نماز

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sd">
  <siteinfo>
    <sitename>وڪيپيڊيا</sitename>
    <dbname>sdwiki</dbname>
    <base>https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ذريعات</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">واپرائيندڙ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">واپرائيندڙ بحث</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وڪيپيڊيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وڪيپيڊيا بحث</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل بحث</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ذريعات وڪي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ذريعات وڪي بحث</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچو بحث</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد بحث</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">زمرو</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">زمرو بحث</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">باب</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">باب بحث</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڊيول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڊيول بحث</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>نماز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2970</id>
    <revision>
      <id>416526</id>
      <parentid>314369</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T18:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37233" sha1="btr5difvc7kttp7fof6gmfnoidrwvia" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ مقرر وقتن تي ادا ٿيندڙ عبادت}}

{{اسلام}}

'''نماز''' ({{lang-ar|الصَّلَاة|الصلاة}}، ''الصلاة''؛ عام رومن صورتون: ''Salah'' يا ''Salat'') [[اسلام]] ۾ هڪ مقرر طريقي سان ادا ٿيندڙ عبادت آهي، جنهن ۾ [[قرآن]] جي تلاوت، قيام، رڪوع، سجدو، ويهڻ، ذڪر ۽ دعائون شامل آهن. فارسي ۽ فارسي ثقافتي اثر هيٺ آيل علائقن، جن ۾ [[ڏکڻ ايشيا]]، [[وچ ايشيا]]، [[ترڪي]] ۽ ايران شامل آهن، ان عبادت لاءِ '''نماز''' جو لفظ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Chittick |first1=William C. |last2=Murata |first2=Sachiko |title=The Vision of Islam |publisher=Paragon House |year=1994 |isbn=9781557785169}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت ۽ [[فقه]] موجب هر بالغ ۽ عاقل مسلمان تي ڏينهن ۽ رات ۾ پنج فرض نمازون مقرر آهن: [[فجر جي نماز|فجر]]، [[ظهر جي نماز|ظهر]]، [[عصر جي نماز|عصر]]، [[مغرب جي نماز|مغرب]] ۽ [[عشاء جي نماز|عشاء]]. نماز پڙهندڙ [[قبلو|قبلي]]، يعني [[مڪو|مڪي]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن منهن ڪري نماز ادا ڪري ٿو. هر نماز هڪ يا وڌيڪ مقرر عبادتي چڪرن تي مشتمل هوندي آهي، جن کي '''[[رڪعت]]''' چيو ويندو آهي. قرآن موجب نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

سني اسلام ۾ نماز کي [[اسلام جا پنج رڪن|اسلام جي پنجن رڪنن]] مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته اثنا عشري شيعه اسلام ۾ اها [[فروع الدين]] جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. فرض نمازن کان سواءِ سنت، نفل، وتر، تهجد، تراويح، عيد، جنازي، استسقاءَ ۽ گرهڻ سميت مختلف موقعن جون ٻيون نمازون پڻ اسلامي عبادتي روايت جو حصو آهن.

== نالو ۽ اشتقاق ==

عربي لفظ '''صلاة''' (''ṣalāh/ṣalāt'') عام طرح ”نماز“ يا ”عبادت“ جي معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو. قرآن ۾ هي لفظ مختلف صرفي صورتن ۾ بار بار آيو آهي. عربيءَ کان سواءِ ڪيترين مسلمان ٻولين ۾ ساڳيو لفظ ٿوري صوتياتي تبديليءَ سان استعمال ٿئي ٿو.

لفظ ''صلاة'' جي قديم اشتقاق بابت لسانيات جي عالمن مختلف رايا ڏنا آهن. آرٿر جيفري ۽ ٻين سامي ٻولين جي عالمن ان کي آرامي/سرياني مذهبي لغت سان ڳنڍيو آهي؛ آرامي ٻوليءَ ۾ ان سان لاڳاپيل لفظ دعا، عبادت يا جهڪڻ جي مفهوم ۾ استعمال ٿيندا هئا.&lt;ref&gt;Arthur Jeffery: ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an''. Baroda, 1938, pp. 198–199.&lt;/ref&gt; عربي فعل ''صَلّى'' جي معنيٰ ”نماز پڙهڻ“ يا ”دعا ڪرڻ“ آهي. ساڳئي لفظ مان '''[[مصلى]]''' نڪتل آهي، جنهن مان مراد نماز لاءِ مخصوص جاءِ يا کليل نمازگاهه ٿي سگهي ٿي.

قرآن جي قديم رسم الخط ۾ لفظ جي صورت ''صلوة'' پڻ ملي ٿي. ان جي تاريخي اچار ۽ لکڻيءَ بابت عربي لسانيات ۽ قرآني رسم الخط جي ماهرن مختلف وضاحتون ڏنيون آهن.&lt;ref&gt;Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorâns''. Dieterich, Göttingen, 1860, pp. 255–256.&lt;/ref&gt;

'''نماز''' فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو وچ فارسيءَ جي اهڙي لفظ مان نڪتل سمجهيو وڃي ٿو جنهن جو مفهوم تعظيم، احترام يا عبادت سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hussain |first=Amjad M. |title=Prayer in Islam |publisher=British Library |date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112053749/https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/prayer-in-islam |archive-date=12 November 2019}}&lt;/ref&gt; فارسيءَ جي اثر سبب ''نماز'' سنڌي، اردو، پشتو، ترڪي ۽ ڏکڻ ۽ وچ ايشيا جي ڪيترين ٻين ٻولين ۾ عام اصطلاح بڻجي ويو.

نماز کي '''دعا''' کان اصطلاحي طرح الڳ سمجهيو وڃي ٿو. نماز مقرر وقتن، شرطن ۽ جسماني عملن واري رسمي عبادت آهي، جڏهن ته [[دعا]] عام طور الله کان گهرڻ، التجا يا مناجات ڪرڻ کي چيو وڃي ٿو ۽ ان لاءِ نماز جهڙو مقرر ڍانچو ضروري ناهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== اسلامي اهميت ==

نماز اسلام جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. قرآن ۾ نماز قائم ڪرڻ جو حڪم ڪيترن هنڌن تي ڏنو ويو آهي. سورة النساءَ ۾ چيو ويو آهي ته نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سني روايت ۾ شهادت کان پوءِ نماز کي اسلام جي پنجن رڪنن مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو. اثنا عشري شيعه فقهي روايت ۾ نماز فروع الدين ۾ شامل آهي، جڏهن ته اسماعيلي روايت ۾ پڻ عبادت جي بنيادي فرضن مان شمار ٿئي ٿي.

اسلامي فقه ۾ نمازون سندن شرعي حيثيت موجب فرض يا واجب، سنت ۽ نفل جهڙين قسمن ۾ ورهايون وڃن ٿيون. انهن اصطلاحن جي فني معنيٰ مختلف فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه مختلف آهي. مثال طور [[حنفي فقه]] ۾ ''فرض'' ۽ ''واجب'' وچ ۾ اصولي فرق ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين ڪيترن فقهي مڪتبن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي استعمال جو دائرو مختلف آهي.

== پنج وقت نماز ==

اسلامي فقهي روايت موجب ڏينهن ۽ رات جون پنج فرض نمازون هي آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! نماز
! وقت
! فرض رڪعتون
|-
| '''[[فجر جي نماز|فجر]]'''
| سچي صبح (فجر صادق) کان سج اڀرڻ تائين

2
'''[[ظهر جي نماز
سج زوال کان پوءِ عصر جي وقت تائين
4
-
'''[[عصر جي نماز
منجهند کان پوءِ مقرر پاڇي واري وقت کان سج لهڻ تائين
4
-
'''[[مغرب جي نماز
سج لهڻ کان پوءِ
3
-
'''[[عشاء جي نماز
شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ فجر تائين
4
}

اهڙيءَ طرح پنجن فرض نمازن ۾ مجموعي طور '''17 فرض رڪعتون''' ٿين ٿيون. انهن کان اڳ يا پوءِ مختلف سنت ۽ نفل رڪعتون پڻ پڙهيون وڃن ٿيون، جن جي تعداد ۽ فقهي حيثيت بابت مڪتبن ۾ ڪجهه اختلاف آهن.

اسلامي روايت موجب پنجن روزاني نمازن جو فرض ٿيڻ [[معراج]] جي واقعي سان ڳنڍيو وڃي ٿو. صحيح حديثن ۾ پنج نمازون مسلمانن تي روزاني فرض هجڻ جو بيان ملي ٿو.&lt;ref&gt;Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī: ''Fatḥ al-bārī šarḥ Ṣaḥīḥ al-Buḫārī''. Cairo, 1986, vol. 2, p. 11, Hadith 528.&lt;/ref&gt;

قرآن پنجن نمازن جا سڀئي نالا هڪ ئي آيت ۾ گڏ نٿو ڏئي، پر نماز جي مختلف وقتن، فجر، عشاءَ ۽ ”وچين نماز“ وغيره جا حوالا مختلف آيتن ۾ اچن ٿا. اسلامي فقهي ۽ حديثي روايت انهن قرآني حڪمن ۽ نبوي سنت کي گڏ ڪري پنجن روزاني نمازن جي وقتن ۽ طريقي جو بنياد قرار ڏئي ٿي. ڪجهه جديد [[قرآنيت|قرآن پرست]] تحريڪن قرآن جي انهن آيتن جي مختلف تشريح ڪندي روزاني نمازن جي تعداد بابت روايتي موقف کان مختلف رايا اختيار ڪيا آهن؛ اهي رايا سني ۽ شيعه فقهي روايتن جي غالب موقف کان مختلف آهن.

== نماز جا وقت ==

نماز جا وقت گهڙيءَ جي ڪنهن هڪ مستقل وقت بدران سج جي روزاني حرڪت سان مقرر ٿين ٿا، تنهنڪري اهي موسم ۽ جاگرافيائي هنڌ موجب بدلجن ٿا.

=== فجر ===
فجر جو وقت '''فجر صادق'''، يعني اوڀر طرف پکڙجندڙ صبح جي حقيقي روشنيءَ کان شروع ٿئي ٿو ۽ سج اڀرڻ سان ختم ٿئي ٿو.

=== ظهر ===
ظهر جو وقت سج جي آسمان ۾ پنهنجي بلند ترين مقام تان لهي وڃڻ، يعني '''زوال''' کان پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ عصر جي وقت تائين جاري رهي ٿو.

=== عصر ===
عصر جي شروعات بابت فقهي مڪتبن ۾ مشهور اختلاف آهي. مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ عام طور ان وقت عصر شروع ٿئي ٿي جڏهن ڪنهن عمودي شيءِ جو پاڇو، زوال وقت موجود پاڇي کان سواءِ، ان شيءِ جي ڊيگهه جي برابر ٿي وڃي. حنفي فقه جي مشهور قول موجب عصر تڏهن شروع ٿئي ٿي جڏهن اهو اضافي پاڇو شيءِ جي ڊيگهه کان ٻيڻو ٿي وڃي.&lt;ref&gt;Wiedemann and Frank: ''Die Gebetszeiten im Islam'', pp. 763–764.&lt;/ref&gt; عصر جو وقت سج لهڻ تائين رهي ٿو.

=== مغرب ===
مغرب جو وقت سج مڪمل لهڻ کان فوراً پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ شام جي شفق ختم ٿيڻ تائين جاري رهي ٿو.

=== عشاء ===
عشاء جو وقت شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. فقهي تفصيلن ۾ ڳاڙهي يا سفيد شفق جي ختم ٿيڻ بابت اختلاف ملي ٿو. عشاء جو آخري وقت فجر صادق تائين سمجهيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ نماز کي رات جي شروعاتي حصي ۾ ادا ڪرڻ بابت مختلف فقهي فضيلتون بيان ٿيل آهن.

== نماز جون تياريون ۽ شرط ==

نماز کان اڳ ڪجهه بنيادي شرط پورا ڪرڻ ضروري سمجهيا وڃن ٿا. فقهي ترتيب ۽ اصطلاحن ۾ اختلاف هوندي به انهن ۾ عام طور هي ڳالهيون شامل آهن:

* نماز جو وقت داخل ٿيڻ؛
* [[وضو]] يا ضرورت موجب [[غسل]] ذريعي حدث کان پاڪ ٿيڻ؛
* بدن، لباس ۽ نماز واري جاءِ کي نجاست کان پاڪ رکڻ؛
* شرعي ستر ڍڪڻ؛
* [[قبلو|قبلي]] ڏانهن منهن ڪرڻ؛
* نماز جي [[نيت]] ڪرڻ.

=== وضو ۽ غسل ===

قرآن جي سورة المائدة 5:6 نماز کان اڳ منهن ۽ هٿ ڌوئڻ، مٿي جو مسح ڪرڻ ۽ پيرن بابت پاڪائيءَ جو حڪم بيان ڪري ٿي؛ ساڳي آيت جنابت جي حالت ۾ غسل ۽ پاڻي نه ملڻ يا مخصوص حالتن ۾ [[تيمم]] جو ذڪر ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Ma'idah 5:6 |url=https://quran.com/5/6 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

وضو جي عملي تفصيل ۾ سني ۽ شيعه فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه فرق موجود آهن، خاص ڪري پير ڌوئڻ يا مسح ڪرڻ جي تشريح ۾.

=== پاڪ جاءِ ۽ لباس ===

نماز پڙهڻ لاءِ زمين جو پاڪ هجڻ ضروري آهي، پر [[جاءِ نماز]] يا نماز واري چادر پاڻ نماز جو لازمي شرط ناهي. نماز ڪنهن به پاڪ جاءِ تي ادا ڪري سگهجي ٿي. مسجد جماعت سان عبادت جو اهم مرڪز آهي.

=== قبلو ===

نماز دوران مسلمان [[مسجد الحرام]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن رخ ڪن ٿا، جنهن رخ کي '''قبلو''' چيو وڃي ٿو. قرآن جي سورة البقرة 2:144 ۾ مسجد الحرام ڏانهن منهن ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2/144 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمان نماز دوران [[بيت المقدس]] ڏانهن منهن ڪندا هئا. بعد ۾ قبلو ڪعبي ڏانهن تبديل ڪيو ويو. صحيح بخاري ۽ صحيح مسلم ۾ براءَ بن عازب کان روايت آهي ته مديني اچڻ کان پوءِ مسلمان لڳ ڀڳ سورهن يا سترهن مهينا بيت المقدس ڏانهن نماز پڙهندا رهيا، جنهن کان پوءِ قبلي جي تبديليءَ جو حڪم نازل ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hadiths on Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2:144/hadith |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== نماز جي جوڙجڪ ==

نماز جو بنيادي يونٽ '''[[رڪعت]]''' آهي. هڪ رڪعت ۾ قيام، قرائت، رڪوع ۽ ٻه سجدا شامل هوندا آهن. مختلف نمازون ٻن، ٽن يا چئن فرض رڪعتن تي مشتمل آهن.

نماز جي جزوي تفصيل ۾ فقهي مڪتبن جي وچ ۾ اختلاف موجود آهن، پر بنيادي ڍانچي بابت مسلمانن جي اهم فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي.

=== نيت ===

نماز شروع ڪرڻ کان اڳ عبادت ڪندڙ پنهنجي دل ۾ اهو ارادو ڪري ٿو ته ڪهڙي نماز ادا ڪري رهيو آهي. ان ارادي کي '''نيت''' چيو وڃي ٿو. فقهي مڪتبن ۾ نيت کي زبان سان چوڻ جي ضرورت بابت مختلف رايا آهن؛ بنيادي تصور دل جي ارادي سان لاڳاپيل آهي.

=== قيام ۽ تڪبير تحريمه ===

نماز پڙهندڙ جيڪڏهن جسماني طور قادر هجي ته بيهي نماز شروع ڪري ٿو. بيهڻ کي '''قيام''' چيو وڃي ٿو.

نماز جي شروعات:

{{اقتباس|الله أكبر}}

چئي ڪئي وڃي ٿي. ان کي '''تڪبير تحريمه''' يا ''تڪبير الاحرام'' چيو وڃي ٿو. ان کان پوءِ نماز جي حالت ۾ عام ڳالهائڻ، کائڻ پيئڻ ۽ نماز کان ٻاهر جا عمل نه ڪيا ويندا آهن.

هٿ ٻڌڻ، هٿن جي جاءِ، يا هٿ پاسن تي ڇڏڻ بابت مختلف فقهي روايتون موجود آهن.

=== قرائت ===

قيام ۾ [[سورة الفاتحة]] پڙهي وڃي ٿي. پهرين ٻن رڪعتن ۾ عام طور فاتحه کان پوءِ قرآن جي ٻي سورت يا ڪجهه آيتون پڙهيون وڃن ٿيون. جماعت ۾ مقتديءَ جي قرائت بابت حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ تفصيلي اختلاف آهن.

=== رڪوع ===

قرائت کان پوءِ تڪبير چئي '''[[رڪوع]]''' ڪيو وڃي ٿو، جنهن ۾ جسم جو مٿيون حصو اڳتي جهڪايو وڃي ٿو ۽ هٿ گوڏن تي رکيا وڃن ٿا. رڪوع ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيم}}

يعني ”منهنجو عظيم پالڻهار پاڪ آهي.“

=== قومو يا اعتدال ===

رڪوع کان پوءِ نمازي ٻيهر سڌو بيهي ٿو. سني نماز جي عام صورت ۾ امام يا اڪيلو نماز پڙهندڙ چوي ٿو:

{{اقتباس|سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ}}

۽ پوءِ:

{{اقتباس|رَبَّنَا لَكَ الْحَمْد}}

چيو وڃي ٿو.

=== سجدو ===

ان کان پوءِ نمازي '''[[سجدو]]''' ڪري ٿو. سجدي ۾ پيشاني زمين تي رکي وڃي ٿي. عام سني طريقي ۾ پيشاني، نڪ، ٻئي هٿ، گوڏا ۽ پيرن جون آڱريون زمين سان لڳن ٿيون. سجدي ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى}}

يعني ”منهنجو سڀ کان مٿانهون پالڻهار پاڪ آهي.“

اثنا عشري شيعه عمل ۾ پيشاني اهڙي قدرتي زميني شيءِ تي رکڻ کي اهميت ڏني وڃي ٿي جنهن تي سجدو صحيح هجي؛ ان مقصد لاءِ مٽيءَ جي ننڍڙي تختي، '''[[تربت]]''' يا مهر، پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي.

=== جلسو ۽ ٻيو سجدو ===

پهرين سجدي کان پوءِ نمازي ٿوري دير ويهي ٿو، جنهن کي '''جلسو''' چيو وڃي ٿو، پوءِ ٻيو سجدو ڪري ٿو. ٻئي سجدي سان هڪ رڪعت مڪمل ٿئي ٿي.

=== قعدو ۽ تشهد ===

ٻي رڪعت کان پوءِ ويهڻ کي '''قعدو''' چيو وڃي ٿو. ان ۾ '''[[تشهد]]''' پڙهيو وڃي ٿو. آخري قعدي ۾ درود/صلوات ۽ دعائون پڙهڻ جون روايتون موجود آهن.

=== سلام ===

سني نماز جي عام طريقي ۾ آخري قعدي کان پوءِ ساڄي ۽ کاٻي پاسي منهن ڦيرائي:

{{اقتباس|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ الله}}

چيو وڃي ٿو. ان عمل کي '''تسليم''' يا '''سلام''' چيو وڃي ٿو ۽ ان سان نماز مڪمل ٿئي ٿي. شيعه فقهي طريقي ۾ اختتامي سلام جي صيغي ۽ عملي صورت ۾ ڪجهه فرق آهي.

== سجده سهو ==

نماز دوران وسارڻ يا مخصوص قسم جي غلطي ٿيڻ جي صورت ۾ فقهي قاعدن موجب ٻه اضافي سجدا ڪيا ويندا آهن، جن کي '''[[سجدو سهو|سجدا سهو]]''' چيو وڃي ٿو. اهي سلام کان اڳ يا پوءِ ڪرڻ بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل آهن.

== جماعت سان نماز ==

{{اصل|جماعت سان نماز}}

نماز اڪيلي به پڙهي سگهجي ٿي ۽ جماعت سان پڻ. جماعت ۾ هڪ شخص '''[[امام]]''' بڻجي نماز جي اڳواڻي ڪري ٿو ۽ ٻيا نمازي سندس پٺيان صفن ۾ بيهن ٿا.

سني حديثي روايت ۾ جماعت سان نماز لاءِ انفرادي نماز جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ فضيلت بيان ٿيل آهي. جماعت جي شرعي حيثيت بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف درجا بيان ڪيا ويا آهن.

جماعت ۾ نمازي امام جي حرڪتن جي پيروي ڪن ٿا؛ مقتدي امام کان اڳ رڪوع يا سجدي ۾ نه وڃي ٿو. مردن، عورتن ۽ ٻارن جي صفن جي ترتيب بابت به فقهي ضابطا موجود آهن.

== جمعي جي نماز ==

{{اصل|جمعي جي نماز}}

'''[[جمعي جي نماز]]''' هر جمعي تي ظهر جي وقت جماعت سان ادا ٿيندڙ خاص نماز آهي. قرآن جي سورة الجمعة 62:9 ۾ جمعي جي ڏينهن نماز لاءِ سڏ ٿيڻ تي الله جي ذڪر ڏانهن وڃڻ ۽ واپار ڇڏي ڏيڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Jumu'ah 62:9 |url=https://quran.com/62/9 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

جمعي جي نماز کان اڳ '''[[خطبو]]''' ڏنو وڃي ٿو ۽ پوءِ امام جي اڳواڻيءَ ۾ ٻه فرض رڪعتون ادا ڪيون وڃن ٿيون. اها عام ظهر جي چئن فرض رڪعتن جي جاءِ وٺي ٿي، انهن ماڻهن لاءِ جن تي جمعو واجب يا فرض هجي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=EMĀM-E JOMʿA |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1998}}&lt;/ref&gt;

== عيد جي نماز ==

{{اصل|عيد جي نماز}}

[[عيدالفطر]] ۽ [[عيدالاضحيٰ]] جي صبح خاص '''عيد نماز''' ادا ڪئي وڃي ٿي. اها ٻن رڪعتن تي مشتمل هوندي آهي ۽ ان ۾ عام نماز کان وڌيڪ تڪبيرون چيون وڃن ٿيون. اضافي تڪبيرن جي تعداد ۽ ترتيب بابت فقهي مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

عيد جي نماز کان پوءِ خطبو ڏنو وڃي ٿو. جمعي جي ابتڙ عيد جو خطبو نماز کان پوءِ ٿيندو آهي.

== جنازي جي نماز ==

{{اصل|جنازي جي نماز}}

'''[[جنازي جي نماز]]''' فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ٿيندڙ اجتماعي دعا ۽ نماز آهي. عام نماز جي ابتڙ ان ۾ رڪوع ۽ سجدو نه هوندو آهي. سني فقهي روايت ۾ عام طور چار تڪبيرون، ثنا/فاتحه بابت فقهي طريقي، درود، ميت لاءِ دعا ۽ سلام شامل آهن. شيعه فقهي روايت ۾ جنازي جي نماز جو طريقو ۽ تڪبيرن جو تعداد مختلف آهي.

== مسافر جي نماز ۽ قصر ==

سفر دوران ظهر، عصر ۽ عشاءَ جون چار رڪعتن واريون فرض نمازون مخصوص شرطن هيٺ ٻن رڪعتن تائين مختصر ڪرڻ کي '''قصر''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:101 سفر دوران نماز مختصر ڪرڻ جو ذڪر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:101 |url=https://quran.com/4/101 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سفر جي گهٽ ۾ گهٽ مفاصلي، رهائش جي ارادي ۽ قصر جي واجب يا رخصت هجڻ بابت فقهي مڪتبن جا ضابطا مختلف آهن؛ تنهنڪري قصر لاءِ هڪ ئي فاصلو سڀني مسلمان فقهي مڪتبن تي لاڳو نٿو ٿئي.

== ٻن نمازن کي گڏ ڪرڻ ==

ظهر ۽ عصر، يا مغرب ۽ عشاءَ کي مخصوص حالتن ۾ هڪ وقت ۾ ادا ڪرڻ کي '''جمع''' چيو وڃي ٿو. جمع جون ٻه عام صورتون '''جمع تقديم''' ۽ '''جمع تأخير''' آهن.

سني فقهي مڪتبن ۾ سفر، مينهن، بيماري ۽ ٻين ضرورتن سبب جمع ڪرڻ جي اجازت بابت اختلاف آهي. حنفي فقه جو روايتي موقف ٻين ٽن سني مڪتبن کان وڌيڪ محدود آهي. جعفري شيعه فقه ۾ ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي گڏ پڙهڻ جي اجازت وڌيڪ وسيع آهي، تنهن هوندي به اهي پنج الڳ فرض نمازون ئي شمار ٿين ٿيون؛ انهن کي ٽن نمازن ۾ تبديل نه ڪيو ويندو آهي.

== خوف جي نماز ==

{{اصل|خوف جي نماز}}

جنگ يا دشمن جي خطري واري حالت ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الخوف''' يا '''خوف جي نماز''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:102 ۾ اهڙي حالت جو طريقو بيان ڪيو ويو آهي، جنهن ۾ هڪ جماعت امام سان نماز ادا ڪري ٿي جڏهن ٻي جماعت حفاظت لاءِ تيار رهي ٿي، پوءِ ٻي جماعت نماز ۾ شامل ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:102 |url=https://quran.com/4/102 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== بيمار يا جسماني طور معذور شخص جي نماز ==

جيڪو شخص بيهي نماز پڙهڻ جي جسماني سگهه نه رکي، ان لاءِ اسلامي فقه ۾ ويهي يا ضرورت موجب ليٽي نماز پڙهڻ جون رخصتون موجود آهن. نماز جي جسماني حرڪتن کي بيماري ۽ جسماني صلاحيت مطابق ترتيب ڏيڻ بابت فقهي تفصيل موجود آهن.

حيض ۽ نفاس واري عورت لاءِ روزاني فرض نماز ادا ڪرڻ جو حڪم عارضي طور ساقط هوندو آهي ۽ روايتي فقهي موقف موجب انهن نمازن جي پوءِ قضا به لازم نه هوندي آهي.

== سنت ۽ نفل نمازون ==

فرض نمازن کان سواءِ مختلف اختياري يا اضافي نمازون ادا ڪيون وڃن ٿيون. انهن کي عام طور '''سنت''' يا '''نفل''' نمازون چيو وڃي ٿو.

=== سنت رواتب ===

پنجن فرض نمازن کان اڳ يا پوءِ پڙهڻ لاءِ روايت ٿيل باقاعده سنت رڪعتن کي '''سنن رواتب''' چيو وڃي ٿو. انهن مان ڪجهه کي سني فقهي اصطلاح ۾ '''سنت مؤڪده''' ۽ ڪجهه کي '''غير مؤڪده''' چيو وڃي ٿو.

رواتب جي تعداد ۽ ڪهڙين رڪعتن کي مؤڪده شمار ڪرڻ بابت حديثي روايتن ۽ فقهي مڪتبن ۾ تفصيل مختلف آهن؛ تنهنڪري ڪنهن هڪ فهرست کي سڀني مڪتبن لاءِ يڪسان نه سمجهيو وڃي.

=== وتر ===

'''[[وتر جي نماز|وتر]]''' رات جي نماز آهي، جنهن جون رڪعتون طاق تعداد ۾ هونديون آهن. حنفي فقه ۾ وتر کي '''واجب''' چيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين سني مڪتبن ۾ ان کي مؤڪد سنت سمجهيو وڃي ٿو. وتر جي رڪعتن، قنوت ۽ طريقي بابت پڻ مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

=== تهجد ===

{{اصل|تهجد}}

'''[[تهجد]]''' رات جي وقت پڙهي ويندڙ نفل نماز آهي، خاص طور ننڊ کان پوءِ رات جي آخري حصي ۾ پڙهڻ کي وڏي فضيلت ڏني وئي آهي. شيعه عبادتي روايت ۾ رات جي نماز کي '''صلاة الليل''' چيو وڃي ٿو ۽ ان جي مخصوص ترتيب موجود آهي.

=== تراويح ===

{{اصل|تراويح}}

'''[[تراويح]]''' رمضان جي راتين ۾ عشاءَ کان پوءِ ادا ٿيندڙ نماز آهي. سني روايت ۾ اها باجماعت يا انفرادي طور پڙهي وڃي ٿي. ان جي رڪعتن جي تعداد بابت تاريخي ۽ فقهي عمل ۾ مختلف روايتون موجود آهن.

اثنا عشري شيعه فقه ۾ رمضان جون نفل نمازون پڙهڻ جي روايت موجود آهي، پر سني طرز جي باجماعت تراويح کي سندن فقهي روايت قبول نٿي ڪري.

=== اشراق ۽ چاشت ===

سج اڀرڻ کان ڪجهه وقت پوءِ پڙهي ويندڙ نفل نماز لاءِ '''اشراق''' جو اصطلاح استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته صبح کان زوال کان اڳ واري عرصي ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''[[چاشت جي نماز|ضحى يا چاشت]]''' چيو وڃي ٿو. فقهي ۽ حديثي ڪتابن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي دائري بابت مختلف استعمال ملي ٿو.

=== استخاره ===

ڪنهن جائز معاملي ۾ الله کان ڀلائي ۽ صحيح چونڊ جي توفيق گهرڻ لاءِ ٻن نفل رڪعتن کان پوءِ مخصوص دعا ڪرڻ کي '''[[استخارو|صلاة الاستخارة]]''' چيو وڃي ٿو.

=== تحية المسجد ===

مسجد ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ ويهڻ کان اڳ ٻه نفل رڪعتون پڙهڻ کي '''تحية المسجد''' چيو وڃي ٿو.

== گرهڻ جي نماز ==

سج يا چنڊ گرهڻ جي موقعي تي ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الكسوف''' يا '''صلاة الخسوف''' چيو وڃي ٿو. ان جو طريقو مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل رکي ٿو.

اسلامي حديثي روايت موجب پيغمبر محمد ﷺ جي پٽ ابراهيم جي وفات واري ڏينهن سج گرهڻ ٿيو. ماڻهن جي ان دور جي وهم جي برخلاف پيغمبر گرهڻ کي ڪنهن انسان جي ڄمڻ يا مرڻ جو نتيجو قرار نه ڏنو ۽ عبادت ڪرڻ جي هدايت ڪئي.

== استسقاءَ جي نماز ==

خشڪ سالي يا مينهن جي ضرورت وقت الله کان مينهن گهرڻ لاءِ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الاستسقاء''' چيو وڃي ٿو. ان سان گڏ دعا ۽ استغفار پڻ ڪيا ويندا آهن.

== نماز ۾ فقهي اختلاف ==

نماز جي بنيادي جوڙجڪ بابت مسلمان فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي، پر ڪيترن جزوي معاملن ۾ اختلاف موجود آهن. انهن اختلافن جو تعلق قرآن، حديث ۽ فقهي اصولن جي مختلف تشريحن سان آهي.

سني فقهي مڪتبن جي ڪجهه مشهور اختلافن جو خلاصو:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! مسئلو
! حنفي
! مالڪي
! شافعي
! حنبلي
|-
| قيام ۾ هٿ
| عام طور ناف کان هيٺ ٻڌڻ
| ''سدل'' ۽ ''قبض'' ٻنهي جون روايتون؛ مالڪي عمل ۾ سدل مشهور
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ

عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
امام پٺيان فاتحه
جهري نماز ۾ مقتدي لاءِ قرائت نه ڪرڻ مشهور موقف
تفصيلي فرق
مقتدي لاءِ فاتحه جي قرائت
حالتن موجب تفصيل
-
وتر
واجب
سنت
سنت
سنت
-
فجر ۾ قنوت
عام حالت ۾ نه
مشهور عمل ۾ آهي
مشهور قول موجب آهي
عام حالت ۾ نه
-
عصر جي وقت جي شروعات
شيءِ جي اضافي پاڇي جو ٻيڻو ٿيڻ
هڪ ڀيرو
هڪ ڀيرو
هڪ ڀيرو
}

هي جدول رڳو مشهور يا غالب فقهي موقفن جو مختصر خلاصو آهي؛ هر مڪتب اندر پڻ تفصيلي رايا ۽ روايتون موجود آهن.

== سني ۽ شيعه عمل ۾ فرق ==

سني ۽ اثنا عشري شيعه مسلمان ٻئي روزانو پنج فرض نمازون مڃين ٿا، پر عملي تفصيلن ۾ ڪجهه فرق آهن.

اثنا عشري شيعه مسلمان ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي هڪٻئي پٺيان ادا ڪري سگهن ٿا، تنهنڪري عملي طور پنج نمازون ٽن وقتي گڏجاڻين ۾ ادا ٿي سگهن ٿيون؛ ان جو مطلب ٽي فرض نمازون نه، پر پنج نمازون ئي آهن.

قيام ۾ هٿن جي حالت، اذان ۽ اقامت جا ڪجهه جملا، قنوت، سجدي لاءِ استعمال ٿيندڙ سطح، تشهد ۽ سلام سميت ڪجهه جزوي معاملن ۾ پڻ فرق آهن. شيعه نماز ۾ پيشاني قدرتي زميني شيءِ، جهڙوڪ مٽي يا پٿر تي رکڻ تي زور ڏنو وڃي ٿو، جنهن سبب مٽيءَ جي '''تربت''' يا '''مهر''' جو استعمال عام آهي.

== نماز لاءِ منع ڪيل وقت ==

سني فقهي روايت ۾ ڪجهه وقت اهڙا آهن جن ۾ عام نفل نماز پڙهڻ کان منع يا ڪراهت بيان ڪئي وئي آهي، خاص طور:

* فجر کان پوءِ سج اڀرڻ تائين؛
* سج اڀرڻ جي بلڪل وقت؛
* سج جي عين زوال واري مختصر عرصي ۾؛
* عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين؛
* سج لهڻ جي عين وقت.

انهن قاعدن جا تفصيل مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف آهن ۽ فرض يا سبب واري نماز بابت استثنا پڻ موجود آهن.

== نماز جي تاريخ ==

اسلامي روايت موجب نماز جي عبادت پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي نبوت جي شروعاتي دور کان موجود هئي، جڏهن ته پنجن روزاني فرض نمازن جي مقرري کي [[اسراء ۽ معراج]] جي واقعي سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.

قرآن جي مڪي ۽ مدني آيتن ۾ صبح، شام، ڏينهن جي ڪنارن، رات ۽ ”وچين نماز“ جا حوالا ملن ٿا. قرآن 24:58 ۾ '''صلاة الفجر''' ۽ '''صلاة العشاء''' جا نالا سڌي طرح اچن ٿا، جڏهن ته 2:238 ۾ '''الصلاة الوسطى''' يعني وچين نماز جو ذڪر آهي.

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمانن جو قبلو بيت المقدس هو، جنهن کان پوءِ قرآن 2:144 جي حڪم سان قبلو مڪي جي مسجد الحرام ڏانهن تبديل ٿيو.

=== جديد تاريخي تحقيق ===
اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ جي ڪجهه مغربي اسلاميات جي عالمن اسلامي نماز جي شروعاتي تاريخ بابت روايتي اسلامي بيان کان مختلف مفروضا پيش ڪيا. [[اگناز گولڊزيهر]] ۽ [[ڪارل بروڪلمان]] جهڙن ڪجهه عالمن پنجن وقتن جي نماز جي تاريخي ارتقا ۾ ٻين ديرقديم مذهبي روايتن، خاص طور زرتشتي عبادت، جي ممڪن اثر تي بحث ڪيو.Ignaz Goldziher: “Islamisme et parsisme”, ''Revue de l’histoire des religions'', 43 (1901), pp. 1–29.Carl Brockelmann: ''Geschichte der islamischen Völker und Staaten''. München/Berlin, 1939, p. 36.
وليم مونٽگمري واٽ ۽ الفرڊ ويلچ پڻ قرآن ۾ نماز جي وقتن بابت موجود اشارن ۽ بعد واري اسلامي روايت جي وچ ۾ تاريخي تعلق تي بحث ڪيو.W. Montgomery Watt and Alford T. Welch: ''Der Islam I: Mohammed und die Frühzeit, islamisches Recht, religiöses Leben''. Stuttgart, 1980.
اهي تاريخي-تنقيدي نظريا اسلامي روايتي موقف کان الڳ علمي مفروضا آهن. اسلامي حديثي ۽ فقهي روايت پنجن روزاني نمازن جي مقرري کي پيغمبر محمد ﷺ جي دور سان منسوب ڪري ٿي.
== نماز ۽ دعا ۾ فرق ==
اسلامي عبادت ۾ '''صلاة''' ۽ '''دعا''' پاڻ ۾ لاڳاپيل پر الڳ تصور آهن. نماز لاءِ وقت، قبلي، پاڪائي ۽ مقرر جسماني ۽ لفظي عملن جا قاعدا آهن. دعا ڪنهن به مناسب وقت ۽ جاءِ تي الله کان التجا، بخشش، مدد يا ٻي حاجت گهرڻ لاءِ ڪري سگهجي ٿي.
دعا نماز جي اندر به شامل ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ قنوت ۽ سجدي جون دعائون، ۽ نماز کان پوءِ پڻ دعا ڪئي ويندي آهي.{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}
== نماز جو سماجي ۽ ثقافتي ڪردار ==
نماز ذاتي عبادت سان گڏ مسلمان سماجن ۾ اجتماعي زندگيءَ جو به اهم حصو رهي آهي. مسجدن ۾ پنج وقت اذان، جماعت، جمعي جي گڏجاڻي ۽ عيدن جون وڏيون جماعتون مسلمان آبادين جي مذهبي زندگيءَ جون نمايان خاصيتون آهن.
نماز جا وقت تاريخي طور فلڪيات ۽ وقت ماپڻ جي علم سان پڻ ڳنڍيل رهيا آهن. وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ سج جي اوچائي، پاڇي جي ڊيگهه، شفق ۽ فجر جي مشاهدي ذريعي نماز جا وقت مقرر ڪيا ويندا هئا. ان مقصد لاءِ [[سج گهڙي]]، [[ربع دائرو (فلڪيات)|ربع دائرو]] ۽ ٻين فلڪياتي اوزارن جو استعمال پڻ ٿيندو هو. جديد دور ۾ نماز جا وقت فلڪياتي حسابن، ڇپيل تقويم، مسجدن جي وقتنامن ۽ ڊجيٽل خدمتن ذريعي معلوم ڪيا وڃن ٿا.
== پڻ ڏسو ==
[[وضو]]
[[غسل]]
[[تيمم]]
[[اذان]]
[[اقامت]]
[[قبلو]]
[[ڪعبو]]
[[مسجد]]
[[رڪعت]]
[[سجدو]]
[[جمعي جي نماز]]
[[جنازي جي نماز]]
[[عيد جي نماز]]
[[تهجد]]
[[تراويح]]
[[دعا]]
[[ذڪر]]
[[اسلام جا پنج رڪن]]
== حوالا == {{حوالا}}
== وڌيڪ پڙهڻ ==
Guy Monnot, “Ṣalāt”, ''The Encyclopaedia of Islam'', New Edition, Vol. VIII.
David A. King, “On the Times of Muslim Prayer”, in F. Jamil Ragep and Sally P. Ragep (eds.), ''Studies in the Islamic Exact Sciences'', 2004.
Marion Holmes Katz, ''Prayer in Islamic Thought and Practice'', Cambridge University Press, 2013.
William C. Chittick and Sachiko Murata, ''The Vision of Islam'', Paragon House, 1994.
Arthur Jeffery, ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an'', Baroda, 1938.
== ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Commons category|Salat}}
{{اسلامي نماز}} 
{{اسلام موضوعات}}
[[زمرو:نماز| ]] 
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]] 
[[زمرو:اسلامي عبادتون]] 
[[زمرو:اسلام جا پنج رڪن]]</text>
      <sha1>btr5difvc7kttp7fof6gmfnoidrwvia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416527</id>
      <parentid>416526</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T18:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37733" sha1="du27xy5clz1q43h6au5uiot1hp6shq6" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ مقرر وقتن تي ادا ٿيندڙ عبادت}}

{{اسلام}}

'''نماز''' ({{lang-ar|الصَّلَاة|الصلاة}}، ''الصلاة''؛ عام رومن صورتون: ''Salah'' يا ''Salat'') [[اسلام]] ۾ هڪ مقرر طريقي سان ادا ٿيندڙ عبادت آهي، جنهن ۾ [[قرآن]] جي تلاوت، قيام، رڪوع، سجدو، ويهڻ، ذڪر ۽ دعائون شامل آهن. فارسي ۽ فارسي ثقافتي اثر هيٺ آيل علائقن، جن ۾ [[ڏکڻ ايشيا]]، [[وچ ايشيا]]، [[ترڪي]] ۽ [[ايران]] شامل آهن، ان عبادت لاءِ '''نماز''' جو لفظ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Chittick |first1=William C. |last2=Murata |first2=Sachiko |title=The Vision of Islam |publisher=Paragon House |year=1994 |isbn=9781557785169}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت ۽ [[فقه]] موجب هر بالغ ۽ عاقل مسلمان تي ڏينهن ۽ رات ۾ پنج فرض نمازون مقرر آهن: [[فجر جي نماز|فجر]]، [[ظهر جي نماز|ظهر]]، [[عصر جي نماز|عصر]]، [[مغرب جي نماز|مغرب]] ۽ [[عشاء جي نماز|عشاء]]. نماز پڙهندڙ [[قبلو|قبلي]]، يعني [[مڪو|مڪي]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن منهن ڪري نماز ادا ڪري ٿو. هر نماز هڪ يا وڌيڪ مقرر عبادتي چڪرن تي مشتمل هوندي آهي، جن کي '''[[رڪعت]]''' چيو ويندو آهي. قرآن موجب نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

سني اسلام ۾ نماز کي [[اسلام جا پنج رڪن|اسلام جي پنجن رڪنن]] مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته اثنا عشري شيعه اسلام ۾ اها [[فروع الدين]] جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. فرض نمازن کان سواءِ سنت، نفل، وتر، تهجد، تراويح، عيد، جنازي، استسقاءَ ۽ گرهڻ سميت مختلف موقعن جون ٻيون نمازون پڻ اسلامي عبادتي روايت جو حصو آهن.

== نالو ۽ اشتقاق ==

عربي لفظ '''صلاة''' (''ṣalāh/ṣalāt'') عام طرح ”نماز“ يا ”عبادت“ جي معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو. قرآن ۾ هي لفظ مختلف صرفي صورتن ۾ بار بار آيو آهي. عربيءَ کان سواءِ ڪيترين مسلمان ٻولين ۾ ساڳيو لفظ ٿوري صوتياتي تبديليءَ سان استعمال ٿئي ٿو.

لفظ ''صلاة'' جي قديم اشتقاق بابت لسانيات جي عالمن مختلف رايا ڏنا آهن. آرٿر جيفري ۽ ٻين سامي ٻولين جي عالمن ان کي آرامي/سرياني مذهبي لغت سان ڳنڍيو آهي؛ آرامي ٻوليءَ ۾ ان سان لاڳاپيل لفظ دعا، عبادت يا جهڪڻ جي مفهوم ۾ استعمال ٿيندا هئا.&lt;ref&gt;Arthur Jeffery: ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an''. Baroda, 1938, pp. 198–199.&lt;/ref&gt; عربي فعل ''صَلّى'' جي معنيٰ ”نماز پڙهڻ“ يا ”دعا ڪرڻ“ آهي. ساڳئي لفظ مان '''[[مصلى]]''' نڪتل آهي، جنهن مان مراد نماز لاءِ مخصوص جاءِ يا کليل نمازگاهه ٿي سگهي ٿي.

قرآن جي قديم رسم الخط ۾ لفظ جي صورت ''صلوة'' پڻ ملي ٿي. ان جي تاريخي اچار ۽ لکڻيءَ بابت عربي لسانيات ۽ قرآني رسم الخط جي ماهرن مختلف وضاحتون ڏنيون آهن.&lt;ref&gt;Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorâns''. Dieterich, Göttingen, 1860, pp. 255–256.&lt;/ref&gt;

'''نماز''' فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو وچ فارسيءَ جي اهڙي لفظ مان نڪتل سمجهيو وڃي ٿو جنهن جو مفهوم تعظيم، احترام يا عبادت سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hussain |first=Amjad M. |title=Prayer in Islam |publisher=British Library |date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112053749/https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/prayer-in-islam |archive-date=12 November 2019}}&lt;/ref&gt; فارسيءَ جي اثر سبب ''نماز'' سنڌي، اردو، پشتو، ترڪي ۽ ڏکڻ ۽ وچ ايشيا جي ڪيترين ٻين ٻولين ۾ عام اصطلاح بڻجي ويو.

نماز کي '''دعا''' کان اصطلاحي طرح الڳ سمجهيو وڃي ٿو. نماز مقرر وقتن، شرطن ۽ جسماني عملن واري رسمي عبادت آهي، جڏهن ته [[دعا]] عام طور الله کان گهرڻ، التجا يا مناجات ڪرڻ کي چيو وڃي ٿو ۽ ان لاءِ نماز جهڙو مقرر ڍانچو ضروري ناهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== اسلامي اهميت ==

نماز اسلام جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. قرآن ۾ نماز قائم ڪرڻ جو حڪم ڪيترن هنڌن تي ڏنو ويو آهي. سورة النساءَ ۾ چيو ويو آهي ته نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سني روايت ۾ شهادت کان پوءِ نماز کي اسلام جي پنجن رڪنن مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو. اثنا عشري شيعه فقهي روايت ۾ نماز فروع الدين ۾ شامل آهي، جڏهن ته اسماعيلي روايت ۾ پڻ عبادت جي بنيادي فرضن مان شمار ٿئي ٿي.

اسلامي فقه ۾ نمازون سندن شرعي حيثيت موجب فرض يا واجب، سنت ۽ نفل جهڙين قسمن ۾ ورهايون وڃن ٿيون. انهن اصطلاحن جي فني معنيٰ مختلف فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه مختلف آهي. مثال طور [[حنفي فقه]] ۾ ''فرض'' ۽ ''واجب'' وچ ۾ اصولي فرق ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين ڪيترن فقهي مڪتبن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي استعمال جو دائرو مختلف آهي.

== پنج وقت نماز ==

اسلامي فقهي روايت موجب ڏينهن ۽ رات جون پنج فرض نمازون هي آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! نماز
! وقت
! فرض رڪعتون
|-
| '''[[فجر جي نماز|فجر]]'''
| سچي صبح ([[فجر صادق]]) کان سج اڀرڻ تائين
| 2
|-
| '''[[ظهر جي نماز|ظهر]]'''
| سج جي زوال کان پوءِ عصر جي وقت تائين
| 4
|-
| '''[[عصر جي نماز|عصر]]'''
| منجهند کان پوءِ مقرر پاڇي واري وقت کان سج لهڻ تائين
| 4
|-
| '''[[مغرب جي نماز|مغرب]]'''
| سج لهڻ کان پوءِ
| 3
|-
| '''[[عشاء جي نماز|عشاء]]'''
| شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ فجر تائين
| 4
|}

اهڙيءَ طرح پنجن فرض نمازن ۾ مجموعي طور '''17 فرض رڪعتون''' ٿين ٿيون. انهن کان اڳ يا پوءِ مختلف سنت ۽ نفل رڪعتون پڻ پڙهيون وڃن ٿيون، جن جي تعداد ۽ فقهي حيثيت بابت مڪتبن ۾ ڪجهه اختلاف آهن.

اسلامي روايت موجب پنجن روزاني نمازن جو فرض ٿيڻ [[معراج]] جي واقعي سان ڳنڍيو وڃي ٿو. صحيح حديثن ۾ پنج نمازون مسلمانن تي روزاني فرض هجڻ جو بيان ملي ٿو.&lt;ref&gt;Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī: ''Fatḥ al-bārī šarḥ Ṣaḥīḥ al-Buḫārī''. Cairo, 1986, vol. 2, p. 11, Hadith 528.&lt;/ref&gt;

قرآن پنجن نمازن جا سڀئي نالا هڪ ئي آيت ۾ گڏ نٿو ڏئي، پر نماز جي مختلف وقتن، فجر، عشاءَ ۽ ”وچين نماز“ وغيره جا حوالا مختلف آيتن ۾ اچن ٿا. اسلامي فقهي ۽ حديثي روايت انهن قرآني حڪمن ۽ نبوي سنت کي گڏ ڪري پنجن روزاني نمازن جي وقتن ۽ طريقي جو بنياد قرار ڏئي ٿي. ڪجهه جديد [[قرآنيت|قرآن پرست]] تحريڪن قرآن جي انهن آيتن جي مختلف تشريح ڪندي روزاني نمازن جي تعداد بابت روايتي موقف کان مختلف رايا اختيار ڪيا آهن؛ اهي رايا سني ۽ شيعه فقهي روايتن جي غالب موقف کان مختلف آهن.

== نماز جا وقت ==

نماز جا وقت گهڙيءَ جي ڪنهن هڪ مستقل وقت بدران سج جي روزاني حرڪت سان مقرر ٿين ٿا، تنهنڪري اهي موسم ۽ جاگرافيائي هنڌ موجب بدلجن ٿا.

=== فجر ===

فجر جو وقت '''فجر صادق'''، يعني اوڀر طرف پکڙجندڙ صبح جي حقيقي روشنيءَ کان شروع ٿئي ٿو ۽ سج اڀرڻ سان ختم ٿئي ٿو.

=== ظهر ===

ظهر جو وقت سج جي آسمان ۾ پنهنجي بلند ترين مقام تان لهي وڃڻ، يعني '''زوال''' کان پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ عصر جي وقت تائين جاري رهي ٿو.

=== عصر ===

عصر جي شروعات بابت فقهي مڪتبن ۾ مشهور اختلاف آهي. مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ عام طور ان وقت عصر شروع ٿئي ٿي جڏهن ڪنهن عمودي شيءِ جو پاڇو، زوال وقت موجود پاڇي کان سواءِ، ان شيءِ جي ڊيگهه جي برابر ٿي وڃي. حنفي فقه جي مشهور قول موجب عصر تڏهن شروع ٿئي ٿي جڏهن اهو اضافي پاڇو شيءِ جي ڊيگهه کان ٻيڻو ٿي وڃي.&lt;ref&gt;Wiedemann and Frank: ''Die Gebetszeiten im Islam'', pp. 763–764.&lt;/ref&gt; عصر جو وقت سج لهڻ تائين رهي ٿو.

=== مغرب ===

مغرب جو وقت سج مڪمل لهڻ کان فوراً پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ شام جي شفق ختم ٿيڻ تائين جاري رهي ٿو.

=== عشاء ===

عشاء جو وقت شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. فقهي تفصيلن ۾ ڳاڙهي يا سفيد شفق جي ختم ٿيڻ بابت اختلاف ملي ٿو. عشاء جو آخري وقت فجر صادق تائين سمجهيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ نماز کي رات جي شروعاتي حصي ۾ ادا ڪرڻ بابت مختلف فقهي فضيلتون بيان ٿيل آهن.

== نماز جون تياريون ۽ شرط ==

نماز کان اڳ ڪجهه بنيادي شرط پورا ڪرڻ ضروري سمجهيا وڃن ٿا. فقهي ترتيب ۽ اصطلاحن ۾ اختلاف هوندي به انهن ۾ عام طور هي ڳالهيون شامل آهن:

* نماز جو وقت داخل ٿيڻ؛
* [[وضو]] يا ضرورت موجب [[غسل]] ذريعي حدث کان پاڪ ٿيڻ؛
* بدن، لباس ۽ نماز واري جاءِ کي نجاست کان پاڪ رکڻ؛
* شرعي ستر ڍڪڻ؛
* [[قبلو|قبلي]] ڏانهن منهن ڪرڻ؛
* نماز جي [[نيت]] ڪرڻ.

=== وضو ۽ غسل ===

قرآن جي سورة المائدة 5:6 نماز کان اڳ منهن ۽ هٿ ڌوئڻ، مٿي جو مسح ڪرڻ ۽ پيرن بابت پاڪائيءَ جو حڪم بيان ڪري ٿي؛ ساڳي آيت جنابت جي حالت ۾ غسل ۽ پاڻي نه ملڻ يا مخصوص حالتن ۾ [[تيمم]] جو ذڪر ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Ma'idah 5:6 |url=https://quran.com/5/6 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

وضو جي عملي تفصيل ۾ سني ۽ شيعه فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه فرق موجود آهن، خاص ڪري پير ڌوئڻ يا مسح ڪرڻ جي تشريح ۾.

=== پاڪ جاءِ ۽ لباس ===

نماز پڙهڻ لاءِ زمين جو پاڪ هجڻ ضروري آهي، پر [[جاءِ نماز]] يا نماز واري چادر پاڻ نماز جو لازمي شرط ناهي. نماز ڪنهن به پاڪ جاءِ تي ادا ڪري سگهجي ٿي. مسجد جماعت سان عبادت جو اهم مرڪز آهي.

=== قبلو ===

نماز دوران مسلمان [[مسجد الحرام]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن رخ ڪن ٿا، جنهن رخ کي '''قبلو''' چيو وڃي ٿو. قرآن جي سورة البقرة 2:144 ۾ مسجد الحرام ڏانهن منهن ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2/144 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمان نماز دوران [[بيت المقدس]] ڏانهن منهن ڪندا هئا. بعد ۾ قبلو ڪعبي ڏانهن تبديل ڪيو ويو. صحيح بخاري ۽ صحيح مسلم ۾ براءَ بن عازب کان روايت آهي ته مديني اچڻ کان پوءِ مسلمان لڳ ڀڳ سورهن يا سترهن مهينا بيت المقدس ڏانهن نماز پڙهندا رهيا، جنهن کان پوءِ قبلي جي تبديليءَ جو حڪم نازل ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hadiths on Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2:144/hadith |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== نماز جي جوڙجڪ ==

نماز جو بنيادي يونٽ '''[[رڪعت]]''' آهي. هڪ رڪعت ۾ قيام، قرائت، رڪوع ۽ ٻه سجدا شامل هوندا آهن. مختلف نمازون ٻن، ٽن يا چئن فرض رڪعتن تي مشتمل آهن.

نماز جي جزوي تفصيل ۾ فقهي مڪتبن جي وچ ۾ اختلاف موجود آهن، پر بنيادي ڍانچي بابت مسلمانن جي اهم فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي.

=== نيت ===

نماز شروع ڪرڻ کان اڳ عبادت ڪندڙ پنهنجي دل ۾ اهو ارادو ڪري ٿو ته ڪهڙي نماز ادا ڪري رهيو آهي. ان ارادي کي '''نيت''' چيو وڃي ٿو. فقهي مڪتبن ۾ نيت کي زبان سان چوڻ جي ضرورت بابت مختلف رايا آهن؛ بنيادي تصور دل جي ارادي سان لاڳاپيل آهي.

=== قيام ۽ تڪبير تحريمه ===

نماز پڙهندڙ جيڪڏهن جسماني طور قادر هجي ته بيهي نماز شروع ڪري ٿو. بيهڻ کي '''قيام''' چيو وڃي ٿو.

نماز جي شروعات:

{{اقتباس|الله أكبر}}

چئي ڪئي وڃي ٿي. ان کي '''تڪبير تحريمه''' يا ''تڪبير الاحرام'' چيو وڃي ٿو. ان کان پوءِ نماز جي حالت ۾ عام ڳالهائڻ، کائڻ پيئڻ ۽ نماز کان ٻاهر جا عمل نه ڪيا ويندا آهن.

هٿ ٻڌڻ، هٿن جي جاءِ، يا هٿ پاسن تي ڇڏڻ بابت مختلف فقهي روايتون موجود آهن.

=== قرائت ===

قيام ۾ [[سورة الفاتحة]] پڙهي وڃي ٿي. پهرين ٻن رڪعتن ۾ عام طور فاتحه کان پوءِ قرآن جي ٻي سورت يا ڪجهه آيتون پڙهيون وڃن ٿيون. جماعت ۾ مقتديءَ جي قرائت بابت حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ تفصيلي اختلاف آهن.

=== رڪوع ===

قرائت کان پوءِ تڪبير چئي '''[[رڪوع]]''' ڪيو وڃي ٿو، جنهن ۾ جسم جو مٿيون حصو اڳتي جهڪايو وڃي ٿو ۽ هٿ گوڏن تي رکيا وڃن ٿا. رڪوع ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيم}}

يعني ”منهنجو عظيم پالڻهار پاڪ آهي.“

=== قومو يا اعتدال ===

رڪوع کان پوءِ نمازي ٻيهر سڌو بيهي ٿو. سني نماز جي عام صورت ۾ امام يا اڪيلو نماز پڙهندڙ چوي ٿو:

{{اقتباس|سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ}}

۽ پوءِ:

{{اقتباس|رَبَّنَا لَكَ الْحَمْد}}

چيو وڃي ٿو.

=== سجدو ===

ان کان پوءِ نمازي '''[[سجدو]]''' ڪري ٿو. سجدي ۾ پيشاني زمين تي رکي وڃي ٿي. عام سني طريقي ۾ پيشاني، نڪ، ٻئي هٿ، گوڏا ۽ پيرن جون آڱريون زمين سان لڳن ٿيون. سجدي ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى}}

يعني ”منهنجو سڀ کان مٿانهون پالڻهار پاڪ آهي.“

اثنا عشري شيعه عمل ۾ پيشاني اهڙي قدرتي زميني شيءِ تي رکڻ کي اهميت ڏني وڃي ٿي جنهن تي سجدو صحيح هجي؛ ان مقصد لاءِ مٽيءَ جي ننڍڙي تختي، '''[[تربت]]''' يا مهر، پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي.

=== جلسو ۽ ٻيو سجدو ===

پهرين سجدي کان پوءِ نمازي ٿوري دير ويهي ٿو، جنهن کي '''جلسو''' چيو وڃي ٿو، پوءِ ٻيو سجدو ڪري ٿو. ٻئي سجدي سان هڪ رڪعت مڪمل ٿئي ٿي.

=== قعدو ۽ تشهد ===

ٻي رڪعت کان پوءِ ويهڻ کي '''قعدو''' چيو وڃي ٿو. ان ۾ '''[[تشهد]]''' پڙهيو وڃي ٿو. آخري قعدي ۾ درود/صلوات ۽ دعائون پڙهڻ جون روايتون موجود آهن.

=== سلام ===

سني نماز جي عام طريقي ۾ آخري قعدي کان پوءِ ساڄي ۽ کاٻي پاسي منهن ڦيرائي:

{{اقتباس|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ الله}}

چيو وڃي ٿو. ان عمل کي '''تسليم''' يا '''سلام''' چيو وڃي ٿو ۽ ان سان نماز مڪمل ٿئي ٿي. شيعه فقهي طريقي ۾ اختتامي سلام جي صيغي ۽ عملي صورت ۾ ڪجهه فرق آهي.

== سجده سهو ==

نماز دوران وسارڻ يا مخصوص قسم جي غلطي ٿيڻ جي صورت ۾ فقهي قاعدن موجب ٻه اضافي سجدا ڪيا ويندا آهن، جن کي '''[[سجدو سهو|سجدا سهو]]''' چيو وڃي ٿو. اهي سلام کان اڳ يا پوءِ ڪرڻ بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل آهن.

== جماعت سان نماز ==

{{اصل|جماعت سان نماز}}

نماز اڪيلي به پڙهي سگهجي ٿي ۽ جماعت سان پڻ. جماعت ۾ هڪ شخص '''[[امام]]''' بڻجي نماز جي اڳواڻي ڪري ٿو ۽ ٻيا نمازي سندس پٺيان صفن ۾ بيهن ٿا.

سني حديثي روايت ۾ جماعت سان نماز لاءِ انفرادي نماز جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ فضيلت بيان ٿيل آهي. جماعت جي شرعي حيثيت بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف درجا بيان ڪيا ويا آهن.

جماعت ۾ نمازي امام جي حرڪتن جي پيروي ڪن ٿا؛ مقتدي امام کان اڳ رڪوع يا سجدي ۾ نه وڃي ٿو. مردن، عورتن ۽ ٻارن جي صفن جي ترتيب بابت به فقهي ضابطا موجود آهن.

== جمعي جي نماز ==

{{اصل|جمعي جي نماز}}

'''[[جمعي جي نماز]]''' هر جمعي تي ظهر جي وقت جماعت سان ادا ٿيندڙ خاص نماز آهي. قرآن جي سورة الجمعة 62:9 ۾ جمعي جي ڏينهن نماز لاءِ سڏ ٿيڻ تي الله جي ذڪر ڏانهن وڃڻ ۽ واپار ڇڏي ڏيڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Jumu'ah 62:9 |url=https://quran.com/62/9 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

جمعي جي نماز کان اڳ '''[[خطبو]]''' ڏنو وڃي ٿو ۽ پوءِ امام جي اڳواڻيءَ ۾ ٻه فرض رڪعتون ادا ڪيون وڃن ٿيون. اها عام ظهر جي چئن فرض رڪعتن جي جاءِ وٺي ٿي، انهن ماڻهن لاءِ جن تي جمعو واجب يا فرض هجي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=EMĀM-E JOMʿA |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1998}}&lt;/ref&gt;

== عيد جي نماز ==

{{اصل|عيد جي نماز}}

[[عيدالفطر]] ۽ [[عيدالاضحيٰ]] جي صبح خاص '''عيد نماز''' ادا ڪئي وڃي ٿي. اها ٻن رڪعتن تي مشتمل هوندي آهي ۽ ان ۾ عام نماز کان وڌيڪ تڪبيرون چيون وڃن ٿيون. اضافي تڪبيرن جي تعداد ۽ ترتيب بابت فقهي مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

عيد جي نماز کان پوءِ خطبو ڏنو وڃي ٿو. جمعي جي ابتڙ عيد جو خطبو نماز کان پوءِ ٿيندو آهي.

== جنازي جي نماز ==

{{اصل|جنازي جي نماز}}

'''[[جنازي جي نماز]]''' فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ٿيندڙ اجتماعي دعا ۽ نماز آهي. عام نماز جي ابتڙ ان ۾ رڪوع ۽ سجدو نه هوندو آهي. سني فقهي روايت ۾ عام طور چار تڪبيرون، ثنا يا فاتحه بابت فقهي طريقي، درود، ميت لاءِ دعا ۽ سلام شامل آهن. شيعه فقهي روايت ۾ جنازي جي نماز جو طريقو ۽ تڪبيرن جو تعداد مختلف آهي.

== مسافر جي نماز ۽ قصر ==

سفر دوران ظهر، عصر ۽ عشاءَ جون چار رڪعتن واريون فرض نمازون مخصوص شرطن هيٺ ٻن رڪعتن تائين مختصر ڪرڻ کي '''قصر''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:101 سفر دوران نماز مختصر ڪرڻ جو ذڪر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:101 |url=https://quran.com/4/101 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سفر جي گهٽ ۾ گهٽ مفاصلي، رهائش جي ارادي ۽ قصر جي واجب يا رخصت هجڻ بابت فقهي مڪتبن جا ضابطا مختلف آهن؛ تنهنڪري قصر لاءِ هڪ ئي فاصلو سڀني مسلمان فقهي مڪتبن تي لاڳو نٿو ٿئي.

== ٻن نمازن کي گڏ ڪرڻ ==

ظهر ۽ عصر، يا مغرب ۽ عشاءَ کي مخصوص حالتن ۾ هڪ وقت ۾ ادا ڪرڻ کي '''جمع''' چيو وڃي ٿو. جمع جون ٻه عام صورتون '''جمع تقديم''' ۽ '''جمع تأخير''' آهن.

سني فقهي مڪتبن ۾ سفر، مينهن، بيماري ۽ ٻين ضرورتن سبب جمع ڪرڻ جي اجازت بابت اختلاف آهي. حنفي فقه جو روايتي موقف ٻين ٽن سني مڪتبن کان وڌيڪ محدود آهي. جعفري شيعه فقه ۾ ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي گڏ پڙهڻ جي اجازت وڌيڪ وسيع آهي، تنهن هوندي به اهي پنج الڳ فرض نمازون ئي شمار ٿين ٿيون؛ انهن کي ٽن نمازن ۾ تبديل نه ڪيو ويندو آهي.

== خوف جي نماز ==

{{اصل|خوف جي نماز}}

جنگ يا دشمن جي خطري واري حالت ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الخوف''' يا '''خوف جي نماز''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:102 ۾ اهڙي حالت جو طريقو بيان ڪيو ويو آهي، جنهن ۾ هڪ جماعت امام سان نماز ادا ڪري ٿي جڏهن ٻي جماعت حفاظت لاءِ تيار رهي ٿي، پوءِ ٻي جماعت نماز ۾ شامل ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:102 |url=https://quran.com/4/102 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== بيمار يا جسماني طور معذور شخص جي نماز ==

جيڪو شخص بيهي نماز پڙهڻ جي جسماني سگهه نه رکي، ان لاءِ اسلامي فقه ۾ ويهي يا ضرورت موجب ليٽي نماز پڙهڻ جون رخصتون موجود آهن. نماز جي جسماني حرڪتن کي بيماري ۽ جسماني صلاحيت مطابق ترتيب ڏيڻ بابت فقهي تفصيل موجود آهن.

حيض ۽ نفاس واري عورت لاءِ روزاني فرض نماز ادا ڪرڻ جو حڪم عارضي طور ساقط هوندو آهي ۽ روايتي فقهي موقف موجب انهن نمازن جي پوءِ قضا به لازم نه هوندي آهي.

== سنت ۽ نفل نمازون ==

فرض نمازن کان سواءِ مختلف اختياري يا اضافي نمازون ادا ڪيون وڃن ٿيون. انهن کي عام طور '''سنت''' يا '''نفل''' نمازون چيو وڃي ٿو.

=== سنت رواتب ===

پنجن فرض نمازن کان اڳ يا پوءِ پڙهڻ لاءِ روايت ٿيل باقاعده سنت رڪعتن کي '''سنن رواتب''' چيو وڃي ٿو. انهن مان ڪجهه کي سني فقهي اصطلاح ۾ '''سنت مؤڪده''' ۽ ڪجهه کي '''غير مؤڪده''' چيو وڃي ٿو.

رواتب جي تعداد ۽ ڪهڙين رڪعتن کي مؤڪده شمار ڪرڻ بابت حديثي روايتن ۽ فقهي مڪتبن ۾ تفصيل مختلف آهن؛ تنهنڪري ڪنهن هڪ فهرست کي سڀني مڪتبن لاءِ يڪسان نه سمجهيو وڃي.

=== وتر ===

'''[[وتر جي نماز|وتر]]''' رات جي نماز آهي، جنهن جون رڪعتون طاق تعداد ۾ هونديون آهن. حنفي فقه ۾ وتر کي '''واجب''' چيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين سني مڪتبن ۾ ان کي مؤڪد سنت سمجهيو وڃي ٿو. وتر جي رڪعتن، قنوت ۽ طريقي بابت پڻ مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

=== تهجد ===

{{اصل|تهجد}}

'''[[تهجد]]''' رات جي وقت پڙهي ويندڙ نفل نماز آهي، خاص طور ننڊ کان پوءِ رات جي آخري حصي ۾ پڙهڻ کي وڏي فضيلت ڏني وئي آهي. شيعه عبادتي روايت ۾ رات جي نماز کي '''صلاة الليل''' چيو وڃي ٿو ۽ ان جي مخصوص ترتيب موجود آهي.

=== تراويح ===

{{اصل|تراويح}}

'''[[تراويح]]''' رمضان جي راتين ۾ عشاءَ کان پوءِ ادا ٿيندڙ نماز آهي. سني روايت ۾ اها باجماعت يا انفرادي طور پڙهي وڃي ٿي. ان جي رڪعتن جي تعداد بابت تاريخي ۽ فقهي عمل ۾ مختلف روايتون موجود آهن.

اثنا عشري شيعه فقه ۾ رمضان جون نفل نمازون پڙهڻ جي روايت موجود آهي، پر سني طرز جي باجماعت تراويح کي سندن فقهي روايت قبول نٿي ڪري.

=== اشراق ۽ چاشت ===

سج اڀرڻ کان ڪجهه وقت پوءِ پڙهي ويندڙ نفل نماز لاءِ '''اشراق''' جو اصطلاح استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته صبح کان زوال کان اڳ واري عرصي ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''[[چاشت جي نماز|ضحى يا چاشت]]''' چيو وڃي ٿو. فقهي ۽ حديثي ڪتابن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي دائري بابت مختلف استعمال ملي ٿو.

=== استخاره ===

ڪنهن جائز معاملي ۾ الله کان ڀلائي ۽ صحيح چونڊ جي توفيق گهرڻ لاءِ ٻن نفل رڪعتن کان پوءِ مخصوص دعا ڪرڻ کي '''[[استخارو|صلاة الاستخارة]]''' چيو وڃي ٿو.

=== تحية المسجد ===

مسجد ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ ويهڻ کان اڳ ٻه نفل رڪعتون پڙهڻ کي '''تحية المسجد''' چيو وڃي ٿو.

== گرهڻ جي نماز ==

سج يا چنڊ گرهڻ جي موقعي تي ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الكسوف''' يا '''صلاة الخسوف''' چيو وڃي ٿو. ان جو طريقو مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل رکي ٿو.

اسلامي حديثي روايت موجب پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي پٽ [[ابراهيم بن محمد|ابراهيم]] جي وفات واري ڏينهن سج گرهڻ ٿيو. ماڻهن ۾ موجود ان وهم جي برخلاف پيغمبر گرهڻ کي ڪنهن انسان جي ڄمڻ يا مرڻ جو نتيجو قرار نه ڏنو ۽ عبادت ڪرڻ جي هدايت ڪئي.

== استسقاءَ جي نماز ==

خشڪ سالي يا مينهن جي ضرورت وقت الله کان مينهن گهرڻ لاءِ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الاستسقاء''' چيو وڃي ٿو. ان سان گڏ دعا ۽ استغفار پڻ ڪيا ويندا آهن.

== نماز ۾ فقهي اختلاف ==

نماز جي بنيادي جوڙجڪ بابت مسلمان فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي، پر ڪيترن جزوي معاملن ۾ اختلاف موجود آهن. انهن اختلافن جو تعلق قرآن، حديث ۽ فقهي اصولن جي مختلف تشريحن سان آهي.

سني فقهي مڪتبن جي ڪجهه مشهور اختلافن جو خلاصو:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! مسئلو
! حنفي
! مالڪي
! شافعي
! حنبلي
|-
| قيام ۾ هٿ
| عام طور ناف کان هيٺ ٻڌڻ
| ''سدل'' ۽ ''قبض'' ٻنهي جون روايتون؛ مالڪي عمل ۾ سدل مشهور
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
|-
| امام پٺيان فاتحه
| جهري نماز ۾ مقتدي لاءِ قرائت نه ڪرڻ مشهور موقف
| تفصيلي فرق
| مقتدي لاءِ فاتحه جي قرائت
| حالتن موجب تفصيل
|-
| وتر
| واجب
| سنت
| سنت
| سنت
|-
| فجر ۾ قنوت
| عام حالت ۾ نه
| مشهور عمل ۾ آهي
| مشهور قول موجب آهي
| عام حالت ۾ نه
|-
| عصر جي وقت جي شروعات
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ٻيڻو ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
|}

هي جدول رڳو مشهور يا غالب فقهي موقفن جو مختصر خلاصو آهي؛ هر مڪتب اندر پڻ تفصيلي رايا ۽ روايتون موجود آهن.

== سني ۽ شيعه عمل ۾ فرق ==

سني ۽ اثنا عشري شيعه مسلمان ٻئي روزانو پنج فرض نمازون مڃين ٿا، پر عملي تفصيلن ۾ ڪجهه فرق آهن.

اثنا عشري شيعه مسلمان ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي هڪٻئي پٺيان ادا ڪري سگهن ٿا، تنهنڪري عملي طور پنج نمازون ٽن وقتي گڏجاڻين ۾ ادا ٿي سگهن ٿيون؛ ان جو مطلب ٽي فرض نمازون نه، پر پنج نمازون ئي آهن.

قيام ۾ هٿن جي حالت، اذان ۽ اقامت جا ڪجهه جملا، قنوت، سجدي لاءِ استعمال ٿيندڙ سطح، تشهد ۽ سلام سميت ڪجهه جزوي معاملن ۾ پڻ فرق آهن. شيعه نماز ۾ پيشاني قدرتي زميني شيءِ، جهڙوڪ مٽي يا پٿر تي رکڻ تي زور ڏنو وڃي ٿو، جنهن سبب مٽيءَ جي '''تربت''' يا '''مهر''' جو استعمال عام آهي.

== نماز لاءِ منع ڪيل وقت ==

سني فقهي روايت ۾ ڪجهه وقت اهڙا آهن جن ۾ عام نفل نماز پڙهڻ کان منع يا ڪراهت بيان ڪئي وئي آهي، خاص طور:

* فجر کان پوءِ سج اڀرڻ تائين؛
* سج اڀرڻ جي بلڪل وقت؛
* سج جي عين زوال واري مختصر عرصي ۾؛
* عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين؛
* سج لهڻ جي عين وقت.

انهن قاعدن جا تفصيل مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف آهن ۽ فرض يا سبب واري نماز بابت استثنا پڻ موجود آهن.

== نماز جي تاريخ ==

اسلامي روايت موجب نماز جي عبادت پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي نبوت جي شروعاتي دور کان موجود هئي، جڏهن ته پنجن روزاني فرض نمازن جي مقرري کي [[اسراء ۽ معراج]] جي واقعي سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.

قرآن جي مڪي ۽ مدني آيتن ۾ صبح، شام، ڏينهن جي ڪنارن، رات ۽ ”وچين نماز“ جا حوالا ملن ٿا. قرآن 24:58 ۾ '''صلاة الفجر''' ۽ '''صلاة العشاء''' جا نالا سڌي طرح اچن ٿا، جڏهن ته 2:238 ۾ '''الصلاة الوسطى'''، يعني وچين نماز جو ذڪر آهي.

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمانن جو قبلو [[بيت المقدس]] هو، جنهن کان پوءِ قرآن 2:144 جي حڪم سان قبلو مڪي جي [[مسجد الحرام]] ڏانهن تبديل ٿيو.

=== جديد تاريخي تحقيق ===

اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ جي ڪجهه مغربي اسلاميات جي عالمن اسلامي نماز جي شروعاتي تاريخ بابت روايتي اسلامي بيان کان مختلف مفروضا پيش ڪيا. [[اگناز گولڊزيهر]] ۽ [[ڪارل بروڪلمان]] جهڙن ڪجهه عالمن پنجن وقتن جي نماز جي تاريخي ارتقا ۾ ٻين ديرقديم مذهبي روايتن، خاص طور زرتشتي عبادت، جي ممڪن اثر تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;Ignaz Goldziher: “Islamisme et parsisme”, ''Revue de l’histoire des religions'', 43 (1901), pp. 1–29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carl Brockelmann: ''Geschichte der islamischen Völker und Staaten''. München/Berlin, 1939, p. 36.&lt;/ref&gt;

[[وليم مونٽگمري واٽ]] ۽ الفرڊ ويلچ پڻ قرآن ۾ نماز جي وقتن بابت موجود اشارن ۽ بعد واري اسلامي روايت جي وچ ۾ تاريخي تعلق تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;W. Montgomery Watt and Alford T. Welch: ''Der Islam I: Mohammed und die Frühzeit, islamisches Recht, religiöses Leben''. Stuttgart, 1980.&lt;/ref&gt;

اهي تاريخي-تنقيدي نظريا اسلامي روايتي موقف کان الڳ علمي مفروضا آهن. اسلامي حديثي ۽ فقهي روايت پنجن روزاني نمازن جي مقرري کي پيغمبر محمد ﷺ جي دور سان منسوب ڪري ٿي.

