting of [[aluminium oxide]] ({{nowrap|α-[[aluminium|Al]]&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[[Oxygen|O]]&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;}}). Ruby is one of the most popular traditional jewelry gems and is very durable. Other varieties of gem-quality corundum are called [[sapphire]]s, and rubies are also sometimes referred to as &quot;red sapphires&quot;.

Ruby is one of the traditional [[cardinal gem]]s, alongside [[amethyst]], [[sapphire]], [[emerald]], and [[diamond]].&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=crc7ZtRHItgC&amp;pg=PA1 ''Precious Stones''] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20171218182752/https://books.google.com/books?id=crc7ZtRHItgC&amp;pg=PA1 |access-date=18 December 2017}}, Max Bauer, p. 2&lt;/ref&gt; The word ''ruby'' comes from ''ruber'', [[Latin]] for red. The color of a ruby is due to the presence of [[chromium]].

Some gemstones that are popularly or historically called rubies, such as the [[Black Prince's Ruby]] in the British [[Imperial State Crown]], are actually [[spinel]]s. These were once known as &quot;Balas rubies&quot;.

The quality of a ruby is determined by its color, cut, and clarity, which, along with [[Carat (mass)|carat]] weight, affect its value. The brightest and most valuable shade of red, called blood-red or pigeon blood, commands a large premium over other rubies of similar quality. After color comes clarity: similar to diamonds, a clear stone will command a premium, but a ruby without any needle-like [[rutile]] [[Inclusion (mineral)|inclusions]] may indicate that the stone has been treated. Ruby is the traditional [[birthstone]] for July and is usually pinker than [[garnet]], although some [[rhodolite]] garnets have a similar pinkish hue to most rubies. The world's most valuable ruby to be sold at auction is the [[Estrela de Fura]], which sold for US$34.8 million.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Holland |first=Oscar |date=8 June 2023 |title=Largest ruby ever to come to auction sells for record-breaking $34.8 million |url=https://www.cnn.com/style/ruby-sothebys-auction-record/index.html |access-date=22 September 2023 |website=CNN |language=en |archive-date=22 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922031042/https://www.cnn.com/style/ruby-sothebys-auction-record/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
* [https://www.gemstone.org/gem-by-gem/english/ruby.html International Colored Stone Association's ruby overview page]
* [http://webmineral.com/data/Corundum.shtml  Webmineral crystallographic and mineral info]

{{Authority control}}

[[زمرو:قيمتي پٿر]]
[[زمرو:ايلومينيم جا مرڪب]]
[[زمرو:آڪسائيڊ معدنيات]] 
[[زمرو:انتھائي سخت مواد]] 
[[زمرو:ٽرائيگونل معدنيات]] 
[[زمرو:پاڪستان جا قيمتي پٿر]]
[[زمرو:روشني خارج ڪندڙ معدنيات]]
[[زمرو:ڪورنڊم قسم جا قيمتي پٿر]]
[[زمرو:اسپيس گروپ 167 وارا معدنيات]]</text>
      <sha1>n4kqtwr56nx6x6d0kttuhdringm75qv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:اينڌن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>101412</id>
    <revision>
      <id>414717</id>
      <parentid>402653</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="nqyrd0mraw3i8ccqqk8rpxywykd921p" xml:space="preserve">[[زمرو:باهه]]
[[زمرو:نامياتي مرڪب]]
[[زمرو:توانائي جو قسمون]]</text>
      <sha1>nqyrd0mraw3i8ccqqk8rpxywykd921p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڪستان ٽيليڪميونيڪيشن اٿارٽي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103052</id>
    <revision>
      <id>414631</id>
      <parentid>414087</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T14:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>414631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="lb1nipv9ezkl2dg3g76x478y9npjj4r" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو تنظيم
| name = پاڪستان ٽيليڪميونيڪيشن اٿارٽي
| native_name = مقتدرہِ ٹیلی مواصلات پاکستان
| logo = PakTelecom.png
| logo_caption = 
| formation = {{start date and age|1996|df=yes}}
| abbreviation = PTA
| headquarters = [[Islamabad]]
| key_people = Chairman, Member Finance, Member Compliance and Enforcement
| leader_name = Major General (R) Hafeez ur Rehman
| leader_title = Chairman
| website = {{URL|www.pta.gov.pk}}
}}
'''پاڪستان ٽيلي ڪميونيڪيشن اٿارٽي (PTA)''' (مقتدرہِ ٹیلی مواصلات پاکستان) پاڪستان جو ٽيليڪميونيڪيشن ريگيوليٽر آهي، جيڪو پاڪستان ۾ ٽيليڪميونيڪيشن سسٽم جي قيام، آپريشن ۽ سار سنڀال ۽ ٽيليڪميونيڪيشن سروسز جي فراهمي جو ذميوار آهي. [[اسلام آباد]] ۾ هيڊ ڪوارٽر سان، پي ٽي اي جون زونل آفيسون [[ڪراچي]]، [[لاھور]]، [[پشاور]]،[[فيصل آباد]]، [[گوادر]]، [[ايبٽ آباد]]، [[سکر]]، [[ڪوئيٽا]]، [[مظفر آباد]]، [[راولپنڊي]]، [[ملتان]] ۽ [[گلگت]] ۾ پڻ آهن.


==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پاڪستان ٽيليڪميونيڪيشن اٿارٽي]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ٽيليڪميونيڪيشن]] 
[[زمرو:ايشيا ۾ ٽيليڪميونيڪيشن]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ٽيليڪميونيڪيشن جا ادارا]]
[[زمرو:پاڪستان جا وفاقي ادارا ۽ گماشتگيري]]
[[زمرو:پاڪستان حڪومت جي ملڪيت ڪمپنيون]]</text>
      <sha1>lb1nipv9ezkl2dg3g76x478y9npjj4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جاگرافيائي بيھڪ نظام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103209</id>
    <redirect title="Geographic Coordinate System" />
    <revision>
      <id>414612</id>
      <timestamp>2026-09-23T13:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>Ibne maryam صفحي [[جاگرافيائي بيھڪ نظام]] کي [[Geographic Coordinate System]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>414612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="3t0n79p171sbt9nkcmeclunitgk6f87" xml:space="preserve">#چوريو [[Geographic Coordinate System]]</text>
      <sha1>3t0n79p171sbt9nkcmeclunitgk6f87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geographic Coordinate System</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103210</id>
    <redirect title="جاگرافيائي بيهڪ نظام" />
    <revision>
      <id>414614</id>
      <timestamp>2026-09-23T13:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>Ibne maryam صفحي [[Geographic Coordinate System]] کي [[جاگرافيائي بيهڪ نظام]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>414614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="fr2j42p3uv3lvyjjs13s9i70dxdhup2" xml:space="preserve">#چوريو [[جاگرافيائي بيهڪ نظام]]</text>
      <sha1>fr2j42p3uv3lvyjjs13s9i70dxdhup2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قومي ڊائيٽ لائبريري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103211</id>
    <redirect title="National Diet Library" />
    <revision>
      <id>414616</id>
      <timestamp>2026-09-23T13:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>Ibne maryam صفحي [[قومي ڊائيٽ لائبريري]] کي [[National Diet Library]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>414616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="qyj6hxnorxjiv7cswvn0k0qk8yyn8b1" xml:space="preserve">#چوريو [[National Diet Library]]</text>
      <sha1>qyj6hxnorxjiv7cswvn0k0qk8yyn8b1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>National Diet Library</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103212</id>
    <redirect title="نيشنل ڊائيٽ لائبريري" />
    <revision>
      <id>414618</id>
      <timestamp>2026-09-23T13:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>Ibne maryam صفحي [[National Diet Library]] کي [[نيشنل ڊائيٽ لائبريري]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>414618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="r1pjhpv86v2nvo41jtp2h9nv685m0hb" xml:space="preserve">#چوريو [[نيشنل ڊائيٽ لائبريري]]</text>
      <sha1>r1pjhpv86v2nvo41jtp2h9nv685m0hb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>يونيورسٽي دستاويزي نظام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103213</id>
    <revision>
      <id>414619</id>
      <timestamp>2026-09-23T13:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1367497340|Système universitaire de documentation]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>414619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1245" sha1="hieab5rs83lzrmlfxmplygn9otj2v6r" xml:space="preserve">[[File:SUDOC_screenshot_2013.png|thumb|300x300 عڪسلون|يونيورسٽي دستاوي
[[Category:Articles containing French-language text]]
زي نظام ({{ٻولي|fr|Système Universitaire de Documentation}}، SUDOC) جي ويب سائيٽ مان اسڪرين شاٽ.]]
'''يونيورسٽي دستاويزي نظام (SUDOC؛ {{ٻولي|fr|système universitaire de documentation|italic=no}})''' هڪ نظام آهي جيڪو فرانسيسي يونيورسٽين ۽ اعليٰ تعليمي ادارن جي لائبريرين پاران انهن جي قبضي ۾ دستاويزن جي سڃاڻپ، ٽريڪ ۽ انتظام ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هي ڪيٽلاگ، جنهن ۾ لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ 13 لک (13 ملين) حوالا شامل آهن، شاگردن ۽ محققن کي 3,400 کان وڌيڪ دستاويزي مرڪزن ۾ ببليوگرافيڪل ۽ مقام جي معلومات ڳولڻ جي اجازت ڏئي ٿو. اهو &quot;ببلوگرافڪ ايجنسي فار هائير ايجوڪيشن&quot; (فرانسيسي: ABES){{Inter language link|Bibliographic Agency for Higher Education|fr|Agence bibliographique de l'enseignement supérieur}} پاران برقرار رکيو ويو آهي.</text>
      <sha1>hieab5rs83lzrmlfxmplygn9otj2v6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414620</id>
      <parentid>414619</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>414620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1104" sha1="ajt6kezannn935y70rs1dcsgiios15d" xml:space="preserve">[[File:SUDOC_screenshot_2013.png|thumb|300x300 عڪسلون|يونيورسٽي دستاويزي نظام (فرانسيسي: Universitaire de Documentation؛ SUDOC) جي ويب سائيٽ مان اسڪرين شاٽ]]
'''يونيورسٽي دستاويزي نظام (فرانسيسي: système universitaire de documentation) هڪ نظام آهي جيڪو فرانسيسي يونيورسٽين ۽ اعليٰ تعليمي ادارن جي لائبريرين پاران انهن جي قبضي ۾ دستاويزن جي سڃاڻپ، ٽريڪ ۽ انتظام ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هي ڪيٽلاگ، جنهن ۾ لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ 13 لک (13 ملين) حوالا شامل آهن، شاگردن ۽ محققن کي 3,400 کان وڌيڪ دستاويزي مرڪزن ۾ ببليوگرافيڪل ۽ مقام جي معلومات ڳولڻ جي اجازت ڏئي ٿو. اهو &quot;ببلوگرافڪ ايجنسي فار هائير ايجوڪيشن&quot; (فرانسيسي: ABES؛ Agence bibliographique de l'enseignement supérieur؛ ABES) پاران برقرار رکيو ويو آهي.</text>
      <sha1>ajt6kezannn935y70rs1dcsgiios15d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414621</id>
      <parentid>414620</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1107" sha1="eutdpzizlq6b0jplxkbl3ntoq49hez5" xml:space="preserve">[[File:SUDOC_screenshot_2013.png|thumb|300x300 عڪسلون|يونيورسٽي دستاويزي نظام (فرانسيسي: Universitaire de Documentation؛ SUDOC) جي ويب سائيٽ مان اسڪرين شاٽ]]
'''يونيورسٽي دستاويزي نظام''' (فرانسيسي: système universitaire de documentation) هڪ نظام آهي جيڪو فرانسيسي يونيورسٽين ۽ اعليٰ تعليمي ادارن جي لائبريرين پاران انهن جي قبضي ۾ دستاويزن جي سڃاڻپ، ٽريڪ ۽ انتظام ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هي ڪيٽلاگ، جنهن ۾ لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ 13 لک (13 ملين) حوالا شامل آهن، شاگردن ۽ محققن کي 3,400 کان وڌيڪ دستاويزي مرڪزن ۾ ببليوگرافيڪل ۽ مقام جي معلومات ڳولڻ جي اجازت ڏئي ٿو. اهو &quot;ببلوگرافڪ ايجنسي فار هائير ايجوڪيشن&quot; (فرانسيسي: ABES؛ Agence bibliographique de l'enseignement supérieur؛ ABES) پاران برقرار رکيو ويو آهي.</text>
      <sha1>eutdpzizlq6b0jplxkbl3ntoq49hez5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414622</id>
      <parentid>414621</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1323" sha1="mioiyucd0y69tqdnhpi4pbptwfv3ldw" xml:space="preserve">[[File:SUDOC_screenshot_2013.png|thumb|300x300 عڪسلون|يونيورسٽي دستاويزي نظام ([[فرانسيسي ٻولي|&lt;small&gt;'''فرانسيسي'''&lt;/small&gt;]]: &lt;small&gt;Universitaire de Documentation؛ SUDOC&lt;/small&gt;) جي ويب سائيٽ مان اسڪرين شاٽ]]
'''يونيورسٽي دستاويزي نظام''' ([[فرانسيسي ٻولي|&lt;small&gt;'''فرانسيسي'''&lt;/small&gt;]]: &lt;small&gt;système&lt;/small&gt; &lt;small&gt;universitaire de documentation&lt;/small&gt;) هڪ نظام آهي جيڪو فرانسيسي يونيورسٽين ۽ اعليٰ تعليمي ادارن جي لائبريرين پاران انهن جي قبضي ۾ دستاويزن جي سڃاڻپ، ٽريڪ ۽ انتظام ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هي ڪيٽلاگ، جنهن ۾ لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ &lt;small&gt;13&lt;/small&gt; لک حوالا شامل آهن، شاگردن ۽ محققن کي &lt;small&gt;3,400&lt;/small&gt; کان وڌيڪ دستاويزي مرڪزن ۾ ببليوگرافيڪل ۽ مقام جي معلومات ڳولڻ جي اجازت ڏئي ٿو. اهو &quot;ببلوگرافڪ ايجنسي فار هائير ايجوڪيشن&quot; (&lt;small&gt;فرانسيسي&lt;/small&gt;: &lt;small&gt;Agence bibliographique de l'enseignement&lt;/small&gt; &lt;small&gt;supérieur&lt;/small&gt;؛ &lt;small&gt;ABES&lt;/small&gt;) پاران برقرار رکيو ويو آهي.</text>
      <sha1>mioiyucd0y69tqdnhpi4pbptwfv3ldw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414623</id>
      <parentid>414622</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1302" sha1="dw50osixn78j586kz7l2j386ih6zz4y" xml:space="preserve">[[File:SUDOC_screenshot_2013.png|thumb|300x300 عڪسلون|يونيورسٽي دستاويزي نظام ([[فرانسيسي ٻولي|&lt;small&gt;'''فرانسيسي'''&lt;/small&gt;]]: &lt;small&gt;Universitaire de Documentation؛ SUDOC&lt;/small&gt;) جي ويب سائيٽ مان اسڪرين شاٽ]]
'''يونيورسٽي دستاويزي نظام''' ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: &lt;small&gt;système&lt;/small&gt; &lt;small&gt;universitaire de documentation&lt;/small&gt;) هڪ نظام آهي جيڪو فرانسيسي يونيورسٽين ۽ اعليٰ تعليمي ادارن جي لائبريرين پاران انهن جي قبضي ۾ دستاويزن جي سڃاڻپ، ٽريڪ ۽ انتظام ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هي ڪيٽلاگ، جنهن ۾ لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ &lt;small&gt;13&lt;/small&gt; لک حوالا شامل آهن، شاگردن ۽ محققن کي &lt;small&gt;3,400&lt;/small&gt; کان وڌيڪ دستاويزي مرڪزن ۾ ببليوگرافيڪل ۽ مقام جي معلومات ڳولڻ جي اجازت ڏئي ٿو. اهو &quot;ببلوگرافڪ ايجنسي فار هائير ايجوڪيشن&quot; (&lt;small&gt;فرانسيسي&lt;/small&gt;: &lt;small&gt;Agence bibliographique de l'enseignement&lt;/small&gt; &lt;small&gt;supérieur&lt;/small&gt;؛ &lt;small&gt;ABES&lt;/small&gt;) پاران برقرار رکيو ويو آهي.</text>
      <sha1>dw50osixn78j586kz7l2j386ih6zz4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414624</id>
      <parentid>414623</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:دستاويز]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1331" sha1="sw2xlnbrxuyj0aemvqsmkes9c5xxwcd" xml:space="preserve">[[File:SUDOC_screenshot_2013.png|thumb|300x300 عڪسلون|يونيورسٽي دستاويزي نظام ([[فرانسيسي ٻولي|&lt;small&gt;'''فرانسيسي'''&lt;/small&gt;]]: &lt;small&gt;Universitaire de Documentation؛ SUDOC&lt;/small&gt;) جي ويب سائيٽ مان اسڪرين شاٽ]]
'''يونيورسٽي دستاويزي نظام''' ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: &lt;small&gt;système&lt;/small&gt; &lt;small&gt;universitaire de documentation&lt;/small&gt;) هڪ نظام آهي جيڪو فرانسيسي يونيورسٽين ۽ اعليٰ تعليمي ادارن جي لائبريرين پاران انهن جي قبضي ۾ دستاويزن جي سڃاڻپ، ٽريڪ ۽ انتظام ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هي ڪيٽلاگ، جنهن ۾ لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ &lt;small&gt;13&lt;/small&gt; لک حوالا شامل آهن، شاگردن ۽ محققن کي &lt;small&gt;3,400&lt;/small&gt; کان وڌيڪ دستاويزي مرڪزن ۾ ببليوگرافيڪل ۽ مقام جي معلومات ڳولڻ جي اجازت ڏئي ٿو. اهو &quot;ببلوگرافڪ ايجنسي فار هائير ايجوڪيشن&quot; (&lt;small&gt;فرانسيسي&lt;/small&gt;: &lt;small&gt;Agence bibliographique de l'enseignement&lt;/small&gt; &lt;small&gt;supérieur&lt;/small&gt;؛ &lt;small&gt;ABES&lt;/small&gt;) پاران برقرار رکيو ويو آهي.

[[زمرو:دستاويز]]</text>
      <sha1>sw2xlnbrxuyj0aemvqsmkes9c5xxwcd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414625</id>
      <parentid>414624</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:لائبريري سائنس]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1372" sha1="duli2k1sf9eotj3gw1pcs1jhnflon9d" xml:space="preserve">[[File:SUDOC_screenshot_2013.png|thumb|300x300 عڪسلون|يونيورسٽي دستاويزي نظام ([[فرانسيسي ٻولي|&lt;small&gt;'''فرانسيسي'''&lt;/small&gt;]]: &lt;small&gt;Universitaire de Documentation؛ SUDOC&lt;/small&gt;) جي ويب سائيٽ مان اسڪرين شاٽ]]
'''يونيورسٽي دستاويزي نظام''' ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: &lt;small&gt;système&lt;/small&gt; &lt;small&gt;universitaire de documentation&lt;/small&gt;) هڪ نظام آهي جيڪو فرانسيسي يونيورسٽين ۽ اعليٰ تعليمي ادارن جي لائبريرين پاران انهن جي قبضي ۾ دستاويزن جي سڃاڻپ، ٽريڪ ۽ انتظام ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هي ڪيٽلاگ، جنهن ۾ لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ &lt;small&gt;13&lt;/small&gt; لک حوالا شامل آهن، شاگردن ۽ محققن کي &lt;small&gt;3,400&lt;/small&gt; کان وڌيڪ دستاويزي مرڪزن ۾ ببليوگرافيڪل ۽ مقام جي معلومات ڳولڻ جي اجازت ڏئي ٿو. اهو &quot;ببلوگرافڪ ايجنسي فار هائير ايجوڪيشن&quot; (&lt;small&gt;فرانسيسي&lt;/small&gt;: &lt;small&gt;Agence bibliographique de l'enseignement&lt;/small&gt; &lt;small&gt;supérieur&lt;/small&gt;؛ &lt;small&gt;ABES&lt;/small&gt;) پاران برقرار رکيو ويو آهي.

[[زمرو:دستاويز]]
[[زمرو:لائبريري سائنس]]</text>
      <sha1>duli2k1sf9eotj3gw1pcs1jhnflon9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414626</id>
      <parentid>414625</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T13:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:يونيورسٽيون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1408" sha1="8bkj0okasyuzs9wrhe2gp4d76q2f36k" xml:space="preserve">[[File:SUDOC_screenshot_2013.png|thumb|300x300 عڪسلون|يونيورسٽي دستاويزي نظام ([[فرانسيسي ٻولي|&lt;small&gt;'''فرانسيسي'''&lt;/small&gt;]]: &lt;small&gt;Universitaire de Documentation؛ SUDOC&lt;/small&gt;) جي ويب سائيٽ مان اسڪرين شاٽ]]
'''يونيورسٽي دستاويزي نظام''' ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: &lt;small&gt;système&lt;/small&gt; &lt;small&gt;universitaire de documentation&lt;/small&gt;) هڪ نظام آهي جيڪو فرانسيسي يونيورسٽين ۽ اعليٰ تعليمي ادارن جي لائبريرين پاران انهن جي قبضي ۾ دستاويزن جي سڃاڻپ، ٽريڪ ۽ انتظام ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. هي ڪيٽلاگ، جنهن ۾ لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ &lt;small&gt;13&lt;/small&gt; لک حوالا شامل آهن، شاگردن ۽ محققن کي &lt;small&gt;3,400&lt;/small&gt; کان وڌيڪ دستاويزي مرڪزن ۾ ببليوگرافيڪل ۽ مقام جي معلومات ڳولڻ جي اجازت ڏئي ٿو. اهو &quot;ببلوگرافڪ ايجنسي فار هائير ايجوڪيشن&quot; (&lt;small&gt;فرانسيسي&lt;/small&gt;: &lt;small&gt;Agence bibliographique de l'enseignement&lt;/small&gt; &lt;small&gt;supérieur&lt;/small&gt;؛ &lt;small&gt;ABES&lt;/small&gt;) پاران برقرار رکيو ويو آهي.

[[زمرو:دستاويز]]
[[زمرو:لائبريري سائنس]]
[[زمرو:يونيورسٽيون]]</text>
      <sha1>8bkj0okasyuzs9wrhe2gp4d76q2f36k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڊي لائيٽ سيونگ ٽائيم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103214</id>
    <redirect title="روشني بچت وقت" />
    <revision>
      <id>414628</id>
      <timestamp>2026-09-23T13:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>Ibne maryam صفحي [[ڊي لائيٽ سيونگ ٽائيم]] کي [[روشني بچت وقت]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>414628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="7lbiluyvfz2kzvoikaiohntxvauvm5s" xml:space="preserve">#چوريو [[روشني بچت وقت]]</text>
      <sha1>7lbiluyvfz2kzvoikaiohntxvauvm5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستان ۾ ٽيليڪميونيڪيشن جا ادارا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103215</id>
    <revision>
      <id>414630</id>
      <timestamp>2026-09-23T14:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ٽيليڪميونيڪيشن]] [[زمرو:پاڪستان ۾ موجود ادارا بلحاظ موضوع]]</comment>
      <origin>414630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="4xg0ax468pr3gw340ap66ds4wvvp4g5" xml:space="preserve">[[زمرو:ٽيليڪميونيڪيشن]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ موجود ادارا بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>4xg0ax468pr3gw340ap66ds4wvvp4g5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستان ٽيليڪميونيڪيشن اٿارٽي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103216</id>
    <revision>
      <id>414632</id>
      <timestamp>2026-09-23T14:30:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:پاڪستان ۾ ٽيليڪميونيڪيشن]]  [[زمرو:پاڪستان ۾ ٽيليڪميونيڪيشن جا ادارا]] [[زمرو:پاڪستان جا وفاقي ادارا ۽ گماشتگيري]]</comment>
      <origin>414632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213" sha1="n8qk9a910nzkt1j3z5dsr2aophdi2tx" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستان ۾ ٽيليڪميونيڪيشن]] 
[[زمرو:پاڪستان ۾ ٽيليڪميونيڪيشن جا ادارا]]
[[زمرو:پاڪستان جا وفاقي ادارا ۽ گماشتگيري]]</text>
      <sha1>n8qk9a910nzkt1j3z5dsr2aophdi2tx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آمريڪا جي جاگرافي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103217</id>
    <revision>
      <id>414633</id>
      <timestamp>2026-09-23T15:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1375928105|Geography of the United States]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>414633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3145" sha1="k2pf9wv94t3bz515i7jmiionw6kxc1v" xml:space="preserve">&quot;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|گڏيل رياستن]]&quot; &lt;span lang=&quot;en-us&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;جي اصطلاح&lt;/span&gt;جڏھن جاگرافيائي معنيٰ ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي، ته اهو ملحق آمريڪا، ڪڏهن ڪڏهن لوئر 48 جي نالي سان حوالو ڏنو ويندو آهي، جنهن ۾ [[واشنگٽن، ڊي سي]] شامل آهي رياست جي طور تي نه، [[الاسڪا]]، [[هوائي]]، [[پورٽو ريڪو]] جا پنج انسولر علائقا، اتر ماريانا ٻيٽ، يو ايس ورجن ٻيٽ، [[گوام]]، [[آمريڪي ساموا]] ۽ معمولي ٻاهرين ملڪيتن جو حوالو ڏيندو آهي.  آمريڪا [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] سان زميني حدون ۽ [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] کان علاوه [[روس]]، [[ڪيوبا]]، [[بهاماس]] ۽ ڪجهه ٻين ملڪن سان، خاص طور تي ڪيريبين ۾، سامونڊي سرحدون شيئر ڪري ٿو. {{Refn|The United States has a maritime border with the [[United Kingdom]] because the [[U.S. Virgin Islands]] borders the [[British Virgin Islands]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands. Britannica.com. United States Virgin Islands. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429112829/https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands |date=April 29, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[Puerto Rico]] has a maritime border with the [[Dominican Republic]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Puerto-RicoBritannica.com. Puerto Rico. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702120024/https://www.britannica.com/place/Puerto-Rico |date=July 2, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[American Samoa]] has a maritime border with the [[Cook Islands]] (see [[Cook Islands–United States Maritime Boundary Treaty]]).&lt;ref&gt;Anderson, Ewan W. (2003). International Boundaries: A Geopolitical Atlas. Routledge: New York. {{ISBN|9781579583750}}; OCLC 54061586&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charney, Jonathan I., David A. Colson, Robert W. Smith. (2005). International Maritime Boundaries, 5 vols. Hotei Publishing: Leiden.&lt;/ref&gt; American Samoa also has maritime borders with [[Samoa|independent Samoa]] and [[Niue]].&lt;ref&gt;http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/Pacgeo.org. Maritime Boundaries. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731224602/http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/ |date=July 31, 2020 }}&lt;/ref&gt;|group=note}} آمريڪا جي ڪينيڊا سان اترئين سرحد دنيا جي سڀ کان ڊگهي ٻہ-قومي زميني حد آهي.

[[هوائي]] رياست [[طبيعي جاگرافي|طبعي]] ۽ [[نسليات|نسلي طور تي]] [[اوشينيا|اوشيانا]] جي [[پولينيزيا|پولينيشين]] ذيلي علائقي جو حصو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|date=January 12, 2018|quote=June 24, 2019|archivedate=July 11, 2019}}&lt;/ref&gt; آمريڪي علائقا [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] ۽ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين]] ۾ پڻ واقع آهن.</text>
      <sha1>k2pf9wv94t3bz515i7jmiionw6kxc1v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414634</id>
      <parentid>414633</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:آمريڪا جي جاگرافي]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3192" sha1="05034vdymldk75pjvcfw6j633jit0ld" xml:space="preserve">&quot;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|گڏيل رياستن]]&quot; &lt;span lang=&quot;en-us&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;جي اصطلاح&lt;/span&gt;جڏھن جاگرافيائي معنيٰ ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي، ته اهو ملحق آمريڪا، ڪڏهن ڪڏهن لوئر 48 جي نالي سان حوالو ڏنو ويندو آهي، جنهن ۾ [[واشنگٽن، ڊي سي]] شامل آهي رياست جي طور تي نه، [[الاسڪا]]، [[هوائي]]، [[پورٽو ريڪو]] جا پنج انسولر علائقا، اتر ماريانا ٻيٽ، يو ايس ورجن ٻيٽ، [[گوام]]، [[آمريڪي ساموا]] ۽ معمولي ٻاهرين ملڪيتن جو حوالو ڏيندو آهي.  آمريڪا [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] سان زميني حدون ۽ [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] کان علاوه [[روس]]، [[ڪيوبا]]، [[بهاماس]] ۽ ڪجهه ٻين ملڪن سان، خاص طور تي ڪيريبين ۾، سامونڊي سرحدون شيئر ڪري ٿو. {{Refn|The United States has a maritime border with the [[United Kingdom]] because the [[U.S. Virgin Islands]] borders the [[British Virgin Islands]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands. Britannica.com. United States Virgin Islands. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429112829/https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands |date=April 29, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[Puerto Rico]] has a maritime border with the [[Dominican Republic]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Puerto-RicoBritannica.com. Puerto Rico. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702120024/https://www.britannica.com/place/Puerto-Rico |date=July 2, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[American Samoa]] has a maritime border with the [[Cook Islands]] (see [[Cook Islands–United States Maritime Boundary Treaty]]).&lt;ref&gt;Anderson, Ewan W. (2003). International Boundaries: A Geopolitical Atlas. Routledge: New York. {{ISBN|9781579583750}}; OCLC 54061586&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charney, Jonathan I., David A. Colson, Robert W. Smith. (2005). International Maritime Boundaries, 5 vols. Hotei Publishing: Leiden.&lt;/ref&gt; American Samoa also has maritime borders with [[Samoa|independent Samoa]] and [[Niue]].&lt;ref&gt;http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/Pacgeo.org. Maritime Boundaries. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731224602/http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/ |date=July 31, 2020 }}&lt;/ref&gt;|group=note}} آمريڪا جي ڪينيڊا سان اترئين سرحد دنيا جي سڀ کان ڊگهي ٻہ-قومي زميني حد آهي.

[[هوائي]] رياست [[طبيعي جاگرافي|طبعي]] ۽ [[نسليات|نسلي طور تي]] [[اوشينيا|اوشيانا]] جي [[پولينيزيا|پولينيشين]] ذيلي علائقي جو حصو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|date=January 12, 2018|quote=June 24, 2019|archivedate=July 11, 2019}}&lt;/ref&gt; آمريڪي علائقا [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] ۽ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين]] ۾ پڻ واقع آهن.

[[زمرو:آمريڪا جي جاگرافي]]</text>
      <sha1>05034vdymldk75pjvcfw6j633jit0ld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414635</id>
      <parentid>414634</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:آمريڪا جون گڏيل رياستون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="f6zm7voo1us8vweosoz50don7rexux6" xml:space="preserve">&quot;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|گڏيل رياستن]]&quot; &lt;span lang=&quot;en-us&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;جي اصطلاح&lt;/span&gt;جڏھن جاگرافيائي معنيٰ ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي، ته اهو ملحق آمريڪا، ڪڏهن ڪڏهن لوئر 48 جي نالي سان حوالو ڏنو ويندو آهي، جنهن ۾ [[واشنگٽن، ڊي سي]] شامل آهي رياست جي طور تي نه، [[الاسڪا]]، [[هوائي]]، [[پورٽو ريڪو]] جا پنج انسولر علائقا، اتر ماريانا ٻيٽ، يو ايس ورجن ٻيٽ، [[گوام]]، [[آمريڪي ساموا]] ۽ معمولي ٻاهرين ملڪيتن جو حوالو ڏيندو آهي.  آمريڪا [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] سان زميني حدون ۽ [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] کان علاوه [[روس]]، [[ڪيوبا]]، [[بهاماس]] ۽ ڪجهه ٻين ملڪن سان، خاص طور تي ڪيريبين ۾، سامونڊي سرحدون شيئر ڪري ٿو. {{Refn|The United States has a maritime border with the [[United Kingdom]] because the [[U.S. Virgin Islands]] borders the [[British Virgin Islands]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands. Britannica.com. United States Virgin Islands. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429112829/https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands |date=April 29, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[Puerto Rico]] has a maritime border with the [[Dominican Republic]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Puerto-RicoBritannica.com. Puerto Rico. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702120024/https://www.britannica.com/place/Puerto-Rico |date=July 2, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[American Samoa]] has a maritime border with the [[Cook Islands]] (see [[Cook Islands–United States Maritime Boundary Treaty]]).&lt;ref&gt;Anderson, Ewan W. (2003). International Boundaries: A Geopolitical Atlas. Routledge: New York. {{ISBN|9781579583750}}; OCLC 54061586&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charney, Jonathan I., David A. Colson, Robert W. Smith. (2005). International Maritime Boundaries, 5 vols. Hotei Publishing: Leiden.&lt;/ref&gt; American Samoa also has maritime borders with [[Samoa|independent Samoa]] and [[Niue]].&lt;ref&gt;http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/Pacgeo.org. Maritime Boundaries. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731224602/http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/ |date=July 31, 2020 }}&lt;/ref&gt;|group=note}} آمريڪا جي ڪينيڊا سان اترئين سرحد دنيا جي سڀ کان ڊگهي ٻہ-قومي زميني حد آهي.