== نماز ۽ دعا ۾ فرق ==

اسلامي عبادت ۾ '''صلاة''' ۽ '''دعا''' پاڻ ۾ لاڳاپيل پر الڳ تصور آهن. نماز لاءِ وقت، قبلي، پاڪائي ۽ مقرر جسماني ۽ لفظي عملن جا قاعدا آهن. دعا ڪنهن به مناسب وقت ۽ جاءِ تي الله کان التجا، بخشش، مدد يا ٻي حاجت گهرڻ لاءِ ڪري سگهجي ٿي.

دعا نماز جي اندر به شامل ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ قنوت ۽ سجدي جون دعائون، ۽ نماز کان پوءِ پڻ دعا ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== نماز جو سماجي ۽ ثقافتي ڪردار ==

نماز ذاتي عبادت سان گڏ مسلمان سماجن ۾ اجتماعي زندگيءَ جو به اهم حصو رهي آهي. مسجدن ۾ پنج وقت اذان، جماعت، جمعي جي گڏجاڻي ۽ عيدن جون وڏيون جماعتون مسلمان آبادين جي مذهبي زندگيءَ جون نمايان خاصيتون آهن.

نماز جا وقت تاريخي طور فلڪيات ۽ وقت ماپڻ جي علم سان پڻ ڳنڍيل رهيا آهن. وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ سج جي اوچائي، پاڇي جي ڊيگهه، شفق ۽ فجر جي مشاهدي ذريعي نماز جا وقت مقرر ڪيا ويندا هئا. ان مقصد لاءِ [[سج گهڙي]]، [[ربع دائرو (فلڪيات)|ربع دائرو]] ۽ ٻين فلڪياتي اوزارن جو استعمال پڻ ٿيندو هو. جديد دور ۾ نماز جا وقت فلڪياتي حسابن، ڇپيل تقويم، مسجدن جي وقتنامن ۽ ڊجيٽل خدمتن ذريعي معلوم ڪيا وڃن ٿا.

== پڻ ڏسو ==

* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[تيمم]]
* [[اذان]]
* [[اقامت]]
* [[قبلو]]
* [[ڪعبو]]
* [[مسجد]]
* [[رڪعت]]
* [[سجدو]]
* [[جمعي جي نماز]]
* [[جنازي جي نماز]]
* [[عيد جي نماز]]
* [[تهجد]]
* [[تراويح]]
* [[دعا]]
* [[ذڪر]]
* [[اسلام جا پنج رڪن]]

== حوالا ==

{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* Guy Monnot, “Ṣalāt”, ''The Encyclopaedia of Islam'', New Edition, Vol. VIII.
* David A. King, “On the Times of Muslim Prayer”, in F. Jamil Ragep and Sally P. Ragep (eds.), ''Studies in the Islamic Exact Sciences'', 2004.
* Marion Holmes Katz, ''Prayer in Islamic Thought and Practice'', Cambridge University Press, 2013.
* William C. Chittick and Sachiko Murata, ''The Vision of Islam'', Paragon House, 1994.
* Arthur Jeffery, ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an'', Baroda, 1938.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

{{Commons category|Salat}}

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:نماز| ]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]
[[زمرو:اسلام جا پنج رڪن]]</text>
      <sha1>du27xy5clz1q43h6au5uiot1hp6shq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416528</id>
      <parentid>416527</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T18:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37731" sha1="tquy05xm0azujx2rn47rvza1b799mzy" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ مقرر وقتن تي ادا ٿيندڙ عبادت}}

{{اسلام}}

'''نماز''' ({{lang-ar|الصَّلَاة|الصلاة}}، ''الصلاة''؛ عام رومن صورتون: ''Salah'' يا ''Salat'') [[اسلام]] ۾ هڪ مقرر طريقي سان ادا ٿيندڙ عبادت آهي، جنهن ۾ [[قرآن]] جي تلاوت، قيام، رڪوع، سجدو، ويهڻ، ذڪر ۽ دعائون شامل آهن. فارسي ۽ فارسي ثقافتي اثر هيٺ آيل علائقن، جن ۾ [[ڏکڻ ايشيا]]، [[وچ ايشيا]]، [[ترڪي]] ۽ [[ايران]] شامل آهن، ان عبادت لاءِ '''نماز''' جو لفظ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Chittick |first1=William C. |last2=Murata |first2=Sachiko |title=The Vision of Islam |publisher=Paragon House |year=1994 |isbn=9781557785169}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت ۽ [[فقه]] موجب هر بالغ ۽ عاقل مسلمان تي ڏينهن ۽ رات ۾ پنج فرض نمازون مقرر آهن: [[فجر جي نماز|فجر]]، [[ظهر جي نماز|ظهر]]، [[عصر جي نماز|عصر]]، [[مغرب جي نماز|مغرب]] ۽ [[عشاء جي نماز|عشاء]]. نماز پڙهندڙ [[قبلو|قبلي]]، يعني [[مڪو|مڪي]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن منهن ڪري نماز ادا ڪري ٿو. هر نماز هڪ يا وڌيڪ مقرر عبادتي چڪرن تي مشتمل هوندي آهي، جن کي '''[[رڪعت]]''' چيو ويندو آهي. قرآن موجب نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

سني اسلام ۾ نماز کي [[اسلام جا پنج رڪن|اسلام جي پنجن رڪنن]] مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته اثنا عشري شيعه اسلام ۾ اها [[فروع الدين]] جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. فرض نمازن کان سواءِ سنت، نفل، وتر، تهجد، تراويح، عيد، جنازي، استسقاءَ ۽ گرهڻ سميت مختلف موقعن جون ٻيون نمازون پڻ اسلامي عبادتي روايت جو حصو آهن.

== نالو ۽ اشتقاق ==

عربي لفظ '''صلاة''' (''ṣalāh/ṣalāt'') عام طرح ”نماز“ يا ”عبادت“ جي معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو. قرآن ۾ هي لفظ مختلف صرفي صورتن ۾ بار بار آيو آهي. عربيءَ کان سواءِ ڪيترين مسلمان ٻولين ۾ ساڳيو لفظ ٿوري صوتياتي تبديليءَ سان استعمال ٿئي ٿو.

لفظ ''صلاة'' جي قديم اشتقاق بابت لسانيات جي عالمن مختلف رايا ڏنا آهن. آرٿر جيفري ۽ ٻين سامي ٻولين جي عالمن ان کي آرامي/سرياني مذهبي لغت سان ڳنڍيو آهي؛ آرامي ٻوليءَ ۾ ان سان لاڳاپيل لفظ دعا، عبادت يا جهڪڻ جي مفهوم ۾ استعمال ٿيندا هئا.&lt;ref&gt;Arthur Jeffery: ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an''. Baroda, 1938, pp. 198–199.&lt;/ref&gt; عربي فعل ''صَلّى'' جي معنيٰ ”نماز پڙهڻ“ يا ”دعا ڪرڻ“ آهي. ساڳئي لفظ مان '''[[مصلى]]''' نڪتل آهي، جنهن مان مراد نماز لاءِ مخصوص جاءِ يا کليل نمازگاهه ٿي سگهي ٿي.

قرآن جي قديم رسم الخط ۾ لفظ جي صورت ''صلوة'' پڻ ملي ٿي. ان جي تاريخي اچار ۽ لکڻيءَ بابت عربي لسانيات ۽ قرآني رسم الخط جي ماهرن مختلف وضاحتون ڏنيون آهن.&lt;ref&gt;Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorâns''. Dieterich, Göttingen, 1860, pp. 255–256.&lt;/ref&gt;

'''نماز''' فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو وچ فارسيءَ جي اهڙي لفظ مان نڪتل سمجهيو وڃي ٿو جنهن جو مفهوم تعظيم، احترام يا عبادت سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hussain |first=Amjad M. |title=Prayer in Islam |publisher=British Library |date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112053749/https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/prayer-in-islam |archive-date=12 November 2019}}&lt;/ref&gt; فارسيءَ جي اثر سبب ''نماز'' سنڌي، اردو، پشتو، ترڪي ۽ ڏکڻ ۽ وچ ايشيا جي ڪيترين ٻين ٻولين ۾ عام اصطلاح بڻجي ويو.

نماز کي '''دعا''' کان اصطلاحي طرح الڳ سمجهيو وڃي ٿو. نماز مقرر وقتن، شرطن ۽ جسماني عملن واري رسمي عبادت آهي، جڏهن ته [[دعا]] عام طور الله کان گهرڻ، التجا يا مناجات ڪرڻ کي چيو وڃي ٿو ۽ ان لاءِ نماز جهڙو مقرر ڍانچو ضروري ناهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== اسلامي اهميت ==

نماز اسلام جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. قرآن ۾ نماز قائم ڪرڻ جو حڪم ڪيترن هنڌن تي ڏنو ويو آهي. سورة النساءَ ۾ چيو ويو آهي ته نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سني روايت ۾ شهادت کان پوءِ نماز کي اسلام جي پنجن رڪنن مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو. اثنا عشري شيعه فقهي روايت ۾ نماز فروع الدين ۾ شامل آهي، جڏهن ته اسماعيلي روايت ۾ پڻ عبادت جي بنيادي فرضن مان شمار ٿئي ٿي.

اسلامي فقه ۾ نمازون سندن شرعي حيثيت موجب فرض يا واجب، سنت ۽ نفل جهڙين قسمن ۾ ورهايون وڃن ٿيون. انهن اصطلاحن جي فني معنيٰ مختلف فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه مختلف آهي. مثال طور [[حنفي فقه]] ۾ ''فرض'' ۽ ''واجب'' وچ ۾ اصولي فرق ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين ڪيترن فقهي مڪتبن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي استعمال جو دائرو مختلف آهي.

== پنج وقت نماز ==

اسلامي فقهي روايت موجب ڏينهن ۽ رات جون پنج فرض نمازون هي آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! نماز
! وقت
! فرض رڪعتون
|-
| '''[[فجر جي نماز|فجر]]'''
| سچي صبح ([[فجر صادق]]) کان سج اڀرڻ تائين
| 2
|-
| '''[[ظهر جي نماز|ظهر]]'''
| سج جي زوال کان پوءِ عصر جي وقت تائين
| 4
|-
| '''[[عصر جي نماز|عصر]]'''
| منجهند کان پوءِ مقرر پاڇي واري وقت کان سج لهڻ تائين
| 4
|-
| '''[[مغرب جي نماز|مغرب]]'''
| سج لهڻ کان پوءِ
| 3
|-
| '''[[عشاء جي نماز|عشاء]]'''
| شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ فجر تائين
| 4
|}

اهڙيءَ طرح پنجن فرض نمازن ۾ مجموعي طور '''17 فرض رڪعتون''' ٿين ٿيون. انهن کان اڳ يا پوءِ مختلف سنت ۽ نفل رڪعتون پڻ پڙهيون وڃن ٿيون، جن جي تعداد ۽ فقهي حيثيت بابت مڪتبن ۾ ڪجهه اختلاف آهن.

اسلامي روايت موجب پنجن روزاني نمازن جو فرض ٿيڻ [[معراج]] جي واقعي سان ڳنڍيو وڃي ٿو. صحيح حديثن ۾ پنج نمازون مسلمانن تي روزاني فرض هجڻ جو بيان ملي ٿو.&lt;ref&gt;Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī: ''Fatḥ al-bārī šarḥ Ṣaḥīḥ al-Buḫārī''. Cairo, 1986, vol. 2, p. 11, Hadith 528.&lt;/ref&gt;

قرآن پنجن نمازن جا سڀئي نالا هڪ ئي آيت ۾ گڏ نٿو ڏئي، پر نماز جي مختلف وقتن، فجر، عشاءَ ۽ ”وچين نماز“ وغيره جا حوالا مختلف آيتن ۾ اچن ٿا. اسلامي فقهي ۽ حديثي روايت انهن قرآني حڪمن ۽ نبوي سنت کي گڏ ڪري پنجن روزاني نمازن جي وقتن ۽ طريقي جو بنياد قرار ڏئي ٿي. ڪجهه جديد [[قرآنيت|قرآن پرست]] تحريڪن قرآن جي انهن آيتن جي مختلف تشريح ڪندي روزاني نمازن جي تعداد بابت روايتي موقف کان مختلف رايا اختيار ڪيا آهن؛ اهي رايا سني ۽ شيعه فقهي روايتن جي غالب موقف کان مختلف آهن.

== نماز جا وقت ==

نماز جا وقت گهڙيءَ جي ڪنهن هڪ مستقل وقت بدران سج جي روزاني حرڪت سان مقرر ٿين ٿا، تنهنڪري اهي موسم ۽ جاگرافيائي هنڌ موجب بدلجن ٿا.

=== فجر ===

فجر جو وقت '''فجر صادق'''، يعني اوڀر طرف پکڙجندڙ صبح جي حقيقي روشنيءَ کان شروع ٿئي ٿو ۽ سج اڀرڻ سان ختم ٿئي ٿو.

=== ظهر ===

ظهر جو وقت سج جي آسمان ۾ پنهنجي بلند ترين مقام تان لهي وڃڻ، يعني '''زوال''' کان پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ عصر جي وقت تائين جاري رهي ٿو.

=== عصر ===

عصر جي شروعات بابت فقهي مڪتبن ۾ مشهور اختلاف آهي. مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ عام طور ان وقت عصر شروع ٿئي ٿي جڏهن ڪنهن عمودي شيءِ جو پاڇو، زوال وقت موجود پاڇي کان سواءِ، ان شيءِ جي ڊيگهه جي برابر ٿي وڃي. حنفي فقه جي مشهور قول موجب عصر تڏهن شروع ٿئي ٿي جڏهن اهو اضافي پاڇو شيءِ جي ڊيگهه کان ٻيڻو ٿي وڃي.&lt;ref&gt;Wiedemann and Frank: ''Die Gebetszeiten im Islam'', pp. 763–764.&lt;/ref&gt; عصر جو وقت سج لهڻ تائين رهي ٿو.

=== مغرب ===

مغرب جو وقت سج مڪمل لهڻ کان فوراً پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ شام جي شفق ختم ٿيڻ تائين جاري رهي ٿو.

=== عشاء ===

عشاء جو وقت شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. فقهي تفصيلن ۾ ڳاڙهي يا سفيد شفق جي ختم ٿيڻ بابت اختلاف ملي ٿو. عشاء جو آخري وقت فجر صادق تائين سمجهيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ نماز کي رات جي شروعاتي حصي ۾ ادا ڪرڻ بابت مختلف فقهي فضيلتون بيان ٿيل آهن.

== نماز جون تياريون ۽ شرط ==

نماز کان اڳ ڪجهه بنيادي شرط پورا ڪرڻ ضروري سمجهيا وڃن ٿا. فقهي ترتيب ۽ اصطلاحن ۾ اختلاف هوندي به انهن ۾ عام طور هي ڳالهيون شامل آهن:

* نماز جو وقت داخل ٿيڻ؛
* [[وضو]] يا ضرورت موجب [[غسل]] ذريعي حدث کان پاڪ ٿيڻ؛
* بدن، لباس ۽ نماز واري جاءِ کي نجاست کان پاڪ رکڻ؛
* شرعي ستر ڍڪڻ؛
* [[قبلو|قبلي]] ڏانهن منهن ڪرڻ؛
* نماز جي [[نيت]] ڪرڻ.

=== وضو ۽ غسل ===

قرآن جي سورة المائدة 5:6 نماز کان اڳ منهن ۽ هٿ ڌوئڻ، مٿي جو مسح ڪرڻ ۽ پيرن بابت پاڪائيءَ جو حڪم بيان ڪري ٿي؛ ساڳي آيت جنابت جي حالت ۾ غسل ۽ پاڻي نه ملڻ يا مخصوص حالتن ۾ [[تيمم]] جو ذڪر ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Ma'idah 5:6 |url=https://quran.com/5/6 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

وضو جي عملي تفصيل ۾ سني ۽ شيعه فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه فرق موجود آهن، خاص ڪري پير ڌوئڻ يا مسح ڪرڻ جي تشريح ۾.

=== پاڪ جاءِ ۽ لباس ===

نماز پڙهڻ لاءِ زمين جو پاڪ هجڻ ضروري آهي، پر [[جاءِ نماز]] يا نماز واري چادر پاڻ نماز جو لازمي شرط ناهي. نماز ڪنهن به پاڪ جاءِ تي ادا ڪري سگهجي ٿي. مسجد جماعت سان عبادت جو اهم مرڪز آهي.

=== قبلو ===

نماز دوران مسلمان [[مسجد الحرام]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن رخ ڪن ٿا، جنهن رخ کي '''قبلو''' چيو وڃي ٿو. قرآن جي سورة البقرة 2:144 ۾ مسجد الحرام ڏانهن منهن ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2/144 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمان نماز دوران [[بيت المقدس]] ڏانهن منهن ڪندا هئا. بعد ۾ قبلو ڪعبي ڏانهن تبديل ڪيو ويو. صحيح بخاري ۽ صحيح مسلم ۾ براءَ بن عازب کان روايت آهي ته مديني اچڻ کان پوءِ مسلمان لڳ ڀڳ سورهن يا سترهن مهينا بيت المقدس ڏانهن نماز پڙهندا رهيا، جنهن کان پوءِ قبلي جي تبديليءَ جو حڪم نازل ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hadiths on Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2:144/hadith |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== نماز جي جوڙجڪ ==

نماز جو بنيادي يونٽ '''[[رڪعت]]''' آهي. هڪ رڪعت ۾ قيام، قرائت، رڪوع ۽ ٻه سجدا شامل هوندا آهن. مختلف نمازون ٻن، ٽن يا چئن فرض رڪعتن تي مشتمل آهن.

نماز جي جزوي تفصيل ۾ فقهي مڪتبن جي وچ ۾ اختلاف موجود آهن، پر بنيادي ڍانچي بابت مسلمانن جي اهم فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي.

=== نيت ===

نماز شروع ڪرڻ کان اڳ عبادت ڪندڙ پنهنجي دل ۾ اهو ارادو ڪري ٿو ته ڪهڙي نماز ادا ڪري رهيو آهي. ان ارادي کي '''نيت''' چيو وڃي ٿو. فقهي مڪتبن ۾ نيت کي زبان سان چوڻ جي ضرورت بابت مختلف رايا آهن؛ بنيادي تصور دل جي ارادي سان لاڳاپيل آهي.

=== قيام ۽ تڪبير تحريمه ===

نماز پڙهندڙ جيڪڏهن جسماني طور قادر هجي ته بيهي نماز شروع ڪري ٿو. بيهڻ کي '''قيام''' چيو وڃي ٿو.

نماز جي شروعات:

{{اقتباس|الله أكبر}}

چئي ڪئي وڃي ٿي. ان کي '''تڪبير تحريمه''' يا ''تڪبير الاحرام'' چيو وڃي ٿو. ان کان پوءِ نماز جي حالت ۾ عام ڳالهائڻ، کائڻ پيئڻ ۽ نماز کان ٻاهر جا عمل نه ڪيا ويندا آهن.

هٿ ٻڌڻ، هٿن جي جاءِ، يا هٿ پاسن تي ڇڏڻ بابت مختلف فقهي روايتون موجود آهن.

=== قرائت ===

قيام ۾ [[سورة الفاتحة]] پڙهي وڃي ٿي. پهرين ٻن رڪعتن ۾ عام طور فاتحه کان پوءِ قرآن جي ٻي سورت يا ڪجهه آيتون پڙهيون وڃن ٿيون. جماعت ۾ مقتديءَ جي قرائت بابت حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ تفصيلي اختلاف آهن.

=== رڪوع ===

قرائت کان پوءِ تڪبير چئي '''[[رڪوع]]''' ڪيو وڃي ٿو، جنهن ۾ جسم جو مٿيون حصو اڳتي جهڪايو وڃي ٿو ۽ هٿ گوڏن تي رکيا وڃن ٿا. رڪوع ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيم}}

يعني ”منهنجو عظيم پالڻهار پاڪ آهي.“

=== قومو يا اعتدال ===

رڪوع کان پوءِ نمازي ٻيهر سڌو بيهي ٿو. سني نماز جي عام صورت ۾ امام يا اڪيلو نماز پڙهندڙ چوي ٿو:

{{اقتباس|سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ}}

۽ پوءِ:

{{اقتباس|رَبَّنَا لَكَ الْحَمْد}}

چيو وڃي ٿو.

=== سجدو ===

ان کان پوءِ نمازي '''[[سجدو]]''' ڪري ٿو. سجدي ۾ پيشاني زمين تي رکي وڃي ٿي. عام سني طريقي ۾ پيشاني، نڪ، ٻئي هٿ، گوڏا ۽ پيرن جون آڱريون زمين سان لڳن ٿيون. سجدي ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى}}

يعني ”منهنجو سڀ کان مٿانهون پالڻهار پاڪ آهي.“

اثنا عشري شيعه عمل ۾ پيشاني اهڙي قدرتي زميني شيءِ تي رکڻ کي اهميت ڏني وڃي ٿي جنهن تي سجدو صحيح هجي؛ ان مقصد لاءِ مٽيءَ جي ننڍڙي تختي، '''[[تربت]]''' يا مهر، پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي.

=== جلسو ۽ ٻيو سجدو ===

پهرين سجدي کان پوءِ نمازي ٿوري دير ويهي ٿو، جنهن کي '''جلسو''' چيو وڃي ٿو، پوءِ ٻيو سجدو ڪري ٿو. ٻئي سجدي سان هڪ رڪعت مڪمل ٿئي ٿي.

=== قعدو ۽ تشهد ===

ٻي رڪعت کان پوءِ ويهڻ کي '''قعدو''' چيو وڃي ٿو. ان ۾ '''[[تشهد]]''' پڙهيو وڃي ٿو. آخري قعدي ۾ درود/صلوات ۽ دعائون پڙهڻ جون روايتون موجود آهن.

=== سلام ===

سني نماز جي عام طريقي ۾ آخري قعدي کان پوءِ ساڄي ۽ کاٻي پاسي منهن ڦيرائي:

{{اقتباس|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ الله}}

چيو وڃي ٿو. ان عمل کي '''تسليم''' يا '''سلام''' چيو وڃي ٿو ۽ ان سان نماز مڪمل ٿئي ٿي. شيعه فقهي طريقي ۾ اختتامي سلام جي صيغي ۽ عملي صورت ۾ ڪجهه فرق آهي.

== سجده سهو ==

نماز دوران وسارڻ يا مخصوص قسم جي غلطي ٿيڻ جي صورت ۾ فقهي قاعدن موجب ٻه اضافي سجدا ڪيا ويندا آهن، جن کي '''[[سجدو سهو|سجدا سهو]]''' چيو وڃي ٿو. اهي سلام کان اڳ يا پوءِ ڪرڻ بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل آهن.

== جماعت سان نماز ==

{{Main|جماعت سان نماز}}

نماز اڪيلي به پڙهي سگهجي ٿي ۽ جماعت سان پڻ. جماعت ۾ هڪ شخص '''[[امام]]''' بڻجي نماز جي اڳواڻي ڪري ٿو ۽ ٻيا نمازي سندس پٺيان صفن ۾ بيهن ٿا.

سني حديثي روايت ۾ جماعت سان نماز لاءِ انفرادي نماز جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ فضيلت بيان ٿيل آهي. جماعت جي شرعي حيثيت بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف درجا بيان ڪيا ويا آهن.

جماعت ۾ نمازي امام جي حرڪتن جي پيروي ڪن ٿا؛ مقتدي امام کان اڳ رڪوع يا سجدي ۾ نه وڃي ٿو. مردن، عورتن ۽ ٻارن جي صفن جي ترتيب بابت به فقهي ضابطا موجود آهن.

== جمعي جي نماز ==

{{اصل|جمعي جي نماز}}

'''[[جمعي جي نماز]]''' هر جمعي تي ظهر جي وقت جماعت سان ادا ٿيندڙ خاص نماز آهي. قرآن جي سورة الجمعة 62:9 ۾ جمعي جي ڏينهن نماز لاءِ سڏ ٿيڻ تي الله جي ذڪر ڏانهن وڃڻ ۽ واپار ڇڏي ڏيڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Jumu'ah 62:9 |url=https://quran.com/62/9 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

جمعي جي نماز کان اڳ '''[[خطبو]]''' ڏنو وڃي ٿو ۽ پوءِ امام جي اڳواڻيءَ ۾ ٻه فرض رڪعتون ادا ڪيون وڃن ٿيون. اها عام ظهر جي چئن فرض رڪعتن جي جاءِ وٺي ٿي، انهن ماڻهن لاءِ جن تي جمعو واجب يا فرض هجي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=EMĀM-E JOMʿA |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1998}}&lt;/ref&gt;

== عيد جي نماز ==

{{اصل|عيد جي نماز}}

[[عيدالفطر]] ۽ [[عيدالاضحيٰ]] جي صبح خاص '''عيد نماز''' ادا ڪئي وڃي ٿي. اها ٻن رڪعتن تي مشتمل هوندي آهي ۽ ان ۾ عام نماز کان وڌيڪ تڪبيرون چيون وڃن ٿيون. اضافي تڪبيرن جي تعداد ۽ ترتيب بابت فقهي مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

عيد جي نماز کان پوءِ خطبو ڏنو وڃي ٿو. جمعي جي ابتڙ عيد جو خطبو نماز کان پوءِ ٿيندو آهي.

== جنازي جي نماز ==

{{اصل|جنازي جي نماز}}

'''[[جنازي جي نماز]]''' فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ٿيندڙ اجتماعي دعا ۽ نماز آهي. عام نماز جي ابتڙ ان ۾ رڪوع ۽ سجدو نه هوندو آهي. سني فقهي روايت ۾ عام طور چار تڪبيرون، ثنا يا فاتحه بابت فقهي طريقي، درود، ميت لاءِ دعا ۽ سلام شامل آهن. شيعه فقهي روايت ۾ جنازي جي نماز جو طريقو ۽ تڪبيرن جو تعداد مختلف آهي.

== مسافر جي نماز ۽ قصر ==

سفر دوران ظهر، عصر ۽ عشاءَ جون چار رڪعتن واريون فرض نمازون مخصوص شرطن هيٺ ٻن رڪعتن تائين مختصر ڪرڻ کي '''قصر''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:101 سفر دوران نماز مختصر ڪرڻ جو ذڪر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:101 |url=https://quran.com/4/101 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سفر جي گهٽ ۾ گهٽ مفاصلي، رهائش جي ارادي ۽ قصر جي واجب يا رخصت هجڻ بابت فقهي مڪتبن جا ضابطا مختلف آهن؛ تنهنڪري قصر لاءِ هڪ ئي فاصلو سڀني مسلمان فقهي مڪتبن تي لاڳو نٿو ٿئي.

== ٻن نمازن کي گڏ ڪرڻ ==

ظهر ۽ عصر، يا مغرب ۽ عشاءَ کي مخصوص حالتن ۾ هڪ وقت ۾ ادا ڪرڻ کي '''جمع''' چيو وڃي ٿو. جمع جون ٻه عام صورتون '''جمع تقديم''' ۽ '''جمع تأخير''' آهن.

سني فقهي مڪتبن ۾ سفر، مينهن، بيماري ۽ ٻين ضرورتن سبب جمع ڪرڻ جي اجازت بابت اختلاف آهي. حنفي فقه جو روايتي موقف ٻين ٽن سني مڪتبن کان وڌيڪ محدود آهي. جعفري شيعه فقه ۾ ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي گڏ پڙهڻ جي اجازت وڌيڪ وسيع آهي، تنهن هوندي به اهي پنج الڳ فرض نمازون ئي شمار ٿين ٿيون؛ انهن کي ٽن نمازن ۾ تبديل نه ڪيو ويندو آهي.

== خوف جي نماز ==

{{اصل|خوف جي نماز}}

جنگ يا دشمن جي خطري واري حالت ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الخوف''' يا '''خوف جي نماز''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:102 ۾ اهڙي حالت جو طريقو بيان ڪيو ويو آهي، جنهن ۾ هڪ جماعت امام سان نماز ادا ڪري ٿي جڏهن ٻي جماعت حفاظت لاءِ تيار رهي ٿي، پوءِ ٻي جماعت نماز ۾ شامل ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:102 |url=https://quran.com/4/102 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== بيمار يا جسماني طور معذور شخص جي نماز ==

جيڪو شخص بيهي نماز پڙهڻ جي جسماني سگهه نه رکي، ان لاءِ اسلامي فقه ۾ ويهي يا ضرورت موجب ليٽي نماز پڙهڻ جون رخصتون موجود آهن. نماز جي جسماني حرڪتن کي بيماري ۽ جسماني صلاحيت مطابق ترتيب ڏيڻ بابت فقهي تفصيل موجود آهن.

حيض ۽ نفاس واري عورت لاءِ روزاني فرض نماز ادا ڪرڻ جو حڪم عارضي طور ساقط هوندو آهي ۽ روايتي فقهي موقف موجب انهن نمازن جي پوءِ قضا به لازم نه هوندي آهي.

== سنت ۽ نفل نمازون ==

فرض نمازن کان سواءِ مختلف اختياري يا اضافي نمازون ادا ڪيون وڃن ٿيون. انهن کي عام طور '''سنت''' يا '''نفل''' نمازون چيو وڃي ٿو.

=== سنت رواتب ===

پنجن فرض نمازن کان اڳ يا پوءِ پڙهڻ لاءِ روايت ٿيل باقاعده سنت رڪعتن کي '''سنن رواتب''' چيو وڃي ٿو. انهن مان ڪجهه کي سني فقهي اصطلاح ۾ '''سنت مؤڪده''' ۽ ڪجهه کي '''غير مؤڪده''' چيو وڃي ٿو.

رواتب جي تعداد ۽ ڪهڙين رڪعتن کي مؤڪده شمار ڪرڻ بابت حديثي روايتن ۽ فقهي مڪتبن ۾ تفصيل مختلف آهن؛ تنهنڪري ڪنهن هڪ فهرست کي سڀني مڪتبن لاءِ يڪسان نه سمجهيو وڃي.

=== وتر ===

'''[[وتر جي نماز|وتر]]''' رات جي نماز آهي، جنهن جون رڪعتون طاق تعداد ۾ هونديون آهن. حنفي فقه ۾ وتر کي '''واجب''' چيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين سني مڪتبن ۾ ان کي مؤڪد سنت سمجهيو وڃي ٿو. وتر جي رڪعتن، قنوت ۽ طريقي بابت پڻ مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

=== تهجد ===

{{اصل|تهجد}}

'''[[تهجد]]''' رات جي وقت پڙهي ويندڙ نفل نماز آهي، خاص طور ننڊ کان پوءِ رات جي آخري حصي ۾ پڙهڻ کي وڏي فضيلت ڏني وئي آهي. شيعه عبادتي روايت ۾ رات جي نماز کي '''صلاة الليل''' چيو وڃي ٿو ۽ ان جي مخصوص ترتيب موجود آهي.

=== تراويح ===

{{اصل|تراويح}}

'''[[تراويح]]''' رمضان جي راتين ۾ عشاءَ کان پوءِ ادا ٿيندڙ نماز آهي. سني روايت ۾ اها باجماعت يا انفرادي طور پڙهي وڃي ٿي. ان جي رڪعتن جي تعداد بابت تاريخي ۽ فقهي عمل ۾ مختلف روايتون موجود آهن.

اثنا عشري شيعه فقه ۾ رمضان جون نفل نمازون پڙهڻ جي روايت موجود آهي، پر سني طرز جي باجماعت تراويح کي سندن فقهي روايت قبول نٿي ڪري.

=== اشراق ۽ چاشت ===

سج اڀرڻ کان ڪجهه وقت پوءِ پڙهي ويندڙ نفل نماز لاءِ '''اشراق''' جو اصطلاح استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته صبح کان زوال کان اڳ واري عرصي ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''[[چاشت جي نماز|ضحى يا چاشت]]''' چيو وڃي ٿو. فقهي ۽ حديثي ڪتابن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي دائري بابت مختلف استعمال ملي ٿو.

=== استخاره ===

ڪنهن جائز معاملي ۾ الله کان ڀلائي ۽ صحيح چونڊ جي توفيق گهرڻ لاءِ ٻن نفل رڪعتن کان پوءِ مخصوص دعا ڪرڻ کي '''[[استخارو|صلاة الاستخارة]]''' چيو وڃي ٿو.

=== تحية المسجد ===

مسجد ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ ويهڻ کان اڳ ٻه نفل رڪعتون پڙهڻ کي '''تحية المسجد''' چيو وڃي ٿو.

== گرهڻ جي نماز ==

سج يا چنڊ گرهڻ جي موقعي تي ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الكسوف''' يا '''صلاة الخسوف''' چيو وڃي ٿو. ان جو طريقو مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل رکي ٿو.

اسلامي حديثي روايت موجب پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي پٽ [[ابراهيم بن محمد|ابراهيم]] جي وفات واري ڏينهن سج گرهڻ ٿيو. ماڻهن ۾ موجود ان وهم جي برخلاف پيغمبر گرهڻ کي ڪنهن انسان جي ڄمڻ يا مرڻ جو نتيجو قرار نه ڏنو ۽ عبادت ڪرڻ جي هدايت ڪئي.

== استسقاءَ جي نماز ==

خشڪ سالي يا مينهن جي ضرورت وقت الله کان مينهن گهرڻ لاءِ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الاستسقاء''' چيو وڃي ٿو. ان سان گڏ دعا ۽ استغفار پڻ ڪيا ويندا آهن.

== نماز ۾ فقهي اختلاف ==

نماز جي بنيادي جوڙجڪ بابت مسلمان فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي، پر ڪيترن جزوي معاملن ۾ اختلاف موجود آهن. انهن اختلافن جو تعلق قرآن، حديث ۽ فقهي اصولن جي مختلف تشريحن سان آهي.

سني فقهي مڪتبن جي ڪجهه مشهور اختلافن جو خلاصو:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! مسئلو
! حنفي
! مالڪي
! شافعي
! حنبلي
|-
| قيام ۾ هٿ
| عام طور ناف کان هيٺ ٻڌڻ
| ''سدل'' ۽ ''قبض'' ٻنهي جون روايتون؛ مالڪي عمل ۾ سدل مشهور
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
|-
| امام پٺيان فاتحه
| جهري نماز ۾ مقتدي لاءِ قرائت نه ڪرڻ مشهور موقف
| تفصيلي فرق
| مقتدي لاءِ فاتحه جي قرائت
| حالتن موجب تفصيل
|-
| وتر
| واجب
| سنت
| سنت
| سنت
|-
| فجر ۾ قنوت
| عام حالت ۾ نه
| مشهور عمل ۾ آهي
| مشهور قول موجب آهي
| عام حالت ۾ نه
|-
| عصر جي وقت جي شروعات
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ٻيڻو ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
|}

هي جدول رڳو مشهور يا غالب فقهي موقفن جو مختصر خلاصو آهي؛ هر مڪتب اندر پڻ تفصيلي رايا ۽ روايتون موجود آهن.

== سني ۽ شيعه عمل ۾ فرق ==

سني ۽ اثنا عشري شيعه مسلمان ٻئي روزانو پنج فرض نمازون مڃين ٿا، پر عملي تفصيلن ۾ ڪجهه فرق آهن.

اثنا عشري شيعه مسلمان ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي هڪٻئي پٺيان ادا ڪري سگهن ٿا، تنهنڪري عملي طور پنج نمازون ٽن وقتي گڏجاڻين ۾ ادا ٿي سگهن ٿيون؛ ان جو مطلب ٽي فرض نمازون نه، پر پنج نمازون ئي آهن.

قيام ۾ هٿن جي حالت، اذان ۽ اقامت جا ڪجهه جملا، قنوت، سجدي لاءِ استعمال ٿيندڙ سطح، تشهد ۽ سلام سميت ڪجهه جزوي معاملن ۾ پڻ فرق آهن. شيعه نماز ۾ پيشاني قدرتي زميني شيءِ، جهڙوڪ مٽي يا پٿر تي رکڻ تي زور ڏنو وڃي ٿو، جنهن سبب مٽيءَ جي '''تربت''' يا '''مهر''' جو استعمال عام آهي.

== نماز لاءِ منع ڪيل وقت ==

سني فقهي روايت ۾ ڪجهه وقت اهڙا آهن جن ۾ عام نفل نماز پڙهڻ کان منع يا ڪراهت بيان ڪئي وئي آهي، خاص طور:

* فجر کان پوءِ سج اڀرڻ تائين؛
* سج اڀرڻ جي بلڪل وقت؛
* سج جي عين زوال واري مختصر عرصي ۾؛
* عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين؛
* سج لهڻ جي عين وقت.

انهن قاعدن جا تفصيل مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف آهن ۽ فرض يا سبب واري نماز بابت استثنا پڻ موجود آهن.

== نماز جي تاريخ ==

اسلامي روايت موجب نماز جي عبادت پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي نبوت جي شروعاتي دور کان موجود هئي، جڏهن ته پنجن روزاني فرض نمازن جي مقرري کي [[اسراء ۽ معراج]] جي واقعي سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.

قرآن جي مڪي ۽ مدني آيتن ۾ صبح، شام، ڏينهن جي ڪنارن، رات ۽ ”وچين نماز“ جا حوالا ملن ٿا. قرآن 24:58 ۾ '''صلاة الفجر''' ۽ '''صلاة العشاء''' جا نالا سڌي طرح اچن ٿا، جڏهن ته 2:238 ۾ '''الصلاة الوسطى'''، يعني وچين نماز جو ذڪر آهي.

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمانن جو قبلو [[بيت المقدس]] هو، جنهن کان پوءِ قرآن 2:144 جي حڪم سان قبلو مڪي جي [[مسجد الحرام]] ڏانهن تبديل ٿيو.

=== جديد تاريخي تحقيق ===

اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ جي ڪجهه مغربي اسلاميات جي عالمن اسلامي نماز جي شروعاتي تاريخ بابت روايتي اسلامي بيان کان مختلف مفروضا پيش ڪيا. [[اگناز گولڊزيهر]] ۽ [[ڪارل بروڪلمان]] جهڙن ڪجهه عالمن پنجن وقتن جي نماز جي تاريخي ارتقا ۾ ٻين ديرقديم مذهبي روايتن، خاص طور زرتشتي عبادت، جي ممڪن اثر تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;Ignaz Goldziher: “Islamisme et parsisme”, ''Revue de l’histoire des religions'', 43 (1901), pp. 1–29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carl Brockelmann: ''Geschichte der islamischen Völker und Staaten''. München/Berlin, 1939, p. 36.&lt;/ref&gt;

[[وليم مونٽگمري واٽ]] ۽ الفرڊ ويلچ پڻ قرآن ۾ نماز جي وقتن بابت موجود اشارن ۽ بعد واري اسلامي روايت جي وچ ۾ تاريخي تعلق تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;W. Montgomery Watt and Alford T. Welch: ''Der Islam I: Mohammed und die Frühzeit, islamisches Recht, religiöses Leben''. Stuttgart, 1980.&lt;/ref&gt;

اهي تاريخي-تنقيدي نظريا اسلامي روايتي موقف کان الڳ علمي مفروضا آهن. اسلامي حديثي ۽ فقهي روايت پنجن روزاني نمازن جي مقرري کي پيغمبر محمد ﷺ جي دور سان منسوب ڪري ٿي.

== نماز ۽ دعا ۾ فرق ==

اسلامي عبادت ۾ '''صلاة''' ۽ '''دعا''' پاڻ ۾ لاڳاپيل پر الڳ تصور آهن. نماز لاءِ وقت، قبلي، پاڪائي ۽ مقرر جسماني ۽ لفظي عملن جا قاعدا آهن. دعا ڪنهن به مناسب وقت ۽ جاءِ تي الله کان التجا، بخشش، مدد يا ٻي حاجت گهرڻ لاءِ ڪري سگهجي ٿي.

دعا نماز جي اندر به شامل ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ قنوت ۽ سجدي جون دعائون، ۽ نماز کان پوءِ پڻ دعا ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== نماز جو سماجي ۽ ثقافتي ڪردار ==

نماز ذاتي عبادت سان گڏ مسلمان سماجن ۾ اجتماعي زندگيءَ جو به اهم حصو رهي آهي. مسجدن ۾ پنج وقت اذان، جماعت، جمعي جي گڏجاڻي ۽ عيدن جون وڏيون جماعتون مسلمان آبادين جي مذهبي زندگيءَ جون نمايان خاصيتون آهن.

نماز جا وقت تاريخي طور فلڪيات ۽ وقت ماپڻ جي علم سان پڻ ڳنڍيل رهيا آهن. وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ سج جي اوچائي، پاڇي جي ڊيگهه، شفق ۽ فجر جي مشاهدي ذريعي نماز جا وقت مقرر ڪيا ويندا هئا. ان مقصد لاءِ [[سج گهڙي]]، [[ربع دائرو (فلڪيات)|ربع دائرو]] ۽ ٻين فلڪياتي اوزارن جو استعمال پڻ ٿيندو هو. جديد دور ۾ نماز جا وقت فلڪياتي حسابن، ڇپيل تقويم، مسجدن جي وقتنامن ۽ ڊجيٽل خدمتن ذريعي معلوم ڪيا وڃن ٿا.

== پڻ ڏسو ==

* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[تيمم]]
* [[اذان]]
* [[اقامت]]
* [[قبلو]]
* [[ڪعبو]]
* [[مسجد]]
* [[رڪعت]]
* [[سجدو]]
* [[جمعي جي نماز]]
* [[جنازي جي نماز]]
* [[عيد جي نماز]]
* [[تهجد]]
* [[تراويح]]
* [[دعا]]
* [[ذڪر]]
* [[اسلام جا پنج رڪن]]

== حوالا ==

{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* Guy Monnot, “Ṣalāt”, ''The Encyclopaedia of Islam'', New Edition, Vol. VIII.
* David A. King, “On the Times of Muslim Prayer”, in F. Jamil Ragep and Sally P. Ragep (eds.), ''Studies in the Islamic Exact Sciences'', 2004.
* Marion Holmes Katz, ''Prayer in Islamic Thought and Practice'', Cambridge University Press, 2013.
* William C. Chittick and Sachiko Murata, ''The Vision of Islam'', Paragon House, 1994.
* Arthur Jeffery, ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an'', Baroda, 1938.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

{{Commons category|Salat}}

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:نماز| ]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]
[[زمرو:اسلام جا پنج رڪن]]</text>
      <sha1>tquy05xm0azujx2rn47rvza1b799mzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416529</id>
      <parentid>416528</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T18:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37729" sha1="efz8bax20mr6rbfkduvp4rnmud4vzuk" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ مقرر وقتن تي ادا ٿيندڙ عبادت}}

{{اسلام}}

'''نماز''' ({{lang-ar|الصَّلَاة|الصلاة}}، ''الصلاة''؛ عام رومن صورتون: ''Salah'' يا ''Salat'') [[اسلام]] ۾ هڪ مقرر طريقي سان ادا ٿيندڙ عبادت آهي، جنهن ۾ [[قرآن]] جي تلاوت، قيام، رڪوع، سجدو، ويهڻ، ذڪر ۽ دعائون شامل آهن. فارسي ۽ فارسي ثقافتي اثر هيٺ آيل علائقن، جن ۾ [[ڏکڻ ايشيا]]، [[وچ ايشيا]]، [[ترڪي]] ۽ [[ايران]] شامل آهن، ان عبادت لاءِ '''نماز''' جو لفظ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Chittick |first1=William C. |last2=Murata |first2=Sachiko |title=The Vision of Islam |publisher=Paragon House |year=1994 |isbn=9781557785169}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت ۽ [[فقه]] موجب هر بالغ ۽ عاقل مسلمان تي ڏينهن ۽ رات ۾ پنج فرض نمازون مقرر آهن: [[فجر جي نماز|فجر]]، [[ظهر جي نماز|ظهر]]، [[عصر جي نماز|عصر]]، [[مغرب جي نماز|مغرب]] ۽ [[عشاء جي نماز|عشاء]]. نماز پڙهندڙ [[قبلو|قبلي]]، يعني [[مڪو|مڪي]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن منهن ڪري نماز ادا ڪري ٿو. هر نماز هڪ يا وڌيڪ مقرر عبادتي چڪرن تي مشتمل هوندي آهي، جن کي '''[[رڪعت]]''' چيو ويندو آهي. قرآن موجب نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

سني اسلام ۾ نماز کي [[اسلام جا پنج رڪن|اسلام جي پنجن رڪنن]] مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته اثنا عشري شيعه اسلام ۾ اها [[فروع الدين]] جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. فرض نمازن کان سواءِ سنت، نفل، وتر، تهجد، تراويح، عيد، جنازي، استسقاءَ ۽ گرهڻ سميت مختلف موقعن جون ٻيون نمازون پڻ اسلامي عبادتي روايت جو حصو آهن.

== نالو ۽ اشتقاق ==

عربي لفظ '''صلاة''' (''ṣalāh/ṣalāt'') عام طرح ”نماز“ يا ”عبادت“ جي معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو. قرآن ۾ هي لفظ مختلف صرفي صورتن ۾ بار بار آيو آهي. عربيءَ کان سواءِ ڪيترين مسلمان ٻولين ۾ ساڳيو لفظ ٿوري صوتياتي تبديليءَ سان استعمال ٿئي ٿو.

لفظ ''صلاة'' جي قديم اشتقاق بابت لسانيات جي عالمن مختلف رايا ڏنا آهن. آرٿر جيفري ۽ ٻين سامي ٻولين جي عالمن ان کي آرامي/سرياني مذهبي لغت سان ڳنڍيو آهي؛ آرامي ٻوليءَ ۾ ان سان لاڳاپيل لفظ دعا، عبادت يا جهڪڻ جي مفهوم ۾ استعمال ٿيندا هئا.&lt;ref&gt;Arthur Jeffery: ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an''. Baroda, 1938, pp. 198–199.&lt;/ref&gt; عربي فعل ''صَلّى'' جي معنيٰ ”نماز پڙهڻ“ يا ”دعا ڪرڻ“ آهي. ساڳئي لفظ مان '''[[مصلى]]''' نڪتل آهي، جنهن مان مراد نماز لاءِ مخصوص جاءِ يا کليل نمازگاهه ٿي سگهي ٿي.

قرآن جي قديم رسم الخط ۾ لفظ جي صورت ''صلوة'' پڻ ملي ٿي. ان جي تاريخي اچار ۽ لکڻيءَ بابت عربي لسانيات ۽ قرآني رسم الخط جي ماهرن مختلف وضاحتون ڏنيون آهن.&lt;ref&gt;Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorâns''. Dieterich, Göttingen, 1860, pp. 255–256.&lt;/ref&gt;

'''نماز''' فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو وچ فارسيءَ جي اهڙي لفظ مان نڪتل سمجهيو وڃي ٿو جنهن جو مفهوم تعظيم، احترام يا عبادت سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hussain |first=Amjad M. |title=Prayer in Islam |publisher=British Library |date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112053749/https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/prayer-in-islam |archive-date=12 November 2019}}&lt;/ref&gt; فارسيءَ جي اثر سبب ''نماز'' سنڌي، اردو، پشتو، ترڪي ۽ ڏکڻ ۽ وچ ايشيا جي ڪيترين ٻين ٻولين ۾ عام اصطلاح بڻجي ويو.

نماز کي '''دعا''' کان اصطلاحي طرح الڳ سمجهيو وڃي ٿو. نماز مقرر وقتن، شرطن ۽ جسماني عملن واري رسمي عبادت آهي، جڏهن ته [[دعا]] عام طور الله کان گهرڻ، التجا يا مناجات ڪرڻ کي چيو وڃي ٿو ۽ ان لاءِ نماز جهڙو مقرر ڍانچو ضروري ناهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== اسلامي اهميت ==

نماز اسلام جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. قرآن ۾ نماز قائم ڪرڻ جو حڪم ڪيترن هنڌن تي ڏنو ويو آهي. سورة النساءَ ۾ چيو ويو آهي ته نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سني روايت ۾ شهادت کان پوءِ نماز کي اسلام جي پنجن رڪنن مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو. اثنا عشري شيعه فقهي روايت ۾ نماز فروع الدين ۾ شامل آهي، جڏهن ته اسماعيلي روايت ۾ پڻ عبادت جي بنيادي فرضن مان شمار ٿئي ٿي.

اسلامي فقه ۾ نمازون سندن شرعي حيثيت موجب فرض يا واجب، سنت ۽ نفل جهڙين قسمن ۾ ورهايون وڃن ٿيون. انهن اصطلاحن جي فني معنيٰ مختلف فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه مختلف آهي. مثال طور [[حنفي فقه]] ۾ ''فرض'' ۽ ''واجب'' وچ ۾ اصولي فرق ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين ڪيترن فقهي مڪتبن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي استعمال جو دائرو مختلف آهي.

== پنج وقت نماز ==

اسلامي فقهي روايت موجب ڏينهن ۽ رات جون پنج فرض نمازون هي آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! نماز
! وقت
! فرض رڪعتون
|-
| '''[[فجر جي نماز|فجر]]'''
| سچي صبح ([[فجر صادق]]) کان سج اڀرڻ تائين
| 2
|-
| '''[[ظهر جي نماز|ظهر]]'''
| سج جي زوال کان پوءِ عصر جي وقت تائين
| 4
|-
| '''[[عصر جي نماز|عصر]]'''
| منجهند کان پوءِ مقرر پاڇي واري وقت کان سج لهڻ تائين
| 4
|-
| '''[[مغرب جي نماز|مغرب]]'''
| سج لهڻ کان پوءِ
| 3
|-
| '''[[عشاء جي نماز|عشاء]]'''
| شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ فجر تائين
| 4
|}

اهڙيءَ طرح پنجن فرض نمازن ۾ مجموعي طور '''17 فرض رڪعتون''' ٿين ٿيون. انهن کان اڳ يا پوءِ مختلف سنت ۽ نفل رڪعتون پڻ پڙهيون وڃن ٿيون، جن جي تعداد ۽ فقهي حيثيت بابت مڪتبن ۾ ڪجهه اختلاف آهن.

اسلامي روايت موجب پنجن روزاني نمازن جو فرض ٿيڻ [[معراج]] جي واقعي سان ڳنڍيو وڃي ٿو. صحيح حديثن ۾ پنج نمازون مسلمانن تي روزاني فرض هجڻ جو بيان ملي ٿو.&lt;ref&gt;Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī: ''Fatḥ al-bārī šarḥ Ṣaḥīḥ al-Buḫārī''. Cairo, 1986, vol. 2, p. 11, Hadith 528.&lt;/ref&gt;

قرآن پنجن نمازن جا سڀئي نالا هڪ ئي آيت ۾ گڏ نٿو ڏئي، پر نماز جي مختلف وقتن، فجر، عشاءَ ۽ ”وچين نماز“ وغيره جا حوالا مختلف آيتن ۾ اچن ٿا. اسلامي فقهي ۽ حديثي روايت انهن قرآني حڪمن ۽ نبوي سنت کي گڏ ڪري پنجن روزاني نمازن جي وقتن ۽ طريقي جو بنياد قرار ڏئي ٿي. ڪجهه جديد [[قرآنيت|قرآن پرست]] تحريڪن قرآن جي انهن آيتن جي مختلف تشريح ڪندي روزاني نمازن جي تعداد بابت روايتي موقف کان مختلف رايا اختيار ڪيا آهن؛ اهي رايا سني ۽ شيعه فقهي روايتن جي غالب موقف کان مختلف آهن.

== نماز جا وقت ==

نماز جا وقت گهڙيءَ جي ڪنهن هڪ مستقل وقت بدران سج جي روزاني حرڪت سان مقرر ٿين ٿا، تنهنڪري اهي موسم ۽ جاگرافيائي هنڌ موجب بدلجن ٿا.

=== فجر ===

فجر جو وقت '''فجر صادق'''، يعني اوڀر طرف پکڙجندڙ صبح جي حقيقي روشنيءَ کان شروع ٿئي ٿو ۽ سج اڀرڻ سان ختم ٿئي ٿو.

=== ظهر ===

ظهر جو وقت سج جي آسمان ۾ پنهنجي بلند ترين مقام تان لهي وڃڻ، يعني '''زوال''' کان پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ عصر جي وقت تائين جاري رهي ٿو.

=== عصر ===

عصر جي شروعات بابت فقهي مڪتبن ۾ مشهور اختلاف آهي. مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ عام طور ان وقت عصر شروع ٿئي ٿي جڏهن ڪنهن عمودي شيءِ جو پاڇو، زوال وقت موجود پاڇي کان سواءِ، ان شيءِ جي ڊيگهه جي برابر ٿي وڃي. حنفي فقه جي مشهور قول موجب عصر تڏهن شروع ٿئي ٿي جڏهن اهو اضافي پاڇو شيءِ جي ڊيگهه کان ٻيڻو ٿي وڃي.&lt;ref&gt;Wiedemann and Frank: ''Die Gebetszeiten im Islam'', pp. 763–764.&lt;/ref&gt; عصر جو وقت سج لهڻ تائين رهي ٿو.

=== مغرب ===

مغرب جو وقت سج مڪمل لهڻ کان فوراً پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ شام جي شفق ختم ٿيڻ تائين جاري رهي ٿو.

=== عشاء ===

عشاء جو وقت شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. فقهي تفصيلن ۾ ڳاڙهي يا سفيد شفق جي ختم ٿيڻ بابت اختلاف ملي ٿو. عشاء جو آخري وقت فجر صادق تائين سمجهيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ نماز کي رات جي شروعاتي حصي ۾ ادا ڪرڻ بابت مختلف فقهي فضيلتون بيان ٿيل آهن.

== نماز جون تياريون ۽ شرط ==

نماز کان اڳ ڪجهه بنيادي شرط پورا ڪرڻ ضروري سمجهيا وڃن ٿا. فقهي ترتيب ۽ اصطلاحن ۾ اختلاف هوندي به انهن ۾ عام طور هي ڳالهيون شامل آهن:

* نماز جو وقت داخل ٿيڻ؛
* [[وضو]] يا ضرورت موجب [[غسل]] ذريعي حدث کان پاڪ ٿيڻ؛
* بدن، لباس ۽ نماز واري جاءِ کي نجاست کان پاڪ رکڻ؛
* شرعي ستر ڍڪڻ؛
* [[قبلو|قبلي]] ڏانهن منهن ڪرڻ؛
* نماز جي [[نيت]] ڪرڻ.

=== وضو ۽ غسل ===

قرآن جي سورة المائدة 5:6 نماز کان اڳ منهن ۽ هٿ ڌوئڻ، مٿي جو مسح ڪرڻ ۽ پيرن بابت پاڪائيءَ جو حڪم بيان ڪري ٿي؛ ساڳي آيت جنابت جي حالت ۾ غسل ۽ پاڻي نه ملڻ يا مخصوص حالتن ۾ [[تيمم]] جو ذڪر ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Ma'idah 5:6 |url=https://quran.com/5/6 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

وضو جي عملي تفصيل ۾ سني ۽ شيعه فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه فرق موجود آهن، خاص ڪري پير ڌوئڻ يا مسح ڪرڻ جي تشريح ۾.

=== پاڪ جاءِ ۽ لباس ===

نماز پڙهڻ لاءِ زمين جو پاڪ هجڻ ضروري آهي، پر [[جاءِ نماز]] يا نماز واري چادر پاڻ نماز جو لازمي شرط ناهي. نماز ڪنهن به پاڪ جاءِ تي ادا ڪري سگهجي ٿي. مسجد جماعت سان عبادت جو اهم مرڪز آهي.

=== قبلو ===

نماز دوران مسلمان [[مسجد الحرام]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن رخ ڪن ٿا، جنهن رخ کي '''قبلو''' چيو وڃي ٿو. قرآن جي سورة البقرة 2:144 ۾ مسجد الحرام ڏانهن منهن ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2/144 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمان نماز دوران [[بيت المقدس]] ڏانهن منهن ڪندا هئا. بعد ۾ قبلو ڪعبي ڏانهن تبديل ڪيو ويو. صحيح بخاري ۽ صحيح مسلم ۾ براءَ بن عازب کان روايت آهي ته مديني اچڻ کان پوءِ مسلمان لڳ ڀڳ سورهن يا سترهن مهينا بيت المقدس ڏانهن نماز پڙهندا رهيا، جنهن کان پوءِ قبلي جي تبديليءَ جو حڪم نازل ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hadiths on Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2:144/hadith |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== نماز جي جوڙجڪ ==

نماز جو بنيادي يونٽ '''[[رڪعت]]''' آهي. هڪ رڪعت ۾ قيام، قرائت، رڪوع ۽ ٻه سجدا شامل هوندا آهن. مختلف نمازون ٻن، ٽن يا چئن فرض رڪعتن تي مشتمل آهن.

نماز جي جزوي تفصيل ۾ فقهي مڪتبن جي وچ ۾ اختلاف موجود آهن، پر بنيادي ڍانچي بابت مسلمانن جي اهم فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي.

=== نيت ===

نماز شروع ڪرڻ کان اڳ عبادت ڪندڙ پنهنجي دل ۾ اهو ارادو ڪري ٿو ته ڪهڙي نماز ادا ڪري رهيو آهي. ان ارادي کي '''نيت''' چيو وڃي ٿو. فقهي مڪتبن ۾ نيت کي زبان سان چوڻ جي ضرورت بابت مختلف رايا آهن؛ بنيادي تصور دل جي ارادي سان لاڳاپيل آهي.

=== قيام ۽ تڪبير تحريمه ===

نماز پڙهندڙ جيڪڏهن جسماني طور قادر هجي ته بيهي نماز شروع ڪري ٿو. بيهڻ کي '''قيام''' چيو وڃي ٿو.

نماز جي شروعات:

{{اقتباس|الله أكبر}}

چئي ڪئي وڃي ٿي. ان کي '''تڪبير تحريمه''' يا ''تڪبير الاحرام'' چيو وڃي ٿو. ان کان پوءِ نماز جي حالت ۾ عام ڳالهائڻ، کائڻ پيئڻ ۽ نماز کان ٻاهر جا عمل نه ڪيا ويندا آهن.

هٿ ٻڌڻ، هٿن جي جاءِ، يا هٿ پاسن تي ڇڏڻ بابت مختلف فقهي روايتون موجود آهن.

=== قرائت ===

قيام ۾ [[سورة الفاتحة]] پڙهي وڃي ٿي. پهرين ٻن رڪعتن ۾ عام طور فاتحه کان پوءِ قرآن جي ٻي سورت يا ڪجهه آيتون پڙهيون وڃن ٿيون. جماعت ۾ مقتديءَ جي قرائت بابت حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ تفصيلي اختلاف آهن.

=== رڪوع ===

قرائت کان پوءِ تڪبير چئي '''[[رڪوع]]''' ڪيو وڃي ٿو، جنهن ۾ جسم جو مٿيون حصو اڳتي جهڪايو وڃي ٿو ۽ هٿ گوڏن تي رکيا وڃن ٿا. رڪوع ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيم}}

يعني ”منهنجو عظيم پالڻهار پاڪ آهي.“

=== قومو يا اعتدال ===

رڪوع کان پوءِ نمازي ٻيهر سڌو بيهي ٿو. سني نماز جي عام صورت ۾ امام يا اڪيلو نماز پڙهندڙ چوي ٿو:

{{اقتباس|سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ}}

۽ پوءِ:

{{اقتباس|رَبَّنَا لَكَ الْحَمْد}}

چيو وڃي ٿو.

=== سجدو ===

ان کان پوءِ نمازي '''[[سجدو]]''' ڪري ٿو. سجدي ۾ پيشاني زمين تي رکي وڃي ٿي. عام سني طريقي ۾ پيشاني، نڪ، ٻئي هٿ، گوڏا ۽ پيرن جون آڱريون زمين سان لڳن ٿيون. سجدي ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى}}

يعني ”منهنجو سڀ کان مٿانهون پالڻهار پاڪ آهي.“

اثنا عشري شيعه عمل ۾ پيشاني اهڙي قدرتي زميني شيءِ تي رکڻ کي اهميت ڏني وڃي ٿي جنهن تي سجدو صحيح هجي؛ ان مقصد لاءِ مٽيءَ جي ننڍڙي تختي، '''[[تربت]]''' يا مهر، پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي.

=== جلسو ۽ ٻيو سجدو ===

پهرين سجدي کان پوءِ نمازي ٿوري دير ويهي ٿو، جنهن کي '''جلسو''' چيو وڃي ٿو، پوءِ ٻيو سجدو ڪري ٿو. ٻئي سجدي سان هڪ رڪعت مڪمل ٿئي ٿي.

=== قعدو ۽ تشهد ===

ٻي رڪعت کان پوءِ ويهڻ کي '''قعدو''' چيو وڃي ٿو. ان ۾ '''[[تشهد]]''' پڙهيو وڃي ٿو. آخري قعدي ۾ درود/صلوات ۽ دعائون پڙهڻ جون روايتون موجود آهن.

=== سلام ===

سني نماز جي عام طريقي ۾ آخري قعدي کان پوءِ ساڄي ۽ کاٻي پاسي منهن ڦيرائي:

{{اقتباس|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ الله}}

چيو وڃي ٿو. ان عمل کي '''تسليم''' يا '''سلام''' چيو وڃي ٿو ۽ ان سان نماز مڪمل ٿئي ٿي. شيعه فقهي طريقي ۾ اختتامي سلام جي صيغي ۽ عملي صورت ۾ ڪجهه فرق آهي.

== سجده سهو ==

نماز دوران وسارڻ يا مخصوص قسم جي غلطي ٿيڻ جي صورت ۾ فقهي قاعدن موجب ٻه اضافي سجدا ڪيا ويندا آهن، جن کي '''[[سجدو سهو|سجدا سهو]]''' چيو وڃي ٿو. اهي سلام کان اڳ يا پوءِ ڪرڻ بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل آهن.

== جماعت سان نماز ==

{{Main|جماعت سان نماز}}

نماز اڪيلي به پڙهي سگهجي ٿي ۽ جماعت سان پڻ. جماعت ۾ هڪ شخص '''[[امام]]''' بڻجي نماز جي اڳواڻي ڪري ٿو ۽ ٻيا نمازي سندس پٺيان صفن ۾ بيهن ٿا.

سني حديثي روايت ۾ جماعت سان نماز لاءِ انفرادي نماز جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ فضيلت بيان ٿيل آهي. جماعت جي شرعي حيثيت بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف درجا بيان ڪيا ويا آهن.

جماعت ۾ نمازي امام جي حرڪتن جي پيروي ڪن ٿا؛ مقتدي امام کان اڳ رڪوع يا سجدي ۾ نه وڃي ٿو. مردن، عورتن ۽ ٻارن جي صفن جي ترتيب بابت به فقهي ضابطا موجود آهن.

== جمعي جي نماز ==

{{Main|جمعي جي نماز}}

'''[[جمعي جي نماز]]''' هر جمعي تي ظهر جي وقت جماعت سان ادا ٿيندڙ خاص نماز آهي. قرآن جي سورة الجمعة 62:9 ۾ جمعي جي ڏينهن نماز لاءِ سڏ ٿيڻ تي الله جي ذڪر ڏانهن وڃڻ ۽ واپار ڇڏي ڏيڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Jumu'ah 62:9 |url=https://quran.com/62/9 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

جمعي جي نماز کان اڳ '''[[خطبو]]''' ڏنو وڃي ٿو ۽ پوءِ امام جي اڳواڻيءَ ۾ ٻه فرض رڪعتون ادا ڪيون وڃن ٿيون. اها عام ظهر جي چئن فرض رڪعتن جي جاءِ وٺي ٿي، انهن ماڻهن لاءِ جن تي جمعو واجب يا فرض هجي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=EMĀM-E JOMʿA |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1998}}&lt;/ref&gt;

== عيد جي نماز ==

{{اصل|عيد جي نماز}}

[[عيدالفطر]] ۽ [[عيدالاضحيٰ]] جي صبح خاص '''عيد نماز''' ادا ڪئي وڃي ٿي. اها ٻن رڪعتن تي مشتمل هوندي آهي ۽ ان ۾ عام نماز کان وڌيڪ تڪبيرون چيون وڃن ٿيون. اضافي تڪبيرن جي تعداد ۽ ترتيب بابت فقهي مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

عيد جي نماز کان پوءِ خطبو ڏنو وڃي ٿو. جمعي جي ابتڙ عيد جو خطبو نماز کان پوءِ ٿيندو آهي.

== جنازي جي نماز ==

{{اصل|جنازي جي نماز}}

'''[[جنازي جي نماز]]''' فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ٿيندڙ اجتماعي دعا ۽ نماز آهي. عام نماز جي ابتڙ ان ۾ رڪوع ۽ سجدو نه هوندو آهي. سني فقهي روايت ۾ عام طور چار تڪبيرون، ثنا يا فاتحه بابت فقهي طريقي، درود، ميت لاءِ دعا ۽ سلام شامل آهن. شيعه فقهي روايت ۾ جنازي جي نماز جو طريقو ۽ تڪبيرن جو تعداد مختلف آهي.

== مسافر جي نماز ۽ قصر ==

سفر دوران ظهر، عصر ۽ عشاءَ جون چار رڪعتن واريون فرض نمازون مخصوص شرطن هيٺ ٻن رڪعتن تائين مختصر ڪرڻ کي '''قصر''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:101 سفر دوران نماز مختصر ڪرڻ جو ذڪر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:101 |url=https://quran.com/4/101 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سفر جي گهٽ ۾ گهٽ مفاصلي، رهائش جي ارادي ۽ قصر جي واجب يا رخصت هجڻ بابت فقهي مڪتبن جا ضابطا مختلف آهن؛ تنهنڪري قصر لاءِ هڪ ئي فاصلو سڀني مسلمان فقهي مڪتبن تي لاڳو نٿو ٿئي.

== ٻن نمازن کي گڏ ڪرڻ ==

ظهر ۽ عصر، يا مغرب ۽ عشاءَ کي مخصوص حالتن ۾ هڪ وقت ۾ ادا ڪرڻ کي '''جمع''' چيو وڃي ٿو. جمع جون ٻه عام صورتون '''جمع تقديم''' ۽ '''جمع تأخير''' آهن.

سني فقهي مڪتبن ۾ سفر، مينهن، بيماري ۽ ٻين ضرورتن سبب جمع ڪرڻ جي اجازت بابت اختلاف آهي. حنفي فقه جو روايتي موقف ٻين ٽن سني مڪتبن کان وڌيڪ محدود آهي. جعفري شيعه فقه ۾ ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي گڏ پڙهڻ جي اجازت وڌيڪ وسيع آهي، تنهن هوندي به اهي پنج الڳ فرض نمازون ئي شمار ٿين ٿيون؛ انهن کي ٽن نمازن ۾ تبديل نه ڪيو ويندو آهي.

== خوف جي نماز ==

{{اصل|خوف جي نماز}}

جنگ يا دشمن جي خطري واري حالت ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الخوف''' يا '''خوف جي نماز''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:102 ۾ اهڙي حالت جو طريقو بيان ڪيو ويو آهي، جنهن ۾ هڪ جماعت امام سان نماز ادا ڪري ٿي جڏهن ٻي جماعت حفاظت لاءِ تيار رهي ٿي، پوءِ ٻي جماعت نماز ۾ شامل ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:102 |url=https://quran.com/4/102 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== بيمار يا جسماني طور معذور شخص جي نماز ==

جيڪو شخص بيهي نماز پڙهڻ جي جسماني سگهه نه رکي، ان لاءِ اسلامي فقه ۾ ويهي يا ضرورت موجب ليٽي نماز پڙهڻ جون رخصتون موجود آهن. نماز جي جسماني حرڪتن کي بيماري ۽ جسماني صلاحيت مطابق ترتيب ڏيڻ بابت فقهي تفصيل موجود آهن.

حيض ۽ نفاس واري عورت لاءِ روزاني فرض نماز ادا ڪرڻ جو حڪم عارضي طور ساقط هوندو آهي ۽ روايتي فقهي موقف موجب انهن نمازن جي پوءِ قضا به لازم نه هوندي آهي.

== سنت ۽ نفل نمازون ==

فرض نمازن کان سواءِ مختلف اختياري يا اضافي نمازون ادا ڪيون وڃن ٿيون. انهن کي عام طور '''سنت''' يا '''نفل''' نمازون چيو وڃي ٿو.

=== سنت رواتب ===

پنجن فرض نمازن کان اڳ يا پوءِ پڙهڻ لاءِ روايت ٿيل باقاعده سنت رڪعتن کي '''سنن رواتب''' چيو وڃي ٿو. انهن مان ڪجهه کي سني فقهي اصطلاح ۾ '''سنت مؤڪده''' ۽ ڪجهه کي '''غير مؤڪده''' چيو وڃي ٿو.

رواتب جي تعداد ۽ ڪهڙين رڪعتن کي مؤڪده شمار ڪرڻ بابت حديثي روايتن ۽ فقهي مڪتبن ۾ تفصيل مختلف آهن؛ تنهنڪري ڪنهن هڪ فهرست کي سڀني مڪتبن لاءِ يڪسان نه سمجهيو وڃي.

=== وتر ===

'''[[وتر جي نماز|وتر]]''' رات جي نماز آهي، جنهن جون رڪعتون طاق تعداد ۾ هونديون آهن. حنفي فقه ۾ وتر کي '''واجب''' چيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين سني مڪتبن ۾ ان کي مؤڪد سنت سمجهيو وڃي ٿو. وتر جي رڪعتن، قنوت ۽ طريقي بابت پڻ مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

=== تهجد ===

{{اصل|تهجد}}

'''[[تهجد]]''' رات جي وقت پڙهي ويندڙ نفل نماز آهي، خاص طور ننڊ کان پوءِ رات جي آخري حصي ۾ پڙهڻ کي وڏي فضيلت ڏني وئي آهي. شيعه عبادتي روايت ۾ رات جي نماز کي '''صلاة الليل''' چيو وڃي ٿو ۽ ان جي مخصوص ترتيب موجود آهي.

=== تراويح ===

{{اصل|تراويح}}

'''[[تراويح]]''' رمضان جي راتين ۾ عشاءَ کان پوءِ ادا ٿيندڙ نماز آهي. سني روايت ۾ اها باجماعت يا انفرادي طور پڙهي وڃي ٿي. ان جي رڪعتن جي تعداد بابت تاريخي ۽ فقهي عمل ۾ مختلف روايتون موجود آهن.

اثنا عشري شيعه فقه ۾ رمضان جون نفل نمازون پڙهڻ جي روايت موجود آهي، پر سني طرز جي باجماعت تراويح کي سندن فقهي روايت قبول نٿي ڪري.

=== اشراق ۽ چاشت ===

سج اڀرڻ کان ڪجهه وقت پوءِ پڙهي ويندڙ نفل نماز لاءِ '''اشراق''' جو اصطلاح استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته صبح کان زوال کان اڳ واري عرصي ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''[[چاشت جي نماز|ضحى يا چاشت]]''' چيو وڃي ٿو. فقهي ۽ حديثي ڪتابن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي دائري بابت مختلف استعمال ملي ٿو.

=== استخاره ===

ڪنهن جائز معاملي ۾ الله کان ڀلائي ۽ صحيح چونڊ جي توفيق گهرڻ لاءِ ٻن نفل رڪعتن کان پوءِ مخصوص دعا ڪرڻ کي '''[[استخارو|صلاة الاستخارة]]''' چيو وڃي ٿو.

=== تحية المسجد ===

مسجد ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ ويهڻ کان اڳ ٻه نفل رڪعتون پڙهڻ کي '''تحية المسجد''' چيو وڃي ٿو.

== گرهڻ جي نماز ==

سج يا چنڊ گرهڻ جي موقعي تي ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الكسوف''' يا '''صلاة الخسوف''' چيو وڃي ٿو. ان جو طريقو مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل رکي ٿو.

اسلامي حديثي روايت موجب پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي پٽ [[ابراهيم بن محمد|ابراهيم]] جي وفات واري ڏينهن سج گرهڻ ٿيو. ماڻهن ۾ موجود ان وهم جي برخلاف پيغمبر گرهڻ کي ڪنهن انسان جي ڄمڻ يا مرڻ جو نتيجو قرار نه ڏنو ۽ عبادت ڪرڻ جي هدايت ڪئي.

== استسقاءَ جي نماز ==

خشڪ سالي يا مينهن جي ضرورت وقت الله کان مينهن گهرڻ لاءِ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الاستسقاء''' چيو وڃي ٿو. ان سان گڏ دعا ۽ استغفار پڻ ڪيا ويندا آهن.

== نماز ۾ فقهي اختلاف ==

نماز جي بنيادي جوڙجڪ بابت مسلمان فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي، پر ڪيترن جزوي معاملن ۾ اختلاف موجود آهن. انهن اختلافن جو تعلق قرآن، حديث ۽ فقهي اصولن جي مختلف تشريحن سان آهي.

سني فقهي مڪتبن جي ڪجهه مشهور اختلافن جو خلاصو:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! مسئلو
! حنفي
! مالڪي
! شافعي
! حنبلي
|-
| قيام ۾ هٿ
| عام طور ناف کان هيٺ ٻڌڻ
| ''سدل'' ۽ ''قبض'' ٻنهي جون روايتون؛ مالڪي عمل ۾ سدل مشهور
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
|-
| امام پٺيان فاتحه
| جهري نماز ۾ مقتدي لاءِ قرائت نه ڪرڻ مشهور موقف
| تفصيلي فرق
| مقتدي لاءِ فاتحه جي قرائت
| حالتن موجب تفصيل
|-
| وتر
| واجب
| سنت
| سنت
| سنت
|-
| فجر ۾ قنوت
| عام حالت ۾ نه
| مشهور عمل ۾ آهي
| مشهور قول موجب آهي
| عام حالت ۾ نه
|-
| عصر جي وقت جي شروعات
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ٻيڻو ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
|}

هي جدول رڳو مشهور يا غالب فقهي موقفن جو مختصر خلاصو آهي؛ هر مڪتب اندر پڻ تفصيلي رايا ۽ روايتون موجود آهن.

== سني ۽ شيعه عمل ۾ فرق ==

سني ۽ اثنا عشري شيعه مسلمان ٻئي روزانو پنج فرض نمازون مڃين ٿا، پر عملي تفصيلن ۾ ڪجهه فرق آهن.

اثنا عشري شيعه مسلمان ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي هڪٻئي پٺيان ادا ڪري سگهن ٿا، تنهنڪري عملي طور پنج نمازون ٽن وقتي گڏجاڻين ۾ ادا ٿي سگهن ٿيون؛ ان جو مطلب ٽي فرض نمازون نه، پر پنج نمازون ئي آهن.

قيام ۾ هٿن جي حالت، اذان ۽ اقامت جا ڪجهه جملا، قنوت، سجدي لاءِ استعمال ٿيندڙ سطح، تشهد ۽ سلام سميت ڪجهه جزوي معاملن ۾ پڻ فرق آهن. شيعه نماز ۾ پيشاني قدرتي زميني شيءِ، جهڙوڪ مٽي يا پٿر تي رکڻ تي زور ڏنو وڃي ٿو، جنهن سبب مٽيءَ جي '''تربت''' يا '''مهر''' جو استعمال عام آهي.

== نماز لاءِ منع ڪيل وقت ==

سني فقهي روايت ۾ ڪجهه وقت اهڙا آهن جن ۾ عام نفل نماز پڙهڻ کان منع يا ڪراهت بيان ڪئي وئي آهي، خاص طور:

* فجر کان پوءِ سج اڀرڻ تائين؛
* سج اڀرڻ جي بلڪل وقت؛
* سج جي عين زوال واري مختصر عرصي ۾؛
* عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين؛
* سج لهڻ جي عين وقت.

انهن قاعدن جا تفصيل مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف آهن ۽ فرض يا سبب واري نماز بابت استثنا پڻ موجود آهن.

== نماز جي تاريخ ==

اسلامي روايت موجب نماز جي عبادت پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي نبوت جي شروعاتي دور کان موجود هئي، جڏهن ته پنجن روزاني فرض نمازن جي مقرري کي [[اسراء ۽ معراج]] جي واقعي سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.

قرآن جي مڪي ۽ مدني آيتن ۾ صبح، شام، ڏينهن جي ڪنارن، رات ۽ ”وچين نماز“ جا حوالا ملن ٿا. قرآن 24:58 ۾ '''صلاة الفجر''' ۽ '''صلاة العشاء''' جا نالا سڌي طرح اچن ٿا، جڏهن ته 2:238 ۾ '''الصلاة الوسطى'''، يعني وچين نماز جو ذڪر آهي.

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمانن جو قبلو [[بيت المقدس]] هو، جنهن کان پوءِ قرآن 2:144 جي حڪم سان قبلو مڪي جي [[مسجد الحرام]] ڏانهن تبديل ٿيو.

=== جديد تاريخي تحقيق ===

اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ جي ڪجهه مغربي اسلاميات جي عالمن اسلامي نماز جي شروعاتي تاريخ بابت روايتي اسلامي بيان کان مختلف مفروضا پيش ڪيا. [[اگناز گولڊزيهر]] ۽ [[ڪارل بروڪلمان]] جهڙن ڪجهه عالمن پنجن وقتن جي نماز جي تاريخي ارتقا ۾ ٻين ديرقديم مذهبي روايتن، خاص طور زرتشتي عبادت، جي ممڪن اثر تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;Ignaz Goldziher: “Islamisme et parsisme”, ''Revue de l’histoire des religions'', 43 (1901), pp. 1–29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carl Brockelmann: ''Geschichte der islamischen Völker und Staaten''. München/Berlin, 1939, p. 36.&lt;/ref&gt;

[[وليم مونٽگمري واٽ]] ۽ الفرڊ ويلچ پڻ قرآن ۾ نماز جي وقتن بابت موجود اشارن ۽ بعد واري اسلامي روايت جي وچ ۾ تاريخي تعلق تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;W. Montgomery Watt and Alford T. Welch: ''Der Islam I: Mohammed und die Frühzeit, islamisches Recht, religiöses Leben''. Stuttgart, 1980.&lt;/ref&gt;

اهي تاريخي-تنقيدي نظريا اسلامي روايتي موقف کان الڳ علمي مفروضا آهن. اسلامي حديثي ۽ فقهي روايت پنجن روزاني نمازن جي مقرري کي پيغمبر محمد ﷺ جي دور سان منسوب ڪري ٿي.

== نماز ۽ دعا ۾ فرق ==

اسلامي عبادت ۾ '''صلاة''' ۽ '''دعا''' پاڻ ۾ لاڳاپيل پر الڳ تصور آهن. نماز لاءِ وقت، قبلي، پاڪائي ۽ مقرر جسماني ۽ لفظي عملن جا قاعدا آهن. دعا ڪنهن به مناسب وقت ۽ جاءِ تي الله کان التجا، بخشش، مدد يا ٻي حاجت گهرڻ لاءِ ڪري سگهجي ٿي.

دعا نماز جي اندر به شامل ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ قنوت ۽ سجدي جون دعائون، ۽ نماز کان پوءِ پڻ دعا ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== نماز جو سماجي ۽ ثقافتي ڪردار ==

نماز ذاتي عبادت سان گڏ مسلمان سماجن ۾ اجتماعي زندگيءَ جو به اهم حصو رهي آهي. مسجدن ۾ پنج وقت اذان، جماعت، جمعي جي گڏجاڻي ۽ عيدن جون وڏيون جماعتون مسلمان آبادين جي مذهبي زندگيءَ جون نمايان خاصيتون آهن.

نماز جا وقت تاريخي طور فلڪيات ۽ وقت ماپڻ جي علم سان پڻ ڳنڍيل رهيا آهن. وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ سج جي اوچائي، پاڇي جي ڊيگهه، شفق ۽ فجر جي مشاهدي ذريعي نماز جا وقت مقرر ڪيا ويندا هئا. ان مقصد لاءِ [[سج گهڙي]]، [[ربع دائرو (فلڪيات)|ربع دائرو]] ۽ ٻين فلڪياتي اوزارن جو استعمال پڻ ٿيندو هو. جديد دور ۾ نماز جا وقت فلڪياتي حسابن، ڇپيل تقويم، مسجدن جي وقتنامن ۽ ڊجيٽل خدمتن ذريعي معلوم ڪيا وڃن ٿا.

== پڻ ڏسو ==

* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[تيمم]]
* [[اذان]]
* [[اقامت]]
* [[قبلو]]
* [[ڪعبو]]
* [[مسجد]]
* [[رڪعت]]
* [[سجدو]]
* [[جمعي جي نماز]]
* [[جنازي جي نماز]]
* [[عيد جي نماز]]
* [[تهجد]]
* [[تراويح]]
* [[دعا]]
* [[ذڪر]]
* [[اسلام جا پنج رڪن]]

== حوالا ==

{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* Guy Monnot, “Ṣalāt”, ''The Encyclopaedia of Islam'', New Edition, Vol. VIII.
* David A. King, “On the Times of Muslim Prayer”, in F. Jamil Ragep and Sally P. Ragep (eds.), ''Studies in the Islamic Exact Sciences'', 2004.
* Marion Holmes Katz, ''Prayer in Islamic Thought and Practice'', Cambridge University Press, 2013.
* William C. Chittick and Sachiko Murata, ''The Vision of Islam'', Paragon House, 1994.
* Arthur Jeffery, ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an'', Baroda, 1938.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

{{Commons category|Salat}}

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:نماز| ]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]
[[زمرو:اسلام جا پنج رڪن]]</text>
      <sha1>efz8bax20mr6rbfkduvp4rnmud4vzuk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416530</id>
      <parentid>416529</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T18:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37727" sha1="j7ou7yfvkh1886y9q6qetegt9fp5mqp" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ مقرر وقتن تي ادا ٿيندڙ عبادت}}

{{اسلام}}

'''نماز''' ({{lang-ar|الصَّلَاة|الصلاة}}، ''الصلاة''؛ عام رومن صورتون: ''Salah'' يا ''Salat'') [[اسلام]] ۾ هڪ مقرر طريقي سان ادا ٿيندڙ عبادت آهي، جنهن ۾ [[قرآن]] جي تلاوت، قيام، رڪوع، سجدو، ويهڻ، ذڪر ۽ دعائون شامل آهن. فارسي ۽ فارسي ثقافتي اثر هيٺ آيل علائقن، جن ۾ [[ڏکڻ ايشيا]]، [[وچ ايشيا]]، [[ترڪي]] ۽ [[ايران]] شامل آهن، ان عبادت لاءِ '''نماز''' جو لفظ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Chittick |first1=William C. |last2=Murata |first2=Sachiko |title=The Vision of Islam |publisher=Paragon House |year=1994 |isbn=9781557785169}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت ۽ [[فقه]] موجب هر بالغ ۽ عاقل مسلمان تي ڏينهن ۽ رات ۾ پنج فرض نمازون مقرر آهن: [[فجر جي نماز|فجر]]، [[ظهر جي نماز|ظهر]]، [[عصر جي نماز|عصر]]، [[مغرب جي نماز|مغرب]] ۽ [[عشاء جي نماز|عشاء]]. نماز پڙهندڙ [[قبلو|قبلي]]، يعني [[مڪو|مڪي]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن منهن ڪري نماز ادا ڪري ٿو. هر نماز هڪ يا وڌيڪ مقرر عبادتي چڪرن تي مشتمل هوندي آهي، جن کي '''[[رڪعت]]''' چيو ويندو آهي. قرآن موجب نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

سني اسلام ۾ نماز کي [[اسلام جا پنج رڪن|اسلام جي پنجن رڪنن]] مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته اثنا عشري شيعه اسلام ۾ اها [[فروع الدين]] جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. فرض نمازن کان سواءِ سنت، نفل، وتر، تهجد، تراويح، عيد، جنازي، استسقاءَ ۽ گرهڻ سميت مختلف موقعن جون ٻيون نمازون پڻ اسلامي عبادتي روايت جو حصو آهن.

== نالو ۽ اشتقاق ==

عربي لفظ '''صلاة''' (''ṣalāh/ṣalāt'') عام طرح ”نماز“ يا ”عبادت“ جي معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو. قرآن ۾ هي لفظ مختلف صرفي صورتن ۾ بار بار آيو آهي. عربيءَ کان سواءِ ڪيترين مسلمان ٻولين ۾ ساڳيو لفظ ٿوري صوتياتي تبديليءَ سان استعمال ٿئي ٿو.

لفظ ''صلاة'' جي قديم اشتقاق بابت لسانيات جي عالمن مختلف رايا ڏنا آهن. آرٿر جيفري ۽ ٻين سامي ٻولين جي عالمن ان کي آرامي/سرياني مذهبي لغت سان ڳنڍيو آهي؛ آرامي ٻوليءَ ۾ ان سان لاڳاپيل لفظ دعا، عبادت يا جهڪڻ جي مفهوم ۾ استعمال ٿيندا هئا.&lt;ref&gt;Arthur Jeffery: ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an''. Baroda, 1938, pp. 198–199.&lt;/ref&gt; عربي فعل ''صَلّى'' جي معنيٰ ”نماز پڙهڻ“ يا ”دعا ڪرڻ“ آهي. ساڳئي لفظ مان '''[[مصلى]]''' نڪتل آهي، جنهن مان مراد نماز لاءِ مخصوص جاءِ يا کليل نمازگاهه ٿي سگهي ٿي.

قرآن جي قديم رسم الخط ۾ لفظ جي صورت ''صلوة'' پڻ ملي ٿي. ان جي تاريخي اچار ۽ لکڻيءَ بابت عربي لسانيات ۽ قرآني رسم الخط جي ماهرن مختلف وضاحتون ڏنيون آهن.&lt;ref&gt;Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorâns''. Dieterich, Göttingen, 1860, pp. 255–256.&lt;/ref&gt;

'''نماز''' فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو وچ فارسيءَ جي اهڙي لفظ مان نڪتل سمجهيو وڃي ٿو جنهن جو مفهوم تعظيم، احترام يا عبادت سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hussain |first=Amjad M. |title=Prayer in Islam |publisher=British Library |date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112053749/https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/prayer-in-islam |archive-date=12 November 2019}}&lt;/ref&gt; فارسيءَ جي اثر سبب ''نماز'' سنڌي، اردو، پشتو، ترڪي ۽ ڏکڻ ۽ وچ ايشيا جي ڪيترين ٻين ٻولين ۾ عام اصطلاح بڻجي ويو.

نماز کي '''دعا''' کان اصطلاحي طرح الڳ سمجهيو وڃي ٿو. نماز مقرر وقتن، شرطن ۽ جسماني عملن واري رسمي عبادت آهي، جڏهن ته [[دعا]] عام طور الله کان گهرڻ، التجا يا مناجات ڪرڻ کي چيو وڃي ٿو ۽ ان لاءِ نماز جهڙو مقرر ڍانچو ضروري ناهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== اسلامي اهميت ==

نماز اسلام جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. قرآن ۾ نماز قائم ڪرڻ جو حڪم ڪيترن هنڌن تي ڏنو ويو آهي. سورة النساءَ ۾ چيو ويو آهي ته نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سني روايت ۾ شهادت کان پوءِ نماز کي اسلام جي پنجن رڪنن مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو. اثنا عشري شيعه فقهي روايت ۾ نماز فروع الدين ۾ شامل آهي، جڏهن ته اسماعيلي روايت ۾ پڻ عبادت جي بنيادي فرضن مان شمار ٿئي ٿي.

اسلامي فقه ۾ نمازون سندن شرعي حيثيت موجب فرض يا واجب، سنت ۽ نفل جهڙين قسمن ۾ ورهايون وڃن ٿيون. انهن اصطلاحن جي فني معنيٰ مختلف فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه مختلف آهي. مثال طور [[حنفي فقه]] ۾ ''فرض'' ۽ ''واجب'' وچ ۾ اصولي فرق ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين ڪيترن فقهي مڪتبن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي استعمال جو دائرو مختلف آهي.

== پنج وقت نماز ==

اسلامي فقهي روايت موجب ڏينهن ۽ رات جون پنج فرض نمازون هي آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! نماز
! وقت
! فرض رڪعتون
|-
| '''[[فجر جي نماز|فجر]]'''
| سچي صبح ([[فجر صادق]]) کان سج اڀرڻ تائين
| 2
|-
| '''[[ظهر جي نماز|ظهر]]'''
| سج جي زوال کان پوءِ عصر جي وقت تائين
| 4
|-
| '''[[عصر جي نماز|عصر]]'''
| منجهند کان پوءِ مقرر پاڇي واري وقت کان سج لهڻ تائين
| 4
|-
| '''[[مغرب جي نماز|مغرب]]'''
| سج لهڻ کان پوءِ
| 3
|-
| '''[[عشاء جي نماز|عشاء]]'''
| شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ فجر تائين
| 4
|}

اهڙيءَ طرح پنجن فرض نمازن ۾ مجموعي طور '''17 فرض رڪعتون''' ٿين ٿيون. انهن کان اڳ يا پوءِ مختلف سنت ۽ نفل رڪعتون پڻ پڙهيون وڃن ٿيون، جن جي تعداد ۽ فقهي حيثيت بابت مڪتبن ۾ ڪجهه اختلاف آهن.

اسلامي روايت موجب پنجن روزاني نمازن جو فرض ٿيڻ [[معراج]] جي واقعي سان ڳنڍيو وڃي ٿو. صحيح حديثن ۾ پنج نمازون مسلمانن تي روزاني فرض هجڻ جو بيان ملي ٿو.&lt;ref&gt;Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī: ''Fatḥ al-bārī šarḥ Ṣaḥīḥ al-Buḫārī''. Cairo, 1986, vol. 2, p. 11, Hadith 528.&lt;/ref&gt;

قرآن پنجن نمازن جا سڀئي نالا هڪ ئي آيت ۾ گڏ نٿو ڏئي، پر نماز جي مختلف وقتن، فجر، عشاءَ ۽ ”وچين نماز“ وغيره جا حوالا مختلف آيتن ۾ اچن ٿا. اسلامي فقهي ۽ حديثي روايت انهن قرآني حڪمن ۽ نبوي سنت کي گڏ ڪري پنجن روزاني نمازن جي وقتن ۽ طريقي جو بنياد قرار ڏئي ٿي. ڪجهه جديد [[قرآنيت|قرآن پرست]] تحريڪن قرآن جي انهن آيتن جي مختلف تشريح ڪندي روزاني نمازن جي تعداد بابت روايتي موقف کان مختلف رايا اختيار ڪيا آهن؛ اهي رايا سني ۽ شيعه فقهي روايتن جي غالب موقف کان مختلف آهن.

== نماز جا وقت ==

نماز جا وقت گهڙيءَ جي ڪنهن هڪ مستقل وقت بدران سج جي روزاني حرڪت سان مقرر ٿين ٿا، تنهنڪري اهي موسم ۽ جاگرافيائي هنڌ موجب بدلجن ٿا.

=== فجر ===

فجر جو وقت '''فجر صادق'''، يعني اوڀر طرف پکڙجندڙ صبح جي حقيقي روشنيءَ کان شروع ٿئي ٿو ۽ سج اڀرڻ سان ختم ٿئي ٿو.

=== ظهر ===

ظهر جو وقت سج جي آسمان ۾ پنهنجي بلند ترين مقام تان لهي وڃڻ، يعني '''زوال''' کان پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ عصر جي وقت تائين جاري رهي ٿو.

=== عصر ===

عصر جي شروعات بابت فقهي مڪتبن ۾ مشهور اختلاف آهي. مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ عام طور ان وقت عصر شروع ٿئي ٿي جڏهن ڪنهن عمودي شيءِ جو پاڇو، زوال وقت موجود پاڇي کان سواءِ، ان شيءِ جي ڊيگهه جي برابر ٿي وڃي. حنفي فقه جي مشهور قول موجب عصر تڏهن شروع ٿئي ٿي جڏهن اهو اضافي پاڇو شيءِ جي ڊيگهه کان ٻيڻو ٿي وڃي.&lt;ref&gt;Wiedemann and Frank: ''Die Gebetszeiten im Islam'', pp. 763–764.&lt;/ref&gt; عصر جو وقت سج لهڻ تائين رهي ٿو.

=== مغرب ===

مغرب جو وقت سج مڪمل لهڻ کان فوراً پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ شام جي شفق ختم ٿيڻ تائين جاري رهي ٿو.

=== عشاء ===

عشاء جو وقت شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. فقهي تفصيلن ۾ ڳاڙهي يا سفيد شفق جي ختم ٿيڻ بابت اختلاف ملي ٿو. عشاء جو آخري وقت فجر صادق تائين سمجهيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ نماز کي رات جي شروعاتي حصي ۾ ادا ڪرڻ بابت مختلف فقهي فضيلتون بيان ٿيل آهن.

== نماز جون تياريون ۽ شرط ==

نماز کان اڳ ڪجهه بنيادي شرط پورا ڪرڻ ضروري سمجهيا وڃن ٿا. فقهي ترتيب ۽ اصطلاحن ۾ اختلاف هوندي به انهن ۾ عام طور هي ڳالهيون شامل آهن:

* نماز جو وقت داخل ٿيڻ؛
* [[وضو]] يا ضرورت موجب [[غسل]] ذريعي حدث کان پاڪ ٿيڻ؛
* بدن، لباس ۽ نماز واري جاءِ کي نجاست کان پاڪ رکڻ؛
* شرعي ستر ڍڪڻ؛
* [[قبلو|قبلي]] ڏانهن منهن ڪرڻ؛
* نماز جي [[نيت]] ڪرڻ.

=== وضو ۽ غسل ===

قرآن جي سورة المائدة 5:6 نماز کان اڳ منهن ۽ هٿ ڌوئڻ، مٿي جو مسح ڪرڻ ۽ پيرن بابت پاڪائيءَ جو حڪم بيان ڪري ٿي؛ ساڳي آيت جنابت جي حالت ۾ غسل ۽ پاڻي نه ملڻ يا مخصوص حالتن ۾ [[تيمم]] جو ذڪر ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Ma'idah 5:6 |url=https://quran.com/5/6 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

وضو جي عملي تفصيل ۾ سني ۽ شيعه فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه فرق موجود آهن، خاص ڪري پير ڌوئڻ يا مسح ڪرڻ جي تشريح ۾.

=== پاڪ جاءِ ۽ لباس ===

نماز پڙهڻ لاءِ زمين جو پاڪ هجڻ ضروري آهي، پر [[جاءِ نماز]] يا نماز واري چادر پاڻ نماز جو لازمي شرط ناهي. نماز ڪنهن به پاڪ جاءِ تي ادا ڪري سگهجي ٿي. مسجد جماعت سان عبادت جو اهم مرڪز آهي.

=== قبلو ===

نماز دوران مسلمان [[مسجد الحرام]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن رخ ڪن ٿا، جنهن رخ کي '''قبلو''' چيو وڃي ٿو. قرآن جي سورة البقرة 2:144 ۾ مسجد الحرام ڏانهن منهن ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2/144 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمان نماز دوران [[بيت المقدس]] ڏانهن منهن ڪندا هئا. بعد ۾ قبلو ڪعبي ڏانهن تبديل ڪيو ويو. صحيح بخاري ۽ صحيح مسلم ۾ براءَ بن عازب کان روايت آهي ته مديني اچڻ کان پوءِ مسلمان لڳ ڀڳ سورهن يا سترهن مهينا بيت المقدس ڏانهن نماز پڙهندا رهيا، جنهن کان پوءِ قبلي جي تبديليءَ جو حڪم نازل ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hadiths on Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2:144/hadith |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== نماز جي جوڙجڪ ==

نماز جو بنيادي يونٽ '''[[رڪعت]]''' آهي. هڪ رڪعت ۾ قيام، قرائت، رڪوع ۽ ٻه سجدا شامل هوندا آهن. مختلف نمازون ٻن، ٽن يا چئن فرض رڪعتن تي مشتمل آهن.

نماز جي جزوي تفصيل ۾ فقهي مڪتبن جي وچ ۾ اختلاف موجود آهن، پر بنيادي ڍانچي بابت مسلمانن جي اهم فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي.

=== نيت ===

نماز شروع ڪرڻ کان اڳ عبادت ڪندڙ پنهنجي دل ۾ اهو ارادو ڪري ٿو ته ڪهڙي نماز ادا ڪري رهيو آهي. ان ارادي کي '''نيت''' چيو وڃي ٿو. فقهي مڪتبن ۾ نيت کي زبان سان چوڻ جي ضرورت بابت مختلف رايا آهن؛ بنيادي تصور دل جي ارادي سان لاڳاپيل آهي.

=== قيام ۽ تڪبير تحريمه ===

نماز پڙهندڙ جيڪڏهن جسماني طور قادر هجي ته بيهي نماز شروع ڪري ٿو. بيهڻ کي '''قيام''' چيو وڃي ٿو.

نماز جي شروعات:

{{اقتباس|الله أكبر}}

چئي ڪئي وڃي ٿي. ان کي '''تڪبير تحريمه''' يا ''تڪبير الاحرام'' چيو وڃي ٿو. ان کان پوءِ نماز جي حالت ۾ عام ڳالهائڻ، کائڻ پيئڻ ۽ نماز کان ٻاهر جا عمل نه ڪيا ويندا آهن.

هٿ ٻڌڻ، هٿن جي جاءِ، يا هٿ پاسن تي ڇڏڻ بابت مختلف فقهي روايتون موجود آهن.

=== قرائت ===

قيام ۾ [[سورة الفاتحة]] پڙهي وڃي ٿي. پهرين ٻن رڪعتن ۾ عام طور فاتحه کان پوءِ قرآن جي ٻي سورت يا ڪجهه آيتون پڙهيون وڃن ٿيون. جماعت ۾ مقتديءَ جي قرائت بابت حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ تفصيلي اختلاف آهن.

=== رڪوع ===

قرائت کان پوءِ تڪبير چئي '''[[رڪوع]]''' ڪيو وڃي ٿو، جنهن ۾ جسم جو مٿيون حصو اڳتي جهڪايو وڃي ٿو ۽ هٿ گوڏن تي رکيا وڃن ٿا. رڪوع ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيم}}

يعني ”منهنجو عظيم پالڻهار پاڪ آهي.“

=== قومو يا اعتدال ===

رڪوع کان پوءِ نمازي ٻيهر سڌو بيهي ٿو. سني نماز جي عام صورت ۾ امام يا اڪيلو نماز پڙهندڙ چوي ٿو:

{{اقتباس|سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ}}

۽ پوءِ:

{{اقتباس|رَبَّنَا لَكَ الْحَمْد}}

چيو وڃي ٿو.

=== سجدو ===

ان کان پوءِ نمازي '''[[سجدو]]''' ڪري ٿو. سجدي ۾ پيشاني زمين تي رکي وڃي ٿي. عام سني طريقي ۾ پيشاني، نڪ، ٻئي هٿ، گوڏا ۽ پيرن جون آڱريون زمين سان لڳن ٿيون. سجدي ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى}}

يعني ”منهنجو سڀ کان مٿانهون پالڻهار پاڪ آهي.“

اثنا عشري شيعه عمل ۾ پيشاني اهڙي قدرتي زميني شيءِ تي رکڻ کي اهميت ڏني وڃي ٿي جنهن تي سجدو صحيح هجي؛ ان مقصد لاءِ مٽيءَ جي ننڍڙي تختي، '''[[تربت]]''' يا مهر، پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي.

=== جلسو ۽ ٻيو سجدو ===

پهرين سجدي کان پوءِ نمازي ٿوري دير ويهي ٿو، جنهن کي '''جلسو''' چيو وڃي ٿو، پوءِ ٻيو سجدو ڪري ٿو. ٻئي سجدي سان هڪ رڪعت مڪمل ٿئي ٿي.

=== قعدو ۽ تشهد ===

ٻي رڪعت کان پوءِ ويهڻ کي '''قعدو''' چيو وڃي ٿو. ان ۾ '''[[تشهد]]''' پڙهيو وڃي ٿو. آخري قعدي ۾ درود/صلوات ۽ دعائون پڙهڻ جون روايتون موجود آهن.

=== سلام ===

سني نماز جي عام طريقي ۾ آخري قعدي کان پوءِ ساڄي ۽ کاٻي پاسي منهن ڦيرائي:

{{اقتباس|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ الله}}

چيو وڃي ٿو. ان عمل کي '''تسليم''' يا '''سلام''' چيو وڃي ٿو ۽ ان سان نماز مڪمل ٿئي ٿي. شيعه فقهي طريقي ۾ اختتامي سلام جي صيغي ۽ عملي صورت ۾ ڪجهه فرق آهي.

== سجده سهو ==

نماز دوران وسارڻ يا مخصوص قسم جي غلطي ٿيڻ جي صورت ۾ فقهي قاعدن موجب ٻه اضافي سجدا ڪيا ويندا آهن، جن کي '''[[سجدو سهو|سجدا سهو]]''' چيو وڃي ٿو. اهي سلام کان اڳ يا پوءِ ڪرڻ بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل آهن.

== جماعت سان نماز ==

{{Main|جماعت سان نماز}}

نماز اڪيلي به پڙهي سگهجي ٿي ۽ جماعت سان پڻ. جماعت ۾ هڪ شخص '''[[امام]]''' بڻجي نماز جي اڳواڻي ڪري ٿو ۽ ٻيا نمازي سندس پٺيان صفن ۾ بيهن ٿا.

سني حديثي روايت ۾ جماعت سان نماز لاءِ انفرادي نماز جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ فضيلت بيان ٿيل آهي. جماعت جي شرعي حيثيت بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف درجا بيان ڪيا ويا آهن.

جماعت ۾ نمازي امام جي حرڪتن جي پيروي ڪن ٿا؛ مقتدي امام کان اڳ رڪوع يا سجدي ۾ نه وڃي ٿو. مردن، عورتن ۽ ٻارن جي صفن جي ترتيب بابت به فقهي ضابطا موجود آهن.

== جمعي جي نماز ==

{{Main|جمعي جي نماز}}

'''[[جمعي جي نماز]]''' هر جمعي تي ظهر جي وقت جماعت سان ادا ٿيندڙ خاص نماز آهي. قرآن جي سورة الجمعة 62:9 ۾ جمعي جي ڏينهن نماز لاءِ سڏ ٿيڻ تي الله جي ذڪر ڏانهن وڃڻ ۽ واپار ڇڏي ڏيڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Jumu'ah 62:9 |url=https://quran.com/62/9 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

جمعي جي نماز کان اڳ '''[[خطبو]]''' ڏنو وڃي ٿو ۽ پوءِ امام جي اڳواڻيءَ ۾ ٻه فرض رڪعتون ادا ڪيون وڃن ٿيون. اها عام ظهر جي چئن فرض رڪعتن جي جاءِ وٺي ٿي، انهن ماڻهن لاءِ جن تي جمعو واجب يا فرض هجي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=EMĀM-E JOMʿA |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1998}}&lt;/ref&gt;

== عيد جي نماز ==

{{Main|عيد جي نماز}}

[[عيدالفطر]] ۽ [[عيدالاضحيٰ]] جي صبح خاص '''عيد نماز''' ادا ڪئي وڃي ٿي. اها ٻن رڪعتن تي مشتمل هوندي آهي ۽ ان ۾ عام نماز کان وڌيڪ تڪبيرون چيون وڃن ٿيون. اضافي تڪبيرن جي تعداد ۽ ترتيب بابت فقهي مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

عيد جي نماز کان پوءِ خطبو ڏنو وڃي ٿو. جمعي جي ابتڙ عيد جو خطبو نماز کان پوءِ ٿيندو آهي.

== جنازي جي نماز ==

{{اصل|جنازي جي نماز}}

'''[[جنازي جي نماز]]''' فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ٿيندڙ اجتماعي دعا ۽ نماز آهي. عام نماز جي ابتڙ ان ۾ رڪوع ۽ سجدو نه هوندو آهي. سني فقهي روايت ۾ عام طور چار تڪبيرون، ثنا يا فاتحه بابت فقهي طريقي، درود، ميت لاءِ دعا ۽ سلام شامل آهن. شيعه فقهي روايت ۾ جنازي جي نماز جو طريقو ۽ تڪبيرن جو تعداد مختلف آهي.

== مسافر جي نماز ۽ قصر ==

سفر دوران ظهر، عصر ۽ عشاءَ جون چار رڪعتن واريون فرض نمازون مخصوص شرطن هيٺ ٻن رڪعتن تائين مختصر ڪرڻ کي '''قصر''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:101 سفر دوران نماز مختصر ڪرڻ جو ذڪر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:101 |url=https://quran.com/4/101 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سفر جي گهٽ ۾ گهٽ مفاصلي، رهائش جي ارادي ۽ قصر جي واجب يا رخصت هجڻ بابت فقهي مڪتبن جا ضابطا مختلف آهن؛ تنهنڪري قصر لاءِ هڪ ئي فاصلو سڀني مسلمان فقهي مڪتبن تي لاڳو نٿو ٿئي.

== ٻن نمازن کي گڏ ڪرڻ ==

ظهر ۽ عصر، يا مغرب ۽ عشاءَ کي مخصوص حالتن ۾ هڪ وقت ۾ ادا ڪرڻ کي '''جمع''' چيو وڃي ٿو. جمع جون ٻه عام صورتون '''جمع تقديم''' ۽ '''جمع تأخير''' آهن.

سني فقهي مڪتبن ۾ سفر، مينهن، بيماري ۽ ٻين ضرورتن سبب جمع ڪرڻ جي اجازت بابت اختلاف آهي. حنفي فقه جو روايتي موقف ٻين ٽن سني مڪتبن کان وڌيڪ محدود آهي. جعفري شيعه فقه ۾ ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي گڏ پڙهڻ جي اجازت وڌيڪ وسيع آهي، تنهن هوندي به اهي پنج الڳ فرض نمازون ئي شمار ٿين ٿيون؛ انهن کي ٽن نمازن ۾ تبديل نه ڪيو ويندو آهي.

== خوف جي نماز ==

{{اصل|خوف جي نماز}}

جنگ يا دشمن جي خطري واري حالت ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الخوف''' يا '''خوف جي نماز''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:102 ۾ اهڙي حالت جو طريقو بيان ڪيو ويو آهي، جنهن ۾ هڪ جماعت امام سان نماز ادا ڪري ٿي جڏهن ٻي جماعت حفاظت لاءِ تيار رهي ٿي، پوءِ ٻي جماعت نماز ۾ شامل ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:102 |url=https://quran.com/4/102 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== بيمار يا جسماني طور معذور شخص جي نماز ==

جيڪو شخص بيهي نماز پڙهڻ جي جسماني سگهه نه رکي، ان لاءِ اسلامي فقه ۾ ويهي يا ضرورت موجب ليٽي نماز پڙهڻ جون رخصتون موجود آهن. نماز جي جسماني حرڪتن کي بيماري ۽ جسماني صلاحيت مطابق ترتيب ڏيڻ بابت فقهي تفصيل موجود آهن.

حيض ۽ نفاس واري عورت لاءِ روزاني فرض نماز ادا ڪرڻ جو حڪم عارضي طور ساقط هوندو آهي ۽ روايتي فقهي موقف موجب انهن نمازن جي پوءِ قضا به لازم نه هوندي آهي.

== سنت ۽ نفل نمازون ==

فرض نمازن کان سواءِ مختلف اختياري يا اضافي نمازون ادا ڪيون وڃن ٿيون. انهن کي عام طور '''سنت''' يا '''نفل''' نمازون چيو وڃي ٿو.

=== سنت رواتب ===

پنجن فرض نمازن کان اڳ يا پوءِ پڙهڻ لاءِ روايت ٿيل باقاعده سنت رڪعتن کي '''سنن رواتب''' چيو وڃي ٿو. انهن مان ڪجهه کي سني فقهي اصطلاح ۾ '''سنت مؤڪده''' ۽ ڪجهه کي '''غير مؤڪده''' چيو وڃي ٿو.

رواتب جي تعداد ۽ ڪهڙين رڪعتن کي مؤڪده شمار ڪرڻ بابت حديثي روايتن ۽ فقهي مڪتبن ۾ تفصيل مختلف آهن؛ تنهنڪري ڪنهن هڪ فهرست کي سڀني مڪتبن لاءِ يڪسان نه سمجهيو وڃي.

=== وتر ===

'''[[وتر جي نماز|وتر]]''' رات جي نماز آهي، جنهن جون رڪعتون طاق تعداد ۾ هونديون آهن. حنفي فقه ۾ وتر کي '''واجب''' چيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين سني مڪتبن ۾ ان کي مؤڪد سنت سمجهيو وڃي ٿو. وتر جي رڪعتن، قنوت ۽ طريقي بابت پڻ مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

=== تهجد ===

{{اصل|تهجد}}

'''[[تهجد]]''' رات جي وقت پڙهي ويندڙ نفل نماز آهي، خاص طور ننڊ کان پوءِ رات جي آخري حصي ۾ پڙهڻ کي وڏي فضيلت ڏني وئي آهي. شيعه عبادتي روايت ۾ رات جي نماز کي '''صلاة الليل''' چيو وڃي ٿو ۽ ان جي مخصوص ترتيب موجود آهي.

=== تراويح ===

{{اصل|تراويح}}

'''[[تراويح]]''' رمضان جي راتين ۾ عشاءَ کان پوءِ ادا ٿيندڙ نماز آهي. سني روايت ۾ اها باجماعت يا انفرادي طور پڙهي وڃي ٿي. ان جي رڪعتن جي تعداد بابت تاريخي ۽ فقهي عمل ۾ مختلف روايتون موجود آهن.

اثنا عشري شيعه فقه ۾ رمضان جون نفل نمازون پڙهڻ جي روايت موجود آهي، پر سني طرز جي باجماعت تراويح کي سندن فقهي روايت قبول نٿي ڪري.

=== اشراق ۽ چاشت ===

سج اڀرڻ کان ڪجهه وقت پوءِ پڙهي ويندڙ نفل نماز لاءِ '''اشراق''' جو اصطلاح استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته صبح کان زوال کان اڳ واري عرصي ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''[[چاشت جي نماز|ضحى يا چاشت]]''' چيو وڃي ٿو. فقهي ۽ حديثي ڪتابن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي دائري بابت مختلف استعمال ملي ٿو.

=== استخاره ===

ڪنهن جائز معاملي ۾ الله کان ڀلائي ۽ صحيح چونڊ جي توفيق گهرڻ لاءِ ٻن نفل رڪعتن کان پوءِ مخصوص دعا ڪرڻ کي '''[[استخارو|صلاة الاستخارة]]''' چيو وڃي ٿو.

=== تحية المسجد ===

مسجد ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ ويهڻ کان اڳ ٻه نفل رڪعتون پڙهڻ کي '''تحية المسجد''' چيو وڃي ٿو.

== گرهڻ جي نماز ==

سج يا چنڊ گرهڻ جي موقعي تي ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الكسوف''' يا '''صلاة الخسوف''' چيو وڃي ٿو. ان جو طريقو مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل رکي ٿو.

اسلامي حديثي روايت موجب پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي پٽ [[ابراهيم بن محمد|ابراهيم]] جي وفات واري ڏينهن سج گرهڻ ٿيو. ماڻهن ۾ موجود ان وهم جي برخلاف پيغمبر گرهڻ کي ڪنهن انسان جي ڄمڻ يا مرڻ جو نتيجو قرار نه ڏنو ۽ عبادت ڪرڻ جي هدايت ڪئي.

== استسقاءَ جي نماز ==

خشڪ سالي يا مينهن جي ضرورت وقت الله کان مينهن گهرڻ لاءِ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الاستسقاء''' چيو وڃي ٿو. ان سان گڏ دعا ۽ استغفار پڻ ڪيا ويندا آهن.

== نماز ۾ فقهي اختلاف ==

نماز جي بنيادي جوڙجڪ بابت مسلمان فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي، پر ڪيترن جزوي معاملن ۾ اختلاف موجود آهن. انهن اختلافن جو تعلق قرآن، حديث ۽ فقهي اصولن جي مختلف تشريحن سان آهي.

سني فقهي مڪتبن جي ڪجهه مشهور اختلافن جو خلاصو:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! مسئلو
! حنفي
! مالڪي
! شافعي
! حنبلي
|-
| قيام ۾ هٿ
| عام طور ناف کان هيٺ ٻڌڻ
| ''سدل'' ۽ ''قبض'' ٻنهي جون روايتون؛ مالڪي عمل ۾ سدل مشهور
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
|-
| امام پٺيان فاتحه
| جهري نماز ۾ مقتدي لاءِ قرائت نه ڪرڻ مشهور موقف
| تفصيلي فرق
| مقتدي لاءِ فاتحه جي قرائت
| حالتن موجب تفصيل
|-
| وتر
| واجب
| سنت
| سنت
| سنت
|-
| فجر ۾ قنوت
| عام حالت ۾ نه
| مشهور عمل ۾ آهي
| مشهور قول موجب آهي
| عام حالت ۾ نه
|-
| عصر جي وقت جي شروعات
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ٻيڻو ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
|}

هي جدول رڳو مشهور يا غالب فقهي موقفن جو مختصر خلاصو آهي؛ هر مڪتب اندر پڻ تفصيلي رايا ۽ روايتون موجود آهن.

== سني ۽ شيعه عمل ۾ فرق ==

سني ۽ اثنا عشري شيعه مسلمان ٻئي روزانو پنج فرض نمازون مڃين ٿا، پر عملي تفصيلن ۾ ڪجهه فرق آهن.

اثنا عشري شيعه مسلمان ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي هڪٻئي پٺيان ادا ڪري سگهن ٿا، تنهنڪري عملي طور پنج نمازون ٽن وقتي گڏجاڻين ۾ ادا ٿي سگهن ٿيون؛ ان جو مطلب ٽي فرض نمازون نه، پر پنج نمازون ئي آهن.

قيام ۾ هٿن جي حالت، اذان ۽ اقامت جا ڪجهه جملا، قنوت، سجدي لاءِ استعمال ٿيندڙ سطح، تشهد ۽ سلام سميت ڪجهه جزوي معاملن ۾ پڻ فرق آهن. شيعه نماز ۾ پيشاني قدرتي زميني شيءِ، جهڙوڪ مٽي يا پٿر تي رکڻ تي زور ڏنو وڃي ٿو، جنهن سبب مٽيءَ جي '''تربت''' يا '''مهر''' جو استعمال عام آهي.

== نماز لاءِ منع ڪيل وقت ==

سني فقهي روايت ۾ ڪجهه وقت اهڙا آهن جن ۾ عام نفل نماز پڙهڻ کان منع يا ڪراهت بيان ڪئي وئي آهي، خاص طور:

* فجر کان پوءِ سج اڀرڻ تائين؛
* سج اڀرڻ جي بلڪل وقت؛
* سج جي عين زوال واري مختصر عرصي ۾؛
* عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين؛
* سج لهڻ جي عين وقت.

انهن قاعدن جا تفصيل مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف آهن ۽ فرض يا سبب واري نماز بابت استثنا پڻ موجود آهن.

== نماز جي تاريخ ==

اسلامي روايت موجب نماز جي عبادت پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي نبوت جي شروعاتي دور کان موجود هئي، جڏهن ته پنجن روزاني فرض نمازن جي مقرري کي [[اسراء ۽ معراج]] جي واقعي سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.

قرآن جي مڪي ۽ مدني آيتن ۾ صبح، شام، ڏينهن جي ڪنارن، رات ۽ ”وچين نماز“ جا حوالا ملن ٿا. قرآن 24:58 ۾ '''صلاة الفجر''' ۽ '''صلاة العشاء''' جا نالا سڌي طرح اچن ٿا، جڏهن ته 2:238 ۾ '''الصلاة الوسطى'''، يعني وچين نماز جو ذڪر آهي.

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمانن جو قبلو [[بيت المقدس]] هو، جنهن کان پوءِ قرآن 2:144 جي حڪم سان قبلو مڪي جي [[مسجد الحرام]] ڏانهن تبديل ٿيو.

=== جديد تاريخي تحقيق ===

اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ جي ڪجهه مغربي اسلاميات جي عالمن اسلامي نماز جي شروعاتي تاريخ بابت روايتي اسلامي بيان کان مختلف مفروضا پيش ڪيا. [[اگناز گولڊزيهر]] ۽ [[ڪارل بروڪلمان]] جهڙن ڪجهه عالمن پنجن وقتن جي نماز جي تاريخي ارتقا ۾ ٻين ديرقديم مذهبي روايتن، خاص طور زرتشتي عبادت، جي ممڪن اثر تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;Ignaz Goldziher: “Islamisme et parsisme”, ''Revue de l’histoire des religions'', 43 (1901), pp. 1–29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carl Brockelmann: ''Geschichte der islamischen Völker und Staaten''. München/Berlin, 1939, p. 36.&lt;/ref&gt;

[[وليم مونٽگمري واٽ]] ۽ الفرڊ ويلچ پڻ قرآن ۾ نماز جي وقتن بابت موجود اشارن ۽ بعد واري اسلامي روايت جي وچ ۾ تاريخي تعلق تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;W. Montgomery Watt and Alford T. Welch: ''Der Islam I: Mohammed und die Frühzeit, islamisches Recht, religiöses Leben''. Stuttgart, 1980.&lt;/ref&gt;

اهي تاريخي-تنقيدي نظريا اسلامي روايتي موقف کان الڳ علمي مفروضا آهن. اسلامي حديثي ۽ فقهي روايت پنجن روزاني نمازن جي مقرري کي پيغمبر محمد ﷺ جي دور سان منسوب ڪري ٿي.

== نماز ۽ دعا ۾ فرق ==

اسلامي عبادت ۾ '''صلاة''' ۽ '''دعا''' پاڻ ۾ لاڳاپيل پر الڳ تصور آهن. نماز لاءِ وقت، قبلي، پاڪائي ۽ مقرر جسماني ۽ لفظي عملن جا قاعدا آهن. دعا ڪنهن به مناسب وقت ۽ جاءِ تي الله کان التجا، بخشش، مدد يا ٻي حاجت گهرڻ لاءِ ڪري سگهجي ٿي.

دعا نماز جي اندر به شامل ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ قنوت ۽ سجدي جون دعائون، ۽ نماز کان پوءِ پڻ دعا ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== نماز جو سماجي ۽ ثقافتي ڪردار ==

نماز ذاتي عبادت سان گڏ مسلمان سماجن ۾ اجتماعي زندگيءَ جو به اهم حصو رهي آهي. مسجدن ۾ پنج وقت اذان، جماعت، جمعي جي گڏجاڻي ۽ عيدن جون وڏيون جماعتون مسلمان آبادين جي مذهبي زندگيءَ جون نمايان خاصيتون آهن.

نماز جا وقت تاريخي طور فلڪيات ۽ وقت ماپڻ جي علم سان پڻ ڳنڍيل رهيا آهن. وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ سج جي اوچائي، پاڇي جي ڊيگهه، شفق ۽ فجر جي مشاهدي ذريعي نماز جا وقت مقرر ڪيا ويندا هئا. ان مقصد لاءِ [[سج گهڙي]]، [[ربع دائرو (فلڪيات)|ربع دائرو]] ۽ ٻين فلڪياتي اوزارن جو استعمال پڻ ٿيندو هو. جديد دور ۾ نماز جا وقت فلڪياتي حسابن، ڇپيل تقويم، مسجدن جي وقتنامن ۽ ڊجيٽل خدمتن ذريعي معلوم ڪيا وڃن ٿا.

== پڻ ڏسو ==

* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[تيمم]]
* [[اذان]]
* [[اقامت]]
* [[قبلو]]
* [[ڪعبو]]
* [[مسجد]]
* [[رڪعت]]
* [[سجدو]]
* [[جمعي جي نماز]]
* [[جنازي جي نماز]]
* [[عيد جي نماز]]
* [[تهجد]]
* [[تراويح]]
* [[دعا]]
* [[ذڪر]]
* [[اسلام جا پنج رڪن]]

== حوالا ==

{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* Guy Monnot, “Ṣalāt”, ''The Encyclopaedia of Islam'', New Edition, Vol. VIII.
* David A. King, “On the Times of Muslim Prayer”, in F. Jamil Ragep and Sally P. Ragep (eds.), ''Studies in the Islamic Exact Sciences'', 2004.
* Marion Holmes Katz, ''Prayer in Islamic Thought and Practice'', Cambridge University Press, 2013.
* William C. Chittick and Sachiko Murata, ''The Vision of Islam'', Paragon House, 1994.
* Arthur Jeffery, ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an'', Baroda, 1938.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

{{Commons category|Salat}}

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:نماز| ]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]
[[زمرو:اسلام جا پنج رڪن]]</text>
      <sha1>j7ou7yfvkh1886y9q6qetegt9fp5mqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416531</id>
      <parentid>416530</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T18:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37725" sha1="jk8r2iuv7z2ml3h8f7h3a8v1cqp0aj2" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ مقرر وقتن تي ادا ٿيندڙ عبادت}}

{{اسلام}}

'''نماز''' ({{lang-ar|الصَّلَاة|الصلاة}}، ''الصلاة''؛ عام رومن صورتون: ''Salah'' يا ''Salat'') [[اسلام]] ۾ هڪ مقرر طريقي سان ادا ٿيندڙ عبادت آهي، جنهن ۾ [[قرآن]] جي تلاوت، قيام، رڪوع، سجدو، ويهڻ، ذڪر ۽ دعائون شامل آهن. فارسي ۽ فارسي ثقافتي اثر هيٺ آيل علائقن، جن ۾ [[ڏکڻ ايشيا]]، [[وچ ايشيا]]، [[ترڪي]] ۽ [[ايران]] شامل آهن، ان عبادت لاءِ '''نماز''' جو لفظ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Chittick |first1=William C. |last2=Murata |first2=Sachiko |title=The Vision of Islam |publisher=Paragon House |year=1994 |isbn=9781557785169}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت ۽ [[فقه]] موجب هر بالغ ۽ عاقل مسلمان تي ڏينهن ۽ رات ۾ پنج فرض نمازون مقرر آهن: [[فجر جي نماز|فجر]]، [[ظهر جي نماز|ظهر]]، [[عصر جي نماز|عصر]]، [[مغرب جي نماز|مغرب]] ۽ [[عشاء جي نماز|عشاء]]. نماز پڙهندڙ [[قبلو|قبلي]]، يعني [[مڪو|مڪي]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن منهن ڪري نماز ادا ڪري ٿو. هر نماز هڪ يا وڌيڪ مقرر عبادتي چڪرن تي مشتمل هوندي آهي، جن کي '''[[رڪعت]]''' چيو ويندو آهي. قرآن موجب نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

سني اسلام ۾ نماز کي [[اسلام جا پنج رڪن|اسلام جي پنجن رڪنن]] مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته اثنا عشري شيعه اسلام ۾ اها [[فروع الدين]] جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. فرض نمازن کان سواءِ سنت، نفل، وتر، تهجد، تراويح، عيد، جنازي، استسقاءَ ۽ گرهڻ سميت مختلف موقعن جون ٻيون نمازون پڻ اسلامي عبادتي روايت جو حصو آهن.

== نالو ۽ اشتقاق ==

عربي لفظ '''صلاة''' (''ṣalāh/ṣalāt'') عام طرح ”نماز“ يا ”عبادت“ جي معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو. قرآن ۾ هي لفظ مختلف صرفي صورتن ۾ بار بار آيو آهي. عربيءَ کان سواءِ ڪيترين مسلمان ٻولين ۾ ساڳيو لفظ ٿوري صوتياتي تبديليءَ سان استعمال ٿئي ٿو.

لفظ ''صلاة'' جي قديم اشتقاق بابت لسانيات جي عالمن مختلف رايا ڏنا آهن. آرٿر جيفري ۽ ٻين سامي ٻولين جي عالمن ان کي آرامي/سرياني مذهبي لغت سان ڳنڍيو آهي؛ آرامي ٻوليءَ ۾ ان سان لاڳاپيل لفظ دعا، عبادت يا جهڪڻ جي مفهوم ۾ استعمال ٿيندا هئا.&lt;ref&gt;Arthur Jeffery: ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an''. Baroda, 1938, pp. 198–199.&lt;/ref&gt; عربي فعل ''صَلّى'' جي معنيٰ ”نماز پڙهڻ“ يا ”دعا ڪرڻ“ آهي. ساڳئي لفظ مان '''[[مصلى]]''' نڪتل آهي، جنهن مان مراد نماز لاءِ مخصوص جاءِ يا کليل نمازگاهه ٿي سگهي ٿي.

قرآن جي قديم رسم الخط ۾ لفظ جي صورت ''صلوة'' پڻ ملي ٿي. ان جي تاريخي اچار ۽ لکڻيءَ بابت عربي لسانيات ۽ قرآني رسم الخط جي ماهرن مختلف وضاحتون ڏنيون آهن.&lt;ref&gt;Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorâns''. Dieterich, Göttingen, 1860, pp. 255–256.&lt;/ref&gt;

'''نماز''' فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو وچ فارسيءَ جي اهڙي لفظ مان نڪتل سمجهيو وڃي ٿو جنهن جو مفهوم تعظيم، احترام يا عبادت سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hussain |first=Amjad M. |title=Prayer in Islam |publisher=British Library |date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112053749/https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/prayer-in-islam |archive-date=12 November 2019}}&lt;/ref&gt; فارسيءَ جي اثر سبب ''نماز'' سنڌي، اردو، پشتو، ترڪي ۽ ڏکڻ ۽ وچ ايشيا جي ڪيترين ٻين ٻولين ۾ عام اصطلاح بڻجي ويو.

نماز کي '''دعا''' کان اصطلاحي طرح الڳ سمجهيو وڃي ٿو. نماز مقرر وقتن، شرطن ۽ جسماني عملن واري رسمي عبادت آهي، جڏهن ته [[دعا]] عام طور الله کان گهرڻ، التجا يا مناجات ڪرڻ کي چيو وڃي ٿو ۽ ان لاءِ نماز جهڙو مقرر ڍانچو ضروري ناهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== اسلامي اهميت ==

نماز اسلام جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. قرآن ۾ نماز قائم ڪرڻ جو حڪم ڪيترن هنڌن تي ڏنو ويو آهي. سورة النساءَ ۾ چيو ويو آهي ته نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سني روايت ۾ شهادت کان پوءِ نماز کي اسلام جي پنجن رڪنن مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو. اثنا عشري شيعه فقهي روايت ۾ نماز فروع الدين ۾ شامل آهي، جڏهن ته اسماعيلي روايت ۾ پڻ عبادت جي بنيادي فرضن مان شمار ٿئي ٿي.

اسلامي فقه ۾ نمازون سندن شرعي حيثيت موجب فرض يا واجب، سنت ۽ نفل جهڙين قسمن ۾ ورهايون وڃن ٿيون. انهن اصطلاحن جي فني معنيٰ مختلف فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه مختلف آهي. مثال طور [[حنفي فقه]] ۾ ''فرض'' ۽ ''واجب'' وچ ۾ اصولي فرق ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين ڪيترن فقهي مڪتبن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي استعمال جو دائرو مختلف آهي.

== پنج وقت نماز ==

اسلامي فقهي روايت موجب ڏينهن ۽ رات جون پنج فرض نمازون هي آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! نماز
! وقت
! فرض رڪعتون
|-
| '''[[فجر جي نماز|فجر]]'''
| سچي صبح ([[فجر صادق]]) کان سج اڀرڻ تائين
| 2
|-
| '''[[ظهر جي نماز|ظهر]]'''
| سج جي زوال کان پوءِ عصر جي وقت تائين
| 4
|-
| '''[[عصر جي نماز|عصر]]'''
| منجهند کان پوءِ مقرر پاڇي واري وقت کان سج لهڻ تائين
| 4
|-
| '''[[مغرب جي نماز|مغرب]]'''
| سج لهڻ کان پوءِ
| 3
|-
| '''[[عشاء جي نماز|عشاء]]'''
| شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ فجر تائين
| 4
|}

اهڙيءَ طرح پنجن فرض نمازن ۾ مجموعي طور '''17 فرض رڪعتون''' ٿين ٿيون. انهن کان اڳ يا پوءِ مختلف سنت ۽ نفل رڪعتون پڻ پڙهيون وڃن ٿيون، جن جي تعداد ۽ فقهي حيثيت بابت مڪتبن ۾ ڪجهه اختلاف آهن.

اسلامي روايت موجب پنجن روزاني نمازن جو فرض ٿيڻ [[معراج]] جي واقعي سان ڳنڍيو وڃي ٿو. صحيح حديثن ۾ پنج نمازون مسلمانن تي روزاني فرض هجڻ جو بيان ملي ٿو.&lt;ref&gt;Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī: ''Fatḥ al-bārī šarḥ Ṣaḥīḥ al-Buḫārī''. Cairo, 1986, vol. 2, p. 11, Hadith 528.&lt;/ref&gt;

قرآن پنجن نمازن جا سڀئي نالا هڪ ئي آيت ۾ گڏ نٿو ڏئي، پر نماز جي مختلف وقتن، فجر، عشاءَ ۽ ”وچين نماز“ وغيره جا حوالا مختلف آيتن ۾ اچن ٿا. اسلامي فقهي ۽ حديثي روايت انهن قرآني حڪمن ۽ نبوي سنت کي گڏ ڪري پنجن روزاني نمازن جي وقتن ۽ طريقي جو بنياد قرار ڏئي ٿي. ڪجهه جديد [[قرآنيت|قرآن پرست]] تحريڪن قرآن جي انهن آيتن جي مختلف تشريح ڪندي روزاني نمازن جي تعداد بابت روايتي موقف کان مختلف رايا اختيار ڪيا آهن؛ اهي رايا سني ۽ شيعه فقهي روايتن جي غالب موقف کان مختلف آهن.

== نماز جا وقت ==

نماز جا وقت گهڙيءَ جي ڪنهن هڪ مستقل وقت بدران سج جي روزاني حرڪت سان مقرر ٿين ٿا، تنهنڪري اهي موسم ۽ جاگرافيائي هنڌ موجب بدلجن ٿا.

=== فجر ===

فجر جو وقت '''فجر صادق'''، يعني اوڀر طرف پکڙجندڙ صبح جي حقيقي روشنيءَ کان شروع ٿئي ٿو ۽ سج اڀرڻ سان ختم ٿئي ٿو.

=== ظهر ===

ظهر جو وقت سج جي آسمان ۾ پنهنجي بلند ترين مقام تان لهي وڃڻ، يعني '''زوال''' کان پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ عصر جي وقت تائين جاري رهي ٿو.

=== عصر ===

عصر جي شروعات بابت فقهي مڪتبن ۾ مشهور اختلاف آهي. مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ عام طور ان وقت عصر شروع ٿئي ٿي جڏهن ڪنهن عمودي شيءِ جو پاڇو، زوال وقت موجود پاڇي کان سواءِ، ان شيءِ جي ڊيگهه جي برابر ٿي وڃي. حنفي فقه جي مشهور قول موجب عصر تڏهن شروع ٿئي ٿي جڏهن اهو اضافي پاڇو شيءِ جي ڊيگهه کان ٻيڻو ٿي وڃي.&lt;ref&gt;Wiedemann and Frank: ''Die Gebetszeiten im Islam'', pp. 763–764.&lt;/ref&gt; عصر جو وقت سج لهڻ تائين رهي ٿو.

=== مغرب ===

مغرب جو وقت سج مڪمل لهڻ کان فوراً پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ شام جي شفق ختم ٿيڻ تائين جاري رهي ٿو.

=== عشاء ===

عشاء جو وقت شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. فقهي تفصيلن ۾ ڳاڙهي يا سفيد شفق جي ختم ٿيڻ بابت اختلاف ملي ٿو. عشاء جو آخري وقت فجر صادق تائين سمجهيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ نماز کي رات جي شروعاتي حصي ۾ ادا ڪرڻ بابت مختلف فقهي فضيلتون بيان ٿيل آهن.

== نماز جون تياريون ۽ شرط ==

نماز کان اڳ ڪجهه بنيادي شرط پورا ڪرڻ ضروري سمجهيا وڃن ٿا. فقهي ترتيب ۽ اصطلاحن ۾ اختلاف هوندي به انهن ۾ عام طور هي ڳالهيون شامل آهن:

* نماز جو وقت داخل ٿيڻ؛
* [[وضو]] يا ضرورت موجب [[غسل]] ذريعي حدث کان پاڪ ٿيڻ؛
* بدن، لباس ۽ نماز واري جاءِ کي نجاست کان پاڪ رکڻ؛
* شرعي ستر ڍڪڻ؛
* [[قبلو|قبلي]] ڏانهن منهن ڪرڻ؛
* نماز جي [[نيت]] ڪرڻ.

=== وضو ۽ غسل ===

قرآن جي سورة المائدة 5:6 نماز کان اڳ منهن ۽ هٿ ڌوئڻ، مٿي جو مسح ڪرڻ ۽ پيرن بابت پاڪائيءَ جو حڪم بيان ڪري ٿي؛ ساڳي آيت جنابت جي حالت ۾ غسل ۽ پاڻي نه ملڻ يا مخصوص حالتن ۾ [[تيمم]] جو ذڪر ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Ma'idah 5:6 |url=https://quran.com/5/6 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

وضو جي عملي تفصيل ۾ سني ۽ شيعه فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه فرق موجود آهن، خاص ڪري پير ڌوئڻ يا مسح ڪرڻ جي تشريح ۾.

=== پاڪ جاءِ ۽ لباس ===

نماز پڙهڻ لاءِ زمين جو پاڪ هجڻ ضروري آهي، پر [[جاءِ نماز]] يا نماز واري چادر پاڻ نماز جو لازمي شرط ناهي. نماز ڪنهن به پاڪ جاءِ تي ادا ڪري سگهجي ٿي. مسجد جماعت سان عبادت جو اهم مرڪز آهي.

=== قبلو ===

نماز دوران مسلمان [[مسجد الحرام]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن رخ ڪن ٿا، جنهن رخ کي '''قبلو''' چيو وڃي ٿو. قرآن جي سورة البقرة 2:144 ۾ مسجد الحرام ڏانهن منهن ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2/144 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمان نماز دوران [[بيت المقدس]] ڏانهن منهن ڪندا هئا. بعد ۾ قبلو ڪعبي ڏانهن تبديل ڪيو ويو. صحيح بخاري ۽ صحيح مسلم ۾ براءَ بن عازب کان روايت آهي ته مديني اچڻ کان پوءِ مسلمان لڳ ڀڳ سورهن يا سترهن مهينا بيت المقدس ڏانهن نماز پڙهندا رهيا، جنهن کان پوءِ قبلي جي تبديليءَ جو حڪم نازل ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hadiths on Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2:144/hadith |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== نماز جي جوڙجڪ ==

نماز جو بنيادي يونٽ '''[[رڪعت]]''' آهي. هڪ رڪعت ۾ قيام، قرائت، رڪوع ۽ ٻه سجدا شامل هوندا آهن. مختلف نمازون ٻن، ٽن يا چئن فرض رڪعتن تي مشتمل آهن.

نماز جي جزوي تفصيل ۾ فقهي مڪتبن جي وچ ۾ اختلاف موجود آهن، پر بنيادي ڍانچي بابت مسلمانن جي اهم فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي.

=== نيت ===

نماز شروع ڪرڻ کان اڳ عبادت ڪندڙ پنهنجي دل ۾ اهو ارادو ڪري ٿو ته ڪهڙي نماز ادا ڪري رهيو آهي. ان ارادي کي '''نيت''' چيو وڃي ٿو. فقهي مڪتبن ۾ نيت کي زبان سان چوڻ جي ضرورت بابت مختلف رايا آهن؛ بنيادي تصور دل جي ارادي سان لاڳاپيل آهي.

=== قيام ۽ تڪبير تحريمه ===

نماز پڙهندڙ جيڪڏهن جسماني طور قادر هجي ته بيهي نماز شروع ڪري ٿو. بيهڻ کي '''قيام''' چيو وڃي ٿو.

نماز جي شروعات:

{{اقتباس|الله أكبر}}

چئي ڪئي وڃي ٿي. ان کي '''تڪبير تحريمه''' يا ''تڪبير الاحرام'' چيو وڃي ٿو. ان کان پوءِ نماز جي حالت ۾ عام ڳالهائڻ، کائڻ پيئڻ ۽ نماز کان ٻاهر جا عمل نه ڪيا ويندا آهن.

هٿ ٻڌڻ، هٿن جي جاءِ، يا هٿ پاسن تي ڇڏڻ بابت مختلف فقهي روايتون موجود آهن.

=== قرائت ===

قيام ۾ [[سورة الفاتحة]] پڙهي وڃي ٿي. پهرين ٻن رڪعتن ۾ عام طور فاتحه کان پوءِ قرآن جي ٻي سورت يا ڪجهه آيتون پڙهيون وڃن ٿيون. جماعت ۾ مقتديءَ جي قرائت بابت حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ تفصيلي اختلاف آهن.

=== رڪوع ===

قرائت کان پوءِ تڪبير چئي '''[[رڪوع]]''' ڪيو وڃي ٿو، جنهن ۾ جسم جو مٿيون حصو اڳتي جهڪايو وڃي ٿو ۽ هٿ گوڏن تي رکيا وڃن ٿا. رڪوع ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيم}}

يعني ”منهنجو عظيم پالڻهار پاڪ آهي.“

=== قومو يا اعتدال ===

رڪوع کان پوءِ نمازي ٻيهر سڌو بيهي ٿو. سني نماز جي عام صورت ۾ امام يا اڪيلو نماز پڙهندڙ چوي ٿو:

{{اقتباس|سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ}}

۽ پوءِ:

{{اقتباس|رَبَّنَا لَكَ الْحَمْد}}

چيو وڃي ٿو.

=== سجدو ===

ان کان پوءِ نمازي '''[[سجدو]]''' ڪري ٿو. سجدي ۾ پيشاني زمين تي رکي وڃي ٿي. عام سني طريقي ۾ پيشاني، نڪ، ٻئي هٿ، گوڏا ۽ پيرن جون آڱريون زمين سان لڳن ٿيون. سجدي ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى}}

يعني ”منهنجو سڀ کان مٿانهون پالڻهار پاڪ آهي.“

اثنا عشري شيعه عمل ۾ پيشاني اهڙي قدرتي زميني شيءِ تي رکڻ کي اهميت ڏني وڃي ٿي جنهن تي سجدو صحيح هجي؛ ان مقصد لاءِ مٽيءَ جي ننڍڙي تختي، '''[[تربت]]''' يا مهر، پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي.

=== جلسو ۽ ٻيو سجدو ===

پهرين سجدي کان پوءِ نمازي ٿوري دير ويهي ٿو، جنهن کي '''جلسو''' چيو وڃي ٿو، پوءِ ٻيو سجدو ڪري ٿو. ٻئي سجدي سان هڪ رڪعت مڪمل ٿئي ٿي.

=== قعدو ۽ تشهد ===

ٻي رڪعت کان پوءِ ويهڻ کي '''قعدو''' چيو وڃي ٿو. ان ۾ '''[[تشهد]]''' پڙهيو وڃي ٿو. آخري قعدي ۾ درود/صلوات ۽ دعائون پڙهڻ جون روايتون موجود آهن.

=== سلام ===

سني نماز جي عام طريقي ۾ آخري قعدي کان پوءِ ساڄي ۽ کاٻي پاسي منهن ڦيرائي:

{{اقتباس|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ الله}}

چيو وڃي ٿو. ان عمل کي '''تسليم''' يا '''سلام''' چيو وڃي ٿو ۽ ان سان نماز مڪمل ٿئي ٿي. شيعه فقهي طريقي ۾ اختتامي سلام جي صيغي ۽ عملي صورت ۾ ڪجهه فرق آهي.

== سجده سهو ==

نماز دوران وسارڻ يا مخصوص قسم جي غلطي ٿيڻ جي صورت ۾ فقهي قاعدن موجب ٻه اضافي سجدا ڪيا ويندا آهن، جن کي '''[[سجدو سهو|سجدا سهو]]''' چيو وڃي ٿو. اهي سلام کان اڳ يا پوءِ ڪرڻ بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل آهن.

== جماعت سان نماز ==

{{Main|جماعت سان نماز}}

نماز اڪيلي به پڙهي سگهجي ٿي ۽ جماعت سان پڻ. جماعت ۾ هڪ شخص '''[[امام]]''' بڻجي نماز جي اڳواڻي ڪري ٿو ۽ ٻيا نمازي سندس پٺيان صفن ۾ بيهن ٿا.

سني حديثي روايت ۾ جماعت سان نماز لاءِ انفرادي نماز جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ فضيلت بيان ٿيل آهي. جماعت جي شرعي حيثيت بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف درجا بيان ڪيا ويا آهن.

جماعت ۾ نمازي امام جي حرڪتن جي پيروي ڪن ٿا؛ مقتدي امام کان اڳ رڪوع يا سجدي ۾ نه وڃي ٿو. مردن، عورتن ۽ ٻارن جي صفن جي ترتيب بابت به فقهي ضابطا موجود آهن.

== جمعي جي نماز ==

{{Main|جمعي جي نماز}}

'''[[جمعي جي نماز]]''' هر جمعي تي ظهر جي وقت جماعت سان ادا ٿيندڙ خاص نماز آهي. قرآن جي سورة الجمعة 62:9 ۾ جمعي جي ڏينهن نماز لاءِ سڏ ٿيڻ تي الله جي ذڪر ڏانهن وڃڻ ۽ واپار ڇڏي ڏيڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Jumu'ah 62:9 |url=https://quran.com/62/9 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

جمعي جي نماز کان اڳ '''[[خطبو]]''' ڏنو وڃي ٿو ۽ پوءِ امام جي اڳواڻيءَ ۾ ٻه فرض رڪعتون ادا ڪيون وڃن ٿيون. اها عام ظهر جي چئن فرض رڪعتن جي جاءِ وٺي ٿي، انهن ماڻهن لاءِ جن تي جمعو واجب يا فرض هجي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=EMĀM-E JOMʿA |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1998}}&lt;/ref&gt;

== عيد جي نماز ==

{{Main|عيد جي نماز}}

[[عيدالفطر]] ۽ [[عيدالاضحيٰ]] جي صبح خاص '''عيد نماز''' ادا ڪئي وڃي ٿي. اها ٻن رڪعتن تي مشتمل هوندي آهي ۽ ان ۾ عام نماز کان وڌيڪ تڪبيرون چيون وڃن ٿيون. اضافي تڪبيرن جي تعداد ۽ ترتيب بابت فقهي مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

عيد جي نماز کان پوءِ خطبو ڏنو وڃي ٿو. جمعي جي ابتڙ عيد جو خطبو نماز کان پوءِ ٿيندو آهي.

== جنازي جي نماز ==

{{Main|جنازي جي نماز}}

'''[[جنازي جي نماز]]''' فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ٿيندڙ اجتماعي دعا ۽ نماز آهي. عام نماز جي ابتڙ ان ۾ رڪوع ۽ سجدو نه هوندو آهي. سني فقهي روايت ۾ عام طور چار تڪبيرون، ثنا يا فاتحه بابت فقهي طريقي، درود، ميت لاءِ دعا ۽ سلام شامل آهن. شيعه فقهي روايت ۾ جنازي جي نماز جو طريقو ۽ تڪبيرن جو تعداد مختلف آهي.

== مسافر جي نماز ۽ قصر ==

سفر دوران ظهر، عصر ۽ عشاءَ جون چار رڪعتن واريون فرض نمازون مخصوص شرطن هيٺ ٻن رڪعتن تائين مختصر ڪرڻ کي '''قصر''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:101 سفر دوران نماز مختصر ڪرڻ جو ذڪر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:101 |url=https://quran.com/4/101 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سفر جي گهٽ ۾ گهٽ مفاصلي، رهائش جي ارادي ۽ قصر جي واجب يا رخصت هجڻ بابت فقهي مڪتبن جا ضابطا مختلف آهن؛ تنهنڪري قصر لاءِ هڪ ئي فاصلو سڀني مسلمان فقهي مڪتبن تي لاڳو نٿو ٿئي.

== ٻن نمازن کي گڏ ڪرڻ ==

ظهر ۽ عصر، يا مغرب ۽ عشاءَ کي مخصوص حالتن ۾ هڪ وقت ۾ ادا ڪرڻ کي '''جمع''' چيو وڃي ٿو. جمع جون ٻه عام صورتون '''جمع تقديم''' ۽ '''جمع تأخير''' آهن.

سني فقهي مڪتبن ۾ سفر، مينهن، بيماري ۽ ٻين ضرورتن سبب جمع ڪرڻ جي اجازت بابت اختلاف آهي. حنفي فقه جو روايتي موقف ٻين ٽن سني مڪتبن کان وڌيڪ محدود آهي. جعفري شيعه فقه ۾ ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي گڏ پڙهڻ جي اجازت وڌيڪ وسيع آهي، تنهن هوندي به اهي پنج الڳ فرض نمازون ئي شمار ٿين ٿيون؛ انهن کي ٽن نمازن ۾ تبديل نه ڪيو ويندو آهي.

== خوف جي نماز ==

{{اصل|خوف جي نماز}}

جنگ يا دشمن جي خطري واري حالت ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الخوف''' يا '''خوف جي نماز''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:102 ۾ اهڙي حالت جو طريقو بيان ڪيو ويو آهي، جنهن ۾ هڪ جماعت امام سان نماز ادا ڪري ٿي جڏهن ٻي جماعت حفاظت لاءِ تيار رهي ٿي، پوءِ ٻي جماعت نماز ۾ شامل ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:102 |url=https://quran.com/4/102 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== بيمار يا جسماني طور معذور شخص جي نماز ==

جيڪو شخص بيهي نماز پڙهڻ جي جسماني سگهه نه رکي، ان لاءِ اسلامي فقه ۾ ويهي يا ضرورت موجب ليٽي نماز پڙهڻ جون رخصتون موجود آهن. نماز جي جسماني حرڪتن کي بيماري ۽ جسماني صلاحيت مطابق ترتيب ڏيڻ بابت فقهي تفصيل موجود آهن.

حيض ۽ نفاس واري عورت لاءِ روزاني فرض نماز ادا ڪرڻ جو حڪم عارضي طور ساقط هوندو آهي ۽ روايتي فقهي موقف موجب انهن نمازن جي پوءِ قضا به لازم نه هوندي آهي.

== سنت ۽ نفل نمازون ==

فرض نمازن کان سواءِ مختلف اختياري يا اضافي نمازون ادا ڪيون وڃن ٿيون. انهن کي عام طور '''سنت''' يا '''نفل''' نمازون چيو وڃي ٿو.

=== سنت رواتب ===

پنجن فرض نمازن کان اڳ يا پوءِ پڙهڻ لاءِ روايت ٿيل باقاعده سنت رڪعتن کي '''سنن رواتب''' چيو وڃي ٿو. انهن مان ڪجهه کي سني فقهي اصطلاح ۾ '''سنت مؤڪده''' ۽ ڪجهه کي '''غير مؤڪده''' چيو وڃي ٿو.

رواتب جي تعداد ۽ ڪهڙين رڪعتن کي مؤڪده شمار ڪرڻ بابت حديثي روايتن ۽ فقهي مڪتبن ۾ تفصيل مختلف آهن؛ تنهنڪري ڪنهن هڪ فهرست کي سڀني مڪتبن لاءِ يڪسان نه سمجهيو وڃي.

=== وتر ===

'''[[وتر جي نماز|وتر]]''' رات جي نماز آهي، جنهن جون رڪعتون طاق تعداد ۾ هونديون آهن. حنفي فقه ۾ وتر کي '''واجب''' چيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين سني مڪتبن ۾ ان کي مؤڪد سنت سمجهيو وڃي ٿو. وتر جي رڪعتن، قنوت ۽ طريقي بابت پڻ مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

=== تهجد ===

{{اصل|تهجد}}

'''[[تهجد]]''' رات جي وقت پڙهي ويندڙ نفل نماز آهي، خاص طور ننڊ کان پوءِ رات جي آخري حصي ۾ پڙهڻ کي وڏي فضيلت ڏني وئي آهي. شيعه عبادتي روايت ۾ رات جي نماز کي '''صلاة الليل''' چيو وڃي ٿو ۽ ان جي مخصوص ترتيب موجود آهي.

=== تراويح ===

{{اصل|تراويح}}

'''[[تراويح]]''' رمضان جي راتين ۾ عشاءَ کان پوءِ ادا ٿيندڙ نماز آهي. سني روايت ۾ اها باجماعت يا انفرادي طور پڙهي وڃي ٿي. ان جي رڪعتن جي تعداد بابت تاريخي ۽ فقهي عمل ۾ مختلف روايتون موجود آهن.

اثنا عشري شيعه فقه ۾ رمضان جون نفل نمازون پڙهڻ جي روايت موجود آهي، پر سني طرز جي باجماعت تراويح کي سندن فقهي روايت قبول نٿي ڪري.

=== اشراق ۽ چاشت ===

سج اڀرڻ کان ڪجهه وقت پوءِ پڙهي ويندڙ نفل نماز لاءِ '''اشراق''' جو اصطلاح استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته صبح کان زوال کان اڳ واري عرصي ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''[[چاشت جي نماز|ضحى يا چاشت]]''' چيو وڃي ٿو. فقهي ۽ حديثي ڪتابن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي دائري بابت مختلف استعمال ملي ٿو.

=== استخاره ===

ڪنهن جائز معاملي ۾ الله کان ڀلائي ۽ صحيح چونڊ جي توفيق گهرڻ لاءِ ٻن نفل رڪعتن کان پوءِ مخصوص دعا ڪرڻ کي '''[[استخارو|صلاة الاستخارة]]''' چيو وڃي ٿو.

=== تحية المسجد ===

مسجد ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ ويهڻ کان اڳ ٻه نفل رڪعتون پڙهڻ کي '''تحية المسجد''' چيو وڃي ٿو.

== گرهڻ جي نماز ==

سج يا چنڊ گرهڻ جي موقعي تي ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الكسوف''' يا '''صلاة الخسوف''' چيو وڃي ٿو. ان جو طريقو مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل رکي ٿو.

اسلامي حديثي روايت موجب پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي پٽ [[ابراهيم بن محمد|ابراهيم]] جي وفات واري ڏينهن سج گرهڻ ٿيو. ماڻهن ۾ موجود ان وهم جي برخلاف پيغمبر گرهڻ کي ڪنهن انسان جي ڄمڻ يا مرڻ جو نتيجو قرار نه ڏنو ۽ عبادت ڪرڻ جي هدايت ڪئي.