[[هوائي]] رياست [[طبيعي جاگرافي|طبعي]] ۽ [[نسليات|نسلي طور تي]] [[اوشينيا|اوشيانا]] جي [[پولينيزيا|پولينيشين]] ذيلي علائقي جو حصو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|date=January 12, 2018|quote=June 24, 2019|archivedate=July 11, 2019}}&lt;/ref&gt; آمريڪي علائقا [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] ۽ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين]] ۾ پڻ واقع آهن.

[[زمرو:آمريڪا جي جاگرافي]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]</text>
      <sha1>f6zm7voo1us8vweosoz50don7rexux6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414636</id>
      <parentid>414635</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:جاگرافي بلحاظ ملڪ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3295" sha1="gm0abcb3t3oui4lhk6lhk2muappb4t4" xml:space="preserve">&quot;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|گڏيل رياستن]]&quot; &lt;span lang=&quot;en-us&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;جي اصطلاح&lt;/span&gt;جڏھن جاگرافيائي معنيٰ ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي، ته اهو ملحق آمريڪا، ڪڏهن ڪڏهن لوئر 48 جي نالي سان حوالو ڏنو ويندو آهي، جنهن ۾ [[واشنگٽن، ڊي سي]] شامل آهي رياست جي طور تي نه، [[الاسڪا]]، [[هوائي]]، [[پورٽو ريڪو]] جا پنج انسولر علائقا، اتر ماريانا ٻيٽ، يو ايس ورجن ٻيٽ، [[گوام]]، [[آمريڪي ساموا]] ۽ معمولي ٻاهرين ملڪيتن جو حوالو ڏيندو آهي.  آمريڪا [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] سان زميني حدون ۽ [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] کان علاوه [[روس]]، [[ڪيوبا]]، [[بهاماس]] ۽ ڪجهه ٻين ملڪن سان، خاص طور تي ڪيريبين ۾، سامونڊي سرحدون شيئر ڪري ٿو. {{Refn|The United States has a maritime border with the [[United Kingdom]] because the [[U.S. Virgin Islands]] borders the [[British Virgin Islands]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands. Britannica.com. United States Virgin Islands. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429112829/https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands |date=April 29, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[Puerto Rico]] has a maritime border with the [[Dominican Republic]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Puerto-RicoBritannica.com. Puerto Rico. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702120024/https://www.britannica.com/place/Puerto-Rico |date=July 2, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[American Samoa]] has a maritime border with the [[Cook Islands]] (see [[Cook Islands–United States Maritime Boundary Treaty]]).&lt;ref&gt;Anderson, Ewan W. (2003). International Boundaries: A Geopolitical Atlas. Routledge: New York. {{ISBN|9781579583750}}; OCLC 54061586&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charney, Jonathan I., David A. Colson, Robert W. Smith. (2005). International Maritime Boundaries, 5 vols. Hotei Publishing: Leiden.&lt;/ref&gt; American Samoa also has maritime borders with [[Samoa|independent Samoa]] and [[Niue]].&lt;ref&gt;http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/Pacgeo.org. Maritime Boundaries. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731224602/http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/ |date=July 31, 2020 }}&lt;/ref&gt;|group=note}} آمريڪا جي ڪينيڊا سان اترئين سرحد دنيا جي سڀ کان ڊگهي ٻہ-قومي زميني حد آهي.

[[هوائي]] رياست [[طبيعي جاگرافي|طبعي]] ۽ [[نسليات|نسلي طور تي]] [[اوشينيا|اوشيانا]] جي [[پولينيزيا|پولينيشين]] ذيلي علائقي جو حصو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|date=January 12, 2018|quote=June 24, 2019|archivedate=July 11, 2019}}&lt;/ref&gt; آمريڪي علائقا [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] ۽ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين]] ۾ پڻ واقع آهن.

[[زمرو:آمريڪا جي جاگرافي]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جاگرافي بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>gm0abcb3t3oui4lhk6lhk2muappb4t4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414637</id>
      <parentid>414636</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T15:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:اتر آمريڪا جي جاگرافي بلحاظ ملڪ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3366" sha1="etn3m5l79nv73zsw18nfu112rtti4vr" xml:space="preserve">&quot;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|گڏيل رياستن]]&quot; &lt;span lang=&quot;en-us&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;جي اصطلاح&lt;/span&gt;جڏھن جاگرافيائي معنيٰ ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي، ته اهو ملحق آمريڪا، ڪڏهن ڪڏهن لوئر 48 جي نالي سان حوالو ڏنو ويندو آهي، جنهن ۾ [[واشنگٽن، ڊي سي]] شامل آهي رياست جي طور تي نه، [[الاسڪا]]، [[هوائي]]، [[پورٽو ريڪو]] جا پنج انسولر علائقا، اتر ماريانا ٻيٽ، يو ايس ورجن ٻيٽ، [[گوام]]، [[آمريڪي ساموا]] ۽ معمولي ٻاهرين ملڪيتن جو حوالو ڏيندو آهي.  آمريڪا [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] سان زميني حدون ۽ [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] کان علاوه [[روس]]، [[ڪيوبا]]، [[بهاماس]] ۽ ڪجهه ٻين ملڪن سان، خاص طور تي ڪيريبين ۾، سامونڊي سرحدون شيئر ڪري ٿو. {{Refn|The United States has a maritime border with the [[United Kingdom]] because the [[U.S. Virgin Islands]] borders the [[British Virgin Islands]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands. Britannica.com. United States Virgin Islands. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429112829/https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands |date=April 29, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[Puerto Rico]] has a maritime border with the [[Dominican Republic]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Puerto-RicoBritannica.com. Puerto Rico. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702120024/https://www.britannica.com/place/Puerto-Rico |date=July 2, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[American Samoa]] has a maritime border with the [[Cook Islands]] (see [[Cook Islands–United States Maritime Boundary Treaty]]).&lt;ref&gt;Anderson, Ewan W. (2003). International Boundaries: A Geopolitical Atlas. Routledge: New York. {{ISBN|9781579583750}}; OCLC 54061586&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charney, Jonathan I., David A. Colson, Robert W. Smith. (2005). International Maritime Boundaries, 5 vols. Hotei Publishing: Leiden.&lt;/ref&gt; American Samoa also has maritime borders with [[Samoa|independent Samoa]] and [[Niue]].&lt;ref&gt;http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/Pacgeo.org. Maritime Boundaries. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731224602/http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/ |date=July 31, 2020 }}&lt;/ref&gt;|group=note}} آمريڪا جي ڪينيڊا سان اترئين سرحد دنيا جي سڀ کان ڊگهي ٻہ-قومي زميني حد آهي.

[[هوائي]] رياست [[طبيعي جاگرافي|طبعي]] ۽ [[نسليات|نسلي طور تي]] [[اوشينيا|اوشيانا]] جي [[پولينيزيا|پولينيشين]] ذيلي علائقي جو حصو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|date=January 12, 2018|quote=June 24, 2019|archivedate=July 11, 2019}}&lt;/ref&gt; آمريڪي علائقا [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] ۽ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين]] ۾ پڻ واقع آهن.

[[زمرو:آمريڪا جي جاگرافي]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جاگرافي بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>etn3m5l79nv73zsw18nfu112rtti4vr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414638</id>
      <parentid>414637</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4071" sha1="cf1bqjps6ypytxt5t2zxv2xu8coackj" xml:space="preserve">&quot;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|گڏيل رياستن]]&quot; &lt;span lang=&quot;en-us&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;جي اصطلاح&lt;/span&gt;جڏھن جاگرافيائي معنيٰ ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي، ته اهو ملحق آمريڪا، ڪڏهن ڪڏهن لوئر 48 جي نالي سان حوالو ڏنو ويندو آهي، جنهن ۾ [[واشنگٽن، ڊي سي]] شامل آهي رياست جي طور تي نه، [[الاسڪا]]، [[هوائي]]، [[پورٽو ريڪو]] جا پنج انسولر علائقا، اتر ماريانا ٻيٽ، يو ايس ورجن ٻيٽ، [[گوام]]، [[آمريڪي ساموا]] ۽ معمولي ٻاهرين ملڪيتن جو حوالو ڏيندو آهي.  آمريڪا [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] سان زميني حدون ۽ [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] کان علاوه [[روس]]، [[ڪيوبا]]، [[بهاماس]] ۽ ڪجهه ٻين ملڪن سان، خاص طور تي ڪيريبين ۾، سامونڊي سرحدون شيئر ڪري ٿو.{{Refn|The United States has a maritime border with the [[United Kingdom]] because the [[U.S. Virgin Islands]] borders the [[British Virgin Islands]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands. Britannica.com. United States Virgin Islands. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429112829/https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands |date=April 29, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[Puerto Rico]] has a maritime border with the [[Dominican Republic]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Puerto-RicoBritannica.com. Puerto Rico. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702120024/https://www.britannica.com/place/Puerto-Rico |date=July 2, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[American Samoa]] has a maritime border with the [[Cook Islands]] (see [[Cook Islands–United States Maritime Boundary Treaty]]).&lt;ref&gt;Anderson, Ewan W. (2003). International Boundaries: A Geopolitical Atlas. Routledge: New York. {{ISBN|9781579583750}}; OCLC 54061586&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charney, Jonathan I., David A. Colson, Robert W. Smith. (2005). International Maritime Boundaries, 5 vols. Hotei Publishing: Leiden.&lt;/ref&gt; American Samoa also has maritime borders with [[Samoa|independent Samoa]] and [[Niue]].&lt;ref&gt;http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/Pacgeo.org. Maritime Boundaries. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731224602/http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/ |date=July 31, 2020 }}&lt;/ref&gt;|group=note}} آمريڪا جي ڪينيڊا سان اترئين حد دنيا جي سڀ کان ڊگهي ٻہ-قومي زميني حد آهي.

[[هوائي]] رياست [[طبيعي جاگرافي|طبعي]] ۽ [[نسليات|نسلي طور تي]] [[اوشينيا]] جي [[پولينيزيا|پولينيشين]] ذيلي علائقي جو حصو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|date=January 12, 2018|quote=June 24, 2019|archivedate=July 11, 2019}}&lt;/ref&gt; آمريڪي علائقا [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] ۽ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين]] ۾ پڻ واقع آهن.

==حوالا==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
*[https://web.archive.org/web/20030209053037/http://tapestry.usgs.gov/ USGS: Tapestry of Time and Terrain]
*[https://www.usgs.gov/ United States Geological Survey] – Maintains free aerial maps
*[https://web.archive.org/web/20081205020547/http://www.nationalatlas.gov/ National Atlas of the United States of America]
*[https://www.burningcompass.com/countries/united-states/states/us-states-and-capitals-map.html US Map]

{{U.S. political divisions geographies}}
{{Regions of the United States}}
{{United States topics}}
{{Geography of North America}}
{{North America topic|Climate of}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Geography Of The United States}}
[[زمرو:آمريڪا جي جاگرافي]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جاگرافي بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>cf1bqjps6ypytxt5t2zxv2xu8coackj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414639</id>
      <parentid>414638</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11399" sha1="rk5ddwes9xkb2eqw3bowa2covckim0p" xml:space="preserve">&quot;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|گڏيل رياستن]]&quot; &lt;span lang=&quot;en-us&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;جي اصطلاح&lt;/span&gt;جڏھن جاگرافيائي معنيٰ ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي، ته اهو ملحق آمريڪا، ڪڏهن ڪڏهن لوئر 48 جي نالي سان حوالو ڏنو ويندو آهي، جنهن ۾ [[واشنگٽن، ڊي سي|ڪولمبيا جو ضلعو]] شامل آهي، پر رياست جي طور تي نه، [[الاسڪا]]، [[هوائي]]، [[پورٽو ريڪو]] جا پنج انسولر علائقا، اتر ماريانا ٻيٽ، يو ايس ورجن ٻيٽ، [[گوام]]، [[آمريڪي ساموا]] ۽ معمولي ٻاهرين ملڪيتن جو حوالو ڏيندو آهي. آمريڪا [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] سان زميني حدون ۽ [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] کان علاوه [[روس]]، [[ڪيوبا]]، [[بهاماس]] ۽ ڪجهه ٻين ملڪن سان، خاص طور تي ڪيريبين ۾، سامونڊي حدون شيئر ڪري ٿو.{{Refn|The United States has a maritime border with the [[United Kingdom]] because the [[U.S. Virgin Islands]] borders the [[British Virgin Islands]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands. Britannica.com. United States Virgin Islands. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429112829/https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands |date=April 29, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[Puerto Rico]] has a maritime border with the [[Dominican Republic]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Puerto-RicoBritannica.com. Puerto Rico. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702120024/https://www.britannica.com/place/Puerto-Rico |date=July 2, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[American Samoa]] has a maritime border with the [[Cook Islands]] (see [[Cook Islands–United States Maritime Boundary Treaty]]).&lt;ref&gt;Anderson, Ewan W. (2003). International Boundaries: A Geopolitical Atlas. Routledge: New York. {{ISBN|9781579583750}}; OCLC 54061586&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charney, Jonathan I., David A. Colson, Robert W. Smith. (2005). International Maritime Boundaries, 5 vols. Hotei Publishing: Leiden.&lt;/ref&gt; American Samoa also has maritime borders with [[Samoa|independent Samoa]] and [[Niue]].&lt;ref&gt;http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/Pacgeo.org. Maritime Boundaries. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731224602/http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/ |date=July 31, 2020 }}&lt;/ref&gt;|group=note}} آمريڪا جي ڪينيڊا سان اترئين حد دنيا جي سڀ کان ڊگهي ٻہ-قومي زميني حد آهي.

[[هوائي]] رياست [[طبيعي جاگرافي|طبعي]] ۽ [[نسليات|نسلي]] طور تي [[اوشينيا]] جي [[پولينيزيا|پولينيشين]] ذيلي علائقي جو حصو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|date=January 12, 2018|quote=June 24, 2019|archivedate=July 11, 2019}}&lt;/ref&gt; آمريڪي علائقا [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] ۽ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين]] ۾ پڻ واقع آهن.

{{Short description|none}}
{{redirect|Geography of America|geography of the continental landmass|Geography of North America|and|Geography of South America}}
{{Use American English|date=June 2026}}
{{use mdy dates|date=November 2020}}
[[File:Map_of_USA_with_state_and_territory_names_2.png|thumb|A political map of the [[United States]] showing the 50 [[U.S. state|states]], the national capital of [[Washington, D.C.]], and the five major [[Territories of the United States|U.S. territories]].{{refn|group=note|Areas not on the map: [[Aleutian Islands]] ([[Alaska]]); [[Northwest Hawaiian Islands]] ([[Hawaii]]); [[Mona Island]] ([[Puerto Rico]]); [[Rota (island)|Rota]] and [[Northern Islands Municipality]] ([[Northern Mariana Islands]]); [[Manu'a|Manu'a Islands]], [[Rose Atoll]] and [[Swains Island]] ([[American Samoa]]) and the [[U.S. Minor Outlying Islands]]}}|alt=Political map of the United States.]]

{{Country geography
| name = the United States
| map = USA topo en.jpg
| map size = 250
| continent = [[North America]] (except Hawaii and territories)
| region = 
| coordinates = {{Coord|40|N|100|W}}
| area ranking = 3rd/4th
| km area = 9,866,624
| percent land = 92.72
| percent water = 7.28
| km coastline = 19,929
| shoreline= 153,646 km
| borders = {{convert|12036|km|mi|0|abbr=on|order=flip}}&lt;br /&gt;[[Canada]]: {{convert|8891|km|mi|0|abbr=on|order=flip}}&lt;br /&gt;[[Mexico]]: {{convert|3145|km|mi|0|abbr=on|order=flip}}
| highest point = [[Denali|Denali/Mount McKinley]]&lt;br /&gt;{{convert|6190.5|m|ft|0|abbr=on|order=flip}}
| lowest point = [[Badwater Basin]] (Death Valley),&lt;br /&gt;{{convert|-86|m|ft|0|abbr=on|order=flip}}
| longest river = [[Missouri River]],&lt;br /&gt;{{convert|3767|km|mi|0|abbr=on|order=flip}}
| largest lake = (shared) [[Lake Superior]]&lt;br /&gt;{{convert|53348|km2|sqmi|0|abbr=on|order=flip}} (U.S.)&lt;br&gt;(internal) [[Lake Michigan]]&lt;br&gt;{{convert|57757|km2|sqmi|0|abbr=on|order=flip}}
| climate = Diverse: Ranges from warm-summer continental in the far north to tropical in the far south. West: mostly semi-arid to desert, Mountains: alpine, Northeast: humid continental, Southeast: humid subtropical, Coast of California: Mediterranean, Pacific Northwest: cool temperate oceanic, Alaska: mostly subarctic, Hawaii, South Florida, and the territories: tropical
| terrain = Vast central plain, Interior Highlands and low mountains in Midwest, mountains and valleys in the mid-south, coastal flatland near the Gulf and Atlantic coasts, complete with mangrove forests and temperate, subtropical, and tropical laurel forest and jungle, canyons, basins, plateaus, and mountains in west, hills and low mountains in east; intermittent hilly and mountainous regions in Great Plains, with occasional badland topography; rugged mountains and broad river valleys in Alaska; rugged, volcanic topography in Hawaii and the territories
| natural resources = Coal, copper, lead, molybdenum, phosphates, rare earth elements, uranium, bauxite, gold, iron, mercury, nickel, potash, silver, tungsten, zinc, petroleum, natural gas, timber, arable land
| natural hazards = Tsunamis; volcanoes; earthquake activity around Pacific Basin; hurricanes along the Atlantic and Gulf of Mexico coasts; severe convective thunderstorms and tornadoes in the Mideast, Great Plains and Southeast; mud slides in California; forest and brush fires in the west and central regions, especially; flooding; dust storms in western and central regions; permafrost in northern Alaska
| environmental issues = Environmental issues
Deforestation, energy irresponsibility, pollution, nuclear waste, Severe water shortages, air pollution resulting in acid rain in both the US and Canada
| exclusive economic zone = {{convert|11,351,000|km2|mi2|abbr=on|order=flip}}
}}

&lt;span lang=&quot;en-us&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;The&lt;/span&gt; term &quot;[[United States]]&quot;, when used in the geographic sense, refers to the [[contiguous United States]] (sometimes referred to as the Lower 48, including the [[Washington, D.C.|District of Columbia]] not as a state), [[Alaska]], [[Hawaii]], the five [[Insular area|insular]] [[Territories of the United States|territories]] of [[Puerto Rico]], [[Northern Mariana Islands]], [[United States Virgin Islands|U.S. Virgin Islands]], [[Guam]], [[American Samoa]], and [[United States Minor Outlying Islands|minor outlying possessions]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;U.S. State Department, [https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/179780.htm Common Core Document to U.N. Committee on Human Rights], December 30, 2011, Item 22, 27, 80; Homeland Security [https://www.dhs.gov/xlibrary/assets/hr_5005_enr.pdf Public Law 107-296] Sec.2.(16)(A); Presidential Proclamation of national jurisdiction [https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/CFR-2000-title3-vol1/pdf/CFR-2000-title3-vol1-proc7219.pdf]&lt;/ref&gt; The United States shares land borders with [[Canada]] and [[Mexico]] and [[Maritime boundary|maritime borders]] with [[Russia]], [[Cuba]], [[the Bahamas]], and a few other countries, mainly in the Caribbean,{{refn|group=note|The United States has a maritime border with the [[United Kingdom]] because the [[U.S. Virgin Islands]] borders the [[British Virgin Islands]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands. Britannica.com. United States Virgin Islands. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429112829/https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands |date=April 29, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[Puerto Rico]] has a maritime border with the [[Dominican Republic]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Puerto-RicoBritannica.com. Puerto Rico. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702120024/https://www.britannica.com/place/Puerto-Rico |date=July 2, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[American Samoa]] has a maritime border with the [[Cook Islands]] (see [[Cook Islands–United States Maritime Boundary Treaty]]).&lt;ref&gt;Anderson, Ewan W. (2003). International Boundaries: A Geopolitical Atlas. Routledge: New York. {{ISBN|9781579583750}}; OCLC 54061586&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charney, Jonathan I., David A. Colson, Robert W. Smith. (2005). International Maritime Boundaries, 5 vols. Hotei Publishing: Leiden.&lt;/ref&gt; American Samoa also has maritime borders with [[Samoa|independent Samoa]] and [[Niue]].&lt;ref&gt;http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/Pacgeo.org. Maritime Boundaries. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731224602/http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/ |date=July 31, 2020 }}&lt;/ref&gt;}} in addition to [[Canada]] and [[Mexico]]. The [[Canada–United States border|northern border of the United States with Canada]] is the world's longest bi-national land border.

The state of [[Hawaii]] is [[Physical geography|physiographically]] and [[Ethnology|ethnologically]] part of the [[Polynesia]]n subregion of [[Oceania]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Is Hawaii a Part of Oceania or North America? |url=https://www.worldatlas.com/articles/is-hawaii-a-part-of-oceania-or-north-america.html |url-status=live |website=WorldAtlas |date=January 12, 2018 |access-date=June 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711143815/https://www.worldatlas.com/articles/is-hawaii-a-part-of-oceania-or-north-america.html |archive-date=July 11, 2019}}&lt;/ref&gt; U.S. territories are located in the [[Pacific Ocean]] and the [[Caribbean]].

==حوالا==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
*[https://web.archive.org/web/20030209053037/http://tapestry.usgs.gov/ USGS: Tapestry of Time and Terrain]
*[https://www.usgs.gov/ United States Geological Survey] – Maintains free aerial maps
*[https://web.archive.org/web/20081205020547/http://www.nationalatlas.gov/ National Atlas of the United States of America]
*[https://www.burningcompass.com/countries/united-states/states/us-states-and-capitals-map.html US Map]

{{U.S. political divisions geographies}}
{{Regions of the United States}}
{{United States topics}}
{{Geography of North America}}
{{North America topic|Climate of}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Geography Of The United States}}
[[زمرو:آمريڪا جي جاگرافي]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جاگرافي بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>rk5ddwes9xkb2eqw3bowa2covckim0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414640</id>
      <parentid>414639</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7841" sha1="g5fuzna26zlxntsfonk6akh3zx0he2n" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
{{redirect|Geography of America|geography of the continental landmass|Geography of North America|and|Geography of South America}}
{{Use American English|date=June 2026}}
{{use mdy dates|date=November 2020}}
[[File:Map_of_USA_with_state_and_territory_names_2.png|thumb|A political map of the [[United States]] showing the 50 [[U.S. state|states]], the national capital of [[Washington, D.C.]], and the five major [[Territories of the United States|U.S. territories]].{{refn|group=note|Areas not on the map: [[Aleutian Islands]] ([[Alaska]]); [[Northwest Hawaiian Islands]] ([[Hawaii]]); [[Mona Island]] ([[Puerto Rico]]); [[Rota (island)|Rota]] and [[Northern Islands Municipality]] ([[Northern Mariana Islands]]); [[Manu'a|Manu'a Islands]], [[Rose Atoll]] and [[Swains Island]] ([[American Samoa]]) and the [[U.S. Minor Outlying Islands]]}}|alt=Political map of the United States.]]

{{Country geography
| name = the United States
| map = USA topo en.jpg
| map size = 250
| continent = [[North America]] (except Hawaii and territories)
| region = 
| coordinates = {{Coord|40|N|100|W}}
| area ranking = 3rd/4th
| km area = 9,866,624
| percent land = 92.72
| percent water = 7.28
| km coastline = 19,929
| shoreline= 153,646 km
| borders = {{convert|12036|km|mi|0|abbr=on|order=flip}}&lt;br /&gt;[[Canada]]: {{convert|8891|km|mi|0|abbr=on|order=flip}}&lt;br /&gt;[[Mexico]]: {{convert|3145|km|mi|0|abbr=on|order=flip}}
| highest point = [[Denali|Denali/Mount McKinley]]&lt;br /&gt;{{convert|6190.5|m|ft|0|abbr=on|order=flip}}
| lowest point = [[Badwater Basin]] (Death Valley),&lt;br /&gt;{{convert|-86|m|ft|0|abbr=on|order=flip}}
| longest river = [[Missouri River]],&lt;br /&gt;{{convert|3767|km|mi|0|abbr=on|order=flip}}
| largest lake = (shared) [[Lake Superior]]&lt;br /&gt;{{convert|53348|km2|sqmi|0|abbr=on|order=flip}} (U.S.)&lt;br&gt;(internal) [[Lake Michigan]]&lt;br&gt;{{convert|57757|km2|sqmi|0|abbr=on|order=flip}}
| climate = Diverse: Ranges from warm-summer continental in the far north to tropical in the far south. West: mostly semi-arid to desert, Mountains: alpine, Northeast: humid continental, Southeast: humid subtropical, Coast of California: Mediterranean, Pacific Northwest: cool temperate oceanic, Alaska: mostly subarctic, Hawaii, South Florida, and the territories: tropical
| terrain = Vast central plain, Interior Highlands and low mountains in Midwest, mountains and valleys in the mid-south, coastal flatland near the Gulf and Atlantic coasts, complete with mangrove forests and temperate, subtropical, and tropical laurel forest and jungle, canyons, basins, plateaus, and mountains in west, hills and low mountains in east; intermittent hilly and mountainous regions in Great Plains, with occasional badland topography; rugged mountains and broad river valleys in Alaska; rugged, volcanic topography in Hawaii and the territories
| natural resources = Coal, copper, lead, molybdenum, phosphates, rare earth elements, uranium, bauxite, gold, iron, mercury, nickel, potash, silver, tungsten, zinc, petroleum, natural gas, timber, arable land
| natural hazards = Tsunamis; volcanoes; earthquake activity around Pacific Basin; hurricanes along the Atlantic and Gulf of Mexico coasts; severe convective thunderstorms and tornadoes in the Mideast, Great Plains and Southeast; mud slides in California; forest and brush fires in the west and central regions, especially; flooding; dust storms in western and central regions; permafrost in northern Alaska
| environmental issues = Environmental issues
Deforestation, energy irresponsibility, pollution, nuclear waste, Severe water shortages, air pollution resulting in acid rain in both the US and Canada
| exclusive economic zone = {{convert|11,351,000|km2|mi2|abbr=on|order=flip}}
}}
&quot;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|گڏيل رياستن]]&quot; &lt;span lang=&quot;en-us&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;جي اصطلاح&lt;/span&gt;جڏھن جاگرافيائي معنيٰ ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي، ته اهو ملحق آمريڪا، ڪڏهن ڪڏهن لوئر 48 جي نالي سان حوالو ڏنو ويندو آهي، جنهن ۾ [[واشنگٽن، ڊي سي|ڪولمبيا جو ضلعو]] شامل آهي، پر رياست جي طور تي نه، [[الاسڪا]]، [[هوائي]]، [[پورٽو ريڪو]] جا پنج انسولر علائقا، اتر ماريانا ٻيٽ، يو ايس ورجن ٻيٽ، [[گوام]]، [[آمريڪي ساموا]] ۽ معمولي ٻاهرين ملڪيتن جو حوالو ڏيندو آهي. آمريڪا [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] سان زميني حدون ۽ [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] کان علاوه [[روس]]، [[ڪيوبا]]، [[بهاماس]] ۽ ڪجهه ٻين ملڪن سان، خاص طور تي ڪيريبين ۾، سامونڊي حدون شيئر ڪري ٿو.{{Refn|The United States has a maritime border with the [[United Kingdom]] because the [[U.S. Virgin Islands]] borders the [[British Virgin Islands]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands. Britannica.com. United States Virgin Islands. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429112829/https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands |date=April 29, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[Puerto Rico]] has a maritime border with the [[Dominican Republic]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Puerto-RicoBritannica.com. Puerto Rico. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702120024/https://www.britannica.com/place/Puerto-Rico |date=July 2, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[American Samoa]] has a maritime border with the [[Cook Islands]] (see [[Cook Islands–United States Maritime Boundary Treaty]]).&lt;ref&gt;Anderson, Ewan W. (2003). International Boundaries: A Geopolitical Atlas. Routledge: New York. {{ISBN|9781579583750}}; OCLC 54061586&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charney, Jonathan I., David A. Colson, Robert W. Smith. (2005). International Maritime Boundaries, 5 vols. Hotei Publishing: Leiden.&lt;/ref&gt; American Samoa also has maritime borders with [[Samoa|independent Samoa]] and [[Niue]].&lt;ref&gt;http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/Pacgeo.org. Maritime Boundaries. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731224602/http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/ |date=July 31, 2020 }}&lt;/ref&gt;|group=note}} آمريڪا جي ڪينيڊا سان اترئين حد دنيا جي سڀ کان ڊگهي ٻہ-قومي زميني حد آهي.

[[هوائي]] رياست [[طبيعي جاگرافي|طبعي]] ۽ [[نسليات|نسلي]] طور تي [[اوشينيا]] جي [[پولينيزيا|پولينيشين]] ذيلي علائقي جو حصو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|date=January 12, 2018|quote=June 24, 2019|archivedate=July 11, 2019}}&lt;/ref&gt; آمريڪي علائقا [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] ۽ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين]] ۾ پڻ واقع آهن.

==حوالا==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
*[https://web.archive.org/web/20030209053037/http://tapestry.usgs.gov/ USGS: Tapestry of Time and Terrain]
*[https://www.usgs.gov/ United States Geological Survey] – Maintains free aerial maps
*[https://web.archive.org/web/20081205020547/http://www.nationalatlas.gov/ National Atlas of the United States of America]
*[https://www.burningcompass.com/countries/united-states/states/us-states-and-capitals-map.html US Map]

{{U.S. political divisions geographies}}
{{Regions of the United States}}
{{United States topics}}
{{Geography of North America}}
{{North America topic|Climate of}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Geography Of The United States}}
[[زمرو:آمريڪا جي جاگرافي]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جاگرافي بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>g5fuzna26zlxntsfonk6akh3zx0he2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414641</id>
      <parentid>414640</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T16:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5012" sha1="qst4ga8fo54cqtz5kr0ur729fs7wrfv" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
{{redirect|Geography of America|geography of the continental landmass|Geography of North America|and|Geography of South America}}
{{Use American English|date=June 2026}}{{use mdy dates|date=November 2020}}
[[File:Map_of_USA_with_state_and_territory_names_2.png|thumb|A political map of the [[United States]] showing the 50 [[U.S. state|states]], the national capital of [[Washington, D.C.]], and the five major [[Territories of the United States|U.S. territories]].{{refn|group=note|Areas not on the map: [[Aleutian Islands]] ([[Alaska]]); [[Northwest Hawaiian Islands]] ([[Hawaii]]); [[Mona Island]] ([[Puerto Rico]]); [[Rota (island)|Rota]] and [[Northern Islands Municipality]] ([[Northern Mariana Islands]]); [[Manu'a|Manu'a Islands]], [[Rose Atoll]] and [[Swains Island]] ([[American Samoa]]) and the [[U.S. Minor Outlying Islands]]}}|alt=Political map of the United States.]]