== استسقاءَ جي نماز ==

خشڪ سالي يا مينهن جي ضرورت وقت الله کان مينهن گهرڻ لاءِ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الاستسقاء''' چيو وڃي ٿو. ان سان گڏ دعا ۽ استغفار پڻ ڪيا ويندا آهن.

== نماز ۾ فقهي اختلاف ==

نماز جي بنيادي جوڙجڪ بابت مسلمان فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي، پر ڪيترن جزوي معاملن ۾ اختلاف موجود آهن. انهن اختلافن جو تعلق قرآن، حديث ۽ فقهي اصولن جي مختلف تشريحن سان آهي.

سني فقهي مڪتبن جي ڪجهه مشهور اختلافن جو خلاصو:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! مسئلو
! حنفي
! مالڪي
! شافعي
! حنبلي
|-
| قيام ۾ هٿ
| عام طور ناف کان هيٺ ٻڌڻ
| ''سدل'' ۽ ''قبض'' ٻنهي جون روايتون؛ مالڪي عمل ۾ سدل مشهور
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
|-
| امام پٺيان فاتحه
| جهري نماز ۾ مقتدي لاءِ قرائت نه ڪرڻ مشهور موقف
| تفصيلي فرق
| مقتدي لاءِ فاتحه جي قرائت
| حالتن موجب تفصيل
|-
| وتر
| واجب
| سنت
| سنت
| سنت
|-
| فجر ۾ قنوت
| عام حالت ۾ نه
| مشهور عمل ۾ آهي
| مشهور قول موجب آهي
| عام حالت ۾ نه
|-
| عصر جي وقت جي شروعات
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ٻيڻو ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
|}

هي جدول رڳو مشهور يا غالب فقهي موقفن جو مختصر خلاصو آهي؛ هر مڪتب اندر پڻ تفصيلي رايا ۽ روايتون موجود آهن.

== سني ۽ شيعه عمل ۾ فرق ==

سني ۽ اثنا عشري شيعه مسلمان ٻئي روزانو پنج فرض نمازون مڃين ٿا، پر عملي تفصيلن ۾ ڪجهه فرق آهن.

اثنا عشري شيعه مسلمان ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي هڪٻئي پٺيان ادا ڪري سگهن ٿا، تنهنڪري عملي طور پنج نمازون ٽن وقتي گڏجاڻين ۾ ادا ٿي سگهن ٿيون؛ ان جو مطلب ٽي فرض نمازون نه، پر پنج نمازون ئي آهن.

قيام ۾ هٿن جي حالت، اذان ۽ اقامت جا ڪجهه جملا، قنوت، سجدي لاءِ استعمال ٿيندڙ سطح، تشهد ۽ سلام سميت ڪجهه جزوي معاملن ۾ پڻ فرق آهن. شيعه نماز ۾ پيشاني قدرتي زميني شيءِ، جهڙوڪ مٽي يا پٿر تي رکڻ تي زور ڏنو وڃي ٿو، جنهن سبب مٽيءَ جي '''تربت''' يا '''مهر''' جو استعمال عام آهي.

== نماز لاءِ منع ڪيل وقت ==

سني فقهي روايت ۾ ڪجهه وقت اهڙا آهن جن ۾ عام نفل نماز پڙهڻ کان منع يا ڪراهت بيان ڪئي وئي آهي، خاص طور:

* فجر کان پوءِ سج اڀرڻ تائين؛
* سج اڀرڻ جي بلڪل وقت؛
* سج جي عين زوال واري مختصر عرصي ۾؛
* عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين؛
* سج لهڻ جي عين وقت.

انهن قاعدن جا تفصيل مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف آهن ۽ فرض يا سبب واري نماز بابت استثنا پڻ موجود آهن.

== نماز جي تاريخ ==

اسلامي روايت موجب نماز جي عبادت پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي نبوت جي شروعاتي دور کان موجود هئي، جڏهن ته پنجن روزاني فرض نمازن جي مقرري کي [[اسراء ۽ معراج]] جي واقعي سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.

قرآن جي مڪي ۽ مدني آيتن ۾ صبح، شام، ڏينهن جي ڪنارن، رات ۽ ”وچين نماز“ جا حوالا ملن ٿا. قرآن 24:58 ۾ '''صلاة الفجر''' ۽ '''صلاة العشاء''' جا نالا سڌي طرح اچن ٿا، جڏهن ته 2:238 ۾ '''الصلاة الوسطى'''، يعني وچين نماز جو ذڪر آهي.

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمانن جو قبلو [[بيت المقدس]] هو، جنهن کان پوءِ قرآن 2:144 جي حڪم سان قبلو مڪي جي [[مسجد الحرام]] ڏانهن تبديل ٿيو.

=== جديد تاريخي تحقيق ===

اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ جي ڪجهه مغربي اسلاميات جي عالمن اسلامي نماز جي شروعاتي تاريخ بابت روايتي اسلامي بيان کان مختلف مفروضا پيش ڪيا. [[اگناز گولڊزيهر]] ۽ [[ڪارل بروڪلمان]] جهڙن ڪجهه عالمن پنجن وقتن جي نماز جي تاريخي ارتقا ۾ ٻين ديرقديم مذهبي روايتن، خاص طور زرتشتي عبادت، جي ممڪن اثر تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;Ignaz Goldziher: “Islamisme et parsisme”, ''Revue de l’histoire des religions'', 43 (1901), pp. 1–29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carl Brockelmann: ''Geschichte der islamischen Völker und Staaten''. München/Berlin, 1939, p. 36.&lt;/ref&gt;

[[وليم مونٽگمري واٽ]] ۽ الفرڊ ويلچ پڻ قرآن ۾ نماز جي وقتن بابت موجود اشارن ۽ بعد واري اسلامي روايت جي وچ ۾ تاريخي تعلق تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;W. Montgomery Watt and Alford T. Welch: ''Der Islam I: Mohammed und die Frühzeit, islamisches Recht, religiöses Leben''. Stuttgart, 1980.&lt;/ref&gt;

اهي تاريخي-تنقيدي نظريا اسلامي روايتي موقف کان الڳ علمي مفروضا آهن. اسلامي حديثي ۽ فقهي روايت پنجن روزاني نمازن جي مقرري کي پيغمبر محمد ﷺ جي دور سان منسوب ڪري ٿي.

== نماز ۽ دعا ۾ فرق ==

اسلامي عبادت ۾ '''صلاة''' ۽ '''دعا''' پاڻ ۾ لاڳاپيل پر الڳ تصور آهن. نماز لاءِ وقت، قبلي، پاڪائي ۽ مقرر جسماني ۽ لفظي عملن جا قاعدا آهن. دعا ڪنهن به مناسب وقت ۽ جاءِ تي الله کان التجا، بخشش، مدد يا ٻي حاجت گهرڻ لاءِ ڪري سگهجي ٿي.

دعا نماز جي اندر به شامل ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ قنوت ۽ سجدي جون دعائون، ۽ نماز کان پوءِ پڻ دعا ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== نماز جو سماجي ۽ ثقافتي ڪردار ==

نماز ذاتي عبادت سان گڏ مسلمان سماجن ۾ اجتماعي زندگيءَ جو به اهم حصو رهي آهي. مسجدن ۾ پنج وقت اذان، جماعت، جمعي جي گڏجاڻي ۽ عيدن جون وڏيون جماعتون مسلمان آبادين جي مذهبي زندگيءَ جون نمايان خاصيتون آهن.

نماز جا وقت تاريخي طور فلڪيات ۽ وقت ماپڻ جي علم سان پڻ ڳنڍيل رهيا آهن. وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ سج جي اوچائي، پاڇي جي ڊيگهه، شفق ۽ فجر جي مشاهدي ذريعي نماز جا وقت مقرر ڪيا ويندا هئا. ان مقصد لاءِ [[سج گهڙي]]، [[ربع دائرو (فلڪيات)|ربع دائرو]] ۽ ٻين فلڪياتي اوزارن جو استعمال پڻ ٿيندو هو. جديد دور ۾ نماز جا وقت فلڪياتي حسابن، ڇپيل تقويم، مسجدن جي وقتنامن ۽ ڊجيٽل خدمتن ذريعي معلوم ڪيا وڃن ٿا.

== پڻ ڏسو ==

* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[تيمم]]
* [[اذان]]
* [[اقامت]]
* [[قبلو]]
* [[ڪعبو]]
* [[مسجد]]
* [[رڪعت]]
* [[سجدو]]
* [[جمعي جي نماز]]
* [[جنازي جي نماز]]
* [[عيد جي نماز]]
* [[تهجد]]
* [[تراويح]]
* [[دعا]]
* [[ذڪر]]
* [[اسلام جا پنج رڪن]]

== حوالا ==

{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* Guy Monnot, “Ṣalāt”, ''The Encyclopaedia of Islam'', New Edition, Vol. VIII.
* David A. King, “On the Times of Muslim Prayer”, in F. Jamil Ragep and Sally P. Ragep (eds.), ''Studies in the Islamic Exact Sciences'', 2004.
* Marion Holmes Katz, ''Prayer in Islamic Thought and Practice'', Cambridge University Press, 2013.
* William C. Chittick and Sachiko Murata, ''The Vision of Islam'', Paragon House, 1994.
* Arthur Jeffery, ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an'', Baroda, 1938.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

{{Commons category|Salat}}

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:نماز| ]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]
[[زمرو:اسلام جا پنج رڪن]]</text>
      <sha1>jk8r2iuv7z2ml3h8f7h3a8v1cqp0aj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416532</id>
      <parentid>416531</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T18:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37723" sha1="jbmpzwjyg62twutsql11hxhesbidbx1" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ مقرر وقتن تي ادا ٿيندڙ عبادت}}

{{اسلام}}

'''نماز''' ({{lang-ar|الصَّلَاة|الصلاة}}، ''الصلاة''؛ عام رومن صورتون: ''Salah'' يا ''Salat'') [[اسلام]] ۾ هڪ مقرر طريقي سان ادا ٿيندڙ عبادت آهي، جنهن ۾ [[قرآن]] جي تلاوت، قيام، رڪوع، سجدو، ويهڻ، ذڪر ۽ دعائون شامل آهن. فارسي ۽ فارسي ثقافتي اثر هيٺ آيل علائقن، جن ۾ [[ڏکڻ ايشيا]]، [[وچ ايشيا]]، [[ترڪي]] ۽ [[ايران]] شامل آهن، ان عبادت لاءِ '''نماز''' جو لفظ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Chittick |first1=William C. |last2=Murata |first2=Sachiko |title=The Vision of Islam |publisher=Paragon House |year=1994 |isbn=9781557785169}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت ۽ [[فقه]] موجب هر بالغ ۽ عاقل مسلمان تي ڏينهن ۽ رات ۾ پنج فرض نمازون مقرر آهن: [[فجر جي نماز|فجر]]، [[ظهر جي نماز|ظهر]]، [[عصر جي نماز|عصر]]، [[مغرب جي نماز|مغرب]] ۽ [[عشاء جي نماز|عشاء]]. نماز پڙهندڙ [[قبلو|قبلي]]، يعني [[مڪو|مڪي]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن منهن ڪري نماز ادا ڪري ٿو. هر نماز هڪ يا وڌيڪ مقرر عبادتي چڪرن تي مشتمل هوندي آهي، جن کي '''[[رڪعت]]''' چيو ويندو آهي. قرآن موجب نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

سني اسلام ۾ نماز کي [[اسلام جا پنج رڪن|اسلام جي پنجن رڪنن]] مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته اثنا عشري شيعه اسلام ۾ اها [[فروع الدين]] جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. فرض نمازن کان سواءِ سنت، نفل، وتر، تهجد، تراويح، عيد، جنازي، استسقاءَ ۽ گرهڻ سميت مختلف موقعن جون ٻيون نمازون پڻ اسلامي عبادتي روايت جو حصو آهن.

== نالو ۽ اشتقاق ==

عربي لفظ '''صلاة''' (''ṣalāh/ṣalāt'') عام طرح ”نماز“ يا ”عبادت“ جي معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو. قرآن ۾ هي لفظ مختلف صرفي صورتن ۾ بار بار آيو آهي. عربيءَ کان سواءِ ڪيترين مسلمان ٻولين ۾ ساڳيو لفظ ٿوري صوتياتي تبديليءَ سان استعمال ٿئي ٿو.

لفظ ''صلاة'' جي قديم اشتقاق بابت لسانيات جي عالمن مختلف رايا ڏنا آهن. آرٿر جيفري ۽ ٻين سامي ٻولين جي عالمن ان کي آرامي/سرياني مذهبي لغت سان ڳنڍيو آهي؛ آرامي ٻوليءَ ۾ ان سان لاڳاپيل لفظ دعا، عبادت يا جهڪڻ جي مفهوم ۾ استعمال ٿيندا هئا.&lt;ref&gt;Arthur Jeffery: ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an''. Baroda, 1938, pp. 198–199.&lt;/ref&gt; عربي فعل ''صَلّى'' جي معنيٰ ”نماز پڙهڻ“ يا ”دعا ڪرڻ“ آهي. ساڳئي لفظ مان '''[[مصلى]]''' نڪتل آهي، جنهن مان مراد نماز لاءِ مخصوص جاءِ يا کليل نمازگاهه ٿي سگهي ٿي.

قرآن جي قديم رسم الخط ۾ لفظ جي صورت ''صلوة'' پڻ ملي ٿي. ان جي تاريخي اچار ۽ لکڻيءَ بابت عربي لسانيات ۽ قرآني رسم الخط جي ماهرن مختلف وضاحتون ڏنيون آهن.&lt;ref&gt;Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorâns''. Dieterich, Göttingen, 1860, pp. 255–256.&lt;/ref&gt;

'''نماز''' فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو وچ فارسيءَ جي اهڙي لفظ مان نڪتل سمجهيو وڃي ٿو جنهن جو مفهوم تعظيم، احترام يا عبادت سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hussain |first=Amjad M. |title=Prayer in Islam |publisher=British Library |date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112053749/https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/prayer-in-islam |archive-date=12 November 2019}}&lt;/ref&gt; فارسيءَ جي اثر سبب ''نماز'' سنڌي، اردو، پشتو، ترڪي ۽ ڏکڻ ۽ وچ ايشيا جي ڪيترين ٻين ٻولين ۾ عام اصطلاح بڻجي ويو.

نماز کي '''دعا''' کان اصطلاحي طرح الڳ سمجهيو وڃي ٿو. نماز مقرر وقتن، شرطن ۽ جسماني عملن واري رسمي عبادت آهي، جڏهن ته [[دعا]] عام طور الله کان گهرڻ، التجا يا مناجات ڪرڻ کي چيو وڃي ٿو ۽ ان لاءِ نماز جهڙو مقرر ڍانچو ضروري ناهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== اسلامي اهميت ==

نماز اسلام جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. قرآن ۾ نماز قائم ڪرڻ جو حڪم ڪيترن هنڌن تي ڏنو ويو آهي. سورة النساءَ ۾ چيو ويو آهي ته نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سني روايت ۾ شهادت کان پوءِ نماز کي اسلام جي پنجن رڪنن مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو. اثنا عشري شيعه فقهي روايت ۾ نماز فروع الدين ۾ شامل آهي، جڏهن ته اسماعيلي روايت ۾ پڻ عبادت جي بنيادي فرضن مان شمار ٿئي ٿي.

اسلامي فقه ۾ نمازون سندن شرعي حيثيت موجب فرض يا واجب، سنت ۽ نفل جهڙين قسمن ۾ ورهايون وڃن ٿيون. انهن اصطلاحن جي فني معنيٰ مختلف فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه مختلف آهي. مثال طور [[حنفي فقه]] ۾ ''فرض'' ۽ ''واجب'' وچ ۾ اصولي فرق ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين ڪيترن فقهي مڪتبن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي استعمال جو دائرو مختلف آهي.

== پنج وقت نماز ==

اسلامي فقهي روايت موجب ڏينهن ۽ رات جون پنج فرض نمازون هي آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! نماز
! وقت
! فرض رڪعتون
|-
| '''[[فجر جي نماز|فجر]]'''
| سچي صبح ([[فجر صادق]]) کان سج اڀرڻ تائين
| 2
|-
| '''[[ظهر جي نماز|ظهر]]'''
| سج جي زوال کان پوءِ عصر جي وقت تائين
| 4
|-
| '''[[عصر جي نماز|عصر]]'''
| منجهند کان پوءِ مقرر پاڇي واري وقت کان سج لهڻ تائين
| 4
|-
| '''[[مغرب جي نماز|مغرب]]'''
| سج لهڻ کان پوءِ
| 3
|-
| '''[[عشاء جي نماز|عشاء]]'''
| شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ فجر تائين
| 4
|}

اهڙيءَ طرح پنجن فرض نمازن ۾ مجموعي طور '''17 فرض رڪعتون''' ٿين ٿيون. انهن کان اڳ يا پوءِ مختلف سنت ۽ نفل رڪعتون پڻ پڙهيون وڃن ٿيون، جن جي تعداد ۽ فقهي حيثيت بابت مڪتبن ۾ ڪجهه اختلاف آهن.

اسلامي روايت موجب پنجن روزاني نمازن جو فرض ٿيڻ [[معراج]] جي واقعي سان ڳنڍيو وڃي ٿو. صحيح حديثن ۾ پنج نمازون مسلمانن تي روزاني فرض هجڻ جو بيان ملي ٿو.&lt;ref&gt;Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī: ''Fatḥ al-bārī šarḥ Ṣaḥīḥ al-Buḫārī''. Cairo, 1986, vol. 2, p. 11, Hadith 528.&lt;/ref&gt;

قرآن پنجن نمازن جا سڀئي نالا هڪ ئي آيت ۾ گڏ نٿو ڏئي، پر نماز جي مختلف وقتن، فجر، عشاءَ ۽ ”وچين نماز“ وغيره جا حوالا مختلف آيتن ۾ اچن ٿا. اسلامي فقهي ۽ حديثي روايت انهن قرآني حڪمن ۽ نبوي سنت کي گڏ ڪري پنجن روزاني نمازن جي وقتن ۽ طريقي جو بنياد قرار ڏئي ٿي. ڪجهه جديد [[قرآنيت|قرآن پرست]] تحريڪن قرآن جي انهن آيتن جي مختلف تشريح ڪندي روزاني نمازن جي تعداد بابت روايتي موقف کان مختلف رايا اختيار ڪيا آهن؛ اهي رايا سني ۽ شيعه فقهي روايتن جي غالب موقف کان مختلف آهن.

== نماز جا وقت ==

نماز جا وقت گهڙيءَ جي ڪنهن هڪ مستقل وقت بدران سج جي روزاني حرڪت سان مقرر ٿين ٿا، تنهنڪري اهي موسم ۽ جاگرافيائي هنڌ موجب بدلجن ٿا.

=== فجر ===

فجر جو وقت '''فجر صادق'''، يعني اوڀر طرف پکڙجندڙ صبح جي حقيقي روشنيءَ کان شروع ٿئي ٿو ۽ سج اڀرڻ سان ختم ٿئي ٿو.

=== ظهر ===

ظهر جو وقت سج جي آسمان ۾ پنهنجي بلند ترين مقام تان لهي وڃڻ، يعني '''زوال''' کان پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ عصر جي وقت تائين جاري رهي ٿو.

=== عصر ===

عصر جي شروعات بابت فقهي مڪتبن ۾ مشهور اختلاف آهي. مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ عام طور ان وقت عصر شروع ٿئي ٿي جڏهن ڪنهن عمودي شيءِ جو پاڇو، زوال وقت موجود پاڇي کان سواءِ، ان شيءِ جي ڊيگهه جي برابر ٿي وڃي. حنفي فقه جي مشهور قول موجب عصر تڏهن شروع ٿئي ٿي جڏهن اهو اضافي پاڇو شيءِ جي ڊيگهه کان ٻيڻو ٿي وڃي.&lt;ref&gt;Wiedemann and Frank: ''Die Gebetszeiten im Islam'', pp. 763–764.&lt;/ref&gt; عصر جو وقت سج لهڻ تائين رهي ٿو.

=== مغرب ===

مغرب جو وقت سج مڪمل لهڻ کان فوراً پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ شام جي شفق ختم ٿيڻ تائين جاري رهي ٿو.

=== عشاء ===

عشاء جو وقت شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. فقهي تفصيلن ۾ ڳاڙهي يا سفيد شفق جي ختم ٿيڻ بابت اختلاف ملي ٿو. عشاء جو آخري وقت فجر صادق تائين سمجهيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ نماز کي رات جي شروعاتي حصي ۾ ادا ڪرڻ بابت مختلف فقهي فضيلتون بيان ٿيل آهن.

== نماز جون تياريون ۽ شرط ==

نماز کان اڳ ڪجهه بنيادي شرط پورا ڪرڻ ضروري سمجهيا وڃن ٿا. فقهي ترتيب ۽ اصطلاحن ۾ اختلاف هوندي به انهن ۾ عام طور هي ڳالهيون شامل آهن:

* نماز جو وقت داخل ٿيڻ؛
* [[وضو]] يا ضرورت موجب [[غسل]] ذريعي حدث کان پاڪ ٿيڻ؛
* بدن، لباس ۽ نماز واري جاءِ کي نجاست کان پاڪ رکڻ؛
* شرعي ستر ڍڪڻ؛
* [[قبلو|قبلي]] ڏانهن منهن ڪرڻ؛
* نماز جي [[نيت]] ڪرڻ.

=== وضو ۽ غسل ===

قرآن جي سورة المائدة 5:6 نماز کان اڳ منهن ۽ هٿ ڌوئڻ، مٿي جو مسح ڪرڻ ۽ پيرن بابت پاڪائيءَ جو حڪم بيان ڪري ٿي؛ ساڳي آيت جنابت جي حالت ۾ غسل ۽ پاڻي نه ملڻ يا مخصوص حالتن ۾ [[تيمم]] جو ذڪر ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Ma'idah 5:6 |url=https://quran.com/5/6 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

وضو جي عملي تفصيل ۾ سني ۽ شيعه فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه فرق موجود آهن، خاص ڪري پير ڌوئڻ يا مسح ڪرڻ جي تشريح ۾.

=== پاڪ جاءِ ۽ لباس ===

نماز پڙهڻ لاءِ زمين جو پاڪ هجڻ ضروري آهي، پر [[جاءِ نماز]] يا نماز واري چادر پاڻ نماز جو لازمي شرط ناهي. نماز ڪنهن به پاڪ جاءِ تي ادا ڪري سگهجي ٿي. مسجد جماعت سان عبادت جو اهم مرڪز آهي.

=== قبلو ===

نماز دوران مسلمان [[مسجد الحرام]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن رخ ڪن ٿا، جنهن رخ کي '''قبلو''' چيو وڃي ٿو. قرآن جي سورة البقرة 2:144 ۾ مسجد الحرام ڏانهن منهن ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2/144 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمان نماز دوران [[بيت المقدس]] ڏانهن منهن ڪندا هئا. بعد ۾ قبلو ڪعبي ڏانهن تبديل ڪيو ويو. صحيح بخاري ۽ صحيح مسلم ۾ براءَ بن عازب کان روايت آهي ته مديني اچڻ کان پوءِ مسلمان لڳ ڀڳ سورهن يا سترهن مهينا بيت المقدس ڏانهن نماز پڙهندا رهيا، جنهن کان پوءِ قبلي جي تبديليءَ جو حڪم نازل ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hadiths on Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2:144/hadith |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== نماز جي جوڙجڪ ==

نماز جو بنيادي يونٽ '''[[رڪعت]]''' آهي. هڪ رڪعت ۾ قيام، قرائت، رڪوع ۽ ٻه سجدا شامل هوندا آهن. مختلف نمازون ٻن، ٽن يا چئن فرض رڪعتن تي مشتمل آهن.

نماز جي جزوي تفصيل ۾ فقهي مڪتبن جي وچ ۾ اختلاف موجود آهن، پر بنيادي ڍانچي بابت مسلمانن جي اهم فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي.

=== نيت ===

نماز شروع ڪرڻ کان اڳ عبادت ڪندڙ پنهنجي دل ۾ اهو ارادو ڪري ٿو ته ڪهڙي نماز ادا ڪري رهيو آهي. ان ارادي کي '''نيت''' چيو وڃي ٿو. فقهي مڪتبن ۾ نيت کي زبان سان چوڻ جي ضرورت بابت مختلف رايا آهن؛ بنيادي تصور دل جي ارادي سان لاڳاپيل آهي.

=== قيام ۽ تڪبير تحريمه ===

نماز پڙهندڙ جيڪڏهن جسماني طور قادر هجي ته بيهي نماز شروع ڪري ٿو. بيهڻ کي '''قيام''' چيو وڃي ٿو.

نماز جي شروعات:

{{اقتباس|الله أكبر}}

چئي ڪئي وڃي ٿي. ان کي '''تڪبير تحريمه''' يا ''تڪبير الاحرام'' چيو وڃي ٿو. ان کان پوءِ نماز جي حالت ۾ عام ڳالهائڻ، کائڻ پيئڻ ۽ نماز کان ٻاهر جا عمل نه ڪيا ويندا آهن.

هٿ ٻڌڻ، هٿن جي جاءِ، يا هٿ پاسن تي ڇڏڻ بابت مختلف فقهي روايتون موجود آهن.

=== قرائت ===

قيام ۾ [[سورة الفاتحة]] پڙهي وڃي ٿي. پهرين ٻن رڪعتن ۾ عام طور فاتحه کان پوءِ قرآن جي ٻي سورت يا ڪجهه آيتون پڙهيون وڃن ٿيون. جماعت ۾ مقتديءَ جي قرائت بابت حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ تفصيلي اختلاف آهن.

=== رڪوع ===

قرائت کان پوءِ تڪبير چئي '''[[رڪوع]]''' ڪيو وڃي ٿو، جنهن ۾ جسم جو مٿيون حصو اڳتي جهڪايو وڃي ٿو ۽ هٿ گوڏن تي رکيا وڃن ٿا. رڪوع ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيم}}

يعني ”منهنجو عظيم پالڻهار پاڪ آهي.“

=== قومو يا اعتدال ===

رڪوع کان پوءِ نمازي ٻيهر سڌو بيهي ٿو. سني نماز جي عام صورت ۾ امام يا اڪيلو نماز پڙهندڙ چوي ٿو:

{{اقتباس|سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ}}

۽ پوءِ:

{{اقتباس|رَبَّنَا لَكَ الْحَمْد}}

چيو وڃي ٿو.

=== سجدو ===

ان کان پوءِ نمازي '''[[سجدو]]''' ڪري ٿو. سجدي ۾ پيشاني زمين تي رکي وڃي ٿي. عام سني طريقي ۾ پيشاني، نڪ، ٻئي هٿ، گوڏا ۽ پيرن جون آڱريون زمين سان لڳن ٿيون. سجدي ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى}}

يعني ”منهنجو سڀ کان مٿانهون پالڻهار پاڪ آهي.“

اثنا عشري شيعه عمل ۾ پيشاني اهڙي قدرتي زميني شيءِ تي رکڻ کي اهميت ڏني وڃي ٿي جنهن تي سجدو صحيح هجي؛ ان مقصد لاءِ مٽيءَ جي ننڍڙي تختي، '''[[تربت]]''' يا مهر، پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي.

=== جلسو ۽ ٻيو سجدو ===

پهرين سجدي کان پوءِ نمازي ٿوري دير ويهي ٿو، جنهن کي '''جلسو''' چيو وڃي ٿو، پوءِ ٻيو سجدو ڪري ٿو. ٻئي سجدي سان هڪ رڪعت مڪمل ٿئي ٿي.

=== قعدو ۽ تشهد ===

ٻي رڪعت کان پوءِ ويهڻ کي '''قعدو''' چيو وڃي ٿو. ان ۾ '''[[تشهد]]''' پڙهيو وڃي ٿو. آخري قعدي ۾ درود/صلوات ۽ دعائون پڙهڻ جون روايتون موجود آهن.

=== سلام ===

سني نماز جي عام طريقي ۾ آخري قعدي کان پوءِ ساڄي ۽ کاٻي پاسي منهن ڦيرائي:

{{اقتباس|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ الله}}

چيو وڃي ٿو. ان عمل کي '''تسليم''' يا '''سلام''' چيو وڃي ٿو ۽ ان سان نماز مڪمل ٿئي ٿي. شيعه فقهي طريقي ۾ اختتامي سلام جي صيغي ۽ عملي صورت ۾ ڪجهه فرق آهي.

== سجده سهو ==

نماز دوران وسارڻ يا مخصوص قسم جي غلطي ٿيڻ جي صورت ۾ فقهي قاعدن موجب ٻه اضافي سجدا ڪيا ويندا آهن، جن کي '''[[سجدو سهو|سجدا سهو]]''' چيو وڃي ٿو. اهي سلام کان اڳ يا پوءِ ڪرڻ بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل آهن.

== جماعت سان نماز ==

{{Main|جماعت سان نماز}}

نماز اڪيلي به پڙهي سگهجي ٿي ۽ جماعت سان پڻ. جماعت ۾ هڪ شخص '''[[امام]]''' بڻجي نماز جي اڳواڻي ڪري ٿو ۽ ٻيا نمازي سندس پٺيان صفن ۾ بيهن ٿا.

سني حديثي روايت ۾ جماعت سان نماز لاءِ انفرادي نماز جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ فضيلت بيان ٿيل آهي. جماعت جي شرعي حيثيت بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف درجا بيان ڪيا ويا آهن.

جماعت ۾ نمازي امام جي حرڪتن جي پيروي ڪن ٿا؛ مقتدي امام کان اڳ رڪوع يا سجدي ۾ نه وڃي ٿو. مردن، عورتن ۽ ٻارن جي صفن جي ترتيب بابت به فقهي ضابطا موجود آهن.

== جمعي جي نماز ==

{{Main|جمعي جي نماز}}

'''[[جمعي جي نماز]]''' هر جمعي تي ظهر جي وقت جماعت سان ادا ٿيندڙ خاص نماز آهي. قرآن جي سورة الجمعة 62:9 ۾ جمعي جي ڏينهن نماز لاءِ سڏ ٿيڻ تي الله جي ذڪر ڏانهن وڃڻ ۽ واپار ڇڏي ڏيڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Jumu'ah 62:9 |url=https://quran.com/62/9 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

جمعي جي نماز کان اڳ '''[[خطبو]]''' ڏنو وڃي ٿو ۽ پوءِ امام جي اڳواڻيءَ ۾ ٻه فرض رڪعتون ادا ڪيون وڃن ٿيون. اها عام ظهر جي چئن فرض رڪعتن جي جاءِ وٺي ٿي، انهن ماڻهن لاءِ جن تي جمعو واجب يا فرض هجي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=EMĀM-E JOMʿA |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1998}}&lt;/ref&gt;

== عيد جي نماز ==

{{Main|عيد جي نماز}}

[[عيدالفطر]] ۽ [[عيدالاضحيٰ]] جي صبح خاص '''عيد نماز''' ادا ڪئي وڃي ٿي. اها ٻن رڪعتن تي مشتمل هوندي آهي ۽ ان ۾ عام نماز کان وڌيڪ تڪبيرون چيون وڃن ٿيون. اضافي تڪبيرن جي تعداد ۽ ترتيب بابت فقهي مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

عيد جي نماز کان پوءِ خطبو ڏنو وڃي ٿو. جمعي جي ابتڙ عيد جو خطبو نماز کان پوءِ ٿيندو آهي.

== جنازي جي نماز ==

{{Main|جنازي جي نماز}}

'''[[جنازي جي نماز]]''' فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ٿيندڙ اجتماعي دعا ۽ نماز آهي. عام نماز جي ابتڙ ان ۾ رڪوع ۽ سجدو نه هوندو آهي. سني فقهي روايت ۾ عام طور چار تڪبيرون، ثنا يا فاتحه بابت فقهي طريقي، درود، ميت لاءِ دعا ۽ سلام شامل آهن. شيعه فقهي روايت ۾ جنازي جي نماز جو طريقو ۽ تڪبيرن جو تعداد مختلف آهي.

== مسافر جي نماز ۽ قصر ==

سفر دوران ظهر، عصر ۽ عشاءَ جون چار رڪعتن واريون فرض نمازون مخصوص شرطن هيٺ ٻن رڪعتن تائين مختصر ڪرڻ کي '''قصر''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:101 سفر دوران نماز مختصر ڪرڻ جو ذڪر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:101 |url=https://quran.com/4/101 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سفر جي گهٽ ۾ گهٽ مفاصلي، رهائش جي ارادي ۽ قصر جي واجب يا رخصت هجڻ بابت فقهي مڪتبن جا ضابطا مختلف آهن؛ تنهنڪري قصر لاءِ هڪ ئي فاصلو سڀني مسلمان فقهي مڪتبن تي لاڳو نٿو ٿئي.

== ٻن نمازن کي گڏ ڪرڻ ==

ظهر ۽ عصر، يا مغرب ۽ عشاءَ کي مخصوص حالتن ۾ هڪ وقت ۾ ادا ڪرڻ کي '''جمع''' چيو وڃي ٿو. جمع جون ٻه عام صورتون '''جمع تقديم''' ۽ '''جمع تأخير''' آهن.

سني فقهي مڪتبن ۾ سفر، مينهن، بيماري ۽ ٻين ضرورتن سبب جمع ڪرڻ جي اجازت بابت اختلاف آهي. حنفي فقه جو روايتي موقف ٻين ٽن سني مڪتبن کان وڌيڪ محدود آهي. جعفري شيعه فقه ۾ ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي گڏ پڙهڻ جي اجازت وڌيڪ وسيع آهي، تنهن هوندي به اهي پنج الڳ فرض نمازون ئي شمار ٿين ٿيون؛ انهن کي ٽن نمازن ۾ تبديل نه ڪيو ويندو آهي.

== خوف جي نماز ==

{{Main|خوف جي نماز}}

جنگ يا دشمن جي خطري واري حالت ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الخوف''' يا '''خوف جي نماز''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:102 ۾ اهڙي حالت جو طريقو بيان ڪيو ويو آهي، جنهن ۾ هڪ جماعت امام سان نماز ادا ڪري ٿي جڏهن ٻي جماعت حفاظت لاءِ تيار رهي ٿي، پوءِ ٻي جماعت نماز ۾ شامل ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:102 |url=https://quran.com/4/102 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== بيمار يا جسماني طور معذور شخص جي نماز ==

جيڪو شخص بيهي نماز پڙهڻ جي جسماني سگهه نه رکي، ان لاءِ اسلامي فقه ۾ ويهي يا ضرورت موجب ليٽي نماز پڙهڻ جون رخصتون موجود آهن. نماز جي جسماني حرڪتن کي بيماري ۽ جسماني صلاحيت مطابق ترتيب ڏيڻ بابت فقهي تفصيل موجود آهن.

حيض ۽ نفاس واري عورت لاءِ روزاني فرض نماز ادا ڪرڻ جو حڪم عارضي طور ساقط هوندو آهي ۽ روايتي فقهي موقف موجب انهن نمازن جي پوءِ قضا به لازم نه هوندي آهي.

== سنت ۽ نفل نمازون ==

فرض نمازن کان سواءِ مختلف اختياري يا اضافي نمازون ادا ڪيون وڃن ٿيون. انهن کي عام طور '''سنت''' يا '''نفل''' نمازون چيو وڃي ٿو.

=== سنت رواتب ===

پنجن فرض نمازن کان اڳ يا پوءِ پڙهڻ لاءِ روايت ٿيل باقاعده سنت رڪعتن کي '''سنن رواتب''' چيو وڃي ٿو. انهن مان ڪجهه کي سني فقهي اصطلاح ۾ '''سنت مؤڪده''' ۽ ڪجهه کي '''غير مؤڪده''' چيو وڃي ٿو.

رواتب جي تعداد ۽ ڪهڙين رڪعتن کي مؤڪده شمار ڪرڻ بابت حديثي روايتن ۽ فقهي مڪتبن ۾ تفصيل مختلف آهن؛ تنهنڪري ڪنهن هڪ فهرست کي سڀني مڪتبن لاءِ يڪسان نه سمجهيو وڃي.

=== وتر ===

'''[[وتر جي نماز|وتر]]''' رات جي نماز آهي، جنهن جون رڪعتون طاق تعداد ۾ هونديون آهن. حنفي فقه ۾ وتر کي '''واجب''' چيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين سني مڪتبن ۾ ان کي مؤڪد سنت سمجهيو وڃي ٿو. وتر جي رڪعتن، قنوت ۽ طريقي بابت پڻ مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

=== تهجد ===

{{اصل|تهجد}}

'''[[تهجد]]''' رات جي وقت پڙهي ويندڙ نفل نماز آهي، خاص طور ننڊ کان پوءِ رات جي آخري حصي ۾ پڙهڻ کي وڏي فضيلت ڏني وئي آهي. شيعه عبادتي روايت ۾ رات جي نماز کي '''صلاة الليل''' چيو وڃي ٿو ۽ ان جي مخصوص ترتيب موجود آهي.

=== تراويح ===

{{اصل|تراويح}}

'''[[تراويح]]''' رمضان جي راتين ۾ عشاءَ کان پوءِ ادا ٿيندڙ نماز آهي. سني روايت ۾ اها باجماعت يا انفرادي طور پڙهي وڃي ٿي. ان جي رڪعتن جي تعداد بابت تاريخي ۽ فقهي عمل ۾ مختلف روايتون موجود آهن.

اثنا عشري شيعه فقه ۾ رمضان جون نفل نمازون پڙهڻ جي روايت موجود آهي، پر سني طرز جي باجماعت تراويح کي سندن فقهي روايت قبول نٿي ڪري.

=== اشراق ۽ چاشت ===

سج اڀرڻ کان ڪجهه وقت پوءِ پڙهي ويندڙ نفل نماز لاءِ '''اشراق''' جو اصطلاح استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته صبح کان زوال کان اڳ واري عرصي ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''[[چاشت جي نماز|ضحى يا چاشت]]''' چيو وڃي ٿو. فقهي ۽ حديثي ڪتابن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي دائري بابت مختلف استعمال ملي ٿو.

=== استخاره ===

ڪنهن جائز معاملي ۾ الله کان ڀلائي ۽ صحيح چونڊ جي توفيق گهرڻ لاءِ ٻن نفل رڪعتن کان پوءِ مخصوص دعا ڪرڻ کي '''[[استخارو|صلاة الاستخارة]]''' چيو وڃي ٿو.

=== تحية المسجد ===

مسجد ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ ويهڻ کان اڳ ٻه نفل رڪعتون پڙهڻ کي '''تحية المسجد''' چيو وڃي ٿو.

== گرهڻ جي نماز ==

سج يا چنڊ گرهڻ جي موقعي تي ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الكسوف''' يا '''صلاة الخسوف''' چيو وڃي ٿو. ان جو طريقو مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل رکي ٿو.

اسلامي حديثي روايت موجب پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي پٽ [[ابراهيم بن محمد|ابراهيم]] جي وفات واري ڏينهن سج گرهڻ ٿيو. ماڻهن ۾ موجود ان وهم جي برخلاف پيغمبر گرهڻ کي ڪنهن انسان جي ڄمڻ يا مرڻ جو نتيجو قرار نه ڏنو ۽ عبادت ڪرڻ جي هدايت ڪئي.

== استسقاءَ جي نماز ==

خشڪ سالي يا مينهن جي ضرورت وقت الله کان مينهن گهرڻ لاءِ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الاستسقاء''' چيو وڃي ٿو. ان سان گڏ دعا ۽ استغفار پڻ ڪيا ويندا آهن.

== نماز ۾ فقهي اختلاف ==

نماز جي بنيادي جوڙجڪ بابت مسلمان فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي، پر ڪيترن جزوي معاملن ۾ اختلاف موجود آهن. انهن اختلافن جو تعلق قرآن، حديث ۽ فقهي اصولن جي مختلف تشريحن سان آهي.

سني فقهي مڪتبن جي ڪجهه مشهور اختلافن جو خلاصو:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! مسئلو
! حنفي
! مالڪي
! شافعي
! حنبلي
|-
| قيام ۾ هٿ
| عام طور ناف کان هيٺ ٻڌڻ
| ''سدل'' ۽ ''قبض'' ٻنهي جون روايتون؛ مالڪي عمل ۾ سدل مشهور
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
|-
| امام پٺيان فاتحه
| جهري نماز ۾ مقتدي لاءِ قرائت نه ڪرڻ مشهور موقف
| تفصيلي فرق
| مقتدي لاءِ فاتحه جي قرائت
| حالتن موجب تفصيل
|-
| وتر
| واجب
| سنت
| سنت
| سنت
|-
| فجر ۾ قنوت
| عام حالت ۾ نه
| مشهور عمل ۾ آهي
| مشهور قول موجب آهي
| عام حالت ۾ نه
|-
| عصر جي وقت جي شروعات
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ٻيڻو ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
|}

هي جدول رڳو مشهور يا غالب فقهي موقفن جو مختصر خلاصو آهي؛ هر مڪتب اندر پڻ تفصيلي رايا ۽ روايتون موجود آهن.

== سني ۽ شيعه عمل ۾ فرق ==

سني ۽ اثنا عشري شيعه مسلمان ٻئي روزانو پنج فرض نمازون مڃين ٿا، پر عملي تفصيلن ۾ ڪجهه فرق آهن.

اثنا عشري شيعه مسلمان ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي هڪٻئي پٺيان ادا ڪري سگهن ٿا، تنهنڪري عملي طور پنج نمازون ٽن وقتي گڏجاڻين ۾ ادا ٿي سگهن ٿيون؛ ان جو مطلب ٽي فرض نمازون نه، پر پنج نمازون ئي آهن.

قيام ۾ هٿن جي حالت، اذان ۽ اقامت جا ڪجهه جملا، قنوت، سجدي لاءِ استعمال ٿيندڙ سطح، تشهد ۽ سلام سميت ڪجهه جزوي معاملن ۾ پڻ فرق آهن. شيعه نماز ۾ پيشاني قدرتي زميني شيءِ، جهڙوڪ مٽي يا پٿر تي رکڻ تي زور ڏنو وڃي ٿو، جنهن سبب مٽيءَ جي '''تربت''' يا '''مهر''' جو استعمال عام آهي.

== نماز لاءِ منع ڪيل وقت ==

سني فقهي روايت ۾ ڪجهه وقت اهڙا آهن جن ۾ عام نفل نماز پڙهڻ کان منع يا ڪراهت بيان ڪئي وئي آهي، خاص طور:

* فجر کان پوءِ سج اڀرڻ تائين؛
* سج اڀرڻ جي بلڪل وقت؛
* سج جي عين زوال واري مختصر عرصي ۾؛
* عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين؛
* سج لهڻ جي عين وقت.

انهن قاعدن جا تفصيل مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف آهن ۽ فرض يا سبب واري نماز بابت استثنا پڻ موجود آهن.

== نماز جي تاريخ ==

اسلامي روايت موجب نماز جي عبادت پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي نبوت جي شروعاتي دور کان موجود هئي، جڏهن ته پنجن روزاني فرض نمازن جي مقرري کي [[اسراء ۽ معراج]] جي واقعي سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.

قرآن جي مڪي ۽ مدني آيتن ۾ صبح، شام، ڏينهن جي ڪنارن، رات ۽ ”وچين نماز“ جا حوالا ملن ٿا. قرآن 24:58 ۾ '''صلاة الفجر''' ۽ '''صلاة العشاء''' جا نالا سڌي طرح اچن ٿا، جڏهن ته 2:238 ۾ '''الصلاة الوسطى'''، يعني وچين نماز جو ذڪر آهي.

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمانن جو قبلو [[بيت المقدس]] هو، جنهن کان پوءِ قرآن 2:144 جي حڪم سان قبلو مڪي جي [[مسجد الحرام]] ڏانهن تبديل ٿيو.

=== جديد تاريخي تحقيق ===

اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ جي ڪجهه مغربي اسلاميات جي عالمن اسلامي نماز جي شروعاتي تاريخ بابت روايتي اسلامي بيان کان مختلف مفروضا پيش ڪيا. [[اگناز گولڊزيهر]] ۽ [[ڪارل بروڪلمان]] جهڙن ڪجهه عالمن پنجن وقتن جي نماز جي تاريخي ارتقا ۾ ٻين ديرقديم مذهبي روايتن، خاص طور زرتشتي عبادت، جي ممڪن اثر تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;Ignaz Goldziher: “Islamisme et parsisme”, ''Revue de l’histoire des religions'', 43 (1901), pp. 1–29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carl Brockelmann: ''Geschichte der islamischen Völker und Staaten''. München/Berlin, 1939, p. 36.&lt;/ref&gt;

[[وليم مونٽگمري واٽ]] ۽ الفرڊ ويلچ پڻ قرآن ۾ نماز جي وقتن بابت موجود اشارن ۽ بعد واري اسلامي روايت جي وچ ۾ تاريخي تعلق تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;W. Montgomery Watt and Alford T. Welch: ''Der Islam I: Mohammed und die Frühzeit, islamisches Recht, religiöses Leben''. Stuttgart, 1980.&lt;/ref&gt;

اهي تاريخي-تنقيدي نظريا اسلامي روايتي موقف کان الڳ علمي مفروضا آهن. اسلامي حديثي ۽ فقهي روايت پنجن روزاني نمازن جي مقرري کي پيغمبر محمد ﷺ جي دور سان منسوب ڪري ٿي.

== نماز ۽ دعا ۾ فرق ==

اسلامي عبادت ۾ '''صلاة''' ۽ '''دعا''' پاڻ ۾ لاڳاپيل پر الڳ تصور آهن. نماز لاءِ وقت، قبلي، پاڪائي ۽ مقرر جسماني ۽ لفظي عملن جا قاعدا آهن. دعا ڪنهن به مناسب وقت ۽ جاءِ تي الله کان التجا، بخشش، مدد يا ٻي حاجت گهرڻ لاءِ ڪري سگهجي ٿي.

دعا نماز جي اندر به شامل ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ قنوت ۽ سجدي جون دعائون، ۽ نماز کان پوءِ پڻ دعا ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== نماز جو سماجي ۽ ثقافتي ڪردار ==

نماز ذاتي عبادت سان گڏ مسلمان سماجن ۾ اجتماعي زندگيءَ جو به اهم حصو رهي آهي. مسجدن ۾ پنج وقت اذان، جماعت، جمعي جي گڏجاڻي ۽ عيدن جون وڏيون جماعتون مسلمان آبادين جي مذهبي زندگيءَ جون نمايان خاصيتون آهن.

نماز جا وقت تاريخي طور فلڪيات ۽ وقت ماپڻ جي علم سان پڻ ڳنڍيل رهيا آهن. وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ سج جي اوچائي، پاڇي جي ڊيگهه، شفق ۽ فجر جي مشاهدي ذريعي نماز جا وقت مقرر ڪيا ويندا هئا. ان مقصد لاءِ [[سج گهڙي]]، [[ربع دائرو (فلڪيات)|ربع دائرو]] ۽ ٻين فلڪياتي اوزارن جو استعمال پڻ ٿيندو هو. جديد دور ۾ نماز جا وقت فلڪياتي حسابن، ڇپيل تقويم، مسجدن جي وقتنامن ۽ ڊجيٽل خدمتن ذريعي معلوم ڪيا وڃن ٿا.

== پڻ ڏسو ==

* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[تيمم]]
* [[اذان]]
* [[اقامت]]
* [[قبلو]]
* [[ڪعبو]]
* [[مسجد]]
* [[رڪعت]]
* [[سجدو]]
* [[جمعي جي نماز]]
* [[جنازي جي نماز]]
* [[عيد جي نماز]]
* [[تهجد]]
* [[تراويح]]
* [[دعا]]
* [[ذڪر]]
* [[اسلام جا پنج رڪن]]

== حوالا ==

{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* Guy Monnot, “Ṣalāt”, ''The Encyclopaedia of Islam'', New Edition, Vol. VIII.
* David A. King, “On the Times of Muslim Prayer”, in F. Jamil Ragep and Sally P. Ragep (eds.), ''Studies in the Islamic Exact Sciences'', 2004.
* Marion Holmes Katz, ''Prayer in Islamic Thought and Practice'', Cambridge University Press, 2013.
* William C. Chittick and Sachiko Murata, ''The Vision of Islam'', Paragon House, 1994.
* Arthur Jeffery, ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an'', Baroda, 1938.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

{{Commons category|Salat}}

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:نماز| ]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]
[[زمرو:اسلام جا پنج رڪن]]</text>
      <sha1>jbmpzwjyg62twutsql11hxhesbidbx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416533</id>
      <parentid>416532</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T18:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37721" sha1="qd01kz2cezsah3soijhhroq7h1p8lyd" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ مقرر وقتن تي ادا ٿيندڙ عبادت}}

{{اسلام}}

'''نماز''' ({{lang-ar|الصَّلَاة|الصلاة}}، ''الصلاة''؛ عام رومن صورتون: ''Salah'' يا ''Salat'') [[اسلام]] ۾ هڪ مقرر طريقي سان ادا ٿيندڙ عبادت آهي، جنهن ۾ [[قرآن]] جي تلاوت، قيام، رڪوع، سجدو، ويهڻ، ذڪر ۽ دعائون شامل آهن. فارسي ۽ فارسي ثقافتي اثر هيٺ آيل علائقن، جن ۾ [[ڏکڻ ايشيا]]، [[وچ ايشيا]]، [[ترڪي]] ۽ [[ايران]] شامل آهن، ان عبادت لاءِ '''نماز''' جو لفظ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Chittick |first1=William C. |last2=Murata |first2=Sachiko |title=The Vision of Islam |publisher=Paragon House |year=1994 |isbn=9781557785169}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت ۽ [[فقه]] موجب هر بالغ ۽ عاقل مسلمان تي ڏينهن ۽ رات ۾ پنج فرض نمازون مقرر آهن: [[فجر جي نماز|فجر]]، [[ظهر جي نماز|ظهر]]، [[عصر جي نماز|عصر]]، [[مغرب جي نماز|مغرب]] ۽ [[عشاء جي نماز|عشاء]]. نماز پڙهندڙ [[قبلو|قبلي]]، يعني [[مڪو|مڪي]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن منهن ڪري نماز ادا ڪري ٿو. هر نماز هڪ يا وڌيڪ مقرر عبادتي چڪرن تي مشتمل هوندي آهي، جن کي '''[[رڪعت]]''' چيو ويندو آهي. قرآن موجب نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

سني اسلام ۾ نماز کي [[اسلام جا پنج رڪن|اسلام جي پنجن رڪنن]] مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته اثنا عشري شيعه اسلام ۾ اها [[فروع الدين]] جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. فرض نمازن کان سواءِ سنت، نفل، وتر، تهجد، تراويح، عيد، جنازي، استسقاءَ ۽ گرهڻ سميت مختلف موقعن جون ٻيون نمازون پڻ اسلامي عبادتي روايت جو حصو آهن.

== نالو ۽ اشتقاق ==

عربي لفظ '''صلاة''' (''ṣalāh/ṣalāt'') عام طرح ”نماز“ يا ”عبادت“ جي معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو. قرآن ۾ هي لفظ مختلف صرفي صورتن ۾ بار بار آيو آهي. عربيءَ کان سواءِ ڪيترين مسلمان ٻولين ۾ ساڳيو لفظ ٿوري صوتياتي تبديليءَ سان استعمال ٿئي ٿو.

لفظ ''صلاة'' جي قديم اشتقاق بابت لسانيات جي عالمن مختلف رايا ڏنا آهن. آرٿر جيفري ۽ ٻين سامي ٻولين جي عالمن ان کي آرامي/سرياني مذهبي لغت سان ڳنڍيو آهي؛ آرامي ٻوليءَ ۾ ان سان لاڳاپيل لفظ دعا، عبادت يا جهڪڻ جي مفهوم ۾ استعمال ٿيندا هئا.&lt;ref&gt;Arthur Jeffery: ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an''. Baroda, 1938, pp. 198–199.&lt;/ref&gt; عربي فعل ''صَلّى'' جي معنيٰ ”نماز پڙهڻ“ يا ”دعا ڪرڻ“ آهي. ساڳئي لفظ مان '''[[مصلى]]''' نڪتل آهي، جنهن مان مراد نماز لاءِ مخصوص جاءِ يا کليل نمازگاهه ٿي سگهي ٿي.

قرآن جي قديم رسم الخط ۾ لفظ جي صورت ''صلوة'' پڻ ملي ٿي. ان جي تاريخي اچار ۽ لکڻيءَ بابت عربي لسانيات ۽ قرآني رسم الخط جي ماهرن مختلف وضاحتون ڏنيون آهن.&lt;ref&gt;Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorâns''. Dieterich, Göttingen, 1860, pp. 255–256.&lt;/ref&gt;

'''نماز''' فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو وچ فارسيءَ جي اهڙي لفظ مان نڪتل سمجهيو وڃي ٿو جنهن جو مفهوم تعظيم، احترام يا عبادت سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hussain |first=Amjad M. |title=Prayer in Islam |publisher=British Library |date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112053749/https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/prayer-in-islam |archive-date=12 November 2019}}&lt;/ref&gt; فارسيءَ جي اثر سبب ''نماز'' سنڌي، اردو، پشتو، ترڪي ۽ ڏکڻ ۽ وچ ايشيا جي ڪيترين ٻين ٻولين ۾ عام اصطلاح بڻجي ويو.

نماز کي '''دعا''' کان اصطلاحي طرح الڳ سمجهيو وڃي ٿو. نماز مقرر وقتن، شرطن ۽ جسماني عملن واري رسمي عبادت آهي، جڏهن ته [[دعا]] عام طور الله کان گهرڻ، التجا يا مناجات ڪرڻ کي چيو وڃي ٿو ۽ ان لاءِ نماز جهڙو مقرر ڍانچو ضروري ناهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== اسلامي اهميت ==

نماز اسلام جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. قرآن ۾ نماز قائم ڪرڻ جو حڪم ڪيترن هنڌن تي ڏنو ويو آهي. سورة النساءَ ۾ چيو ويو آهي ته نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سني روايت ۾ شهادت کان پوءِ نماز کي اسلام جي پنجن رڪنن مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو. اثنا عشري شيعه فقهي روايت ۾ نماز فروع الدين ۾ شامل آهي، جڏهن ته اسماعيلي روايت ۾ پڻ عبادت جي بنيادي فرضن مان شمار ٿئي ٿي.

اسلامي فقه ۾ نمازون سندن شرعي حيثيت موجب فرض يا واجب، سنت ۽ نفل جهڙين قسمن ۾ ورهايون وڃن ٿيون. انهن اصطلاحن جي فني معنيٰ مختلف فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه مختلف آهي. مثال طور [[حنفي فقه]] ۾ ''فرض'' ۽ ''واجب'' وچ ۾ اصولي فرق ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين ڪيترن فقهي مڪتبن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي استعمال جو دائرو مختلف آهي.

== پنج وقت نماز ==

اسلامي فقهي روايت موجب ڏينهن ۽ رات جون پنج فرض نمازون هي آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! نماز
! وقت
! فرض رڪعتون
|-
| '''[[فجر جي نماز|فجر]]'''
| سچي صبح ([[فجر صادق]]) کان سج اڀرڻ تائين
| 2
|-
| '''[[ظهر جي نماز|ظهر]]'''
| سج جي زوال کان پوءِ عصر جي وقت تائين
| 4
|-
| '''[[عصر جي نماز|عصر]]'''
| منجهند کان پوءِ مقرر پاڇي واري وقت کان سج لهڻ تائين
| 4
|-
| '''[[مغرب جي نماز|مغرب]]'''
| سج لهڻ کان پوءِ
| 3
|-
| '''[[عشاء جي نماز|عشاء]]'''
| شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ فجر تائين
| 4
|}

اهڙيءَ طرح پنجن فرض نمازن ۾ مجموعي طور '''17 فرض رڪعتون''' ٿين ٿيون. انهن کان اڳ يا پوءِ مختلف سنت ۽ نفل رڪعتون پڻ پڙهيون وڃن ٿيون، جن جي تعداد ۽ فقهي حيثيت بابت مڪتبن ۾ ڪجهه اختلاف آهن.

اسلامي روايت موجب پنجن روزاني نمازن جو فرض ٿيڻ [[معراج]] جي واقعي سان ڳنڍيو وڃي ٿو. صحيح حديثن ۾ پنج نمازون مسلمانن تي روزاني فرض هجڻ جو بيان ملي ٿو.&lt;ref&gt;Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī: ''Fatḥ al-bārī šarḥ Ṣaḥīḥ al-Buḫārī''. Cairo, 1986, vol. 2, p. 11, Hadith 528.&lt;/ref&gt;

قرآن پنجن نمازن جا سڀئي نالا هڪ ئي آيت ۾ گڏ نٿو ڏئي، پر نماز جي مختلف وقتن، فجر، عشاءَ ۽ ”وچين نماز“ وغيره جا حوالا مختلف آيتن ۾ اچن ٿا. اسلامي فقهي ۽ حديثي روايت انهن قرآني حڪمن ۽ نبوي سنت کي گڏ ڪري پنجن روزاني نمازن جي وقتن ۽ طريقي جو بنياد قرار ڏئي ٿي. ڪجهه جديد [[قرآنيت|قرآن پرست]] تحريڪن قرآن جي انهن آيتن جي مختلف تشريح ڪندي روزاني نمازن جي تعداد بابت روايتي موقف کان مختلف رايا اختيار ڪيا آهن؛ اهي رايا سني ۽ شيعه فقهي روايتن جي غالب موقف کان مختلف آهن.

== نماز جا وقت ==

نماز جا وقت گهڙيءَ جي ڪنهن هڪ مستقل وقت بدران سج جي روزاني حرڪت سان مقرر ٿين ٿا، تنهنڪري اهي موسم ۽ جاگرافيائي هنڌ موجب بدلجن ٿا.

=== فجر ===

فجر جو وقت '''فجر صادق'''، يعني اوڀر طرف پکڙجندڙ صبح جي حقيقي روشنيءَ کان شروع ٿئي ٿو ۽ سج اڀرڻ سان ختم ٿئي ٿو.

=== ظهر ===

ظهر جو وقت سج جي آسمان ۾ پنهنجي بلند ترين مقام تان لهي وڃڻ، يعني '''زوال''' کان پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ عصر جي وقت تائين جاري رهي ٿو.

=== عصر ===

عصر جي شروعات بابت فقهي مڪتبن ۾ مشهور اختلاف آهي. مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ عام طور ان وقت عصر شروع ٿئي ٿي جڏهن ڪنهن عمودي شيءِ جو پاڇو، زوال وقت موجود پاڇي کان سواءِ، ان شيءِ جي ڊيگهه جي برابر ٿي وڃي. حنفي فقه جي مشهور قول موجب عصر تڏهن شروع ٿئي ٿي جڏهن اهو اضافي پاڇو شيءِ جي ڊيگهه کان ٻيڻو ٿي وڃي.&lt;ref&gt;Wiedemann and Frank: ''Die Gebetszeiten im Islam'', pp. 763–764.&lt;/ref&gt; عصر جو وقت سج لهڻ تائين رهي ٿو.

=== مغرب ===

مغرب جو وقت سج مڪمل لهڻ کان فوراً پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ شام جي شفق ختم ٿيڻ تائين جاري رهي ٿو.

=== عشاء ===

عشاء جو وقت شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. فقهي تفصيلن ۾ ڳاڙهي يا سفيد شفق جي ختم ٿيڻ بابت اختلاف ملي ٿو. عشاء جو آخري وقت فجر صادق تائين سمجهيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ نماز کي رات جي شروعاتي حصي ۾ ادا ڪرڻ بابت مختلف فقهي فضيلتون بيان ٿيل آهن.

== نماز جون تياريون ۽ شرط ==

نماز کان اڳ ڪجهه بنيادي شرط پورا ڪرڻ ضروري سمجهيا وڃن ٿا. فقهي ترتيب ۽ اصطلاحن ۾ اختلاف هوندي به انهن ۾ عام طور هي ڳالهيون شامل آهن:

* نماز جو وقت داخل ٿيڻ؛
* [[وضو]] يا ضرورت موجب [[غسل]] ذريعي حدث کان پاڪ ٿيڻ؛
* بدن، لباس ۽ نماز واري جاءِ کي نجاست کان پاڪ رکڻ؛
* شرعي ستر ڍڪڻ؛
* [[قبلو|قبلي]] ڏانهن منهن ڪرڻ؛
* نماز جي [[نيت]] ڪرڻ.

=== وضو ۽ غسل ===

قرآن جي سورة المائدة 5:6 نماز کان اڳ منهن ۽ هٿ ڌوئڻ، مٿي جو مسح ڪرڻ ۽ پيرن بابت پاڪائيءَ جو حڪم بيان ڪري ٿي؛ ساڳي آيت جنابت جي حالت ۾ غسل ۽ پاڻي نه ملڻ يا مخصوص حالتن ۾ [[تيمم]] جو ذڪر ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Ma'idah 5:6 |url=https://quran.com/5/6 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

وضو جي عملي تفصيل ۾ سني ۽ شيعه فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه فرق موجود آهن، خاص ڪري پير ڌوئڻ يا مسح ڪرڻ جي تشريح ۾.

=== پاڪ جاءِ ۽ لباس ===

نماز پڙهڻ لاءِ زمين جو پاڪ هجڻ ضروري آهي، پر [[جاءِ نماز]] يا نماز واري چادر پاڻ نماز جو لازمي شرط ناهي. نماز ڪنهن به پاڪ جاءِ تي ادا ڪري سگهجي ٿي. مسجد جماعت سان عبادت جو اهم مرڪز آهي.

=== قبلو ===

نماز دوران مسلمان [[مسجد الحرام]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن رخ ڪن ٿا، جنهن رخ کي '''قبلو''' چيو وڃي ٿو. قرآن جي سورة البقرة 2:144 ۾ مسجد الحرام ڏانهن منهن ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2/144 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمان نماز دوران [[بيت المقدس]] ڏانهن منهن ڪندا هئا. بعد ۾ قبلو ڪعبي ڏانهن تبديل ڪيو ويو. صحيح بخاري ۽ صحيح مسلم ۾ براءَ بن عازب کان روايت آهي ته مديني اچڻ کان پوءِ مسلمان لڳ ڀڳ سورهن يا سترهن مهينا بيت المقدس ڏانهن نماز پڙهندا رهيا، جنهن کان پوءِ قبلي جي تبديليءَ جو حڪم نازل ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hadiths on Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2:144/hadith |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== نماز جي جوڙجڪ ==

نماز جو بنيادي يونٽ '''[[رڪعت]]''' آهي. هڪ رڪعت ۾ قيام، قرائت، رڪوع ۽ ٻه سجدا شامل هوندا آهن. مختلف نمازون ٻن، ٽن يا چئن فرض رڪعتن تي مشتمل آهن.

نماز جي جزوي تفصيل ۾ فقهي مڪتبن جي وچ ۾ اختلاف موجود آهن، پر بنيادي ڍانچي بابت مسلمانن جي اهم فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي.

=== نيت ===

نماز شروع ڪرڻ کان اڳ عبادت ڪندڙ پنهنجي دل ۾ اهو ارادو ڪري ٿو ته ڪهڙي نماز ادا ڪري رهيو آهي. ان ارادي کي '''نيت''' چيو وڃي ٿو. فقهي مڪتبن ۾ نيت کي زبان سان چوڻ جي ضرورت بابت مختلف رايا آهن؛ بنيادي تصور دل جي ارادي سان لاڳاپيل آهي.

=== قيام ۽ تڪبير تحريمه ===

نماز پڙهندڙ جيڪڏهن جسماني طور قادر هجي ته بيهي نماز شروع ڪري ٿو. بيهڻ کي '''قيام''' چيو وڃي ٿو.

نماز جي شروعات:

{{اقتباس|الله أكبر}}

چئي ڪئي وڃي ٿي. ان کي '''تڪبير تحريمه''' يا ''تڪبير الاحرام'' چيو وڃي ٿو. ان کان پوءِ نماز جي حالت ۾ عام ڳالهائڻ، کائڻ پيئڻ ۽ نماز کان ٻاهر جا عمل نه ڪيا ويندا آهن.

هٿ ٻڌڻ، هٿن جي جاءِ، يا هٿ پاسن تي ڇڏڻ بابت مختلف فقهي روايتون موجود آهن.

=== قرائت ===

قيام ۾ [[سورة الفاتحة]] پڙهي وڃي ٿي. پهرين ٻن رڪعتن ۾ عام طور فاتحه کان پوءِ قرآن جي ٻي سورت يا ڪجهه آيتون پڙهيون وڃن ٿيون. جماعت ۾ مقتديءَ جي قرائت بابت حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ تفصيلي اختلاف آهن.

=== رڪوع ===

قرائت کان پوءِ تڪبير چئي '''[[رڪوع]]''' ڪيو وڃي ٿو، جنهن ۾ جسم جو مٿيون حصو اڳتي جهڪايو وڃي ٿو ۽ هٿ گوڏن تي رکيا وڃن ٿا. رڪوع ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيم}}

يعني ”منهنجو عظيم پالڻهار پاڪ آهي.“

=== قومو يا اعتدال ===

رڪوع کان پوءِ نمازي ٻيهر سڌو بيهي ٿو. سني نماز جي عام صورت ۾ امام يا اڪيلو نماز پڙهندڙ چوي ٿو:

{{اقتباس|سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ}}

۽ پوءِ:

{{اقتباس|رَبَّنَا لَكَ الْحَمْد}}

چيو وڃي ٿو.

=== سجدو ===

ان کان پوءِ نمازي '''[[سجدو]]''' ڪري ٿو. سجدي ۾ پيشاني زمين تي رکي وڃي ٿي. عام سني طريقي ۾ پيشاني، نڪ، ٻئي هٿ، گوڏا ۽ پيرن جون آڱريون زمين سان لڳن ٿيون. سجدي ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى}}

يعني ”منهنجو سڀ کان مٿانهون پالڻهار پاڪ آهي.“

اثنا عشري شيعه عمل ۾ پيشاني اهڙي قدرتي زميني شيءِ تي رکڻ کي اهميت ڏني وڃي ٿي جنهن تي سجدو صحيح هجي؛ ان مقصد لاءِ مٽيءَ جي ننڍڙي تختي، '''[[تربت]]''' يا مهر، پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي.

=== جلسو ۽ ٻيو سجدو ===

پهرين سجدي کان پوءِ نمازي ٿوري دير ويهي ٿو، جنهن کي '''جلسو''' چيو وڃي ٿو، پوءِ ٻيو سجدو ڪري ٿو. ٻئي سجدي سان هڪ رڪعت مڪمل ٿئي ٿي.

=== قعدو ۽ تشهد ===

ٻي رڪعت کان پوءِ ويهڻ کي '''قعدو''' چيو وڃي ٿو. ان ۾ '''[[تشهد]]''' پڙهيو وڃي ٿو. آخري قعدي ۾ درود/صلوات ۽ دعائون پڙهڻ جون روايتون موجود آهن.

=== سلام ===

سني نماز جي عام طريقي ۾ آخري قعدي کان پوءِ ساڄي ۽ کاٻي پاسي منهن ڦيرائي:

{{اقتباس|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ الله}}

چيو وڃي ٿو. ان عمل کي '''تسليم''' يا '''سلام''' چيو وڃي ٿو ۽ ان سان نماز مڪمل ٿئي ٿي. شيعه فقهي طريقي ۾ اختتامي سلام جي صيغي ۽ عملي صورت ۾ ڪجهه فرق آهي.

== سجده سهو ==

نماز دوران وسارڻ يا مخصوص قسم جي غلطي ٿيڻ جي صورت ۾ فقهي قاعدن موجب ٻه اضافي سجدا ڪيا ويندا آهن، جن کي '''[[سجدو سهو|سجدا سهو]]''' چيو وڃي ٿو. اهي سلام کان اڳ يا پوءِ ڪرڻ بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل آهن.

== جماعت سان نماز ==

{{Main|جماعت سان نماز}}

نماز اڪيلي به پڙهي سگهجي ٿي ۽ جماعت سان پڻ. جماعت ۾ هڪ شخص '''[[امام]]''' بڻجي نماز جي اڳواڻي ڪري ٿو ۽ ٻيا نمازي سندس پٺيان صفن ۾ بيهن ٿا.

سني حديثي روايت ۾ جماعت سان نماز لاءِ انفرادي نماز جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ فضيلت بيان ٿيل آهي. جماعت جي شرعي حيثيت بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف درجا بيان ڪيا ويا آهن.

جماعت ۾ نمازي امام جي حرڪتن جي پيروي ڪن ٿا؛ مقتدي امام کان اڳ رڪوع يا سجدي ۾ نه وڃي ٿو. مردن، عورتن ۽ ٻارن جي صفن جي ترتيب بابت به فقهي ضابطا موجود آهن.

== جمعي جي نماز ==

{{Main|جمعي جي نماز}}

'''[[جمعي جي نماز]]''' هر جمعي تي ظهر جي وقت جماعت سان ادا ٿيندڙ خاص نماز آهي. قرآن جي سورة الجمعة 62:9 ۾ جمعي جي ڏينهن نماز لاءِ سڏ ٿيڻ تي الله جي ذڪر ڏانهن وڃڻ ۽ واپار ڇڏي ڏيڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Jumu'ah 62:9 |url=https://quran.com/62/9 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

جمعي جي نماز کان اڳ '''[[خطبو]]''' ڏنو وڃي ٿو ۽ پوءِ امام جي اڳواڻيءَ ۾ ٻه فرض رڪعتون ادا ڪيون وڃن ٿيون. اها عام ظهر جي چئن فرض رڪعتن جي جاءِ وٺي ٿي، انهن ماڻهن لاءِ جن تي جمعو واجب يا فرض هجي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=EMĀM-E JOMʿA |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1998}}&lt;/ref&gt;

== عيد جي نماز ==

{{Main|عيد جي نماز}}

[[عيدالفطر]] ۽ [[عيدالاضحيٰ]] جي صبح خاص '''عيد نماز''' ادا ڪئي وڃي ٿي. اها ٻن رڪعتن تي مشتمل هوندي آهي ۽ ان ۾ عام نماز کان وڌيڪ تڪبيرون چيون وڃن ٿيون. اضافي تڪبيرن جي تعداد ۽ ترتيب بابت فقهي مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

عيد جي نماز کان پوءِ خطبو ڏنو وڃي ٿو. جمعي جي ابتڙ عيد جو خطبو نماز کان پوءِ ٿيندو آهي.

== جنازي جي نماز ==

{{Main|جنازي جي نماز}}

'''[[جنازي جي نماز]]''' فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ٿيندڙ اجتماعي دعا ۽ نماز آهي. عام نماز جي ابتڙ ان ۾ رڪوع ۽ سجدو نه هوندو آهي. سني فقهي روايت ۾ عام طور چار تڪبيرون، ثنا يا فاتحه بابت فقهي طريقي، درود، ميت لاءِ دعا ۽ سلام شامل آهن. شيعه فقهي روايت ۾ جنازي جي نماز جو طريقو ۽ تڪبيرن جو تعداد مختلف آهي.

== مسافر جي نماز ۽ قصر ==

سفر دوران ظهر، عصر ۽ عشاءَ جون چار رڪعتن واريون فرض نمازون مخصوص شرطن هيٺ ٻن رڪعتن تائين مختصر ڪرڻ کي '''قصر''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:101 سفر دوران نماز مختصر ڪرڻ جو ذڪر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:101 |url=https://quran.com/4/101 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سفر جي گهٽ ۾ گهٽ مفاصلي، رهائش جي ارادي ۽ قصر جي واجب يا رخصت هجڻ بابت فقهي مڪتبن جا ضابطا مختلف آهن؛ تنهنڪري قصر لاءِ هڪ ئي فاصلو سڀني مسلمان فقهي مڪتبن تي لاڳو نٿو ٿئي.

== ٻن نمازن کي گڏ ڪرڻ ==

ظهر ۽ عصر، يا مغرب ۽ عشاءَ کي مخصوص حالتن ۾ هڪ وقت ۾ ادا ڪرڻ کي '''جمع''' چيو وڃي ٿو. جمع جون ٻه عام صورتون '''جمع تقديم''' ۽ '''جمع تأخير''' آهن.

سني فقهي مڪتبن ۾ سفر، مينهن، بيماري ۽ ٻين ضرورتن سبب جمع ڪرڻ جي اجازت بابت اختلاف آهي. حنفي فقه جو روايتي موقف ٻين ٽن سني مڪتبن کان وڌيڪ محدود آهي. جعفري شيعه فقه ۾ ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي گڏ پڙهڻ جي اجازت وڌيڪ وسيع آهي، تنهن هوندي به اهي پنج الڳ فرض نمازون ئي شمار ٿين ٿيون؛ انهن کي ٽن نمازن ۾ تبديل نه ڪيو ويندو آهي.

== خوف جي نماز ==

{{Main|خوف جي نماز}}

جنگ يا دشمن جي خطري واري حالت ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الخوف''' يا '''خوف جي نماز''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:102 ۾ اهڙي حالت جو طريقو بيان ڪيو ويو آهي، جنهن ۾ هڪ جماعت امام سان نماز ادا ڪري ٿي جڏهن ٻي جماعت حفاظت لاءِ تيار رهي ٿي، پوءِ ٻي جماعت نماز ۾ شامل ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:102 |url=https://quran.com/4/102 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== بيمار يا جسماني طور معذور شخص جي نماز ==

جيڪو شخص بيهي نماز پڙهڻ جي جسماني سگهه نه رکي، ان لاءِ اسلامي فقه ۾ ويهي يا ضرورت موجب ليٽي نماز پڙهڻ جون رخصتون موجود آهن. نماز جي جسماني حرڪتن کي بيماري ۽ جسماني صلاحيت مطابق ترتيب ڏيڻ بابت فقهي تفصيل موجود آهن.

حيض ۽ نفاس واري عورت لاءِ روزاني فرض نماز ادا ڪرڻ جو حڪم عارضي طور ساقط هوندو آهي ۽ روايتي فقهي موقف موجب انهن نمازن جي پوءِ قضا به لازم نه هوندي آهي.

== سنت ۽ نفل نمازون ==

فرض نمازن کان سواءِ مختلف اختياري يا اضافي نمازون ادا ڪيون وڃن ٿيون. انهن کي عام طور '''سنت''' يا '''نفل''' نمازون چيو وڃي ٿو.

=== سنت رواتب ===

پنجن فرض نمازن کان اڳ يا پوءِ پڙهڻ لاءِ روايت ٿيل باقاعده سنت رڪعتن کي '''سنن رواتب''' چيو وڃي ٿو. انهن مان ڪجهه کي سني فقهي اصطلاح ۾ '''سنت مؤڪده''' ۽ ڪجهه کي '''غير مؤڪده''' چيو وڃي ٿو.

رواتب جي تعداد ۽ ڪهڙين رڪعتن کي مؤڪده شمار ڪرڻ بابت حديثي روايتن ۽ فقهي مڪتبن ۾ تفصيل مختلف آهن؛ تنهنڪري ڪنهن هڪ فهرست کي سڀني مڪتبن لاءِ يڪسان نه سمجهيو وڃي.

=== وتر ===

'''[[وتر جي نماز|وتر]]''' رات جي نماز آهي، جنهن جون رڪعتون طاق تعداد ۾ هونديون آهن. حنفي فقه ۾ وتر کي '''واجب''' چيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين سني مڪتبن ۾ ان کي مؤڪد سنت سمجهيو وڃي ٿو. وتر جي رڪعتن، قنوت ۽ طريقي بابت پڻ مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

=== تهجد ===

{{Main|تهجد}}

'''[[تهجد]]''' رات جي وقت پڙهي ويندڙ نفل نماز آهي، خاص طور ننڊ کان پوءِ رات جي آخري حصي ۾ پڙهڻ کي وڏي فضيلت ڏني وئي آهي. شيعه عبادتي روايت ۾ رات جي نماز کي '''صلاة الليل''' چيو وڃي ٿو ۽ ان جي مخصوص ترتيب موجود آهي.

=== تراويح ===

{{اصل|تراويح}}

'''[[تراويح]]''' رمضان جي راتين ۾ عشاءَ کان پوءِ ادا ٿيندڙ نماز آهي. سني روايت ۾ اها باجماعت يا انفرادي طور پڙهي وڃي ٿي. ان جي رڪعتن جي تعداد بابت تاريخي ۽ فقهي عمل ۾ مختلف روايتون موجود آهن.

اثنا عشري شيعه فقه ۾ رمضان جون نفل نمازون پڙهڻ جي روايت موجود آهي، پر سني طرز جي باجماعت تراويح کي سندن فقهي روايت قبول نٿي ڪري.

=== اشراق ۽ چاشت ===

سج اڀرڻ کان ڪجهه وقت پوءِ پڙهي ويندڙ نفل نماز لاءِ '''اشراق''' جو اصطلاح استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته صبح کان زوال کان اڳ واري عرصي ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''[[چاشت جي نماز|ضحى يا چاشت]]''' چيو وڃي ٿو. فقهي ۽ حديثي ڪتابن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي دائري بابت مختلف استعمال ملي ٿو.

=== استخاره ===

ڪنهن جائز معاملي ۾ الله کان ڀلائي ۽ صحيح چونڊ جي توفيق گهرڻ لاءِ ٻن نفل رڪعتن کان پوءِ مخصوص دعا ڪرڻ کي '''[[استخارو|صلاة الاستخارة]]''' چيو وڃي ٿو.

=== تحية المسجد ===

مسجد ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ ويهڻ کان اڳ ٻه نفل رڪعتون پڙهڻ کي '''تحية المسجد''' چيو وڃي ٿو.

== گرهڻ جي نماز ==

سج يا چنڊ گرهڻ جي موقعي تي ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الكسوف''' يا '''صلاة الخسوف''' چيو وڃي ٿو. ان جو طريقو مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل رکي ٿو.

اسلامي حديثي روايت موجب پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي پٽ [[ابراهيم بن محمد|ابراهيم]] جي وفات واري ڏينهن سج گرهڻ ٿيو. ماڻهن ۾ موجود ان وهم جي برخلاف پيغمبر گرهڻ کي ڪنهن انسان جي ڄمڻ يا مرڻ جو نتيجو قرار نه ڏنو ۽ عبادت ڪرڻ جي هدايت ڪئي.

== استسقاءَ جي نماز ==

خشڪ سالي يا مينهن جي ضرورت وقت الله کان مينهن گهرڻ لاءِ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الاستسقاء''' چيو وڃي ٿو. ان سان گڏ دعا ۽ استغفار پڻ ڪيا ويندا آهن.

== نماز ۾ فقهي اختلاف ==

نماز جي بنيادي جوڙجڪ بابت مسلمان فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي، پر ڪيترن جزوي معاملن ۾ اختلاف موجود آهن. انهن اختلافن جو تعلق قرآن، حديث ۽ فقهي اصولن جي مختلف تشريحن سان آهي.

سني فقهي مڪتبن جي ڪجهه مشهور اختلافن جو خلاصو:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! مسئلو
! حنفي
! مالڪي
! شافعي
! حنبلي
|-
| قيام ۾ هٿ
| عام طور ناف کان هيٺ ٻڌڻ
| ''سدل'' ۽ ''قبض'' ٻنهي جون روايتون؛ مالڪي عمل ۾ سدل مشهور
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
|-
| امام پٺيان فاتحه
| جهري نماز ۾ مقتدي لاءِ قرائت نه ڪرڻ مشهور موقف
| تفصيلي فرق
| مقتدي لاءِ فاتحه جي قرائت
| حالتن موجب تفصيل
|-
| وتر
| واجب
| سنت
| سنت
| سنت
|-
| فجر ۾ قنوت
| عام حالت ۾ نه
| مشهور عمل ۾ آهي
| مشهور قول موجب آهي
| عام حالت ۾ نه
|-
| عصر جي وقت جي شروعات
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ٻيڻو ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
|}

هي جدول رڳو مشهور يا غالب فقهي موقفن جو مختصر خلاصو آهي؛ هر مڪتب اندر پڻ تفصيلي رايا ۽ روايتون موجود آهن.

== سني ۽ شيعه عمل ۾ فرق ==

سني ۽ اثنا عشري شيعه مسلمان ٻئي روزانو پنج فرض نمازون مڃين ٿا، پر عملي تفصيلن ۾ ڪجهه فرق آهن.

اثنا عشري شيعه مسلمان ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي هڪٻئي پٺيان ادا ڪري سگهن ٿا، تنهنڪري عملي طور پنج نمازون ٽن وقتي گڏجاڻين ۾ ادا ٿي سگهن ٿيون؛ ان جو مطلب ٽي فرض نمازون نه، پر پنج نمازون ئي آهن.

قيام ۾ هٿن جي حالت، اذان ۽ اقامت جا ڪجهه جملا، قنوت، سجدي لاءِ استعمال ٿيندڙ سطح، تشهد ۽ سلام سميت ڪجهه جزوي معاملن ۾ پڻ فرق آهن. شيعه نماز ۾ پيشاني قدرتي زميني شيءِ، جهڙوڪ مٽي يا پٿر تي رکڻ تي زور ڏنو وڃي ٿو، جنهن سبب مٽيءَ جي '''تربت''' يا '''مهر''' جو استعمال عام آهي.

== نماز لاءِ منع ڪيل وقت ==

سني فقهي روايت ۾ ڪجهه وقت اهڙا آهن جن ۾ عام نفل نماز پڙهڻ کان منع يا ڪراهت بيان ڪئي وئي آهي، خاص طور:

* فجر کان پوءِ سج اڀرڻ تائين؛
* سج اڀرڻ جي بلڪل وقت؛
* سج جي عين زوال واري مختصر عرصي ۾؛
* عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين؛
* سج لهڻ جي عين وقت.

انهن قاعدن جا تفصيل مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف آهن ۽ فرض يا سبب واري نماز بابت استثنا پڻ موجود آهن.

== نماز جي تاريخ ==

اسلامي روايت موجب نماز جي عبادت پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي نبوت جي شروعاتي دور کان موجود هئي، جڏهن ته پنجن روزاني فرض نمازن جي مقرري کي [[اسراء ۽ معراج]] جي واقعي سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.

قرآن جي مڪي ۽ مدني آيتن ۾ صبح، شام، ڏينهن جي ڪنارن، رات ۽ ”وچين نماز“ جا حوالا ملن ٿا. قرآن 24:58 ۾ '''صلاة الفجر''' ۽ '''صلاة العشاء''' جا نالا سڌي طرح اچن ٿا، جڏهن ته 2:238 ۾ '''الصلاة الوسطى'''، يعني وچين نماز جو ذڪر آهي.

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمانن جو قبلو [[بيت المقدس]] هو، جنهن کان پوءِ قرآن 2:144 جي حڪم سان قبلو مڪي جي [[مسجد الحرام]] ڏانهن تبديل ٿيو.

=== جديد تاريخي تحقيق ===

اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ جي ڪجهه مغربي اسلاميات جي عالمن اسلامي نماز جي شروعاتي تاريخ بابت روايتي اسلامي بيان کان مختلف مفروضا پيش ڪيا. [[اگناز گولڊزيهر]] ۽ [[ڪارل بروڪلمان]] جهڙن ڪجهه عالمن پنجن وقتن جي نماز جي تاريخي ارتقا ۾ ٻين ديرقديم مذهبي روايتن، خاص طور زرتشتي عبادت، جي ممڪن اثر تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;Ignaz Goldziher: “Islamisme et parsisme”, ''Revue de l’histoire des religions'', 43 (1901), pp. 1–29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carl Brockelmann: ''Geschichte der islamischen Völker und Staaten''. München/Berlin, 1939, p. 36.&lt;/ref&gt;

[[وليم مونٽگمري واٽ]] ۽ الفرڊ ويلچ پڻ قرآن ۾ نماز جي وقتن بابت موجود اشارن ۽ بعد واري اسلامي روايت جي وچ ۾ تاريخي تعلق تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;W. Montgomery Watt and Alford T. Welch: ''Der Islam I: Mohammed und die Frühzeit, islamisches Recht, religiöses Leben''. Stuttgart, 1980.&lt;/ref&gt;

اهي تاريخي-تنقيدي نظريا اسلامي روايتي موقف کان الڳ علمي مفروضا آهن. اسلامي حديثي ۽ فقهي روايت پنجن روزاني نمازن جي مقرري کي پيغمبر محمد ﷺ جي دور سان منسوب ڪري ٿي.

== نماز ۽ دعا ۾ فرق ==

اسلامي عبادت ۾ '''صلاة''' ۽ '''دعا''' پاڻ ۾ لاڳاپيل پر الڳ تصور آهن. نماز لاءِ وقت، قبلي، پاڪائي ۽ مقرر جسماني ۽ لفظي عملن جا قاعدا آهن. دعا ڪنهن به مناسب وقت ۽ جاءِ تي الله کان التجا، بخشش، مدد يا ٻي حاجت گهرڻ لاءِ ڪري سگهجي ٿي.

دعا نماز جي اندر به شامل ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ قنوت ۽ سجدي جون دعائون، ۽ نماز کان پوءِ پڻ دعا ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== نماز جو سماجي ۽ ثقافتي ڪردار ==

نماز ذاتي عبادت سان گڏ مسلمان سماجن ۾ اجتماعي زندگيءَ جو به اهم حصو رهي آهي. مسجدن ۾ پنج وقت اذان، جماعت، جمعي جي گڏجاڻي ۽ عيدن جون وڏيون جماعتون مسلمان آبادين جي مذهبي زندگيءَ جون نمايان خاصيتون آهن.

نماز جا وقت تاريخي طور فلڪيات ۽ وقت ماپڻ جي علم سان پڻ ڳنڍيل رهيا آهن. وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ سج جي اوچائي، پاڇي جي ڊيگهه، شفق ۽ فجر جي مشاهدي ذريعي نماز جا وقت مقرر ڪيا ويندا هئا. ان مقصد لاءِ [[سج گهڙي]]، [[ربع دائرو (فلڪيات)|ربع دائرو]] ۽ ٻين فلڪياتي اوزارن جو استعمال پڻ ٿيندو هو. جديد دور ۾ نماز جا وقت فلڪياتي حسابن، ڇپيل تقويم، مسجدن جي وقتنامن ۽ ڊجيٽل خدمتن ذريعي معلوم ڪيا وڃن ٿا.

== پڻ ڏسو ==

* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[تيمم]]
* [[اذان]]
* [[اقامت]]
* [[قبلو]]
* [[ڪعبو]]
* [[مسجد]]
* [[رڪعت]]
* [[سجدو]]
* [[جمعي جي نماز]]
* [[جنازي جي نماز]]
* [[عيد جي نماز]]
* [[تهجد]]
* [[تراويح]]
* [[دعا]]
* [[ذڪر]]
* [[اسلام جا پنج رڪن]]

== حوالا ==

{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* Guy Monnot, “Ṣalāt”, ''The Encyclopaedia of Islam'', New Edition, Vol. VIII.
* David A. King, “On the Times of Muslim Prayer”, in F. Jamil Ragep and Sally P. Ragep (eds.), ''Studies in the Islamic Exact Sciences'', 2004.
* Marion Holmes Katz, ''Prayer in Islamic Thought and Practice'', Cambridge University Press, 2013.
* William C. Chittick and Sachiko Murata, ''The Vision of Islam'', Paragon House, 1994.
* Arthur Jeffery, ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an'', Baroda, 1938.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

{{Commons category|Salat}}

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:نماز| ]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]
[[زمرو:اسلام جا پنج رڪن]]</text>
      <sha1>qd01kz2cezsah3soijhhroq7h1p8lyd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416534</id>
      <parentid>416533</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T18:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37719" sha1="43a7p3o5lr4pqredu9cik6ho97mivqt" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ مقرر وقتن تي ادا ٿيندڙ عبادت}}

{{اسلام}}

'''نماز''' ({{lang-ar|الصَّلَاة|الصلاة}}، ''الصلاة''؛ عام رومن صورتون: ''Salah'' يا ''Salat'') [[اسلام]] ۾ هڪ مقرر طريقي سان ادا ٿيندڙ عبادت آهي، جنهن ۾ [[قرآن]] جي تلاوت، قيام، رڪوع، سجدو، ويهڻ، ذڪر ۽ دعائون شامل آهن. فارسي ۽ فارسي ثقافتي اثر هيٺ آيل علائقن، جن ۾ [[ڏکڻ ايشيا]]، [[وچ ايشيا]]، [[ترڪي]] ۽ [[ايران]] شامل آهن، ان عبادت لاءِ '''نماز''' جو لفظ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Chittick |first1=William C. |last2=Murata |first2=Sachiko |title=The Vision of Islam |publisher=Paragon House |year=1994 |isbn=9781557785169}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت ۽ [[فقه]] موجب هر بالغ ۽ عاقل مسلمان تي ڏينهن ۽ رات ۾ پنج فرض نمازون مقرر آهن: [[فجر جي نماز|فجر]]، [[ظهر جي نماز|ظهر]]، [[عصر جي نماز|عصر]]، [[مغرب جي نماز|مغرب]] ۽ [[عشاء جي نماز|عشاء]]. نماز پڙهندڙ [[قبلو|قبلي]]، يعني [[مڪو|مڪي]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن منهن ڪري نماز ادا ڪري ٿو. هر نماز هڪ يا وڌيڪ مقرر عبادتي چڪرن تي مشتمل هوندي آهي، جن کي '''[[رڪعت]]''' چيو ويندو آهي. قرآن موجب نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

سني اسلام ۾ نماز کي [[اسلام جا پنج رڪن|اسلام جي پنجن رڪنن]] مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته اثنا عشري شيعه اسلام ۾ اها [[فروع الدين]] جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. فرض نمازن کان سواءِ سنت، نفل، وتر، تهجد، تراويح، عيد، جنازي، استسقاءَ ۽ گرهڻ سميت مختلف موقعن جون ٻيون نمازون پڻ اسلامي عبادتي روايت جو حصو آهن.

== نالو ۽ اشتقاق ==

عربي لفظ '''صلاة''' (''ṣalāh/ṣalāt'') عام طرح ”نماز“ يا ”عبادت“ جي معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو. قرآن ۾ هي لفظ مختلف صرفي صورتن ۾ بار بار آيو آهي. عربيءَ کان سواءِ ڪيترين مسلمان ٻولين ۾ ساڳيو لفظ ٿوري صوتياتي تبديليءَ سان استعمال ٿئي ٿو.

لفظ ''صلاة'' جي قديم اشتقاق بابت لسانيات جي عالمن مختلف رايا ڏنا آهن. آرٿر جيفري ۽ ٻين سامي ٻولين جي عالمن ان کي آرامي/سرياني مذهبي لغت سان ڳنڍيو آهي؛ آرامي ٻوليءَ ۾ ان سان لاڳاپيل لفظ دعا، عبادت يا جهڪڻ جي مفهوم ۾ استعمال ٿيندا هئا.&lt;ref&gt;Arthur Jeffery: ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an''. Baroda, 1938, pp. 198–199.&lt;/ref&gt; عربي فعل ''صَلّى'' جي معنيٰ ”نماز پڙهڻ“ يا ”دعا ڪرڻ“ آهي. ساڳئي لفظ مان '''[[مصلى]]''' نڪتل آهي، جنهن مان مراد نماز لاءِ مخصوص جاءِ يا کليل نمازگاهه ٿي سگهي ٿي.

قرآن جي قديم رسم الخط ۾ لفظ جي صورت ''صلوة'' پڻ ملي ٿي. ان جي تاريخي اچار ۽ لکڻيءَ بابت عربي لسانيات ۽ قرآني رسم الخط جي ماهرن مختلف وضاحتون ڏنيون آهن.&lt;ref&gt;Theodor Nöldeke: ''Geschichte des Qorâns''. Dieterich, Göttingen, 1860, pp. 255–256.&lt;/ref&gt;

'''نماز''' فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو وچ فارسيءَ جي اهڙي لفظ مان نڪتل سمجهيو وڃي ٿو جنهن جو مفهوم تعظيم، احترام يا عبادت سان لاڳاپيل هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hussain |first=Amjad M. |title=Prayer in Islam |publisher=British Library |date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112053749/https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/prayer-in-islam |archive-date=12 November 2019}}&lt;/ref&gt; فارسيءَ جي اثر سبب ''نماز'' سنڌي، اردو، پشتو، ترڪي ۽ ڏکڻ ۽ وچ ايشيا جي ڪيترين ٻين ٻولين ۾ عام اصطلاح بڻجي ويو.

نماز کي '''دعا''' کان اصطلاحي طرح الڳ سمجهيو وڃي ٿو. نماز مقرر وقتن، شرطن ۽ جسماني عملن واري رسمي عبادت آهي، جڏهن ته [[دعا]] عام طور الله کان گهرڻ، التجا يا مناجات ڪرڻ کي چيو وڃي ٿو ۽ ان لاءِ نماز جهڙو مقرر ڍانچو ضروري ناهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== اسلامي اهميت ==

نماز اسلام جي بنيادي عبادتن مان هڪ آهي. قرآن ۾ نماز قائم ڪرڻ جو حڪم ڪيترن هنڌن تي ڏنو ويو آهي. سورة النساءَ ۾ چيو ويو آهي ته نماز مؤمنن تي مقرر وقتن ۾ فرض ڪيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:103 |url=https://quran.com/4/103 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سني روايت ۾ شهادت کان پوءِ نماز کي اسلام جي پنجن رڪنن مان ٻيو رڪن شمار ڪيو وڃي ٿو. اثنا عشري شيعه فقهي روايت ۾ نماز فروع الدين ۾ شامل آهي، جڏهن ته اسماعيلي روايت ۾ پڻ عبادت جي بنيادي فرضن مان شمار ٿئي ٿي.

اسلامي فقه ۾ نمازون سندن شرعي حيثيت موجب فرض يا واجب، سنت ۽ نفل جهڙين قسمن ۾ ورهايون وڃن ٿيون. انهن اصطلاحن جي فني معنيٰ مختلف فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه مختلف آهي. مثال طور [[حنفي فقه]] ۾ ''فرض'' ۽ ''واجب'' وچ ۾ اصولي فرق ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين ڪيترن فقهي مڪتبن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي استعمال جو دائرو مختلف آهي.

== پنج وقت نماز ==

اسلامي فقهي روايت موجب ڏينهن ۽ رات جون پنج فرض نمازون هي آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! نماز
! وقت
! فرض رڪعتون
|-
| '''[[فجر جي نماز|فجر]]'''
| سچي صبح ([[فجر صادق]]) کان سج اڀرڻ تائين
| 2
|-
| '''[[ظهر جي نماز|ظهر]]'''
| سج جي زوال کان پوءِ عصر جي وقت تائين
| 4
|-
| '''[[عصر جي نماز|عصر]]'''
| منجهند کان پوءِ مقرر پاڇي واري وقت کان سج لهڻ تائين
| 4
|-
| '''[[مغرب جي نماز|مغرب]]'''
| سج لهڻ کان پوءِ
| 3
|-
| '''[[عشاء جي نماز|عشاء]]'''
| شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ فجر تائين
| 4
|}

اهڙيءَ طرح پنجن فرض نمازن ۾ مجموعي طور '''17 فرض رڪعتون''' ٿين ٿيون. انهن کان اڳ يا پوءِ مختلف سنت ۽ نفل رڪعتون پڻ پڙهيون وڃن ٿيون، جن جي تعداد ۽ فقهي حيثيت بابت مڪتبن ۾ ڪجهه اختلاف آهن.

اسلامي روايت موجب پنجن روزاني نمازن جو فرض ٿيڻ [[معراج]] جي واقعي سان ڳنڍيو وڃي ٿو. صحيح حديثن ۾ پنج نمازون مسلمانن تي روزاني فرض هجڻ جو بيان ملي ٿو.&lt;ref&gt;Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī: ''Fatḥ al-bārī šarḥ Ṣaḥīḥ al-Buḫārī''. Cairo, 1986, vol. 2, p. 11, Hadith 528.&lt;/ref&gt;

قرآن پنجن نمازن جا سڀئي نالا هڪ ئي آيت ۾ گڏ نٿو ڏئي، پر نماز جي مختلف وقتن، فجر، عشاءَ ۽ ”وچين نماز“ وغيره جا حوالا مختلف آيتن ۾ اچن ٿا. اسلامي فقهي ۽ حديثي روايت انهن قرآني حڪمن ۽ نبوي سنت کي گڏ ڪري پنجن روزاني نمازن جي وقتن ۽ طريقي جو بنياد قرار ڏئي ٿي. ڪجهه جديد [[قرآنيت|قرآن پرست]] تحريڪن قرآن جي انهن آيتن جي مختلف تشريح ڪندي روزاني نمازن جي تعداد بابت روايتي موقف کان مختلف رايا اختيار ڪيا آهن؛ اهي رايا سني ۽ شيعه فقهي روايتن جي غالب موقف کان مختلف آهن.

== نماز جا وقت ==

نماز جا وقت گهڙيءَ جي ڪنهن هڪ مستقل وقت بدران سج جي روزاني حرڪت سان مقرر ٿين ٿا، تنهنڪري اهي موسم ۽ جاگرافيائي هنڌ موجب بدلجن ٿا.

=== فجر ===

فجر جو وقت '''فجر صادق'''، يعني اوڀر طرف پکڙجندڙ صبح جي حقيقي روشنيءَ کان شروع ٿئي ٿو ۽ سج اڀرڻ سان ختم ٿئي ٿو.

=== ظهر ===

ظهر جو وقت سج جي آسمان ۾ پنهنجي بلند ترين مقام تان لهي وڃڻ، يعني '''زوال''' کان پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ عصر جي وقت تائين جاري رهي ٿو.

=== عصر ===

عصر جي شروعات بابت فقهي مڪتبن ۾ مشهور اختلاف آهي. مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ عام طور ان وقت عصر شروع ٿئي ٿي جڏهن ڪنهن عمودي شيءِ جو پاڇو، زوال وقت موجود پاڇي کان سواءِ، ان شيءِ جي ڊيگهه جي برابر ٿي وڃي. حنفي فقه جي مشهور قول موجب عصر تڏهن شروع ٿئي ٿي جڏهن اهو اضافي پاڇو شيءِ جي ڊيگهه کان ٻيڻو ٿي وڃي.&lt;ref&gt;Wiedemann and Frank: ''Die Gebetszeiten im Islam'', pp. 763–764.&lt;/ref&gt; عصر جو وقت سج لهڻ تائين رهي ٿو.

=== مغرب ===

مغرب جو وقت سج مڪمل لهڻ کان فوراً پوءِ شروع ٿئي ٿو ۽ شام جي شفق ختم ٿيڻ تائين جاري رهي ٿو.

=== عشاء ===

عشاء جو وقت شام جي شفق ختم ٿيڻ کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. فقهي تفصيلن ۾ ڳاڙهي يا سفيد شفق جي ختم ٿيڻ بابت اختلاف ملي ٿو. عشاء جو آخري وقت فجر صادق تائين سمجهيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ نماز کي رات جي شروعاتي حصي ۾ ادا ڪرڻ بابت مختلف فقهي فضيلتون بيان ٿيل آهن.

== نماز جون تياريون ۽ شرط ==

نماز کان اڳ ڪجهه بنيادي شرط پورا ڪرڻ ضروري سمجهيا وڃن ٿا. فقهي ترتيب ۽ اصطلاحن ۾ اختلاف هوندي به انهن ۾ عام طور هي ڳالهيون شامل آهن:

* نماز جو وقت داخل ٿيڻ؛
* [[وضو]] يا ضرورت موجب [[غسل]] ذريعي حدث کان پاڪ ٿيڻ؛
* بدن، لباس ۽ نماز واري جاءِ کي نجاست کان پاڪ رکڻ؛
* شرعي ستر ڍڪڻ؛
* [[قبلو|قبلي]] ڏانهن منهن ڪرڻ؛
* نماز جي [[نيت]] ڪرڻ.

=== وضو ۽ غسل ===

قرآن جي سورة المائدة 5:6 نماز کان اڳ منهن ۽ هٿ ڌوئڻ، مٿي جو مسح ڪرڻ ۽ پيرن بابت پاڪائيءَ جو حڪم بيان ڪري ٿي؛ ساڳي آيت جنابت جي حالت ۾ غسل ۽ پاڻي نه ملڻ يا مخصوص حالتن ۾ [[تيمم]] جو ذڪر ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Ma'idah 5:6 |url=https://quran.com/5/6 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

وضو جي عملي تفصيل ۾ سني ۽ شيعه فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه فرق موجود آهن، خاص ڪري پير ڌوئڻ يا مسح ڪرڻ جي تشريح ۾.

=== پاڪ جاءِ ۽ لباس ===

نماز پڙهڻ لاءِ زمين جو پاڪ هجڻ ضروري آهي، پر [[جاءِ نماز]] يا نماز واري چادر پاڻ نماز جو لازمي شرط ناهي. نماز ڪنهن به پاڪ جاءِ تي ادا ڪري سگهجي ٿي. مسجد جماعت سان عبادت جو اهم مرڪز آهي.

=== قبلو ===

نماز دوران مسلمان [[مسجد الحرام]] ۾ واقع [[ڪعبو|ڪعبي]] ڏانهن رخ ڪن ٿا، جنهن رخ کي '''قبلو''' چيو وڃي ٿو. قرآن جي سورة البقرة 2:144 ۾ مسجد الحرام ڏانهن منهن ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2/144 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمان نماز دوران [[بيت المقدس]] ڏانهن منهن ڪندا هئا. بعد ۾ قبلو ڪعبي ڏانهن تبديل ڪيو ويو. صحيح بخاري ۽ صحيح مسلم ۾ براءَ بن عازب کان روايت آهي ته مديني اچڻ کان پوءِ مسلمان لڳ ڀڳ سورهن يا سترهن مهينا بيت المقدس ڏانهن نماز پڙهندا رهيا، جنهن کان پوءِ قبلي جي تبديليءَ جو حڪم نازل ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hadiths on Al-Baqarah 2:144 |url=https://quran.com/2:144/hadith |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== نماز جي جوڙجڪ ==

نماز جو بنيادي يونٽ '''[[رڪعت]]''' آهي. هڪ رڪعت ۾ قيام، قرائت، رڪوع ۽ ٻه سجدا شامل هوندا آهن. مختلف نمازون ٻن، ٽن يا چئن فرض رڪعتن تي مشتمل آهن.

نماز جي جزوي تفصيل ۾ فقهي مڪتبن جي وچ ۾ اختلاف موجود آهن، پر بنيادي ڍانچي بابت مسلمانن جي اهم فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي.

=== نيت ===

نماز شروع ڪرڻ کان اڳ عبادت ڪندڙ پنهنجي دل ۾ اهو ارادو ڪري ٿو ته ڪهڙي نماز ادا ڪري رهيو آهي. ان ارادي کي '''نيت''' چيو وڃي ٿو. فقهي مڪتبن ۾ نيت کي زبان سان چوڻ جي ضرورت بابت مختلف رايا آهن؛ بنيادي تصور دل جي ارادي سان لاڳاپيل آهي.

=== قيام ۽ تڪبير تحريمه ===

نماز پڙهندڙ جيڪڏهن جسماني طور قادر هجي ته بيهي نماز شروع ڪري ٿو. بيهڻ کي '''قيام''' چيو وڃي ٿو.

نماز جي شروعات:

{{اقتباس|الله أكبر}}

چئي ڪئي وڃي ٿي. ان کي '''تڪبير تحريمه''' يا ''تڪبير الاحرام'' چيو وڃي ٿو. ان کان پوءِ نماز جي حالت ۾ عام ڳالهائڻ، کائڻ پيئڻ ۽ نماز کان ٻاهر جا عمل نه ڪيا ويندا آهن.

هٿ ٻڌڻ، هٿن جي جاءِ، يا هٿ پاسن تي ڇڏڻ بابت مختلف فقهي روايتون موجود آهن.

=== قرائت ===

قيام ۾ [[سورة الفاتحة]] پڙهي وڃي ٿي. پهرين ٻن رڪعتن ۾ عام طور فاتحه کان پوءِ قرآن جي ٻي سورت يا ڪجهه آيتون پڙهيون وڃن ٿيون. جماعت ۾ مقتديءَ جي قرائت بابت حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ تفصيلي اختلاف آهن.

=== رڪوع ===

قرائت کان پوءِ تڪبير چئي '''[[رڪوع]]''' ڪيو وڃي ٿو، جنهن ۾ جسم جو مٿيون حصو اڳتي جهڪايو وڃي ٿو ۽ هٿ گوڏن تي رکيا وڃن ٿا. رڪوع ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيم}}

يعني ”منهنجو عظيم پالڻهار پاڪ آهي.“

=== قومو يا اعتدال ===

رڪوع کان پوءِ نمازي ٻيهر سڌو بيهي ٿو. سني نماز جي عام صورت ۾ امام يا اڪيلو نماز پڙهندڙ چوي ٿو:

{{اقتباس|سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ}}

۽ پوءِ:

{{اقتباس|رَبَّنَا لَكَ الْحَمْد}}

چيو وڃي ٿو.

=== سجدو ===

ان کان پوءِ نمازي '''[[سجدو]]''' ڪري ٿو. سجدي ۾ پيشاني زمين تي رکي وڃي ٿي. عام سني طريقي ۾ پيشاني، نڪ، ٻئي هٿ، گوڏا ۽ پيرن جون آڱريون زمين سان لڳن ٿيون. سجدي ۾ عام ذڪر آهي:

{{اقتباس|سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى}}

يعني ”منهنجو سڀ کان مٿانهون پالڻهار پاڪ آهي.“

اثنا عشري شيعه عمل ۾ پيشاني اهڙي قدرتي زميني شيءِ تي رکڻ کي اهميت ڏني وڃي ٿي جنهن تي سجدو صحيح هجي؛ ان مقصد لاءِ مٽيءَ جي ننڍڙي تختي، '''[[تربت]]''' يا مهر، پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي.

=== جلسو ۽ ٻيو سجدو ===

پهرين سجدي کان پوءِ نمازي ٿوري دير ويهي ٿو، جنهن کي '''جلسو''' چيو وڃي ٿو، پوءِ ٻيو سجدو ڪري ٿو. ٻئي سجدي سان هڪ رڪعت مڪمل ٿئي ٿي.

=== قعدو ۽ تشهد ===

ٻي رڪعت کان پوءِ ويهڻ کي '''قعدو''' چيو وڃي ٿو. ان ۾ '''[[تشهد]]''' پڙهيو وڃي ٿو. آخري قعدي ۾ درود/صلوات ۽ دعائون پڙهڻ جون روايتون موجود آهن.

=== سلام ===

سني نماز جي عام طريقي ۾ آخري قعدي کان پوءِ ساڄي ۽ کاٻي پاسي منهن ڦيرائي:

{{اقتباس|السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ الله}}

چيو وڃي ٿو. ان عمل کي '''تسليم''' يا '''سلام''' چيو وڃي ٿو ۽ ان سان نماز مڪمل ٿئي ٿي. شيعه فقهي طريقي ۾ اختتامي سلام جي صيغي ۽ عملي صورت ۾ ڪجهه فرق آهي.

== سجده سهو ==

نماز دوران وسارڻ يا مخصوص قسم جي غلطي ٿيڻ جي صورت ۾ فقهي قاعدن موجب ٻه اضافي سجدا ڪيا ويندا آهن، جن کي '''[[سجدو سهو|سجدا سهو]]''' چيو وڃي ٿو. اهي سلام کان اڳ يا پوءِ ڪرڻ بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل آهن.

== جماعت سان نماز ==

{{Main|جماعت سان نماز}}

نماز اڪيلي به پڙهي سگهجي ٿي ۽ جماعت سان پڻ. جماعت ۾ هڪ شخص '''[[امام]]''' بڻجي نماز جي اڳواڻي ڪري ٿو ۽ ٻيا نمازي سندس پٺيان صفن ۾ بيهن ٿا.

سني حديثي روايت ۾ جماعت سان نماز لاءِ انفرادي نماز جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ فضيلت بيان ٿيل آهي. جماعت جي شرعي حيثيت بابت فقهي مڪتبن ۾ مختلف درجا بيان ڪيا ويا آهن.

جماعت ۾ نمازي امام جي حرڪتن جي پيروي ڪن ٿا؛ مقتدي امام کان اڳ رڪوع يا سجدي ۾ نه وڃي ٿو. مردن، عورتن ۽ ٻارن جي صفن جي ترتيب بابت به فقهي ضابطا موجود آهن.

== جمعي جي نماز ==

{{Main|جمعي جي نماز}}

'''[[جمعي جي نماز]]''' هر جمعي تي ظهر جي وقت جماعت سان ادا ٿيندڙ خاص نماز آهي. قرآن جي سورة الجمعة 62:9 ۾ جمعي جي ڏينهن نماز لاءِ سڏ ٿيڻ تي الله جي ذڪر ڏانهن وڃڻ ۽ واپار ڇڏي ڏيڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah Al-Jumu'ah 62:9 |url=https://quran.com/62/9 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

جمعي جي نماز کان اڳ '''[[خطبو]]''' ڏنو وڃي ٿو ۽ پوءِ امام جي اڳواڻيءَ ۾ ٻه فرض رڪعتون ادا ڪيون وڃن ٿيون. اها عام ظهر جي چئن فرض رڪعتن جي جاءِ وٺي ٿي، انهن ماڻهن لاءِ جن تي جمعو واجب يا فرض هجي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=EMĀM-E JOMʿA |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1998}}&lt;/ref&gt;

== عيد جي نماز ==

{{Main|عيد جي نماز}}

[[عيدالفطر]] ۽ [[عيدالاضحيٰ]] جي صبح خاص '''عيد نماز''' ادا ڪئي وڃي ٿي. اها ٻن رڪعتن تي مشتمل هوندي آهي ۽ ان ۾ عام نماز کان وڌيڪ تڪبيرون چيون وڃن ٿيون. اضافي تڪبيرن جي تعداد ۽ ترتيب بابت فقهي مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

عيد جي نماز کان پوءِ خطبو ڏنو وڃي ٿو. جمعي جي ابتڙ عيد جو خطبو نماز کان پوءِ ٿيندو آهي.

== جنازي جي نماز ==

{{Main|جنازي جي نماز}}

'''[[جنازي جي نماز]]''' فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ٿيندڙ اجتماعي دعا ۽ نماز آهي. عام نماز جي ابتڙ ان ۾ رڪوع ۽ سجدو نه هوندو آهي. سني فقهي روايت ۾ عام طور چار تڪبيرون، ثنا يا فاتحه بابت فقهي طريقي، درود، ميت لاءِ دعا ۽ سلام شامل آهن. شيعه فقهي روايت ۾ جنازي جي نماز جو طريقو ۽ تڪبيرن جو تعداد مختلف آهي.

== مسافر جي نماز ۽ قصر ==

سفر دوران ظهر، عصر ۽ عشاءَ جون چار رڪعتن واريون فرض نمازون مخصوص شرطن هيٺ ٻن رڪعتن تائين مختصر ڪرڻ کي '''قصر''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:101 سفر دوران نماز مختصر ڪرڻ جو ذڪر ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:101 |url=https://quran.com/4/101 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

سفر جي گهٽ ۾ گهٽ مفاصلي، رهائش جي ارادي ۽ قصر جي واجب يا رخصت هجڻ بابت فقهي مڪتبن جا ضابطا مختلف آهن؛ تنهنڪري قصر لاءِ هڪ ئي فاصلو سڀني مسلمان فقهي مڪتبن تي لاڳو نٿو ٿئي.

== ٻن نمازن کي گڏ ڪرڻ ==

ظهر ۽ عصر، يا مغرب ۽ عشاءَ کي مخصوص حالتن ۾ هڪ وقت ۾ ادا ڪرڻ کي '''جمع''' چيو وڃي ٿو. جمع جون ٻه عام صورتون '''جمع تقديم''' ۽ '''جمع تأخير''' آهن.

سني فقهي مڪتبن ۾ سفر، مينهن، بيماري ۽ ٻين ضرورتن سبب جمع ڪرڻ جي اجازت بابت اختلاف آهي. حنفي فقه جو روايتي موقف ٻين ٽن سني مڪتبن کان وڌيڪ محدود آهي. جعفري شيعه فقه ۾ ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي گڏ پڙهڻ جي اجازت وڌيڪ وسيع آهي، تنهن هوندي به اهي پنج الڳ فرض نمازون ئي شمار ٿين ٿيون؛ انهن کي ٽن نمازن ۾ تبديل نه ڪيو ويندو آهي.

== خوف جي نماز ==

{{Main|خوف جي نماز}}

جنگ يا دشمن جي خطري واري حالت ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الخوف''' يا '''خوف جي نماز''' چيو وڃي ٿو. قرآن 4:102 ۾ اهڙي حالت جو طريقو بيان ڪيو ويو آهي، جنهن ۾ هڪ جماعت امام سان نماز ادا ڪري ٿي جڏهن ٻي جماعت حفاظت لاءِ تيار رهي ٿي، پوءِ ٻي جماعت نماز ۾ شامل ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Surah An-Nisa 4:102 |url=https://quran.com/4/102 |website=Quran.com}}&lt;/ref&gt;

== بيمار يا جسماني طور معذور شخص جي نماز ==

جيڪو شخص بيهي نماز پڙهڻ جي جسماني سگهه نه رکي، ان لاءِ اسلامي فقه ۾ ويهي يا ضرورت موجب ليٽي نماز پڙهڻ جون رخصتون موجود آهن. نماز جي جسماني حرڪتن کي بيماري ۽ جسماني صلاحيت مطابق ترتيب ڏيڻ بابت فقهي تفصيل موجود آهن.

حيض ۽ نفاس واري عورت لاءِ روزاني فرض نماز ادا ڪرڻ جو حڪم عارضي طور ساقط هوندو آهي ۽ روايتي فقهي موقف موجب انهن نمازن جي پوءِ قضا به لازم نه هوندي آهي.

== سنت ۽ نفل نمازون ==

فرض نمازن کان سواءِ مختلف اختياري يا اضافي نمازون ادا ڪيون وڃن ٿيون. انهن کي عام طور '''سنت''' يا '''نفل''' نمازون چيو وڃي ٿو.

=== سنت رواتب ===

پنجن فرض نمازن کان اڳ يا پوءِ پڙهڻ لاءِ روايت ٿيل باقاعده سنت رڪعتن کي '''سنن رواتب''' چيو وڃي ٿو. انهن مان ڪجهه کي سني فقهي اصطلاح ۾ '''سنت مؤڪده''' ۽ ڪجهه کي '''غير مؤڪده''' چيو وڃي ٿو.

رواتب جي تعداد ۽ ڪهڙين رڪعتن کي مؤڪده شمار ڪرڻ بابت حديثي روايتن ۽ فقهي مڪتبن ۾ تفصيل مختلف آهن؛ تنهنڪري ڪنهن هڪ فهرست کي سڀني مڪتبن لاءِ يڪسان نه سمجهيو وڃي.

=== وتر ===

'''[[وتر جي نماز|وتر]]''' رات جي نماز آهي، جنهن جون رڪعتون طاق تعداد ۾ هونديون آهن. حنفي فقه ۾ وتر کي '''واجب''' چيو وڃي ٿو، جڏهن ته ٻين سني مڪتبن ۾ ان کي مؤڪد سنت سمجهيو وڃي ٿو. وتر جي رڪعتن، قنوت ۽ طريقي بابت پڻ مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

=== تهجد ===

{{Main|تهجد}}

'''[[تهجد]]''' رات جي وقت پڙهي ويندڙ نفل نماز آهي، خاص طور ننڊ کان پوءِ رات جي آخري حصي ۾ پڙهڻ کي وڏي فضيلت ڏني وئي آهي. شيعه عبادتي روايت ۾ رات جي نماز کي '''صلاة الليل''' چيو وڃي ٿو ۽ ان جي مخصوص ترتيب موجود آهي.

=== تراويح ===

{{Main|تراويح}}

'''[[تراويح]]''' رمضان جي راتين ۾ عشاءَ کان پوءِ ادا ٿيندڙ نماز آهي. سني روايت ۾ اها باجماعت يا انفرادي طور پڙهي وڃي ٿي. ان جي رڪعتن جي تعداد بابت تاريخي ۽ فقهي عمل ۾ مختلف روايتون موجود آهن.

اثنا عشري شيعه فقه ۾ رمضان جون نفل نمازون پڙهڻ جي روايت موجود آهي، پر سني طرز جي باجماعت تراويح کي سندن فقهي روايت قبول نٿي ڪري.

=== اشراق ۽ چاشت ===

سج اڀرڻ کان ڪجهه وقت پوءِ پڙهي ويندڙ نفل نماز لاءِ '''اشراق''' جو اصطلاح استعمال ٿئي ٿو، جڏهن ته صبح کان زوال کان اڳ واري عرصي ۾ ادا ٿيندڙ نماز کي '''[[چاشت جي نماز|ضحى يا چاشت]]''' چيو وڃي ٿو. فقهي ۽ حديثي ڪتابن ۾ ٻنهي اصطلاحن جي دائري بابت مختلف استعمال ملي ٿو.

=== استخاره ===

ڪنهن جائز معاملي ۾ الله کان ڀلائي ۽ صحيح چونڊ جي توفيق گهرڻ لاءِ ٻن نفل رڪعتن کان پوءِ مخصوص دعا ڪرڻ کي '''[[استخارو|صلاة الاستخارة]]''' چيو وڃي ٿو.

=== تحية المسجد ===

مسجد ۾ داخل ٿيڻ کان پوءِ ويهڻ کان اڳ ٻه نفل رڪعتون پڙهڻ کي '''تحية المسجد''' چيو وڃي ٿو.

== گرهڻ جي نماز ==

سج يا چنڊ گرهڻ جي موقعي تي ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الكسوف''' يا '''صلاة الخسوف''' چيو وڃي ٿو. ان جو طريقو مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف تفصيل رکي ٿو.

اسلامي حديثي روايت موجب پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي پٽ [[ابراهيم بن محمد|ابراهيم]] جي وفات واري ڏينهن سج گرهڻ ٿيو. ماڻهن ۾ موجود ان وهم جي برخلاف پيغمبر گرهڻ کي ڪنهن انسان جي ڄمڻ يا مرڻ جو نتيجو قرار نه ڏنو ۽ عبادت ڪرڻ جي هدايت ڪئي.

== استسقاءَ جي نماز ==

خشڪ سالي يا مينهن جي ضرورت وقت الله کان مينهن گهرڻ لاءِ ادا ٿيندڙ نماز کي '''صلاة الاستسقاء''' چيو وڃي ٿو. ان سان گڏ دعا ۽ استغفار پڻ ڪيا ويندا آهن.

== نماز ۾ فقهي اختلاف ==

نماز جي بنيادي جوڙجڪ بابت مسلمان فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي، پر ڪيترن جزوي معاملن ۾ اختلاف موجود آهن. انهن اختلافن جو تعلق قرآن، حديث ۽ فقهي اصولن جي مختلف تشريحن سان آهي.

سني فقهي مڪتبن جي ڪجهه مشهور اختلافن جو خلاصو:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! مسئلو
! حنفي
! مالڪي
! شافعي
! حنبلي
|-
| قيام ۾ هٿ
| عام طور ناف کان هيٺ ٻڌڻ
| ''سدل'' ۽ ''قبض'' ٻنهي جون روايتون؛ مالڪي عمل ۾ سدل مشهور
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
| عام طور مٿئين بدن تي ٻڌڻ
|-
| امام پٺيان فاتحه
| جهري نماز ۾ مقتدي لاءِ قرائت نه ڪرڻ مشهور موقف
| تفصيلي فرق
| مقتدي لاءِ فاتحه جي قرائت
| حالتن موجب تفصيل
|-
| وتر
| واجب
| سنت
| سنت
| سنت
|-
| فجر ۾ قنوت
| عام حالت ۾ نه
| مشهور عمل ۾ آهي
| مشهور قول موجب آهي
| عام حالت ۾ نه
|-
| عصر جي وقت جي شروعات
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ٻيڻو ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
| شيءِ جي اضافي پاڇي جو ان جي ڊيگهه برابر ٿيڻ
|}

هي جدول رڳو مشهور يا غالب فقهي موقفن جو مختصر خلاصو آهي؛ هر مڪتب اندر پڻ تفصيلي رايا ۽ روايتون موجود آهن.

== سني ۽ شيعه عمل ۾ فرق ==

سني ۽ اثنا عشري شيعه مسلمان ٻئي روزانو پنج فرض نمازون مڃين ٿا، پر عملي تفصيلن ۾ ڪجهه فرق آهن.

اثنا عشري شيعه مسلمان ظهر ۽ عصر، ۽ مغرب ۽ عشاءَ کي هڪٻئي پٺيان ادا ڪري سگهن ٿا، تنهنڪري عملي طور پنج نمازون ٽن وقتي گڏجاڻين ۾ ادا ٿي سگهن ٿيون؛ ان جو مطلب ٽي فرض نمازون نه، پر پنج نمازون ئي آهن.

قيام ۾ هٿن جي حالت، اذان ۽ اقامت جا ڪجهه جملا، قنوت، سجدي لاءِ استعمال ٿيندڙ سطح، تشهد ۽ سلام سميت ڪجهه جزوي معاملن ۾ پڻ فرق آهن. شيعه نماز ۾ پيشاني قدرتي زميني شيءِ، جهڙوڪ مٽي يا پٿر تي رکڻ تي زور ڏنو وڃي ٿو، جنهن سبب مٽيءَ جي '''تربت''' يا '''مهر''' جو استعمال عام آهي.

== نماز لاءِ منع ڪيل وقت ==

سني فقهي روايت ۾ ڪجهه وقت اهڙا آهن جن ۾ عام نفل نماز پڙهڻ کان منع يا ڪراهت بيان ڪئي وئي آهي، خاص طور:

* فجر کان پوءِ سج اڀرڻ تائين؛
* سج اڀرڻ جي بلڪل وقت؛
* سج جي عين زوال واري مختصر عرصي ۾؛
* عصر کان پوءِ سج لهڻ تائين؛
* سج لهڻ جي عين وقت.

انهن قاعدن جا تفصيل مختلف فقهي مڪتبن ۾ مختلف آهن ۽ فرض يا سبب واري نماز بابت استثنا پڻ موجود آهن.

== نماز جي تاريخ ==

اسلامي روايت موجب نماز جي عبادت پيغمبر [[محمد]] ﷺ جي نبوت جي شروعاتي دور کان موجود هئي، جڏهن ته پنجن روزاني فرض نمازن جي مقرري کي [[اسراء ۽ معراج]] جي واقعي سان منسوب ڪيو وڃي ٿو.

قرآن جي مڪي ۽ مدني آيتن ۾ صبح، شام، ڏينهن جي ڪنارن، رات ۽ ”وچين نماز“ جا حوالا ملن ٿا. قرآن 24:58 ۾ '''صلاة الفجر''' ۽ '''صلاة العشاء''' جا نالا سڌي طرح اچن ٿا، جڏهن ته 2:238 ۾ '''الصلاة الوسطى'''، يعني وچين نماز جو ذڪر آهي.

اسلامي روايت موجب مديني جي شروعاتي دور ۾ مسلمانن جو قبلو [[بيت المقدس]] هو، جنهن کان پوءِ قرآن 2:144 جي حڪم سان قبلو مڪي جي [[مسجد الحرام]] ڏانهن تبديل ٿيو.

=== جديد تاريخي تحقيق ===

اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ جي ڪجهه مغربي اسلاميات جي عالمن اسلامي نماز جي شروعاتي تاريخ بابت روايتي اسلامي بيان کان مختلف مفروضا پيش ڪيا. [[اگناز گولڊزيهر]] ۽ [[ڪارل بروڪلمان]] جهڙن ڪجهه عالمن پنجن وقتن جي نماز جي تاريخي ارتقا ۾ ٻين ديرقديم مذهبي روايتن، خاص طور زرتشتي عبادت، جي ممڪن اثر تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;Ignaz Goldziher: “Islamisme et parsisme”, ''Revue de l’histoire des religions'', 43 (1901), pp. 1–29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carl Brockelmann: ''Geschichte der islamischen Völker und Staaten''. München/Berlin, 1939, p. 36.&lt;/ref&gt;

[[وليم مونٽگمري واٽ]] ۽ الفرڊ ويلچ پڻ قرآن ۾ نماز جي وقتن بابت موجود اشارن ۽ بعد واري اسلامي روايت جي وچ ۾ تاريخي تعلق تي بحث ڪيو.&lt;ref&gt;W. Montgomery Watt and Alford T. Welch: ''Der Islam I: Mohammed und die Frühzeit, islamisches Recht, religiöses Leben''. Stuttgart, 1980.&lt;/ref&gt;

اهي تاريخي-تنقيدي نظريا اسلامي روايتي موقف کان الڳ علمي مفروضا آهن. اسلامي حديثي ۽ فقهي روايت پنجن روزاني نمازن جي مقرري کي پيغمبر محمد ﷺ جي دور سان منسوب ڪري ٿي.

== نماز ۽ دعا ۾ فرق ==

اسلامي عبادت ۾ '''صلاة''' ۽ '''دعا''' پاڻ ۾ لاڳاپيل پر الڳ تصور آهن. نماز لاءِ وقت، قبلي، پاڪائي ۽ مقرر جسماني ۽ لفظي عملن جا قاعدا آهن. دعا ڪنهن به مناسب وقت ۽ جاءِ تي الله کان التجا، بخشش، مدد يا ٻي حاجت گهرڻ لاءِ ڪري سگهجي ٿي.

دعا نماز جي اندر به شامل ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ قنوت ۽ سجدي جون دعائون، ۽ نماز کان پوءِ پڻ دعا ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Algar |first=Hamid |title=DOʿĀ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1995 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/doa/}}&lt;/ref&gt;

== نماز جو سماجي ۽ ثقافتي ڪردار ==

نماز ذاتي عبادت سان گڏ مسلمان سماجن ۾ اجتماعي زندگيءَ جو به اهم حصو رهي آهي. مسجدن ۾ پنج وقت اذان، جماعت، جمعي جي گڏجاڻي ۽ عيدن جون وڏيون جماعتون مسلمان آبادين جي مذهبي زندگيءَ جون نمايان خاصيتون آهن.

نماز جا وقت تاريخي طور فلڪيات ۽ وقت ماپڻ جي علم سان پڻ ڳنڍيل رهيا آهن. وچئين دور جي اسلامي دنيا ۾ سج جي اوچائي، پاڇي جي ڊيگهه، شفق ۽ فجر جي مشاهدي ذريعي نماز جا وقت مقرر ڪيا ويندا هئا. ان مقصد لاءِ [[سج گهڙي]]، [[ربع دائرو (فلڪيات)|ربع دائرو]] ۽ ٻين فلڪياتي اوزارن جو استعمال پڻ ٿيندو هو. جديد دور ۾ نماز جا وقت فلڪياتي حسابن، ڇپيل تقويم، مسجدن جي وقتنامن ۽ ڊجيٽل خدمتن ذريعي معلوم ڪيا وڃن ٿا.

== پڻ ڏسو ==

* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[تيمم]]
* [[اذان]]
* [[اقامت]]
* [[قبلو]]
* [[ڪعبو]]
* [[مسجد]]
* [[رڪعت]]
* [[سجدو]]
* [[جمعي جي نماز]]
* [[جنازي جي نماز]]
* [[عيد جي نماز]]
* [[تهجد]]
* [[تراويح]]
* [[دعا]]
* [[ذڪر]]
* [[اسلام جا پنج رڪن]]

== حوالا ==

{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* Guy Monnot, “Ṣalāt”, ''The Encyclopaedia of Islam'', New Edition, Vol. VIII.
* David A. King, “On the Times of Muslim Prayer”, in F. Jamil Ragep and Sally P. Ragep (eds.), ''Studies in the Islamic Exact Sciences'', 2004.
* Marion Holmes Katz, ''Prayer in Islamic Thought and Practice'', Cambridge University Press, 2013.
* William C. Chittick and Sachiko Murata, ''The Vision of Islam'', Paragon House, 1994.
* Arthur Jeffery, ''The Foreign Vocabulary of the Qur'an'', Baroda, 1938.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

{{Commons category|Salat}}

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:نماز| ]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]
[[زمرو:اسلام جا پنج رڪن]]</text>
      <sha1>43a7p3o5lr4pqredu9cik6ho97mivqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايلبرٽ برج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8571</id>
    <revision>
      <id>416482</id>
      <parentid>39049</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T13:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4478" sha1="o587c672b1op2qk3o0rv8a8m946ojty" xml:space="preserve">'''[[ايلبرٽ برج]]''' لنڊن شھر جي مغرب ۾ واقع [[درياء ٽيمز]] تي واقع ھڪ پل آھي.

{{short description|Bridge over the River Thames}}
{{featured article}}
{{Use British English|date=October 2017}}
{{Use dmy dates|date=October 2017}}
{{Infobox bridge
| bridge_name = Albert Bridge
| image       = Albert Bridge from Chelsea Embankment.jpg
| carries     = [[A3031 road (Great Britain)|A3031 road]]
| preceded    = [[Battersea Bridge]]
| followed    = [[Chelsea Bridge]]
| crosses     = [[River Thames]]
| locale      = [[Battersea]] and [[Chelsea, London]]
| designer    = [[Rowland Mason Ordish]], [[Joseph Bazalgette]]
| design      = [[Ordish–Lefeuvre system]], subsequently modified to an Ordish–Lefeuvre system&amp;nbsp;/ [[suspension bridge]]&amp;nbsp;/ [[beam bridge]] hybrid design
| spans       = 4 (3 before 1973)
| pierswater  = 6 (4 before 1973)
| mainspan    = {{unbulleted list | {{convert|384|ft|9|in|m}} (before 1973) | {{convert|185|ft|m}} (after 1973) }}
| length      = {{convert|710|ft|m}}
| width       = {{convert|41|ft|m}}
| height      = {{convert|66|ft|m}}
| below       = {{convert|37|ft|9|in|m|sigfig=3}} at [[lowest astronomical tide]]&lt;ref name=&quot;Thames Bridges Heights&quot; /&gt;
| traffic     = 19,821 vehicles (2004){{sfn|Cookson|2006|p=316}}
| open        = {{Start date and age|1873|08|23|df=y}}
| heritage    = [[listed building|Grade II* listed structure]]
| maint       = [[Kensington and Chelsea London Borough Council]]
&lt;!-- | coordinates = {{coord|51|28|56|N|0|10|00|W|region:GB_type:landmark|display=inline,title}} deprecated --&gt;
| coordinates = {{coord|51.4823|-0.1667|region:GB_type:landmark|display=inline,title}}
}}

'''Albert Bridge''' is a [[road bridge]] over the [[River Thames]] connecting [[Chelsea, London|Chelsea]] on the north [[Bank (geography)|bank]] to [[Battersea]] on the south. Designed and built by [[Rowland Mason Ordish]] in 1873 as an [[Ordish–Lefeuvre system]] modified [[cable-stayed bridge]], it proved to be structurally unsound, so between 1884 and 1887 Sir [[Joseph Bazalgette]] incorporated some of the design elements of a [[suspension bridge]]. In 1973 the [[Greater London Council]] (GLC) added two concrete [[Pier (architecture)|piers]], which transformed the central span into a simple [[beam bridge]]. As a result, today the bridge is an unusual hybrid of three design styles. It is an [[English Heritage]] Grade II* [[listed building]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://historicengland.org.uk/listing/the-list/list-entry/1358138 |title=Name: Albert Bridge List entry Number: 1358138 |publisher=Historic England |access-date=26 May 2015 |archive-url=https://archive.today/20170804093441/https://historicengland.org.uk/listing/the-list/list-entry/1358138 |archive-date=4 August 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

Built as a [[toll bridge]], it was a commercial failure. Six years after its opening it was taken into public ownership and the tolls were lifted. The [[tollbooth]]s remained in place and are the only surviving examples of bridge tollbooths in London. Nicknamed &quot;The Trembling Lady&quot; because of its tendency to vibrate when large numbers of people walked over it, the bridge has signs at its entrances that warn troops to break step whilst crossing the bridge.

Incorporating a roadway only {{convert|27|ft}} wide, and with serious structural weaknesses, the bridge was ill-equipped to cope with the advent of the motor vehicle during the 20th century. Despite many calls for its demolition or pedestrianisation, Albert Bridge has remained open to vehicles throughout its existence, other than for brief spells during repairs. It is one of only two Thames road bridges in central London never to have been replaced (the other is [[Tower Bridge]]). The strengthening work carried out by Bazalgette and the GLC did not prevent further deterioration of the bridge's structure. A series of increasingly strict traffic control measures have been introduced to limit its use and thus prolong its life. As a result, it is the second-least busy Thames road bridge in London; only [[Southwark Bridge]] carries less traffic.

In 1992, Albert Bridge was rewired and painted in an unusual colour scheme designed to make it more conspicuous in poor visibility, and avoid being damaged by ships. At night it is illuminated by 4,000 [[Light emitting diode|LEDs]], adding to its status as a landmark.
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پل]]
[[زمرو:لنڊن]]</text>
      <sha1>o587c672b1op2qk3o0rv8a8m946ojty</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416483</id>
      <parentid>416482</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T13:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:لنڊن ۾ عمارتون ۽ ساختون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4534" sha1="tln0l9pbytkflbdzsfrswdv935i1yzy" xml:space="preserve">'''[[ايلبرٽ برج]]''' لنڊن شھر جي مغرب ۾ واقع [[درياء ٽيمز]] تي واقع ھڪ پل آھي.

{{short description|Bridge over the River Thames}}
{{featured article}}
{{Use British English|date=October 2017}}
{{Use dmy dates|date=October 2017}}
{{Infobox bridge
| bridge_name = Albert Bridge
| image       = Albert Bridge from Chelsea Embankment.jpg
| carries     = [[A3031 road (Great Britain)|A3031 road]]
| preceded    = [[Battersea Bridge]]
| followed    = [[Chelsea Bridge]]
| crosses     = [[River Thames]]
| locale      = [[Battersea]] and [[Chelsea, London]]
| designer    = [[Rowland Mason Ordish]], [[Joseph Bazalgette]]
| design      = [[Ordish–Lefeuvre system]], subsequently modified to an Ordish–Lefeuvre system&amp;nbsp;/ [[suspension bridge]]&amp;nbsp;/ [[beam bridge]] hybrid design
| spans       = 4 (3 before 1973)
| pierswater  = 6 (4 before 1973)
| mainspan    = {{unbulleted list | {{convert|384|ft|9|in|m}} (before 1973) | {{convert|185|ft|m}} (after 1973) }}
| length      = {{convert|710|ft|m}}
| width       = {{convert|41|ft|m}}
| height      = {{convert|66|ft|m}}
| below       = {{convert|37|ft|9|in|m|sigfig=3}} at [[lowest astronomical tide]]&lt;ref name=&quot;Thames Bridges Heights&quot; /&gt;
| traffic     = 19,821 vehicles (2004){{sfn|Cookson|2006|p=316}}
| open        = {{Start date and age|1873|08|23|df=y}}
| heritage    = [[listed building|Grade II* listed structure]]
| maint       = [[Kensington and Chelsea London Borough Council]]
&lt;!-- | coordinates = {{coord|51|28|56|N|0|10|00|W|region:GB_type:landmark|display=inline,title}} deprecated --&gt;
| coordinates = {{coord|51.4823|-0.1667|region:GB_type:landmark|display=inline,title}}
}}

'''Albert Bridge''' is a [[road bridge]] over the [[River Thames]] connecting [[Chelsea, London|Chelsea]] on the north [[Bank (geography)|bank]] to [[Battersea]] on the south. Designed and built by [[Rowland Mason Ordish]] in 1873 as an [[Ordish–Lefeuvre system]] modified [[cable-stayed bridge]], it proved to be structurally unsound, so between 1884 and 1887 Sir [[Joseph Bazalgette]] incorporated some of the design elements of a [[suspension bridge]]. In 1973 the [[Greater London Council]] (GLC) added two concrete [[Pier (architecture)|piers]], which transformed the central span into a simple [[beam bridge]]. As a result, today the bridge is an unusual hybrid of three design styles. It is an [[English Heritage]] Grade II* [[listed building]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://historicengland.org.uk/listing/the-list/list-entry/1358138 |title=Name: Albert Bridge List entry Number: 1358138 |publisher=Historic England |access-date=26 May 2015 |archive-url=https://archive.today/20170804093441/https://historicengland.org.uk/listing/the-list/list-entry/1358138 |archive-date=4 August 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

Built as a [[toll bridge]], it was a commercial failure. Six years after its opening it was taken into public ownership and the tolls were lifted. The [[tollbooth]]s remained in place and are the only surviving examples of bridge tollbooths in London. Nicknamed &quot;The Trembling Lady&quot; because of its tendency to vibrate when large numbers of people walked over it, the bridge has signs at its entrances that warn troops to break step whilst crossing the bridge.

Incorporating a roadway only {{convert|27|ft}} wide, and with serious structural weaknesses, the bridge was ill-equipped to cope with the advent of the motor vehicle during the 20th century. Despite many calls for its demolition or pedestrianisation, Albert Bridge has remained open to vehicles throughout its existence, other than for brief spells during repairs. It is one of only two Thames road bridges in central London never to have been replaced (the other is [[Tower Bridge]]). The strengthening work carried out by Bazalgette and the GLC did not prevent further deterioration of the bridge's structure. A series of increasingly strict traffic control measures have been introduced to limit its use and thus prolong its life. As a result, it is the second-least busy Thames road bridge in London; only [[Southwark Bridge]] carries less traffic.

In 1992, Albert Bridge was rewired and painted in an unusual colour scheme designed to make it more conspicuous in poor visibility, and avoid being damaged by ships. At night it is illuminated by 4,000 [[Light emitting diode|LEDs]], adding to its status as a landmark.
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پل]]
[[زمرو:لنڊن]]
[[زمرو:لنڊن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>tln0l9pbytkflbdzsfrswdv935i1yzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416484</id>
      <parentid>416483</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T13:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:لنڊن جون نمايان جايون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4587" sha1="aoyjw8yu8gp87oo43zvzifjekjz9ywc" xml:space="preserve">'''[[ايلبرٽ برج]]''' لنڊن شھر جي مغرب ۾ واقع [[درياء ٽيمز]] تي واقع ھڪ پل آھي.

{{short description|Bridge over the River Thames}}
{{featured article}}
{{Use British English|date=October 2017}}
{{Use dmy dates|date=October 2017}}
{{Infobox bridge
| bridge_name = Albert Bridge
| image       = Albert Bridge from Chelsea Embankment.jpg
| carries     = [[A3031 road (Great Britain)|A3031 road]]
| preceded    = [[Battersea Bridge]]
| followed    = [[Chelsea Bridge]]
| crosses     = [[River Thames]]
| locale      = [[Battersea]] and [[Chelsea, London]]
| designer    = [[Rowland Mason Ordish]], [[Joseph Bazalgette]]
| design      = [[Ordish–Lefeuvre system]], subsequently modified to an Ordish–Lefeuvre system&amp;nbsp;/ [[suspension bridge]]&amp;nbsp;/ [[beam bridge]] hybrid design
| spans       = 4 (3 before 1973)
| pierswater  = 6 (4 before 1973)
| mainspan    = {{unbulleted list | {{convert|384|ft|9|in|m}} (before 1973) | {{convert|185|ft|m}} (after 1973) }}
| length      = {{convert|710|ft|m}}
| width       = {{convert|41|ft|m}}
| height      = {{convert|66|ft|m}}
| below       = {{convert|37|ft|9|in|m|sigfig=3}} at [[lowest astronomical tide]]&lt;ref name=&quot;Thames Bridges Heights&quot; /&gt;
| traffic     = 19,821 vehicles (2004){{sfn|Cookson|2006|p=316}}
| open        = {{Start date and age|1873|08|23|df=y}}
| heritage    = [[listed building|Grade II* listed structure]]
| maint       = [[Kensington and Chelsea London Borough Council]]
&lt;!-- | coordinates = {{coord|51|28|56|N|0|10|00|W|region:GB_type:landmark|display=inline,title}} deprecated --&gt;
| coordinates = {{coord|51.4823|-0.1667|region:GB_type:landmark|display=inline,title}}
}}

'''Albert Bridge''' is a [[road bridge]] over the [[River Thames]] connecting [[Chelsea, London|Chelsea]] on the north [[Bank (geography)|bank]] to [[Battersea]] on the south. Designed and built by [[Rowland Mason Ordish]] in 1873 as an [[Ordish–Lefeuvre system]] modified [[cable-stayed bridge]], it proved to be structurally unsound, so between 1884 and 1887 Sir [[Joseph Bazalgette]] incorporated some of the design elements of a [[suspension bridge]]. In 1973 the [[Greater London Council]] (GLC) added two concrete [[Pier (architecture)|piers]], which transformed the central span into a simple [[beam bridge]]. As a result, today the bridge is an unusual hybrid of three design styles. It is an [[English Heritage]] Grade II* [[listed building]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://historicengland.org.uk/listing/the-list/list-entry/1358138 |title=Name: Albert Bridge List entry Number: 1358138 |publisher=Historic England |access-date=26 May 2015 |archive-url=https://archive.today/20170804093441/https://historicengland.org.uk/listing/the-list/list-entry/1358138 |archive-date=4 August 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

Built as a [[toll bridge]], it was a commercial failure. Six years after its opening it was taken into public ownership and the tolls were lifted. The [[tollbooth]]s remained in place and are the only surviving examples of bridge tollbooths in London. Nicknamed &quot;The Trembling Lady&quot; because of its tendency to vibrate when large numbers of people walked over it, the bridge has signs at its entrances that warn troops to break step whilst crossing the bridge.

Incorporating a roadway only {{convert|27|ft}} wide, and with serious structural weaknesses, the bridge was ill-equipped to cope with the advent of the motor vehicle during the 20th century. Despite many calls for its demolition or pedestrianisation, Albert Bridge has remained open to vehicles throughout its existence, other than for brief spells during repairs. It is one of only two Thames road bridges in central London never to have been replaced (the other is [[Tower Bridge]]). The strengthening work carried out by Bazalgette and the GLC did not prevent further deterioration of the bridge's structure. A series of increasingly strict traffic control measures have been introduced to limit its use and thus prolong its life. As a result, it is the second-least busy Thames road bridge in London; only [[Southwark Bridge]] carries less traffic.

In 1992, Albert Bridge was rewired and painted in an unusual colour scheme designed to make it more conspicuous in poor visibility, and avoid being damaged by ships. At night it is illuminated by 4,000 [[Light emitting diode|LEDs]], adding to its status as a landmark.
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پل]]
[[زمرو:لنڊن]]
[[زمرو:لنڊن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]
[[زمرو:لنڊن جون نمايان جايون]]</text>
      <sha1>aoyjw8yu8gp87oo43zvzifjekjz9ywc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جاگرافيائي متناسق نظام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12068</id>
    <redirect title="جاگرافيائي بيهڪن جو نظام" />
    <revision>
      <id>416636</id>
      <parentid>238887</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[جاگرافيائي بيھڪ نظام]] to [[جاگرافيائي بيهڪن جو نظام]]</comment>
      <origin>416636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="he25ivt8982gd7iysyco80902fq91hp" xml:space="preserve">#چوريو [[جاگرافيائي بيهڪن جو نظام]]</text>
      <sha1>he25ivt8982gd7iysyco80902fq91hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جاگرافي مڪانيت نظام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31809</id>
    <redirect title="جاگرافيائي بيهڪن جو نظام" />
    <revision>
      <id>416632</id>
      <parentid>238888</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[جاگرافيائي بيھڪ نظام]] to [[جاگرافيائي بيهڪن جو نظام]]</comment>
      <origin>416632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="he25ivt8982gd7iysyco80902fq91hp" xml:space="preserve">#چوريو [[جاگرافيائي بيهڪن جو نظام]]</text>
      <sha1>he25ivt8982gd7iysyco80902fq91hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لڪي ون مال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37396</id>
    <revision>
      <id>416666</id>
      <parentid>297366</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T10:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>400 شہزادہ پاک</username>
        <id>22946</id>
      </contributor>
      <origin>416666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1570" sha1="mwwn8ewqxt4lw7bf9v7i847cs3679gw" xml:space="preserve">[[File:Lucky_One_Mall.jpg | thumb | 220x124px | right | لڪي ون مال]]
'''لڪي-ون مال''' (LuckyOne Mall)  [[ڪراچي]]ءَ ۾ راشد منهاس روڊ تي آهي. هي ڪراچيءَ جي وڏن مالن مان هڪ آهي. هن ۾ 200 دڪان آهن ۽ پارڪنگ جي به تمام وڏي سهولت موجود آهي جتي ٽي هزار گاڏيو پارڪ ڪري سگهجن ٿيون. هن مال ۾ ميوزيڪل ڪانسرٽ ۽ فيشن جي نمائشون جي به سهولت موجود آهي. ان کانسواءِ هن مال ۾ ڪراچيءَ جو وڏو فوڊ ڪورٽ به موجود آهي.

سودو سلف وٺڻ لاءِ هن ۾ هائپر اسٽار به ٺاهيو ويو آهي. هي مال صبح جو 11 وڳي کان رات 11 وڳي تائين کيل رهي ٿو. هن مال ۾ هڪ اِن ڊور ٿيم پارڪ به موجود آهي، ان کانسواءِ ٻارن جي لاءِ ٻيون به دلچسپيون به موجود آهي.