&quot;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|گڏيل رياستن]]&quot; &lt;span lang=&quot;en-us&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;جي اصطلاح&lt;/span&gt;جڏھن جاگرافيائي معنيٰ ۾ استعمال ڪئي ويندي آهي، ته اهو ملحق آمريڪا، ڪڏهن ڪڏهن لوئر 48 جي نالي سان حوالو ڏنو ويندو آهي، جنهن ۾ [[واشنگٽن، ڊي سي|ڪولمبيا جو ضلعو]] شامل آهي، پر رياست جي طور تي نه، [[الاسڪا]]، [[هوائي]]، [[پورٽو ريڪو]] جا پنج انسولر علائقا، اتر ماريانا ٻيٽ، يو ايس ورجن ٻيٽ، [[گوام]]، [[آمريڪي ساموا]] ۽ معمولي ٻاهرين ملڪيتن جو حوالو ڏيندو آهي. آمريڪا [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] سان زميني حدون ۽ [[ڪينيڊا]] ۽ [[ميڪسيڪو]] کان علاوه [[روس]]، [[ڪيوبا]]، [[بهاماس]] ۽ ڪجهه ٻين ملڪن سان، خاص طور تي ڪيريبين ۾، سامونڊي حدون شيئر ڪري ٿو.{{Refn|The United States has a maritime border with the [[United Kingdom]] because the [[U.S. Virgin Islands]] borders the [[British Virgin Islands]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands. Britannica.com. United States Virgin Islands. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429112829/https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands |date=April 29, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[Puerto Rico]] has a maritime border with the [[Dominican Republic]].&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Puerto-RicoBritannica.com. Puerto Rico. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702120024/https://www.britannica.com/place/Puerto-Rico |date=July 2, 2020 }}&lt;/ref&gt; [[American Samoa]] has a maritime border with the [[Cook Islands]] (see [[Cook Islands–United States Maritime Boundary Treaty]]).&lt;ref&gt;Anderson, Ewan W. (2003). International Boundaries: A Geopolitical Atlas. Routledge: New York. {{ISBN|9781579583750}}; OCLC 54061586&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charney, Jonathan I., David A. Colson, Robert W. Smith. (2005). International Maritime Boundaries, 5 vols. Hotei Publishing: Leiden.&lt;/ref&gt; American Samoa also has maritime borders with [[Samoa|independent Samoa]] and [[Niue]].&lt;ref&gt;http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/Pacgeo.org. Maritime Boundaries. Retrieved July 3, 2020. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731224602/http://www.pacgeo.org/static/maritimeboundaries/ |date=July 31, 2020 }}&lt;/ref&gt;|group=note}} آمريڪا جي ڪينيڊا سان اترئين حد دنيا جي سڀ کان ڊگهي ٻہ-قومي زميني حد آهي.

[[هوائي]] رياست [[طبيعي جاگرافي|طبعي]] ۽ [[نسليات|نسلي]] طور تي [[اوشينيا]] جي [[پولينيزيا|پولينيشين]] ذيلي علائقي جو حصو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|date=January 12, 2018|quote=June 24, 2019|archivedate=July 11, 2019}}&lt;/ref&gt; آمريڪي علائقا [[پيسفڪ سمنڊ|پئسفڪ سمنڊ]] ۽ [[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين]] ۾ پڻ واقع آهن.

==حوالا==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
*[https://web.archive.org/web/20030209053037/http://tapestry.usgs.gov/ USGS: Tapestry of Time and Terrain]
*[https://www.usgs.gov/ United States Geological Survey] – Maintains free aerial maps
*[https://web.archive.org/web/20081205020547/http://www.nationalatlas.gov/ National Atlas of the United States of America]
*[https://www.burningcompass.com/countries/united-states/states/us-states-and-capitals-map.html US Map]

{{U.S. political divisions geographies}}
{{Regions of the United States}}
{{United States topics}}
{{Geography of North America}}
{{North America topic|Climate of}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Geography Of The United States}}
[[زمرو:آمريڪا جي جاگرافي]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:جاگرافي بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>qst4ga8fo54cqtz5kr0ur729fs7wrfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلام کان اڳ عربستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103218</id>
    <revision>
      <id>414642</id>
      <timestamp>2026-09-23T17:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:pnb:Special:Redirect/revision/647245|عرب اسلام توں پہلاں]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>414642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="7t4zp43v3o8s78oe94vu8qhnc5fvfrm" xml:space="preserve">[[فائل:NabateensRoutes.png|thumb|arab]]
[[فائل:British_Museum_Yemen_05.jpg|thumb|arabArab]]
Arabarab</text>
      <sha1>7t4zp43v3o8s78oe94vu8qhnc5fvfrm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414643</id>
      <parentid>414642</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1273" sha1="jthbxpg3hm8tezbkv9wtzvxsnkq5f5t" xml:space="preserve">[[فائل:NabateensRoutes.png|thumb|arab]]
[[فائل:British_Museum_Yemen_05.jpg|thumb|Trade routes]]
”عربيا“ (Arabia) مان مراد 610ع ۾ اسلام جي آمد کان اڳ وارو عرب جزيره نما آهي. اتي آباد ٿيندڙ ڪجهه گروهن مان خاص تهذيبون وجود ۾ آيون، جن بابت معلومات صرف آثارِ قديمه جي ثبوتن تائين محدود آهي. عرب خطي کان ٻاهر لکيل مواد ۽ عربن جي زباني روايتن کي بعد ۾ اسلامي عالمن قلمبند ڪيو. انهن مان سڀ کان نمايان تهذيبون ”ثمود“ (Thamud) تهذيب هئي، جنهن جي شروعات تقريباً 3000 ق.م ۾ ٿي ۽ اها 300ع تائين قائم رهي؛ ان کان علاوه ”دلمون“ (Dalmun) تهذيب هئي، جيڪا چوٿين صديءَ جي آخر ۾ ظاهر ٿي ۽ 600ع تائين برقرار رهي. ان کان سواءِ، پهرين صدي قبل مسيح جي شروعات کان وٺي، ڏکڻ عرب (سبا واري علائقي) ۽ اوڀر عرب ۾ ڪيتريون ئي اهڙيون بادشاهيون قائم هيون جتي سامي (Semitic) ٻولي ڳالهائيندڙ ماڻهو آباد هئا.</text>
      <sha1>jthbxpg3hm8tezbkv9wtzvxsnkq5f5t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414644</id>
      <parentid>414643</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2258" sha1="4g17gigj7p8x42ob7rckcgxu0bqhgvp" xml:space="preserve">[[فائل:NabateensRoutes.png|thumb|Nabatean trade routes before Islam.]]
[[فائل:British_Museum_Yemen_05.jpg|thumb|Trade routes]]
”عربيا“ (Arabia) مان مراد 610ع ۾ اسلام جي آمد کان اڳ وارو عرب جزيره نما آهي. اتي آباد ٿيندڙ ڪجهه گروهن مان خاص تهذيبون وجود ۾ آيون، جن بابت معلومات صرف آثارِ قديمه جي ثبوتن تائين محدود آهي. عرب خطي کان ٻاهر لکيل مواد ۽ عربن جي زباني روايتن کي بعد ۾ اسلامي عالمن قلمبند ڪيو. انهن مان سڀ کان نمايان تهذيبون ”ثمود“ (Thamud) تهذيب هئي، جنهن جي شروعات تقريباً 3000 ق.م ۾ ٿي ۽ اها 300ع تائين قائم رهي؛ ان کان علاوه ”دلمون“ (Dalmun) تهذيب هئي، جيڪا چوٿين صديءَ جي آخر ۾ ظاهر ٿي ۽ 600ع تائين برقرار رهي. ان کان سواءِ، پهرين صدي قبل مسيح جي شروعات کان وٺي، ڏکڻ عرب (سبا واري علائقي) ۽ اوڀر عرب ۾ ڪيتريون ئي اهڙيون بادشاهيون قائم هيون جتي سامي (Semitic) ٻولي ڳالهائيندڙ ماڻهو آباد هئا.


ابان (Aban) نالي هڪ نوجوان عورت جو مقبري وارو پٿر، جنهن جي ساڄي ۽ کاٻي پاسي ڪڻڪ جي ول (يا ٻوٽي) جي تصوير آهي، جيڪا سندس زرخيزي جي علامت آهي. برٽش ميوزيم، لنڊن. 

عربستان ۾ اسلام کان اڳ واري مذهبي ماحول ۾ مقامي ڪثرت پرستي (ڪيترن ئي ديوتائن تي ايمان)، عيسائيت، يهوديت ۽ زرتشتي مذهب جون مختلف صورتون شامل هيون. مطالعي جو موضوع شروعاتي دور کان وٺي لوهه جي دور (Iron Age) تائين جي تاريخ اهم رياستن جو جائزو اوڀر عربستان ڏکڻ عربستان جون رياستون حجاز اتر عربستان جون رياستون مرڪزي عربستان قوم مذهب فن پراڻو عهدنامو (Old Testament) وڌيڪ ڏسو نوٽ وڌيڪ پڙهو</text>
      <sha1>4g17gigj7p8x42ob7rckcgxu0bqhgvp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414645</id>
      <parentid>414644</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Memon2025 صفحي [[Arab]] کي [[اسلام کان اڳ عربستان]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>414644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2258" sha1="4g17gigj7p8x42ob7rckcgxu0bqhgvp" xml:space="preserve">[[فائل:NabateensRoutes.png|thumb|Nabatean trade routes before Islam.]]
[[فائل:British_Museum_Yemen_05.jpg|thumb|Trade routes]]
”عربيا“ (Arabia) مان مراد 610ع ۾ اسلام جي آمد کان اڳ وارو عرب جزيره نما آهي. اتي آباد ٿيندڙ ڪجهه گروهن مان خاص تهذيبون وجود ۾ آيون، جن بابت معلومات صرف آثارِ قديمه جي ثبوتن تائين محدود آهي. عرب خطي کان ٻاهر لکيل مواد ۽ عربن جي زباني روايتن کي بعد ۾ اسلامي عالمن قلمبند ڪيو. انهن مان سڀ کان نمايان تهذيبون ”ثمود“ (Thamud) تهذيب هئي، جنهن جي شروعات تقريباً 3000 ق.م ۾ ٿي ۽ اها 300ع تائين قائم رهي؛ ان کان علاوه ”دلمون“ (Dalmun) تهذيب هئي، جيڪا چوٿين صديءَ جي آخر ۾ ظاهر ٿي ۽ 600ع تائين برقرار رهي. ان کان سواءِ، پهرين صدي قبل مسيح جي شروعات کان وٺي، ڏکڻ عرب (سبا واري علائقي) ۽ اوڀر عرب ۾ ڪيتريون ئي اهڙيون بادشاهيون قائم هيون جتي سامي (Semitic) ٻولي ڳالهائيندڙ ماڻهو آباد هئا.


ابان (Aban) نالي هڪ نوجوان عورت جو مقبري وارو پٿر، جنهن جي ساڄي ۽ کاٻي پاسي ڪڻڪ جي ول (يا ٻوٽي) جي تصوير آهي، جيڪا سندس زرخيزي جي علامت آهي. برٽش ميوزيم، لنڊن. 

عربستان ۾ اسلام کان اڳ واري مذهبي ماحول ۾ مقامي ڪثرت پرستي (ڪيترن ئي ديوتائن تي ايمان)، عيسائيت، يهوديت ۽ زرتشتي مذهب جون مختلف صورتون شامل هيون. مطالعي جو موضوع شروعاتي دور کان وٺي لوهه جي دور (Iron Age) تائين جي تاريخ اهم رياستن جو جائزو اوڀر عربستان ڏکڻ عربستان جون رياستون حجاز اتر عربستان جون رياستون مرڪزي عربستان قوم مذهب فن پراڻو عهدنامو (Old Testament) وڌيڪ ڏسو نوٽ وڌيڪ پڙهو</text>
      <sha1>4g17gigj7p8x42ob7rckcgxu0bqhgvp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414647</id>
      <parentid>414645</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2308" sha1="80fg4p9f3v2hwoy22ksz8wv0wloigfa" xml:space="preserve">[[فائل:NabateensRoutes.png|thumb|Nabatean trade routes before Islam.]]
[[فائل:British_Museum_Yemen_05.jpg|thumb|ابان نالي هڪ نوجوان عورت جو مقبري وارو پٿر، جنهن جي ساڄي ۽ کاٻي پاسي ڪڻڪ جي ول (يا ٻوٽي) جي تصوير آهي، جيڪا سندس زرخيزي جي علامت آهي. [[برٽش ميوزيم]]، [[لنڊن]].]]
اسلام جي آمد کان اڳ وارو عربستان  (Arabia) مان مراد 610ع ۾ اسلام جي آمد کان اڳ وارو عرب جزيره نما آهي. اتي آباد ٿيندڙ ڪجهه گروهن مان خاص تهذيبون وجود ۾ آيون، جن بابت معلومات صرف آثارِ قديمه جي ثبوتن تائين محدود آهي. عرب خطي کان ٻاهر لکيل مواد ۽ عربن جي زباني روايتن کي بعد ۾ اسلامي عالمن قلمبند ڪيو. انهن مان سڀ کان نمايان تهذيبون ”ثمود“ تهذيب هئي، جنهن جي شروعات تقريباً 3000 ق.م ۾ ٿي ۽ اها 300ع تائين قائم رهي؛ ان کان علاوه ”دلمون“ تهذيب هئي، جيڪا چوٿين صديءَ جي آخر ۾ ظاهر ٿي ۽ 600ع تائين برقرار رهي. ان کان سواءِ، پهرين صدي قبل مسيح جي شروعات کان وٺي، ڏکڻ عرب (سبا واري علائقي) ۽ اوڀر عرب ۾ ڪيتريون ئي اهڙيون بادشاهيون قائم هيون جتي [[سامي ٻوليون]] ڳالهائيندڙ ماڻهو آباد هئا.

عربستان ۾ اسلام کان اڳ واري مذهبي ماحول ۾ مقامي ڪثرت پرستي (ڪيترن ئي ديوتائن تي ايمان)، عيسائيت، يهوديت ۽ زرتشتي مذهب جون مختلف صورتون شامل هيون.

== شروعاتي دور کان وٺي لوهه جي دور تائين جي تاريخ ==

== اهم رياستن جو جائزو ==

== اوڀر عربستان ==

== ڏکڻ عربستان جون رياستون ==

== حجاز ==

== اتر عربستان جون رياستون ==

== مرڪزي عربستان ==

== قوم ==

== مذهب ==

== فن ==

== پراڻو عهدنامو ==

== وڌيڪ ڏسو ==

== نوٽ ==

== وڌيڪ پڙهو ==</text>
      <sha1>80fg4p9f3v2hwoy22ksz8wv0wloigfa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414648</id>
      <parentid>414647</parentid>
      <timestamp>2026-09-23T17:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2268" sha1="cya5w8u29wxum60542req9nqu4ktz7p" xml:space="preserve">[[فائل:NabateensRoutes.png|thumb|Nabatean trade routes before Islam.]]
[[فائل:British_Museum_Yemen_05.jpg|thumb|ابان نالي هڪ نوجوان عورت جو مقبري وارو پٿر، جنهن جي ساڄي ۽ کاٻي پاسي ڪڻڪ جي ول (يا ٻوٽي) جي تصوير آهي، جيڪا سندس زرخيزي جي علامت آهي. برٽش ميوزيم، لنڊن.]]
”عربيا“ (Arabia) مان مراد 610ع ۾ [[اسلام]] جي آمد کان اڳ وارو [[عرب جزيري نما|عرب جزيره نما]] آهي. اتي آباد ٿيندڙ ڪجهه گروهن مان خاص تهذيبون وجود ۾ آيون، جن بابت معلومات صرف آثارِ قديمه جي ثبوتن تائين محدود آهي. عرب خطي کان ٻاهر لکيل مواد ۽ عربن جي زباني روايتن کي بعد ۾ اسلامي عالمن قلمبند ڪيو. انهن مان سڀ کان نمايان تهذيبون ”ثمود“ (Thamud) تهذيب هئي، جنهن جي شروعات تقريباً 3000 ق.م ۾ ٿي ۽ اها 300ع تائين قائم رهي؛ ان کان علاوه ”دلمون“ (Dalmun) تهذيب هئي، جيڪا چوٿين صديءَ جي آخر ۾ ظاهر ٿي ۽ 600ع تائين برقرار رهي. ان کان سواءِ، پهرين صدي قبل مسيح جي شروعات کان وٺي، ڏکڻ عرب (سبا واري علائقي) ۽ اوڀر عرب ۾ ڪيتريون ئي اهڙيون بادشاهيون قائم هيون جتي سامي (Semitic) ٻولي ڳالهائيندڙ ماڻهو آباد هئا.

عربستان ۾ اسلام کان اڳ واري مذهبي ماحول ۾ مقامي ڪثرت پرستي (ڪيترن ئي ديوتائن تي ايمان)، عيسائيت، يهوديت ۽ زرتشتي مذهب جون مختلف صورتون شامل هيون. مطالعي جو موضوع شروعاتي دور کان وٺي لوهه جي دور (Iron Age) تائين جي تاريخ اهم رياستن جو جائزو اوڀر عربستان ڏکڻ عربستان جون رياستون حجاز اتر عربستان جون رياستون مرڪزي عربستان قوم مذهب فن پراڻو عهدنامو (Old Testament) وڌيڪ ڏسو نوٽ وڌيڪ پڙهو</text>
      <sha1>cya5w8u29wxum60542req9nqu4ktz7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arab</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103219</id>
    <redirect title="اسلام کان اڳ عربستان" />
    <revision>
      <id>414646</id>
      <timestamp>2026-09-23T17:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>Memon2025 صفحي [[Arab]] کي [[اسلام کان اڳ عربستان]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>414646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="0624qgalvcnguel6uj59d7x88eck2g3" xml:space="preserve">#چوريو [[اسلام کان اڳ عربستان]]</text>
      <sha1>0624qgalvcnguel6uj59d7x88eck2g3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:کيرٿر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103220</id>
    <revision>
      <id>414660</id>
      <timestamp>2026-09-24T05:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا]] [[زمرو:سنڌ ۾ جبلن جا سلسلا]] [[زمرو:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]] [[زمرو:بلوچستان، پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]</comment>
      <origin>414660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="p2dihk205113g0qb6awy4dend6w4hi7" xml:space="preserve">[[زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا]]
[[زمرو:سنڌ ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]</text>
      <sha1>p2dihk205113g0qb6awy4dend6w4hi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بلوچستان، پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103221</id>
    <revision>
      <id>414661</id>
      <timestamp>2026-09-24T05:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا جبل]] [[زمرو:پاڪستان جا جبلن جا سلسلا]]</comment>
      <origin>414661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="j99t3grtddp1mchluibw1g9x4w1lbp8" xml:space="preserve">[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا جبل]]
[[زمرو:پاڪستان جا جبلن جا سلسلا]]</text>
      <sha1>j99t3grtddp1mchluibw1g9x4w1lbp8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414662</id>
      <parentid>414661</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T05:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:پاڪستان جا جبلن جا سلسلا]]; added [[Category:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="mcyp88wcwmhkdn4so8ktwapkskynebs" xml:space="preserve">[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا جبل]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ جبلن جا سلسلا]]</text>
      <sha1>mcyp88wcwmhkdn4so8ktwapkskynebs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بلوچستان، پاڪستان جا جبل</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103222</id>
    <revision>
      <id>414663</id>
      <timestamp>2026-09-24T05:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:پاڪستان جا جبل]] [[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جي ارضيات]]</comment>
      <origin>414663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="94jyl8j5jtgr8sb1u0eljc7o5leg94v" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستان جا جبل]]
[[زمرو:بلوچستان، پاڪستان جي ارضيات]]</text>
      <sha1>94jyl8j5jtgr8sb1u0eljc7o5leg94v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103223</id>
    <revision>
      <id>414672</id>
      <timestamp>2026-09-24T05:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>Ibne maryam صفحي [[زمرو:سنڌ جا جابلو سلسلا]] کي [[زمرو:سنڌ ۾ جبلن جا سلسلا]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>414672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="4l3bdgl0ka15ykx0ku8bfroqdra9za8" xml:space="preserve">{{واپس منتقل زمرو|زمرو:سنڌ ۾ جبلن جا سلسلا}}</text>
      <sha1>4l3bdgl0ka15ykx0ku8bfroqdra9za8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ ۾ هل اسٽيشنون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103224</id>
    <revision>
      <id>414680</id>
      <timestamp>2026-09-24T05:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سنڌ ۾ سياحت]] [[زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون]] [[زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون]]</comment>
      <origin>414680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134" sha1="dkiobhu9atki6gkpqcz3z2b1g6m9mkl" xml:space="preserve">[[زمرو:سنڌ ۾ سياحت]]
[[زمرو:سنڌ جا جبل ۽ ٽڪريون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون]]</text>
      <sha1>dkiobhu9atki6gkpqcz3z2b1g6m9mkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستان جا قيمتي پٿر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103225</id>
    <revision>
      <id>414699</id>
      <timestamp>2026-09-24T05:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:قيمتي پٿر]] [[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]] [[زمرو:پاڪستان جا قدرتي وسيلا]]</comment>
      <origin>414699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="6gdy4jrhg9lsksstc3ivcxj71dcgtzw" xml:space="preserve">[[زمرو:قيمتي پٿر]]
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]
[[زمرو:پاڪستان جا قدرتي وسيلا]]</text>
      <sha1>6gdy4jrhg9lsksstc3ivcxj71dcgtzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪوئلو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103226</id>
    <revision>
      <id>414702</id>
      <timestamp>2026-09-24T06:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:ur:Special:Redirect/revision/6825185|کوئلہ]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>414702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="538" sha1="3c71l3i1eogy5b7jxf88k77nw1rmtgs" xml:space="preserve">[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|ڪوئلو]]

'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.</text>
      <sha1>3c71l3i1eogy5b7jxf88k77nw1rmtgs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414703</id>
      <parentid>414702</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:معدنيات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="567" sha1="5pne6z0v8s1erh2xm8c3t4478zlhu4e" xml:space="preserve">[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|ڪوئلو]]

'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.

[[زمرو:معدنيات]]</text>
      <sha1>5pne6z0v8s1erh2xm8c3t4478zlhu4e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414704</id>
      <parentid>414703</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:پاڪستان جي معدنيات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="615" sha1="cg8m0ulmlxl54yl8gm96evg12epcqdz" xml:space="preserve">[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|ڪوئلو]]

'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.

[[زمرو:معدنيات]]
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]</text>
      <sha1>cg8m0ulmlxl54yl8gm96evg12epcqdz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414705</id>
      <parentid>414704</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8709" sha1="lyo1ndweupc14kr9v4c0sa1lmh1ppis" xml:space="preserve">[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|ڪوئلو]]
'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.

{{short description|Combustible sedimentary rock composed primarily of carbon}}
{{other uses}}
{{pp-move}}
{{pp-semi-indef}}
{{Use dmy dates|date=December 2016}}
{{Infobox rock
|name=Coal
|type=Sedimentary
|image=Bituminous Coal.JPG
|image_caption=[[Bituminous coal]], the most common [[coal grade]]
|composition=[[carbon]]
|composition_secondary={{plainlist|
* [[hydrogen]]
* [[sulfur]]
* [[oxygen]]
* [[nitrogen]]}}
}}
{{Coal sidebar|state=collapsed}}

'''Coal''' is a [[combustible]] black or brownish-black [[sedimentary rock]], formed as [[Stratum|layers]] called [[coal seams]]. Coal is mostly [[carbon]] with variable amounts of other [[Chemical element|elements]], chiefly [[hydrogen]], [[sulfur]], [[oxygen]], and [[nitrogen]].&lt;ref&gt;{{cite web|last=Blander|first=M|title=Calculations of the Influence of Additives on Coal Combustion Deposits|url=http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|publisher=Argonne National Laboratory|access-date=17 December 2011|page=315|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528174436/http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|archive-date=28 May 2010}}&lt;/ref&gt; It is a [[fossil fuel]], formed when [[organic matter|plants decay]] into [[peat]] which is converted into coal by the heat and pressure of deep burial over millions of years.&lt;ref name=&quot;EIA Coal Explained&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | title=Coal Explained | publisher=[[US Energy Information Administration]] | work=Energy Explained | date=21 April 2017 | access-date=13 November 2017 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20171208115825/https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | archive-date=8 December 2017}}&lt;/ref&gt; Vast deposits formed from [[wetland]]s called [[coal forest]]s that covered much of the [[tropics]] during the [[Pennsylvanian (geology)|late Carboniferous]] and early [[Permian]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Feulner |first=Georg |date=2017-10-24 |title=Formation of most of our coal brought Earth close to global glaciation |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=43 |pages=11333–11337 |doi=10.1073/pnas.1712062114 |doi-access=free |pmc=5664543 |pmid=29073052 |bibcode=2017PNAS..11411333F }}&lt;/ref&gt;

Coal is used primarily as a fuel. While coal has been known and used for thousands of years, its usage was limited until the [[Industrial Revolution]]. With the invention of the [[steam engine]], coal consumption increased.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilde |first=Robert |date=2019-06-30 |title=How the Demand for Coal Impacted the Industrial Revolution |url=https://www.thoughtco.com/coal-in-the-industrial-revolution-1221634 |access-date=2024-05-02 |website=ThoughtCo |language=en}}&lt;/ref&gt; In 2020, coal supplied about a quarter of the world's [[primary energy]] and over a third of its [[Electricity generation|electricity]].&lt;ref name=IEAstats2&gt;{{cite web | url=https://www.iea.org/statistics/?country=WORLD&amp;year=2016&amp;category=Key%20indicators&amp;indicator=ElecGenByFuel&amp;mode=chart&amp;categoryBrowse=false&amp;dataTable=ELECTRICITYANDHEAT&amp;showDataTable=false | title=Global energy data | publisher=[[International Energy Agency]] }}&lt;/ref&gt; Some [[iron]] and [[steel]]-making and other industrial processes burn coal.

The extraction and burning of coal [[Health and environmental impact of the coal industry|damages the environment and human health]], causing premature death and illness,&lt;ref name=&quot;Heal&quot;&gt;{{cite web |date=December 2018 |title=Lignite coal – health effects and recommendations from the health sector |url=https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010345/https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-date=11 December 2018 |access-date=12 February 2024 |publisher=Health and Environment Alliance}}&lt;/ref&gt; and is the largest source of [[carbon dioxide]] contributing to [[climate change]]. Over fifteen billion tonnes of carbon dioxide were emitted by burning coal in 2024,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429092854/https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-date=2025-04-29 |access-date=2025-12-16 |website=Our World in Data |language=en}}&lt;/ref&gt; which was more than a quarter of total global [[greenhouse gas emissions]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.openaccessgovernment.org/global-greenhouse-gas-emissions-hit-a-record-high-in-2024/197979/|title=Global greenhouse gas emissions hit a record high in 2024}}&lt;/ref&gt;{{Efn|1=Number from first cite in sentence divided by number from second cite
15.8x100/53.2=29.7%}} As part of worldwide [[energy transition]], many countries have [[Coal phase-out|reduced or eliminated their use of coal power]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-08-03|title=Analysis: The global coal fleet shrank for first time on record in 2020|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-the-global-coal-fleet-shrank-for-first-time-on-record-in-2020|access-date=2021-11-09|website=Carbon Brief|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Simon|first=Frédéric|date=2020-04-21|title=Sweden adds name to growing list of coal-free states in Europe|url=https://www.euractiv.com/section/energy/news/sweden-adds-name-to-growing-list-of-coal-free-states-in-europe/|access-date=2021-11-09|website=www.euractiv.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; The [[United Nations Secretary General]] asked governments to stop building new [[coal plants]] by 2020.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tax carbon, not people: UN chief issues climate plea from Pacific 'frontline' |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/may/15/tax-carbon-not-people-un-chief-issues-climate-plea-from-pacific-frontline |work=[[The Guardian]] |date=15 May 2019}}&lt;/ref&gt;

A record amount of coal was burnt in 2024,&lt;ref&gt;{{Cite news |author-link=Fiona Harvey |date=2025-10-22 |title=Global use of coal hit record high in 2024 |url=https://www.theguardian.com/environment/2025/oct/22/global-use-of-coal-hit-record-high-in-2024 |access-date=2025-12-16 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; but consumption is expected to peak before 2030.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Executive summary – World Energy Outlook 2025 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/executive-summary |access-date=2025-12-16 |website=IEA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; To meet the [[Paris Agreement]] target of keeping [[global warming]] below {{convert|2|C-change|F-change|1}} [[Coal phase-out|coal use needs to halve]] from 2020 to 2030,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-coal-use-must-plummet-this-decade-to-keep-global-warming-below-1-5c|title=Analysis: Why coal use must plummet this decade to keep global warming below 1.5C|date=2020-02-06|website=Carbon Brief|language=en|access-date=2020-02-08}}&lt;/ref&gt; and &quot;phasing down&quot; coal was agreed upon in the [[Glasgow Climate Pact]].

The largest consumer and importer of coal is [[Coal in China|China]], which [[List of countries by coal production|mines almost half the world's coal]], followed by [[Coal in India|India]] with about a tenth. [[Energy in Indonesia#Coal|Indonesia]] and [[Coal in Australia|Australia]] [[Fossil fuel exporters#Coal|export]] the most, followed by [[Coal in Russia|Russia]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exports – Coal Information: Overview – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview/exports|access-date=2022-01-20|website=IEA|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Overland-2023&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=2023-08-01 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research &amp; Social Science |volume=102 |article-number=103150 |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |issn=2214-6296|doi-access=free |bibcode=2023ERSS..10203150O }}&lt;/ref&gt;


==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪوئلو]]
[[زمرو:معدنيات]]
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]</text>
      <sha1>lyo1ndweupc14kr9v4c0sa1lmh1ppis</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414709</id>
      <parentid>414705</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12206" sha1="kwf9i1rz61netnmt69cylffmz3klrt0" xml:space="preserve">[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|ڪوئلو]]
'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.

{{short description|Combustible sedimentary rock composed primarily of carbon}}
{{other uses}}
{{pp-move}}
{{pp-semi-indef}}
{{Use dmy dates|date=December 2016}}
{{Infobox rock
|name=Coal
|type=Sedimentary
|image=Bituminous Coal.JPG
|image_caption=[[Bituminous coal]], the most common [[coal grade]]
|composition=[[carbon]]
|composition_secondary={{plainlist|
* [[hydrogen]]
* [[sulfur]]
* [[oxygen]]
* [[nitrogen]]}}
}}
{{Coal sidebar|state=collapsed}}

'''Coal''' is a [[combustible]] black or brownish-black [[sedimentary rock]], formed as [[Stratum|layers]] called [[coal seams]]. Coal is mostly [[carbon]] with variable amounts of other [[Chemical element|elements]], chiefly [[hydrogen]], [[sulfur]], [[oxygen]], and [[nitrogen]].&lt;ref&gt;{{cite web|last=Blander|first=M|title=Calculations of the Influence of Additives on Coal Combustion Deposits|url=http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|publisher=Argonne National Laboratory|access-date=17 December 2011|page=315|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528174436/http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|archive-date=28 May 2010}}&lt;/ref&gt; It is a [[fossil fuel]], formed when [[organic matter|plants decay]] into [[peat]] which is converted into coal by the heat and pressure of deep burial over millions of years.&lt;ref name=&quot;EIA Coal Explained&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | title=Coal Explained | publisher=[[US Energy Information Administration]] | work=Energy Explained | date=21 April 2017 | access-date=13 November 2017 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20171208115825/https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | archive-date=8 December 2017}}&lt;/ref&gt; Vast deposits formed from [[wetland]]s called [[coal forest]]s that covered much of the [[tropics]] during the [[Pennsylvanian (geology)|late Carboniferous]] and early [[Permian]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Feulner |first=Georg |date=2017-10-24 |title=Formation of most of our coal brought Earth close to global glaciation |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=43 |pages=11333–11337 |doi=10.1073/pnas.1712062114 |doi-access=free |pmc=5664543 |pmid=29073052 |bibcode=2017PNAS..11411333F }}&lt;/ref&gt;

'''ڪوئلو''' (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt;) هڪ ٻرندڙ ڪارو يا ڀورو-ڪارو پٿر آهي، جيڪو ڌرتيء جي مٿاڇري جي ھيٺيان پرتن جي صورت ۾ ٺهيل آهي جنهن کي ڪوئلي جون پرتون (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt; &lt;small&gt;seams&lt;/small&gt;) چيو ويندو آهي. ڪوئلو گهڻو ڪري ڪاربن آهي جنهن ۾ ٻيا تت، خاص طور تي هائيڊروجن، سلفر، آڪسيجن ۽ نائٽروجن، مختلف مقدار سان گڏ هوندو آهي. اهو هڪ فوسل ٻارڻ آهي، جيڪو تڏهن ٺهندو آهي جڏهن ٻوٽا پيٺ (peat) جي صورت ۾ سڙي ويندا آهن جيڪو لکين سالن کان گرمي ۽ گهري دفن جي دٻاءُ سان ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. &quot;ڪوئلي جي ٻيلن&quot; جي نالي سان آبي زمينن مان هن جا وڏا ذخيرا ٺهندا هئا جيڪا ڪاربونفيرس جي آخر ۽ ابتدائي پرميئن دورن دوران گهڻو ڪري ٽراپڪس کي ڍڪيندا هئا. 