هن مال کانسواءِ ڪراچيءَ ۾ ٻيا ڪيترائي سٺا مال آهن جن ۾ [[ايمرالڊ ٽاورز]]، [[ڊولمن مال]] [[طارق روڊ]] ۽ ڊولمن مال حيدري به شامل آهي. &lt;ref&gt;[https://www.dawnnews.tv/news/1065346/ کراچی کے ان 7 مالز کا دورہ ضرور کریں - Pakistan - Dawn News&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪراچي]]
[[زمرو:سنڌ جا بازار]]
[[زمرو:ڪراچي جي ثقافت]]
[[زمرو:ڪراچي ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>mwwn8ewqxt4lw7bf9v7i847cs3679gw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لنڊن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38020</id>
    <revision>
      <id>416656</id>
      <parentid>403336</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>416656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23613" sha1="ofvpq0bacgbfve9iv6pd6mcb2oqb0qq" xml:space="preserve">{{short description|Capital and largest city of the United Kingdom}}
{{about|the capital city of England and the United Kingdom}}
{{good article}}
{{Infobox settlement
| name = لنڊن&lt;br&gt;London
&lt;!-- NOTE: DO NOT add or change images without consensus. --&gt;| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/3/2/1 | total_width = 290 | align = center | caption_align = center
| image1 = London Skyline (125508655).jpeg
| caption1  = درياءِ ٿامس ۽ ٽاور برج سان شارڊ ۽ سائوٿ وارڪ (بائیں) ۽ ٽاور آف لنڊن ۽ سٽي آف لنڊن (ساڄي)
| image2 = London Eye at sunset 2013-07-19.jpg
| caption2      =  لنڊن آئي
| image3 = London, Trafalgar Square, Nelson's Column -- 2016 -- 4851.jpg
| caption3      = نيلسن جو ستون
| image4 = St_Paul_dome.jpeg
| caption4       =  سينٽ پال ڪيٿيڊرل
| image5 = Open_Happiness_Piccadilly_Circus_Blue-Pink_Hour_120917-1126-jikatu.jpg
| caption5     =  پڪاڊيلي سرڪس
| image6 = Canary_Wharf_from_Limehouse_London_June_2016_HDR.jpg
| caption6     =  ڪينري وھارف
| image7 = Houses of Parliament in 2022 alt crop.jpg
| caption7   = ويسٽ منسٽر جو محل بگ بين ٽاور سان (ساڄي)
}}
| settlement_type = گادي جو شھر
| image_caption = &lt;!-- Maps --&gt;
| pushpin_map_caption = برطانيه ۾ مقام ## يورپ اندر مقام
| pushpin_relief = 2
| pushpin_map = UK#Europe
| image_map = {{Infobox mapframe|id=Q23306|zoom=8|shape-fill-opacity=0.4|marker=city}}
| coordinates = {{coord|51|30|26|N|0|7|39|W|region:GB|display=inline,title}}
| subdivision_type = خودمختيار رياست
| subdivision_name = [[گڏيل بادشاهت]]
| subdivision_type1 = ملڪ
| subdivision_name1 = [[انگلينڊ]]
| subdivision_type2 = علائقو
| subdivision_name2 = گريٽر لنڊن
| subdivision_type3 = رسمی ڪائونٽيون
| subdivision_name3 = {{Unbulleted list
| گريٽر لنڊن 
| لنڊن جو شهر
 }}
| subdivision_name4 = 
| established_title = رومن طرفان آباد ٿيو
| established_date = 47 عيسوي م لنڊنيم جي طور تي&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;[http://archaeologydataservice.ac.uk/archives/view/no1poultry_molas_2007/ Number 1 Poultry (ONE 94), Museum of London Archaeology, 2013]. Archaeology Data Service, The University of York.&lt;/ref&gt;
| seat_type = انتظامي هيڊ ڪوارٽر
| seat = سٽي هال، نيوهام.
| parts_type = مقامي حڪومت
| parts = 32 لنڊن جا بورو ۽ لنڊن جو شهر
&lt;!-- Government --&gt;| government_type = ايگزيڪيوٽو ميئرالٽي ۽ ڊيليبرٽيو اسيمبلي
| governing_body = گريٽر لنڊن اٿارٽي
| leader_title = ميئر
| leader_name = صادق خان (لیبر)
| leader_title1 = لنڊن اسيمبلي
| leader_name1 = 14 حلقا
| leader_title2 = [[Parliament of the United Kingdom|UK&amp;nbsp;Parliament]]
| leader_name2 = [[List of Parliamentary constituencies in London|73 constituencies]]
&lt;!-- Area --&gt;| total_type = ڪل{{efn|[[Greater London|London region]]}}
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;ONS mid-year pop est&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/populationestimatesforukenglandandwalesscotlandandnorthernireland |title=Estimates of the population for the UK, England, Wales, Scotland, and Northern Ireland |date=26 March 2024 |website=Office for National Statistics |publisher= |access-date=9 April 2024}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 1572
| area_metro_km2 = 8382
| area_urban_km2 = 1738
&lt;!-- Population --&gt;| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;ONS mid-year pop est&quot; /&gt;
| population_as_of = 2022
| population_total = 8,866,180
| population_rank = {{Unbulleted list
 | [[List of cities in the United Kingdom|1st]] in the UK
 | [[List of European cities by population within city limits|3rd]] in Europe
 }}
| population_density_km2 = 5640
| population_urban = 9,787,426
| population_urban_footnotes = {{nbsp}}(2011)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nomisweb.co.uk/articles/747.aspx|title=2011 Census – Built-up areas|publisher=[[Office for National Statistics|ONS]]|access-date=15 October 2022}}&lt;/ref&gt;
| population_metro = 14,900,000
| population_metro_footnotes = {{efn|[[London metropolitan area]]}}{{nbsp}}(2024)&lt;ref name=&quot;CityPopulation.de show&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/|title=Major agglomerations of the world|website=City Population|access-date=20 April 2023}}&lt;/ref&gt;
| population_demonyms = Londoner
&lt;!-- GDP --&gt;| demographics_type1 = [[Gross domestic product|GDP]] {{nobold|(nominal, 2021)}}
| demographics1_footnotes = &lt;ref name=&quot;ONS GDP&quot;&gt;{{Cite web |title=Regional gross domestic product: all ITL regions |date=24 April 2024 |url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/datasets/regionalgrossdomesticproductallnutslevelregions |access-date=15 May 2024 |website=Office for National Statistics}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_title1 = Total
| demographics1_info1 = [[GBP|£]]562.2 billion
| demographics1_title2 = Per capita
| demographics1_info2 = £63,407
&lt;!-- Time zone --&gt;| timezone1 = [[Greenwich Mean Time|GMT]]
| utc_offset = +0
| timezone_DST = [[British Summer Time|BST]]
| utc_offset_DST = +1
&lt;!-- Codes --&gt;| postal_code_type = [[Postcodes in the United Kingdom|Postcode areas]]
| postal_code = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 22 areas
 |{{postcode|E}}, {{postcode|EC}}, {{postcode|N}}, {{postcode|NW}}, {{postcode|SE}}, {{postcode|SW}}, {{postcode|W}}, {{postcode|WC}}, {{postcode|BR}},
{{postcode|CM}},
{{postcode|CR}}, {{postcode|DA}}, {{postcode|EN}}, {{postcode|HA}}, {{postcode|IG}}, {{postcode|KT}}, {{postcode|RM}}, {{postcode|SM}},{{postcode|UB}}, {{postcode|WD}},
{{postcode|TN}}, {{postcode|TW}}
 }}
| area_code_type = [[Telephone numbers in the United Kingdom|Dialling codes]]
| area_code = {{cslist | [[020]] | 01689 | 01708 | 01895 }}
| blank1_name = [[GSS coding system|GSS code]]
| blank1_info = {{Unbulleted list
 |E12000007 (region)
 |E61000001 (GLA)
 }}
| blank2_name = [[GeoTLD]]
| blank2_info = [[.london]]
| website = {{URL|london.gov.uk}}
}}
'''لنڊن''' (London) [[انگلينڊ]] ۽ [[گڏيل بادشاھت|برطانيه]] جو گاديءَ وارو ۽ سڀ کان وڏو آبادي وارو شهر آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/london|title=London {{!}} English meaning|website=Cambridge Free English Dictionary and Thesaurus}}&lt;/ref&gt; جنهن جي آبادي لڳ ڀڳ 8.8 ملين آهي ۽ ميٽروپوليٽن علائقي جي لحاظ کان، 14.8 ملين جي آبادي سان مغربي يورپ جو سڀ کان وڏو شهر آهي.&lt;ref name=&quot;Census2021june20222&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/populationandhouseholdestimatesenglandandwales/census2021|title=Population and household estimates, England and Wales: Census 2021|website=ons.gov.uk|publisher=[[Office for National Statistics]]|access-date=15 October 2022}}&lt;/ref&gt; اهو ڏکڻ۔اوڀر انگلينڊ ۾ درياءِ ٿیمس جي ڪناري تي 50 ميل (80 ڪلوميٽر) جي مٿاڇري تي اتر سمنڊ تائين بيٺو آهي ۽ لڳ ڀڳ ٻن هزارن سالن کان هڪ وڏي آبادي رهي آهي.&lt;ref name=&quot;london_0012&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Permanent/RomanLondon.htm|title=Roman London|date=n.d.|publisher=[[Museum of London]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080322235536/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Permanent/RomanLondon.htm|archive-date=22 March 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

لنڊن جو شهر، ان جو قديم بنيادي ۽ مالي مرڪز، رومن پاران لنڊنيم جي نالي سان قائم ڪيو ويو ۽ ان جي وچين دور جون حدون برقرار رکي ٿي. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-23518687|title=London Government Act: Essex, Kent, Surrey and Middlesex 50 years on|last=Fowler|first=Joshua|date=5 July 2013|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; ويسٽ منسٽر جو شهر، لنڊن جي شهر جي اولهه ۾، صدين تائين قومي حڪومت ۽ پارليامينٽ جي ميزباني ڪندو رهيو آهي. 19هين صديءَ کان وٺي، ”لنڊن“ جو نالو پڻ هن مرڪز جي چوڌاري ميٽروپوليس ڏانهن اشارو ڪري ٿو، تاريخي طور تي مڊلسڪس، ايسڪس، سري، ڪينٽ ۽ هارٽ فورڊ شائر جي ڪائونٽيز ۾ ورهايل آهي،&lt;ref name=&quot;baffling2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-27140505|title=The baffling map of England's counties|date=25 April 2014|work=BBC News|access-date=25 September 2021}}&lt;/ref&gt; جنهن ۾ سال 1965ع کان وٺي وڏي ۾ وڏو لنڊن شامل آهي، جيڪو 33 کان وڌيڪ مقامي اختيارين ۽ گريٽر لنڊن اٿارٽي طرفان هلائي رهيو آهي.&lt;ref name=&quot;baffling3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-27140505|title=The baffling map of England's counties|date=25 April 2014|work=BBC News|access-date=25 September 2021}}&lt;/ref&gt;

دنيا جي وڏن عالمي شهرن مان هڪ جي حيثيت سان، لنڊن دنيا جي آرٽ، تفريح، فيشن، ڪامرس، فنانس، تعليم، صحت، ميڊيا، سائنس، ٽيڪنالاجي، سياحت، ٽرانسپورٽ، ۽ مواصلات تي مضبوط اثر وجهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/ius2/gpci2/|title=Global Power City Index 2020|publisher=Institute for Urban Strategies – The Mori Memorial Foundation|access-date=25 March 2021}}; {{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/shortcuts/2013/mar/10/london-capital-of-world-divorce-breakfast|title=London: The Everything Capital of the World|author=Adewunmi|first=Bim|date=10 March 2013|work=[[The Guardian]]|location=London}}; {{Cite web|url=http://moreintelligentlife.co.uk/content/ideas/john-parker/what-capital-world?page=full|title=What's The Capital of the World?|publisher=More Intelligent Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922132807/http://moreintelligentlife.co.uk/content/ideas/john-parker/what-capital-world?page=full|archive-date=22 September 2013|access-date=4 July 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.natureindex.com/supplements/nature-index-2021-science-cities/tables/overall|title=Leading 200 science cities|publisher=Nature|access-date=10 June 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=14 August 2014|title=The World's Most Influential Cities 2014|url=https://www.forbes.com/pictures/edgl45ghmd/no-1-london|magazine=Forbes|access-date=25 March 2021}}; {{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/london-is-the-most-desirable-city-in-the-world-to-work-in-study-finds-9779868.html|title=London is 'the most desirable city in the world to work in', study finds|last=Dearden|first=Lizzie|date=8 October 2014|work=The Independent|access-date=25 March 2021|location=London}}&lt;/ref&gt; لنڊن اسٽاڪ ايڪسچينج مان اسٽاڪ لسٽن جي بریگزٽ کان پوءِ نڪرڻ جي باوجود، لنڊن يورپ جو سڀ کان وڌيڪ اقتصادي طور تي طاقتور شهر ۽ دنيا جي وڏن مالي مرڪزن مان هڪ آهي.&lt;ref name=&quot;London.gov.uk2&quot;&gt;{{cite press release|title=London is Europe's leading economic powerhouse, says new report|url=https://www.london.gov.uk/press-releases/mayoral/london-is-europes-leading-economic-powerhouse|access-date=5 January 2024|publisher=Greater London Authority}}&lt;/ref&gt; اهو يورپ ۾ اعليٰ تعليمي ادارن جو سڀ کان وڏو مرڪز آهي، جن مان ڪجهه دنيا جا اعليٰ ترين تعليمي ادارا آهن: &lt;ref name=&quot;london22&quot;&gt;{{Cite press release|date=20 August 2008|url=http://www.london.gov.uk/media/press_releases_mayoral/number-international-students-london-continues-grow|title=Number of international students in London continues to grow|publisher=Greater London Authority|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124154712/http://www.london.gov.uk/media/press_releases_mayoral/number-international-students-london-continues-grow|archive-date=24 November 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; قدرتي ۽ اپلائيڊ سائنسز ۾ امپيريل ڪاليج لنڊن، سوشل سائنسز ۾ لنڊن اسڪول آف اڪنامڪس، ۽ جامع يونيورسٽي ڪاليج لنڊن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings|title=Times Higher Education World University Rankings|date=19 September 2018}}; {{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/imperial-college-london|title=Top Universities: Imperial College London}}; {{Cite web|url=https://www.topuniversities.com/universities/london-school-economics-political-science-lse/undergrad|title=Top Universities: LSE|access-date=21 September 2019}}&lt;/ref&gt; اهو يورپ ۾ سڀ کان وڌيڪ گهميل شهر آهي ۽ ان جو ايرپورٽ سسٽم دنيا جو مصروف ترين شهری ايئرپورٽ سسٽم آهي.&lt;ref name=&quot;Busiest skies2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/lists/the-busiest-skies-on-the-planet/|title=Revealed: The most crowded skies on the planet|date=27 July 2018|work=The Telegraph|access-date=2 December 2023|location=London|quote=London: Our capital's collective airport system is the busiest in the whole world. A total of 170,980,680 passengers.}}&lt;/ref&gt; لنڊن انڊر گرائونڊ دنيا جو سڀ کان پراڻو تيز رفتار ٽرانزٽ سسٽم آهي. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tfl.gov.uk/corporate/about-tfl/culture-and-heritage/londons-transport-a-history/london-underground|title=London Underground|publisher=Transport for London|access-date=6 May 2022}}&lt;/ref&gt;

لنڊن جي مختلف ثقافتن ۾ 300 کان وڌيڪ ٻوليون شامل آهن.&lt;ref name=&quot;london_0062&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cilt.org.uk/faqs/langspoken.htm|title=Languages spoken in the UK population|date=16 June 2008|publisher=National Centre for Language|archive-url=https://web.archive.org/web/20080924084621/http://www.cilt.org.uk/faqs/langspoken.htm|archive-date=24 September 2008|url-status=dead}}{{Cite web|url=http://www.cilt.org.uk/faqs/langspoken.htm|title=CILT, the National Centre for Languages|archive-url=https://web.archive.org/web/20050213180755/http://www.cilt.org.uk/faqs/langspoken.htm|archive-date=13 February 2005|access-date=16 August 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; گريٽر لنڊن جي 2023ع جي آبادي صرف 10 ملين کان گهٽ آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/cities/22860/london/population|title=London, UK Metro Area Population 1950-2023|website=Macrotrends|access-date=24 October 2023}}&lt;/ref&gt; ان کي يورپ جو ٽيون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر بڻايو، &lt;ref name=&quot;largest_city_eu2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=384|title=Largest EU City. Over 7&amp;nbsp;million residents in 2001|publisher=Office for National Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20090108101256/http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=384|archive-date=8 January 2009|access-date=28 June 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; جيڪو برطانيه جي آبادي جو %13.4 ۽ انگلينڊ جي آبادي جو %16 کان وڌيڪ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://data.london.gov.uk/datastore/applications/focus-london-population-and-migration|title=Focus on London&amp;nbsp;– Population and Migration &amp;#124; London DataStore|publisher=Greater London Authority|archive-url=https://web.archive.org/web/20101016225915/http://data.london.gov.uk/datastore/applications/focus-london-population-and-migration|archive-date=16 October 2010|access-date=10 February 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; گريٽر لنڊن بلٽ اپ ايريا يورپ ۾ چوٿين نمبر تي سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو علائقو آهي، جنهن ۾ 2011ع جي لڳ ڀڳ 9.8 ملين آبادي آهن.&lt;ref name=&quot;urbanpopulation2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nomisweb.co.uk/articles/747.aspx|title=2011 Census – Built-up areas|date=28 June 2013|website=nomisweb.co.uk|publisher=[[Office for National Statistics|ONS]]|access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;urbanpopulation3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nomisweb.co.uk/articles/747.aspx|title=2011 Census – Built-up areas|date=28 June 2013|website=nomisweb.co.uk|publisher=[[Office for National Statistics|ONS]]|access-date=29 March 2021}}&lt;/ref&gt; لنڊن ميٽروپوليٽن علائقو يورپ ۾ ٽيون نمبر تي سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو علائقو آهي، جنهن ۾ 2016ع جي لڳ ڀڳ 14 ملين آبادي آهن، لنڊن کي هڪ ميگا شهر بڻايو.&lt;ref name=&quot;appsso.eurostat.ec.europa.eu show&quot;&gt;{{Cite web |url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=met_pjanaggr3&amp;lang=en |title=Metropolitan Area Populations |publisher=Eurostat |date=18 June 2019 |access-date=4 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gla-plan-2015&quot;&gt;{{Cite web |date=15 October 2015 |title=The London Plan (March 2015) |url=https://www.london.gov.uk/what-we-do/planning/london-plan/current-london-plan/london-plan-chapter-two-londons-places/policy-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222082331/https://www.london.gov.uk/what-we-do/planning/london-plan/current-london-plan/london-plan-chapter-two-londons-places/policy-22 |archive-date=22 December 2016 |access-date=24 March 2021 |publisher=Greater London Authority}}&lt;/ref&gt;

چار عالمي ورثو سائيٽون لنڊن ۾ واقع آهن: ڪيو باغن؛ لنڊن جو ٽاور؛ سائيٽ جنهن ۾ پيلس آف ويسٽ منسٽر، چرچ آف سينٽ مارگريٽ ۽ ويسٽ منسٽر ايبي شامل آهن ۽ گرين وچ ۾ تاريخي آبادي جتي رائل آبزرويٽري پرائم ميريڊين (°0 ڊگھائي) ۽ گرين وچ مين ٽائم جي وضاحت ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;london_0052&quot;&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/gb|title=Lists: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland – Properties inscribed on the World Heritage List|publisher=[[UNESCO World Heritage Centre]]|access-date=26 November 2008}}&lt;/ref&gt; ٻين نشانين ۾ شامل آهن بڪنگھم پيلس، لنڊن آئي، پڪاڊيلي سرڪس، سينٽ پال ڪيٿڊرل، ٽاور برج ۽ ٽرافلگر اسڪوائر. شهر ۾ برطانيه ۾ سڀ کان وڌيڪ ميوزيم، آرٽ گيلريون، لائبريريون، ۽ ثقافتي جڳهون آهن، جن ۾ برٽش ميوزيم، نيشنل گيلري، نيچرل هسٽري ميوزيم، ٽيٽ ماڊرن، برٽش لائبريري ۽ ڪيترائي ويسٽ اينڊ ٿيٽر شامل آهن.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.whatsonstage.com/index.php?pg=207&amp;story=E8821201275286&amp;title=West+End+Must+Innovate+to+Renovate%2C+Says+Report|title=West End Must Innovate to Renovate, Says Report|last=Blackman|first=Bob|date=25 January 2008|work=What's on Stage|access-date=15 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430190446/http://www.whatsonstage.com/index.php?pg=207&amp;story=E8821201275286&amp;title=West+End+Must+Innovate+to+Renovate%2C+Says+Report|archive-date=30 April 2011|location=London|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; لنڊن ۾ منعقد ٿيندڙ اهم راندين جي واقعن ۾ شامل آهن ایف ای ڪپ فائنل، ومبلڊن ٽينس چيمپئن شپ ۽ لنڊن ميراٿون. اهو 2012 سمر اولمپڪس جي ميزباني تي ٽن سمر اولمپڪ گيمز جي ميزباني ڪرڻ وارو پهريون شهر بڻجي ويو.&lt;ref name=&quot;IOC2&quot;&gt;{{Cite press release|date=6 July 2005|title=IOC elects London as the Host City of the Games of the XXX Olympiad in 2012|url=http://www.olympic.org/media?calendartab=1&amp;articleid=52922|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017100349/http://www.olympic.org/media?calendartab=1&amp;articleid=52922|archive-date=17 October 2011|access-date=3 June 2006|publisher=[[International Olympic Committee]]}}&lt;/ref&gt;

==نالو== 
لنڊن هڪ قديم نالو آهي، جنهن جي تصديق پهرين صدي عيسويءَ ۾ ڪئي وئي، عام طور تي لاطيني شڪل ۾، لنڊنيم. نالي جي جديد سائنسي تجزين کي ابتدائي ذريعن ۾ مليل مختلف شڪلين جي اصليت جو حساب ڏيڻو پوندو: لاطيني (عام طور تي لنڊن)، پراڻي انگريزي (عام طور تي لنڊن)، ۽ ويلش (عام طور تي Llndein)، آوازن جي وقت جي حوالي سان ڄاڻايل ترقيات جي حوالي سان. انهن مختلف ٻولين ۾. اهو اتفاق آهي ته نالو انهن ٻولين ۾ عام Brythonic مان آيو. تازو ڪم نالي جي گم ٿيل ڪيلٽڪ فارم کي ٻيهر تعمير ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو * لنڊنجن يا ٻيو ڪجهه. اهو پوءِ لاطيني ۾ لنڊنيم جي طور تي ترتيب ڏنو ويو ۽ پراڻي انگريزي ۾ قرض ورتو ويو. 1889 تائين، &quot;لنڊن&quot; جو نالو سرڪاري طور تي صرف لنڊن جي شهر تي لاڳو ڪيو ويو، پر ان کان پوء اهو پڻ لنڊن جي ڪائونٽي ۽ گريٽر لنڊن جي حوالي ڪيو ويو آهي. 
==تاريخ==
 [[فائل:London.jpg|thumb|لنڊن]]
==جاگرافي== 
==انتظاميه==
==آبادي==
==معيشت== 
==ٽرانسپورٽ== 
==تعليم==
==صحت جي سار سنڀار==
==ثقافت==
==پڻ ڏسو==

== خارجي ڳنڍڻا ==
{{sister project links|auto=yes}}
*[http://www.london.gov.uk/ London.gov.uk&amp;nbsp;– Greater London Authority]
*[http://www.visitlondon.com/ VisitLondon.com]&amp;nbsp;– official tourism site
*[http://www.museumoflondon.org.uk/ Museum of London]
*[http://www.british-history.ac.uk/place.aspx?region=1 London] in ''[[British History Online]]'', with links to numerous authoritative online sources
*[https://www.bbc.co.uk/programmes/p00546w3 &quot;London&quot;], ''In Our Time'', BBC Radio 4 discussion with Peter Ackroyd, Claire Tomalin and Iain Sinclair (28 September 2000)

{{navboxes|title=[[Outline of London|Other articles related to London]]|list=
{{Governance of Greater London}}
{{Transport in London}}
{{London commuter belt}}
{{Universities and colleges in London}}
{{Megacities}}
{{Olympic Summer Games Host Cities}}
}}
{{Subject bar|commons=yes|wikt=yes|n=yes|n-search=Category:London|q=yes|s=yes|b=no|voy=yes|v=yes|d=yes|d-search=Q84}}
{{Authority control}}

[[Category:London]]
[[Category:British capitals]]
[[Category:Capitals in Europe]]
[[Category:Greater London]]
[[Category:Port cities and towns in Southern England]]
[[Category:Staple ports]]
[[Category:Southern England]]
[[Category:1st-century establishments in Roman Britain]]
[[Category:Populated places established in the 1st century]]
[[Category:Capital cities in the United Kingdom]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:لنڊن]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاھت]]
[[زمرو:يورپ جا شهر]]
[[زمرو:انگلينڊ جا شھر]]
[[زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون]]    
[[زمرو:گڏيل بادشاھت جا شھر]]
[[زمرو:انگلينڊ ۾ يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>ofvpq0bacgbfve9iv6pd6mcb2oqb0qq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جاگرافيائي مڪانيت نظام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44417</id>
    <redirect title="جاگرافيائي بيهڪن جو نظام" />
    <revision>
      <id>416637</id>
      <parentid>238889</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[جاگرافيائي بيھڪ نظام]] to [[جاگرافيائي بيهڪن جو نظام]]</comment>
      <origin>416637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="he25ivt8982gd7iysyco80902fq91hp" xml:space="preserve">#چوريو [[جاگرافيائي بيهڪن جو نظام]]</text>
      <sha1>he25ivt8982gd7iysyco80902fq91hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وڪيپيڊيا:ڊيٽابيس رپورٽس/اڄ جون پيدائشون</title>
    <ns>4</ns>
    <id>47319</id>
    <revision>
      <id>416669</id>
      <parentid>416258</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T10:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>10240</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>416669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1290" sha1="j49ksgabjgzgwjo6xklffhtrf6hw0uv" xml:space="preserve">{{bots|allow=ListeriaBot}}
روان سال ۾ اڄ جي تاريخ يعني '''{{#time:d F|{{REVISIONTIMESTAMP}}}}''' تي ڄمڻ (پيدا ٿيڻ وارن ماڻهن جي فهرست هيٺ درج آهي، پَڪ سان (يقيناً) ان ۾ ڪيترائي ماڻهو اڃا به جيئرا (زندهه) حيات هوندا.

آخري نئين سر شروعات: &lt;onlyinclude&gt;{{#time: Y-m-d H:i|{{REVISIONTIMESTAMP}}}}&lt;/onlyinclude&gt;


== فهرست ==
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item  WHERE { ?date_node wikibase:timePrecision &quot;11&quot;^^xsd:integer . ?date_node wikibase:timeValue ?date . FILTER (year(?date) &gt; 1899) FILTER (day(?date) = day(now())) FILTER (month(?date) = month(now())) ?item p:P569/&lt;http://www.wikidata.org/prop/statement/value/P569&gt; ?date_node . ?item wdt:P31 wd:Q5 . OPTIONAL {?item wdt:P570 ?dod} FILTER (!bound(?dod)) }  ORDER BY DESC(?date) ?item
|columns=P18,P569:تاريخ پيدائش,label:ماڻهو,وضاحت,P106,P39,P27,P735
|thumb=125
|autolist=fallback
|links=local
}}
{| class='wikitable sortable'
! عکس
! تاريخ پيدائش
! ماڻهو
! وضاحت
! پيشو
! position held
! شهريت
! ذاتي نالو

|}
{{Wikidata list end}}

[[زمرو:اڄ جي تاريخ ڄمڻ وارا ماڻهو]]
[[زمرو:مارچ جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>j49ksgabjgzgwjo6xklffhtrf6hw0uv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تعزيت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57021</id>
    <revision>
      <id>416519</id>
      <parentid>254340</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T17:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27483" sha1="kv5gmrwkrfbm8ydtnnal5uc1aqjnt5j" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|موت، سوڳ يا مصيبت جي موقعي تي همدردي، دلجاءِ ۽ سهڪار جو اظهار}}


[[File:Vice President Joe Biden writing condolence message at Polish Embassy in Washington.jpg|thumb|[[جو بائڊن]]، ان وقت آمريڪا جو نائب صدر، 2010ع ۾ پولينڊ جي سفارتخاني ۾ صدر [[ليخ ڪاتشينسڪي]] ۽ ٻين فوت ٿيلن لاءِ تعزيتي ڪتاب ۾ پيغام لکندي.]]

'''تعزيت'''{{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Condolences '''}} ميت جي گھروارن ۽ عزيزن کي صبر ۽ شڪر جي تلقين ڪرڻ، دلجاءِ ۽ تسلي جا جملا چوڻ،  انھن سان ھمدردي ۽ غمگساري جو اظھار ڪري انھن جي ڏک کي جھڪو ڪرڻ ۽ ميت جي حق ۾ نجات ۽ ڇوٽڪاري جي دعا گھرڻ کي تعزيت چوندا آهن&lt;ref name =&quot; آسان فقه&quot; &gt; - ڪتاب: آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002 - صہ 38 ۽ 295  &lt;/ref&gt;. تعزيت ڪنھن جي مرڻ تي ڏک جو اظھار ھوندو آھي.

عام سماجي مفهوم ۾ '''تعزيت''' ڪنهن شخص جي وفات سبب سوڳوار مائٽن، دوستن يا ٻين ويجهن ماڻهن سان [[همدردي]]، ڏک ۾ شرڪت ۽ اخلاقي سهڪار جي اظهار کي چيو وڃي ٿو. تعزيت زباني ملاقات، خط، ڪارڊ، ٽيليفون، تعزيتي ڪتاب، گلن، عملي مدد يا جديد دور ۾ آن لائين پيغام ذريعي پڻ پيش ڪري سگهجي ٿي.&lt;ref name=&quot;MW-condolence&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/condolence
 |title=Condolence
 |website=Merriam-Webster
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

جيتوڻيڪ تعزيت جو بنيادي مقصد سوڳوار ماڻهوءَ سان همدردي ۽ ساٿ جو اظهار آهي، پر ان جا لفظ، رسمون ۽ سماجي آداب مختلف [[ثقافت]]ن، [[مذهب]]ن ۽ سماجن ۾ مختلف ٿي سگهن ٿا.

== لفظ ۽ معنيٰ ==

سنڌي، اردو، فارسي ۽ ٻين اسلامي ثقافتن سان لاڳاپيل ٻولين ۾ '''تعزيت''' عربي لفظ '''تَعْزِيَة''' مان ورتل آهي. عربي ۾ ان جو تعلق صبر ڏيارڻ، آٿت ڏيڻ ۽ مصيبت ۾ ڪنهن کي مضبوط ڪرڻ جي مفهوم سان آهي. اسلامي فقهي ادب ۾ هي اصطلاح خاص طور ميت جي وارثن ۽ ويجهن ماڻهن کي تسلي ڏيڻ ۽ صبر جي تلقين ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

انگريزي لفظ ''condolence'' لاطيني لفظ ''condolēre'' مان نڪتل آهي، جنهن ۾ ''con-'' جي معنيٰ ''گڏ'' ۽ ''dolēre'' جي معنيٰ ''ڏک يا درد محسوس ڪرڻ'' آهي؛ ان لحاظ کان لفظ جو بنيادي مفهوم ڪنهن ٻئي جي ڏک ۾ شريڪ ٿيڻ آهي.&lt;ref name=&quot;Dictionary-condole&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.dictionary.com/browse/condole
 |title=Condole
 |website=Dictionary.com
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dictionary-condolence&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.dictionary.com/browse/condolence
 |title=Condolence
 |website=Dictionary.com
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

انگريزي ۾ ''condolence'' جو استعمال گهٽ ۾ گهٽ سورهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان دستاويزي صورت ۾ ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Dictionary-condolence&quot;/&gt;

== تاريخ ۽ ارتقا ==

موت تي ڏک ۽ همدردي جو اظهار لکيل تاريخ کان گهڻو پراڻو انساني سماجي عمل آهي. قديم سماجن ۾ موت سان لاڳاپيل رسمون گهڻو ڪري جنازي، ماتم، ميت جي يادگيري، مائٽن جي اجتماعي سهڪار ۽ مذهبي رسمن سان ڳنڍيل هيون. تنهن ڪري جديد معنيٰ ۾ ''تعزيتي پيغام'' جو تصور پراڻو آهي، جيتوڻيڪ ان جا طريقا مختلف دورن ۽ سماجن ۾ بدلجندا رهيا آهن.

لکت جي واڌ سان حڪمرانن، مذهبي اڳواڻن ۽ عام ماڻهن ۾ '''تعزيتي خط''' لکڻ جي روايت ترقي ڪئي. جديد دور ۾ تعزيتي ڪارڊ، سرڪاري تعزيتي پيغام ۽ '''تعزيتي ڪتاب''' پڻ عام ٿيا آهن. ڪنهن قومي سانحي، مشهور شخصيت جي وفات يا وڏي حادثي کان پوءِ سرڪاري عمارتن، سفارتخانن ۽ ٻين هنڌن تي عوام لاءِ تعزيتي ڪتاب رکڻ ڪيترن ملڪن ۾ رائج عمل آهي.

[[File:Book of Condolences (5572025610).jpg|thumb|تعزيتي ڪتاب ۾ لکيل پيغام؛ تعزيتي ڪتاب عوامي ۽ سرڪاري سوڳ جي اظهار جو هڪ طريقو آهن.]]

تعزيتي خط تاريخي شخصيتن جي ذاتي لکپڙهه ۾ پڻ محفوظ آهن. مثال طور آمريڪي صدر [[ابراهيم لنڪن]] 1862ع ۾ نوجوان فيني ميڪلو کي سندس پيءُ جي وفات کان پوءِ مشهور تعزيتي خط لکيو، جيڪو بعد ۾ غم ۽ آٿت بابت تاريخي خط طور مشهور ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.themarginalian.org/2016/10/24/abraham-lincoln-fanny-mccullough-consolation-letter/
 |title=Abraham Lincoln on Living with Loss
 |website=The Marginalian
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== تعزيت جا طريقا ==

تعزيت جو ڪو هڪ عالمي طريقو ناهي. سماجي، خانداني، مذهبي ۽ ثقافتي روايتن مطابق ان جون مختلف صورتون آهن. عام طريقن ۾ سوڳوار خاندان سان ذاتي ملاقات، تعزيتي لفظ چوڻ، خط يا ڪارڊ موڪلڻ، ٽيليفون يا پيغام ذريعي همدردي ظاهر ڪرڻ، تعزيتي ڪتاب ۾ پيغام لکڻ، گل موڪلڻ، ميت جي ياد ۾ خيرات ڪرڻ، جنازي يا يادگيريءَ جي تقريب ۾ شرڪت ڪرڻ ۽ خاندان جي روزمره ضرورتن ۾ عملي مدد ڪرڻ شامل آهن.

ڪن ثقافتن ۾ خاموش موجودگيءَ کي به اهم تعزيت سمجهيو ويندو آهي. اهڙيءَ طرح تعزيت لازمي طور ڊگهي تقرير يا مخصوص جملي تائين محدود ناهي؛ سوڳوار شخص سان گڏ ويهڻ، سندس ڳالهه ٻڌڻ يا ضرورت وقت کاڌي ۽ ٻين ڪمن ۾ مدد ڪرڻ به سماجي سهڪار جون صورتون آهن.

== نفسياتي ۽ سماجي پهلو ==

[[سوڳ]] ڪنهن ويجهي ماڻهو جي موت کان پوءِ پيدا ٿيندڙ فطري انساني ردعمل آهي. ان جي شدت ۽ مدت ماڻهن ۾ مختلف ٿي سگهي ٿي. [[آمريڪي نفسياتي انجمن]] موجب ماڻهن جو غم سان موافقت ڪرڻ جو طريقو هڪجهڙو ناهي ۽ سوڳ لاءِ ڪا هڪ مقرر ''عام مدت'' يا لازمي مرحلن جي قطار سڀني ماڻهن تي لاڳو نٿي ٿئي.&lt;ref name=&quot;APA-grief&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.apa.org/topics/death
 |title=Grief: Coping with the loss of your loved one
 |publisher=American Psychological Association
 |date=1 January 2020
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

سماجي سهڪار سوڳ سان موافقت ۾ اهم ٿي سگهي ٿو. دوستن، خاندان ۽ برادريءَ سان لاڳاپو سوڳوار ماڻهوءَ کي اڪيلائي گهٽ محسوس ڪرائڻ ۽ روزمره زندگي ڏانهن موٽڻ ۾ مدد ڏئي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;APA-grief&quot;/&gt;

تعزيت اهڙي سماجي سهڪار جو هڪ طريقو آهي، پر هر ماڻهوءَ جون ضرورتون مختلف هونديون آهن. ڪنهن کي ڳالهائڻ سان تسلي ملي سگهي ٿي، جڏهن تہ ڪو ٻيو ماڻهو ڪجهه وقت خاموشي يا ذاتي جاءِ کي ترجيح ڏئي سگهي ٿو.

== اسلام ۾ تعزيت ==
{{اسلام}}

[[اسلام]] ۾ تعزيت کي مصيبت ۾ مبتلا ماڻهوءَ کي آٿت ڏيڻ، صبر جي تلقين ڪرڻ، ميت لاءِ دعا ڪرڻ ۽ سوڳوار خاندان سان همدردي ۽ سهڪار ڪرڻ سان ڳنڍيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot; آسان فقه&quot; /&gt;

اسلامي روايت ۾ مصيبت جي موقعي تي قرآن جو جملو:

{{اقتباس|{{lang|ar|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}}}

يعني ''اسان الله جا آهيون ۽ انهيءَ ڏانهن موٽڻ وارا آهيون''، پڙهڻ جي روايت آهي. [[قرآن]] ۾ هي جملو مصيبت اچڻ وقت صبر ڪندڙن جي بيان ۾ اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://quran.com/2/156
 |title=Surah Al-Baqarah 2:156
 |website=Quran.com
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ام سلمه]] کان روايت ڪيل حديث ۾ مصيبت وقت ''إنا لله وإنا إليه راجعون'' چوڻ ۽ الله کان مصيبت جو اجر ۽ ان جي بدلي خير گهرڻ جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://sunnah.com/muslim:918b
 |title=Sahih Muslim 918b
 |website=Sunnah.com
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== عملي مدد ===

اسلامي روايت ۾ سوڳوار خاندان جي مدد کي صرف لفظي تعزيت تائين محدود نہ رکيو ويو آهي. [[جعفر بن ابي طالب]] جي وفات جي خبر اچڻ کان پوءِ محمد ﷺ کان روايت آهي تہ هن ٻين کي جعفر جي خاندان لاءِ کاڌو تيار ڪرڻ لاءِ چيو، ڇاڪاڻ تہ انهن تي اهڙو واقعو آيو هو جنهن کين مشغول ڪري ڇڏيو هو.&lt;ref name=&quot;Tirmidhi998&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://sunnah.com/tirmidhi:998
 |title=Jami` at-Tirmidhi 998
 |website=Sunnah.com
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

هي روايت اسلامي جنازي ۽ تعزيت جي ادب ۾ سوڳوار خاندان کي عملي سهڪار ڏيڻ جي دليلن مان هڪ طور استعمال ڪئي وڃي ٿي.

=== تعزيت جا لفظ ===

اسلام ۾ تعزيت لاءِ رڳو هڪ لازمي مقرر جملو ناهي. ميت لاءِ مغفرت ۽ رحمت، ۽ سندس وارثن لاءِ صبر ۽ اجر جي دعا وارا مختلف جملا استعمال ٿين ٿا. مختلف مسلمان سماجن ۾ مقامي ٻولين ۽ ثقافتن مطابق تعزيتي لفظ به رائج آهن.

=== فقهي پهلو ===

اسلامي فقهي ڪتابن ۾ تعزيت کي عام طور پسنديده سماجي ۽ ديني عمل طور بيان ڪيو ويو آهي. ان جي وقت، ٻيهر تعزيت ڪرڻ، تعزيتي گڏجاڻين ۽ ڪجهه مقامي رسمن بابت [[حنفي مذهب|حنفي]]، [[مالڪي مذهب|مالڪي]]، [[شافعي مذهب|شافعي]]، [[حنبلي مذهب|حنبلي]] ۽ ٻين فقهي روايتن ۾ تفصيلي بحث ۽ جزوي اختلاف موجود آهن. ان ڪري ڪنهن هڪ علائقي جي ثقافتي رسم کي سموري اسلامي دنيا لاءِ واحد فقهي طريقو سمجهڻ درست ناهي.

== عيسائيت ۾ ==

[[عيسائيت]] جي مختلف روايتن ۾ فوت ٿيل شخص جي خاندان کي تسلي ڏيڻ، جنازي ۾ شرڪت، اجتماعي دعا ۽ ميت جي يادگيري اهم حيثيت رکن ٿا. مختلف عيسائي فرقن ۾ موت کان پوءِ واري حالت ۽ مئلن لاءِ دعا بابت نظريا هڪجهڙا ناهن.

=== ڪيٿولڪ روايت ===

[[ڪيٿولڪ چرچ]] ۾ مئلن لاءِ دعا جي ڊگهي روايت آهي. ''Catechism of the Catholic Church'' موجب چرچ پنهنجي شروعاتي دور کان مئلن جي يادگيري ڪندو ۽ انهن لاءِ دعائون، خاص طور [[يوڪرسٽ]]، پيش ڪندو رهيو آهي؛ ان سان گڏ خيرات ۽ ٻين نيڪ عملن جو پڻ ذڪر ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;CCC1032&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.vatican.va/content/catechism/en/part_one/section_two/chapter_three/article_12/iii_the_final_purification%2C_or_purgatory.html
 |title=The Final Purification, or Purgatory
 |publisher=The Holy See
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

تعزيت ان مذهبي فريم ورڪ کان وڌيڪ وسيع سماجي عمل پڻ آهي، جنهن ۾ سوڳوار خاندان کي ملاقات، دعا، خط، گل ۽ عملي مدد ذريعي سهارو ڏنو وڃي ٿو.

=== پروٽيسٽنٽ ۽ ٻين عيسائي روايتن ۾ ===

[[پروٽيسٽنٽ ازم|پروٽيسٽنٽ]] فرقن ۾ مئلن لاءِ دعا ۽ موت کان پوءِ جي مذهبي تصورن بابت وڏي نظرياتي تنوع موجود آهي. گهڻين جماعتن ۾ جنازي، بائبل جي پڙهڻي، ميت جي زندگيءَ جي يادگيري ۽ خاندان جي تسلي تي زور ڏنو ويندو آهي.

== يهوديت ۾ ==

[[File:Jewish mourning candle.jpg|thumb|يهودي روايتن ۾ سوڳ ۽ يادگيري سان لاڳاپيل رسمون مخصوص مذهبي ۽ خانداني صورتون رکن ٿيون.]]

[[يهوديت]] ۾ سوڳوار کي آٿت ڏيڻ کي عبراني ۾ '''نِحوم اَوِليم''' (''Nichum Aveilim'') چيو وڃي ٿو. جنازي کان پوءِ ويجها مائٽ روايتي طور '''[[شِوا]]''' نالي ست ڏينهن واري سوڳ واري عرصي ۾ رهندا آهن، جنهن دوران مائٽ، دوست ۽ برادري جا ماڻهو ملاقات ڪري کين تسلي ڏيندا آهن.&lt;ref name=&quot;Chabad-shiva&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/291135/jewish/Shiva-and-Other-Mourning-Observances.htm
 |title=Shiva and Other Mourning Observances
 |website=Chabad.org
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

روايتي يهودي تعزيتي جملي جو مفهوم آهي تہ خدا سوڳوارن کي صهيون ۽ يروشلم جي ٻين سوڳوارن سان گڏ تسلي ڏئي.&lt;ref name=&quot;MJL-comfort&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.myjewishlearning.com/article/jewish-words-of-comfort/
 |title=What To Say When Comforting Mourners
 |website=My Jewish Learning
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ڪجهه يهودي روايتن ۾ تعزيت لاءِ آيل ماڻهو گفتگو شروع ڪرڻ بدران انتظار ڪندا آهن تہ سوڳوار پاڻ ڳالهائڻ شروع ڪري؛ اهڙي عمل جو مقصد سوڳوار کي پنهنجي ضرورت ۽ جذبات مطابق گفتگو جو رخ مقرر ڪرڻ ڏيڻ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.myjewishlearning.com/article/when-its-ok-to-say-nothing/
 |title=When It's OK To Say Nothing
 |website=My Jewish Learning
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== هندو ڌرم ۾ ==

[[هندو ڌرم]] ۾ موت ۽ سوڳ جون رسمون علائقي، ذات، خاندان ۽ مذهبي روايت مطابق تمام گهڻيون مختلف آهن. جنازي جون رسمون عام طور ''انتيشٽي'' سان لاڳاپيل هونديون آهن، جڏهن تہ ميت ۽ ابن ڏاڏن جي ياد ۾ بعد وارا عمل، جهڙوڪ '''شرادڌ'''، ڪيترين هندو روايتن ۾ اهم آهن.

هندو سماجن ۾ تعزيت گهڻو ڪري خاندان وٽ وڃڻ، خاموش يا زباني همدردي ظاهر ڪرڻ، مذهبي رسمن ۾ شرڪت ۽ عملي مدد جي صورت اختيار ڪري سگهي ٿي. تنهن هوندي به هندومت جي وڏي اندروني تنوع سبب ڪنهن هڪ تعزيتي رسم کي سڀني هندن جي عالمي روايت قرار ڏيڻ مناسب ناهي.

== ٻڌمت ۾ ==

[[ٻڌمت]] جي مختلف روايتن ۾ موت کي [[انِتيا|عدمِ دوام]]، [[ڪرما]] ۽ [[ٻيهر جنم]] بابت تعليمات سان ڏٺو وڃي ٿو. جنازي ۽ سوڳ جون رسمون [[ٿيراواد]]، [[مهايانا]]، [[وجريانا]] ۽ مختلف مقامي ثقافتن ۾ نمايان طور مختلف ٿي سگهن ٿيون.

ڪيترين ٻڌ روايتن ۾ ميت جي نالي تي نيڪ عمل، راهبن کي دان ڏيڻ، سُتر پڙهڻ يا نيڪ عمل مان حاصل ڪيل '''پُنيا''' يعني مذهبي نيڪيءَ کي فوت ٿيل شخص لاءِ وقف ڪرڻ جون رسمون ملن ٿيون. تاريخي ۽ مذهبي مطالعي ۾ اهڙي عمل کي ''merit transfer'' يا ''dedication of merit'' چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/merit-and-merit-making
 |title=Merit and Merit-Making
 |website=Encyclopedia.com
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

اهو تصور اسلامي تعزيت يا عيسائي مئلن لاءِ دعا سان ظاهري مشابهت رکي سگهي ٿو، پر انهن جا مذهبي، اخروي ۽ فلسفياتي بنياد هڪجهڙا ناهن.

== مذهبي ۽ ثقافتي تقابلي جائزو ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! style=&quot;background:#d9edf7;&quot; | روايت
! style=&quot;background:#dff0d8;&quot; | تعزيت يا سوڳ ۾ عام عمل
! style=&quot;background:#fcf8e3;&quot; | مذهبي يا ثقافتي پسمنظر
|-
| '''[[اسلام]]'''
| دعا، صبر جي تلقين، ميت لاءِ مغفرت جي دعا، خاندان جي ملاقات ۽ عملي مدد
| موت، آخرت، صبر ۽ الله ڏانهن واپسي
|-
| '''[[عيسائيت]]'''
| دعا، جنازو، خاندان جي تسلي، يادگيري ۽ مذهبي خدمتون
| دائمي زندگي ۽ فرقن مطابق موت کان پوءِ واري حالت بابت عقيدا
|-
| '''[[يهوديت]]'''
| شِوا، سوڳوار جي ملاقات، دعا، يادگيري ۽ عملي مدد
| اجتماعي سوڳ ۽ ''نِحوم اَوِليم''
|-
| '''[[هندو ڌرم]]'''
| خانداني سهڪار، جنازي جون رسمون، شرادڌ ۽ يادگيري
| ڪرما، ٻيهر جنم ۽ ابن ڏاڏن سان لاڳاپيل روايتون
|-
| '''[[ٻڌمت]]'''
| راهبن جون دعائون يا پڙهڻيون، دان، يادگيري ۽ نيڪيءَ جي وقف ڪرڻ جون رسمون
| عدمِ دوام، ڪرما، ٻيهر جنم ۽ مختلف روايتن ۾ نيڪيءَ جي منتقلي
|-
| '''سيڪيولر/غير مذهبي'''
| تعزيتي لفظ، گل، ڪارڊ، يادگيري، خيرات، عملي ۽ جذباتي سهڪار
| انساني همدردي، يادگيري ۽ سماجي سهڪار
|}

هن تقابلي جائزي ۾ هڪجهڙائيون گهڻو ڪري سوڳوارن کي سهارو ڏيڻ ۽ فوت ٿيل شخص کي ياد ڪرڻ ۾ آهن؛ پر موت، روح، آخرت، ڪرما، نجات ۽ مئلن لاءِ مذهبي عمل بابت هر روايت جا بنيادي عقيدا مختلف آهن.

== غير مذهبي تعزيت ==

تعزيت لازمي طور مذهبي عمل ناهي. [[سيڪيولرزم|سيڪيولر]] يا غير مذهبي ماحول ۾ به ماڻهو فوت ٿيل شخص جي خاندان سان همدردي جو اظهار ڪندا آهن. اهڙي تعزيت ۾ مذهبي دعا بدران ميت بابت يادون ونڊڻ، سندس زندگيءَ کي ساراهڻ، خاندان سان گڏ رهڻ، عملي مدد ڪرڻ، گل يا تعزيتي ڪارڊ موڪلڻ يا ميت جي پسنديده خيراتي اداري کي چندو ڏيڻ شامل ٿي سگهي ٿو.

غير مذهبي تعزيت جو مرڪز عام طور سوڳوار شخص جي جذبات کي تسليم ڪرڻ ۽ کيس سماجي ۽ جذباتي سهڪار ڏيڻ هوندو آهي.

== سرڪاري ۽ سفارتي تعزيت ==

[[File:Book of Condolences (4521939626).jpg|thumb|سرڪاري تعزيتي ڪتاب، جنهن ۾ مهمان ڪنهن فوت ٿيل شخص يا قومي سانحي بابت پنهنجا پيغام لکن ٿا.]]

ملڪن جي سربراهن، حڪومتن، سفارتخانن ۽ بين الاقوامي ادارن طرفان ڪنهن سربراهه، مشهور شخصيت يا وڏي حادثي ۽ آفت جي متاثرين لاءِ '''سرڪاري تعزيت''' پيش ڪرڻ سفارتي روايت جو حصو آهي.

اهڙي تعزيت سرڪاري بيان، خط، ٽيليفون، سفارتي دوري، تعزيتي ڪتاب ۾ داخلا، جهنڊو جهڪائڻ يا سرڪاري سوڳ جي اعلان جي صورت ۾ ٿي سگهي ٿي. سرڪاري تعزيت ذاتي سوڳ کان مختلف به ٿي سگهي ٿي، ڇاڪاڻ تہ اها هڪ رياست، حڪومت يا اداري جي طرفان اجتماعي همدرديءَ جو اظهار هوندي آهي.

== تعزيتي ڪتاب ==

'''تعزيتي ڪتاب''' اهڙو ڪتاب يا رجسٽر آهي جنهن ۾ ڪنهن شخص جي وفات يا وڏي سانحي کان پوءِ ماڻهو پنهنجا نالا، تعزيتي پيغام ۽ همدردي جا لفظ لکن ٿا. اهڙا ڪتاب جنازي جي هنڌن، عبادتگاهن، سرڪاري عمارتن ۽ سفارتخانن ۾ رکيا وڃي سگهن ٿا.

مشهور شخصيتن يا قومي سانحن جي صورت ۾ تعزيتي ڪتاب بعد ۾ تاريخي دستاويز جي حيثيت پڻ اختيار ڪري سگهن ٿا.

== تعزيتي خط ۽ پيغام ==

تعزيتي خط يا پيغام ۾ عام طور فوت ٿيل شخص جو ذڪر، خاندان سان همدردي ۽ سهڪار جو اظهار شامل هوندو آهي. مذهبي ماحول ۾ ان سان دعا يا مذهبي عبارت به شامل ٿي سگهي ٿي.

تعزيت جو انداز فوت ٿيل شخص ۽ سوڳوار خاندان سان تعلق تي دارومدار رکي سگهي ٿو. ويجهي دوست لاءِ ذاتي يادون مناسب ٿي سگهن ٿيون، جڏهن تہ سرڪاري يا پيشاور تعزيت عام طور وڌيڪ مختصر ۽ رسمي هوندي آهي.

== ڊجيٽل ۽ آن لائين تعزيت ==

[[انٽرنيٽ]] ۽ [[سماجي ميڊيا]] تعزيت ۽ سوڳ جي اظهار جا نوان طريقا پيدا ڪيا آهن. فوت ٿيل ماڻهن جي سماجي ميڊيا صفحن تي يادگيريءَ جا پيغام، آن لائين تعزيتي ڪتاب، مجازي يادگار ۽ خاندان لاءِ آن لائين سهڪار جديد سوڳ جو حصو بڻجي چڪا آهن.

2019ع ۾ شايع ٿيل هڪ مطالعي موجب سماجي نيٽ ورڪ استعمال ڪندڙ سوڳوار ماڻهو انهن پليٽفارمن کي معلومات ونڊڻ، ٻين سوڳوارن سان رابطو ڪرڻ، ميت کي ياد ڪرڻ ۽ فوت ٿيل شخص سان علامتي لاڳاپو برقرار رکڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن.&lt;ref name=&quot;Moore2019&quot;&gt;{{Cite journal
 |last1=Moore
 |first1=Jensen
 |last2=Magee
 |first2=Sara
 |last3=Gamreklidze
 |first3=Ellada
 |last4=Kowalewski
 |first4=Jennifer
 |title=Social Media Mourning: Using Grounded Theory to Explore How People Grieve on Social Networking Sites
 |journal=Omega
 |year=2019
 |volume=79
 |issue=3
 |pages=231–259
 |doi=10.1177/0030222817709691
 |pmid=28537486
}}&lt;/ref&gt;

2022ع جي هڪ اسڪوپنگ ريويو ۾ سماجي ميڊيا تي سوڳ بابت 89 تحقيقون شامل ڪيون ويون؛ ان مان ظاهر ٿيو تہ آن لائين پليٽفارم ذاتي سوڳ، اجتماعي يادگيري، سماجي سهڪار ۽ موت بابت تجربن جي اظهار لاءِ استعمال ٿين ٿا.&lt;ref name=&quot;Spiti2022&quot;&gt;{{Cite journal
 |last1=Spiti
 |first1=Julia Muller
 |last2=Davies
 |first2=Ellen
 |last3=McLiesh
 |first3=Paul
 |last4=Kelly
 |first4=Janet
 |title=How social media data are being used to research the experience of mourning: A scoping review
 |journal=PLOS ONE
 |year=2022
 |volume=17
 |issue=7
 |pages=e0271034
 |doi=10.1371/journal.pone.0271034
 |pmid=35867731
 |pmc=9307163
}}&lt;/ref&gt;

آن لائين تعزيت سان رازداري، ميت جي ڊجيٽل اڪائونٽن جي مالڪي، تصويرن جي استعمال ۽ خاندان جي خواهشن بابت نوان اخلاقي سوال پڻ پيدا ٿيا آهن.&lt;ref name=&quot;Spiti2022&quot;/&gt;

== تعزيت ۽ سوڳ ۾ ثقافتي فرق ==

تعزيت جا آداب عالمي طور هڪجهڙا ناهن. ڪنهن سماج ۾ ميت بابت کلي ڳالهائڻ ۽ يادون بيان ڪرڻ تسليءَ جو ذريعو سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن تہ ڪنهن ٻئي سماج ۾ خاموش ويهڻ يا رسمي مختصر تعزيت وڌيڪ مناسب سمجهي وڃي ٿي.

ساڳيءَ طرح گل، کاڌو، مالي مدد، لباس، تعزيت جو وقت، سوڳ جي مدت ۽ مذهبي جملا به ثقافتن ۾ مختلف آهن. ان ڪري بين الثقافتي ماحول ۾ تعزيت ڪرڻ وقت سوڳوار خاندان جي مذهبي ۽ ثقافتي روايتن جو احترام اهم سمجهيو وڃي ٿو.

== تعزيت ۽ عملي سهڪار ==

تعزيت صرف زباني اظهار تائين محدود نہ آهي. سوڳوار خاندان لاءِ کاڌو تيار ڪرڻ، ٻارن يا روزمره ڪمن ۾ مدد ڪرڻ، جنازي جي انتظام ۾ سهڪار ڪرڻ يا مناسب وقت کان پوءِ به رابطو برقرار رکڻ عملي تعزيت جون صورتون ٿي سگهن ٿيون.

نفسياتي تحقيق ۾ سماجي سهڪار کي سوڳ سان موافقت لاءِ اهم عنصر قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;APA-grief&quot;/&gt; ان لحاظ کان تعزيت جو سماجي ڪردار صرف وفات کان فوراً پوءِ رسمي جملو چوڻ نه، پر ضرورت مطابق سوڳوار ماڻهوءَ سان لاڳاپو ۽ سهڪار برقرار رکڻ به ٿي سگهي ٿو.

== پڻ ڏسو ==

* [[سوڳ]]
* [[موت]]
* [[جنازو]]
* [[تدفين]]
* [[غم]]
* [[همدردي]]
* [[صبر]]
* [[تعزيتي ڪتاب]]
* [[ماتم]]
* [[قبرستان]]
* [[ايصال ثواب]]
* [[دعاءِ مغفرت]]
* [[شرادڌ]]
* [[شِوا]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* Dirschauer, Klaus. ''Herzliches Beileid: Ein kleiner Knigge für Trauerfälle''. Claudius Verlag.
* Sörries, Reiner. ''Herzliches Beileid: Eine Kulturgeschichte der Trauer''. Primus Verlag, 2012. ISBN 978-3-89678-860-3.
* Parkes, Colin Murray; Laungani, Pittu; Young, Bill (eds.). ''Death and Bereavement Across Cultures''. Routledge.
* Lamm, Maurice. ''The Jewish Way in Death and Mourning''. Jonathan David Publishers.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

{{Commons category|Condolences}}
{{Wiktionary|condolence}}

[[زمرو:تعزيت]]
[[زمرو:سوڳ]]
[[زمرو:موت]]
[[زمرو:انساني رويا]]
[[زمرو:سماجي رسمون]]
[[زمرو:جنازي جون رسمون]]
[[زمرو:همدردي]]</text>
      <sha1>kv5gmrwkrfbm8ydtnnal5uc1aqjnt5j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416520</id>
      <parentid>416519</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T17:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* يهوديت ۾ */</comment>
      <origin>416520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27812" sha1="ficj70aenil634bq5x6ykoyxhairb0h" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|موت، سوڳ يا مصيبت جي موقعي تي همدردي، دلجاءِ ۽ سهڪار جو اظهار}}


[[File:Vice President Joe Biden writing condolence message at Polish Embassy in Washington.jpg|thumb|[[جو بائڊن]]، ان وقت آمريڪا جو نائب صدر، 2010ع ۾ پولينڊ جي سفارتخاني ۾ صدر [[ليخ ڪاتشينسڪي]] ۽ ٻين فوت ٿيلن لاءِ تعزيتي ڪتاب ۾ پيغام لکندي.]]

'''تعزيت'''{{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Condolences '''}} ميت جي گھروارن ۽ عزيزن کي صبر ۽ شڪر جي تلقين ڪرڻ، دلجاءِ ۽ تسلي جا جملا چوڻ،  انھن سان ھمدردي ۽ غمگساري جو اظھار ڪري انھن جي ڏک کي جھڪو ڪرڻ ۽ ميت جي حق ۾ نجات ۽ ڇوٽڪاري جي دعا گھرڻ کي تعزيت چوندا آهن&lt;ref name =&quot; آسان فقه&quot; &gt; - ڪتاب: آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002 - صہ 38 ۽ 295  &lt;/ref&gt;. تعزيت ڪنھن جي مرڻ تي ڏک جو اظھار ھوندو آھي.

عام سماجي مفهوم ۾ '''تعزيت''' ڪنهن شخص جي وفات سبب سوڳوار مائٽن، دوستن يا ٻين ويجهن ماڻهن سان [[همدردي]]، ڏک ۾ شرڪت ۽ اخلاقي سهڪار جي اظهار کي چيو وڃي ٿو. تعزيت زباني ملاقات، خط، ڪارڊ، ٽيليفون، تعزيتي ڪتاب، گلن، عملي مدد يا جديد دور ۾ آن لائين پيغام ذريعي پڻ پيش ڪري سگهجي ٿي.&lt;ref name=&quot;MW-condolence&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/condolence
 |title=Condolence
 |website=Merriam-Webster
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

جيتوڻيڪ تعزيت جو بنيادي مقصد سوڳوار ماڻهوءَ سان همدردي ۽ ساٿ جو اظهار آهي، پر ان جا لفظ، رسمون ۽ سماجي آداب مختلف [[ثقافت]]ن، [[مذهب]]ن ۽ سماجن ۾ مختلف ٿي سگهن ٿا.

== لفظ ۽ معنيٰ ==

سنڌي، اردو، فارسي ۽ ٻين اسلامي ثقافتن سان لاڳاپيل ٻولين ۾ '''تعزيت''' عربي لفظ '''تَعْزِيَة''' مان ورتل آهي. عربي ۾ ان جو تعلق صبر ڏيارڻ، آٿت ڏيڻ ۽ مصيبت ۾ ڪنهن کي مضبوط ڪرڻ جي مفهوم سان آهي. اسلامي فقهي ادب ۾ هي اصطلاح خاص طور ميت جي وارثن ۽ ويجهن ماڻهن کي تسلي ڏيڻ ۽ صبر جي تلقين ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

انگريزي لفظ ''condolence'' لاطيني لفظ ''condolēre'' مان نڪتل آهي، جنهن ۾ ''con-'' جي معنيٰ ''گڏ'' ۽ ''dolēre'' جي معنيٰ ''ڏک يا درد محسوس ڪرڻ'' آهي؛ ان لحاظ کان لفظ جو بنيادي مفهوم ڪنهن ٻئي جي ڏک ۾ شريڪ ٿيڻ آهي.&lt;ref name=&quot;Dictionary-condole&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.dictionary.com/browse/condole
 |title=Condole
 |website=Dictionary.com
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dictionary-condolence&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.dictionary.com/browse/condolence
 |title=Condolence
 |website=Dictionary.com
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

انگريزي ۾ ''condolence'' جو استعمال گهٽ ۾ گهٽ سورهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان دستاويزي صورت ۾ ملي ٿو.&lt;ref name=&quot;Dictionary-condolence&quot;/&gt;

== تاريخ ۽ ارتقا ==

موت تي ڏک ۽ همدردي جو اظهار لکيل تاريخ کان گهڻو پراڻو انساني سماجي عمل آهي. قديم سماجن ۾ موت سان لاڳاپيل رسمون گهڻو ڪري جنازي، ماتم، ميت جي يادگيري، مائٽن جي اجتماعي سهڪار ۽ مذهبي رسمن سان ڳنڍيل هيون. تنهن ڪري جديد معنيٰ ۾ ''تعزيتي پيغام'' جو تصور پراڻو آهي، جيتوڻيڪ ان جا طريقا مختلف دورن ۽ سماجن ۾ بدلجندا رهيا آهن.

لکت جي واڌ سان حڪمرانن، مذهبي اڳواڻن ۽ عام ماڻهن ۾ '''تعزيتي خط''' لکڻ جي روايت ترقي ڪئي. جديد دور ۾ تعزيتي ڪارڊ، سرڪاري تعزيتي پيغام ۽ '''تعزيتي ڪتاب''' پڻ عام ٿيا آهن. ڪنهن قومي سانحي، مشهور شخصيت جي وفات يا وڏي حادثي کان پوءِ سرڪاري عمارتن، سفارتخانن ۽ ٻين هنڌن تي عوام لاءِ تعزيتي ڪتاب رکڻ ڪيترن ملڪن ۾ رائج عمل آهي.

[[File:Book of Condolences (5572025610).jpg|thumb|تعزيتي ڪتاب ۾ لکيل پيغام؛ تعزيتي ڪتاب عوامي ۽ سرڪاري سوڳ جي اظهار جو هڪ طريقو آهن.]]

تعزيتي خط تاريخي شخصيتن جي ذاتي لکپڙهه ۾ پڻ محفوظ آهن. مثال طور آمريڪي صدر [[ابراهيم لنڪن]] 1862ع ۾ نوجوان فيني ميڪلو کي سندس پيءُ جي وفات کان پوءِ مشهور تعزيتي خط لکيو، جيڪو بعد ۾ غم ۽ آٿت بابت تاريخي خط طور مشهور ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.themarginalian.org/2016/10/24/abraham-lincoln-fanny-mccullough-consolation-letter/
 |title=Abraham Lincoln on Living with Loss
 |website=The Marginalian
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== تعزيت جا طريقا ==

تعزيت جو ڪو هڪ عالمي طريقو ناهي. سماجي، خانداني، مذهبي ۽ ثقافتي روايتن مطابق ان جون مختلف صورتون آهن. عام طريقن ۾ سوڳوار خاندان سان ذاتي ملاقات، تعزيتي لفظ چوڻ، خط يا ڪارڊ موڪلڻ، ٽيليفون يا پيغام ذريعي همدردي ظاهر ڪرڻ، تعزيتي ڪتاب ۾ پيغام لکڻ، گل موڪلڻ، ميت جي ياد ۾ خيرات ڪرڻ، جنازي يا يادگيريءَ جي تقريب ۾ شرڪت ڪرڻ ۽ خاندان جي روزمره ضرورتن ۾ عملي مدد ڪرڻ شامل آهن.

ڪن ثقافتن ۾ خاموش موجودگيءَ کي به اهم تعزيت سمجهيو ويندو آهي. اهڙيءَ طرح تعزيت لازمي طور ڊگهي تقرير يا مخصوص جملي تائين محدود ناهي؛ سوڳوار شخص سان گڏ ويهڻ، سندس ڳالهه ٻڌڻ يا ضرورت وقت کاڌي ۽ ٻين ڪمن ۾ مدد ڪرڻ به سماجي سهڪار جون صورتون آهن.

== نفسياتي ۽ سماجي پهلو ==

[[سوڳ]] ڪنهن ويجهي ماڻهو جي موت کان پوءِ پيدا ٿيندڙ فطري انساني ردعمل آهي. ان جي شدت ۽ مدت ماڻهن ۾ مختلف ٿي سگهي ٿي. [[آمريڪي نفسياتي انجمن]] موجب ماڻهن جو غم سان موافقت ڪرڻ جو طريقو هڪجهڙو ناهي ۽ سوڳ لاءِ ڪا هڪ مقرر ''عام مدت'' يا لازمي مرحلن جي قطار سڀني ماڻهن تي لاڳو نٿي ٿئي.&lt;ref name=&quot;APA-grief&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.apa.org/topics/death
 |title=Grief: Coping with the loss of your loved one
 |publisher=American Psychological Association
 |date=1 January 2020
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

سماجي سهڪار سوڳ سان موافقت ۾ اهم ٿي سگهي ٿو. دوستن، خاندان ۽ برادريءَ سان لاڳاپو سوڳوار ماڻهوءَ کي اڪيلائي گهٽ محسوس ڪرائڻ ۽ روزمره زندگي ڏانهن موٽڻ ۾ مدد ڏئي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;APA-grief&quot;/&gt;

تعزيت اهڙي سماجي سهڪار جو هڪ طريقو آهي، پر هر ماڻهوءَ جون ضرورتون مختلف هونديون آهن. ڪنهن کي ڳالهائڻ سان تسلي ملي سگهي ٿي، جڏهن تہ ڪو ٻيو ماڻهو ڪجهه وقت خاموشي يا ذاتي جاءِ کي ترجيح ڏئي سگهي ٿو.

== اسلام ۾ تعزيت ==
{{اسلام}}

[[اسلام]] ۾ تعزيت کي مصيبت ۾ مبتلا ماڻهوءَ کي آٿت ڏيڻ، صبر جي تلقين ڪرڻ، ميت لاءِ دعا ڪرڻ ۽ سوڳوار خاندان سان همدردي ۽ سهڪار ڪرڻ سان ڳنڍيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot; آسان فقه&quot; /&gt;

اسلامي روايت ۾ مصيبت جي موقعي تي قرآن جو جملو:

{{اقتباس|{{lang|ar|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}}}

يعني ''اسان الله جا آهيون ۽ انهيءَ ڏانهن موٽڻ وارا آهيون''، پڙهڻ جي روايت آهي. [[قرآن]] ۾ هي جملو مصيبت اچڻ وقت صبر ڪندڙن جي بيان ۾ اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://quran.com/2/156
 |title=Surah Al-Baqarah 2:156
 |website=Quran.com
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ام سلمه]] کان روايت ڪيل حديث ۾ مصيبت وقت ''إنا لله وإنا إليه راجعون'' چوڻ ۽ الله کان مصيبت جو اجر ۽ ان جي بدلي خير گهرڻ جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://sunnah.com/muslim:918b
 |title=Sahih Muslim 918b
 |website=Sunnah.com
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== عملي مدد ===

اسلامي روايت ۾ سوڳوار خاندان جي مدد کي صرف لفظي تعزيت تائين محدود نہ رکيو ويو آهي. [[جعفر بن ابي طالب]] جي وفات جي خبر اچڻ کان پوءِ محمد ﷺ کان روايت آهي تہ هن ٻين کي جعفر جي خاندان لاءِ کاڌو تيار ڪرڻ لاءِ چيو، ڇاڪاڻ تہ انهن تي اهڙو واقعو آيو هو جنهن کين مشغول ڪري ڇڏيو هو.&lt;ref name=&quot;Tirmidhi998&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://sunnah.com/tirmidhi:998
 |title=Jami` at-Tirmidhi 998
 |website=Sunnah.com
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

هي روايت اسلامي جنازي ۽ تعزيت جي ادب ۾ سوڳوار خاندان کي عملي سهڪار ڏيڻ جي دليلن مان هڪ طور استعمال ڪئي وڃي ٿي.

=== تعزيت جا لفظ ===

اسلام ۾ تعزيت لاءِ رڳو هڪ لازمي مقرر جملو ناهي. ميت لاءِ مغفرت ۽ رحمت، ۽ سندس وارثن لاءِ صبر ۽ اجر جي دعا وارا مختلف جملا استعمال ٿين ٿا. مختلف مسلمان سماجن ۾ مقامي ٻولين ۽ ثقافتن مطابق تعزيتي لفظ به رائج آهن.

=== فقهي پهلو ===

اسلامي فقهي ڪتابن ۾ تعزيت کي عام طور پسنديده سماجي ۽ ديني عمل طور بيان ڪيو ويو آهي. ان جي وقت، ٻيهر تعزيت ڪرڻ، تعزيتي گڏجاڻين ۽ ڪجهه مقامي رسمن بابت [[حنفي مذهب|حنفي]]، [[مالڪي مذهب|مالڪي]]، [[شافعي مذهب|شافعي]]، [[حنبلي مذهب|حنبلي]] ۽ ٻين فقهي روايتن ۾ تفصيلي بحث ۽ جزوي اختلاف موجود آهن. ان ڪري ڪنهن هڪ علائقي جي ثقافتي رسم کي سموري اسلامي دنيا لاءِ واحد فقهي طريقو سمجهڻ درست ناهي.

== عيسائيت ۾ ==

[[عيسائيت]] جي مختلف روايتن ۾ فوت ٿيل شخص جي خاندان کي تسلي ڏيڻ، جنازي ۾ شرڪت، اجتماعي دعا ۽ ميت جي يادگيري اهم حيثيت رکن ٿا. مختلف عيسائي فرقن ۾ موت کان پوءِ واري حالت ۽ مئلن لاءِ دعا بابت نظريا هڪجهڙا ناهن.

=== ڪيٿولڪ روايت ===

[[ڪيٿولڪ چرچ]] ۾ مئلن لاءِ دعا جي ڊگهي روايت آهي. ''Catechism of the Catholic Church'' موجب چرچ پنهنجي شروعاتي دور کان مئلن جي يادگيري ڪندو ۽ انهن لاءِ دعائون، خاص طور [[يوڪرسٽ]]، پيش ڪندو رهيو آهي؛ ان سان گڏ خيرات ۽ ٻين نيڪ عملن جو پڻ ذڪر ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;CCC1032&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.vatican.va/content/catechism/en/part_one/section_two/chapter_three/article_12/iii_the_final_purification%2C_or_purgatory.html
 |title=The Final Purification, or Purgatory
 |publisher=The Holy See
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

تعزيت ان مذهبي فريم ورڪ کان وڌيڪ وسيع سماجي عمل پڻ آهي، جنهن ۾ سوڳوار خاندان کي ملاقات، دعا، خط، گل ۽ عملي مدد ذريعي سهارو ڏنو وڃي ٿو.

=== پروٽيسٽنٽ ۽ ٻين عيسائي روايتن ۾ ===

[[پروٽيسٽنٽ ازم|پروٽيسٽنٽ]] فرقن ۾ مئلن لاءِ دعا ۽ موت کان پوءِ جي مذهبي تصورن بابت وڏي نظرياتي تنوع موجود آهي. گهڻين جماعتن ۾ جنازي، بائبل جي پڙهڻي، ميت جي زندگيءَ جي يادگيري ۽ خاندان جي تسلي تي زور ڏنو ويندو آهي.

== يهوديت ۾ ==

[[File:Shiva candle.png|thumb|يهودي روايت ۾ [[شِوا]] دوران استعمال ٿيندڙ يادگيريءَ جي ميڻ بتي؛ شِوا ويجهي عزيز جي وفات کان پوءِ ستن ڏينهن جي سوڳ واري عرصي کي چيو وڃي ٿو.]]
[[File:Yahrtzeit candle.JPG|thumb|يهودي روايت ۾ فوت ٿيل شخص جي ياد ۾ ٻاريل [[يارزائٽ ميڻ بتي]]؛ اهڙي ميڻ بتي وفات جي عبراني سالگرهه تي ٻارڻ جي روايت آهي.]]


[[يهوديت]] ۾ سوڳوار کي آٿت ڏيڻ کي عبراني ۾ '''نِحوم اَوِليم''' (''Nichum Aveilim'') چيو وڃي ٿو. جنازي کان پوءِ ويجها مائٽ روايتي طور '''[[شِوا]]''' نالي ست ڏينهن واري سوڳ واري عرصي ۾ رهندا آهن، جنهن دوران مائٽ، دوست ۽ برادري جا ماڻهو ملاقات ڪري کين تسلي ڏيندا آهن.&lt;ref name=&quot;Chabad-shiva&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/291135/jewish/Shiva-and-Other-Mourning-Observances.htm
 |title=Shiva and Other Mourning Observances
 |website=Chabad.org
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

روايتي يهودي تعزيتي جملي جو مفهوم آهي تہ خدا سوڳوارن کي صهيون ۽ يروشلم جي ٻين سوڳوارن سان گڏ تسلي ڏئي.&lt;ref name=&quot;MJL-comfort&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.myjewishlearning.com/article/jewish-words-of-comfort/
 |title=What To Say When Comforting Mourners
 |website=My Jewish Learning
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ڪجهه يهودي روايتن ۾ تعزيت لاءِ آيل ماڻهو گفتگو شروع ڪرڻ بدران انتظار ڪندا آهن تہ سوڳوار پاڻ ڳالهائڻ شروع ڪري؛ اهڙي عمل جو مقصد سوڳوار کي پنهنجي ضرورت ۽ جذبات مطابق گفتگو جو رخ مقرر ڪرڻ ڏيڻ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.myjewishlearning.com/article/when-its-ok-to-say-nothing/
 |title=When It's OK To Say Nothing
 |website=My Jewish Learning
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== هندو ڌرم ۾ ==

[[هندو ڌرم]] ۾ موت ۽ سوڳ جون رسمون علائقي، ذات، خاندان ۽ مذهبي روايت مطابق تمام گهڻيون مختلف آهن. جنازي جون رسمون عام طور ''انتيشٽي'' سان لاڳاپيل هونديون آهن، جڏهن تہ ميت ۽ ابن ڏاڏن جي ياد ۾ بعد وارا عمل، جهڙوڪ '''شرادڌ'''، ڪيترين هندو روايتن ۾ اهم آهن.

هندو سماجن ۾ تعزيت گهڻو ڪري خاندان وٽ وڃڻ، خاموش يا زباني همدردي ظاهر ڪرڻ، مذهبي رسمن ۾ شرڪت ۽ عملي مدد جي صورت اختيار ڪري سگهي ٿي. تنهن هوندي به هندومت جي وڏي اندروني تنوع سبب ڪنهن هڪ تعزيتي رسم کي سڀني هندن جي عالمي روايت قرار ڏيڻ مناسب ناهي.

== ٻڌمت ۾ ==

[[ٻڌمت]] جي مختلف روايتن ۾ موت کي [[انِتيا|عدمِ دوام]]، [[ڪرما]] ۽ [[ٻيهر جنم]] بابت تعليمات سان ڏٺو وڃي ٿو. جنازي ۽ سوڳ جون رسمون [[ٿيراواد]]، [[مهايانا]]، [[وجريانا]] ۽ مختلف مقامي ثقافتن ۾ نمايان طور مختلف ٿي سگهن ٿيون.

ڪيترين ٻڌ روايتن ۾ ميت جي نالي تي نيڪ عمل، راهبن کي دان ڏيڻ، سُتر پڙهڻ يا نيڪ عمل مان حاصل ڪيل '''پُنيا''' يعني مذهبي نيڪيءَ کي فوت ٿيل شخص لاءِ وقف ڪرڻ جون رسمون ملن ٿيون. تاريخي ۽ مذهبي مطالعي ۾ اهڙي عمل کي ''merit transfer'' يا ''dedication of merit'' چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/merit-and-merit-making
 |title=Merit and Merit-Making
 |website=Encyclopedia.com
 |language=en
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

اهو تصور اسلامي تعزيت يا عيسائي مئلن لاءِ دعا سان ظاهري مشابهت رکي سگهي ٿو، پر انهن جا مذهبي، اخروي ۽ فلسفياتي بنياد هڪجهڙا ناهن.

== مذهبي ۽ ثقافتي تقابلي جائزو ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! style=&quot;background:#d9edf7;&quot; | روايت
! style=&quot;background:#dff0d8;&quot; | تعزيت يا سوڳ ۾ عام عمل
! style=&quot;background:#fcf8e3;&quot; | مذهبي يا ثقافتي پسمنظر
|-
| '''[[اسلام]]'''
| دعا، صبر جي تلقين، ميت لاءِ مغفرت جي دعا، خاندان جي ملاقات ۽ عملي مدد
| موت، آخرت، صبر ۽ الله ڏانهن واپسي
|-
| '''[[عيسائيت]]'''
| دعا، جنازو، خاندان جي تسلي، يادگيري ۽ مذهبي خدمتون
| دائمي زندگي ۽ فرقن مطابق موت کان پوءِ واري حالت بابت عقيدا
|-
| '''[[يهوديت]]'''
| شِوا، سوڳوار جي ملاقات، دعا، يادگيري ۽ عملي مدد
| اجتماعي سوڳ ۽ ''نِحوم اَوِليم''
|-
| '''[[هندو ڌرم]]'''
| خانداني سهڪار، جنازي جون رسمون، شرادڌ ۽ يادگيري
| ڪرما، ٻيهر جنم ۽ ابن ڏاڏن سان لاڳاپيل روايتون
|-
| '''[[ٻڌمت]]'''
| راهبن جون دعائون يا پڙهڻيون، دان، يادگيري ۽ نيڪيءَ جي وقف ڪرڻ جون رسمون
| عدمِ دوام، ڪرما، ٻيهر جنم ۽ مختلف روايتن ۾ نيڪيءَ جي منتقلي
|-
| '''سيڪيولر/غير مذهبي'''
| تعزيتي لفظ، گل، ڪارڊ، يادگيري، خيرات، عملي ۽ جذباتي سهڪار
| انساني همدردي، يادگيري ۽ سماجي سهڪار
|}

هن تقابلي جائزي ۾ هڪجهڙائيون گهڻو ڪري سوڳوارن کي سهارو ڏيڻ ۽ فوت ٿيل شخص کي ياد ڪرڻ ۾ آهن؛ پر موت، روح، آخرت، ڪرما، نجات ۽ مئلن لاءِ مذهبي عمل بابت هر روايت جا بنيادي عقيدا مختلف آهن.

== غير مذهبي تعزيت ==

تعزيت لازمي طور مذهبي عمل ناهي. [[سيڪيولرزم|سيڪيولر]] يا غير مذهبي ماحول ۾ به ماڻهو فوت ٿيل شخص جي خاندان سان همدردي جو اظهار ڪندا آهن. اهڙي تعزيت ۾ مذهبي دعا بدران ميت بابت يادون ونڊڻ، سندس زندگيءَ کي ساراهڻ، خاندان سان گڏ رهڻ، عملي مدد ڪرڻ، گل يا تعزيتي ڪارڊ موڪلڻ يا ميت جي پسنديده خيراتي اداري کي چندو ڏيڻ شامل ٿي سگهي ٿو.

غير مذهبي تعزيت جو مرڪز عام طور سوڳوار شخص جي جذبات کي تسليم ڪرڻ ۽ کيس سماجي ۽ جذباتي سهڪار ڏيڻ هوندو آهي.

== سرڪاري ۽ سفارتي تعزيت ==

[[File:Book of Condolences (4521939626).jpg|thumb|سرڪاري تعزيتي ڪتاب، جنهن ۾ مهمان ڪنهن فوت ٿيل شخص يا قومي سانحي بابت پنهنجا پيغام لکن ٿا.]]

ملڪن جي سربراهن، حڪومتن، سفارتخانن ۽ بين الاقوامي ادارن طرفان ڪنهن سربراهه، مشهور شخصيت يا وڏي حادثي ۽ آفت جي متاثرين لاءِ '''سرڪاري تعزيت''' پيش ڪرڻ سفارتي روايت جو حصو آهي.

اهڙي تعزيت سرڪاري بيان، خط، ٽيليفون، سفارتي دوري، تعزيتي ڪتاب ۾ داخلا، جهنڊو جهڪائڻ يا سرڪاري سوڳ جي اعلان جي صورت ۾ ٿي سگهي ٿي. سرڪاري تعزيت ذاتي سوڳ کان مختلف به ٿي سگهي ٿي، ڇاڪاڻ تہ اها هڪ رياست، حڪومت يا اداري جي طرفان اجتماعي همدرديءَ جو اظهار هوندي آهي.

== تعزيتي ڪتاب ==

'''تعزيتي ڪتاب''' اهڙو ڪتاب يا رجسٽر آهي جنهن ۾ ڪنهن شخص جي وفات يا وڏي سانحي کان پوءِ ماڻهو پنهنجا نالا، تعزيتي پيغام ۽ همدردي جا لفظ لکن ٿا. اهڙا ڪتاب جنازي جي هنڌن، عبادتگاهن، سرڪاري عمارتن ۽ سفارتخانن ۾ رکيا وڃي سگهن ٿا.

مشهور شخصيتن يا قومي سانحن جي صورت ۾ تعزيتي ڪتاب بعد ۾ تاريخي دستاويز جي حيثيت پڻ اختيار ڪري سگهن ٿا.

== تعزيتي خط ۽ پيغام ==

تعزيتي خط يا پيغام ۾ عام طور فوت ٿيل شخص جو ذڪر، خاندان سان همدردي ۽ سهڪار جو اظهار شامل هوندو آهي. مذهبي ماحول ۾ ان سان دعا يا مذهبي عبارت به شامل ٿي سگهي ٿي.

تعزيت جو انداز فوت ٿيل شخص ۽ سوڳوار خاندان سان تعلق تي دارومدار رکي سگهي ٿو. ويجهي دوست لاءِ ذاتي يادون مناسب ٿي سگهن ٿيون، جڏهن تہ سرڪاري يا پيشاور تعزيت عام طور وڌيڪ مختصر ۽ رسمي هوندي آهي.

== ڊجيٽل ۽ آن لائين تعزيت ==

[[انٽرنيٽ]] ۽ [[سماجي ميڊيا]] تعزيت ۽ سوڳ جي اظهار جا نوان طريقا پيدا ڪيا آهن. فوت ٿيل ماڻهن جي سماجي ميڊيا صفحن تي يادگيريءَ جا پيغام، آن لائين تعزيتي ڪتاب، مجازي يادگار ۽ خاندان لاءِ آن لائين سهڪار جديد سوڳ جو حصو بڻجي چڪا آهن.

2019ع ۾ شايع ٿيل هڪ مطالعي موجب سماجي نيٽ ورڪ استعمال ڪندڙ سوڳوار ماڻهو انهن پليٽفارمن کي معلومات ونڊڻ، ٻين سوڳوارن سان رابطو ڪرڻ، ميت کي ياد ڪرڻ ۽ فوت ٿيل شخص سان علامتي لاڳاپو برقرار رکڻ لاءِ استعمال ڪندا آهن.&lt;ref name=&quot;Moore2019&quot;&gt;{{Cite journal
 |last1=Moore
 |first1=Jensen
 |last2=Magee
 |first2=Sara
 |last3=Gamreklidze
 |first3=Ellada
 |last4=Kowalewski
 |first4=Jennifer
 |title=Social Media Mourning: Using Grounded Theory to Explore How People Grieve on Social Networking Sites
 |journal=Omega
 |year=2019
 |volume=79
 |issue=3
 |pages=231–259
 |doi=10.1177/0030222817709691
 |pmid=28537486
}}&lt;/ref&gt;

2022ع جي هڪ اسڪوپنگ ريويو ۾ سماجي ميڊيا تي سوڳ بابت 89 تحقيقون شامل ڪيون ويون؛ ان مان ظاهر ٿيو تہ آن لائين پليٽفارم ذاتي سوڳ، اجتماعي يادگيري، سماجي سهڪار ۽ موت بابت تجربن جي اظهار لاءِ استعمال ٿين ٿا.&lt;ref name=&quot;Spiti2022&quot;&gt;{{Cite journal
 |last1=Spiti
 |first1=Julia Muller
 |last2=Davies
 |first2=Ellen
 |last3=McLiesh
 |first3=Paul
 |last4=Kelly
 |first4=Janet
 |title=How social media data are being used to research the experience of mourning: A scoping review
 |journal=PLOS ONE
 |year=2022
 |volume=17
 |issue=7
 |pages=e0271034
 |doi=10.1371/journal.pone.0271034
 |pmid=35867731
 |pmc=9307163
}}&lt;/ref&gt;

آن لائين تعزيت سان رازداري، ميت جي ڊجيٽل اڪائونٽن جي مالڪي، تصويرن جي استعمال ۽ خاندان جي خواهشن بابت نوان اخلاقي سوال پڻ پيدا ٿيا آهن.&lt;ref name=&quot;Spiti2022&quot;/&gt;

== تعزيت ۽ سوڳ ۾ ثقافتي فرق ==

تعزيت جا آداب عالمي طور هڪجهڙا ناهن. ڪنهن سماج ۾ ميت بابت کلي ڳالهائڻ ۽ يادون بيان ڪرڻ تسليءَ جو ذريعو سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن تہ ڪنهن ٻئي سماج ۾ خاموش ويهڻ يا رسمي مختصر تعزيت وڌيڪ مناسب سمجهي وڃي ٿي.

ساڳيءَ طرح گل، کاڌو، مالي مدد، لباس، تعزيت جو وقت، سوڳ جي مدت ۽ مذهبي جملا به ثقافتن ۾ مختلف آهن. ان ڪري بين الثقافتي ماحول ۾ تعزيت ڪرڻ وقت سوڳوار خاندان جي مذهبي ۽ ثقافتي روايتن جو احترام اهم سمجهيو وڃي ٿو.

== تعزيت ۽ عملي سهڪار ==

تعزيت صرف زباني اظهار تائين محدود نہ آهي. سوڳوار خاندان لاءِ کاڌو تيار ڪرڻ، ٻارن يا روزمره ڪمن ۾ مدد ڪرڻ، جنازي جي انتظام ۾ سهڪار ڪرڻ يا مناسب وقت کان پوءِ به رابطو برقرار رکڻ عملي تعزيت جون صورتون ٿي سگهن ٿيون.

نفسياتي تحقيق ۾ سماجي سهڪار کي سوڳ سان موافقت لاءِ اهم عنصر قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;APA-grief&quot;/&gt; ان لحاظ کان تعزيت جو سماجي ڪردار صرف وفات کان فوراً پوءِ رسمي جملو چوڻ نه، پر ضرورت مطابق سوڳوار ماڻهوءَ سان لاڳاپو ۽ سهڪار برقرار رکڻ به ٿي سگهي ٿو.

== پڻ ڏسو ==

* [[سوڳ]]
* [[موت]]
* [[جنازو]]
* [[تدفين]]
* [[غم]]
* [[همدردي]]
* [[صبر]]
* [[تعزيتي ڪتاب]]
* [[ماتم]]
* [[قبرستان]]
* [[ايصال ثواب]]
* [[دعاءِ مغفرت]]
* [[شرادڌ]]
* [[شِوا]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* Dirschauer, Klaus. ''Herzliches Beileid: Ein kleiner Knigge für Trauerfälle''. Claudius Verlag.
* Sörries, Reiner. ''Herzliches Beileid: Eine Kulturgeschichte der Trauer''. Primus Verlag, 2012. ISBN 978-3-89678-860-3.
* Parkes, Colin Murray; Laungani, Pittu; Young, Bill (eds.). ''Death and Bereavement Across Cultures''. Routledge.
* Lamm, Maurice. ''The Jewish Way in Death and Mourning''. Jonathan David Publishers.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==

{{Commons category|Condolences}}
{{Wiktionary|condolence}}

[[زمرو:تعزيت]]
[[زمرو:سوڳ]]
[[زمرو:موت]]
[[زمرو:انساني رويا]]
[[زمرو:سماجي رسمون]]
[[زمرو:جنازي جون رسمون]]
[[زمرو:همدردي]]</text>
      <sha1>ficj70aenil634bq5x6ykoyxhairb0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تھجد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57022</id>
    <revision>
      <id>416521</id>
      <parentid>270203</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T17:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15540" sha1="t761s9gjmf0iza7c5ryae2fkvxzkk6w" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ رات جو پڙهي ويندڙ نفلي نماز}}

[[فائل:Prayer in Cairo 1865.jpg|250px|thumb|رات جي وقت مسلمانن جي نماز؛ تهجد [[قيام الليل|رات جي عبادت]] جي هڪ صورت آهي.]]

'''تهجد'''{{ٻيا نالا|عربي=صلاة التهجد|انگريزي=Tahajjud}} [[اسلام]] ۾ رات جي وقت پڙهي ويندڙ [[نفل نماز]] آهي. لفظ ''تهجد'' جو تعلق ننڊ ڇڏڻ يا ننڊ مان اٿڻ سان آهي؛ فقهي استعمال ۾ عام طور رات جو سمهڻ کان پوءِ اٿي پڙهيل نفلي نماز کي تهجد چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/teheccud
 |title=Teheccüd
 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi
 |language=tr
 |access-date=2 آڪٽوبر 2026
}}&lt;/ref&gt; ان لحاظ کان [[قيام الليل]] جو مفهوم تهجد کان وسيع آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ قيام الليل رات جي ٻين عبادتن ۽ رات جي نفلي نماز لاءِ به استعمال ٿيندو آهي، جڏهن تہ ڪيترائي فقيه تهجد کي خاص طور ننڊ کان پوءِ واري نماز سان وابسته ڪن ٿا.

تهجد جي معني آهي ننڊ ڦٽائي اٿڻ، رات جي ڪجهہ حصي ۾ سمهڻ کان پوءِ اٿي جيڪا [[نماز]] پڙھي ويندي آهي ان کي تهجد جي نماز چوندا آهن. تهجد جو مسنون طريقو اھو ئي آھي تہ ماڻھو ننڊ ڪري ۽ رات جو اٿي نماز پڙھي.&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;&gt;آسان فقہ، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002ع - صہ 39، 194، 195، 196، 197، 198، 199&lt;/ref&gt;

== نالي ۽ اصطلاح جي وضاحت ==
عربي لفظ ''تَهَجُّد'' جو مادو ''هجد'' آهي، جيڪو ننڊ ۽ ننڊ ڇڏڻ ٻنهي معنائن ۾ استعمال ٿيو آهي. مذهبي اصطلاح طور ''متهجد'' ان شخص کي چيو ويندو آهي، جيڪو رات جو ننڊ مان اٿي عبادت ۽ نماز ڪري.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=الدماميني
 |first=محمد بن أبي بكر
 |title=مصابيح الجامع
 |year=2009
 |publisher=دار النوادر
 |volume=3
 |page=119
}}&lt;/ref&gt;

تهجد کي عام طور [[قيام الليل]] جو هڪ قسم سمجهيو وڃي ٿو. قيام الليل [[عشاء جي نماز]] کان پوءِ رات جي ڪنهن به حصي ۾ ڪيل نفلي نماز يا عبادت کي شامل ڪري سگهي ٿو، جڏهن تہ تهجد جو لفظ خاص طور ننڊ ڪرڻ کان پوءِ اٿي نماز پڙهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.

== قرآن ۾ تهجد ==
[[قرآن]] ۾ لفظ ''تهجد'' [[سورت الاسراء]] جي آيت 79 ۾ آيو آهي، جتي [[محمد|نبي محمد]] {{درود}} کي رات جي هڪ حصي ۾ عبادت ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي:

{{quote|۽ رات جي ڪجھ حصي ۾ تهجد پڙھندا ڪريو، ھي اوھان جي لاءِ خدا جو وڌيڪ فضل آھي. قريب آھي تہ خدا اوھان کي پسند ڪيل مرتبي تي پھچائي.|[[سورت الاسراء]]، آيت 79}}

رات جي عبادت جو ذڪر قرآن جي ٻين هنڌن تي پڻ ملي ٿو. [[سورت المزمل]] ۾ رات جو اٿڻ کي قرآن جي تلاوت ۽ توجهه لاءِ موزون قرار ڏنو ويو آهي:

{{quote|بيشڪ رات جو اٿڻ نفس کي قابو ڪرڻ لاءِ گهڻو ڪارائتو ۽ قرآن چڱي طرح پڙھڻ لاءِ وڌيڪ موزون آهي.|[[سورت المزمل]]، آيت 6}}

ان کان سواءِ [[سورت السجده]] 16–17، [[سورت الذاريات]] 17–18، [[سورت الزمر]] 9 ۽ [[سورت الانسان]] 25–26 ۾ پڻ رات جي عبادت، دعا ۽ ذڪر ڪندڙن جو ذڪر ملي ٿو.

== تهجد جي نماز ==
تهجد [[نفل نماز|نفلي نماز]] ۽ اسلامي روايت ۾ اهم رات جي عبادت آهي. نبي {{درود}} رات جي نماز باقاعدگي سان پڙهندا هئا ۽ مسلمانن کي پڻ رات جي نماز جي ترغيب ڏني وئي آهي.&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;/&gt;

[[صحيح مسلم]] ۾ [[ابو هريره]] کان روايت آهي تہ نبي {{درود}} فرض نماز کان پوءِ رات جي نماز کي افضل نماز قرار ڏنو.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=مسلم بن الحجاج
 |title=صحيح مسلم
 |chapter=كتاب الصيام
 |at=حديث 1163
}}&lt;/ref&gt;

حضرت سلمان فارسي جو بيان آهي تہ نبي {{درود}} فرمايو تہ:
{{quote|&quot;تهجد جي نماز پڙھو، ھي نيڪ ماڻهن جي خصلت آهي ۽ خدا سان توھان کي ويجهو ڪرڻ واري، گناھن کي ميٽڻ واري ۽ گناھن کان بچائڻ واري آهي ۽ جسم منجهان بيمارين کي ڀڄائڻ واري آهي.&quot;|حديث&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;/&gt;}}

== تهجد جو وقت ==
تهجد رات جي نماز آهي ۽ ان جو وقت [[عشاء جي نماز]] کان پوءِ کان [[فجر جي نماز|فجر]] جي وقت تائين آهي. البت ''تهجد'' کي ننڊ کان پوءِ واري نماز جي معنيٰ ۾ ورتو وڃي تہ ماڻهو عشاء کان پوءِ سمهي، پوءِ رات جو اٿي نماز پڙهي.&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;/&gt;

تهجد رات جي مختلف حصن ۾ پڙهي سگهجي ٿي، پر اسلامي روايتن ۾ رات جي آخري حصي کي خاص فضيلت حاصل آهي. صحيح حديثن ۾ [[دائود]] جي رات جي عبادت جو ذڪر آهي تہ هو اڌ رات سمهندا، پوءِ رات جو ٽيون حصو عبادت ڪندا ۽ پوءِ ڇهون حصو سمهندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |at=حديث 1131
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=مسلم بن الحجاج
 |title=صحيح مسلم
 |at=حديث 1159
}}&lt;/ref&gt;

نبي {{درود}} جن ڪڏهن رات جي وچ ۾ ۽ ڪڏهن ان کان اڳ يا پوءِ ننڊ مان اٿندا هئا. [[عبدالله بن عباس]] جي روايت موجب پاڻ رات جو اٿڻ کان پوءِ [[سورت آل عمران]] جون آخري آيتون پڙهندا، پوءِ وضو ڪري نماز پڙهندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |chapter=كتاب التهجد
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;/&gt;

== رڪعتن جو تعداد ==
تهجد جي نماز گهٽ ۾ گهٽ ٻن رڪعتن سان شروع ڪري سگهجي ٿي. رات جي نماز بابت [[عبدالله بن عمر]] کان روايت آهي تہ نبي {{درود}} فرمايو:

{{quote|رات جي نماز ٻه ٻه رڪعتون آهي؛ پوءِ جڏهن صبح ٿيڻ جو انديشو ٿئي تہ هڪ رڪعت پڙهي، جيڪا اڳ پڙهيل نماز کي وتر بڻائي ڇڏيندي.|صحيح بخاري، حديث 990&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |chapter=كتاب الوتر
 |at=حديث 990
}}&lt;/ref&gt;}}

نبي {{درود}} جي رات جي نماز جي رڪعتن بابت مختلف صحيح روايتون موجود آهن. [[عائشه بنت ابي بڪر|حضرت عائشه]] کان هڪ روايت ۾ ست، نو ۽ يارهن رڪعتون نقل ٿيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |chapter=كتاب التهجد
 |at=حديث 1139
}}&lt;/ref&gt; ٻي مشهور روايت موجب نبي {{درود}} رمضان ۽ رمضان کان سواءِ عام طور يارهن رڪعتن کان وڌيڪ نه پڙهندا هئا؛ انهن ۾ رات جي نماز سان گڏ [[وتر]] پڻ شامل هوندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |chapter=كتاب التهجد
 |at=حديث 1147
}}&lt;/ref&gt;

ان ڪري فقهي ڪتابن ۾ تهجد جي رڪعتن جي تعداد بابت مختلف تفصيل ملن ٿا؛ جڏهن تہ ٻه ٻه رڪعتون ڪري نماز پڙهڻ جو طريقو صحيح حديث سان ثابت آهي.

== پڙهڻ جو طريقو ==
تهجد عام نفلي نماز وانگر پڙهي ويندي آهي. رات جي نماز بابت حديث موجب ان کي ٻه ٻه رڪعتون ڪري پڙهڻ مشروع آهي. فجر ويجهو ٿيڻ تي رات جي نماز کي [[وتر جي نماز|وتر]] سان ختم ڪرڻ جي ترغيب پڻ حديثن ۾ ملي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |at=حديث 990
}}&lt;/ref&gt;

[[عائشه بنت ابي بڪر|حضرت عائشه]] جي روايت موجب نبي {{درود}} جي رات جي نماز ۾ قيام ۽ سجدو ڊگهو هوندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |at=حديث 1123
}}&lt;/ref&gt;

[[صحيح مسلم]] ۾ رات جو اٿڻ کان پوءِ شروعات ۾ ٻه هلڪيون رڪعتون پڙهڻ جي هدايت پڻ روايت ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=مسلم بن الحجاج
 |title=صحيح مسلم
 |at=حديث 768
}}&lt;/ref&gt;

== تهجد، قيام الليل ۽ وتر ==
تهجد، قيام الليل ۽ وتر هڪٻئي سان لاڳاپيل اصطلاح آهن، پر انهن جي معنيٰ مڪمل طور ساڳي ناهي:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
! style=&quot;background:#d9edf7;&quot; | اصطلاح
! style=&quot;background:#dff0d8;&quot; | مفهوم
! style=&quot;background:#fcf8e3;&quot; | وقت يا خصوصيت
|-
| '''[[قيام الليل]]'''
| رات جي وقت نماز، قرآن، ذڪر ۽ ٻين عبادتن لاءِ عام اصطلاح
| عشاء کان فجر تائين
|-
| '''تهجد'''
| رات جو، خاص طور ننڊ کان پوءِ، پڙهيل نفلي نماز
| رات جي وچ يا آخري حصي ۾ پڙهڻ مشهور آهي
|-
| '''[[وتر جي نماز|وتر]]'''
| طاق رڪعتن واري رات جي نماز
| رات جي نماز جي آخر ۾ پڙهڻ مستحب قرار ڏنو ويو آهي
|}

اهڙيءَ طرح هر تهجد قيام الليل ۾ شامل آهي، پر اصطلاحي فرق موجب هر قيام الليل کي لازمي طور تهجد نٿو چيو وڃي.

== سنت نبوي ۾ تهجد ==
حديثي ماخذن ۾ نبي {{درود}} جي رات جي عبادت جا ڪيترائي تفصيل بيان ٿيل آهن. حضرت عائشه کان روايت آهي تہ پاڻ رات جو ايترو ڊگهو قيام ڪندا هئا جو سندن پيرن تي اثر پوندو هو. جڏهن کانئن ان جو سبب پڇيو ويو تہ پاڻ الله جو شڪرگذار ٻانهو ٿيڻ جي خواهش جو اظهار ڪيائون.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |at=حديث 4837
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=مسلم بن الحجاج
 |title=صحيح مسلم
 |at=حديث 2820
}}&lt;/ref&gt;

رات جي نماز ۾ قرآن جي تلاوت، دعا، استغفار، رڪوع ۽ سجدي کي ڊگهو ڪرڻ جون روايتون پڻ حديثي مجموعن ۾ موجود آهن. ان ڪري اسلامي روحاني روايت ۾ تهجد کي عبادت، دعا ۽ ذاتي مناجات جي اهم وقتن مان شمار ڪيو ويو آهي.

== فضيلت ==
قرآن ۽ حديثن ۾ رات جي عبادت جي فضيلت مختلف اندازن سان بيان ڪئي وئي آهي. [[سورت السجده]] ۾ انهن ماڻهن جو ذڪر آهي، جيڪي رات جو بسترا ڇڏي خوف ۽ اميد سان پنهنجي رب کي سڏين ٿا، جڏهن تہ [[سورت الذاريات]] ۾ نيڪ ماڻهن بابت چيو ويو آهي تہ اهي رات جو ٿورو سمهندا ۽ سحر جي وقت استغفار ڪندا هئا.

[[صحيح مسلم]] ۾ رات جي نماز کي فرض نماز کان پوءِ افضل نماز چيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=مسلم بن الحجاج
 |title=صحيح مسلم
 |at=حديث 1163
}}&lt;/ref&gt;

[[عبدالله بن سلام]] کان روايت ڪيل حديث ۾ ماڻهن کي سلام عام ڪرڻ، کاڌو کارائڻ ۽ ماڻهن جي سمهڻ وقت نماز پڙهڻ جي ترغيب ڏني وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن عيسى الترمذي
 |title=سنن الترمذي
 |at=حديث 2485
}}&lt;/ref&gt;

== وتر سان تعلق ==
[[وتر جي نماز]] رات جي عبادت سان ويجهو تعلق رکي ٿي، پر فقهي لحاظ کان وتر ۽ تهجد الڳ اصطلاح آهن. حديث ۾ نبي {{درود}} فرمايو تہ رات جي نماز ٻه ٻه رڪعتون پڙهي وڃي ۽ صبح ٿيڻ جو انديشو هجي تہ هڪ رڪعت پڙهي اڳين نماز کي وتر بڻايو وڃي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |at=حديث 990
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ٻي حديث ۾ رات جي آخري نماز کي وتر بڻائڻ جي ترغيب ڏني وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |at=حديث 998
}}&lt;/ref&gt;

جيڪو ماڻهو رات جي آخري حصي ۾ جاڳڻ جو امڪان نه رکي، اهو سمهڻ کان اڳ وتر پڙهي سگهي ٿو؛ جڏهن تہ جاڳڻ جي اميد رکندڙ لاءِ آخر رات ۾ وتر پڙهڻ بابت پڻ روايت موجود آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=مسلم بن الحجاج
 |title=صحيح مسلم
 |at=حديث 755
}}&lt;/ref&gt;

== شيعه اسلام ۾ رات جي نماز ==
[[جعفري فقہ]] ۾ رات جي نفلي نماز کي عام طور '''نمازِ شب''' چيو وڃي ٿو. ان جي مشهور صورت يارهن رڪعتن تي مشتمل آهي: اٺ رڪعتون نافله شب، ٻه رڪعتون نمازِ شفع ۽ هڪ رڪعت نمازِ وتر. جعفري روايت ۾ ان جو افضل وقت رات جي آخري حصي کي قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://hawzah.net/fa/Question/View/11586/
 |title=زمان نماز شب و آداب مخصوص به آن
 |website=Hawzah.net
 |language=fa
 |access-date=2 آڪٽوبر 2026
}}&lt;/ref&gt;

اهڙيءَ طرح سني ۽ جعفري فقهي روايتن ٻنهي ۾ رات جي نفلي عبادت کي اهميت ڏني وئي آهي، جڏهن تہ ان جي رڪعتن، اصطلاحن ۽ ڪجهه عملي تفصيلن ۾ فرق ملي ٿو.

== پڻ ڏسو ==
* [[قيام الليل]]
* [[وتر جي نماز]]
* [[نفل نماز]]
* [[تراويح]]
* [[فجر جي نماز]]
* [[نماز]]
* [[اسلام ۾ نماز]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://islamansiklopedisi.org.tr/teheccud ''Teheccüd'' — TDV İslâm Ansiklopedisi]

{{نماز}}
{{اسلام}}

[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:نماز]]
[[زمرو:نفل نماز]]
[[زمرو:اسلام ۾ نماز]]</text>
      <sha1>t761s9gjmf0iza7c5ryae2fkvxzkk6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416522</id>
      <parentid>416521</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T17:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15551" sha1="b298r2s2qfqkkbzc2pn6bwzs5pp3ps5" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ رات جو پڙهي ويندڙ نفلي نماز}}

[[فائل:Prayer in Cairo 1865.jpg|250px|thumb|رات جي وقت مسلمانن جي نماز؛ تهجد [[قيام الليل|رات جي عبادت]] جي هڪ صورت آهي.]]

'''تهجد'''{{ٻيا نالا|عربي=صلاة التهجد|انگريزي=Tahajjud}} [[اسلام]] ۾ رات جي وقت پڙهي ويندڙ [[نفل نماز]] آهي. لفظ ''تهجد'' جو تعلق ننڊ ڇڏڻ يا ننڊ مان اٿڻ سان آهي؛ فقهي استعمال ۾ عام طور رات جو سمهڻ کان پوءِ اٿي پڙهيل نفلي نماز کي تهجد چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/teheccud
 |title=Teheccüd
 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi
 |language=tr
 |access-date=2 آڪٽوبر 2026
}}&lt;/ref&gt; ان لحاظ کان [[قيام الليل]] جو مفهوم تهجد کان وسيع آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ قيام الليل رات جي ٻين عبادتن ۽ رات جي نفلي نماز لاءِ به استعمال ٿيندو آهي، جڏهن تہ ڪيترائي فقيه تهجد کي خاص طور ننڊ کان پوءِ واري نماز سان وابسته ڪن ٿا.

تهجد جي معني آهي ننڊ ڦٽائي اٿڻ، رات جي ڪجهہ حصي ۾ سمهڻ کان پوءِ اٿي جيڪا [[نماز]] پڙھي ويندي آهي ان کي تهجد جي نماز چوندا آهن. تهجد جو مسنون طريقو اھو ئي آھي تہ ماڻھو ننڊ ڪري ۽ رات جو اٿي نماز پڙھي.&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;&gt;آسان فقہ، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002ع - صہ 39، 194، 195، 196، 197، 198، 199&lt;/ref&gt;

{{Clear}}

== نالي ۽ اصطلاح جي وضاحت ==
عربي لفظ ''تَهَجُّد'' جو مادو ''هجد'' آهي، جيڪو ننڊ ۽ ننڊ ڇڏڻ ٻنهي معنائن ۾ استعمال ٿيو آهي. مذهبي اصطلاح طور ''متهجد'' ان شخص کي چيو ويندو آهي، جيڪو رات جو ننڊ مان اٿي عبادت ۽ نماز ڪري.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=الدماميني
 |first=محمد بن أبي بكر
 |title=مصابيح الجامع
 |year=2009
 |publisher=دار النوادر
 |volume=3
 |page=119
}}&lt;/ref&gt;

تهجد کي عام طور [[قيام الليل]] جو هڪ قسم سمجهيو وڃي ٿو. قيام الليل [[عشاء جي نماز]] کان پوءِ رات جي ڪنهن به حصي ۾ ڪيل نفلي نماز يا عبادت کي شامل ڪري سگهي ٿو، جڏهن تہ تهجد جو لفظ خاص طور ننڊ ڪرڻ کان پوءِ اٿي نماز پڙهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.

== قرآن ۾ تهجد ==
[[قرآن]] ۾ لفظ ''تهجد'' [[سورت الاسراء]] جي آيت 79 ۾ آيو آهي، جتي [[محمد|نبي محمد]] {{درود}} کي رات جي هڪ حصي ۾ عبادت ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي:

{{quote|۽ رات جي ڪجھ حصي ۾ تهجد پڙھندا ڪريو، ھي اوھان جي لاءِ خدا جو وڌيڪ فضل آھي. قريب آھي تہ خدا اوھان کي پسند ڪيل مرتبي تي پھچائي.|[[سورت الاسراء]]، آيت 79}}

رات جي عبادت جو ذڪر قرآن جي ٻين هنڌن تي پڻ ملي ٿو. [[سورت المزمل]] ۾ رات جو اٿڻ کي قرآن جي تلاوت ۽ توجهه لاءِ موزون قرار ڏنو ويو آهي:

{{quote|بيشڪ رات جو اٿڻ نفس کي قابو ڪرڻ لاءِ گهڻو ڪارائتو ۽ قرآن چڱي طرح پڙھڻ لاءِ وڌيڪ موزون آهي.|[[سورت المزمل]]، آيت 6}}

ان کان سواءِ [[سورت السجده]] 16–17، [[سورت الذاريات]] 17–18، [[سورت الزمر]] 9 ۽ [[سورت الانسان]] 25–26 ۾ پڻ رات جي عبادت، دعا ۽ ذڪر ڪندڙن جو ذڪر ملي ٿو.

== تهجد جي نماز ==
تهجد [[نفل نماز|نفلي نماز]] ۽ اسلامي روايت ۾ اهم رات جي عبادت آهي. نبي {{درود}} رات جي نماز باقاعدگي سان پڙهندا هئا ۽ مسلمانن کي پڻ رات جي نماز جي ترغيب ڏني وئي آهي.&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;/&gt;

[[صحيح مسلم]] ۾ [[ابو هريره]] کان روايت آهي تہ نبي {{درود}} فرض نماز کان پوءِ رات جي نماز کي افضل نماز قرار ڏنو.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=مسلم بن الحجاج
 |title=صحيح مسلم
 |chapter=كتاب الصيام
 |at=حديث 1163
}}&lt;/ref&gt;

حضرت سلمان فارسي جو بيان آهي تہ نبي {{درود}} فرمايو تہ:
{{quote|&quot;تهجد جي نماز پڙھو، ھي نيڪ ماڻهن جي خصلت آهي ۽ خدا سان توھان کي ويجهو ڪرڻ واري، گناھن کي ميٽڻ واري ۽ گناھن کان بچائڻ واري آهي ۽ جسم منجهان بيمارين کي ڀڄائڻ واري آهي.&quot;|حديث&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;/&gt;}}

== تهجد جو وقت ==
تهجد رات جي نماز آهي ۽ ان جو وقت [[عشاء جي نماز]] کان پوءِ کان [[فجر جي نماز|فجر]] جي وقت تائين آهي. البت ''تهجد'' کي ننڊ کان پوءِ واري نماز جي معنيٰ ۾ ورتو وڃي تہ ماڻهو عشاء کان پوءِ سمهي، پوءِ رات جو اٿي نماز پڙهي.&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;/&gt;

تهجد رات جي مختلف حصن ۾ پڙهي سگهجي ٿي، پر اسلامي روايتن ۾ رات جي آخري حصي کي خاص فضيلت حاصل آهي. صحيح حديثن ۾ [[دائود]] جي رات جي عبادت جو ذڪر آهي تہ هو اڌ رات سمهندا، پوءِ رات جو ٽيون حصو عبادت ڪندا ۽ پوءِ ڇهون حصو سمهندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |at=حديث 1131
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=مسلم بن الحجاج
 |title=صحيح مسلم
 |at=حديث 1159
}}&lt;/ref&gt;

نبي {{درود}} جن ڪڏهن رات جي وچ ۾ ۽ ڪڏهن ان کان اڳ يا پوءِ ننڊ مان اٿندا هئا. [[عبدالله بن عباس]] جي روايت موجب پاڻ رات جو اٿڻ کان پوءِ [[سورت آل عمران]] جون آخري آيتون پڙهندا، پوءِ وضو ڪري نماز پڙهندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |chapter=كتاب التهجد
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;/&gt;

== رڪعتن جو تعداد ==
تهجد جي نماز گهٽ ۾ گهٽ ٻن رڪعتن سان شروع ڪري سگهجي ٿي. رات جي نماز بابت [[عبدالله بن عمر]] کان روايت آهي تہ نبي {{درود}} فرمايو:

{{quote|رات جي نماز ٻه ٻه رڪعتون آهي؛ پوءِ جڏهن صبح ٿيڻ جو انديشو ٿئي تہ هڪ رڪعت پڙهي، جيڪا اڳ پڙهيل نماز کي وتر بڻائي ڇڏيندي.|صحيح بخاري، حديث 990&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |chapter=كتاب الوتر
 |at=حديث 990
}}&lt;/ref&gt;}}

نبي {{درود}} جي رات جي نماز جي رڪعتن بابت مختلف صحيح روايتون موجود آهن. [[عائشه بنت ابي بڪر|حضرت عائشه]] کان هڪ روايت ۾ ست، نو ۽ يارهن رڪعتون نقل ٿيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |chapter=كتاب التهجد
 |at=حديث 1139
}}&lt;/ref&gt; ٻي مشهور روايت موجب نبي {{درود}} رمضان ۽ رمضان کان سواءِ عام طور يارهن رڪعتن کان وڌيڪ نه پڙهندا هئا؛ انهن ۾ رات جي نماز سان گڏ [[وتر]] پڻ شامل هوندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |chapter=كتاب التهجد
 |at=حديث 1147
}}&lt;/ref&gt;

ان ڪري فقهي ڪتابن ۾ تهجد جي رڪعتن جي تعداد بابت مختلف تفصيل ملن ٿا؛ جڏهن تہ ٻه ٻه رڪعتون ڪري نماز پڙهڻ جو طريقو صحيح حديث سان ثابت آهي.

== پڙهڻ جو طريقو ==
تهجد عام نفلي نماز وانگر پڙهي ويندي آهي. رات جي نماز بابت حديث موجب ان کي ٻه ٻه رڪعتون ڪري پڙهڻ مشروع آهي. فجر ويجهو ٿيڻ تي رات جي نماز کي [[وتر جي نماز|وتر]] سان ختم ڪرڻ جي ترغيب پڻ حديثن ۾ ملي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |at=حديث 990
}}&lt;/ref&gt;

[[عائشه بنت ابي بڪر|حضرت عائشه]] جي روايت موجب نبي {{درود}} جي رات جي نماز ۾ قيام ۽ سجدو ڊگهو هوندو هو.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |at=حديث 1123
}}&lt;/ref&gt;

[[صحيح مسلم]] ۾ رات جو اٿڻ کان پوءِ شروعات ۾ ٻه هلڪيون رڪعتون پڙهڻ جي هدايت پڻ روايت ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=مسلم بن الحجاج
 |title=صحيح مسلم
 |at=حديث 768
}}&lt;/ref&gt;

== تهجد، قيام الليل ۽ وتر ==
تهجد، قيام الليل ۽ وتر هڪٻئي سان لاڳاپيل اصطلاح آهن، پر انهن جي معنيٰ مڪمل طور ساڳي ناهي:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
! style=&quot;background:#d9edf7;&quot; | اصطلاح
! style=&quot;background:#dff0d8;&quot; | مفهوم
! style=&quot;background:#fcf8e3;&quot; | وقت يا خصوصيت
|-
| '''[[قيام الليل]]'''
| رات جي وقت نماز، قرآن، ذڪر ۽ ٻين عبادتن لاءِ عام اصطلاح
| عشاء کان فجر تائين
|-
| '''تهجد'''
| رات جو، خاص طور ننڊ کان پوءِ، پڙهيل نفلي نماز
| رات جي وچ يا آخري حصي ۾ پڙهڻ مشهور آهي
|-
| '''[[وتر جي نماز|وتر]]'''
| طاق رڪعتن واري رات جي نماز
| رات جي نماز جي آخر ۾ پڙهڻ مستحب قرار ڏنو ويو آهي
|}

اهڙيءَ طرح هر تهجد قيام الليل ۾ شامل آهي، پر اصطلاحي فرق موجب هر قيام الليل کي لازمي طور تهجد نٿو چيو وڃي.

== سنت نبوي ۾ تهجد ==
حديثي ماخذن ۾ نبي {{درود}} جي رات جي عبادت جا ڪيترائي تفصيل بيان ٿيل آهن. حضرت عائشه کان روايت آهي تہ پاڻ رات جو ايترو ڊگهو قيام ڪندا هئا جو سندن پيرن تي اثر پوندو هو. جڏهن کانئن ان جو سبب پڇيو ويو تہ پاڻ الله جو شڪرگذار ٻانهو ٿيڻ جي خواهش جو اظهار ڪيائون.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |at=حديث 4837
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=مسلم بن الحجاج
 |title=صحيح مسلم
 |at=حديث 2820
}}&lt;/ref&gt;

رات جي نماز ۾ قرآن جي تلاوت، دعا، استغفار، رڪوع ۽ سجدي کي ڊگهو ڪرڻ جون روايتون پڻ حديثي مجموعن ۾ موجود آهن. ان ڪري اسلامي روحاني روايت ۾ تهجد کي عبادت، دعا ۽ ذاتي مناجات جي اهم وقتن مان شمار ڪيو ويو آهي.

== فضيلت ==
قرآن ۽ حديثن ۾ رات جي عبادت جي فضيلت مختلف اندازن سان بيان ڪئي وئي آهي. [[سورت السجده]] ۾ انهن ماڻهن جو ذڪر آهي، جيڪي رات جو بسترا ڇڏي خوف ۽ اميد سان پنهنجي رب کي سڏين ٿا، جڏهن تہ [[سورت الذاريات]] ۾ نيڪ ماڻهن بابت چيو ويو آهي تہ اهي رات جو ٿورو سمهندا ۽ سحر جي وقت استغفار ڪندا هئا.

[[صحيح مسلم]] ۾ رات جي نماز کي فرض نماز کان پوءِ افضل نماز چيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=مسلم بن الحجاج
 |title=صحيح مسلم
 |at=حديث 1163
}}&lt;/ref&gt;

[[عبدالله بن سلام]] کان روايت ڪيل حديث ۾ ماڻهن کي سلام عام ڪرڻ، کاڌو کارائڻ ۽ ماڻهن جي سمهڻ وقت نماز پڙهڻ جي ترغيب ڏني وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن عيسى الترمذي
 |title=سنن الترمذي
 |at=حديث 2485
}}&lt;/ref&gt;

== وتر سان تعلق ==
[[وتر جي نماز]] رات جي عبادت سان ويجهو تعلق رکي ٿي، پر فقهي لحاظ کان وتر ۽ تهجد الڳ اصطلاح آهن. حديث ۾ نبي {{درود}} فرمايو تہ رات جي نماز ٻه ٻه رڪعتون پڙهي وڃي ۽ صبح ٿيڻ جو انديشو هجي تہ هڪ رڪعت پڙهي اڳين نماز کي وتر بڻايو وڃي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |at=حديث 990
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ٻي حديث ۾ رات جي آخري نماز کي وتر بڻائڻ جي ترغيب ڏني وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |title=صحيح البخاري
 |at=حديث 998
}}&lt;/ref&gt;

جيڪو ماڻهو رات جي آخري حصي ۾ جاڳڻ جو امڪان نه رکي، اهو سمهڻ کان اڳ وتر پڙهي سگهي ٿو؛ جڏهن تہ جاڳڻ جي اميد رکندڙ لاءِ آخر رات ۾ وتر پڙهڻ بابت پڻ روايت موجود آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |author=مسلم بن الحجاج
 |title=صحيح مسلم
 |at=حديث 755
}}&lt;/ref&gt;

== شيعه اسلام ۾ رات جي نماز ==
[[جعفري فقہ]] ۾ رات جي نفلي نماز کي عام طور '''نمازِ شب''' چيو وڃي ٿو. ان جي مشهور صورت يارهن رڪعتن تي مشتمل آهي: اٺ رڪعتون نافله شب، ٻه رڪعتون نمازِ شفع ۽ هڪ رڪعت نمازِ وتر. جعفري روايت ۾ ان جو افضل وقت رات جي آخري حصي کي قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://hawzah.net/fa/Question/View/11586/
 |title=زمان نماز شب و آداب مخصوص به آن
 |website=Hawzah.net
 |language=fa
 |access-date=2 آڪٽوبر 2026
}}&lt;/ref&gt;

اهڙيءَ طرح سني ۽ جعفري فقهي روايتن ٻنهي ۾ رات جي نفلي عبادت کي اهميت ڏني وئي آهي، جڏهن تہ ان جي رڪعتن، اصطلاحن ۽ ڪجهه عملي تفصيلن ۾ فرق ملي ٿو.

== پڻ ڏسو ==
* [[قيام الليل]]
* [[وتر جي نماز]]
* [[نفل نماز]]
* [[تراويح]]
* [[فجر جي نماز]]
* [[نماز]]
* [[اسلام ۾ نماز]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [https://islamansiklopedisi.org.tr/teheccud ''Teheccüd'' — TDV İslâm Ansiklopedisi]

{{نماز}}
{{اسلام}}

[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:نماز]]
[[زمرو:نفل نماز]]
[[زمرو:اسلام ۾ نماز]]</text>
      <sha1>b298r2s2qfqkkbzc2pn6bwzs5pp3ps5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تيمم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57023</id>
    <revision>
      <id>416535</id>
      <parentid>270137</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T18:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17805" sha1="1ybpmimzg1190xatbumdxg0cbv7vk0u" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|پاڻي استعمال ڪرڻ ممڪن نه هئڻ جي حالت ۾ اسلامي طهارت جو طريقو}}
{{ٻيا نالا|عربي=تيمم|انگريزي=Tayammum}}
{{فقه|طهارت}}

'''تيمم''' {{ٻيا نالا|انگريزي=Tayammum}} ({{lang-ar|تَيَمُّم|تيمم}}) [[اسلام]] ۾ پاڪ مٽي، مٽيءَ جي دز يا فقهي طور جائز زميني مادي سان ڪئي ويندڙ هڪ قسم جي [[طهارت]] آهي، جيڪا مخصوص حالتن ۾ [[وضو]] يا [[غسل]] جي بدلي ڪئي ويندي آهي. جڏهن پاڻي موجود نه هجي، ان تائين پهچڻ ممڪن نه هجي، يا پاڻي استعمال ڪرڻ سان بيماري، زخم يا ٻي قابلِ لحاظ تڪليف جو انديشو هجي، تڏهن اسلامي فقه جي مقرر شرطن موجب تيمم ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot;&gt;آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراها، مهراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002ع، ص 39.&lt;/ref&gt;

تيمم جو حڪم [[قرآن]] ۾ [[سورة النساء]] 4:43 ۽ [[سورة المائدة]] 5:6 ۾ آيو آهي. ٻنهي آيتن ۾ بيماري يا سفر وغيره جي حالت ۾ پاڻي نه ملڻ تي ''صعيداً طيباً''، يعني پاڪ زميني مادي سان منهن ۽ هٿن تي مسح ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah An-Nisa 4:43
 |url=https://quran.com/4/43
 |website=Quran.com
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== نالو ۽ اشتقاق ==

'''تيمم''' عربي لفظ ''تَيَمُّم'' مان نڪتل آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ ”قصد ڪرڻ“، ”ارادو ڪرڻ“ يا ڪنهن شيءِ ڏانهن رخ ڪرڻ آهي.&lt;ref name=&quot;مودودي&quot;&gt;''تفھيم القرآن''، جلد اول، [[ابوالاعليٰ مودودي]]، اداره ترجمان القرآن، لاهور، 35هون ڇاپو، مارچ 2003ع، ص 355–357.&lt;/ref&gt; اسلامي فقهي اصطلاح ۾ ان مان مراد مخصوص حالتن ۾ پاڪ زميني مادي جو قصد ڪري، مقرر طريقي سان منهن ۽ هٿن تي مسح ڪري شرعي طهارت حاصل ڪرڻ آهي.

قرآن ۾ لفظ جي لغوي معنيٰ جو استعمال پڻ ملي ٿو. سورة البقرة 2:267 ۾ ''وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ'' ۾ ''تيمم'' جو مفهوم ڪنهن شيءِ جو قصد يا انتخاب ڪرڻ آهي، جڏهن ته طهارت جي اصطلاحي معنيٰ سورة النساء 4:43 ۽ سورة المائدة 5:6 ۾ ظاهر ٿئي ٿي.

== قرآن ۾ تيمم ==

تيمم بابت بنيادي قرآني حڪمن مان هڪ [[سورة النساء]] ۾ آهي:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا|[[سورة النساء]]، آيت 43}}

ساڳيو بنيادي حڪم [[سورة المائدة]] ۾ وڌيڪ تفصيل سان آيو آهي:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ ۚ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ|[[سورة المائدة]]، آيت 6}}

انهن آيتن کي اسلامي فقه ۾ تيمم جي شرعي جواز جو بنيادي قرآني دليل سمجهيو وڃي ٿو.

== تاريخي پسمنظر ==

حديثي روايت موجب تيمم جي آيت جي نزول جو هڪ واقعو [[عائشه بنت ابي بڪر|عائشه]] سان منسوب آهي. [[صحيح بخاري]] ۾ روايت آهي ته هڪ سفر دوران عائشه جو هار گم ٿي ويو. ان جي ڳولا سبب مسلمان اهڙي هنڌ ترسيا جتي پاڻي موجود نه هو. نماز جو وقت اچڻ کان پوءِ پاڻي نه ملڻ جي صورتحال پيش آئي ۽ ان موقعي سان تيمم جي آيت جي نزول کي ڳنڍيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 334
 |url=https://sunnah.com/bukhari:334
 |website=Sunnah.com
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 4607
 |url=https://sunnah.com/bukhari:4607
 |website=Sunnah.com
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

اسلامي قانوني روايت ۾ تيمم کي '''رخصت'''، يعني مخصوص عذر جي حالت ۾ اصل حڪم جي جاءِ تي ڏنل شرعي سهولت، جي هڪ اهم مثال طور ڏٺو وڃي ٿو.

== تيمم جا سبب ==

اسلامي فقهي مڪتبن ۾ تفصيل مختلف آهن، پر عام طور هي حالتون تيمم جي جواز جو سبب ٿي سگهن ٿيون:

* وضو يا غسل لاءِ پاڻي موجود نه هجي؛
* پاڻي موجود هجي پر ان تائين محفوظ نموني پهچڻ ممڪن نه هجي؛
* پاڻي ايترو ٿورو هجي جو ان کي پيئڻ يا بنيادي حياتياتي ضرورت لاءِ محفوظ رکڻ ضروري هجي؛
* پاڻي استعمال ڪرڻ سان بيماري پيدا ٿيڻ يا موجود بيماري وڌڻ جو معتبر انديشو هجي؛
* زخم يا جسماني حالت سبب پاڻي استعمال ڪرڻ نقصانڪار هجي؛
* پاڻي حاصل ڪرڻ ۾ جان، مال يا سلامتيءَ لاءِ حقيقي خطرو هجي؛
* ڪن فقهي مڪتبن موجب اهڙي حالت، جنهن ۾ وضو يا غسل ڪرڻ سان نماز جو مقرر وقت مڪمل طور نڪري وڃڻ جو انديشو هجي.

قرآن ۾ بيماري، سفر، رفع حاجت ۽ جنسي تعلق کان پوءِ پاڻي نه ملڻ جي حالت جو خاص ذڪر ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
}}&lt;/ref&gt;

صرف سفر ۾ هجڻ پاڻمرادو تيمم جو سبب ناهي؛ جيڪڏهن مسافر وٽ استعمال لائق پاڻي موجود هجي ۽ ان جي استعمال ۾ معتبر نقصان يا ٻيو شرعي عذر نه هجي ته عام اصول موجب وضو يا غسل ڪيو ويندو.

== تيمم لاءِ استعمال ٿيندڙ شيون ==

قرآن تيمم لاءِ '''صَعِيدًا طَيِّبًا''' جو اصطلاح استعمال ڪري ٿو، جنهن جي تفسير ۽ فقهي دائري بابت مختلف مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

عام طور پاڪ مٽي ۽ زمين تيمم لاءِ بنيادي مادا آهن. ڪجهه فقهي مڪتب پٿر، واري، مٽيءَ واري دز ۽ ٻين زميني شين کي به مخصوص شرطن هيٺ جائز سمجهن ٿا، جڏهن ته ڪجهه مڪتب اهڙي مادي جي شرط رکن ٿا جنهن تي مٽي يا دز موجود هجي.

اهڙي شيءِ جيڪا نجس هجي، ان سان تيمم صحيح نه سمجهيو وڃي ٿو. ڪاٺ، ڌاتو ۽ اهڙين شين بابت، جيڪي زمين جي جنس مان شمار نه ٿين، فقهي مڪتبن جا تفصيلي ضابطا مختلف آهن.

== تيمم جو طريقو ==

تيمم جي تفصيلي طريقي ۾ فقهي اختلاف موجود آهن. ان جو بنيادي ڍانچو نيت، پاڪ زميني مادي تي هٿ لڳائڻ يا هڻڻ ۽ منهن ۽ هٿن تي مسح ڪرڻ تي مشتمل آهي.

[[عمار بن ياسر]] کان صحيح بخاري ۾ روايت آهي ته پيغمبر [[محمد]] ﷺ تيمم جو طريقو ڏيکاريندي زمين تي هٿ هنيا ۽ پوءِ منهن ۽ هٿن تي مسح ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 343
 |url=https://sunnah.com/bukhari:343
 |website=Sunnah.com
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ٻي روايت موجب عمار بن ياسر جنابت جي حالت ۾ پاڻي نه ملڻ تي سڄي جسم کي مٽيءَ ۾ لوڙهيو. جڏهن هن پيغمبر محمد ﷺ کي ان بابت ٻڌايو ته پاڻ کيس ٻڌايو ته منهن ۽ هٿن لاءِ زمين تي هٿ هڻي مسح ڪرڻ ڪافي هو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 338
 |url=https://sunnah.com/bukhari:338
 |website=Sunnah.com
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== سني فقهي طريقا ===

سني فقهي مڪتبن ۾ تيمم جي عمل بابت تفصيل مختلف آهن. [[حنفي فقه|حنفي]] ۽ [[شافعي فقه|شافعي]] فقه ۾ مشهور طريقي موجب منهن ۽ هٿن جو ٺوٺين تائين مسح ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته هٿ هڻڻ جي تعداد ۽ فرض يا سنت عملن بابت وڌيڪ تفصيل موجود آهن.

[[مالڪي فقه|مالڪي]] ۽ [[حنبلي فقه|حنبلي]] روايتن ۾ هٿن جي ڪيتري حصي تائين مسح فرض آهي، ان بابت مختلف قول ملن ٿا. صحيح حديثن ۾ هٿن يا کجين تائين مسح جو بيان پڻ موجود آهي، جنهن کي مختلف فقيهن پنهنجي اصولن موجب تفسير ڪيو آهي.

ان ڪري ڪنهن هڪ عملي صورت کي سڀني سني فقهي مڪتبن جو يڪسان طريقو قرار ڏيڻ درست نه آهي.

=== جعفري شيعه طريقو ===

[[جعفري فقه]] ۾ تيمم جو عملي طريقو سني فقهي طريقن کان ڪجهه مختلف آهي. عام اثنا عشري طريقي ۾ نيت کان پوءِ ٻنهي هٿن جون تريون گڏجي پاڪ زميني مادي تي رکيون يا هنيون وڃن ٿيون. پوءِ ٻنهي ترين سان پيشانيءَ تي وار ڄمڻ واري هنڌ کان ڀرن ۽ نڪ جي مٿئين حصي تائين مسح ڪيو وڃي ٿو. ان کان پوءِ کاٻي تري سان ساڄي هٿ جي پٺيءَ تي ڪارائي کان آڱرين تائين ۽ ساڄي تري سان کاٻي هٿ جي پٺيءَ تي مسح ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Method of Performing Tayammum in Place of Wudu or Ghusl
 |url=https://www.sistani.org/english/book/48/2204/
 |website=The Official Website of Ayatollah Ali al-Sistani
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

جعفري فقهي ڪتابن ۾ زمين، واري، پٿر ۽ ٻين زميني مادن جي استعمال بابت پڻ تفصيلي ضابطا ڏنل آهن.

== وضو ۽ غسل جي بدلي تيمم ==

تيمم ٻنهي قسمن جي شرعي طهارت جي بدلي ٿي سگهي ٿو:

* '''وضو جي بدلي تيمم''' — جڏهن معمولي حدث کان پوءِ وضو ڪرڻ ضروري هجي پر پاڻي استعمال ڪرڻ ممڪن نه هجي؛
* '''غسل جي بدلي تيمم''' — جڏهن [[جنابت]] يا اهڙي ٻي حالت سبب غسل لازم هجي پر پاڻي موجود نه هجي يا استعمال ڪرڻ ۾ معتبر شرعي عذر هجي.

عمار بن ياسر واري حديث خاص طور ڏيکاري ٿي ته تيمم صرف وضو جو بدل نه، پر پاڻي نه ملڻ جي حالت ۾ جنابت واري غسل جي بدلي به ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim 368c
 |url=https://sunnah.com/muslim:368c
 |website=Sunnah.com
}}&lt;/ref&gt;

== تيمم ٽوڙيندڙ شيون ==

عام اصول موجب جيڪا شيءِ [[وضو]] کي ٽوڙي ٿي، اها وضو جي بدلي ڪيل تيمم کي به ٽوڙي ٿي. مثال طور:

* پيشاب يا پاخانو؛
* ريح خارج ٿيڻ؛
* اهڙي ننڊ يا بيهوشي جيڪا وضو ٽوڙيندڙ شمار ٿئي؛
* ٻين فقهي طور مقرر ناقضن جو واقع ٿيڻ.

ان کان سواءِ جنهن عذر سبب تيمم ڪيو ويو هجي، ان جي ختم ٿيڻ سان پڻ تيمم جو حڪم ختم ٿي سگهي ٿو. مثال طور جيڪڏهن پاڻي نه ملڻ سبب تيمم ڪيو ويو هو ۽ پوءِ نماز کان اڳ استعمال لائق پاڻي ملي وڃي ته اصل طهارت، يعني وضو يا غسل، ڏانهن موٽيو ويندو.

پاڻي ملڻ کان پوءِ اڳ ۾ تيمم سان ادا ڪيل نماز ٻيهر پڙهڻ ضروري آهي يا نه، ۽ هڪ تيمم سان ڪيترين فرض نمازن جي ادائيگي ٿي سگهي ٿي، انهن مسئلن ۾ فقهي مڪتبن جا تفصيلي اختلاف موجود آهن.

== فقهي اختلاف ==

تيمم جي بنيادي جواز تي اسلامي فقهي روايتن ۾ وسيع اتفاق آهي، پر ان جي جزوي احڪامن ۾ اختلاف موجود آهن. انهن ۾ خاص طور هي مسئلا شامل آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! مسئلو
! مشهور فقهي اختلاف
|-
| تيمم لاءِ جائز مادو
| ''صعيد'' جي معنيٰ کي رڳو مٽي يا دز تائين محدود ڪرڻ يا وسيع معنيٰ ۾ زمين جي جنس مان ٻين شين کي شامل ڪرڻ
|-
| زمين تي هٿ هڻڻ
| هڪ ڀيرو يا ٻن ڀيرن بابت مختلف فقهي طريقا
|-
| هٿن جي مسح جي حد
| ڪارائي يا هٿن تائين، يا ٺوٺين تائين
|-
| ترتيب
| منهن ۽ هٿن جي مسح ۾ ترتيب جي فرض هجڻ يا نه هجڻ بابت اختلاف
|-
| هڪ تيمم سان نمازون
| هڪ تيمم سان هڪ يا وڌيڪ فرض نمازون ادا ڪرڻ بابت اختلاف
|-
| پاڻي ملڻ
| پاڻي ملڻ يا عذر ختم ٿيڻ کان پوءِ تيمم جي بقا بابت تفصيلي احڪام
|}

اهي اختلاف بنيادي طور قرآن ۾ آيل لفظ ''صعيد'' ۽ ''أيديكم'' جي تفسير، حديثي روايتن ۽ مختلف فقهي اصولن جي استعمال سان لاڳاپيل آهن.

== تيمم ۽ طهارت جو تصور ==

اسلامي فقه ۾ تيمم جسماني صفائي جو عام متبادل نه، پر '''شرعي يا حڪمي طهارت''' حاصل ڪرڻ جو مخصوص عبادتي طريقو آهي. ان ڪري تيمم جو مقصد جسم تان ظاهري گندگي هٽائڻ نه، پر اهڙي حالت ۾ عبادت جي شرعي اهليت حاصل ڪرڻ آهي، جڏهن پاڻيءَ واري طهارت ممڪن نه هجي.

قرآن سورة المائدة 5:6 ۾ وضو، غسل ۽ تيمم جا حڪم بيان ڪرڻ کان پوءِ چوي ٿو ته الله ماڻهن لاءِ تڪليف پيدا ڪرڻ نٿو چاهي، پر کين پاڪ ڪرڻ ۽ پنهنجي نعمت مڪمل ڪرڻ چاهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
}}&lt;/ref&gt;

ان لحاظ کان اسلامي قانون ۾ تيمم کي عبادتي پاڪائيءَ جي نظام اندر ڏنل هڪ رخصت سمجهيو وڃي ٿو، جنهن سان پاڻيءَ جي اڻهوند، بيماري يا ٻي معتبر مجبوري سبب [[نماز]] جهڙيون عبادتون ڇڏڻ ضروري نٿيون ٿين.

== پڻ ڏسو ==

* [[طهارت]]
* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[نجاست]]
* [[نماز]]
* [[فقه]]
* [[رخصت]]
* [[جنابت]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* Reinhart, A. K. and Wensinck, A. J., “Tayammum”, ''The Encyclopaedia of Islam'', Second Edition, Brill.
* Marion Holmes Katz, ''Body of Text: The Emergence of the Sunni Law of Ritual Purity'', State University of New York Press, 2002.
* Marion Holmes Katz, ''Prayer in Islamic Thought and Practice'', Cambridge University Press, 2013.
* ''al-Mawsūʿa al-Fiqhiyya'', Ministry of Awqaf and Islamic Affairs, Kuwait, جلد 14.
* Ibn Qudāma, ''al-Mughnī'', جلد 1.
* Ibn ʿAbd al-Barr, ''al-Istidhkār'', جلد 3.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Tayammum}}

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:طهارت]]
[[زمرو:نماز]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]</text>
      <sha1>1ybpmimzg1190xatbumdxg0cbv7vk0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416536</id>
      <parentid>416535</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T18:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17721" sha1="477jo9i32cqz7z9qol4vdjhlry1s59a" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|پاڻي استعمال ڪرڻ ممڪن نه هئڻ جي حالت ۾ اسلامي طهارت جو طريقو}}

'''تيمم''' {{ٻيا نالا|انگريزي=Tayammum}} ({{lang-ar|تَيَمُّم|تيمم}}) [[اسلام]] ۾ پاڪ مٽي، مٽيءَ جي دز يا فقهي طور جائز زميني مادي سان ڪئي ويندڙ هڪ قسم جي [[طهارت]] آهي، جيڪا مخصوص حالتن ۾ [[وضو]] يا [[غسل]] جي بدلي ڪئي ويندي آهي. جڏهن پاڻي موجود نه هجي، ان تائين پهچڻ ممڪن نه هجي، يا پاڻي استعمال ڪرڻ سان بيماري، زخم يا ٻي قابلِ لحاظ تڪليف جو انديشو هجي، تڏهن اسلامي فقه جي مقرر شرطن موجب تيمم ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot;&gt;آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراها، مهراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002ع، ص 39.&lt;/ref&gt;

تيمم جو حڪم [[قرآن]] ۾ [[سورة النساء]] 4:43 ۽ [[سورة المائدة]] 5:6 ۾ آيو آهي. ٻنهي آيتن ۾ بيماري يا سفر وغيره جي حالت ۾ پاڻي نه ملڻ تي ''صعيداً طيباً''، يعني پاڪ زميني مادي سان منهن ۽ هٿن تي مسح ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah An-Nisa 4:43
 |url=https://quran.com/4/43
 |website=Quran.com
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== نالو ۽ اشتقاق ==

'''تيمم''' عربي لفظ ''تَيَمُّم'' مان نڪتل آهي، جنهن جي لغوي معنيٰ ”قصد ڪرڻ“، ”ارادو ڪرڻ“ يا ڪنهن شيءِ ڏانهن رخ ڪرڻ آهي.&lt;ref name=&quot;مودودي&quot;&gt;''تفھيم القرآن''، جلد اول، [[ابوالاعليٰ مودودي]]، اداره ترجمان القرآن، لاهور، 35هون ڇاپو، مارچ 2003ع، ص 355–357.&lt;/ref&gt; اسلامي فقهي اصطلاح ۾ ان مان مراد مخصوص حالتن ۾ پاڪ زميني مادي جو قصد ڪري، مقرر طريقي سان منهن ۽ هٿن تي مسح ڪري شرعي طهارت حاصل ڪرڻ آهي.

قرآن ۾ لفظ جي لغوي معنيٰ جو استعمال پڻ ملي ٿو. سورة البقرة 2:267 ۾ ''وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ'' ۾ ''تيمم'' جو مفهوم ڪنهن شيءِ جو قصد يا انتخاب ڪرڻ آهي، جڏهن ته طهارت جي اصطلاحي معنيٰ سورة النساء 4:43 ۽ سورة المائدة 5:6 ۾ ظاهر ٿئي ٿي.

== قرآن ۾ تيمم ==

تيمم بابت بنيادي قرآني حڪمن مان هڪ [[سورة النساء]] ۾ آهي:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا|[[سورة النساء]]، آيت 43}}

ساڳيو بنيادي حڪم [[سورة المائدة]] ۾ وڌيڪ تفصيل سان آيو آهي:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ ۚ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ|[[سورة المائدة]]، آيت 6}}

انهن آيتن کي اسلامي فقه ۾ تيمم جي شرعي جواز جو بنيادي قرآني دليل سمجهيو وڃي ٿو.

== تاريخي پسمنظر ==

حديثي روايت موجب تيمم جي آيت جي نزول جو هڪ واقعو [[عائشه بنت ابي بڪر|عائشه]] سان منسوب آهي. [[صحيح بخاري]] ۾ روايت آهي ته هڪ سفر دوران عائشه جو هار گم ٿي ويو. ان جي ڳولا سبب مسلمان اهڙي هنڌ ترسيا جتي پاڻي موجود نه هو. نماز جو وقت اچڻ کان پوءِ پاڻي نه ملڻ جي صورتحال پيش آئي ۽ ان موقعي سان تيمم جي آيت جي نزول کي ڳنڍيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 334
 |url=https://sunnah.com/bukhari:334
 |website=Sunnah.com
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 4607
 |url=https://sunnah.com/bukhari:4607
 |website=Sunnah.com
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

اسلامي قانوني روايت ۾ تيمم کي '''رخصت'''، يعني مخصوص عذر جي حالت ۾ اصل حڪم جي جاءِ تي ڏنل شرعي سهولت، جي هڪ اهم مثال طور ڏٺو وڃي ٿو.

== تيمم جا سبب ==

اسلامي فقهي مڪتبن ۾ تفصيل مختلف آهن، پر عام طور هي حالتون تيمم جي جواز جو سبب ٿي سگهن ٿيون:

* وضو يا غسل لاءِ پاڻي موجود نه هجي؛
* پاڻي موجود هجي پر ان تائين محفوظ نموني پهچڻ ممڪن نه هجي؛
* پاڻي ايترو ٿورو هجي جو ان کي پيئڻ يا بنيادي حياتياتي ضرورت لاءِ محفوظ رکڻ ضروري هجي؛
* پاڻي استعمال ڪرڻ سان بيماري پيدا ٿيڻ يا موجود بيماري وڌڻ جو معتبر انديشو هجي؛
* زخم يا جسماني حالت سبب پاڻي استعمال ڪرڻ نقصانڪار هجي؛
* پاڻي حاصل ڪرڻ ۾ جان، مال يا سلامتيءَ لاءِ حقيقي خطرو هجي؛
* ڪن فقهي مڪتبن موجب اهڙي حالت، جنهن ۾ وضو يا غسل ڪرڻ سان نماز جو مقرر وقت مڪمل طور نڪري وڃڻ جو انديشو هجي.

قرآن ۾ بيماري، سفر، رفع حاجت ۽ جنسي تعلق کان پوءِ پاڻي نه ملڻ جي حالت جو خاص ذڪر ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
}}&lt;/ref&gt;

صرف سفر ۾ هجڻ پاڻمرادو تيمم جو سبب ناهي؛ جيڪڏهن مسافر وٽ استعمال لائق پاڻي موجود هجي ۽ ان جي استعمال ۾ معتبر نقصان يا ٻيو شرعي عذر نه هجي ته عام اصول موجب وضو يا غسل ڪيو ويندو.

== تيمم لاءِ استعمال ٿيندڙ شيون ==

قرآن تيمم لاءِ '''صَعِيدًا طَيِّبًا''' جو اصطلاح استعمال ڪري ٿو، جنهن جي تفسير ۽ فقهي دائري بابت مختلف مڪتبن ۾ اختلاف آهي.

عام طور پاڪ مٽي ۽ زمين تيمم لاءِ بنيادي مادا آهن. ڪجهه فقهي مڪتب پٿر، واري، مٽيءَ واري دز ۽ ٻين زميني شين کي به مخصوص شرطن هيٺ جائز سمجهن ٿا، جڏهن ته ڪجهه مڪتب اهڙي مادي جي شرط رکن ٿا جنهن تي مٽي يا دز موجود هجي.

اهڙي شيءِ جيڪا نجس هجي، ان سان تيمم صحيح نه سمجهيو وڃي ٿو. ڪاٺ، ڌاتو ۽ اهڙين شين بابت، جيڪي زمين جي جنس مان شمار نه ٿين، فقهي مڪتبن جا تفصيلي ضابطا مختلف آهن.

== تيمم جو طريقو ==

تيمم جي تفصيلي طريقي ۾ فقهي اختلاف موجود آهن. ان جو بنيادي ڍانچو نيت، پاڪ زميني مادي تي هٿ لڳائڻ يا هڻڻ ۽ منهن ۽ هٿن تي مسح ڪرڻ تي مشتمل آهي.

[[عمار بن ياسر]] کان صحيح بخاري ۾ روايت آهي ته پيغمبر [[محمد]] ﷺ تيمم جو طريقو ڏيکاريندي زمين تي هٿ هنيا ۽ پوءِ منهن ۽ هٿن تي مسح ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 343
 |url=https://sunnah.com/bukhari:343
 |website=Sunnah.com
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

هڪ ٻي روايت موجب عمار بن ياسر جنابت جي حالت ۾ پاڻي نه ملڻ تي سڄي جسم کي مٽيءَ ۾ لوڙهيو. جڏهن هن پيغمبر محمد ﷺ کي ان بابت ٻڌايو ته پاڻ کيس ٻڌايو ته منهن ۽ هٿن لاءِ زمين تي هٿ هڻي مسح ڪرڻ ڪافي هو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 338
 |url=https://sunnah.com/bukhari:338
 |website=Sunnah.com
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== سني فقهي طريقا ===

سني فقهي مڪتبن ۾ تيمم جي عمل بابت تفصيل مختلف آهن. [[حنفي فقه|حنفي]] ۽ [[شافعي فقه|شافعي]] فقه ۾ مشهور طريقي موجب منهن ۽ هٿن جو ٺوٺين تائين مسح ڪيو وڃي ٿو، جڏهن ته هٿ هڻڻ جي تعداد ۽ فرض يا سنت عملن بابت وڌيڪ تفصيل موجود آهن.

[[مالڪي فقه|مالڪي]] ۽ [[حنبلي فقه|حنبلي]] روايتن ۾ هٿن جي ڪيتري حصي تائين مسح فرض آهي، ان بابت مختلف قول ملن ٿا. صحيح حديثن ۾ هٿن يا کجين تائين مسح جو بيان پڻ موجود آهي، جنهن کي مختلف فقيهن پنهنجي اصولن موجب تفسير ڪيو آهي.

ان ڪري ڪنهن هڪ عملي صورت کي سڀني سني فقهي مڪتبن جو يڪسان طريقو قرار ڏيڻ درست نه آهي.

=== جعفري شيعه طريقو ===

[[جعفري فقه]] ۾ تيمم جو عملي طريقو سني فقهي طريقن کان ڪجهه مختلف آهي. عام اثنا عشري طريقي ۾ نيت کان پوءِ ٻنهي هٿن جون تريون گڏجي پاڪ زميني مادي تي رکيون يا هنيون وڃن ٿيون. پوءِ ٻنهي ترين سان پيشانيءَ تي وار ڄمڻ واري هنڌ کان ڀرن ۽ نڪ جي مٿئين حصي تائين مسح ڪيو وڃي ٿو. ان کان پوءِ کاٻي تري سان ساڄي هٿ جي پٺيءَ تي ڪارائي کان آڱرين تائين ۽ ساڄي تري سان کاٻي هٿ جي پٺيءَ تي مسح ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Method of Performing Tayammum in Place of Wudu or Ghusl
 |url=https://www.sistani.org/english/book/48/2204/
 |website=The Official Website of Ayatollah Ali al-Sistani
 |access-date=2 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

جعفري فقهي ڪتابن ۾ زمين، واري، پٿر ۽ ٻين زميني مادن جي استعمال بابت پڻ تفصيلي ضابطا ڏنل آهن.

== وضو ۽ غسل جي بدلي تيمم ==

تيمم ٻنهي قسمن جي شرعي طهارت جي بدلي ٿي سگهي ٿو:

* '''وضو جي بدلي تيمم''' — جڏهن معمولي حدث کان پوءِ وضو ڪرڻ ضروري هجي پر پاڻي استعمال ڪرڻ ممڪن نه هجي؛
* '''غسل جي بدلي تيمم''' — جڏهن [[جنابت]] يا اهڙي ٻي حالت سبب غسل لازم هجي پر پاڻي موجود نه هجي يا استعمال ڪرڻ ۾ معتبر شرعي عذر هجي.

عمار بن ياسر واري حديث خاص طور ڏيکاري ٿي ته تيمم صرف وضو جو بدل نه، پر پاڻي نه ملڻ جي حالت ۾ جنابت واري غسل جي بدلي به ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim 368c
 |url=https://sunnah.com/muslim:368c
 |website=Sunnah.com
}}&lt;/ref&gt;

== تيمم ٽوڙيندڙ شيون ==

عام اصول موجب جيڪا شيءِ [[وضو]] کي ٽوڙي ٿي، اها وضو جي بدلي ڪيل تيمم کي به ٽوڙي ٿي. مثال طور:

* پيشاب يا پاخانو؛
* ريح خارج ٿيڻ؛
* اهڙي ننڊ يا بيهوشي جيڪا وضو ٽوڙيندڙ شمار ٿئي؛
* ٻين فقهي طور مقرر ناقضن جو واقع ٿيڻ.

ان کان سواءِ جنهن عذر سبب تيمم ڪيو ويو هجي، ان جي ختم ٿيڻ سان پڻ تيمم جو حڪم ختم ٿي سگهي ٿو. مثال طور جيڪڏهن پاڻي نه ملڻ سبب تيمم ڪيو ويو هو ۽ پوءِ نماز کان اڳ استعمال لائق پاڻي ملي وڃي ته اصل طهارت، يعني وضو يا غسل، ڏانهن موٽيو ويندو.

پاڻي ملڻ کان پوءِ اڳ ۾ تيمم سان ادا ڪيل نماز ٻيهر پڙهڻ ضروري آهي يا نه، ۽ هڪ تيمم سان ڪيترين فرض نمازن جي ادائيگي ٿي سگهي ٿي، انهن مسئلن ۾ فقهي مڪتبن جا تفصيلي اختلاف موجود آهن.

== فقهي اختلاف ==

تيمم جي بنيادي جواز تي اسلامي فقهي روايتن ۾ وسيع اتفاق آهي، پر ان جي جزوي احڪامن ۾ اختلاف موجود آهن. انهن ۾ خاص طور هي مسئلا شامل آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! مسئلو
! مشهور فقهي اختلاف
|-
| تيمم لاءِ جائز مادو
| ''صعيد'' جي معنيٰ کي رڳو مٽي يا دز تائين محدود ڪرڻ يا وسيع معنيٰ ۾ زمين جي جنس مان ٻين شين کي شامل ڪرڻ
|-
| زمين تي هٿ هڻڻ
| هڪ ڀيرو يا ٻن ڀيرن بابت مختلف فقهي طريقا
|-
| هٿن جي مسح جي حد
| ڪارائي يا هٿن تائين، يا ٺوٺين تائين
|-
| ترتيب
| منهن ۽ هٿن جي مسح ۾ ترتيب جي فرض هجڻ يا نه هجڻ بابت اختلاف
|-
| هڪ تيمم سان نمازون
| هڪ تيمم سان هڪ يا وڌيڪ فرض نمازون ادا ڪرڻ بابت اختلاف
|-
| پاڻي ملڻ
| پاڻي ملڻ يا عذر ختم ٿيڻ کان پوءِ تيمم جي بقا بابت تفصيلي احڪام
|}

اهي اختلاف بنيادي طور قرآن ۾ آيل لفظ ''صعيد'' ۽ ''أيديكم'' جي تفسير، حديثي روايتن ۽ مختلف فقهي اصولن جي استعمال سان لاڳاپيل آهن.