ڪوئلو بنيادي طور تي ايندھن جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ڪوئلو هزارين سالن کان سڃاتو ۽ استعمال ڪيو ويندو آهي، صنعتي انقلاب تائين ان جو استعمال محدود هو. اسٽيم انجڻ جي ايجاد سان، ڪوئلي جو استعمال وڌي ويو. 2020 ۾، ڪوئلو دنيا جي بنيادي توانائي جو هڪ چوٿون حصو ۽ ان جي بجلي جو ٽيون حصو فراهم ڪندو هو. ڪجهه لوهه ۽ اسٽيل ٺاهڻ ۽ ٻيا صنعتي عمل ڪوئلي کي ساڙيندا آهن. * ڪوئلي کي ڪڍڻ ۽ ساڙڻ ماحول ۽ انساني صحت کي نقصان پهچائيندو آهي، وقت کان اڳ موت ۽ بيماري جو سبب بڻجندو آهي، ۽ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ جو سڀ کان وڏو ذريعو آهي جيڪو موسمياتي تبديلي ۾ حصو وٺندو آهي. 2024 ۾ ڪوئلي کي ساڙڻ سان پندرهن ارب ٽن کان وڌيڪ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ خارج ٿيو، جيڪو ڪل عالمي گرين هائوس گيس جي اخراج جو چوٿائي کان وڌيڪ هو. عالمي توانائي جي منتقلي جي حصي طور، ڪيترن ئي ملڪن ڪوئلي جي بجلي جي استعمال کي گهٽايو يا ختم ڪيو آهي. گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل حڪومتن کي 2020 تائين نوان ڪوئلي جا پلانٽ ٺاهڻ بند ڪرڻ لاءِ چيو. * 2024 ۾ ڪوئلي جي رڪارڊ مقدار ساڙي وئي، پر 2030 کان اڳ استعمال جي توقع آهي. عالمي گرمي پد کي 2 °C (3.6 °F) کان گهٽ رکڻ جي پيرس معاهدي جي هدف کي پورو ڪرڻ لاءِ ڪوئلي جي استعمال کي 2020 کان 2030 تائين اڌ ڪرڻ جي ضرورت آهي، ۽ گلاسگو موسمياتي معاهدي ۾ ڪوئلي جي &quot;مرحلي وار گهٽائڻ&quot; تي اتفاق ڪيو ويو هو. * ڪوئلي جو سڀ کان وڏو صارف ۽ درآمد ڪندڙ چين آهي، جيڪو دنيا جي تقريبن اڌ ڪوئلي جي کاڻ ڪري ٿو، ان کان پوءِ هندستان لڳ ڀڳ ڏهين حصي سان. انڊونيشيا ۽ آسٽريليا سڀ کان وڌيڪ برآمد ڪن ٿا، ان کان پوءِ روس آهي.

Coal is used primarily as a fuel. While coal has been known and used for thousands of years, its usage was limited until the [[Industrial Revolution]]. With the invention of the [[steam engine]], coal consumption increased.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilde |first=Robert |date=2019-06-30 |title=How the Demand for Coal Impacted the Industrial Revolution |url=https://www.thoughtco.com/coal-in-the-industrial-revolution-1221634 |access-date=2024-05-02 |website=ThoughtCo |language=en}}&lt;/ref&gt; In 2020, coal supplied about a quarter of the world's [[primary energy]] and over a third of its [[Electricity generation|electricity]].&lt;ref name=IEAstats2&gt;{{cite web | url=https://www.iea.org/statistics/?country=WORLD&amp;year=2016&amp;category=Key%20indicators&amp;indicator=ElecGenByFuel&amp;mode=chart&amp;categoryBrowse=false&amp;dataTable=ELECTRICITYANDHEAT&amp;showDataTable=false | title=Global energy data | publisher=[[International Energy Agency]] }}&lt;/ref&gt; Some [[iron]] and [[steel]]-making and other industrial processes burn coal.

The extraction and burning of coal [[Health and environmental impact of the coal industry|damages the environment and human health]], causing premature death and illness,&lt;ref name=&quot;Heal&quot;&gt;{{cite web |date=December 2018 |title=Lignite coal – health effects and recommendations from the health sector |url=https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010345/https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-date=11 December 2018 |access-date=12 February 2024 |publisher=Health and Environment Alliance}}&lt;/ref&gt; and is the largest source of [[carbon dioxide]] contributing to [[climate change]]. Over fifteen billion tonnes of carbon dioxide were emitted by burning coal in 2024,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429092854/https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-date=2025-04-29 |access-date=2025-12-16 |website=Our World in Data |language=en}}&lt;/ref&gt; which was more than a quarter of total global [[greenhouse gas emissions]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.openaccessgovernment.org/global-greenhouse-gas-emissions-hit-a-record-high-in-2024/197979/|title=Global greenhouse gas emissions hit a record high in 2024}}&lt;/ref&gt;{{Efn|1=Number from first cite in sentence divided by number from second cite
15.8x100/53.2=29.7%}} As part of worldwide [[energy transition]], many countries have [[Coal phase-out|reduced or eliminated their use of coal power]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-08-03|title=Analysis: The global coal fleet shrank for first time on record in 2020|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-the-global-coal-fleet-shrank-for-first-time-on-record-in-2020|access-date=2021-11-09|website=Carbon Brief|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Simon|first=Frédéric|date=2020-04-21|title=Sweden adds name to growing list of coal-free states in Europe|url=https://www.euractiv.com/section/energy/news/sweden-adds-name-to-growing-list-of-coal-free-states-in-europe/|access-date=2021-11-09|website=www.euractiv.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; The [[United Nations Secretary General]] asked governments to stop building new [[coal plants]] by 2020.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tax carbon, not people: UN chief issues climate plea from Pacific 'frontline' |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/may/15/tax-carbon-not-people-un-chief-issues-climate-plea-from-pacific-frontline |work=[[The Guardian]] |date=15 May 2019}}&lt;/ref&gt;

A record amount of coal was burnt in 2024,&lt;ref&gt;{{Cite news |author-link=Fiona Harvey |date=2025-10-22 |title=Global use of coal hit record high in 2024 |url=https://www.theguardian.com/environment/2025/oct/22/global-use-of-coal-hit-record-high-in-2024 |access-date=2025-12-16 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; but consumption is expected to peak before 2030.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Executive summary – World Energy Outlook 2025 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/executive-summary |access-date=2025-12-16 |website=IEA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; To meet the [[Paris Agreement]] target of keeping [[global warming]] below {{convert|2|C-change|F-change|1}} [[Coal phase-out|coal use needs to halve]] from 2020 to 2030,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-coal-use-must-plummet-this-decade-to-keep-global-warming-below-1-5c|title=Analysis: Why coal use must plummet this decade to keep global warming below 1.5C|date=2020-02-06|website=Carbon Brief|language=en|access-date=2020-02-08}}&lt;/ref&gt; and &quot;phasing down&quot; coal was agreed upon in the [[Glasgow Climate Pact]].

The largest consumer and importer of coal is [[Coal in China|China]], which [[List of countries by coal production|mines almost half the world's coal]], followed by [[Coal in India|India]] with about a tenth. [[Energy in Indonesia#Coal|Indonesia]] and [[Coal in Australia|Australia]] [[Fossil fuel exporters#Coal|export]] the most, followed by [[Coal in Russia|Russia]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exports – Coal Information: Overview – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview/exports|access-date=2022-01-20|website=IEA|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Overland-2023&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=2023-08-01 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research &amp; Social Science |volume=102 |article-number=103150 |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |issn=2214-6296|doi-access=free |bibcode=2023ERSS..10203150O }}&lt;/ref&gt;


==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪوئلو]]
[[زمرو:معدنيات]]
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]</text>
      <sha1>kwf9i1rz61netnmt69cylffmz3klrt0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414710</id>
      <parentid>414709</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>414710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12183" sha1="ksadcs6elnqwnr5aor0tap6kxv3hav3" xml:space="preserve">{{short description|Combustible sedimentary rock composed primarily of carbon}}
{{other uses}}
{{pp-move}}
{{pp-semi-indef}}
{{Infobox rock
|name=Coal
|type=Sedimentary
|image=Bituminous Coal.JPG
|image_caption=[[Bituminous coal]], the most common [[coal grade]]
|composition=[[carbon]]
|composition_secondary={{plainlist|
* [[hydrogen]]
* [[sulfur]]
* [[oxygen]]
* [[nitrogen]]}}
}}
{{Coal sidebar|state=collapsed}}
[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|ڪوئلو]]

'''Coal''' is a [[combustible]] black or brownish-black [[sedimentary rock]], formed as [[Stratum|layers]] called [[coal seams]]. Coal is mostly [[carbon]] with variable amounts of other [[Chemical element|elements]], chiefly [[hydrogen]], [[sulfur]], [[oxygen]], and [[nitrogen]].&lt;ref&gt;{{cite web|last=Blander|first=M|title=Calculations of the Influence of Additives on Coal Combustion Deposits|url=http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|publisher=Argonne National Laboratory|access-date=17 December 2011|page=315|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528174436/http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|archive-date=28 May 2010}}&lt;/ref&gt; It is a [[fossil fuel]], formed when [[organic matter|plants decay]] into [[peat]] which is converted into coal by the heat and pressure of deep burial over millions of years.&lt;ref name=&quot;EIA Coal Explained&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | title=Coal Explained | publisher=[[US Energy Information Administration]] | work=Energy Explained | date=21 April 2017 | access-date=13 November 2017 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20171208115825/https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | archive-date=8 December 2017}}&lt;/ref&gt; Vast deposits formed from [[wetland]]s called [[coal forest]]s that covered much of the [[tropics]] during the [[Pennsylvanian (geology)|late Carboniferous]] and early [[Permian]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Feulner |first=Georg |date=2017-10-24 |title=Formation of most of our coal brought Earth close to global glaciation |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=43 |pages=11333–11337 |doi=10.1073/pnas.1712062114 |doi-access=free |pmc=5664543 |pmid=29073052 |bibcode=2017PNAS..11411333F }}&lt;/ref&gt;

'''ڪوئلو''' (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt;) هڪ ٻرندڙ ڪارو يا ڀورو-ڪارو پٿر آهي، جيڪو ڌرتيء جي مٿاڇري جي ھيٺيان پرتن جي صورت ۾ ٺهيل آهي جنهن کي ڪوئلي جون پرتون (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt; &lt;small&gt;seams&lt;/small&gt;) چيو ويندو آهي. ڪوئلو گهڻو ڪري ڪاربن آهي جنهن ۾ ٻيا تت، خاص طور تي هائيڊروجن، سلفر، آڪسيجن ۽ نائٽروجن، مختلف مقدار سان گڏ هوندو آهي. اهو هڪ فوسل ٻارڻ آهي، جيڪو تڏهن ٺهندو آهي جڏهن ٻوٽا پيٺ (peat) جي صورت ۾ سڙي ويندا آهن جيڪو لکين سالن کان گرمي ۽ گهري دفن جي دٻاءُ سان ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. &quot;ڪوئلي جي ٻيلن&quot; جي نالي سان آبي زمينن مان هن جا وڏا ذخيرا ٺهندا هئا جيڪا ڪاربونفيرس جي آخر ۽ ابتدائي پرميئن دورن دوران گهڻو ڪري ٽراپڪس کي ڍڪيندا هئا. 

ڪوئلو بنيادي طور تي ايندھن جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ڪوئلو هزارين سالن کان سڃاتو ۽ استعمال ڪيو ويندو آهي، صنعتي انقلاب تائين ان جو استعمال محدود هو. اسٽيم انجڻ جي ايجاد سان، ڪوئلي جو استعمال وڌي ويو. 2020 ۾، ڪوئلو دنيا جي بنيادي توانائي جو هڪ چوٿون حصو ۽ ان جي بجلي جو ٽيون حصو فراهم ڪندو هو. ڪجهه لوهه ۽ اسٽيل ٺاهڻ ۽ ٻيا صنعتي عمل ڪوئلي کي ساڙيندا آهن. * ڪوئلي کي ڪڍڻ ۽ ساڙڻ ماحول ۽ انساني صحت کي نقصان پهچائيندو آهي، وقت کان اڳ موت ۽ بيماري جو سبب بڻجندو آهي، ۽ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ جو سڀ کان وڏو ذريعو آهي جيڪو موسمياتي تبديلي ۾ حصو وٺندو آهي. 2024 ۾ ڪوئلي کي ساڙڻ سان پندرهن ارب ٽن کان وڌيڪ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ خارج ٿيو، جيڪو ڪل عالمي گرين هائوس گيس جي اخراج جو چوٿائي کان وڌيڪ هو. عالمي توانائي جي منتقلي جي حصي طور، ڪيترن ئي ملڪن ڪوئلي جي بجلي جي استعمال کي گهٽايو يا ختم ڪيو آهي. گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل حڪومتن کي 2020 تائين نوان ڪوئلي جا پلانٽ ٺاهڻ بند ڪرڻ لاءِ چيو. * 2024 ۾ ڪوئلي جي رڪارڊ مقدار ساڙي وئي، پر 2030 کان اڳ استعمال جي توقع آهي. عالمي گرمي پد کي 2 °C (3.6 °F) کان گهٽ رکڻ جي پيرس معاهدي جي هدف کي پورو ڪرڻ لاءِ ڪوئلي جي استعمال کي 2020 کان 2030 تائين اڌ ڪرڻ جي ضرورت آهي، ۽ گلاسگو موسمياتي معاهدي ۾ ڪوئلي جي &quot;مرحلي وار گهٽائڻ&quot; تي اتفاق ڪيو ويو هو. * ڪوئلي جو سڀ کان وڏو صارف ۽ درآمد ڪندڙ چين آهي، جيڪو دنيا جي تقريبن اڌ ڪوئلي جي کاڻ ڪري ٿو، ان کان پوءِ هندستان لڳ ڀڳ ڏهين حصي سان. انڊونيشيا ۽ آسٽريليا سڀ کان وڌيڪ برآمد ڪن ٿا، ان کان پوءِ روس آهي.

Coal is used primarily as a fuel. While coal has been known and used for thousands of years, its usage was limited until the [[Industrial Revolution]]. With the invention of the [[steam engine]], coal consumption increased.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilde |first=Robert |date=2019-06-30 |title=How the Demand for Coal Impacted the Industrial Revolution |url=https://www.thoughtco.com/coal-in-the-industrial-revolution-1221634 |access-date=2024-05-02 |website=ThoughtCo |language=en}}&lt;/ref&gt; In 2020, coal supplied about a quarter of the world's [[primary energy]] and over a third of its [[Electricity generation|electricity]].&lt;ref name=IEAstats2&gt;{{cite web | url=https://www.iea.org/statistics/?country=WORLD&amp;year=2016&amp;category=Key%20indicators&amp;indicator=ElecGenByFuel&amp;mode=chart&amp;categoryBrowse=false&amp;dataTable=ELECTRICITYANDHEAT&amp;showDataTable=false | title=Global energy data | publisher=[[International Energy Agency]] }}&lt;/ref&gt; Some [[iron]] and [[steel]]-making and other industrial processes burn coal.

The extraction and burning of coal [[Health and environmental impact of the coal industry|damages the environment and human health]], causing premature death and illness,&lt;ref name=&quot;Heal&quot;&gt;{{cite web |date=December 2018 |title=Lignite coal – health effects and recommendations from the health sector |url=https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010345/https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-date=11 December 2018 |access-date=12 February 2024 |publisher=Health and Environment Alliance}}&lt;/ref&gt; and is the largest source of [[carbon dioxide]] contributing to [[climate change]]. Over fifteen billion tonnes of carbon dioxide were emitted by burning coal in 2024,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429092854/https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-date=2025-04-29 |access-date=2025-12-16 |website=Our World in Data |language=en}}&lt;/ref&gt; which was more than a quarter of total global [[greenhouse gas emissions]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.openaccessgovernment.org/global-greenhouse-gas-emissions-hit-a-record-high-in-2024/197979/|title=Global greenhouse gas emissions hit a record high in 2024}}&lt;/ref&gt;{{Efn|1=Number from first cite in sentence divided by number from second cite
15.8x100/53.2=29.7%}} As part of worldwide [[energy transition]], many countries have [[Coal phase-out|reduced or eliminated their use of coal power]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-08-03|title=Analysis: The global coal fleet shrank for first time on record in 2020|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-the-global-coal-fleet-shrank-for-first-time-on-record-in-2020|access-date=2021-11-09|website=Carbon Brief|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Simon|first=Frédéric|date=2020-04-21|title=Sweden adds name to growing list of coal-free states in Europe|url=https://www.euractiv.com/section/energy/news/sweden-adds-name-to-growing-list-of-coal-free-states-in-europe/|access-date=2021-11-09|website=www.euractiv.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; The [[United Nations Secretary General]] asked governments to stop building new [[coal plants]] by 2020.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tax carbon, not people: UN chief issues climate plea from Pacific 'frontline' |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/may/15/tax-carbon-not-people-un-chief-issues-climate-plea-from-pacific-frontline |work=[[The Guardian]] |date=15 May 2019}}&lt;/ref&gt;

A record amount of coal was burnt in 2024,&lt;ref&gt;{{Cite news |author-link=Fiona Harvey |date=2025-10-22 |title=Global use of coal hit record high in 2024 |url=https://www.theguardian.com/environment/2025/oct/22/global-use-of-coal-hit-record-high-in-2024 |access-date=2025-12-16 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; but consumption is expected to peak before 2030.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Executive summary – World Energy Outlook 2025 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/executive-summary |access-date=2025-12-16 |website=IEA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; To meet the [[Paris Agreement]] target of keeping [[global warming]] below {{convert|2|C-change|F-change|1}} [[Coal phase-out|coal use needs to halve]] from 2020 to 2030,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-coal-use-must-plummet-this-decade-to-keep-global-warming-below-1-5c|title=Analysis: Why coal use must plummet this decade to keep global warming below 1.5C|date=2020-02-06|website=Carbon Brief|language=en|access-date=2020-02-08}}&lt;/ref&gt; and &quot;phasing down&quot; coal was agreed upon in the [[Glasgow Climate Pact]].

The largest consumer and importer of coal is [[Coal in China|China]], which [[List of countries by coal production|mines almost half the world's coal]], followed by [[Coal in India|India]] with about a tenth. [[Energy in Indonesia#Coal|Indonesia]] and [[Coal in Australia|Australia]] [[Fossil fuel exporters#Coal|export]] the most, followed by [[Coal in Russia|Russia]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exports – Coal Information: Overview – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview/exports|access-date=2022-01-20|website=IEA|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Overland-2023&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=2023-08-01 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research &amp; Social Science |volume=102 |article-number=103150 |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |issn=2214-6296|doi-access=free |bibcode=2023ERSS..10203150O }}&lt;/ref&gt;
==پڻ ڏسو==
'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪوئلو]]
[[زمرو:معدنيات]]
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]</text>
      <sha1>ksadcs6elnqwnr5aor0tap6kxv3hav3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414711</id>
      <parentid>414710</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T06:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11396" sha1="ts0jnf1y7qqsvm2upy7bchedpokl3vd" xml:space="preserve">{{short description|Combustible sedimentary rock composed primarily of carbon}}
{{other uses}}
{{pp-move}}
{{pp-semi-indef}}
{{Infobox rock
|name=Coal
|type=Sedimentary
|image=Bituminous Coal.JPG
|image_caption=[[Bituminous coal]], the most common [[coal grade]]
|composition=[[carbon]]
|composition_secondary={{plainlist|
* [[hydrogen]]
* [[sulfur]]
* [[oxygen]]
* [[nitrogen]]}}
}}
{{Coal sidebar|state=collapsed}}
[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|اينٿراسائيٽ ڪوئلو]]

'''ڪوئلو''' (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt;) هڪ ٻرندڙ ڪارو يا ڀورو-ڪارو پٿر آهي، جيڪو ڌرتيء جي مٿاڇري جي ھيٺيان پرتن جي صورت ۾ ٺهيل آهي جنهن کي ڪوئلي جون پرتون (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt; &lt;small&gt;seams&lt;/small&gt;) چيو ويندو آهي. ڪوئلو گهڻو ڪري [[ڪاربان|ڪاربن]] آهي جنهن ۾ ٻيا تت، خاص طور تي [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]]، [[سلفر (گندرف)|سلفر]]، [[آڪسيجن]] ۽ [[نائٽروجن]]، مختلف مقدار سان گڏ هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Blander|first=M|title=Calculations of the Influence of Additives on Coal Combustion Deposits|url=http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|publisher=Argonne National Laboratory|access-date=17 December 2011|page=315|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528174436/http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|archive-date=28 May 2010}}&lt;/ref&gt; اهو هڪ [[فاسل|فوسل]] ٻارڻ آهي، جيڪو تڏهن ٺهندو آهي جڏهن [[ٻوٽا]] پيٺ (&lt;small&gt;peat&lt;/small&gt;) جي صورت ۾ سڙي ويندا آهن جيڪو لکين سالن کان [[حرارت|گرمي]] ۽ گهري دفن جي [[دٻاءُ (فزڪس)|دٻاءُ]] سان ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. &lt;ref name=&quot;EIA Coal Explained&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | title=Coal Explained | publisher=[[US Energy Information Administration]] | work=Energy Explained | date=21 April 2017 | access-date=13 November 2017 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20171208115825/https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | archive-date=8 December 2017}}&lt;/ref&gt;  &quot;ڪوئلي جي ٻيلن&quot; جي نالي سان [[آبستان|آبي زمينن]] مان هن جا وڏا ذخيرا ٺهندا هئا جيڪا ڪاربونفيرس جي آخر ۽ ابتدائي پرميئن دورن دوران گهڻو ڪري [[ٽراپڪس]] کي ڍڪيندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Feulner |first=Georg |date=2017-10-24 |title=Formation of most of our coal brought Earth close to global glaciation |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=43 |pages=11333–11337 |doi=10.1073/pnas.1712062114 |doi-access=free |pmc=5664543 |pmid=29073052 |bibcode=2017PNAS..11411333F }}&lt;/ref&gt; 

ڪوئلو بنيادي طور تي ٻارڻ جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ڪوئلو هزارين سالن کان سڃاتو ۽ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[صنعتي انقلاب]] تائين ان جو استعمال محدود هو. [[ٻاڦ وارو انجڻ|اسٽيم انجڻ]] جي ايجاد سان، ڪوئلي جو استعمال وڌي ويو. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilde |first=Robert |date=2019-06-30 |title=How the Demand for Coal Impacted the Industrial Revolution |url=https://www.thoughtco.com/coal-in-the-industrial-revolution-1221634 |access-date=2024-05-02 |website=ThoughtCo |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع ۾، ڪوئلو دنيا جي بنيادي [[توانائي]] جو هڪ چوٿون حصو ۽ ان جي [[بجلي]] جو ٽيون حصو فراهم ڪندو هو. &lt;ref name=&quot;IEAstats2&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.iea.org/statistics/?country=WORLD&amp;year=2016&amp;category=Key%20indicators&amp;indicator=ElecGenByFuel&amp;mode=chart&amp;categoryBrowse=false&amp;dataTable=ELECTRICITYANDHEAT&amp;showDataTable=false | title=Global energy data | publisher=[[International Energy Agency]] }}&lt;/ref&gt; ڪجهه [[آئرن (لوھه)|لوهه]] ۽ [[اسٽيل]] ٺاهڻ ۽ ٻين صنعتي عملن لاء ڪوئلي کي ساڙيو ويندو آهي.

ڪوئلي کي ڪڍڻ ۽ ساڙڻ ماحول ۽ انساني صحت کي نقصان پهچائيندو آهي، وقت کان اڳ موت ۽ بيماري جو سبب بڻجندو آهي، ۽ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ جو سڀ کان وڏو ذريعو آهي جيڪو موسمياتي تبديلي ۾ حصو وٺندو آهي. 2024 ۾ ڪوئلي کي ساڙڻ سان پندرهن ارب ٽن کان وڌيڪ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ خارج ٿيو، جيڪو ڪل عالمي گرين هائوس گيس جي اخراج جو چوٿائي کان وڌيڪ هو. عالمي توانائي جي منتقلي جي حصي طور، ڪيترن ئي ملڪن ڪوئلي جي بجلي جي استعمال کي گهٽايو يا ختم ڪيو آهي. گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل حڪومتن کي 2020 تائين نوان ڪوئلي جا پلانٽ ٺاهڻ بند ڪرڻ لاءِ چيو. * 2024 ۾ ڪوئلي جي رڪارڊ مقدار ساڙي وئي، پر 2030 کان اڳ استعمال جي توقع آهي. عالمي گرمي پد کي 2 °C (3.6 °F) کان گهٽ رکڻ جي پيرس معاهدي جي هدف کي پورو ڪرڻ لاءِ ڪوئلي جي استعمال کي 2020 کان 2030 تائين اڌ ڪرڻ جي ضرورت آهي، ۽ گلاسگو موسمياتي معاهدي ۾ ڪوئلي جي &quot;مرحلي وار گهٽائڻ&quot; تي اتفاق ڪيو ويو هو. * ڪوئلي جو سڀ کان وڏو صارف ۽ درآمد ڪندڙ چين آهي، جيڪو دنيا جي تقريبن اڌ ڪوئلي جي کاڻ ڪري ٿو، ان کان پوءِ هندستان لڳ ڀڳ ڏهين حصي سان. انڊونيشيا ۽ آسٽريليا سڀ کان وڌيڪ برآمد ڪن ٿا، ان کان پوءِ روس آهي.

The extraction and burning of coal [[Health and environmental impact of the coal industry|damages the environment and human health]], causing premature death and illness,&lt;ref name=&quot;Heal&quot;&gt;{{cite web |date=December 2018 |title=Lignite coal – health effects and recommendations from the health sector |url=https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010345/https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-date=11 December 2018 |access-date=12 February 2024 |publisher=Health and Environment Alliance}}&lt;/ref&gt; and is the largest source of [[carbon dioxide]] contributing to [[climate change]]. Over fifteen billion tonnes of carbon dioxide were emitted by burning coal in 2024,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429092854/https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-date=2025-04-29 |access-date=2025-12-16 |website=Our World in Data |language=en}}&lt;/ref&gt; which was more than a quarter of total global [[greenhouse gas emissions]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.openaccessgovernment.org/global-greenhouse-gas-emissions-hit-a-record-high-in-2024/197979/|title=Global greenhouse gas emissions hit a record high in 2024}}&lt;/ref&gt;{{Efn|1=Number from first cite in sentence divided by number from second cite
15.8x100/53.2=29.7%}} As part of worldwide [[energy transition]], many countries have [[Coal phase-out|reduced or eliminated their use of coal power]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-08-03|title=Analysis: The global coal fleet shrank for first time on record in 2020|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-the-global-coal-fleet-shrank-for-first-time-on-record-in-2020|access-date=2021-11-09|website=Carbon Brief|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Simon|first=Frédéric|date=2020-04-21|title=Sweden adds name to growing list of coal-free states in Europe|url=https://www.euractiv.com/section/energy/news/sweden-adds-name-to-growing-list-of-coal-free-states-in-europe/|access-date=2021-11-09|website=www.euractiv.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; The [[United Nations Secretary General]] asked governments to stop building new [[coal plants]] by 2020.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tax carbon, not people: UN chief issues climate plea from Pacific 'frontline' |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/may/15/tax-carbon-not-people-un-chief-issues-climate-plea-from-pacific-frontline |work=[[The Guardian]] |date=15 May 2019}}&lt;/ref&gt;

A record amount of coal was burnt in 2024,&lt;ref&gt;{{Cite news |author-link=Fiona Harvey |date=2025-10-22 |title=Global use of coal hit record high in 2024 |url=https://www.theguardian.com/environment/2025/oct/22/global-use-of-coal-hit-record-high-in-2024 |access-date=2025-12-16 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; but consumption is expected to peak before 2030.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Executive summary – World Energy Outlook 2025 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/executive-summary |access-date=2025-12-16 |website=IEA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; To meet the [[Paris Agreement]] target of keeping [[global warming]] below {{convert|2|C-change|F-change|1}} [[Coal phase-out|coal use needs to halve]] from 2020 to 2030,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-coal-use-must-plummet-this-decade-to-keep-global-warming-below-1-5c|title=Analysis: Why coal use must plummet this decade to keep global warming below 1.5C|date=2020-02-06|website=Carbon Brief|language=en|access-date=2020-02-08}}&lt;/ref&gt; and &quot;phasing down&quot; coal was agreed upon in the [[Glasgow Climate Pact]].

The largest consumer and importer of coal is [[Coal in China|China]], which [[List of countries by coal production|mines almost half the world's coal]], followed by [[Coal in India|India]] with about a tenth. [[Energy in Indonesia#Coal|Indonesia]] and [[Coal in Australia|Australia]] [[Fossil fuel exporters#Coal|export]] the most, followed by [[Coal in Russia|Russia]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exports – Coal Information: Overview – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview/exports|access-date=2022-01-20|website=IEA|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Overland-2023&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=2023-08-01 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research &amp; Social Science |volume=102 |article-number=103150 |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |issn=2214-6296|doi-access=free |bibcode=2023ERSS..10203150O }}&lt;/ref&gt;
==پڻ ڏسو==
'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪوئلو]]
[[زمرو:معدنيات]]
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]</text>
      <sha1>ts0jnf1y7qqsvm2upy7bchedpokl3vd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414712</id>
      <parentid>414711</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11050" sha1="42j27dks1lnyymwcc8gretg7ebvg5gw" xml:space="preserve">{{short description|Combustible sedimentary rock composed primarily of carbon}}
{{other uses}}
{{pp-move}}
{{pp-semi-indef}}
{{Infobox rock
|name=ڪوئلو&lt;br&gt;
Coal
|type=گاد وارو
|image=Bituminous Coal.JPG
|image_caption=[[Bituminous coal]], the most common [[coal grade]]
|composition=[[ڪاربان]]
|composition_secondary={{plainlist|
* [[ھائڊروجن]]
* [[سلفر (گندرف)]]
* [[آڪسيجن]]
* [[نائٽروجن]]}}
}}
{{Coal sidebar|state=collapsed}}
[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|اينٿراسائيٽ ڪوئلو]]

'''ڪوئلو''' (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt;) هڪ ٻرندڙ ڪارو يا ڀورو-ڪارو [[پٿر (ارضيات)|پٿر]] آهي، جيڪو ڌرتيء جي مٿاڇري جي ھيٺيان پرتن جي صورت ۾ ٺهيل آهي جنهن کي ڪوئلي جون پرتون (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt; &lt;small&gt;seams&lt;/small&gt;) چيو ويندو آهي. ڪوئلو گهڻو ڪري [[ڪاربان|ڪاربن]] آهي جنهن ۾ ٻيا تت، خاص طور تي [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]]، [[سلفر (گندرف)|سلفر]]، [[آڪسيجن]] ۽ [[نائٽروجن]]، مختلف مقدار سان گڏ هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Blander|first=M|title=Calculations of the Influence of Additives on Coal Combustion Deposits|url=http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|publisher=Argonne National Laboratory|access-date=17 December 2011|page=315|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528174436/http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|archive-date=28 May 2010}}&lt;/ref&gt; اهو هڪ [[فاسل|فوسل]] ٻارڻ آهي، جيڪو تڏهن ٺهندو آهي جڏهن [[ٻوٽا]] پيٺ (&lt;small&gt;peat&lt;/small&gt;) جي صورت ۾ سڙي ويندا آهن جيڪو لکين سالن کان [[حرارت|گرمي]] ۽ گهري دفن جي [[دٻاءُ (فزڪس)|دٻاءُ]] سان ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. &lt;ref name=&quot;EIA Coal Explained&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | title=Coal Explained | publisher=[[US Energy Information Administration]] | work=Energy Explained | date=21 April 2017 | access-date=13 November 2017 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20171208115825/https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | archive-date=8 December 2017}}&lt;/ref&gt;  &quot;ڪوئلي جي ٻيلن&quot; جي نالي سان [[آبستان|آبي زمينن]] مان هن جا وڏا ذخيرا ٺهندا هئا جيڪا ڪاربونفيرس جي آخر ۽ ابتدائي پرميئن دورن دوران گهڻو ڪري [[ٽراپڪس]] کي ڍڪيندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Feulner |first=Georg |date=2017-10-24 |title=Formation of most of our coal brought Earth close to global glaciation |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=43 |pages=11333–11337 |doi=10.1073/pnas.1712062114 |doi-access=free |pmc=5664543 |pmid=29073052 |bibcode=2017PNAS..11411333F }}&lt;/ref&gt; 

ڪوئلو بنيادي طور تي ٻارڻ جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ڪوئلو هزارين سالن کان سڃاتو ۽ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[صنعتي انقلاب]] تائين ان جو استعمال محدود هو. [[ٻاڦ وارو انجڻ|اسٽيم انجڻ]] جي ايجاد سان، ڪوئلي جو استعمال وڌي ويو. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilde |first=Robert |date=2019-06-30 |title=How the Demand for Coal Impacted the Industrial Revolution |url=https://www.thoughtco.com/coal-in-the-industrial-revolution-1221634 |access-date=2024-05-02 |website=ThoughtCo |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع ۾، ڪوئلو دنيا جي بنيادي [[توانائي]] جو هڪ چوٿون حصو ۽ ان جي [[بجلي]] جو ٽيون حصو فراهم ڪندو هو. &lt;ref name=&quot;IEAstats2&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.iea.org/statistics/?country=WORLD&amp;year=2016&amp;category=Key%20indicators&amp;indicator=ElecGenByFuel&amp;mode=chart&amp;categoryBrowse=false&amp;dataTable=ELECTRICITYANDHEAT&amp;showDataTable=false | title=Global energy data | publisher=[[International Energy Agency]] }}&lt;/ref&gt; ڪجهه [[آئرن (لوھه)|لوهه]] ۽ [[اسٽيل]] ٺاهڻ ۽ ٻين صنعتي عملن لاء ڪوئلي کي ساڙيو ويندو آهي.

ڪوئلي کي ڪڍڻ ۽ ساڙڻ ماحول ۽ انساني صحت کي نقصان پهچائيندو آهي، وقت کان اڳ موت ۽ بيماري جو سبب بڻجندو آهي&lt;ref name=&quot;Heal&quot;&gt;{{cite web |date=December 2018 |title=Lignite coal – health effects and recommendations from the health sector |url=https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010345/https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-date=11 December 2018 |access-date=12 February 2024 |publisher=Health and Environment Alliance}}&lt;/ref&gt; ۽ [[ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ]] جي ڦهلاء جو سڀ کان وڏو ذريعو آهي جيڪو موسمياتي تبديلي ۾ حصو وٺندو آهي. سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي کي ساڙڻ سان پندرهن ارب ٽن کان وڌيڪ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ خارج ٿيو، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429092854/https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-date=2025-04-29 |access-date=2025-12-16 |website=Our World in Data |language=en}}&lt;/ref&gt; جيڪو ڪل عالمي [[گرين هائوس|گرين هائوس گيس]] جي اخراج جو چوٿائي کان وڌيڪ هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.openaccessgovernment.org/global-greenhouse-gas-emissions-hit-a-record-high-in-2024/197979/|title=Global greenhouse gas emissions hit a record high in 2024}}&lt;/ref&gt;عالمي توانائي جي منتقلي جي حصي طور، ڪيترن ئي ملڪن ڪوئلي جي بجلي جي استعمال کي گهٽايو ياختم ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-08-03|title=Analysis: The global coal fleet shrank for first time on record in 2020|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-the-global-coal-fleet-shrank-for-first-time-on-record-in-2020|access-date=2021-11-09|website=Carbon Brief|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Simon|first=Frédéric|date=2020-04-21|title=Sweden adds name to growing list of coal-free states in Europe|url=https://www.euractiv.com/section/energy/news/sweden-adds-name-to-growing-list-of-coal-free-states-in-europe/|access-date=2021-11-09|website=www.euractiv.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[گڏيل قومن جو عالمي ادارو|گڏيل قومن]] جو سيڪريٽري جنرل سڃي دنيا جي حڪومت کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تائين نوان ڪوئلي جا پلانٽ ٺاهڻ بند ڪرڻ لاءِ درخواست ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tax carbon, not people: UN chief issues climate plea from Pacific 'frontline' |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/may/15/tax-carbon-not-people-un-chief-issues-climate-plea-from-pacific-frontline |work=[[The Guardian]] |date=15 May 2019}}&lt;/ref&gt;

سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي جي رڪارڊ مقدار ساڙي وئي، پر سال &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع کان اڳ استعمال جي توقع آهي. عالمي گرمي پد کي &lt;small&gt;2°C&lt;/small&gt; ڊگري سينٽي گريڊ (°&lt;small&gt;3.6&lt;/small&gt; 667) کان گهٽ رکڻ جي پيرس معاهدي جي هدف کي پورو ڪرڻ لاءِ ڪوئلي جي استعمال کي سال 2020 کان 2030 ع تائين اڌ ڪرڻ جي ضرورت آهي &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ۽ گلاسگو موسمياتي معاهدي ۾ ڪوئلي جي &quot;مرحلي وار گهٽائڻ&quot; تي اتفاق ڪيو ويو هو.

ڪوئلي جو سڀ کان وڏو صارف ۽ درآمد ڪندڙ چين آهي، جيڪو دنيا جي تقريبن اڌ ڪوئلي جي کاڻ ڪري ٿو، ان کان پوءِ هندستان لڳ ڀڳ ڏهين حصي سان. انڊونيشيا ۽ آسٽريليا سڀ کان وڌيڪ برآمد ڪن ٿا، ان کان پوءِ روس آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exports – Coal Information: Overview – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview/exports|access-date=2022-01-20|website=IEA|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Overland-2023&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=2023-08-01 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research &amp; Social Science |volume=102 |article-number=103150 |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |issn=2214-6296|doi-access=free |bibcode=2023ERSS..10203150O }}&lt;/ref&gt;

A record amount of coal was burnt in 2024,&lt;ref&gt;{{Cite news |author-link=Fiona Harvey |date=2025-10-22 |title=Global use of coal hit record high in 2024 |url=https://www.theguardian.com/environment/2025/oct/22/global-use-of-coal-hit-record-high-in-2024 |access-date=2025-12-16 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; but consumption is expected to peak before 2030.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Executive summary – World Energy Outlook 2025 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/executive-summary |access-date=2025-12-16 |website=IEA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; To meet the [[Paris Agreement]] target of keeping [[global warming]] below {{convert|2|C-change|F-change|1}} [[Coal phase-out|coal use needs to halve]] from 2020 to 2030,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-coal-use-must-plummet-this-decade-to-keep-global-warming-below-1-5c|title=Analysis: Why coal use must plummet this decade to keep global warming below 1.5C|date=2020-02-06|website=Carbon Brief|language=en|access-date=2020-02-08}}&lt;/ref&gt; and &quot;phasing down&quot; coal was agreed upon in the [[Glasgow Climate Pact]].

The largest consumer and importer of coal is [[Coal in China|China]], which [[List of countries by coal production|mines allmost half the world's coal]], followed by [[Coal in India|India]] with about a tenth. [[Energy in Indonesia#Coal|Indonesia]] and [[Coal in Australia|Australia]] [[Fossil fuel exporters#Coal|export]] the most, followed by [[Coal in Russia|Russia]].
==پڻ ڏسو==
'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪوئلو]]
[[زمرو:معدنيات]]
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]</text>
      <sha1>42j27dks1lnyymwcc8gretg7ebvg5gw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414713</id>
      <parentid>414712</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10360" sha1="scx35ygwzbslemmkhbdv5usuh0hbn28" xml:space="preserve">{{short description|Combustible sedimentary rock composed primarily of carbon}}
{{other uses}}
{{pp-move}}
{{pp-semi-indef}}
{{Infobox rock
|name=ڪوئلو&lt;br&gt;
Coal
|type=گاد وارو
|image=Bituminous Coal.JPG
|image_caption=[[Bituminous coal]], the most common [[coal grade]]
|composition=[[ڪاربان]]
|composition_secondary={{plainlist|
* [[ھائڊروجن]]
* [[سلفر (گندرف)]]
* [[آڪسيجن]]
* [[نائٽروجن]]}}
}}
{{Coal sidebar|state=collapsed}}
[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|اينٿراسائيٽ ڪوئلو]]

'''ڪوئلو''' (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt;) هڪ ٻرندڙ ڪارو يا ڀورو-ڪارو [[پٿر (ارضيات)|پٿر]] آهي، جيڪو ڌرتيء جي مٿاڇري جي ھيٺيان پرتن جي صورت ۾ ٺهيل آهي جنهن کي ڪوئلي جون پرتون (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt; &lt;small&gt;seams&lt;/small&gt;) چيو ويندو آهي. ڪوئلو گهڻو ڪري [[ڪاربان|ڪاربن]] آهي جنهن ۾ ٻيا تت، خاص طور تي [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]]، [[سلفر (گندرف)|سلفر]]، [[آڪسيجن]] ۽ [[نائٽروجن]]، مختلف مقدار سان گڏ هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Blander|first=M|title=Calculations of the Influence of Additives on Coal Combustion Deposits|url=http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|publisher=Argonne National Laboratory|access-date=17 December 2011|page=315|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528174436/http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|archive-date=28 May 2010}}&lt;/ref&gt; اهو هڪ [[فاسل|فوسل]] ٻارڻ آهي، جيڪو تڏهن ٺهندو آهي جڏهن [[ٻوٽا]] پيٺ (&lt;small&gt;peat&lt;/small&gt;) جي صورت ۾ سڙي ويندا آهن جيڪو لکين سالن کان [[حرارت|گرمي]] ۽ گهري دفن جي [[دٻاءُ (فزڪس)|دٻاءُ]] سان ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. &lt;ref name=&quot;EIA Coal Explained&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | title=Coal Explained | publisher=[[US Energy Information Administration]] | work=Energy Explained | date=21 April 2017 | access-date=13 November 2017 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20171208115825/https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | archive-date=8 December 2017}}&lt;/ref&gt;  &quot;ڪوئلي جي ٻيلن&quot; جي نالي سان [[آبستان|آبي زمينن]] مان هن جا وڏا ذخيرا ٺهندا هئا جيڪا ڪاربونفيرس جي آخر ۽ ابتدائي پرميئن دورن دوران گهڻو ڪري [[ٽراپڪس]] کي ڍڪيندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Feulner |first=Georg |date=2017-10-24 |title=Formation of most of our coal brought Earth close to global glaciation |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=43 |pages=11333–11337 |doi=10.1073/pnas.1712062114 |doi-access=free |pmc=5664543 |pmid=29073052 |bibcode=2017PNAS..11411333F }}&lt;/ref&gt; 

ڪوئلو بنيادي طور تي ٻارڻ جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ڪوئلو هزارين سالن کان سڃاتو ۽ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[صنعتي انقلاب]] تائين ان جو استعمال محدود هو. [[ٻاڦ وارو انجڻ|اسٽيم انجڻ]] جي ايجاد سان، ڪوئلي جو استعمال وڌي ويو. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilde |first=Robert |date=2019-06-30 |title=How the Demand for Coal Impacted the Industrial Revolution |url=https://www.thoughtco.com/coal-in-the-industrial-revolution-1221634 |access-date=2024-05-02 |website=ThoughtCo |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع ۾، ڪوئلو دنيا جي بنيادي [[توانائي]] جو هڪ چوٿون حصو ۽ ان جي [[بجلي]] جو ٽيون حصو فراهم ڪندو هو. &lt;ref name=&quot;IEAstats2&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.iea.org/statistics/?country=WORLD&amp;year=2016&amp;category=Key%20indicators&amp;indicator=ElecGenByFuel&amp;mode=chart&amp;categoryBrowse=false&amp;dataTable=ELECTRICITYANDHEAT&amp;showDataTable=false | title=Global energy data | publisher=[[International Energy Agency]] }}&lt;/ref&gt; ڪجهه [[آئرن (لوھه)|لوهه]] ۽ [[اسٽيل]] ٺاهڻ ۽ ٻين صنعتي عملن لاء ڪوئلي کي ساڙيو ويندو آهي.

ڪوئلي کي ڪڍڻ ۽ ساڙڻ ماحول ۽ انساني صحت کي نقصان پهچائيندو آهي، وقت کان اڳ موت ۽ بيماري جو سبب بڻجندو آهي&lt;ref name=&quot;Heal&quot;&gt;{{cite web |date=December 2018 |title=Lignite coal – health effects and recommendations from the health sector |url=https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010345/https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-date=11 December 2018 |access-date=12 February 2024 |publisher=Health and Environment Alliance}}&lt;/ref&gt; ۽ [[ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ]] جي ڦهلاء جو سڀ کان وڏو ذريعو آهي جيڪو موسمياتي تبديلي ۾ حصو وٺندو آهي. سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي کي ساڙڻ سان پندرهن ارب ٽن کان وڌيڪ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ خارج ٿيو، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429092854/https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-date=2025-04-29 |access-date=2025-12-16 |website=Our World in Data |language=en}}&lt;/ref&gt; جيڪو ڪل عالمي [[گرين هائوس|گرين هائوس گيس]] جي اخراج جو چوٿائي کان وڌيڪ هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.openaccessgovernment.org/global-greenhouse-gas-emissions-hit-a-record-high-in-2024/197979/|title=Global greenhouse gas emissions hit a record high in 2024}}&lt;/ref&gt;عالمي توانائي جي منتقلي جي حصي طور، ڪيترن ئي ملڪن ڪوئلي جي بجلي جي استعمال کي گهٽايو ياختم ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-08-03|title=Analysis: The global coal fleet shrank for first time on record in 2020|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-the-global-coal-fleet-shrank-for-first-time-on-record-in-2020|access-date=2021-11-09|website=Carbon Brief|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Simon|first=Frédéric|date=2020-04-21|title=Sweden adds name to growing list of coal-free states in Europe|url=https://www.euractiv.com/section/energy/news/sweden-adds-name-to-growing-list-of-coal-free-states-in-europe/|access-date=2021-11-09|website=www.euractiv.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[گڏيل قومن جو عالمي ادارو|گڏيل قومن]] جو سيڪريٽري جنرل سڃي دنيا جي حڪومت کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تائين نوان ڪوئلي جا پلانٽ ٺاهڻ بند ڪرڻ لاءِ درخواست ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tax carbon, not people: UN chief issues climate plea from Pacific 'frontline' |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/may/15/tax-carbon-not-people-un-chief-issues-climate-plea-from-pacific-frontline |work=[[The Guardian]] |date=15 May 2019}}&lt;/ref&gt;

سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي جي رڪارڊ مقدار ساڙي وئي، پر سال &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع کان اڳ استعمال جي توقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |author-link=Fiona Harvey |date=2025-10-22 |title=Global use of coal hit record high in 2024 |url=https://www.theguardian.com/environment/2025/oct/22/global-use-of-coal-hit-record-high-in-2024 |access-date=2025-12-16 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; عالمي گرمي پد کي °2 سينٽي گريڊ کان گهٽ رکڻ جي پيرس معاهدي جي هدف کي پورو ڪرڻ لاءِ، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Executive summary – World Energy Outlook 2025 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/executive-summary |access-date=2025-12-16 |website=IEA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ڪوئلي جي استعمال کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع تائين اڌ ڪرڻ جي ضرورت آهي&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-coal-use-must-plummet-this-decade-to-keep-global-warming-below-1-5c|title=Analysis: Why coal use must plummet this decade to keep global warming below 1.5C|date=2020-02-06|website=Carbon Brief|language=en|access-date=2020-02-08}}&lt;/ref&gt; ۽ گلاسگو جي موسمياتي معاهدي ۾ ڪوئلي جي استعمال کي &quot;مرحلي وار گهٽائڻ&quot; تي اتفاق ڪيو ويو هو.

ڪوئلي جو سڀ کان وڏو صارف ۽ درآمد ڪندڙ چين آهي، جيڪو دنيا جي تقريبن اڌ ڪوئلي جي کاڻ ڪري ٿو، ان کان پوءِ ڀارت لڳ ڀڳ ڏهين حصي سان بئي نمبر تي آهي. انڊونيشيا ۽ آسٽريليا سڀ کان وڌيڪ ڪوئلو برآمد ڪن ٿا، ان کان پوءِ روس آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exports – Coal Information: Overview – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview/exports|access-date=2022-01-20|website=IEA|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Overland-2023&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=2023-08-01 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research &amp; Social Science |volume=102 |article-number=103150 |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |issn=2214-6296|doi-access=free |bibcode=2023ERSS..10203150O }}&lt;/ref&gt;
==پڻ ڏسو==
'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪوئلو]]
[[زمرو:معدنيات]]
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]</text>
      <sha1>scx35ygwzbslemmkhbdv5usuh0hbn28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414714</id>
      <parentid>414713</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>414714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11297" sha1="89j7ehtlqdvhxuaolx2l2k9z59bftcw" xml:space="preserve">{{short description|Combustible sedimentary rock composed primarily of carbon}}
{{other uses}}
{{pp-move}}
{{pp-semi-indef}}
{{Infobox rock
|name=ڪوئلو&lt;br&gt;
Coal
|type=گاد وارو
|image=Bituminous Coal.JPG
|image_caption=[[Bituminous coal]], the most common [[coal grade]]
|composition=[[ڪاربان]]
|composition_secondary={{plainlist|
* [[ھائڊروجن]]
* [[سلفر (گندرف)]]
* [[آڪسيجن]]
* [[نائٽروجن]]}}
}}
{{Coal sidebar|state=collapsed}}
[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|اينٿراسائيٽ ڪوئلو]]

'''ڪوئلو''' (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt;) هڪ ٻرندڙ ڪارو يا ڀورو-ڪارو [[پٿر (ارضيات)|پٿر]] آهي، جيڪو ڌرتيء جي مٿاڇري جي ھيٺيان پرتن جي صورت ۾ ٺهيل آهي جنهن کي ڪوئلي جون پرتون (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt; &lt;small&gt;seams&lt;/small&gt;) چيو ويندو آهي. ڪوئلو گهڻو ڪري [[ڪاربان|ڪاربن]] آهي جنهن ۾ ٻيا تت، خاص طور تي [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]]، [[سلفر (گندرف)|سلفر]]، [[آڪسيجن]] ۽ [[نائٽروجن]]، مختلف مقدار سان گڏ هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Blander|first=M|title=Calculations of the Influence of Additives on Coal Combustion Deposits|url=http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|publisher=Argonne National Laboratory|access-date=17 December 2011|page=315|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528174436/http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|archive-date=28 May 2010}}&lt;/ref&gt; اهو هڪ [[فاسل|فوسل]] ٻارڻ آهي، جيڪو تڏهن ٺهندو آهي جڏهن [[ٻوٽا]] پيٺ (&lt;small&gt;peat&lt;/small&gt;) جي صورت ۾ سڙي ويندا آهن جيڪو لکين سالن کان [[حرارت|گرمي]] ۽ گهري دفن جي [[دٻاءُ (فزڪس)|دٻاءُ]] سان ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. &lt;ref name=&quot;EIA Coal Explained&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | title=Coal Explained | publisher=[[US Energy Information Administration]] | work=Energy Explained | date=21 April 2017 | access-date=13 November 2017 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20171208115825/https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | archive-date=8 December 2017}}&lt;/ref&gt;  &quot;ڪوئلي جي ٻيلن&quot; جي نالي سان [[آبستان|آبي زمينن]] مان هن جا وڏا ذخيرا ٺهندا هئا جيڪا ڪاربونفيرس جي آخر ۽ ابتدائي پرميئن دورن دوران گهڻو ڪري [[ٽراپڪس]] کي ڍڪيندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Feulner |first=Georg |date=2017-10-24 |title=Formation of most of our coal brought Earth close to global glaciation |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=43 |pages=11333–11337 |doi=10.1073/pnas.1712062114 |doi-access=free |pmc=5664543 |pmid=29073052 |bibcode=2017PNAS..11411333F }}&lt;/ref&gt; 

ڪوئلو بنيادي طور تي ٻارڻ جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ڪوئلو هزارين سالن کان سڃاتو ۽ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[صنعتي انقلاب]] تائين ان جو استعمال محدود هو. [[ٻاڦ وارو انجڻ|اسٽيم انجڻ]] جي ايجاد سان، ڪوئلي جو استعمال وڌي ويو. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilde |first=Robert |date=2019-06-30 |title=How the Demand for Coal Impacted the Industrial Revolution |url=https://www.thoughtco.com/coal-in-the-industrial-revolution-1221634 |access-date=2024-05-02 |website=ThoughtCo |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع ۾، ڪوئلو دنيا جي بنيادي [[توانائي]] جو هڪ چوٿون حصو ۽ ان جي [[بجلي]] جو ٽيون حصو فراهم ڪندو هو. &lt;ref name=&quot;IEAstats2&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.iea.org/statistics/?country=WORLD&amp;year=2016&amp;category=Key%20indicators&amp;indicator=ElecGenByFuel&amp;mode=chart&amp;categoryBrowse=false&amp;dataTable=ELECTRICITYANDHEAT&amp;showDataTable=false | title=Global energy data | publisher=[[International Energy Agency]] }}&lt;/ref&gt; ڪجهه [[آئرن (لوھه)|لوهه]] ۽ [[اسٽيل]] ٺاهڻ ۽ ٻين صنعتي عملن لاء ڪوئلي کي ساڙيو ويندو آهي.

ڪوئلي کي ڪڍڻ ۽ ساڙڻ ماحول ۽ انساني صحت کي نقصان پهچائيندو آهي، وقت کان اڳ موت ۽ بيماري جو سبب بڻجندو آهي&lt;ref name=&quot;Heal&quot;&gt;{{cite web |date=December 2018 |title=Lignite coal – health effects and recommendations from the health sector |url=https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010345/https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-date=11 December 2018 |access-date=12 February 2024 |publisher=Health and Environment Alliance}}&lt;/ref&gt; ۽ [[ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ]] جي ڦهلاء جو سڀ کان وڏو ذريعو آهي جيڪو موسمياتي تبديلي ۾ حصو وٺندو آهي. سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي کي ساڙڻ سان پندرهن ارب ٽن کان وڌيڪ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ خارج ٿيو، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429092854/https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-date=2025-04-29 |access-date=2025-12-16 |website=Our World in Data |language=en}}&lt;/ref&gt; جيڪو ڪل عالمي [[گرين هائوس|گرين هائوس گيس]] جي اخراج جو چوٿائي کان وڌيڪ هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.openaccessgovernment.org/global-greenhouse-gas-emissions-hit-a-record-high-in-2024/197979/|title=Global greenhouse gas emissions hit a record high in 2024}}&lt;/ref&gt;عالمي توانائي جي منتقلي جي حصي طور، ڪيترن ئي ملڪن ڪوئلي جي بجلي جي استعمال کي گهٽايو ياختم ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-08-03|title=Analysis: The global coal fleet shrank for first time on record in 2020|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-the-global-coal-fleet-shrank-for-first-time-on-record-in-2020|access-date=2021-11-09|website=Carbon Brief|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Simon|first=Frédéric|date=2020-04-21|title=Sweden adds name to growing list of coal-free states in Europe|url=https://www.euractiv.com/section/energy/news/sweden-adds-name-to-growing-list-of-coal-free-states-in-europe/|access-date=2021-11-09|website=www.euractiv.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[گڏيل قومن جو عالمي ادارو|گڏيل قومن]] جو سيڪريٽري جنرل سڃي دنيا جي حڪومت کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تائين نوان ڪوئلي جا پلانٽ ٺاهڻ بند ڪرڻ لاءِ درخواست ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tax carbon, not people: UN chief issues climate plea from Pacific 'frontline' |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/may/15/tax-carbon-not-people-un-chief-issues-climate-plea-from-pacific-frontline |work=[[The Guardian]] |date=15 May 2019}}&lt;/ref&gt;

سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي جي رڪارڊ مقدار ساڙي وئي، پر سال &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع کان اڳ استعمال جي توقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |author-link=Fiona Harvey |date=2025-10-22 |title=Global use of coal hit record high in 2024 |url=https://www.theguardian.com/environment/2025/oct/22/global-use-of-coal-hit-record-high-in-2024 |access-date=2025-12-16 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; عالمي گرمي پد کي °2 سينٽي گريڊ کان گهٽ رکڻ جي پيرس معاهدي جي هدف کي پورو ڪرڻ لاءِ، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Executive summary – World Energy Outlook 2025 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/executive-summary |access-date=2025-12-16 |website=IEA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ڪوئلي جي استعمال کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع تائين اڌ ڪرڻ جي ضرورت آهي&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-coal-use-must-plummet-this-decade-to-keep-global-warming-below-1-5c|title=Analysis: Why coal use must plummet this decade to keep global warming below 1.5C|date=2020-02-06|website=Carbon Brief|language=en|access-date=2020-02-08}}&lt;/ref&gt; ۽ گلاسگو جي موسمياتي معاهدي ۾ ڪوئلي جي استعمال کي &quot;مرحلي وار گهٽائڻ&quot; تي اتفاق ڪيو ويو هو.

ڪوئلي جو سڀ کان وڏو صارف ۽ درآمد ڪندڙ چين آهي، جيڪو دنيا جي تقريبن اڌ ڪوئلي جي کاڻ ڪري ٿو، ان کان پوءِ ڀارت لڳ ڀڳ ڏهين حصي سان بئي نمبر تي آهي. انڊونيشيا ۽ آسٽريليا سڀ کان وڌيڪ ڪوئلو برآمد ڪن ٿا، ان کان پوءِ روس آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exports – Coal Information: Overview – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview/exports|access-date=2022-01-20|website=IEA|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Overland-2023&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=2023-08-01 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research &amp; Social Science |volume=102 |article-number=103150 |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |issn=2214-6296|doi-access=free |bibcode=2023ERSS..10203150O }}&lt;/ref&gt;
==پڻ ڏسو==
'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Wikibooks |Historical Geology|Peat and coal}}
{{Wikibooks |High School Earth Science|Nonrenewable Energy Resources#Coal|Coal}}
{{Commons}}
{{Wiktionary}}
* [https://coaltransitions.org/ Coal Transitions]
* [https://www.iea.org/fuels-and-technologies/coal Coal – International Energy Agency]
* [https://coalexit.org/ CoalExit]
* [https://euracoal.eu/ European Association for Coal and Lignite]
* [http://www.worldcoal.com/ Coal news and industry magazine]
* [https://globalenergymonitor.org/projects/global-coal-plant-tracker/ Global Coal Plant Tracker]
* [https://energyandcleanair.org/ Centre for Research on Energy and Clean Air]
* {{cite EB1911|wstitle=Coal|volume=6|pages=574–93|short=1}}
* {{cite NIE|wstitle=Coal|short=1}}
* {{cite Collier's|wstitle=Coal|short=1}}

{{coal|state=expanded}}
{{Energy country lists|state=collapsed}}
{{electricity generation}}
{{Rock type}}
{{Authority control}}

[[زمرو:ڪوئلو]]
[[زمرو:معدنيات]]
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]</text>
      <sha1>89j7ehtlqdvhxuaolx2l2k9z59bftcw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414715</id>
      <parentid>414714</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>414715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11508" sha1="jpzo2ljq530lybc0f1e9bmst05mujtk" xml:space="preserve">{{short description|Combustible sedimentary rock composed primarily of carbon}}
{{other uses}}
{{pp-move}}
{{pp-semi-indef}}
{{Infobox rock
|name=ڪوئلو&lt;br&gt;
Coal
|type=گاد وارو
|image=Bituminous Coal.JPG
|image_caption=[[Bituminous coal]], the most common [[coal grade]]
|composition=[[ڪاربان]]
|composition_secondary={{plainlist|
* [[ھائڊروجن]]
* [[سلفر (گندرف)]]
* [[آڪسيجن]]
* [[نائٽروجن]]}}
}}
{{Coal sidebar|state=collapsed}}
[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|اينٿراسائيٽ ڪوئلو]]

'''ڪوئلو''' (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt;) هڪ ٻرندڙ ڪارو يا ڀورو-ڪارو [[پٿر (ارضيات)|پٿر]] آهي، جيڪو ڌرتيء جي مٿاڇري جي ھيٺيان پرتن جي صورت ۾ ٺهيل آهي جنهن کي ڪوئلي جون پرتون (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt; &lt;small&gt;seams&lt;/small&gt;) چيو ويندو آهي. ڪوئلو گهڻو ڪري [[ڪاربان|ڪاربن]] آهي جنهن ۾ ٻيا تت، خاص طور تي [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]]، [[سلفر (گندرف)|سلفر]]، [[آڪسيجن]] ۽ [[نائٽروجن]]، مختلف مقدار سان گڏ هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Blander|first=M|title=Calculations of the Influence of Additives on Coal Combustion Deposits|url=http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|publisher=Argonne National Laboratory|access-date=17 December 2011|page=315|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528174436/http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|archive-date=28 May 2010}}&lt;/ref&gt; اهو هڪ [[فاسل|فوسل]] ٻارڻ آهي، جيڪو تڏهن ٺهندو آهي جڏهن [[ٻوٽا]] پيٺ (&lt;small&gt;peat&lt;/small&gt;) جي صورت ۾ سڙي ويندا آهن جيڪو لکين سالن کان [[حرارت|گرمي]] ۽ گهري دفن جي [[دٻاءُ (فزڪس)|دٻاءُ]] سان ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. &lt;ref name=&quot;EIA Coal Explained&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | title=Coal Explained | publisher=[[US Energy Information Administration]] | work=Energy Explained | date=21 April 2017 | access-date=13 November 2017 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20171208115825/https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | archive-date=8 December 2017}}&lt;/ref&gt;  &quot;ڪوئلي جي ٻيلن&quot; جي نالي سان [[آبستان|آبي زمينن]] مان هن جا وڏا ذخيرا ٺهندا هئا جيڪا ڪاربونفيرس جي آخر ۽ ابتدائي پرميئن دورن دوران گهڻو ڪري [[ٽراپڪس]] کي ڍڪيندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Feulner |first=Georg |date=2017-10-24 |title=Formation of most of our coal brought Earth close to global glaciation |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=43 |pages=11333–11337 |doi=10.1073/pnas.1712062114 |doi-access=free |pmc=5664543 |pmid=29073052 |bibcode=2017PNAS..11411333F }}&lt;/ref&gt; 

ڪوئلو بنيادي طور تي ٻارڻ جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ڪوئلو هزارين سالن کان سڃاتو ۽ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[صنعتي انقلاب]] تائين ان جو استعمال محدود هو. [[ٻاڦ وارو انجڻ|اسٽيم انجڻ]] جي ايجاد سان، ڪوئلي جو استعمال وڌي ويو. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilde |first=Robert |date=2019-06-30 |title=How the Demand for Coal Impacted the Industrial Revolution |url=https://www.thoughtco.com/coal-in-the-industrial-revolution-1221634 |access-date=2024-05-02 |website=ThoughtCo |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع ۾، ڪوئلو دنيا جي بنيادي [[توانائي]] جو هڪ چوٿون حصو ۽ ان جي [[بجلي]] جو ٽيون حصو فراهم ڪندو هو. &lt;ref name=&quot;IEAstats2&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.iea.org/statistics/?country=WORLD&amp;year=2016&amp;category=Key%20indicators&amp;indicator=ElecGenByFuel&amp;mode=chart&amp;categoryBrowse=false&amp;dataTable=ELECTRICITYANDHEAT&amp;showDataTable=false | title=Global energy data | publisher=[[International Energy Agency]] }}&lt;/ref&gt; ڪجهه [[آئرن (لوھه)|لوهه]] ۽ [[اسٽيل]] ٺاهڻ ۽ ٻين صنعتي عملن لاء ڪوئلي کي ساڙيو ويندو آهي.

ڪوئلي کي ڪڍڻ ۽ ساڙڻ ماحول ۽ انساني صحت کي نقصان پهچائيندو آهي، وقت کان اڳ موت ۽ بيماري جو سبب بڻجندو آهي&lt;ref name=&quot;Heal&quot;&gt;{{cite web |date=December 2018 |title=Lignite coal – health effects and recommendations from the health sector |url=https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010345/https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-date=11 December 2018 |access-date=12 February 2024 |publisher=Health and Environment Alliance}}&lt;/ref&gt; ۽ [[ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ]] جي ڦهلاء جو سڀ کان وڏو ذريعو آهي جيڪو موسمياتي تبديلي ۾ حصو وٺندو آهي. سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي کي ساڙڻ سان پندرهن ارب ٽن کان وڌيڪ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ خارج ٿيو، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429092854/https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-date=2025-04-29 |access-date=2025-12-16 |website=Our World in Data |language=en}}&lt;/ref&gt; جيڪو ڪل عالمي [[گرين هائوس|گرين هائوس گيس]] جي اخراج جو چوٿائي کان وڌيڪ هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.openaccessgovernment.org/global-greenhouse-gas-emissions-hit-a-record-high-in-2024/197979/|title=Global greenhouse gas emissions hit a record high in 2024}}&lt;/ref&gt;عالمي توانائي جي منتقلي جي حصي طور، ڪيترن ئي ملڪن ڪوئلي جي بجلي جي استعمال کي گهٽايو ياختم ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-08-03|title=Analysis: The global coal fleet shrank for first time on record in 2020|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-the-global-coal-fleet-shrank-for-first-time-on-record-in-2020|access-date=2021-11-09|website=Carbon Brief|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Simon|first=Frédéric|date=2020-04-21|title=Sweden adds name to growing list of coal-free states in Europe|url=https://www.euractiv.com/section/energy/news/sweden-adds-name-to-growing-list-of-coal-free-states-in-europe/|access-date=2021-11-09|website=www.euractiv.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[گڏيل قومن جو عالمي ادارو|گڏيل قومن]] جو سيڪريٽري جنرل سڃي دنيا جي حڪومت کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تائين نوان ڪوئلي جا پلانٽ ٺاهڻ بند ڪرڻ لاءِ درخواست ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tax carbon, not people: UN chief issues climate plea from Pacific 'frontline' |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/may/15/tax-carbon-not-people-un-chief-issues-climate-plea-from-pacific-frontline |work=[[The Guardian]] |date=15 May 2019}}&lt;/ref&gt;

سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي جي رڪارڊ مقدار ساڙي وئي، پر سال &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع کان اڳ استعمال جي توقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |author-link=Fiona Harvey |date=2025-10-22 |title=Global use of coal hit record high in 2024 |url=https://www.theguardian.com/environment/2025/oct/22/global-use-of-coal-hit-record-high-in-2024 |access-date=2025-12-16 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; عالمي گرمي پد کي °2 سينٽي گريڊ کان گهٽ رکڻ جي پيرس معاهدي جي هدف کي پورو ڪرڻ لاءِ، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Executive summary – World Energy Outlook 2025 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/executive-summary |access-date=2025-12-16 |website=IEA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ڪوئلي جي استعمال کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع تائين اڌ ڪرڻ جي ضرورت آهي&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-coal-use-must-plummet-this-decade-to-keep-global-warming-below-1-5c|title=Analysis: Why coal use must plummet this decade to keep global warming below 1.5C|date=2020-02-06|website=Carbon Brief|language=en|access-date=2020-02-08}}&lt;/ref&gt; ۽ گلاسگو جي موسمياتي معاهدي ۾ ڪوئلي جي استعمال کي &quot;مرحلي وار گهٽائڻ&quot; تي اتفاق ڪيو ويو هو.

ڪوئلي جو سڀ کان وڏو صارف ۽ درآمد ڪندڙ چين آهي، جيڪو دنيا جي تقريبن اڌ ڪوئلي جي کاڻ ڪري ٿو، ان کان پوءِ ڀارت لڳ ڀڳ ڏهين حصي سان بئي نمبر تي آهي. انڊونيشيا ۽ آسٽريليا سڀ کان وڌيڪ ڪوئلو برآمد ڪن ٿا، ان کان پوءِ روس آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exports – Coal Information: Overview – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview/exports|access-date=2022-01-20|website=IEA|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Overland-2023&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=2023-08-01 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research &amp; Social Science |volume=102 |article-number=103150 |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |issn=2214-6296|doi-access=free |bibcode=2023ERSS..10203150O }}&lt;/ref&gt;
==پڻ ڏسو==
'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Wikibooks |Historical Geology|Peat and coal}}
{{Wikibooks |High School Earth Science|Nonrenewable Energy Resources#Coal|Coal}}
{{Commons}}
{{Wiktionary}}
* [https://coaltransitions.org/ Coal Transitions]
* [https://www.iea.org/fuels-and-technologies/coal Coal – International Energy Agency]
* [https://coalexit.org/ CoalExit]
* [https://euracoal.eu/ European Association for Coal and Lignite]
* [http://www.worldcoal.com/ Coal news and industry magazine]
* [https://globalenergymonitor.org/projects/global-coal-plant-tracker/ Global Coal Plant Tracker]
* [https://energyandcleanair.org/ Centre for Research on Energy and Clean Air]
* {{cite EB1911|wstitle=Coal|volume=6|pages=574–93|short=1}}
* {{cite NIE|wstitle=Coal|short=1}}
* {{cite Collier's|wstitle=Coal|short=1}}

{{coal|state=expanded}}
{{Energy country lists|state=collapsed}}
{{electricity generation}}
{{Rock type}}
{{Authority control}}

[[زمرو:ڪوئلو]]
[[زمرو:پٿر]]
[[زمرو:اينڌن]]
[[زمرو:معاشي ارضيات]] 
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]
[[زمرو:ڪوئلي جي کاڻ ڪني]] 

[[زمرو:ٻارڻ]] 
[[زمرو:توانائي]]
[[زمرو:ٺوس ٻارڻ]] 
[[زمرو:فوسل ٻارڻ]]</text>
      <sha1>jpzo2ljq530lybc0f1e9bmst05mujtk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414716</id>
      <parentid>414715</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:کاڻ ڪني]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11535" sha1="35kozer0n1x0v6yg3sd02r8ms113gfq" xml:space="preserve">{{short description|Combustible sedimentary rock composed primarily of carbon}}
{{other uses}}
{{pp-move}}
{{pp-semi-indef}}
{{Infobox rock
|name=ڪوئلو&lt;br&gt;
Coal
|type=گاد وارو
|image=Bituminous Coal.JPG
|image_caption=[[Bituminous coal]], the most common [[coal grade]]
|composition=[[ڪاربان]]
|composition_secondary={{plainlist|
* [[ھائڊروجن]]
* [[سلفر (گندرف)]]
* [[آڪسيجن]]
* [[نائٽروجن]]}}
}}
{{Coal sidebar|state=collapsed}}
[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|اينٿراسائيٽ ڪوئلو]]

'''ڪوئلو''' (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt;) هڪ ٻرندڙ ڪارو يا ڀورو-ڪارو [[پٿر (ارضيات)|پٿر]] آهي، جيڪو ڌرتيء جي مٿاڇري جي ھيٺيان پرتن جي صورت ۾ ٺهيل آهي جنهن کي ڪوئلي جون پرتون (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt; &lt;small&gt;seams&lt;/small&gt;) چيو ويندو آهي. ڪوئلو گهڻو ڪري [[ڪاربان|ڪاربن]] آهي جنهن ۾ ٻيا تت، خاص طور تي [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]]، [[سلفر (گندرف)|سلفر]]، [[آڪسيجن]] ۽ [[نائٽروجن]]، مختلف مقدار سان گڏ هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Blander|first=M|title=Calculations of the Influence of Additives on Coal Combustion Deposits|url=http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|publisher=Argonne National Laboratory|access-date=17 December 2011|page=315|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528174436/http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|archive-date=28 May 2010}}&lt;/ref&gt; اهو هڪ [[فاسل|فوسل]] ٻارڻ آهي، جيڪو تڏهن ٺهندو آهي جڏهن [[ٻوٽا]] پيٺ (&lt;small&gt;peat&lt;/small&gt;) جي صورت ۾ سڙي ويندا آهن جيڪو لکين سالن کان [[حرارت|گرمي]] ۽ گهري دفن جي [[دٻاءُ (فزڪس)|دٻاءُ]] سان ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. &lt;ref name=&quot;EIA Coal Explained&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | title=Coal Explained | publisher=[[US Energy Information Administration]] | work=Energy Explained | date=21 April 2017 | access-date=13 November 2017 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20171208115825/https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | archive-date=8 December 2017}}&lt;/ref&gt;  &quot;ڪوئلي جي ٻيلن&quot; جي نالي سان [[آبستان|آبي زمينن]] مان هن جا وڏا ذخيرا ٺهندا هئا جيڪا ڪاربونفيرس جي آخر ۽ ابتدائي پرميئن دورن دوران گهڻو ڪري [[ٽراپڪس]] کي ڍڪيندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Feulner |first=Georg |date=2017-10-24 |title=Formation of most of our coal brought Earth close to global glaciation |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=43 |pages=11333–11337 |doi=10.1073/pnas.1712062114 |doi-access=free |pmc=5664543 |pmid=29073052 |bibcode=2017PNAS..11411333F }}&lt;/ref&gt; 

ڪوئلو بنيادي طور تي ٻارڻ جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ڪوئلو هزارين سالن کان سڃاتو ۽ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[صنعتي انقلاب]] تائين ان جو استعمال محدود هو. [[ٻاڦ وارو انجڻ|اسٽيم انجڻ]] جي ايجاد سان، ڪوئلي جو استعمال وڌي ويو. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilde |first=Robert |date=2019-06-30 |title=How the Demand for Coal Impacted the Industrial Revolution |url=https://www.thoughtco.com/coal-in-the-industrial-revolution-1221634 |access-date=2024-05-02 |website=ThoughtCo |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع ۾، ڪوئلو دنيا جي بنيادي [[توانائي]] جو هڪ چوٿون حصو ۽ ان جي [[بجلي]] جو ٽيون حصو فراهم ڪندو هو. &lt;ref name=&quot;IEAstats2&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.iea.org/statistics/?country=WORLD&amp;year=2016&amp;category=Key%20indicators&amp;indicator=ElecGenByFuel&amp;mode=chart&amp;categoryBrowse=false&amp;dataTable=ELECTRICITYANDHEAT&amp;showDataTable=false | title=Global energy data | publisher=[[International Energy Agency]] }}&lt;/ref&gt; ڪجهه [[آئرن (لوھه)|لوهه]] ۽ [[اسٽيل]] ٺاهڻ ۽ ٻين صنعتي عملن لاء ڪوئلي کي ساڙيو ويندو آهي.

ڪوئلي کي ڪڍڻ ۽ ساڙڻ ماحول ۽ انساني صحت کي نقصان پهچائيندو آهي، وقت کان اڳ موت ۽ بيماري جو سبب بڻجندو آهي&lt;ref name=&quot;Heal&quot;&gt;{{cite web |date=December 2018 |title=Lignite coal – health effects and recommendations from the health sector |url=https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010345/https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-date=11 December 2018 |access-date=12 February 2024 |publisher=Health and Environment Alliance}}&lt;/ref&gt; ۽ [[ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ]] جي ڦهلاء جو سڀ کان وڏو ذريعو آهي جيڪو موسمياتي تبديلي ۾ حصو وٺندو آهي. سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي کي ساڙڻ سان پندرهن ارب ٽن کان وڌيڪ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ خارج ٿيو، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429092854/https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-date=2025-04-29 |access-date=2025-12-16 |website=Our World in Data |language=en}}&lt;/ref&gt; جيڪو ڪل عالمي [[گرين هائوس|گرين هائوس گيس]] جي اخراج جو چوٿائي کان وڌيڪ هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.openaccessgovernment.org/global-greenhouse-gas-emissions-hit-a-record-high-in-2024/197979/|title=Global greenhouse gas emissions hit a record high in 2024}}&lt;/ref&gt;عالمي توانائي جي منتقلي جي حصي طور، ڪيترن ئي ملڪن ڪوئلي جي بجلي جي استعمال کي گهٽايو ياختم ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-08-03|title=Analysis: The global coal fleet shrank for first time on record in 2020|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-the-global-coal-fleet-shrank-for-first-time-on-record-in-2020|access-date=2021-11-09|website=Carbon Brief|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Simon|first=Frédéric|date=2020-04-21|title=Sweden adds name to growing list of coal-free states in Europe|url=https://www.euractiv.com/section/energy/news/sweden-adds-name-to-growing-list-of-coal-free-states-in-europe/|access-date=2021-11-09|website=www.euractiv.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[گڏيل قومن جو عالمي ادارو|گڏيل قومن]] جو سيڪريٽري جنرل سڃي دنيا جي حڪومت کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تائين نوان ڪوئلي جا پلانٽ ٺاهڻ بند ڪرڻ لاءِ درخواست ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tax carbon, not people: UN chief issues climate plea from Pacific 'frontline' |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/may/15/tax-carbon-not-people-un-chief-issues-climate-plea-from-pacific-frontline |work=[[The Guardian]] |date=15 May 2019}}&lt;/ref&gt;

سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي جي رڪارڊ مقدار ساڙي وئي، پر سال &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع کان اڳ استعمال جي توقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |author-link=Fiona Harvey |date=2025-10-22 |title=Global use of coal hit record high in 2024 |url=https://www.theguardian.com/environment/2025/oct/22/global-use-of-coal-hit-record-high-in-2024 |access-date=2025-12-16 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; عالمي گرمي پد کي °2 سينٽي گريڊ کان گهٽ رکڻ جي پيرس معاهدي جي هدف کي پورو ڪرڻ لاءِ، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Executive summary – World Energy Outlook 2025 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/executive-summary |access-date=2025-12-16 |website=IEA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ڪوئلي جي استعمال کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع تائين اڌ ڪرڻ جي ضرورت آهي&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-coal-use-must-plummet-this-decade-to-keep-global-warming-below-1-5c|title=Analysis: Why coal use must plummet this decade to keep global warming below 1.5C|date=2020-02-06|website=Carbon Brief|language=en|access-date=2020-02-08}}&lt;/ref&gt; ۽ گلاسگو جي موسمياتي معاهدي ۾ ڪوئلي جي استعمال کي &quot;مرحلي وار گهٽائڻ&quot; تي اتفاق ڪيو ويو هو.

ڪوئلي جو سڀ کان وڏو صارف ۽ درآمد ڪندڙ چين آهي، جيڪو دنيا جي تقريبن اڌ ڪوئلي جي کاڻ ڪري ٿو، ان کان پوءِ ڀارت لڳ ڀڳ ڏهين حصي سان بئي نمبر تي آهي. انڊونيشيا ۽ آسٽريليا سڀ کان وڌيڪ ڪوئلو برآمد ڪن ٿا، ان کان پوءِ روس آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exports – Coal Information: Overview – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview/exports|access-date=2022-01-20|website=IEA|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Overland-2023&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=2023-08-01 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research &amp; Social Science |volume=102 |article-number=103150 |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |issn=2214-6296|doi-access=free |bibcode=2023ERSS..10203150O }}&lt;/ref&gt;
==پڻ ڏسو==
'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Wikibooks |Historical Geology|Peat and coal}}
{{Wikibooks |High School Earth Science|Nonrenewable Energy Resources#Coal|Coal}}
{{Commons}}
{{Wiktionary}}
* [https://coaltransitions.org/ Coal Transitions]
* [https://www.iea.org/fuels-and-technologies/coal Coal – International Energy Agency]
* [https://coalexit.org/ CoalExit]
* [https://euracoal.eu/ European Association for Coal and Lignite]
* [http://www.worldcoal.com/ Coal news and industry magazine]
* [https://globalenergymonitor.org/projects/global-coal-plant-tracker/ Global Coal Plant Tracker]
* [https://energyandcleanair.org/ Centre for Research on Energy and Clean Air]
* {{cite EB1911|wstitle=Coal|volume=6|pages=574–93|short=1}}
* {{cite NIE|wstitle=Coal|short=1}}
* {{cite Collier's|wstitle=Coal|short=1}}

{{coal|state=expanded}}
{{Energy country lists|state=collapsed}}
{{electricity generation}}
{{Rock type}}
{{Authority control}}

[[زمرو:ڪوئلو]]
[[زمرو:پٿر]]
[[زمرو:اينڌن]]
[[زمرو:معاشي ارضيات]] 
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]
[[زمرو:ڪوئلي جي کاڻ ڪني]] 

[[زمرو:ٻارڻ]] 
[[زمرو:توانائي]]
[[زمرو:ٺوس ٻارڻ]] 
[[زمرو:فوسل ٻارڻ]]
[[زمرو:کاڻ ڪني]]</text>
      <sha1>35kozer0n1x0v6yg3sd02r8ms113gfq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414725</id>
      <parentid>414716</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>414725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11459" sha1="sk71h96ew9lkkuo62vw5yoigvykrvd4" xml:space="preserve">{{short description|Combustible sedimentary rock composed primarily of carbon}}
{{other uses}}
{{pp-move}}
{{pp-semi-indef}}
{{Infobox rock
|name=ڪوئلو&lt;br&gt;
Coal
|type=گاد وارو
|image=Bituminous Coal.JPG
|image_caption=[[Bituminous coal]], the most common [[coal grade]]
|composition=[[ڪاربان]]
|composition_secondary={{plainlist|
* [[ھائڊروجن]]
* [[سلفر (گندرف)]]
* [[آڪسيجن]]
* [[نائٽروجن]]}}
}}
{{Coal sidebar|state=collapsed}}
[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|اينٿراسائيٽ ڪوئلو]]

'''ڪوئلو''' (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt;) هڪ ٻرندڙ ڪارو يا ڀورو-ڪارو [[پٿر (ارضيات)|پٿر]] آهي، جيڪو ڌرتيء جي مٿاڇري جي ھيٺيان پرتن جي صورت ۾ ٺهيل آهي جنهن کي ڪوئلي جون پرتون (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt; &lt;small&gt;seams&lt;/small&gt;) چيو ويندو آهي. ڪوئلو گهڻو ڪري [[ڪاربان|ڪاربن]] آهي جنهن ۾ ٻيا تت، خاص طور تي [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]]، [[سلفر (گندرف)|سلفر]]، [[آڪسيجن]] ۽ [[نائٽروجن]]، مختلف مقدار سان گڏ هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Blander|first=M|title=Calculations of the Influence of Additives on Coal Combustion Deposits|url=http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|publisher=Argonne National Laboratory|access-date=17 December 2011|page=315|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528174436/http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|archive-date=28 May 2010}}&lt;/ref&gt; اهو هڪ [[فاسل|فوسل]] ٻارڻ آهي، جيڪو تڏهن ٺهندو آهي جڏهن [[ٻوٽا]] پيٺ (&lt;small&gt;peat&lt;/small&gt;) جي صورت ۾ سڙي ويندا آهن جيڪو لکين سالن کان [[حرارت|گرمي]] ۽ گهري دفن جي [[دٻاءُ (فزڪس)|دٻاءُ]] سان ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. &lt;ref name=&quot;EIA Coal Explained&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | title=Coal Explained | publisher=[[US Energy Information Administration]] | work=Energy Explained | date=21 April 2017 | access-date=13 November 2017 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20171208115825/https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | archive-date=8 December 2017}}&lt;/ref&gt;  &quot;ڪوئلي جي ٻيلن&quot; جي نالي سان [[آبستان|آبي زمينن]] مان هن جا وڏا ذخيرا ٺهندا هئا جيڪا ڪاربونفيرس جي آخر ۽ ابتدائي پرميئن دورن دوران گهڻو ڪري [[ٽراپڪس]] کي ڍڪيندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Feulner |first=Georg |date=2017-10-24 |title=Formation of most of our coal brought Earth close to global glaciation |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=43 |pages=11333–11337 |doi=10.1073/pnas.1712062114 |doi-access=free |pmc=5664543 |pmid=29073052 |bibcode=2017PNAS..11411333F }}&lt;/ref&gt; 

ڪوئلو بنيادي طور تي ٻارڻ جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ڪوئلو هزارين سالن کان سڃاتو ۽ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[صنعتي انقلاب]] تائين ان جو استعمال محدود هو. [[ٻاڦ وارو انجڻ|اسٽيم انجڻ]] جي ايجاد سان، ڪوئلي جو استعمال وڌي ويو. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilde |first=Robert |date=2019-06-30 |title=How the Demand for Coal Impacted the Industrial Revolution |url=https://www.thoughtco.com/coal-in-the-industrial-revolution-1221634 |access-date=2024-05-02 |website=ThoughtCo |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع ۾، ڪوئلو دنيا جي بنيادي [[توانائي]] جو هڪ چوٿون حصو ۽ ان جي [[بجلي]] جو ٽيون حصو فراهم ڪندو هو. &lt;ref name=&quot;IEAstats2&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.iea.org/statistics/?country=WORLD&amp;year=2016&amp;category=Key%20indicators&amp;indicator=ElecGenByFuel&amp;mode=chart&amp;categoryBrowse=false&amp;dataTable=ELECTRICITYANDHEAT&amp;showDataTable=false | title=Global energy data | publisher=[[International Energy Agency]] }}&lt;/ref&gt; ڪجهه [[آئرن (لوھه)|لوهه]] ۽ [[اسٽيل]] ٺاهڻ ۽ ٻين صنعتي عملن لاء ڪوئلي کي ساڙيو ويندو آهي.

ڪوئلي کي ڪڍڻ ۽ ساڙڻ ماحول ۽ انساني صحت کي نقصان پهچائيندو آهي، وقت کان اڳ موت ۽ بيماري جو سبب بڻجندو آهي&lt;ref name=&quot;Heal&quot;&gt;{{cite web |date=December 2018 |title=Lignite coal – health effects and recommendations from the health sector |url=https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010345/https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-date=11 December 2018 |access-date=12 February 2024 |publisher=Health and Environment Alliance}}&lt;/ref&gt; ۽ [[ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ]] جي ڦهلاء جو سڀ کان وڏو ذريعو آهي جيڪو موسمياتي تبديلي ۾ حصو وٺندو آهي. سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي کي ساڙڻ سان پندرهن ارب ٽن کان وڌيڪ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ خارج ٿيو، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429092854/https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-date=2025-04-29 |access-date=2025-12-16 |website=Our World in Data |language=en}}&lt;/ref&gt; جيڪو ڪل عالمي [[گرين هائوس|گرين هائوس گيس]] جي اخراج جو چوٿائي کان وڌيڪ هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.openaccessgovernment.org/global-greenhouse-gas-emissions-hit-a-record-high-in-2024/197979/|title=Global greenhouse gas emissions hit a record high in 2024}}&lt;/ref&gt;عالمي توانائي جي منتقلي جي حصي طور، ڪيترن ئي ملڪن ڪوئلي جي بجلي جي استعمال کي گهٽايو ياختم ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-08-03|title=Analysis: The global coal fleet shrank for first time on record in 2020|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-the-global-coal-fleet-shrank-for-first-time-on-record-in-2020|access-date=2021-11-09|website=Carbon Brief|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Simon|first=Frédéric|date=2020-04-21|title=Sweden adds name to growing list of coal-free states in Europe|url=https://www.euractiv.com/section/energy/news/sweden-adds-name-to-growing-list-of-coal-free-states-in-europe/|access-date=2021-11-09|website=www.euractiv.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[گڏيل قومن جو عالمي ادارو|گڏيل قومن]] جو سيڪريٽري جنرل سڃي دنيا جي حڪومت کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تائين نوان ڪوئلي جا پلانٽ ٺاهڻ بند ڪرڻ لاءِ درخواست ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tax carbon, not people: UN chief issues climate plea from Pacific 'frontline' |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/may/15/tax-carbon-not-people-un-chief-issues-climate-plea-from-pacific-frontline |work=[[The Guardian]] |date=15 May 2019}}&lt;/ref&gt;

سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي جي رڪارڊ مقدار ساڙي وئي، پر سال &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع کان اڳ استعمال جي توقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |author-link=Fiona Harvey |date=2025-10-22 |title=Global use of coal hit record high in 2024 |url=https://www.theguardian.com/environment/2025/oct/22/global-use-of-coal-hit-record-high-in-2024 |access-date=2025-12-16 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; عالمي گرمي پد کي °2 سينٽي گريڊ کان گهٽ رکڻ جي پيرس معاهدي جي هدف کي پورو ڪرڻ لاءِ، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Executive summary – World Energy Outlook 2025 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/executive-summary |access-date=2025-12-16 |website=IEA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ڪوئلي جي استعمال کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع تائين اڌ ڪرڻ جي ضرورت آهي&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-coal-use-must-plummet-this-decade-to-keep-global-warming-below-1-5c|title=Analysis: Why coal use must plummet this decade to keep global warming below 1.5C|date=2020-02-06|website=Carbon Brief|language=en|access-date=2020-02-08}}&lt;/ref&gt; ۽ گلاسگو جي موسمياتي معاهدي ۾ ڪوئلي جي استعمال کي &quot;مرحلي وار گهٽائڻ&quot; تي اتفاق ڪيو ويو هو.

ڪوئلي جو سڀ کان وڏو صارف ۽ درآمد ڪندڙ چين آهي، جيڪو دنيا جي تقريبن اڌ ڪوئلي جي کاڻ ڪري ٿو، ان کان پوءِ ڀارت لڳ ڀڳ ڏهين حصي سان بئي نمبر تي آهي. انڊونيشيا ۽ آسٽريليا سڀ کان وڌيڪ ڪوئلو برآمد ڪن ٿا، ان کان پوءِ روس آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exports – Coal Information: Overview – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview/exports|access-date=2022-01-20|website=IEA|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Overland-2023&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=2023-08-01 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research &amp; Social Science |volume=102 |article-number=103150 |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |issn=2214-6296|doi-access=free |bibcode=2023ERSS..10203150O }}&lt;/ref&gt;
==پڻ ڏسو==
'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Wikibooks |Historical Geology|Peat and coal}}
{{Wikibooks |High School Earth Science|Nonrenewable Energy Resources#Coal|Coal}}
{{Commons}}
{{Wiktionary}}
* [https://coaltransitions.org/ Coal Transitions]
* [https://www.iea.org/fuels-and-technologies/coal Coal – International Energy Agency]
* [https://coalexit.org/ CoalExit]
* [https://euracoal.eu/ European Association for Coal and Lignite]
* [http://www.worldcoal.com/ Coal news and industry magazine]
* [https://globalenergymonitor.org/projects/global-coal-plant-tracker/ Global Coal Plant Tracker]
* [https://energyandcleanair.org/ Centre for Research on Energy and Clean Air]
* {{cite EB1911|wstitle=Coal|volume=6|pages=574–93|short=1}}
* {{cite NIE|wstitle=Coal|short=1}}
* {{cite Collier's|wstitle=Coal|short=1}}

{{coal|state=expanded}}
{{Energy country lists|state=collapsed}}
{{electricity generation}}
{{Rock type}}
{{Authority control}}

[[زمرو:ڪوئلو]]
[[زمرو:پٿر]]
[[زمرو:اينڌن]]
[[زمرو:ٺوس ٻارڻ]] 
[[زمرو:فوسل ٻارڻ]]
[[زمرو:اقتصادي ارضيات]] 
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]
[[زمرو:ڪوئلي جي کاڻ ڪني]]</text>
      <sha1>sk71h96ew9lkkuo62vw5yoigvykrvd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414730</id>
      <parentid>414725</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:ڪوئلي جي کاڻ ڪني]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11416" sha1="nqaos73hvh4rm907ohk9eor8qumqau2" xml:space="preserve">{{short description|Combustible sedimentary rock composed primarily of carbon}}
{{other uses}}
{{pp-move}}
{{pp-semi-indef}}
{{Infobox rock
|name=ڪوئلو&lt;br&gt;
Coal
|type=گاد وارو
|image=Bituminous Coal.JPG
|image_caption=[[Bituminous coal]], the most common [[coal grade]]
|composition=[[ڪاربان]]
|composition_secondary={{plainlist|
* [[ھائڊروجن]]
* [[سلفر (گندرف)]]
* [[آڪسيجن]]
* [[نائٽروجن]]}}
}}
{{Coal sidebar|state=collapsed}}
[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|اينٿراسائيٽ ڪوئلو]]

'''ڪوئلو''' (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt;) هڪ ٻرندڙ ڪارو يا ڀورو-ڪارو [[پٿر (ارضيات)|پٿر]] آهي، جيڪو ڌرتيء جي مٿاڇري جي ھيٺيان پرتن جي صورت ۾ ٺهيل آهي جنهن کي ڪوئلي جون پرتون (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt; &lt;small&gt;seams&lt;/small&gt;) چيو ويندو آهي. ڪوئلو گهڻو ڪري [[ڪاربان|ڪاربن]] آهي جنهن ۾ ٻيا تت، خاص طور تي [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]]، [[سلفر (گندرف)|سلفر]]، [[آڪسيجن]] ۽ [[نائٽروجن]]، مختلف مقدار سان گڏ هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Blander|first=M|title=Calculations of the Influence of Additives on Coal Combustion Deposits|url=http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|publisher=Argonne National Laboratory|access-date=17 December 2011|page=315|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528174436/http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|archive-date=28 May 2010}}&lt;/ref&gt; اهو هڪ [[فاسل|فوسل]] ٻارڻ آهي، جيڪو تڏهن ٺهندو آهي جڏهن [[ٻوٽا]] پيٺ (&lt;small&gt;peat&lt;/small&gt;) جي صورت ۾ سڙي ويندا آهن جيڪو لکين سالن کان [[حرارت|گرمي]] ۽ گهري دفن جي [[دٻاءُ (فزڪس)|دٻاءُ]] سان ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. &lt;ref name=&quot;EIA Coal Explained&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | title=Coal Explained | publisher=[[US Energy Information Administration]] | work=Energy Explained | date=21 April 2017 | access-date=13 November 2017 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20171208115825/https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | archive-date=8 December 2017}}&lt;/ref&gt;  &quot;ڪوئلي جي ٻيلن&quot; جي نالي سان [[آبستان|آبي زمينن]] مان هن جا وڏا ذخيرا ٺهندا هئا جيڪا ڪاربونفيرس جي آخر ۽ ابتدائي پرميئن دورن دوران گهڻو ڪري [[ٽراپڪس]] کي ڍڪيندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Feulner |first=Georg |date=2017-10-24 |title=Formation of most of our coal brought Earth close to global glaciation |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=43 |pages=11333–11337 |doi=10.1073/pnas.1712062114 |doi-access=free |pmc=5664543 |pmid=29073052 |bibcode=2017PNAS..11411333F }}&lt;/ref&gt; 

ڪوئلو بنيادي طور تي ٻارڻ جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ڪوئلو هزارين سالن کان سڃاتو ۽ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[صنعتي انقلاب]] تائين ان جو استعمال محدود هو. [[ٻاڦ وارو انجڻ|اسٽيم انجڻ]] جي ايجاد سان، ڪوئلي جو استعمال وڌي ويو. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilde |first=Robert |date=2019-06-30 |title=How the Demand for Coal Impacted the Industrial Revolution |url=https://www.thoughtco.com/coal-in-the-industrial-revolution-1221634 |access-date=2024-05-02 |website=ThoughtCo |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع ۾، ڪوئلو دنيا جي بنيادي [[توانائي]] جو هڪ چوٿون حصو ۽ ان جي [[بجلي]] جو ٽيون حصو فراهم ڪندو هو. &lt;ref name=&quot;IEAstats2&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.iea.org/statistics/?country=WORLD&amp;year=2016&amp;category=Key%20indicators&amp;indicator=ElecGenByFuel&amp;mode=chart&amp;categoryBrowse=false&amp;dataTable=ELECTRICITYANDHEAT&amp;showDataTable=false | title=Global energy data | publisher=[[International Energy Agency]] }}&lt;/ref&gt; ڪجهه [[آئرن (لوھه)|لوهه]] ۽ [[اسٽيل]] ٺاهڻ ۽ ٻين صنعتي عملن لاء ڪوئلي کي ساڙيو ويندو آهي.

ڪوئلي کي ڪڍڻ ۽ ساڙڻ ماحول ۽ انساني صحت کي نقصان پهچائيندو آهي، وقت کان اڳ موت ۽ بيماري جو سبب بڻجندو آهي&lt;ref name=&quot;Heal&quot;&gt;{{cite web |date=December 2018 |title=Lignite coal – health effects and recommendations from the health sector |url=https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010345/https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-date=11 December 2018 |access-date=12 February 2024 |publisher=Health and Environment Alliance}}&lt;/ref&gt; ۽ [[ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ]] جي ڦهلاء جو سڀ کان وڏو ذريعو آهي جيڪو موسمياتي تبديلي ۾ حصو وٺندو آهي. سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي کي ساڙڻ سان پندرهن ارب ٽن کان وڌيڪ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ خارج ٿيو، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429092854/https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-date=2025-04-29 |access-date=2025-12-16 |website=Our World in Data |language=en}}&lt;/ref&gt; جيڪو ڪل عالمي [[گرين هائوس|گرين هائوس گيس]] جي اخراج جو چوٿائي کان وڌيڪ هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.openaccessgovernment.org/global-greenhouse-gas-emissions-hit-a-record-high-in-2024/197979/|title=Global greenhouse gas emissions hit a record high in 2024}}&lt;/ref&gt;عالمي توانائي جي منتقلي جي حصي طور، ڪيترن ئي ملڪن ڪوئلي جي بجلي جي استعمال کي گهٽايو ياختم ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-08-03|title=Analysis: The global coal fleet shrank for first time on record in 2020|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-the-global-coal-fleet-shrank-for-first-time-on-record-in-2020|access-date=2021-11-09|website=Carbon Brief|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Simon|first=Frédéric|date=2020-04-21|title=Sweden adds name to growing list of coal-free states in Europe|url=https://www.euractiv.com/section/energy/news/sweden-adds-name-to-growing-list-of-coal-free-states-in-europe/|access-date=2021-11-09|website=www.euractiv.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[گڏيل قومن جو عالمي ادارو|گڏيل قومن]] جو سيڪريٽري جنرل سڃي دنيا جي حڪومت کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تائين نوان ڪوئلي جا پلانٽ ٺاهڻ بند ڪرڻ لاءِ درخواست ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tax carbon, not people: UN chief issues climate plea from Pacific 'frontline' |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/may/15/tax-carbon-not-people-un-chief-issues-climate-plea-from-pacific-frontline |work=[[The Guardian]] |date=15 May 2019}}&lt;/ref&gt;

سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي جي رڪارڊ مقدار ساڙي وئي، پر سال &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع کان اڳ استعمال جي توقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |author-link=Fiona Harvey |date=2025-10-22 |title=Global use of coal hit record high in 2024 |url=https://www.theguardian.com/environment/2025/oct/22/global-use-of-coal-hit-record-high-in-2024 |access-date=2025-12-16 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; عالمي گرمي پد کي °2 سينٽي گريڊ کان گهٽ رکڻ جي پيرس معاهدي جي هدف کي پورو ڪرڻ لاءِ، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Executive summary – World Energy Outlook 2025 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/executive-summary |access-date=2025-12-16 |website=IEA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ڪوئلي جي استعمال کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع تائين اڌ ڪرڻ جي ضرورت آهي&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-coal-use-must-plummet-this-decade-to-keep-global-warming-below-1-5c|title=Analysis: Why coal use must plummet this decade to keep global warming below 1.5C|date=2020-02-06|website=Carbon Brief|language=en|access-date=2020-02-08}}&lt;/ref&gt; ۽ گلاسگو جي موسمياتي معاهدي ۾ ڪوئلي جي استعمال کي &quot;مرحلي وار گهٽائڻ&quot; تي اتفاق ڪيو ويو هو.

ڪوئلي جو سڀ کان وڏو صارف ۽ درآمد ڪندڙ چين آهي، جيڪو دنيا جي تقريبن اڌ ڪوئلي جي کاڻ ڪري ٿو، ان کان پوءِ ڀارت لڳ ڀڳ ڏهين حصي سان بئي نمبر تي آهي. انڊونيشيا ۽ آسٽريليا سڀ کان وڌيڪ ڪوئلو برآمد ڪن ٿا، ان کان پوءِ روس آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exports – Coal Information: Overview – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview/exports|access-date=2022-01-20|website=IEA|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Overland-2023&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=2023-08-01 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research &amp; Social Science |volume=102 |article-number=103150 |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |issn=2214-6296|doi-access=free |bibcode=2023ERSS..10203150O }}&lt;/ref&gt;
==پڻ ڏسو==
'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Wikibooks |Historical Geology|Peat and coal}}
{{Wikibooks |High School Earth Science|Nonrenewable Energy Resources#Coal|Coal}}
{{Commons}}
{{Wiktionary}}
* [https://coaltransitions.org/ Coal Transitions]
* [https://www.iea.org/fuels-and-technologies/coal Coal – International Energy Agency]
* [https://coalexit.org/ CoalExit]
* [https://euracoal.eu/ European Association for Coal and Lignite]
* [http://www.worldcoal.com/ Coal news and industry magazine]
* [https://globalenergymonitor.org/projects/global-coal-plant-tracker/ Global Coal Plant Tracker]
* [https://energyandcleanair.org/ Centre for Research on Energy and Clean Air]
* {{cite EB1911|wstitle=Coal|volume=6|pages=574–93|short=1}}
* {{cite NIE|wstitle=Coal|short=1}}
* {{cite Collier's|wstitle=Coal|short=1}}

{{coal|state=expanded}}
{{Energy country lists|state=collapsed}}
{{electricity generation}}
{{Rock type}}
{{Authority control}}

[[زمرو:ڪوئلو]]
[[زمرو:پٿر]]
[[زمرو:اينڌن]]
[[زمرو:ٺوس ٻارڻ]] 
[[زمرو:فوسل ٻارڻ]]
[[زمرو:اقتصادي ارضيات]] 
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]</text>
      <sha1>nqaos73hvh4rm907ohk9eor8qumqau2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414731</id>
      <parentid>414730</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:46:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ڪاربان جا ٻهروپ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11458" sha1="ldwd6z36vhaprk8m5qrck0ylgna5e6k" xml:space="preserve">{{short description|Combustible sedimentary rock composed primarily of carbon}}
{{other uses}}
{{pp-move}}
{{pp-semi-indef}}
{{Infobox rock
|name=ڪوئلو&lt;br&gt;
Coal
|type=گاد وارو
|image=Bituminous Coal.JPG
|image_caption=[[Bituminous coal]], the most common [[coal grade]]
|composition=[[ڪاربان]]
|composition_secondary={{plainlist|
* [[ھائڊروجن]]
* [[سلفر (گندرف)]]
* [[آڪسيجن]]
* [[نائٽروجن]]}}
}}
{{Coal sidebar|state=collapsed}}
[[فائل:Coal_anthracite.jpg|thumb|اينٿراسائيٽ ڪوئلو]]

'''ڪوئلو''' (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt;) هڪ ٻرندڙ ڪارو يا ڀورو-ڪارو [[پٿر (ارضيات)|پٿر]] آهي، جيڪو ڌرتيء جي مٿاڇري جي ھيٺيان پرتن جي صورت ۾ ٺهيل آهي جنهن کي ڪوئلي جون پرتون (&lt;small&gt;Coal&lt;/small&gt; &lt;small&gt;seams&lt;/small&gt;) چيو ويندو آهي. ڪوئلو گهڻو ڪري [[ڪاربان|ڪاربن]] آهي جنهن ۾ ٻيا تت، خاص طور تي [[ھائڊروجن|هائيڊروجن]]، [[سلفر (گندرف)|سلفر]]، [[آڪسيجن]] ۽ [[نائٽروجن]]، مختلف مقدار سان گڏ هوندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Blander|first=M|title=Calculations of the Influence of Additives on Coal Combustion Deposits|url=http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|publisher=Argonne National Laboratory|access-date=17 December 2011|page=315|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528174436/http://www.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/Volumes/Vol34-2.pdf|archive-date=28 May 2010}}&lt;/ref&gt; اهو هڪ [[فاسل|فوسل]] ٻارڻ آهي، جيڪو تڏهن ٺهندو آهي جڏهن [[ٻوٽا]] پيٺ (&lt;small&gt;peat&lt;/small&gt;) جي صورت ۾ سڙي ويندا آهن جيڪو لکين سالن کان [[حرارت|گرمي]] ۽ گهري دفن جي [[دٻاءُ (فزڪس)|دٻاءُ]] سان ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندو آهي. &lt;ref name=&quot;EIA Coal Explained&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | title=Coal Explained | publisher=[[US Energy Information Administration]] | work=Energy Explained | date=21 April 2017 | access-date=13 November 2017 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20171208115825/https://www.eia.gov/energyexplained/index.cfm?page=coal_home | archive-date=8 December 2017}}&lt;/ref&gt;  &quot;ڪوئلي جي ٻيلن&quot; جي نالي سان [[آبستان|آبي زمينن]] مان هن جا وڏا ذخيرا ٺهندا هئا جيڪا ڪاربونفيرس جي آخر ۽ ابتدائي پرميئن دورن دوران گهڻو ڪري [[ٽراپڪس]] کي ڍڪيندا هئا.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Feulner |first=Georg |date=2017-10-24 |title=Formation of most of our coal brought Earth close to global glaciation |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=43 |pages=11333–11337 |doi=10.1073/pnas.1712062114 |doi-access=free |pmc=5664543 |pmid=29073052 |bibcode=2017PNAS..11411333F }}&lt;/ref&gt; 

ڪوئلو بنيادي طور تي ٻارڻ جي طور تي استعمال ڪيو ويندو آهي. جڏهن ته ڪوئلو هزارين سالن کان سڃاتو ۽ استعمال ڪيو ويندو آهي، [[صنعتي انقلاب]] تائين ان جو استعمال محدود هو. [[ٻاڦ وارو انجڻ|اسٽيم انجڻ]] جي ايجاد سان، ڪوئلي جو استعمال وڌي ويو. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilde |first=Robert |date=2019-06-30 |title=How the Demand for Coal Impacted the Industrial Revolution |url=https://www.thoughtco.com/coal-in-the-industrial-revolution-1221634 |access-date=2024-05-02 |website=ThoughtCo |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع ۾، ڪوئلو دنيا جي بنيادي [[توانائي]] جو هڪ چوٿون حصو ۽ ان جي [[بجلي]] جو ٽيون حصو فراهم ڪندو هو. &lt;ref name=&quot;IEAstats2&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.iea.org/statistics/?country=WORLD&amp;year=2016&amp;category=Key%20indicators&amp;indicator=ElecGenByFuel&amp;mode=chart&amp;categoryBrowse=false&amp;dataTable=ELECTRICITYANDHEAT&amp;showDataTable=false | title=Global energy data | publisher=[[International Energy Agency]] }}&lt;/ref&gt; ڪجهه [[آئرن (لوھه)|لوهه]] ۽ [[اسٽيل]] ٺاهڻ ۽ ٻين صنعتي عملن لاء ڪوئلي کي ساڙيو ويندو آهي.

ڪوئلي کي ڪڍڻ ۽ ساڙڻ ماحول ۽ انساني صحت کي نقصان پهچائيندو آهي، وقت کان اڳ موت ۽ بيماري جو سبب بڻجندو آهي&lt;ref name=&quot;Heal&quot;&gt;{{cite web |date=December 2018 |title=Lignite coal – health effects and recommendations from the health sector |url=https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010345/https://www.env-health.org/wp-content/uploads/2018/12/HEAL-Lignite-Briefing-en_web.pdf |archive-date=11 December 2018 |access-date=12 February 2024 |publisher=Health and Environment Alliance}}&lt;/ref&gt; ۽ [[ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ]] جي ڦهلاء جو سڀ کان وڏو ذريعو آهي جيڪو موسمياتي تبديلي ۾ حصو وٺندو آهي. سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي کي ساڙڻ سان پندرهن ارب ٽن کان وڌيڪ ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ خارج ٿيو، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Annual CO₂ emissions from coal |url=https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429092854/https://ourworldindata.org/grapher/annual-co2-coal?tab=table |archive-date=2025-04-29 |access-date=2025-12-16 |website=Our World in Data |language=en}}&lt;/ref&gt; جيڪو ڪل عالمي [[گرين هائوس|گرين هائوس گيس]] جي اخراج جو چوٿائي کان وڌيڪ هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.openaccessgovernment.org/global-greenhouse-gas-emissions-hit-a-record-high-in-2024/197979/|title=Global greenhouse gas emissions hit a record high in 2024}}&lt;/ref&gt;عالمي توانائي جي منتقلي جي حصي طور، ڪيترن ئي ملڪن ڪوئلي جي بجلي جي استعمال کي گهٽايو ياختم ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-08-03|title=Analysis: The global coal fleet shrank for first time on record in 2020|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-the-global-coal-fleet-shrank-for-first-time-on-record-in-2020|access-date=2021-11-09|website=Carbon Brief|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Simon|first=Frédéric|date=2020-04-21|title=Sweden adds name to growing list of coal-free states in Europe|url=https://www.euractiv.com/section/energy/news/sweden-adds-name-to-growing-list-of-coal-free-states-in-europe/|access-date=2021-11-09|website=www.euractiv.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[گڏيل قومن جو عالمي ادارو|گڏيل قومن]] جو سيڪريٽري جنرل سڃي دنيا جي حڪومت کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt;ع تائين نوان ڪوئلي جا پلانٽ ٺاهڻ بند ڪرڻ لاءِ درخواست ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tax carbon, not people: UN chief issues climate plea from Pacific 'frontline' |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/may/15/tax-carbon-not-people-un-chief-issues-climate-plea-from-pacific-frontline |work=[[The Guardian]] |date=15 May 2019}}&lt;/ref&gt;

سال &lt;small&gt;2024&lt;/small&gt;ع ۾ ڪوئلي جي رڪارڊ مقدار ساڙي وئي، پر سال &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع کان اڳ استعمال جي توقع آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news |author-link=Fiona Harvey |date=2025-10-22 |title=Global use of coal hit record high in 2024 |url=https://www.theguardian.com/environment/2025/oct/22/global-use-of-coal-hit-record-high-in-2024 |access-date=2025-12-16 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; عالمي گرمي پد کي °2 سينٽي گريڊ کان گهٽ رکڻ جي پيرس معاهدي جي هدف کي پورو ڪرڻ لاءِ، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Executive summary – World Energy Outlook 2025 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025/executive-summary |access-date=2025-12-16 |website=IEA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ڪوئلي جي استعمال کي سال &lt;small&gt;2020&lt;/small&gt; کان &lt;small&gt;2030&lt;/small&gt;ع تائين اڌ ڪرڻ جي ضرورت آهي&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-coal-use-must-plummet-this-decade-to-keep-global-warming-below-1-5c|title=Analysis: Why coal use must plummet this decade to keep global warming below 1.5C|date=2020-02-06|website=Carbon Brief|language=en|access-date=2020-02-08}}&lt;/ref&gt; ۽ گلاسگو جي موسمياتي معاهدي ۾ ڪوئلي جي استعمال کي &quot;مرحلي وار گهٽائڻ&quot; تي اتفاق ڪيو ويو هو.

ڪوئلي جو سڀ کان وڏو صارف ۽ درآمد ڪندڙ چين آهي، جيڪو دنيا جي تقريبن اڌ ڪوئلي جي کاڻ ڪري ٿو، ان کان پوءِ ڀارت لڳ ڀڳ ڏهين حصي سان بئي نمبر تي آهي. انڊونيشيا ۽ آسٽريليا سڀ کان وڌيڪ ڪوئلو برآمد ڪن ٿا، ان کان پوءِ روس آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exports – Coal Information: Overview – Analysis|url=https://www.iea.org/reports/coal-information-overview/exports|access-date=2022-01-20|website=IEA|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Overland-2023&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=2023-08-01 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research &amp; Social Science |volume=102 |article-number=103150 |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |issn=2214-6296|doi-access=free |bibcode=2023ERSS..10203150O }}&lt;/ref&gt;
==پڻ ڏسو==
'''ڪوئلو''' (Coal) گذريل ٽن هزار سالن کان ٻارڻ طور استعمال ڪيو ويندو رهيو آهي.

ڪوئلي ۾ [[ڪاربان]] جو غلبو هوندو آهي، جيڪو ان جي وزن جو 50 سيڪڙو کان 70 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو ٺاهيندو آهي.

ڪنهن سبب جي ڪري زمين ۾ دفن ٿيل وڻ، هزارين سالن کان پوءِ گرمي ۽ دٻاءُ سبب ڪوئلي ۾ تبديل ٿي ويندا آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Wikibooks |Historical Geology|Peat and coal}}
{{Wikibooks |High School Earth Science|Nonrenewable Energy Resources#Coal|Coal}}
{{Commons}}
{{Wiktionary}}
* [https://coaltransitions.org/ Coal Transitions]
* [https://www.iea.org/fuels-and-technologies/coal Coal – International Energy Agency]
* [https://coalexit.org/ CoalExit]
* [https://euracoal.eu/ European Association for Coal and Lignite]
* [http://www.worldcoal.com/ Coal news and industry magazine]
* [https://globalenergymonitor.org/projects/global-coal-plant-tracker/ Global Coal Plant Tracker]
* [https://energyandcleanair.org/ Centre for Research on Energy and Clean Air]
* {{cite EB1911|wstitle=Coal|volume=6|pages=574–93|short=1}}
* {{cite NIE|wstitle=Coal|short=1}}
* {{cite Collier's|wstitle=Coal|short=1}}

{{coal|state=expanded}}
{{Energy country lists|state=collapsed}}
{{electricity generation}}
{{Rock type}}
{{Authority control}}

[[زمرو:ڪوئلو]]
[[زمرو:پٿر]]
[[زمرو:اينڌن]]
[[زمرو:ٺوس ٻارڻ]] 
[[زمرو:فوسل ٻارڻ]]
[[زمرو:اقتصادي ارضيات]] 
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]
[[زمرو:ڪاربان جا ٻهروپ]]</text>
      <sha1>ldwd6z36vhaprk8m5qrck0ylgna5e6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڪوئلو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103227</id>
    <revision>
      <id>414718</id>
      <timestamp>2026-09-24T07:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:پٿر]] [[زمرو:اينڌن]] [[زمرو:اقتصادي ارضيات]]  [[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]] [[زمرو:ڪوئلي جي کاڻ ڪني]]   [[زمرو:ٻارڻ]]  [[زمرو:توانائي]] [[زمرو:ٺوس ٻارڻ]]  [[زمرو:فوسل ٻارڻ]] [[زمرو:کاڻ ڪني]]</comment>
      <origin>414718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="317" sha1="k8i4u3ebv9wqddwbabjk5al0hcoclre" xml:space="preserve">[[زمرو:پٿر]]
[[زمرو:اينڌن]]
[[زمرو:اقتصادي ارضيات]] 
[[زمرو:پاڪستان جي معدنيات]]
[[زمرو:ڪوئلي جي کاڻ ڪني]] 

[[زمرو:ٻارڻ]] 
[[زمرو:توانائي]]
[[زمرو:ٺوس ٻارڻ]] 
[[زمرو:فوسل ٻارڻ]]
[[زمرو:کاڻ ڪني]]</text>
      <sha1>k8i4u3ebv9wqddwbabjk5al0hcoclre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414729</id>
      <parentid>414718</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>414729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="dawnt4zzj0qpjt9b25d9mqgl8bkngcv" xml:space="preserve">[[زمرو:پٿر]]
[[زمرو:ٺوس ٻارڻ]]
[[زمرو:فوسل ٻارڻ]]</text>
      <sha1>dawnt4zzj0qpjt9b25d9mqgl8bkngcv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414732</id>
      <parentid>414729</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>414732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="mo4u3oxoqavm1ys11gzu193i9iqv4k4" xml:space="preserve">[[زمرو:پٿر]]
[[زمرو:فوسل ٻارڻ]]
[[زمرو:ڪاربان جا ٻهروپ]]</text>
      <sha1>mo4u3oxoqavm1ys11gzu193i9iqv4k4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:فوسل ٻارڻ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103228</id>
    <revision>
      <id>414719</id>
      <timestamp>2026-09-24T07:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:فوسل]] [[زمرو:اينڌن]]</comment>
      <origin>414719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="f0pjlmy9bx4mensfeclfavqjvp5y6jn" xml:space="preserve">[[زمرو:فوسل]]
[[زمرو:اينڌن]]</text>
      <sha1>f0pjlmy9bx4mensfeclfavqjvp5y6jn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414720</id>
      <parentid>414719</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:فوسل]]; added [[Category:فاسل]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="c2h4qewh7na5g0djgtgr0dyusopirr9" xml:space="preserve">[[زمرو:فاسل]]
[[زمرو:اينڌن]]</text>
      <sha1>c2h4qewh7na5g0djgtgr0dyusopirr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ٺوس ٻارڻ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103229</id>
    <revision>
      <id>414721</id>
      <timestamp>2026-09-24T07:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:نهرو]] [[زمرو:ٺوس]] [[زمرو:اينڌن]]</comment>
      <origin>414721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="11qlfy9cd7l6o8b2ddqusru0ndedfg5" xml:space="preserve">[[زمرو:نهرو]]
[[زمرو:ٺوس]]
[[زمرو:اينڌن]]</text>
      <sha1>11qlfy9cd7l6o8b2ddqusru0ndedfg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414722</id>
      <parentid>414721</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:مادي جي حالتون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="3n30wjpgkgnvy86unu7aycighth4ojk" xml:space="preserve">[[زمرو:نهرو]]
[[زمرو:ٺوس]]
[[زمرو:اينڌن]]
[[زمرو:مادي جي حالتون]]</text>
      <sha1>3n30wjpgkgnvy86unu7aycighth4ojk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414724</id>
      <parentid>414722</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="d24kj7andupcitag66lvixw8tz0j7sy" xml:space="preserve">[[زمرو:نھرا]]
[[زمرو:اينڌن]]</text>
      <sha1>d24kj7andupcitag66lvixw8tz0j7sy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڪوئلي جي کاڻ ڪني</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103230</id>
    <revision>
      <id>414726</id>
      <timestamp>2026-09-24T07:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ڪوئلو]] [[زمرو:کاڻ ڪني]]</comment>
      <origin>414726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="0d14b67z33sn5c6bkn7riezjacsdm0l" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪوئلو]]
[[زمرو:کاڻ ڪني]]</text>
      <sha1>0d14b67z33sn5c6bkn7riezjacsdm0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:اقتصادي ارضيات</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103231</id>
    <revision>
      <id>414727</id>
      <timestamp>2026-09-24T07:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:معيشت]] [[زمرو:ارضيات]]</comment>
      <origin>414727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="lgvn3hp7dthzzeiksm6jm68s22jn15p" xml:space="preserve">[[زمرو:معيشت]]
[[زمرو:ارضيات]]</text>
      <sha1>lgvn3hp7dthzzeiksm6jm68s22jn15p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414728</id>
      <parentid>414727</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T07:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:ارضيات]]; added [[Category:ارضيات جو اصطلاحون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="riy6gi0h5mz1dkt8ul79koq0i2xaokq" xml:space="preserve">[[زمرو:معيشت]]
[[زمرو:ارضيات جو اصطلاحون]]</text>
      <sha1>riy6gi0h5mz1dkt8ul79koq0i2xaokq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لالو رائنڪ ٿاڻو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103232</id>
    <revision>
      <id>414739</id>
      <timestamp>2026-09-24T09:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Short description|وارهه تعلقي ۾ سنڌ پوليس جي پوليس پوسٽ}}   {{Infobox law enforcement agency | agencyname        = لالو رائنڪ ٿاڻو | nativename        = لالو رائنڪ پوليس پوسٽ | commonname        = لالو رائنڪ ٿاڻو | abbreviation      = | formed            = | country           = [[پاڪستان]] | countryabbr       = پاڪ | divtype           = صوبو | divname           = [[سنڌ]] | subdivt...</comment>
      <origin>414739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9199" sha1="0qhcqt598wwb9o7shthbmh99pfji3j8" xml:space="preserve">{{Short description|وارهه تعلقي ۾ سنڌ پوليس جي پوليس پوسٽ}}


{{Infobox law enforcement agency
| agencyname        = لالو رائنڪ ٿاڻو
| nativename        = لالو رائنڪ پوليس پوسٽ
| commonname        = لالو رائنڪ ٿاڻو
| abbreviation      =
| formed            =
| country           = [[پاڪستان]]
| countryabbr       = پاڪ
| divtype           = صوبو
| divname           = [[سنڌ]]
| subdivtype        = ضلعو
| subdivname        = [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
| map               =
| mapcaption        =
| sizearea          =
| sizepopulation    =
| legaljuris        = لالو رائنڪ ۽ ڀرپاسي وارو علائقو
| governingbody     = [[سنڌ پوليس]]
| police            = yes
| local             = yes
| headquarters      = [[لالو رائنڪ]]
| parentagency      = وڳڻ پوليس اسٽيشن
}}

'''لالو رائنڪ ٿاڻو''' يا '''لالو رائنڪ پوليس پوسٽ''' [[سنڌ پوليس]] جي هڪ مقامي پوليس چوڪي آهي، جيڪا [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو|قمبر شهدادڪوٽ ضلعي]] جي [[وارهه تعلقو|وارهه تعلقي]] جي [[لالو رائنڪ]] شهر ۾ واقع آهي. عام ۽ ڪجهه پراڻن عدالتي رڪارڊن ۾ ان کي '''لالو رائنڪ پوليس اسٽيشن''' يا '''لالو رائنڪ ٿاڻو''' پڻ لکيو ويو آهي، جڏهن تہ تازن عدالتي رڪارڊن موجب ان جي انتظامي حيثيت '''لالو رائنڪ پوليس پوسٽ''' طور آهي، جيڪا [[وڳڻ]] پوليس اسٽيشن سان لاڳاپيل آهي.&lt;ref name=&quot;SHC2025&quot;&gt;{{cite web
 |title=Criminal Bail Application No. S-739 of 2024
 |url=https://caselaw.shc.gov.pk/caselaw/view-file/MjUwNjM4Y2Ztcy1kYzgz
 |publisher=[[سنڌ هاءِ ڪورٽ]]
 |date=7 January 2025
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DSJ2026&quot;&gt;{{cite web
 |title=Release Letter – Criminal Bail Application No. 584 of 2026
 |url=https://cases.districtcourtssindh.gos.pk/release-writs/view/158603
 |publisher=District and Sessions Court, Qambar Shahdadkot
 |date=21 May 2026
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== انتظامي حيثيت ==
لالو رائنڪ پوليس پوسٽ قمبر شهدادڪوٽ ضلعي جي پوليس انتظام هيٺ ڪم ڪري ٿي. عدالتي دستاويزن مان ظاهر ٿئي ٿو تہ اها انتظامي ۽ ڏوهن جي رجسٽريشن جي لحاظ کان '''وڳڻ پوليس اسٽيشن''' سان لاڳاپيل آهي. 2025ع ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ، سرڪٽ ڪورٽ لاڙڪاڻي هڪ فوجداري ڪيس ۾ ان کي ''Police Station Waggan (PP Lalu Rounk)'' طور درج ڪيو.&lt;ref name=&quot;SHC2025&quot;/&gt;

ساڳئي نموني قمبر شهدادڪوٽ جي ضلعي ۽ سيشن عدالت جي 21 مئي 2026ع واري رڪارڊ ۾ هڪ ڪيس کي '''پوليس پوسٽ لالو رائنڪ، پوليس اسٽيشن وڳڻ''' سان لاڳاپيل ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;DSJ2026&quot;/&gt;

سيپٽمبر 2026ع جي ضلعي عدالتي رڪارڊ ۾ پڻ 2022ع جي هڪ ڪيس کي '''پوليس پوسٽ لالو رائنڪ، پوليس اسٽيشن وڳڻ''' جي دائري سان منسوب ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;DSJ2026Sep&quot;&gt;{{cite web
 |title=Release Letter – Sessions Case No.31 of 2023
 |url=https://cases.districtcourtssindh.gos.pk/release-writs/view/180030
 |publisher=District and Sessions Court, Qambar Shahdadkot
 |date=7 September 2026
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== عدالتي رڪارڊ ۾ ذڪر ==
لالو رائنڪ پوليس اداري جو ذڪر سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عدالتي رڪارڊ ۾ گهٽ ۾ گهٽ 2013ع کان ملي ٿو. سنڌ هاءِ ڪورٽ، سرڪٽ ڪورٽ لاڙڪاڻي ۾ داخل آئيني درخواست نمبر 907/2013 جو عنوان '''مسماة فاطمه لوهار بنام ايس ايڇ او پوليس اسٽيشن لالو رائنڪ ۽ ٻيا''' هو، جنهن تي 27 جنوري 2014ع تي حڪم جاري ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Constitutional Petition No.907 of 2013
 |url=https://caselaw.shc.gov.pk/caselaw/public/rpt-cat-judgement-list/785/1/-1/CAT/15
 |publisher=[[سنڌ هاءِ ڪورٽ]]
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

بعد وارن عدالتي دستاويزن ۾ اداري کي پوليس پوسٽ طور وڌيڪ واضح نموني درج ڪيو ويو آهي. 2025ع جي سنڌ هاءِ ڪورٽ جي هڪ فيصلي ۾ 2023ع جي ايف آءِ آر نمبر 63 کي '''پوليس اسٽيشن وڳڻ، پوليس پوسٽ لالو رائنڪ''' سان لاڳاپيل ڄاڻايو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;SHC2025Appeal&quot;&gt;{{cite web
 |title=Criminal Jail Appeal No. S-61 of 2024
 |url=https://caselaw.shc.gov.pk/caselaw/download-file.php?citation=Nil&amp;doc=MjgxMTE5Y2Ztcy1kYzgz
 |publisher=[[سنڌ هاءِ ڪورٽ]]
 |date=4 September 2025
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== دائرو ۽ ذميواريون ==
لالو رائنڪ پوليس پوسٽ [[لالو رائنڪ]] ۽ ان سان لاڳاپيل ڳوٺاڻن علائقن ۾ پوليس جون مقامي ذميواريون سرانجام ڏئي ٿي. انهن ۾ امن امان برقرار رکڻ، ڏوهن بابت اطلاع وصول ڪرڻ، جاچ ۾ حصو وٺڻ، گشت ۽ جوابدارن خلاف قانوني ڪارروائي شامل آهي.

عدالتي رڪارڊ مان ظاهر ٿئي ٿو تہ لالو رائنڪ پوليس پوسٽ جي حدن ۾ پيش ايندڙ فوجداري ڪيسن جون ايف آءِ آرون انتظامي طور وڳڻ پوليس اسٽيشن سان لاڳاپيل ٿي سگهن ٿيون. 2026ع جي عدالتي رڪارڊن ۾ لالو رائنڪ پوليس پوسٽ سان لاڳاپيل ڪيس نمبر 02/2026 ۽ 90/2026 کي پوليس اسٽيشن وڳڻ جي ڪيسن طور درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;DSJ2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DSJ2026Aug&quot;&gt;{{cite web
 |title=Release Letter – Criminal Bail Application No.1188 of 2026
 |url=https://cases.districtcourtssindh.gos.pk/release-writs/view/175916
 |publisher=District and Sessions Court, Qambar Shahdadkot
 |date=18 August 2026
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== پوليس انتظام ==
لالو رائنڪ پوليس پوسٽ جو مقامي سربراهه '''انچارج''' هوندو آهي. ڪجهه عدالتي دستاويزن ۾ عهدي لاءِ '''انچارج/ايس ايڇ او لالو رائنڪ''' جي اصطلاح پڻ استعمال ٿيل آهي. ڊسمبر 2025ع ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ آڏو پيش ٿيل هڪ معاملي ۾ ايس ايس پي قمبر شهدادڪوٽ پاران قائم ڪيل خاص پوليس ٽيم ۾ '''انچارج/ايس ايڇ او لالو رائنڪ''' کي پڻ ميمبر طور شامل ڪيو ويو هو.&lt;ref name=&quot;SHCteam&quot;&gt;{{cite web
 |title=Order Sheet
 |url=https://caselaw.shc.gov.pk/caselaw/view-file/MzAxODM1Y2Ztcy1kYzgz
 |publisher=[[سنڌ هاءِ ڪورٽ]]
 |year=2025
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

== حراست ۾ فوت ٿيڻ وارو واقعو ==
لالو رائنڪ پوليس پوسٽ 2024ع ۾ فتح محمد چنا جي پوليس حراست ۾ فوت ٿيڻ واري واقعي سبب خبرن ۾ آئي. سندس وارثن پوليس اهلڪارن تي تشدد جو الزام هنيو. معاملو عدالت تائين پهتو ۽ پوليس کاتي طرفان لاڳاپيل اهلڪارن خلاف جاچ پڻ ڪئي وئي.&lt;ref name=&quot;Dawn2026&quot;&gt;{{cite news
 |title=Jirga slaps Rs12m fine on ex-SHO, subordinate over ‘custodial killing’
 |url=https://www.dawn.com/news/2016062
 |work=[[ڊان]]
 |date=17 July 2026
 |access-date=24 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

7 جنوري 2025ع تي سنڌ هاءِ ڪورٽ، سرڪٽ ڪورٽ لاڙڪاڻي هڪ جوابدار جي ضمانت واري درخواست تي ٻڌڻي دوران رڪارڊ ۾ موجود مواد جو عارضي جائزو وٺندي ڄاڻايو تہ فوت ٿيل شخص جي پوليس حراست ۾ موت بابت جاچ لاءِ مواد موجود هو؛ عدالت واضح ڪيو تہ اهي مشاهدا عارضي نوعيت جا هئا ۽ مقدمي جي حتمي فيصلي تي اثرانداز نه ٿيڻا هئا.&lt;ref name=&quot;SHC2025&quot;/&gt;

جولاءِ 2026ع ۾ ''ڊان'' جي رپورٽ موجب ان واقعي بابت ٿيل هڪ قبائلي جرڳي اڳوڻي پوليس عملدار ۽ سندس ماتحت تي 12 ملين رپين جي رقم مقرر ڪئي. جرڳي جو فيصلو رياستي عدالت جو عدالتي فيصلو نه هو.&lt;ref name=&quot;Dawn2026&quot;/&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[لالو رائنڪ]]
* [[وڳڻ]]
* [[وارهه تعلقو]]
* [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
* [[سنڌ پوليس]]
* [[گاجي کهاوڙ ٿاڻو]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:لالو رائنڪ]]
[[زمرو:وارهه تعلقو]]
[[زمرو:قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ جا پوليس ٿاڻا]]
[[زمرو:سنڌ پوليس]]</text>
      <sha1>0qhcqt598wwb9o7shthbmh99pfji3j8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Trim brackets</title>
    <ns>10</ns>
    <id>103233</id>
    <revision>
      <id>414740</id>
      <timestamp>2026-09-24T09:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{safesubst&lt;noinclude/&gt;:#invoke:String|replace|source={{{1|}}}|pattern=^(%s*)(%[*)(.-)(%]*)(%s*)$|replace=%3|plain=false}}&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>414740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164" sha1="r7hs0erjcmnhmu1szv65f17nn7twmo1" xml:space="preserve">{{safesubst&lt;noinclude/&gt;:#invoke:String|replace|source={{{1|}}}|pattern=^(%s*)(%[*)(.-)(%]*)(%s*)$|replace=%3|plain=false}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r7hs0erjcmnhmu1szv65f17nn7twmo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قطر انرجي ايل اين جي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103234</id>
    <revision>
      <id>414741</id>
      <timestamp>2026-09-24T10:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:ur:Special:Redirect/revision/11265271|قطر انرجی ایل این جی]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>414741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="435" sha1="hdu6dagr23fdjvqy1wq7e8xcid1k8up" xml:space="preserve">'''قطر انرجي ايل اين جي''' (Qatar Energy LNG) [[دوحہ|دوحا]]، [[قطر]] ۾ واقع هڪ [[Liquefied natural gas|مائع قدرتي گئس]] (LNG) جي ڪمپني آهي. اها سال 1984ع ۾ قائم ڪئي وئي هئي. هي ڪمپني اصل ۾ قطر انرجي جي ماتحت ڪمپني آهي. ان جي مشهور مصنوعات ۾ قدرتي گئس ۽ [[هيليئم|هيليم]] شامل آهن.</text>
      <sha1>hdu6dagr23fdjvqy1wq7e8xcid1k8up</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414742</id>
      <parentid>414741</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T10:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:قطر جي ڪمپنيون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="476" sha1="6j5bx0d8oei4c0w28pv5e75554ucv3j" xml:space="preserve">'''قطر انرجي ايل اين جي''' (Qatar Energy LNG) [[دوحہ|دوحا]]، [[قطر]] ۾ واقع هڪ [[Liquefied natural gas|مائع قدرتي گئس]] (LNG) جي ڪمپني آهي. اها سال 1984ع ۾ قائم ڪئي وئي هئي. هي ڪمپني اصل ۾ قطر انرجي جي ماتحت ڪمپني آهي. ان جي مشهور مصنوعات ۾ قدرتي گئس ۽ [[هيليئم|هيليم]] شامل آهن.

[[زمرو:قطر جي ڪمپنيون]]</text>
      <sha1>6j5bx0d8oei4c0w28pv5e75554ucv3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414743</id>
      <parentid>414742</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T10:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:دوحه ۾ قائم ڪمپنيون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="525" sha1="p2wjeomtbtv3vcfit2qy8tpmjv57mkl" xml:space="preserve">'''قطر انرجي ايل اين جي''' (Qatar Energy LNG) [[دوحہ|دوحا]]، [[قطر]] ۾ واقع هڪ [[Liquefied natural gas|مائع قدرتي گئس]] (LNG) جي ڪمپني آهي. اها سال 1984ع ۾ قائم ڪئي وئي هئي. هي ڪمپني اصل ۾ قطر انرجي جي ماتحت ڪمپني آهي. ان جي مشهور مصنوعات ۾ قدرتي گئس ۽ [[هيليئم|هيليم]] شامل آهن.

[[زمرو:قطر جي ڪمپنيون]]
[[زمرو:دوحه ۾ قائم ڪمپنيون]]</text>
      <sha1>p2wjeomtbtv3vcfit2qy8tpmjv57mkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414744</id>
      <parentid>414743</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T10:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ڪمپنيون بلحاظ صنعت]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="573" sha1="1mn4roij9tj80h1kmjf9h9ev1txiiy4" xml:space="preserve">'''قطر انرجي ايل اين جي''' (Qatar Energy LNG) [[دوحہ|دوحا]]، [[قطر]] ۾ واقع هڪ [[Liquefied natural gas|مائع قدرتي گئس]] (LNG) جي ڪمپني آهي. اها سال 1984ع ۾ قائم ڪئي وئي هئي. هي ڪمپني اصل ۾ قطر انرجي جي ماتحت ڪمپني آهي. ان جي مشهور مصنوعات ۾ قدرتي گئس ۽ [[هيليئم|هيليم]] شامل آهن.

[[زمرو:قطر جي ڪمپنيون]]
[[زمرو:دوحه ۾ قائم ڪمپنيون]]
[[زمرو:ڪمپنيون بلحاظ صنعت]]</text>
      <sha1>1mn4roij9tj80h1kmjf9h9ev1txiiy4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414745</id>
      <parentid>414744</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T10:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:قدرتي گئس]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>414745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="604" sha1="3t5g2kpae1t9avga765ehtcvzv19vqr" xml:space="preserve">'''قطر انرجي ايل اين جي''' (Qatar Energy LNG) [[دوحہ|دوحا]]، [[قطر]] ۾ واقع هڪ [[Liquefied natural gas|مائع قدرتي گئس]] (LNG) جي ڪمپني آهي. اها سال 1984ع ۾ قائم ڪئي وئي هئي. هي ڪمپني اصل ۾ قطر انرجي جي ماتحت ڪمپني آهي. ان جي مشهور مصنوعات ۾ قدرتي گئس ۽ [[هيليئم|هيليم]] شامل آهن.

[[زمرو:قطر جي ڪمپنيون]]
[[زمرو:دوحه ۾ قائم ڪمپنيون]]
[[زمرو:ڪمپنيون بلحاظ صنعت]]
[[زمرو:قدرتي گئس]]</text>
      <sha1>3t5g2kpae1t9avga765ehtcvzv19vqr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414746</id>
      <parentid>414745</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T10:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="658" sha1="222sajzrljk36hf4veo3r1o5sfm53h4" xml:space="preserve">'''قطر انرجي ايل اين جي''' (Qatar Energy LNG) [[دوحہ|دوحا]]، [[قطر]] ۾ واقع هڪ [[Liquefied natural gas|مائع قدرتي گئس]] (LNG) جي ڪمپني آهي. اها سال 1984ع ۾ قائم ڪئي وئي هئي. هي ڪمپني اصل ۾ قطر انرجي جي ماتحت ڪمپني آهي. ان جي مشهور مصنوعات ۾ قدرتي گئس ۽ [[هيليئم|هيليم]] شامل آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:قطر انرجي ايل اين جي]]
[[زمرو:قطر جي ڪمپنيون]]
[[زمرو:دوحه ۾ قائم ڪمپنيون]]
[[زمرو:قدرتي گئس جون ڪمپنيون]]</text>
      <sha1>222sajzrljk36hf4veo3r1o5sfm53h4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414749</id>
      <parentid>414746</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T10:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="687" sha1="bx58os2jq5p690sqfynzhjnsr48kpdg" xml:space="preserve">'''قطر انرجي ايل اين جي''' (&lt;small&gt;Qatar Energy LNG&lt;/small&gt;) [[دوحہ|دوحا]]، [[قطر]] ۾ واقع هڪ [[Liquefied natural gas|مائع قدرتي گئس]] (&lt;small&gt;LNG&lt;/small&gt;) جي ڪمپني آهي. اها سال &lt;small&gt;1984&lt;/small&gt;ع ۾ قائم ڪئي وئي هئي. ڪمپني اصل ۾ قطر انرجي جي ماتحت ڪمپني آهي. ان جي مشهور مصنوعات ۾ قدرتي گئس ۽ [[هيليئم]] شامل آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:قطر انرجي ايل اين جي]]
[[زمرو:قطر جي ڪمپنيون]]
[[زمرو:دوحه ۾ قائم ڪمپنيون]]
[[زمرو:قدرتي گئس جون ڪمپنيون]]</text>
      <sha1>bx58os2jq5p690sqfynzhjnsr48kpdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414750</id>
      <parentid>414749</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T10:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3904" sha1="tbz225esqupx6rx01vta0y6b2ld9y3d" xml:space="preserve">'''قطر انرجي ايل اين جي''' (&lt;small&gt;Qatar Energy LNG&lt;/small&gt;) [[دوحہ|دوحا]]، [[قطر]] ۾ واقع هڪ [[Liquefied natural gas|مائع قدرتي گئس]] (&lt;small&gt;LNG&lt;/small&gt;) جي ڪمپني آهي. اها سال &lt;small&gt;1984&lt;/small&gt;ع ۾ قائم ڪئي وئي هئي. ڪمپني اصل ۾ قطر انرجي جي ماتحت ڪمپني آهي. ان جي مشهور مصنوعات ۾ قدرتي گئس ۽ [[هيليئم]] شامل آهن.

{{Short description|Liquefied natural gas company}}
{{Use dmy dates|date=May 2026}}
{{Infobox company
| name                = QatarEnergy LNG
| logo                = File:Qatar_Energy_LNG_Logo.jpg
| caption             =
| native_name         = &lt;!-- Company's name in home country language --&gt;
| native_name_lang    = &lt;!-- Use ISO 639-2 code, e.g. &quot;fr&quot; for French. If there is more than one native name, in different languages, enter those names using {{tl|lang}}, instead. --&gt;
| romanized           = 
| former type         = 
| type                = 
| traded_as           = 
| industry            = [[Oil and gas industry|Oil and gas]]
| fate                = 
| predecessor         = 
| successor           = 
| founded             = {{sda|1984}}
| founder             = 
| defunct             = &lt;!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| hq_location_city    = [[Doha]]
| hq_location_country = [[Qatar]]
| area_served         = 
| key_people          = 
| products            = [[Liquefied natural gas]]
| production          = 
| services            = 
| revenue             = 
| operating_income    = 
| net_income          = 
| assets              = 
| equity              = 
| owner               = 
| num_employees       = 
| parent              = [[QatarEnergy]]
| divisions           = 
| subsidiaries        = 
| website             = {{URL|qatarenergylng.qa/english}}
| footnotes           = 
| intl                = 
| bodystyle           =  
}}

[[File:QG_large_4c.jpg | thumb|220x124px | right]]
'''QatarEnergy LNG,''' formerly '''Qatargas,''' is the world's largest [[liquefied natural gas]] (LNG) company. It produces and supplies the globe with 77 million [[Tonne|metric tonnes]] of LNG annually from across its seven ventures—QatarEnergy LNG N(1), QatarEnergy LNG N(2), QatarEnergy LNG N(3), QatarEnergy LNG N(4),&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; RL1, RL2 and RL3.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Liquefied natural gas (LNG) operations {{!}} ExxonMobil Qatar |url=https://www.exxonmobil.com.qa:443/en-QA/Energy-and-environment/Energy-resources/Natural-gas/Liquefied-natural-gas-LNG-operations |access-date=2022-07-22 |website=ExxonMobil |language=en}}&lt;/ref&gt; It is headquartered in [[Doha]], [[Qatar]], and maintains its upstream assets in [[Ras Laffan]], Qatar. Natural gas is supplied to the company's [[Liquefied natural gas|LNG]] trains from Qatar's part of the [[South Pars / North Dome Gas-Condensate field|North Field]], by far the world's largest non-associated gas field. It reached a record LNG production of 77 million tonnes per year in December 2010,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.thenationalnews.com/business/route-77-leads-to-milestone-in-qatar-s-gas-exports-1.550831/ |title=Route 77 leads to milestone in Qatar's gas exports |last=Carlisle |first=Tamsin |date=December 14, 2010 |website=theinternational.ae |access-date=November 19, 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170531061137/http://www.thenational.ae/business/energy/route-77-leads-to-milestone-in-qatars-gas-exports |archive-date=2017-05-31 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; mainly [[LNG carrier|sent by ship]] through the [[Strait of Hormuz]]. According to Brand Finance, QatarEnergy LNG is the world's fastest growing oil and gas brand in 2023.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:قطر انرجي ايل اين جي]]
[[زمرو:قطر جي ڪمپنيون]]
[[زمرو:دوحه ۾ قائم ڪمپنيون]]
[[زمرو:قدرتي گئس جون ڪمپنيون]]</text>
      <sha1>tbz225esqupx6rx01vta0y6b2ld9y3d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414751</id>
      <parentid>414750</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T11:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5343" sha1="k66dcq4ckjr16egovjwezix3obouj8r" xml:space="preserve">'''قطر انرجي ايل اين جي''' (&lt;small&gt;Qatar Energy LNG&lt;/small&gt;) [[دوحہ|دوحا]]، [[قطر]] ۾ واقع هڪ [[Liquefied natural gas|مائع قدرتي گئس]] (&lt;small&gt;LNG&lt;/small&gt;) جي ڪمپني آهي. اها سال &lt;small&gt;1984&lt;/small&gt;ع ۾ قائم ڪئي وئي هئي. ڪمپني اصل ۾ قطر انرجي جي ماتحت ڪمپني آهي. ان جي مشهور مصنوعات ۾ قدرتي گئس ۽ [[هيليئم]] شامل آهن.

{{Short description|Liquefied natural gas company}}
{{Use dmy dates|date=May 2026}}
{{Infobox company
| name                = QatarEnergy LNG
| logo                = File:Qatar_Energy_LNG_Logo.jpg
| caption             =
| native_name         = &lt;!-- Company's name in home country language --&gt;
| native_name_lang    = &lt;!-- Use ISO 639-2 code, e.g. &quot;fr&quot; for French. If there is more than one native name, in different languages, enter those names using {{tl|lang}}, instead. --&gt;
| romanized           = 
| former type         = 
| type                = 
| traded_as           = 
| industry            = [[Oil and gas industry|Oil and gas]]
| fate                = 
| predecessor         = 
| successor           = 
| founded             = {{sda|1984}}
| founder             = 
| defunct             = &lt;!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| hq_location_city    = [[Doha]]
| hq_location_country = [[Qatar]]
| area_served         = 
| key_people          = 
| products            = [[Liquefied natural gas]]
| production          = 
| services            = 
| revenue             = 
| operating_income    = 
| net_income          = 
| assets              = 
| equity              = 
| owner               = 
| num_employees       = 
| parent              = [[QatarEnergy]]
| divisions           = 
| subsidiaries        = 
| website             = {{URL|qatarenergylng.qa/english}}
| footnotes           = 
| intl                = 
| bodystyle           =  
}}

[[File:QG_large_4c.jpg | thumb|220x124px | right]]
'''قطر انرجي ايل اين جي''' (&lt;small&gt;QatarEnergy LNG&lt;/small&gt;)، جنهن کي اڳ ۾ &quot;قطر گئس&quot; (&lt;small&gt;Qatargas&lt;/small&gt;) سڏيو ويندو هو، دنيا جي سڀ کان وڏي مائع قدرتي گيس (&lt;small&gt;LNG&lt;/small&gt;)  ڪمپني آهي. اها پنهنجي ستن منصوبن &lt;small&gt;(QatarEnergy LNG N(1)، QatarEnergy&lt;/small&gt; &lt;small&gt;LNG N(2)، QatarEnergy LNG N(3)، QatarEnergy LNG N(4)، RL1، RL2 ۽ RL3&lt;/small&gt;) ذريعي هر سال 77 ملين ميٽرڪ ٽن مائع قدرتي گيس (&lt;small&gt;LNG&lt;/small&gt;) پيدا ڪري ٿي ۽ سڄي دنيا کي فراهم ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Liquefied natural gas (LNG) operations {{!}} ExxonMobil Qatar |url=https://www.exxonmobil.com.qa:443/en-QA/Energy-and-environment/Energy-resources/Natural-gas/Liquefied-natural-gas-LNG-operations |access-date=2022-07-22 |website=ExxonMobil |language=en}}&lt;/ref&gt; ان جو هيڊ ڪوارٽر [[دوحہ|دوحه]]، [[قطر]] ۾ واقع آهي ۽ ان جا اپ اسٽريم (&lt;small&gt;upstream&lt;/small&gt;) اثاثا &quot;راس لفن&quot; (&lt;small&gt;Ras Laffan&lt;/small&gt;) قطر ۾ موجود آهن. ڪمپني جي پلانٽن کي قدرتي گيس قطر جي ”نارٿ فيلڊ“ (&lt;small&gt;North&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Field&lt;/small&gt;) واري حصي مان فراهم ڪئي ويندي آهي، جيڪو دنيا جو سڀ کان وڏو ”نان-ايسوسيئيٽيڊ“ (غير لاڳاپيل) گيس فيلڊ آهي. ڊسمبر &lt;small&gt;2010&lt;/small&gt;ع ۾، ان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; ملين ٽن سالياني &lt;small&gt;LNG&lt;/small&gt; پيداوار جو رڪارڊ قائم ڪيو؛ اها گيس خاص طور تي جهازن ذريعي &quot;[[هرمز سامونڊي گذرگاهه|آبنائي هرمز]]&quot; (&lt;small&gt;Strait of Hormuz&lt;/small&gt;) مان گذاري موڪلي ويندي آهي. &quot;برانڊ فنانس&quot; (&lt;small&gt;Brand&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Finance&lt;/small&gt;) موجب، ڪمپني (&lt;small&gt;QatarEnergy LNG&lt;/small&gt;) سال &lt;small&gt;2023&lt;/small&gt;ع ۾ دنيا جو تيز ترين ترقي ڪندڙ تيل ۽ گيس جو برانڊ رهيو آهي.

It is headquartered in [[Doha]], [[Qatar]], and maintains its upstream assets in [[Ras Laffan]], Qatar. Natural gas is supplied to the company's [[Liquefied natural gas|LNG]] trains from Qatar's part of the [[South Pars / North Dome Gas-Condensate field|North Field]], by far the world's largest non-associated gas field. It reached a record LNG production of 77 million tonnes per year in December 2010,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.thenationalnews.com/business/route-77-leads-to-milestone-in-qatar-s-gas-exports-1.550831/ |title=Route 77 leads to milestone in Qatar's gas exports |last=Carlisle |first=Tamsin |date=December 14, 2010 |website=theinternational.ae |access-date=November 19, 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170531061137/http://www.thenational.ae/business/energy/route-77-leads-to-milestone-in-qatars-gas-exports |archive-date=2017-05-31 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; mainly [[LNG carrier|sent by ship]] through the [[Strait of Hormuz]]. According to Brand Finance, QatarEnergy LNG is the world's fastest growing oil and gas brand in 2023.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:قطر انرجي ايل اين جي]]
[[زمرو:قطر جي ڪمپنيون]]
[[زمرو:دوحه ۾ قائم ڪمپنيون]]
[[زمرو:قدرتي گئس جون ڪمپنيون]]</text>
      <sha1>k66dcq4ckjr16egovjwezix3obouj8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:قطر انرجي ايل اين جي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103235</id>
    <revision>
      <id>414747</id>
      <timestamp>2026-09-24T10:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:قطر جي ڪمپنيون]] [[زمرو:دوحه ۾ قائم ڪمپنيون]] [[زمرو:قدرتي گئس جون ڪمپنيون]]</comment>
      <origin>414747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141" sha1="7c9qlfgy4xb7nxxh9vk5crvzv6w8102" xml:space="preserve">[[زمرو:قطر جي ڪمپنيون]]
[[زمرو:دوحه ۾ قائم ڪمپنيون]]
[[زمرو:قدرتي گئس جون ڪمپنيون]]</text>
      <sha1>7c9qlfgy4xb7nxxh9vk5crvzv6w8102</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:قدرتي گئس جون ڪمپنيون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103236</id>
    <revision>
      <id>414748</id>
      <timestamp>2026-09-24T10:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:قدرتي گئس]] [[زمرو:ڪمپنيون بلحاظ صنعت]]</comment>
      <origin>414748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="6dqzucnaeb2uodbcs5xravcejyzlag4" xml:space="preserve">[[زمرو:قدرتي گئس]]
[[زمرو:ڪمپنيون بلحاظ صنعت]]</text>
      <sha1>6dqzucnaeb2uodbcs5xravcejyzlag4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اينگرو ڪارپوريشن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103237</id>
    <revision>
      <id>414752</id>
      <timestamp>2026-09-24T11:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1359503751|Engro Corporation]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>414752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3292" sha1="hvdadpaqh4n0611961fydr6xaihit6j" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = اينگرو ڪارپوريشن&lt;br&gt;
Engro Corporation
| logo = Engro Corporation logo (2025).svg
| logo_size = 
| image = Dolmen Towers Karachi.jpg
| image_size = 200px
| image_caption = The Harbour Front Building (smaller, left tower) of [[Dolmen City]], where most Engro companies are headquartered
| native_name = اینگرو کارپوریشن
| native_name_lang = ur
| former_name = {{ubl|Esso Pakistan Fertilizer Company Limited (1965–1978)|Exxon Chemical Pakistan Limited (1978–1991)|Engro Chemicals Pakistan Limited (1991–2010)}}
| type = [[Subsidiary]]
| traded_as = {{karse|ENGRO}} (1968–2025)
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|PK0012101017}}
| industry = [[Conglomerate (company)|Conglomerate]]
| founded = {{start date and age|1965}}
| hq_location_city = [[Karachi]]
| hq_location_country = [[Pakistan]]
| area_served = [[Pakistan]]
| key_people = [[Hussain Dawood]] ([[chairman]]) &lt;br/&gt; Ahsan Zafar Syed ([[CEO]])
| products = [[Fertilizer]]s, [[petrochemical]]s, and [[dairy]]
| services = [[Telecommunications|Telecommunication infrastructure]] and [[LNG terminal|LNG terminal management]]
| revenue = {{increase}} {{PKRConvert|482.488|b}} (2023)
| operating_income = {{increase}} {{PKRConvert|146.410|b}} (2023)
| assets = {{Increase}} {{PKRConvert|802.4|b}} (2023)
| equity = {{Increase}} {{PKRConvert|223.1|b}} (2023)
| owner = Engro Holdings (as of January 2025)
| num_employees = 3,510 &lt;small&gt;(2023)&lt;/small&gt;
| divisions = 
| subsid = {{ubl|[[Engro Energy]]|[[Engro Enfrashare]]|[[Engro Elengy]]|[[Engro Fertilizers]]|[[Engro Polymer]]|[[Engro Vopak]]}}
| website = {{URL|engrocorporation.com}}
| footnotes = Financials {{as of|2023|12|31|lc=y}}&lt;ref name=AR2023&gt;{{cite web |title=Annual Report 2023 |url=https://www.engro.com/app/media/2024/04/ECORP-Annual-Report-2023-WEB-FINAL.pdf |publisher=Engro Cooperation Limited |access-date=23 May 2024 |page=382 |language=en |date=23 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Engro and Dawood Hercules announce merger timeline |url=https://www.thenews.com.pk/print/1260631-engro-and-dawood-hercules-announce-merger-timeline |access-date=8 January 2025 |work=www.thenews.com.pk |publisher=[[The News International]] |date=12 December 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
}}

'''اينگرو ڪارپوريشن لميٽيڊ'''، اڳ ۾ '''اينگرو ڪيميڪلز پاڪستان لميٽيڊ''' ۽ عام طور تي '''اينگرو''' جي نالي سان مشهور آهي (  {{Respell|en|GROW}} )، هڪ پاڪستاني Conglomerate (company) آهي جنهن جو هيڊ ڪوارٽر [[ڪراچي]] ۾ آهي. ان کي ايسو پاران سال 1965 ۾ &quot;ايسو فرٽيلائيزر&quot; جي نالي سان قائم ڪيو ويو. ان جون ماتحت ڪمپنيون، جن ۾ اينگرو انرجي، اينگرو انفراشيئر، اينگرو ايل اين جي ٽرمينل، اينگرو ايڪسمپ ايف زيڊ اي، اينگرو ايڪسمپ ايگري پروڊڪٽس، اينگرو فرٽيلائزرز، اينگرو پوليمر ۽ ڪيميڪلز ۽ اينگرو ووپاڪ ٽرمينل شامل آهن، پيٽروڪيميڪلز ، فرٽيلائيزرز، توانائي، [[بندرگاھ|پورٽ ٽرمينلز]] ۽ ٽيليڪميونيڪيشن ٽاورز ۾ ڪم ڪن ٿيون.</text>
      <sha1>hvdadpaqh4n0611961fydr6xaihit6j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414753</id>
      <parentid>414752</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T11:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="601p2zv0jtc2mugar2qhlhyo9d9sgg8" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = اينگرو ڪارپوريشن&lt;br&gt;
Engro Corporation
| logo = Engro Corporation logo (2025).svg
| logo_size = 
| image = Dolmen Towers Karachi.jpg
| image_size = 200px
| image_caption = The Harbour Front Building (smaller, left tower) of [[Dolmen City]], where most Engro companies are headquartered
| native_name = اینگرو کارپوریشن
| native_name_lang = ur
| former_name = {{ubl|Esso Pakistan Fertilizer Company Limited (1965–1978)|Exxon Chemical Pakistan Limited (1978–1991)|Engro Chemicals Pakistan Limited (1991–2010)}}
| type = [[Subsidiary]]
| traded_as = {{karse|ENGRO}} (1968–2025)
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|PK0012101017}}
| industry = [[Conglomerate (company)|Conglomerate]]
| founded = {{start date and age|1965}}
| hq_location_city = [[Karachi]]
| hq_location_country = [[Pakistan]]
| area_served = [[Pakistan]]
| key_people = [[Hussain Dawood]] ([[chairman]]) &lt;br/&gt; Ahsan Zafar Syed ([[CEO]])
| products = [[Fertilizer]]s, [[petrochemical]]s, and [[dairy]]
| services = [[Telecommunications|Telecommunication infrastructure]] and [[LNG terminal|LNG terminal management]]
| revenue = {{increase}} {{PKRConvert|482.488|b}} (2023)
| operating_income = {{increase}} {{PKRConvert|146.410|b}} (2023)
| assets = {{Increase}} {{PKRConvert|802.4|b}} (2023)
| equity = {{Increase}} {{PKRConvert|223.1|b}} (2023)
| owner = Engro Holdings (as of January 2025)
| num_employees = 3,510 &lt;small&gt;(2023)&lt;/small&gt;
| divisions = 
| subsid = {{ubl|[[Engro Energy]]|[[Engro Enfrashare]]|[[Engro Elengy]]|[[Engro Fertilizers]]|[[Engro Polymer]]|[[Engro Vopak]]}}
| website = {{URL|engrocorporation.com}}
| footnotes = Financials {{as of|2023|12|31|lc=y}}&lt;ref name=AR2023&gt;{{cite web |title=Annual Report 2023 |url=https://www.engro.com/app/media/2024/04/ECORP-Annual-Report-2023-WEB-FINAL.pdf |publisher=Engro Cooperation Limited |access-date=23 May 2024 |page=382 |language=en |date=23 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Engro and Dawood Hercules announce merger timeline |url=https://www.thenews.com.pk/print/1260631-engro-and-dawood-hercules-announce-merger-timeline |access-date=8 January 2025 |work=www.thenews.com.pk |publisher=[[The News International]] |date=12 December 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
}}

'''اينگرو ڪارپوريشن لميٽيڊ'''، (&lt;small&gt;Engro&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Corporation&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Limited&lt;/small&gt;) اڳ ۾ '''اينگرو ڪيميڪلز پاڪستان لميٽيڊ''' ۽ عام طور تي '''اينگرو''' ({{Respell|en|GROW}}) جي نالي سان مشهور آهي، هڪ پاڪستاني ڪمپني آهي جنهن جو هيڊ ڪوارٽر [[ڪراچي]] ۾ آهي. ان کي &quot;ايسو&quot; (&lt;small&gt;Esso&lt;/small&gt;) پاران سال &lt;small&gt;1965&lt;/small&gt; ۾ &quot;ايسو فرٽيلائيزر&quot; جي نالي سان قائم ڪيو ويو. ان جون ماتحت ڪمپنيون، جن ۾ اينگرو انرجي، اينگرو انفراشيئر، اينگرو ايل اين جي ٽرمينل، اينگرو ايڪسمپ ايف زيڊ اي، اينگرو ايڪسمپ ايگري پروڊڪٽس، اينگرو فرٽيلائزرز، اينگرو پوليمر ۽ ڪيميڪلز ۽ اينگرو ووپاڪ ٽرمينل شامل آهن، پيٽروڪيميڪلز ، فرٽيلائيزرز، توانائي، [[بندرگاھ|پورٽ ٽرمينلز]] ۽ ٽيليڪميونيڪيشن ٽاورز ۾ ڪم ڪن ٿيون.</text>
      <sha1>601p2zv0jtc2mugar2qhlhyo9d9sgg8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>414754</id>
      <parentid>414753</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T11:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>414754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3829" sha1="56krl7ypbgvxuxf2njgcwki3szy556w" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = اينگرو ڪارپوريشن&lt;br&gt;
Engro Corporation
| logo = Engro Corporation logo (2025).svg
| logo_size = 
| image = Dolmen Towers Karachi.jpg
| image_size = 200px
| image_caption = The Harbour Front Building (smaller, left tower) of [[Dolmen City]], where most Engro companies are headquartered
| native_name = اینگرو کارپوریشن
| native_name_lang = ur
| former_name = {{ubl|Esso Pakistan Fertilizer Company Limited (1965–1978)|Exxon Chemical Pakistan Limited (1978–1991)|Engro Chemicals Pakistan Limited (1991–2010)}}
| type = [[Subsidiary]]
| traded_as = {{karse|ENGRO}} (1968–2025)
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|PK0012101017}}
| industry = [[Conglomerate (company)|Conglomerate]]
| founded = {{start date and age|1965}}
| hq_location_city = [[Karachi]]
| hq_location_country = [[Pakistan]]
| area_served = [[Pakistan]]
| key_people = [[Hussain Dawood]] ([[chairman]]) &lt;br/&gt; Ahsan Zafar Syed ([[CEO]])
| products = [[Fertilizer]]s, [[petrochemical]]s, and [[dairy]]
| services = [[Telecommunications|Telecommunication infrastructure]] and [[LNG terminal|LNG terminal management]]
| revenue = {{increase}} {{PKRConvert|482.488|b}} (2023)
| operating_income = {{increase}} {{PKRConvert|146.410|b}} (2023)
| assets = {{Increase}} {{PKRConvert|802.4|b}} (2023)
| equity = {{Increase}} {{PKRConvert|223.1|b}} (2023)
| owner = Engro Holdings (as of January 2025)
| num_employees = 3,510 &lt;small&gt;(2023)&lt;/small&gt;
| divisions = 
| subsid = {{ubl|[[Engro Energy]]|[[Engro Enfrashare]]|[[Engro Elengy]]|[[Engro Fertilizers]]|[[Engro Polymer]]|[[Engro Vopak]]}}
| website = {{URL|engrocorporation.com}}
| footnotes = Financials {{as of|2023|12|31|lc=y}}&lt;ref name=AR2023&gt;{{cite web |title=Annual Report 2023 |url=https://www.engro.com/app/media/2024/04/ECORP-Annual-Report-2023-WEB-FINAL.pdf |publisher=Engro Cooperation Limited |access-date=23 May 2024 |page=382 |language=en |date=23 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Engro and Dawood Hercules announce merger timeline |url=https://www.thenews.com.pk/print/1260631-engro-and-dawood-hercules-announce-merger-timeline |access-date=8 January 2025 |work=www.thenews.com.pk |publisher=[[The News International]] |date=12 December 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
}}

'''اينگرو ڪارپوريشن لميٽيڊ'''، (&lt;small&gt;Engro&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Corporation&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Limited&lt;/small&gt;) اڳ ۾ '''اينگرو ڪيميڪلز پاڪستان لميٽيڊ''' ۽ عام طور تي '''اينگرو''' ({{Respell|en|GROW}}) جي نالي سان مشهور آهي، هڪ پاڪستاني ڪمپني آهي جنهن جو هيڊ ڪوارٽر [[ڪراچي]] ۾ آهي. ان کي &quot;ايسو&quot; (&lt;small&gt;Esso&lt;/small&gt;) پاران سال &lt;small&gt;1965&lt;/small&gt; ۾ &quot;ايسو فرٽيلائيزر&quot; جي نالي سان قائم ڪيو ويو. ان جون ماتحت ڪمپنيون، جن ۾ اينگرو انرجي، اينگرو انفراشيئر، اينگرو ايل اين جي ٽرمينل، اينگرو ايڪسمپ ايف زيڊ اي، اينگرو ايڪسمپ ايگري پروڊڪٽس، اينگرو فرٽيلائزرز، اينگرو پوليمر ۽ ڪيميڪلز ۽ اينگرو ووپاڪ ٽرمينل شامل آهن، پيٽروڪيميڪلز، فرٽيلائيزرز، توانائي، [[بندرگاھ|پورٽ ٽرمينلز]] ۽ ٽيليڪميونيڪيشن ٽاورز ۾ ڪم ڪن ٿيون.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پاڪستان ٽيليڪميونيڪيشن اٿارٽي]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ٽيليڪميونيڪيشن]] 
[[زمرو:ايشيا ۾ ٽيليڪميونيڪيشن]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ٽيليڪميونيڪيشن جا ادارا]]
[[زمرو:پاڪستان جا وفاقي ادارا ۽ گماشتگيري]]
[[زمرو:پاڪستان حڪومت جي ملڪيت ڪمپنيون]]</text>
      <sha1>56krl7ypbgvxuxf2njgcwki3szy556w</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>