== تيمم ۽ طهارت جو تصور ==

اسلامي فقه ۾ تيمم جسماني صفائي جو عام متبادل نه، پر '''شرعي يا حڪمي طهارت''' حاصل ڪرڻ جو مخصوص عبادتي طريقو آهي. ان ڪري تيمم جو مقصد جسم تان ظاهري گندگي هٽائڻ نه، پر اهڙي حالت ۾ عبادت جي شرعي اهليت حاصل ڪرڻ آهي، جڏهن پاڻيءَ واري طهارت ممڪن نه هجي.

قرآن سورة المائدة 5:6 ۾ وضو، غسل ۽ تيمم جا حڪم بيان ڪرڻ کان پوءِ چوي ٿو ته الله ماڻهن لاءِ تڪليف پيدا ڪرڻ نٿو چاهي، پر کين پاڪ ڪرڻ ۽ پنهنجي نعمت مڪمل ڪرڻ چاهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
}}&lt;/ref&gt;

ان لحاظ کان اسلامي قانون ۾ تيمم کي عبادتي پاڪائيءَ جي نظام اندر ڏنل هڪ رخصت سمجهيو وڃي ٿو، جنهن سان پاڻيءَ جي اڻهوند، بيماري يا ٻي معتبر مجبوري سبب [[نماز]] جهڙيون عبادتون ڇڏڻ ضروري نٿيون ٿين.

== پڻ ڏسو ==

* [[طهارت]]
* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[نجاست]]
* [[نماز]]
* [[فقه]]
* [[رخصت]]
* [[جنابت]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* Reinhart, A. K. and Wensinck, A. J., “Tayammum”, ''The Encyclopaedia of Islam'', Second Edition, Brill.
* Marion Holmes Katz, ''Body of Text: The Emergence of the Sunni Law of Ritual Purity'', State University of New York Press, 2002.
* Marion Holmes Katz, ''Prayer in Islamic Thought and Practice'', Cambridge University Press, 2013.
* ''al-Mawsūʿa al-Fiqhiyya'', Ministry of Awqaf and Islamic Affairs, Kuwait, جلد 14.
* Ibn Qudāma, ''al-Mughnī'', جلد 1.
* Ibn ʿAbd al-Barr, ''al-Istidhkār'', جلد 3.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Tayammum}}

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:طهارت]]
[[زمرو:نماز]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]</text>
      <sha1>477jo9i32cqz7z9qol4vdjhlry1s59a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جنابت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57027</id>
    <revision>
      <id>416537</id>
      <parentid>271230</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18966" sha1="2pfn6yw12tgl0dlujnagcwkoav97i6g" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلامي فقه ۾ غسل لازم ڪندڙ حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت}}

'''جنابت''' ({{lang-ar|جَنَابَة|جنابة}}؛ {{lang-en|Janabah}}) [[اسلامي فقه]] ۾ اهڙي '''حدثِ اڪبر''' يا وڏي حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت کي چيو وڃي ٿو، جيڪا عام طور جنسي جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب پيدا ٿئي ٿي. اهڙي حالت ۾ موجود مرد يا عورت کي عربيءَ ۾ '''جُنُب''' چيو وڃي ٿو. جنابت جي حالت ختم ڪرڻ لاءِ عام حالتن ۾ '''[[غسل جنابت]]''' ڪرڻ ضروري هوندو آهي، جڏهن ته پاڻي نه ملڻ يا ان جي استعمال ۾ شرعي عذر هئڻ جي صورت ۾ مقرر شرطن تحت [[تيمم]] غسل جي جاءِ وٺي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

'''جنابت''' جي معني لغت ۾ ''پري ھٽڻ'' آھي. اسلامي فقہ ۾ ان اصطلاح جو مطلب پليتي جي اھا حالت مراد آھي جنھن ۾ مرد يا عورت تي غسل فرض ھجي ۽ غسل جي حالت جنسي ضرورت پوري ڪرڻ يا ڪنھن طرح سان پوري ٿيڻ سان پيدا ٿي ھجي.&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;/&gt; اھڙي حالت ۾ ماڻهو کي پاڪائي ۽[[نماز]] کان پري رھڻو پوندو آهي ان ڪري ان کي جنابت چوندا آهن.&lt;ref name =&quot; آسان فقہ&quot;&gt;آسان فقہ، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002ع - صہ 41&lt;/ref&gt; جنابت جي اصل معنيَ آهي دوري ۽ بيگانگي. ان مان لفظ اجنبي نڪتل آهي. شرعي اصطلاح مطابق جنابت مان مراد اھا نجاست آھي جيڪا قضائي شھوت يا خواب ۾ مادو خارج ٿيڻ جي ڪري طاري ٿئي، ڇوتہ ان جي سبب ڪري ماڻهو طھارت کان بيگانو ٿي ويندو آهي.&lt;ref name =&quot;مودودي&quot; &gt;تفھيم القرآن، جلد اول، [[ابوالاعليٰ مودودي|ابوالاعلي مودودي]]، اداره ترجمان القرآن، لاھور ڇاپو 35 مارچ 2003ع، صہ :355&lt;/ref&gt; عبدالله بن مسعود، انس بن مالڪ، حسن بصري، ابراھيم نخئي، مطابق [[سوره النساء|سورة النساء]] جي آيت نمبر 43 ۾ [[تيمم]] جي حڪم جي مفھوم مان راء قائم ڪئي تہ جنابت جي حالت ۾ مسجد ۾ وڃڻ نہ کپي.&lt;ref name=&quot;مودودي&quot;/&gt;

== نالو ۽ اشتقاق ==

عربي لفظ '''جَنَابَة''' جو مادو ''ج-ن-ب'' آهي، جنهن جو بنيادي مفهوم پاسي ٿيڻ، پري رهڻ يا دوريءَ سان لاڳاپيل آهي. ساڳئي عربي مادّي مان ''جَنْب'' (پاسو)، ''جَنَّبَ'' (پري ڪرڻ) ۽ ''أجنبي'' (ڌاريو يا غير) جهڙا لفظ پڻ ٺهن ٿا.

فقهي اصطلاح ۾ جنابت مان مراد جسم تي ظاهري گندگي هجڻ ضروري ناهي، پر اها '''حڪمي ناپاڪي''' يا ''حدث اڪبر'' جي حالت آهي. ان ڪري ڪو شخص جسماني طور صاف هئڻ باوجود فقهي لحاظ کان جُنُب ٿي سگهي ٿو، ۽ مقرر عبادتن جي ادائيگيءَ کان اڳ کيس غسل ڪرڻو پوندو آهي.

== قرآن ۾ جنابت ==

[[قرآن]] ۾ جنابت جو ذڪر خاص طور [[سورة النساء]] 4:43 ۽ [[سورة المائدة]] 5:6 ۾ ملي ٿو.

سورة النساء ۾ چيو ويو آهي:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا|[[سورة النساء]]، آيت 43}}

هن آيت ۾ جنابت جي حالت ۾ غسل ڪرڻ تائين نماز جي ويجهو نه وڃڻ جو حڪم ۽ پاڻي نه ملڻ جي مخصوص حالتن ۾ تيمم جي اجازت بيان ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah An-Nisa 4:43
 |url=https://quran.com/4/43
 |website=Quran.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[سورة المائدة]] ۾ وضو، غسل ۽ تيمم جا احڪام گڏ بيان ٿيل آهن:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ ۚ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ|[[سورة المائدة]]، آيت 6}}

آيت ۾ ''وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا''، يعني ”جيڪڏهن اوهين جنابت جي حالت ۾ هجو ته پاڪ ٿيو“ جو حڪم جنابت کان پوءِ غسل جي بنيادي قرآني دليلن مان شمار ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنابت جا سبب ==

اسلامي فقهي روايت ۾ جنابت جا ٻه بنيادي سبب بيان ڪيا وڃن ٿا:

=== جنسي جماع ===

مرد ۽ عورت جي وچ ۾ اهڙو جنسي جماع، جنهن ۾ فقهي طور مقرر حد تائين دخول ٿئي، ٻنهي کي جنابت جي حالت ۾ آڻي ٿو، توڙي مني خارج نه ٿئي. ان اصول جي تفصيلي تعريف ۽ ڪجهه جزوي صورتن بابت فقهي مڪتبن جا احڪام مختلف ٿي سگهن ٿا.

=== مني خارج ٿيڻ ===

مني خارج ٿيڻ پڻ جنابت جو سبب آهي. اهو جاڳندي جنسي عمل يا ڪنهن ٻئي سبب سان هجي يا ننڊ دوران '''[[احتلام]]'''، يعني خواب ۾ مني خارج ٿيڻ، جي صورت ۾ هجي.

صرف جنسي خواب ڏسڻ، جيڪڏهن ان سان مني خارج ٿيڻ ثابت نه ٿئي، پاڻمرادو غسل لازم ڪرڻ لاءِ ڪافي نه سمجهيو وڃي ٿو. مشڪوڪ رطوبتن کي مني قرار ڏيڻ جا معيار پڻ مختلف فقهي مڪتبن ۾ تفصيل سان بيان ٿيل آهن.

اثنا عشري جعفري فقه ۾ به جنابت جا بنيادي سبب جنسي جماع ۽ منيءَ جو خارج ٿيڻ بيان ڪيا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Laws of Ritual Impurity (Janabah)
 |url=https://www.sistani.org/english/book/48/2162/
 |website=The Official Website of Ayatollah Ali al-Sistani
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== عورت ۽ جنابت ==

جنابت رڳو مردن سان مخصوص حالت نه آهي؛ عورت پڻ جنسي جماع يا فقهي معيارن موجب جنسي اخراج سبب جُنُب ٿي سگهي ٿي. عورت جي جنسي رطوبتن بابت فقهي مڪتبن ۾ تفصيل ۽ اصطلاحي فرق موجود آهن، تنهنڪري هر قسم جي معمولي رطوبت کي مني يا جنابت جو سبب قرار نٿو ڏنو وڃي.

جنابت کي [[حيض]] ۽ [[نفاس]] کان پڻ الڳ سمجهيو وڃي ٿو. اهي سڀ غسل سان لاڳاپيل حالتون ٿي سگهن ٿيون، پر سندن سبب ۽ فقهي احڪام هڪجهڙا نه آهن.

== غسل جنابت ==

{{اصل|غسل جنابت}}

جنابت جي حالت مان عبادتي طهارت حاصل ڪرڻ لاءِ ڪيل غسل کي '''غسل جنابت''' چيو وڃي ٿو. قرآن 5:6 ۾ جنابت جي حالت ۾ پاڪ ٿيڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.

غسل جو بنيادي مقصد سڄي جسم تي پاڻي پهچائڻ آهي، پر ان جي نيت، ترتيب، وات ۽ نڪ ڌوئڻ، وارن تائين پاڻي پهچائڻ ۽ ٻين جزئيات بابت سني ۽ شيعه فقهي مڪتبن ۾ اختلاف موجود آهن.

سني حديثي روايتن ۾ [[عائشه بنت ابي بڪر|عائشه]] ۽ [[ميمونه بنت الحارث|ميمونه]] کان پيغمبر محمد ﷺ جي غسل جنابت جو طريقو روايت ٿيل آهي. انهن روايتن ۾ هٿ ڌوئڻ، شرمگاهه صاف ڪرڻ، وضو ڪرڻ، مٿي ۽ وارن تائين پاڻي پهچائڻ ۽ پوءِ جسم ڌوئڻ جو بيان ملي ٿو.

جعفري فقه ۾ غسل جنابت '''ترتيبي''' يا '''ارتماسي''' طريقي سان ڪري سگهجي ٿو. ترتيبي غسل ۾ مٿي ۽ ڳچيءَ کان پوءِ باقي جسم ڌوئڻ جا مقرر احڪام آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Ghusl (Bathing)
 |url=https://www.sistani.org/english/book/26890/8480/
 |website=The Official Website of Ayatollah Ali al-Sistani
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنابت جي حالت ۾ نماز ==

جنابت جي حالت ۾ [[نماز]] ادا ڪرڻ کان اڳ غسل ضروري آهي. جيڪڏهن پاڻي موجود نه هجي يا ان جو استعمال شرعي طور ممڪن نه هجي ته [[تيمم]] غسل جو بدل ٿي سگهي ٿو.

ان ڪري جنابت جي حالت ۾ هجڻ جو مطلب اهو ناهي ته نماز جو فرض مستقل طور ختم ٿي وڃي ٿو؛ بلڪه نماز کان اڳ گهربل طهارت حاصل ڪرڻ ضروري ٿئي ٿي.

== جنابت ۽ تيمم ==

{{اصل|تيمم}}

پاڻي نه ملڻ، بيماري يا پاڻي استعمال ڪرڻ سان معتبر نقصان جي انديشي جهڙين حالتن ۾ جنابت جو غسل ممڪن نه هجي ته قرآن 4:43 ۽ 5:6 جي بنياد تي تيمم جي رخصت موجود آهي.

اهڙي صورت ۾ تيمم عبادت لاءِ غسل جو عارضي شرعي بدل بڻجي ٿو. جڏهن تيمم جو عذر ختم ٿي وڃي ۽ پاڻي استعمال ڪرڻ ممڪن ٿي وڃي ته غسل جنابت جو اصل حڪم ٻيهر لاڳو ٿئي ٿو.

== جنبي لاءِ ممنوع عمل ==

جنابت جي حالت ۾ ڪهڙا عمل حرام يا ممنوع آهن، انهن جي جزوي تفصيل ۾ فقهي مڪتبن ۾ اختلاف آهي. عام طور نماز جهڙي اهڙي عبادت، جنهن لاءِ حدثِ اڪبر کان پاڪ هجڻ شرط آهي، غسل يا ان جي جائز بدل کان اڳ ادا نٿي ڪري سگهجي.

### قرآن کي ڇهڻ

قرآن جي عربي متن کي بغير گهربل طهارت جي ڇهڻ بابت اسلامي فقهي مڪتبن ۾ احڪام موجود آهن. جنبي شخص لاءِ قرآن جي مصحف جي عربي لکڻيءَ کي سڌي طرح ڇهڻ کي فقهي روايتن ۾ ممنوع قرار ڏنو ويو آهي.

قرآن پڙهڻ بابت وڌيڪ تفصيل موجود آهن. سني فقهي مڪتبن ۾ جنبي شخص جي قرآن جي تلاوت بابت مختلف تفصيل ملن ٿا. جعفري فقه ۾ جنبي لاءِ انهن چئن آيتن جي تلاوت حرام قرار ڏني وڃي ٿي جن جي پڙهڻ تي واجب سجدو ٿئي ٿو: سورة السجدة 32:15، سورة فصلت 41:37، سورة النجم 53:62 ۽ سورة العلق 96:19.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Things that are Unlawful (Haram) for a Junub
 |url=https://www.sistani.org/english/book/48/2163/
 |website=The Official Website of Ayatollah Ali al-Sistani
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنابت ۽ مسجد ==

سورة النساء 4:43 ۾ ''وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا'' جا لفظ آيا آهن. هن عبارت جي تفسير ۾ مفسرن ۽ فقيهن تفصيلي بحث ڪيو آهي.

سني فقهي روايت ۾ جنبي شخص جي مسجد ۾ ترسڻ کي عام طور جائز نه سمجهيو وڃي ٿو. مسجد مان رڳو گذرڻ، ضرورت، ۽ ٻين حالتن بابت فقهي مڪتبن جا تفصيل مختلف آهن.

جعفري فقه ۾ پڻ جنبي شخص لاءِ مسجد ۾ ترسڻ ممنوع آهي، جڏهن ته عام مسجد مان هڪ دروازي کان داخل ٿي ٻئي دروازي مان نڪري وڃڻ جي اجازت ڏني وئي آهي. [[مسجد الحرام]] ۽ [[مسجد نبوي]] لاءِ وڌيڪ سخت حڪم آهي ۽ جنبي شخص لاءِ انهن مان گذرڻ به جائز نه سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Things that are Unlawful (Haram) for a Junub
 |url=https://www.sistani.org/english/book/48/2163/
 |website=The Official Website of Ayatollah Ali al-Sistani
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنابت جي حالت ۾ سمهڻ ==

جنابت جي حالت پيدا ٿيڻ کان پوءِ فوراً سمهڻ بذات خود هر حالت ۾ ممنوع نه آهي. صحيح بخاري ۾ عائشه کان روايت آهي ته پيغمبر محمد ﷺ جڏهن جنابت جي حالت ۾ سمهڻ چاهيندا هئا ته شرمگاهه ڌوئي نماز جهڙو وضو ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 288
 |url=https://sunnah.com/bukhari:288
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان بنياد تي سني فقهي روايت ۾ غسل کان اڳ سمهڻ جي صورت ۾ وضو ڪرڻ کي مستحب يا سنت سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته غسل کي نماز کان اڳ لازمي طور مڪمل ڪرڻو پوندو آهي.

== جنابت ۽ روزو ==

[[روزو|روزي]] سان جنابت جو تعلق نماز کان مختلف آهي. ڏينهن دوران محض جنابت جي حالت ۾ هجڻ پاڻمرادو هر صورت ۾ روزو نٿو ٽوڙي؛ مثال طور ننڊ ۾ احتلام ٿيڻ سان روزو پاڻمرادو باطل نٿو ٿئي.

البت رمضان جي رات ۾ ڄاڻي واڻي جنابت جي حالت ۾ فجر تائين رهڻ ۽ غسل يا، عذر جي حالت ۾، تيمم نه ڪرڻ بابت فقهي مڪتبن ۾ مخصوص احڪام آهن. انهن احڪامن، روزي جي صحت، قضا ۽ ڪفاري بابت سني ۽ جعفري فقهي روايتن ۾ تفصيل مختلف آهن.

== جنابت، نجاست ۽ حدث ۾ فرق ==

فقهي اصطلاح ۾ '''جنابت''' ۽ جسماني '''[[نجاست]]''' هڪ شيءِ نه آهن. نجاست مان عام طور اهڙي مادي يا شيءِ مراد هوندي آهي جنهن کي شرعي طور ناپاڪ قرار ڏنو ويو هجي، جڏهن ته جنابت هڪ شخص جي '''حڪمي حالت''' آهي.

مثال طور ڪنهن شخص جو جسم ۽ لباس ظاهري نجاست کان مڪمل صاف هجي، پر جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب اهو شخص اڃا به جنابت جي حالت ۾ ٿي سگهي ٿو. ان حالت کي ختم ڪرڻ لاءِ رڳو ظاهري نجاست صاف ڪرڻ ڪافي نه هوندو، بلڪه غسل جنابت يا شرعي عذر جي حالت ۾ ان جو بدل تيمم ضروري هوندو.

اهڙيءَ طرح [[وضو]] سان ختم ٿيندڙ حالت کي عام طور '''حدث اصغر''' ۽ غسل جي ضرورت پيدا ڪندڙ جنابت جهڙي حالت کي '''حدث اڪبر''' چيو وڃي ٿو.

== فقهي اختلاف ==

جنابت جو بنيادي تصور ۽ جماع يا مني خارج ٿيڻ کان پوءِ غسل جي ضرورت اسلامي فقهي روايتن ۾ تسليم ٿيل آهي، پر ڪيترن جزوي مسئلن ۾ اختلاف موجود آهن. انهن ۾ خاص طور:

* مني يا مشڪوڪ رطوبت جي سڃاڻپ جا معيار؛
* عورت جي جنسي رطوبتن جا احڪام؛
* جنبي شخص جي قرآن جي تلاوت؛
* مسجد مان گذرڻ يا ان ۾ داخل ٿيڻ؛
* غسل جنابت جو تفصيلي طريقو؛
* غسل کان اڳ وضو جي حيثيت؛
* پاڻي نه ملڻ جي صورت ۾ تيمم جا تفصيلي ضابطا؛
* روزي دوران جنابت جا احڪام.

انهن اختلافن جو تعلق قرآن ۽ حديث جي تفسير سان گڏ مختلف فقهي اصولن ۽ روايتن سان آهي.

== پڻ ڏسو ==

* [[طهارت]]
* [[غسل]]
* [[غسل جنابت]]
* [[وضو]]
* [[تيمم]]
* [[نجاست]]
* [[احتلام]]
* [[حيض]]
* [[نفاس]]
* [[نماز]]
* [[روزا]]
* [[فقه]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* ''The Encyclopaedia of Islam'', Brill، طهارت ۽ جنابت سان لاڳاپيل مقالا.
* Marion Holmes Katz، ''Body of Text: The Emergence of the Sunni Law of Ritual Purity''، State University of New York Press، 2002ع.
* Marion Holmes Katz، ''Prayer in Islamic Thought and Practice''، Cambridge University Press، 2013ع.
* ''الموسوعة الفقهية الكويتية''، وزارت الاوقاف والشؤون الإسلامية، ڪويت.
* [[ابن قدامه]]، ''المغني''، ڪتاب الطهارة.
* [[نووي]]، ''المجموع شرح المهذب''، ڪتاب الطهارة.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Ghusl}}

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:طهارت]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]
[[زمرو:غسل]]</text>
      <sha1>2pfn6yw12tgl0dlujnagcwkoav97i6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416538</id>
      <parentid>416537</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18964" sha1="n25320zrdninav10xbxnda9p255gqf4" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلامي فقه ۾ غسل لازم ڪندڙ حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت}}

'''جنابت''' ({{lang-ar|جَنَابَة|جنابة}}؛ {{lang-en|Janabah}}) [[اسلامي فقه]] ۾ اهڙي '''حدثِ اڪبر''' يا وڏي حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت کي چيو وڃي ٿو، جيڪا عام طور جنسي جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب پيدا ٿئي ٿي. اهڙي حالت ۾ موجود مرد يا عورت کي عربيءَ ۾ '''جُنُب''' چيو وڃي ٿو. جنابت جي حالت ختم ڪرڻ لاءِ عام حالتن ۾ '''[[غسل جنابت]]''' ڪرڻ ضروري هوندو آهي، جڏهن ته پاڻي نه ملڻ يا ان جي استعمال ۾ شرعي عذر هئڻ جي صورت ۾ مقرر شرطن تحت [[تيمم]] غسل جي جاءِ وٺي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

'''جنابت''' جي معني لغت ۾ ''پري ھٽڻ'' آھي. اسلامي فقہ ۾ ان اصطلاح جو مطلب پليتي جي اھا حالت مراد آھي جنھن ۾ مرد يا عورت تي غسل فرض ھجي ۽ غسل جي حالت جنسي ضرورت پوري ڪرڻ يا ڪنھن طرح سان پوري ٿيڻ سان پيدا ٿي ھجي.&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;/&gt; اھڙي حالت ۾ ماڻهو کي پاڪائي ۽[[نماز]] کان پري رھڻو پوندو آهي ان ڪري ان کي جنابت چوندا آهن.&lt;ref name =&quot; آسان فقہ&quot;&gt;آسان فقہ، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002ع - صہ 41&lt;/ref&gt; جنابت جي اصل معنيَ آهي دوري ۽ بيگانگي. ان مان لفظ اجنبي نڪتل آهي. شرعي اصطلاح مطابق جنابت مان مراد اھا نجاست آھي جيڪا قضائي شھوت يا خواب ۾ مادو خارج ٿيڻ جي ڪري طاري ٿئي، ڇوتہ ان جي سبب ڪري ماڻهو طھارت کان بيگانو ٿي ويندو آهي.&lt;ref name =&quot;مودودي&quot; &gt;تفھيم القرآن، جلد اول، [[ابوالاعليٰ مودودي|ابوالاعلي مودودي]]، اداره ترجمان القرآن، لاھور ڇاپو 35 مارچ 2003ع، صہ :355&lt;/ref&gt; عبدالله بن مسعود، انس بن مالڪ، حسن بصري، ابراھيم نخئي، مطابق [[سوره النساء|سورة النساء]] جي آيت نمبر 43 ۾ [[تيمم]] جي حڪم جي مفھوم مان راء قائم ڪئي تہ جنابت جي حالت ۾ مسجد ۾ وڃڻ نہ کپي.&lt;ref name=&quot;مودودي&quot;/&gt;

== نالو ۽ اشتقاق ==

عربي لفظ '''جَنَابَة''' جو مادو ''ج-ن-ب'' آهي، جنهن جو بنيادي مفهوم پاسي ٿيڻ، پري رهڻ يا دوريءَ سان لاڳاپيل آهي. ساڳئي عربي مادّي مان ''جَنْب'' (پاسو)، ''جَنَّبَ'' (پري ڪرڻ) ۽ ''أجنبي'' (ڌاريو يا غير) جهڙا لفظ پڻ ٺهن ٿا.

فقهي اصطلاح ۾ جنابت مان مراد جسم تي ظاهري گندگي هجڻ ضروري ناهي، پر اها '''حڪمي ناپاڪي''' يا ''حدث اڪبر'' جي حالت آهي. ان ڪري ڪو شخص جسماني طور صاف هئڻ باوجود فقهي لحاظ کان جُنُب ٿي سگهي ٿو، ۽ مقرر عبادتن جي ادائيگيءَ کان اڳ کيس غسل ڪرڻو پوندو آهي.

== قرآن ۾ جنابت ==

[[قرآن]] ۾ جنابت جو ذڪر خاص طور [[سورة النساء]] 4:43 ۽ [[سورة المائدة]] 5:6 ۾ ملي ٿو.

سورة النساء ۾ چيو ويو آهي:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا|[[سورة النساء]]، آيت 43}}

هن آيت ۾ جنابت جي حالت ۾ غسل ڪرڻ تائين نماز جي ويجهو نه وڃڻ جو حڪم ۽ پاڻي نه ملڻ جي مخصوص حالتن ۾ تيمم جي اجازت بيان ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah An-Nisa 4:43
 |url=https://quran.com/4/43
 |website=Quran.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[سورة المائدة]] ۾ وضو، غسل ۽ تيمم جا احڪام گڏ بيان ٿيل آهن:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ ۚ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ|[[سورة المائدة]]، آيت 6}}

آيت ۾ ''وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا''، يعني ”جيڪڏهن اوهين جنابت جي حالت ۾ هجو ته پاڪ ٿيو“ جو حڪم جنابت کان پوءِ غسل جي بنيادي قرآني دليلن مان شمار ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنابت جا سبب ==

اسلامي فقهي روايت ۾ جنابت جا ٻه بنيادي سبب بيان ڪيا وڃن ٿا:

=== جنسي جماع ===

مرد ۽ عورت جي وچ ۾ اهڙو جنسي جماع، جنهن ۾ فقهي طور مقرر حد تائين دخول ٿئي، ٻنهي کي جنابت جي حالت ۾ آڻي ٿو، توڙي مني خارج نه ٿئي. ان اصول جي تفصيلي تعريف ۽ ڪجهه جزوي صورتن بابت فقهي مڪتبن جا احڪام مختلف ٿي سگهن ٿا.

=== مني خارج ٿيڻ ===

مني خارج ٿيڻ پڻ جنابت جو سبب آهي. اهو جاڳندي جنسي عمل يا ڪنهن ٻئي سبب سان هجي يا ننڊ دوران '''[[احتلام]]'''، يعني خواب ۾ مني خارج ٿيڻ، جي صورت ۾ هجي.

صرف جنسي خواب ڏسڻ، جيڪڏهن ان سان مني خارج ٿيڻ ثابت نه ٿئي، پاڻمرادو غسل لازم ڪرڻ لاءِ ڪافي نه سمجهيو وڃي ٿو. مشڪوڪ رطوبتن کي مني قرار ڏيڻ جا معيار پڻ مختلف فقهي مڪتبن ۾ تفصيل سان بيان ٿيل آهن.

اثنا عشري جعفري فقه ۾ به جنابت جا بنيادي سبب جنسي جماع ۽ منيءَ جو خارج ٿيڻ بيان ڪيا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Laws of Ritual Impurity (Janabah)
 |url=https://www.sistani.org/english/book/48/2162/
 |website=The Official Website of Ayatollah Ali al-Sistani
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== عورت ۽ جنابت ==

جنابت رڳو مردن سان مخصوص حالت نه آهي؛ عورت پڻ جنسي جماع يا فقهي معيارن موجب جنسي اخراج سبب جُنُب ٿي سگهي ٿي. عورت جي جنسي رطوبتن بابت فقهي مڪتبن ۾ تفصيل ۽ اصطلاحي فرق موجود آهن، تنهنڪري هر قسم جي معمولي رطوبت کي مني يا جنابت جو سبب قرار نٿو ڏنو وڃي.

جنابت کي [[حيض]] ۽ [[نفاس]] کان پڻ الڳ سمجهيو وڃي ٿو. اهي سڀ غسل سان لاڳاپيل حالتون ٿي سگهن ٿيون، پر سندن سبب ۽ فقهي احڪام هڪجهڙا نه آهن.

== غسل جنابت ==

{{Main|غسل جنابت}}

جنابت جي حالت مان عبادتي طهارت حاصل ڪرڻ لاءِ ڪيل غسل کي '''غسل جنابت''' چيو وڃي ٿو. قرآن 5:6 ۾ جنابت جي حالت ۾ پاڪ ٿيڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.

غسل جو بنيادي مقصد سڄي جسم تي پاڻي پهچائڻ آهي، پر ان جي نيت، ترتيب، وات ۽ نڪ ڌوئڻ، وارن تائين پاڻي پهچائڻ ۽ ٻين جزئيات بابت سني ۽ شيعه فقهي مڪتبن ۾ اختلاف موجود آهن.

سني حديثي روايتن ۾ [[عائشه بنت ابي بڪر|عائشه]] ۽ [[ميمونه بنت الحارث|ميمونه]] کان پيغمبر محمد ﷺ جي غسل جنابت جو طريقو روايت ٿيل آهي. انهن روايتن ۾ هٿ ڌوئڻ، شرمگاهه صاف ڪرڻ، وضو ڪرڻ، مٿي ۽ وارن تائين پاڻي پهچائڻ ۽ پوءِ جسم ڌوئڻ جو بيان ملي ٿو.

جعفري فقه ۾ غسل جنابت '''ترتيبي''' يا '''ارتماسي''' طريقي سان ڪري سگهجي ٿو. ترتيبي غسل ۾ مٿي ۽ ڳچيءَ کان پوءِ باقي جسم ڌوئڻ جا مقرر احڪام آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Ghusl (Bathing)
 |url=https://www.sistani.org/english/book/26890/8480/
 |website=The Official Website of Ayatollah Ali al-Sistani
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنابت جي حالت ۾ نماز ==

جنابت جي حالت ۾ [[نماز]] ادا ڪرڻ کان اڳ غسل ضروري آهي. جيڪڏهن پاڻي موجود نه هجي يا ان جو استعمال شرعي طور ممڪن نه هجي ته [[تيمم]] غسل جو بدل ٿي سگهي ٿو.

ان ڪري جنابت جي حالت ۾ هجڻ جو مطلب اهو ناهي ته نماز جو فرض مستقل طور ختم ٿي وڃي ٿو؛ بلڪه نماز کان اڳ گهربل طهارت حاصل ڪرڻ ضروري ٿئي ٿي.

== جنابت ۽ تيمم ==

{{اصل|تيمم}}

پاڻي نه ملڻ، بيماري يا پاڻي استعمال ڪرڻ سان معتبر نقصان جي انديشي جهڙين حالتن ۾ جنابت جو غسل ممڪن نه هجي ته قرآن 4:43 ۽ 5:6 جي بنياد تي تيمم جي رخصت موجود آهي.

اهڙي صورت ۾ تيمم عبادت لاءِ غسل جو عارضي شرعي بدل بڻجي ٿو. جڏهن تيمم جو عذر ختم ٿي وڃي ۽ پاڻي استعمال ڪرڻ ممڪن ٿي وڃي ته غسل جنابت جو اصل حڪم ٻيهر لاڳو ٿئي ٿو.

== جنبي لاءِ ممنوع عمل ==

جنابت جي حالت ۾ ڪهڙا عمل حرام يا ممنوع آهن، انهن جي جزوي تفصيل ۾ فقهي مڪتبن ۾ اختلاف آهي. عام طور نماز جهڙي اهڙي عبادت، جنهن لاءِ حدثِ اڪبر کان پاڪ هجڻ شرط آهي، غسل يا ان جي جائز بدل کان اڳ ادا نٿي ڪري سگهجي.

### قرآن کي ڇهڻ

قرآن جي عربي متن کي بغير گهربل طهارت جي ڇهڻ بابت اسلامي فقهي مڪتبن ۾ احڪام موجود آهن. جنبي شخص لاءِ قرآن جي مصحف جي عربي لکڻيءَ کي سڌي طرح ڇهڻ کي فقهي روايتن ۾ ممنوع قرار ڏنو ويو آهي.

قرآن پڙهڻ بابت وڌيڪ تفصيل موجود آهن. سني فقهي مڪتبن ۾ جنبي شخص جي قرآن جي تلاوت بابت مختلف تفصيل ملن ٿا. جعفري فقه ۾ جنبي لاءِ انهن چئن آيتن جي تلاوت حرام قرار ڏني وڃي ٿي جن جي پڙهڻ تي واجب سجدو ٿئي ٿو: سورة السجدة 32:15، سورة فصلت 41:37، سورة النجم 53:62 ۽ سورة العلق 96:19.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Things that are Unlawful (Haram) for a Junub
 |url=https://www.sistani.org/english/book/48/2163/
 |website=The Official Website of Ayatollah Ali al-Sistani
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنابت ۽ مسجد ==

سورة النساء 4:43 ۾ ''وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا'' جا لفظ آيا آهن. هن عبارت جي تفسير ۾ مفسرن ۽ فقيهن تفصيلي بحث ڪيو آهي.

سني فقهي روايت ۾ جنبي شخص جي مسجد ۾ ترسڻ کي عام طور جائز نه سمجهيو وڃي ٿو. مسجد مان رڳو گذرڻ، ضرورت، ۽ ٻين حالتن بابت فقهي مڪتبن جا تفصيل مختلف آهن.

جعفري فقه ۾ پڻ جنبي شخص لاءِ مسجد ۾ ترسڻ ممنوع آهي، جڏهن ته عام مسجد مان هڪ دروازي کان داخل ٿي ٻئي دروازي مان نڪري وڃڻ جي اجازت ڏني وئي آهي. [[مسجد الحرام]] ۽ [[مسجد نبوي]] لاءِ وڌيڪ سخت حڪم آهي ۽ جنبي شخص لاءِ انهن مان گذرڻ به جائز نه سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Things that are Unlawful (Haram) for a Junub
 |url=https://www.sistani.org/english/book/48/2163/
 |website=The Official Website of Ayatollah Ali al-Sistani
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنابت جي حالت ۾ سمهڻ ==

جنابت جي حالت پيدا ٿيڻ کان پوءِ فوراً سمهڻ بذات خود هر حالت ۾ ممنوع نه آهي. صحيح بخاري ۾ عائشه کان روايت آهي ته پيغمبر محمد ﷺ جڏهن جنابت جي حالت ۾ سمهڻ چاهيندا هئا ته شرمگاهه ڌوئي نماز جهڙو وضو ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 288
 |url=https://sunnah.com/bukhari:288
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان بنياد تي سني فقهي روايت ۾ غسل کان اڳ سمهڻ جي صورت ۾ وضو ڪرڻ کي مستحب يا سنت سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته غسل کي نماز کان اڳ لازمي طور مڪمل ڪرڻو پوندو آهي.

== جنابت ۽ روزو ==

[[روزو|روزي]] سان جنابت جو تعلق نماز کان مختلف آهي. ڏينهن دوران محض جنابت جي حالت ۾ هجڻ پاڻمرادو هر صورت ۾ روزو نٿو ٽوڙي؛ مثال طور ننڊ ۾ احتلام ٿيڻ سان روزو پاڻمرادو باطل نٿو ٿئي.

البت رمضان جي رات ۾ ڄاڻي واڻي جنابت جي حالت ۾ فجر تائين رهڻ ۽ غسل يا، عذر جي حالت ۾، تيمم نه ڪرڻ بابت فقهي مڪتبن ۾ مخصوص احڪام آهن. انهن احڪامن، روزي جي صحت، قضا ۽ ڪفاري بابت سني ۽ جعفري فقهي روايتن ۾ تفصيل مختلف آهن.

== جنابت، نجاست ۽ حدث ۾ فرق ==

فقهي اصطلاح ۾ '''جنابت''' ۽ جسماني '''[[نجاست]]''' هڪ شيءِ نه آهن. نجاست مان عام طور اهڙي مادي يا شيءِ مراد هوندي آهي جنهن کي شرعي طور ناپاڪ قرار ڏنو ويو هجي، جڏهن ته جنابت هڪ شخص جي '''حڪمي حالت''' آهي.

مثال طور ڪنهن شخص جو جسم ۽ لباس ظاهري نجاست کان مڪمل صاف هجي، پر جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب اهو شخص اڃا به جنابت جي حالت ۾ ٿي سگهي ٿو. ان حالت کي ختم ڪرڻ لاءِ رڳو ظاهري نجاست صاف ڪرڻ ڪافي نه هوندو، بلڪه غسل جنابت يا شرعي عذر جي حالت ۾ ان جو بدل تيمم ضروري هوندو.

اهڙيءَ طرح [[وضو]] سان ختم ٿيندڙ حالت کي عام طور '''حدث اصغر''' ۽ غسل جي ضرورت پيدا ڪندڙ جنابت جهڙي حالت کي '''حدث اڪبر''' چيو وڃي ٿو.

== فقهي اختلاف ==

جنابت جو بنيادي تصور ۽ جماع يا مني خارج ٿيڻ کان پوءِ غسل جي ضرورت اسلامي فقهي روايتن ۾ تسليم ٿيل آهي، پر ڪيترن جزوي مسئلن ۾ اختلاف موجود آهن. انهن ۾ خاص طور:

* مني يا مشڪوڪ رطوبت جي سڃاڻپ جا معيار؛
* عورت جي جنسي رطوبتن جا احڪام؛
* جنبي شخص جي قرآن جي تلاوت؛
* مسجد مان گذرڻ يا ان ۾ داخل ٿيڻ؛
* غسل جنابت جو تفصيلي طريقو؛
* غسل کان اڳ وضو جي حيثيت؛
* پاڻي نه ملڻ جي صورت ۾ تيمم جا تفصيلي ضابطا؛
* روزي دوران جنابت جا احڪام.

انهن اختلافن جو تعلق قرآن ۽ حديث جي تفسير سان گڏ مختلف فقهي اصولن ۽ روايتن سان آهي.

== پڻ ڏسو ==

* [[طهارت]]
* [[غسل]]
* [[غسل جنابت]]
* [[وضو]]
* [[تيمم]]
* [[نجاست]]
* [[احتلام]]
* [[حيض]]
* [[نفاس]]
* [[نماز]]
* [[روزا]]
* [[فقه]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* ''The Encyclopaedia of Islam'', Brill، طهارت ۽ جنابت سان لاڳاپيل مقالا.
* Marion Holmes Katz، ''Body of Text: The Emergence of the Sunni Law of Ritual Purity''، State University of New York Press، 2002ع.
* Marion Holmes Katz، ''Prayer in Islamic Thought and Practice''، Cambridge University Press، 2013ع.
* ''الموسوعة الفقهية الكويتية''، وزارت الاوقاف والشؤون الإسلامية، ڪويت.
* [[ابن قدامه]]، ''المغني''، ڪتاب الطهارة.
* [[نووي]]، ''المجموع شرح المهذب''، ڪتاب الطهارة.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Ghusl}}

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:طهارت]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]
[[زمرو:غسل]]</text>
      <sha1>n25320zrdninav10xbxnda9p255gqf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416539</id>
      <parentid>416538</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18962" sha1="kfy9hiwqmkag8esq1h7we8ae1e39lvc" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلامي فقه ۾ غسل لازم ڪندڙ حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت}}

'''جنابت''' ({{lang-ar|جَنَابَة|جنابة}}؛ {{lang-en|Janabah}}) [[اسلامي فقه]] ۾ اهڙي '''حدثِ اڪبر''' يا وڏي حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت کي چيو وڃي ٿو، جيڪا عام طور جنسي جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب پيدا ٿئي ٿي. اهڙي حالت ۾ موجود مرد يا عورت کي عربيءَ ۾ '''جُنُب''' چيو وڃي ٿو. جنابت جي حالت ختم ڪرڻ لاءِ عام حالتن ۾ '''[[غسل جنابت]]''' ڪرڻ ضروري هوندو آهي، جڏهن ته پاڻي نه ملڻ يا ان جي استعمال ۾ شرعي عذر هئڻ جي صورت ۾ مقرر شرطن تحت [[تيمم]] غسل جي جاءِ وٺي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

'''جنابت''' جي معني لغت ۾ ''پري ھٽڻ'' آھي. اسلامي فقہ ۾ ان اصطلاح جو مطلب پليتي جي اھا حالت مراد آھي جنھن ۾ مرد يا عورت تي غسل فرض ھجي ۽ غسل جي حالت جنسي ضرورت پوري ڪرڻ يا ڪنھن طرح سان پوري ٿيڻ سان پيدا ٿي ھجي.&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;/&gt; اھڙي حالت ۾ ماڻهو کي پاڪائي ۽[[نماز]] کان پري رھڻو پوندو آهي ان ڪري ان کي جنابت چوندا آهن.&lt;ref name =&quot; آسان فقہ&quot;&gt;آسان فقہ، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002ع - صہ 41&lt;/ref&gt; جنابت جي اصل معنيَ آهي دوري ۽ بيگانگي. ان مان لفظ اجنبي نڪتل آهي. شرعي اصطلاح مطابق جنابت مان مراد اھا نجاست آھي جيڪا قضائي شھوت يا خواب ۾ مادو خارج ٿيڻ جي ڪري طاري ٿئي، ڇوتہ ان جي سبب ڪري ماڻهو طھارت کان بيگانو ٿي ويندو آهي.&lt;ref name =&quot;مودودي&quot; &gt;تفھيم القرآن، جلد اول، [[ابوالاعليٰ مودودي|ابوالاعلي مودودي]]، اداره ترجمان القرآن، لاھور ڇاپو 35 مارچ 2003ع، صہ :355&lt;/ref&gt; عبدالله بن مسعود، انس بن مالڪ، حسن بصري، ابراھيم نخئي، مطابق [[سوره النساء|سورة النساء]] جي آيت نمبر 43 ۾ [[تيمم]] جي حڪم جي مفھوم مان راء قائم ڪئي تہ جنابت جي حالت ۾ مسجد ۾ وڃڻ نہ کپي.&lt;ref name=&quot;مودودي&quot;/&gt;

== نالو ۽ اشتقاق ==

عربي لفظ '''جَنَابَة''' جو مادو ''ج-ن-ب'' آهي، جنهن جو بنيادي مفهوم پاسي ٿيڻ، پري رهڻ يا دوريءَ سان لاڳاپيل آهي. ساڳئي عربي مادّي مان ''جَنْب'' (پاسو)، ''جَنَّبَ'' (پري ڪرڻ) ۽ ''أجنبي'' (ڌاريو يا غير) جهڙا لفظ پڻ ٺهن ٿا.

فقهي اصطلاح ۾ جنابت مان مراد جسم تي ظاهري گندگي هجڻ ضروري ناهي، پر اها '''حڪمي ناپاڪي''' يا ''حدث اڪبر'' جي حالت آهي. ان ڪري ڪو شخص جسماني طور صاف هئڻ باوجود فقهي لحاظ کان جُنُب ٿي سگهي ٿو، ۽ مقرر عبادتن جي ادائيگيءَ کان اڳ کيس غسل ڪرڻو پوندو آهي.

== قرآن ۾ جنابت ==

[[قرآن]] ۾ جنابت جو ذڪر خاص طور [[سورة النساء]] 4:43 ۽ [[سورة المائدة]] 5:6 ۾ ملي ٿو.

سورة النساء ۾ چيو ويو آهي:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا|[[سورة النساء]]، آيت 43}}

هن آيت ۾ جنابت جي حالت ۾ غسل ڪرڻ تائين نماز جي ويجهو نه وڃڻ جو حڪم ۽ پاڻي نه ملڻ جي مخصوص حالتن ۾ تيمم جي اجازت بيان ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah An-Nisa 4:43
 |url=https://quran.com/4/43
 |website=Quran.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[سورة المائدة]] ۾ وضو، غسل ۽ تيمم جا احڪام گڏ بيان ٿيل آهن:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ ۚ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ|[[سورة المائدة]]، آيت 6}}

آيت ۾ ''وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا''، يعني ”جيڪڏهن اوهين جنابت جي حالت ۾ هجو ته پاڪ ٿيو“ جو حڪم جنابت کان پوءِ غسل جي بنيادي قرآني دليلن مان شمار ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنابت جا سبب ==

اسلامي فقهي روايت ۾ جنابت جا ٻه بنيادي سبب بيان ڪيا وڃن ٿا:

=== جنسي جماع ===

مرد ۽ عورت جي وچ ۾ اهڙو جنسي جماع، جنهن ۾ فقهي طور مقرر حد تائين دخول ٿئي، ٻنهي کي جنابت جي حالت ۾ آڻي ٿو، توڙي مني خارج نه ٿئي. ان اصول جي تفصيلي تعريف ۽ ڪجهه جزوي صورتن بابت فقهي مڪتبن جا احڪام مختلف ٿي سگهن ٿا.

=== مني خارج ٿيڻ ===

مني خارج ٿيڻ پڻ جنابت جو سبب آهي. اهو جاڳندي جنسي عمل يا ڪنهن ٻئي سبب سان هجي يا ننڊ دوران '''[[احتلام]]'''، يعني خواب ۾ مني خارج ٿيڻ، جي صورت ۾ هجي.

صرف جنسي خواب ڏسڻ، جيڪڏهن ان سان مني خارج ٿيڻ ثابت نه ٿئي، پاڻمرادو غسل لازم ڪرڻ لاءِ ڪافي نه سمجهيو وڃي ٿو. مشڪوڪ رطوبتن کي مني قرار ڏيڻ جا معيار پڻ مختلف فقهي مڪتبن ۾ تفصيل سان بيان ٿيل آهن.

اثنا عشري جعفري فقه ۾ به جنابت جا بنيادي سبب جنسي جماع ۽ منيءَ جو خارج ٿيڻ بيان ڪيا ويا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Laws of Ritual Impurity (Janabah)
 |url=https://www.sistani.org/english/book/48/2162/
 |website=The Official Website of Ayatollah Ali al-Sistani
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== عورت ۽ جنابت ==

جنابت رڳو مردن سان مخصوص حالت نه آهي؛ عورت پڻ جنسي جماع يا فقهي معيارن موجب جنسي اخراج سبب جُنُب ٿي سگهي ٿي. عورت جي جنسي رطوبتن بابت فقهي مڪتبن ۾ تفصيل ۽ اصطلاحي فرق موجود آهن، تنهنڪري هر قسم جي معمولي رطوبت کي مني يا جنابت جو سبب قرار نٿو ڏنو وڃي.

جنابت کي [[حيض]] ۽ [[نفاس]] کان پڻ الڳ سمجهيو وڃي ٿو. اهي سڀ غسل سان لاڳاپيل حالتون ٿي سگهن ٿيون، پر سندن سبب ۽ فقهي احڪام هڪجهڙا نه آهن.

== غسل جنابت ==

{{Main|غسل جنابت}}

جنابت جي حالت مان عبادتي طهارت حاصل ڪرڻ لاءِ ڪيل غسل کي '''غسل جنابت''' چيو وڃي ٿو. قرآن 5:6 ۾ جنابت جي حالت ۾ پاڪ ٿيڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.

غسل جو بنيادي مقصد سڄي جسم تي پاڻي پهچائڻ آهي، پر ان جي نيت، ترتيب، وات ۽ نڪ ڌوئڻ، وارن تائين پاڻي پهچائڻ ۽ ٻين جزئيات بابت سني ۽ شيعه فقهي مڪتبن ۾ اختلاف موجود آهن.

سني حديثي روايتن ۾ [[عائشه بنت ابي بڪر|عائشه]] ۽ [[ميمونه بنت الحارث|ميمونه]] کان پيغمبر محمد ﷺ جي غسل جنابت جو طريقو روايت ٿيل آهي. انهن روايتن ۾ هٿ ڌوئڻ، شرمگاهه صاف ڪرڻ، وضو ڪرڻ، مٿي ۽ وارن تائين پاڻي پهچائڻ ۽ پوءِ جسم ڌوئڻ جو بيان ملي ٿو.

جعفري فقه ۾ غسل جنابت '''ترتيبي''' يا '''ارتماسي''' طريقي سان ڪري سگهجي ٿو. ترتيبي غسل ۾ مٿي ۽ ڳچيءَ کان پوءِ باقي جسم ڌوئڻ جا مقرر احڪام آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Ghusl (Bathing)
 |url=https://www.sistani.org/english/book/26890/8480/
 |website=The Official Website of Ayatollah Ali al-Sistani
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنابت جي حالت ۾ نماز ==

جنابت جي حالت ۾ [[نماز]] ادا ڪرڻ کان اڳ غسل ضروري آهي. جيڪڏهن پاڻي موجود نه هجي يا ان جو استعمال شرعي طور ممڪن نه هجي ته [[تيمم]] غسل جو بدل ٿي سگهي ٿو.

ان ڪري جنابت جي حالت ۾ هجڻ جو مطلب اهو ناهي ته نماز جو فرض مستقل طور ختم ٿي وڃي ٿو؛ بلڪه نماز کان اڳ گهربل طهارت حاصل ڪرڻ ضروري ٿئي ٿي.

== جنابت ۽ تيمم ==

{{Main|تيمم}}

پاڻي نه ملڻ، بيماري يا پاڻي استعمال ڪرڻ سان معتبر نقصان جي انديشي جهڙين حالتن ۾ جنابت جو غسل ممڪن نه هجي ته قرآن 4:43 ۽ 5:6 جي بنياد تي تيمم جي رخصت موجود آهي.

اهڙي صورت ۾ تيمم عبادت لاءِ غسل جو عارضي شرعي بدل بڻجي ٿو. جڏهن تيمم جو عذر ختم ٿي وڃي ۽ پاڻي استعمال ڪرڻ ممڪن ٿي وڃي ته غسل جنابت جو اصل حڪم ٻيهر لاڳو ٿئي ٿو.

== جنبي لاءِ ممنوع عمل ==

جنابت جي حالت ۾ ڪهڙا عمل حرام يا ممنوع آهن، انهن جي جزوي تفصيل ۾ فقهي مڪتبن ۾ اختلاف آهي. عام طور نماز جهڙي اهڙي عبادت، جنهن لاءِ حدثِ اڪبر کان پاڪ هجڻ شرط آهي، غسل يا ان جي جائز بدل کان اڳ ادا نٿي ڪري سگهجي.

### قرآن کي ڇهڻ

قرآن جي عربي متن کي بغير گهربل طهارت جي ڇهڻ بابت اسلامي فقهي مڪتبن ۾ احڪام موجود آهن. جنبي شخص لاءِ قرآن جي مصحف جي عربي لکڻيءَ کي سڌي طرح ڇهڻ کي فقهي روايتن ۾ ممنوع قرار ڏنو ويو آهي.

قرآن پڙهڻ بابت وڌيڪ تفصيل موجود آهن. سني فقهي مڪتبن ۾ جنبي شخص جي قرآن جي تلاوت بابت مختلف تفصيل ملن ٿا. جعفري فقه ۾ جنبي لاءِ انهن چئن آيتن جي تلاوت حرام قرار ڏني وڃي ٿي جن جي پڙهڻ تي واجب سجدو ٿئي ٿو: سورة السجدة 32:15، سورة فصلت 41:37، سورة النجم 53:62 ۽ سورة العلق 96:19.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Things that are Unlawful (Haram) for a Junub
 |url=https://www.sistani.org/english/book/48/2163/
 |website=The Official Website of Ayatollah Ali al-Sistani
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنابت ۽ مسجد ==

سورة النساء 4:43 ۾ ''وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا'' جا لفظ آيا آهن. هن عبارت جي تفسير ۾ مفسرن ۽ فقيهن تفصيلي بحث ڪيو آهي.

سني فقهي روايت ۾ جنبي شخص جي مسجد ۾ ترسڻ کي عام طور جائز نه سمجهيو وڃي ٿو. مسجد مان رڳو گذرڻ، ضرورت، ۽ ٻين حالتن بابت فقهي مڪتبن جا تفصيل مختلف آهن.

جعفري فقه ۾ پڻ جنبي شخص لاءِ مسجد ۾ ترسڻ ممنوع آهي، جڏهن ته عام مسجد مان هڪ دروازي کان داخل ٿي ٻئي دروازي مان نڪري وڃڻ جي اجازت ڏني وئي آهي. [[مسجد الحرام]] ۽ [[مسجد نبوي]] لاءِ وڌيڪ سخت حڪم آهي ۽ جنبي شخص لاءِ انهن مان گذرڻ به جائز نه سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Things that are Unlawful (Haram) for a Junub
 |url=https://www.sistani.org/english/book/48/2163/
 |website=The Official Website of Ayatollah Ali al-Sistani
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنابت جي حالت ۾ سمهڻ ==

جنابت جي حالت پيدا ٿيڻ کان پوءِ فوراً سمهڻ بذات خود هر حالت ۾ ممنوع نه آهي. صحيح بخاري ۾ عائشه کان روايت آهي ته پيغمبر محمد ﷺ جڏهن جنابت جي حالت ۾ سمهڻ چاهيندا هئا ته شرمگاهه ڌوئي نماز جهڙو وضو ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 288
 |url=https://sunnah.com/bukhari:288
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان بنياد تي سني فقهي روايت ۾ غسل کان اڳ سمهڻ جي صورت ۾ وضو ڪرڻ کي مستحب يا سنت سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته غسل کي نماز کان اڳ لازمي طور مڪمل ڪرڻو پوندو آهي.

== جنابت ۽ روزو ==

[[روزو|روزي]] سان جنابت جو تعلق نماز کان مختلف آهي. ڏينهن دوران محض جنابت جي حالت ۾ هجڻ پاڻمرادو هر صورت ۾ روزو نٿو ٽوڙي؛ مثال طور ننڊ ۾ احتلام ٿيڻ سان روزو پاڻمرادو باطل نٿو ٿئي.

البت رمضان جي رات ۾ ڄاڻي واڻي جنابت جي حالت ۾ فجر تائين رهڻ ۽ غسل يا، عذر جي حالت ۾، تيمم نه ڪرڻ بابت فقهي مڪتبن ۾ مخصوص احڪام آهن. انهن احڪامن، روزي جي صحت، قضا ۽ ڪفاري بابت سني ۽ جعفري فقهي روايتن ۾ تفصيل مختلف آهن.

== جنابت، نجاست ۽ حدث ۾ فرق ==

فقهي اصطلاح ۾ '''جنابت''' ۽ جسماني '''[[نجاست]]''' هڪ شيءِ نه آهن. نجاست مان عام طور اهڙي مادي يا شيءِ مراد هوندي آهي جنهن کي شرعي طور ناپاڪ قرار ڏنو ويو هجي، جڏهن ته جنابت هڪ شخص جي '''حڪمي حالت''' آهي.

مثال طور ڪنهن شخص جو جسم ۽ لباس ظاهري نجاست کان مڪمل صاف هجي، پر جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب اهو شخص اڃا به جنابت جي حالت ۾ ٿي سگهي ٿو. ان حالت کي ختم ڪرڻ لاءِ رڳو ظاهري نجاست صاف ڪرڻ ڪافي نه هوندو، بلڪه غسل جنابت يا شرعي عذر جي حالت ۾ ان جو بدل تيمم ضروري هوندو.

اهڙيءَ طرح [[وضو]] سان ختم ٿيندڙ حالت کي عام طور '''حدث اصغر''' ۽ غسل جي ضرورت پيدا ڪندڙ جنابت جهڙي حالت کي '''حدث اڪبر''' چيو وڃي ٿو.

== فقهي اختلاف ==

جنابت جو بنيادي تصور ۽ جماع يا مني خارج ٿيڻ کان پوءِ غسل جي ضرورت اسلامي فقهي روايتن ۾ تسليم ٿيل آهي، پر ڪيترن جزوي مسئلن ۾ اختلاف موجود آهن. انهن ۾ خاص طور:

* مني يا مشڪوڪ رطوبت جي سڃاڻپ جا معيار؛
* عورت جي جنسي رطوبتن جا احڪام؛
* جنبي شخص جي قرآن جي تلاوت؛
* مسجد مان گذرڻ يا ان ۾ داخل ٿيڻ؛
* غسل جنابت جو تفصيلي طريقو؛
* غسل کان اڳ وضو جي حيثيت؛
* پاڻي نه ملڻ جي صورت ۾ تيمم جا تفصيلي ضابطا؛
* روزي دوران جنابت جا احڪام.

انهن اختلافن جو تعلق قرآن ۽ حديث جي تفسير سان گڏ مختلف فقهي اصولن ۽ روايتن سان آهي.

== پڻ ڏسو ==

* [[طهارت]]
* [[غسل]]
* [[غسل جنابت]]
* [[وضو]]
* [[تيمم]]
* [[نجاست]]
* [[احتلام]]
* [[حيض]]
* [[نفاس]]
* [[نماز]]
* [[روزا]]
* [[فقه]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* ''The Encyclopaedia of Islam'', Brill، طهارت ۽ جنابت سان لاڳاپيل مقالا.
* Marion Holmes Katz، ''Body of Text: The Emergence of the Sunni Law of Ritual Purity''، State University of New York Press، 2002ع.
* Marion Holmes Katz، ''Prayer in Islamic Thought and Practice''، Cambridge University Press، 2013ع.
* ''الموسوعة الفقهية الكويتية''، وزارت الاوقاف والشؤون الإسلامية، ڪويت.
* [[ابن قدامه]]، ''المغني''، ڪتاب الطهارة.
* [[نووي]]، ''المجموع شرح المهذب''، ڪتاب الطهارة.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Ghusl}}

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:طهارت]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]
[[زمرو:غسل]]</text>
      <sha1>kfy9hiwqmkag8esq1h7we8ae1e39lvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حدث</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57028</id>
    <revision>
      <id>416540</id>
      <parentid>305896</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:19:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18517" sha1="cc1baoczjswasxkv512q3wm02pd6y8b" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلامي فقه ۾ حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت}}


'''حدث''' ({{lang-ar|حَدَث|حدث}}؛ {{lang-en|Hadath}}) [[اسلامي فقه]] ۾ اهڙي '''حڪمي ناپاڪي''' يا شرعي حالت کي چيو وڃي ٿو، جنهن جي موجودگيءَ ۾ [[نماز]] ۽ ڪجهه ٻين عبادتن جي ادائيگيءَ لاءِ [[وضو]]، [[غسل]] يا انهن جي شرعي بدل طور [[تيمم]] ذريعي طهارت حاصل ڪرڻ ضروري هوندي آهي. فقهي اصطلاح ۾ حدث کي عام طور ٻن بنيادي قسمن، '''حدث اڪبر''' ۽ '''حدث اصغر'''، ۾ ورهايو وڃي ٿو.

'''حدث''' جي معني پليتي آھي. اھا ٻن قسمن جي آھي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;: حدث اڪبر ۽ حدث اصغر.

===حدث اڪبر===
پليتي جي اھا حالت جيڪا جنسي ضرورت پوري ڪرڻ يا  ڪنھن بہ نموني شھوت سان مني نڪرڻ يا ننڊ ۾ [[احتلام]] ([[احتلام|تڙ]]) پوڻ يا [[حيض]]، [[نفاس]] جو خون اچڻ سان پئدا ٿيندي آهي ان کي حدث اڪبر چوندا آهن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. حدث اڪبر کان پاڪ ٿيڻ جو طريقو غسل آھي ۽ جنھن صورت ۾ [[غسل]] نہ ٿي سگھي تہ [[تيمم]] آھي&lt;ref name =&quot; آسان فقه&quot; &gt; - ڪتاب: آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002 - صہ 41,42  &lt;/ref&gt;.

===حدث اصغر===

پليتي جي اھا حالت جيڪا پيشاب يا ڪاڪوس ڪرڻ، ريح نڪرڻ، جسم جي ڪنهن حصي منجھان رت، پونء وھڻ، وات ڀريل الٽي ڪرڻ، [[استحاضو|استحاضي]] جو خون وغيره اچڻ سان پيدا ٿيندي آهي، ان کي حدث اصغر چوندا آهن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. حدث اصغر کان پاڪ ٿيڻ جو طريقو وضو آھي ۽ پاڻي نہ ملي سگھن جي صورت ۾ تيمم آھي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;.

== لغوي ۽ اصطلاحي معنيٰ ==

عربي لفظ '''حَدَث''' جو بنيادي لغوي مفهوم ڪنهن شيءِ جو واقع ٿيڻ، پيدا ٿيڻ يا نئين حالت پيش اچڻ آهي. اسلامي فقهي اصطلاح ۾ ان لفظ کي اهڙي حڪمي حالت لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو، جيڪا عبادت لاءِ گهربل شرعي طهارت کي ختم ڪري ٿي.

فقهي ڪتابن ۾ حدث کي عام طور '''حدث اصغر''' ({{lang-ar|الحدث الأصغر}}) ۽ '''حدث اڪبر''' ({{lang-ar|الحدث الأكبر}}) ۾ ورهايو وڃي ٿو. حدث اصغر مان پاڪ ٿيڻ لاءِ بنيادي طور وضو ۽ حدث اڪبر مان پاڪ ٿيڻ لاءِ غسل ڪيو وڃي ٿو. جيڪڏهن شرعي عذر سبب پاڻي موجود نه هجي يا استعمال ڪرڻ ممڪن نه هجي ته مقرر حالتن ۾ تيمم انهن جو بدل بڻجي سگهي ٿو.

== حدث ۽ نجاست ۾ فرق ==

اسلامي فقه ۾ '''حدث''' ۽ '''[[نجاست]]''' پاڻ ۾ لاڳاپيل، پر الڳ اصطلاح آهن. حدث ڪنهن شخص جي '''حڪمي يا شرعي حالت''' آهي، جڏهن ته نجاست عام طور اهڙي مادي يا شيءِ کي چيو وڃي ٿو، جنهن کي شرعي لحاظ کان ناپاڪ قرار ڏنو ويو هجي.

مثال طور ڪو ماڻهو پيشاب ڪرڻ کان پوءِ استنجو ڪري جسم تان ظاهري نجاست مڪمل طور صاف ڪري سگهي ٿو، پر سندس حدث اصغر ان وقت تائين باقي رهندو جيستائين هو وضو نه ڪري. ساڳي طرح جنابت جي حالت ۾ ڪنهن شخص جو جسم ۽ لباس ظاهري طور صاف ٿي سگهي ٿو، پر نماز لاءِ کيس غسل جنابت ڪرڻ ضروري هوندو.

ان جي ابتڙ ڪنهن پاڪائيءَ واري شخص جي لباس تي ڪا نجاست لڳي سگهي ٿي؛ اهڙي صورت ۾ سندس وضو لازمي طور ختم نه ٿيندو، پر نماز کان اڳ لباس يا بدن تان اها نجاست صاف ڪرڻ ضروري ٿي سگهي ٿو.

اهڙيءَ طرح فقهي اصطلاح ۾ '''حدث مان طهارت''' ۽ '''نجاست کان طهارت''' ٻه الڳ، جيتوڻيڪ هڪٻئي سان لاڳاپيل، تصور آهن.

== قرآن ۾ طهارت ۽ حدث ==

قرآن ۾ فقهي اصطلاح '''حدث اصغر''' ۽ '''حدث اڪبر''' هن فني درجه بنديءَ سان استعمال نه ٿيا آهن، پر انهن سان لاڳاپيل وضو، غسل ۽ تيمم جا بنيادي احڪام [[سورة المائدة]] جي آيت 6 ۽ [[سورة النساء]] جي آيت 43 ۾ بيان ٿيل آهن.

سورة المائدة ۾ چيو ويو آهي:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ ۚ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ|[[سورة المائدة]]، آيت 6}}

هن آيت ۾ نماز لاءِ وضو، جنابت جي حالت ۾ غسل ۽ پاڻي نه ملڻ يا مخصوص عذر جي حالت ۾ تيمم جا بنيادي حڪم گڏ بيان ٿيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== حدث اصغر ==

'''حدث اصغر''' اهڙي حڪمي حالت کي چيو وڃي ٿو جنهن کي ختم ڪرڻ لاءِ عام حالتن ۾ [[وضو]] ڪافي هوندو آهي. اهڙي حالت پيدا ڪندڙ سببن کي '''نواقض وضو'''، يعني وضو ٽوڙيندڙ شيون، پڻ چيو وڃي ٿو.

پيشاب، پاخانو ۽ ريح خارج ٿيڻ کي اسلامي فقهي مڪتبن ۾ وضو ختم ٿيڻ جا بنيادي سبب سمجهيو وڃي ٿو. ننڊ، بيهوشي، عقل يا شعور وڃائڻ ۽ جسم مان مختلف رطوبتن جي خارج ٿيڻ بابت وڌيڪ تفصيلي احڪام فقهي مڪتبن ۾ موجود آهن.

### وضو ٽوڙيندڙ عملن بابت فقهي اختلاف ===

وضو ٽوڙيندڙ سڀني عملن بابت اسلامي فقهي مڪتبن جو موقف هڪجهڙو ناهي. مثال طور:

* پيشاب ۽ پاخانو خارج ٿيڻ سان وضو ٽٽڻ تي عام فقهي اتفاق آهي؛
* مقعد مان ريح خارج ٿيڻ پڻ وضو ٽوڙيندڙ سببن مان آهي؛
* ننڊ ڪهڙي حالت ۾ وضو ٽوڙي ٿي، ان جي تفصيل ۾ اختلاف آهي؛
* رت يا پونءِ وهڻ سان وضو ٽٽڻ جو قول [[حنفي فقه]] ۾ مشهور آهي، جڏهن ته ٻين سني مڪتبن ۾ ان جا مختلف احڪام آهن؛
* وات ڀريل الٽي سان وضو ٽٽڻ حنفي فقه جو مشهور موقف آهي، پر سڀني فقهي مڪتبن جو موقف نه آهي؛
* مرد ۽ عورت جي جسماني رابطي سان وضو ٽٽڻ بابت [[شافعي فقه|شافعي]]، [[حنفي فقه|حنفي]]، [[مالڪي فقه|مالڪي]] ۽ [[حنبلي فقه|حنبلي]] مڪتبن ۾ نمايان اختلاف آهن؛
* [[استحاضو|استحاضه]] بابت پڻ رت جي مقدار ۽ فقهي مڪتب مطابق مختلف تفصيلي احڪام آهن.

تنهنڪري حدث اصغر جي سببن جي تفصيلي فهرست ڪنهن مخصوص فقهي مڪتب جي اصولن مطابق مختلف ٿي سگهي ٿي.

== حدث اڪبر ==

'''حدث اڪبر''' اهڙي وڏي حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت آهي جنهن مان پاڪ ٿيڻ لاءِ عام طور [[غسل]] ضروري هوندو آهي.

ان جي اهم صورتن ۾ [[جنابت]]، [[حيض]] ۽ [[نفاس]] شامل آهن. جنابت جنسي جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب پيدا ٿي سگهي ٿي. عورت لاءِ حيض يا نفاس جو مقرر خون ختم ٿيڻ کان پوءِ نماز جهڙين عبادتن لاءِ غسل ڪرڻ ضروري هوندو آهي.

فقهي مڪتبن ۾ غسل واجب ڪندڙ حالتن جي مڪمل درجابندي هڪجهڙي نه آهي. مثال طور اثنا عشري جعفري فقه ۾ جنابت، حيض، نفاس ۽ استحاضه جي مخصوص صورتن کان سواءِ ميت کي ڇهڻ وغيره سان لاڳاپيل واجب غسلن جا پڻ تفصيلي احڪام آهن.

=== جنابت ===

{{اصل|جنابت}}

'''[[جنابت]]''' حدث اڪبر جي اهم صورت آهي. اها جنسي جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب پيدا ٿئي ٿي. مني جو اخراج جاڳندي يا ننڊ ۾ [[احتلام]] جي صورت ۾ ٿي سگهي ٿو.

جنابت جي حالت ۾ نماز پڙهڻ کان اڳ غسل جنابت ڪرڻ ضروري آهي. پاڻي نه ملڻ يا ان جي استعمال ۾ معتبر شرعي عذر هئڻ جي صورت ۾ تيمم غسل جو بدل ٿي سگهي ٿو.

=== حيض ===

{{اصل|حيض}}

'''[[حيض]]''' عورت جي ماهواريءَ سان لاڳاپيل فقهي حالت آهي. حيض دوران عورت لاءِ نماز ادا ڪرڻ جا معمول جا احڪام لاڳو نٿا ٿين. حيض ختم ٿيڻ کان پوءِ اهڙين عبادتن لاءِ جن ۾ طهارت شرط آهي، غسل حيض ڪيو وڃي ٿو.

حيض دوران ڇڏيل روزن جي قضا ۽ نمازن جي قضا بابت فقهي روايت ۾ الڳ احڪام آهن.

=== نفاس ===

{{اصل|نفاس}}

'''[[نفاس]]''' ٻار جي ولادت سان لاڳاپيل خون اچڻ واري فقهي حالت آهي. نفاس ختم ٿيڻ کان پوءِ عبادتي طهارت حاصل ڪرڻ لاءِ غسل ڪيو وڃي ٿو.

نفاس جي وڌ ۾ وڌ مدت ۽ ان سان لاڳاپيل ڪجهه جزوي مسئلن بابت مختلف فقهي مڪتبن ۾ اختلاف موجود آهي.

=== استحاضه ===

{{اصل|استحاضو}}

'''[[استحاضو|استحاضه]]''' عورت مان اهڙي رت اچڻ کي چيو وڃي ٿو جيڪو فقهي لحاظ کان حيض يا نفاس جي دائري ۾ نه اچي.

استحاضه کي حدث اصغر يا ان جي مختلف قسمن کي غسل سان لاڳاپيل حالت قرار ڏيڻ بابت فقهي مڪتبن جي درجه بندي مختلف آهي. تنهنڪري ان کي بنا فقهي نسبت جي فقط حدث اصغر يا فقط حدث اڪبر قرار ڏيڻ درست نه آهي.

== حدث کان طهارت ==

حدث جي قسم مطابق طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو مختلف آهي:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! حالت
! عام طهارت
! پاڻي استعمال نه ٿي سگهي ته
|-
| حدث اصغر
| [[وضو]]
| [[تيمم]]
|-
| حدث اڪبر
| [[غسل]]
| [[تيمم]]
|}

وضو، غسل ۽ تيمم جا فرض، شرط ۽ تفصيلي طريقا مختلف فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه مختلف آهن.

== وضو ==

{{اصل|وضو}}

'''[[وضو]]''' حدث اصغر مان طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو آهي. قرآن 5:6 ۾ نماز لاءِ منهن ۽ هٿن جي پاڪائي، مٿي جي مسح ۽ پيرن بابت حڪم بيان ٿيل آهي.

وضو جي عملي طريقي، خاص طور پير ڌوئڻ يا مسح ڪرڻ، ترتيب، نيت ۽ ٻين جزوي مسئلن ۾ سني ۽ شيعه فقهي روايتن ۾ اختلاف موجود آهن.

هڪ ڀيرو صحيح وضو ڪرڻ کان پوءِ اهو ان وقت تائين برقرار رهي ٿو جيستائين ڪو اهڙو عمل پيش نه اچي جيڪو لاڳاپيل فقهي مڪتب موجب وضو کي ختم ڪري.

== غسل ==

{{اصل|غسل}}

'''[[غسل]]''' حدث اڪبر مان طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو آهي. غسل ۾ سڄي جسم کي مقرر شرعي طريقي سان پاڻي پهچايو وڃي ٿو.

جنابت، حيض ۽ نفاس غسل جا اهم سبب آهن، جڏهن ته ٻين واجب غسلن جي تعداد ۽ سببن جي تفصيلي درجابندي فقهي مڪتبن ۾ مختلف آهي.

== تيمم ==

{{اصل|تيمم}}

'''[[تيمم]]''' مخصوص شرعي حالتن ۾ وضو يا غسل جو بدل آهي. قرآن 5:6 ۽ 4:43 ۾ بيماري، سفر ۽ پاڻي نه ملڻ جي حالتن سان گڏ پاڪ زميني مادي ذريعي تيمم جو ذڪر ڪيو ويو آهي.

تيمم پاڻ حدث کي ساڳئي مادي طريقي سان ختم ڪرڻ بدران، فقهي لحاظ کان اهڙي شرعي طهارت يا اجازت مهيا ڪري ٿو جنهن سان مخصوص عبادتون ادا ڪري سگهجن ٿيون. پاڻي دستياب ٿيڻ يا تيمم جي عذر ختم ٿيڻ کان پوءِ اصل طهارت، يعني وضو يا غسل، جا احڪام ٻيهر لاڳو ٿين ٿا.

== حدث جا عبادتن تي اثر ==

حدث جي حالت خاص طور انهن عبادتن سان لاڳاپيل آهي جن لاءِ شرعي طهارت شرط آهي.

=== نماز ===

[[نماز]] جي صحت لاءِ حدث کان پاڪ هجڻ بنيادي شرط آهي. حدث اصغر جي حالت ۾ وضو ۽ حدث اڪبر جي حالت ۾ غسل ضروري هوندو آهي، سواءِ انهن حالتن جي جن ۾ تيمم جي شرعي اجازت موجود هجي.

=== قرآن کي ڇهڻ ===

[[قرآن]] جي عربي مصحف جي لکڻيءَ کي حدث جي حالت ۾ سڌو ڇهڻ بابت اسلامي فقهي مڪتبن ۾ طهارت جا احڪام بيان ٿيل آهن. انهن جي تفصيلي صورت ۾ مڪتبن جا ڪجهه اختلاف موجود آهن.

=== طواف ===

[[ڪعبو|ڪعبي]] جي [[طواف]] لاءِ طهارت شرط هجڻ ۽ ان جي فقهي درجي بابت مڪتبن ۾ تفصيل موجود آهن. خاص طور فرض طواف جي صحت لاءِ وضو يا حدث کان پاڪائيءَ بابت سني ۽ جعفري فقهي روايتن ۾ مقرر احڪام آهن.

== حدث ۽ جسماني صفائي ==

حدث جو تصور رڳو طبي يا جسماني صفائيءَ جو تصور نه آهي. ڪو شخص جسماني طور مڪمل صاف هجي، پر فقهي لحاظ کان حدث جي حالت ۾ هجي سگهي ٿو. ساڳي طرح وضو ٿيل شخص جي بدن يا لباس تي ظاهري نجاست لڳي سگهي ٿي.

ان ڪري اسلامي فقه ۾ طهارت جي بحث ۾ گهٽ ۾ گهٽ ٻن تصورن ۾ فرق ڪيو وڃي ٿو:

# '''رفع حدث''' — حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت مان نڪرڻ؛
# '''ازاله نجاست''' — بدن، لباس يا جاءِ تان ظاهري شرعي نجاست ختم ڪرڻ.

نماز لاءِ حالتن مطابق ٻنهي قسمن جي طهارت ضروري ٿي سگهي ٿي.

== فقهي مڪتبن ۾ اختلاف ==

حدث جو بنيادي تصور سڀني وڏن اسلامي فقهي روايتن ۾ موجود آهي، پر ان جي سببن ۽ ان کي ختم ڪرڻ جي تفصيل ۾ اختلاف ملي ٿو.

[[حنفي فقه]] ۾ جسم مان وهندڙ رت، پونءِ ۽ وات ڀريل الٽي جهڙين ڪجهه شين کي پڻ نواقض وضو ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. [[شافعي فقه]] ۾ غير محرم مخالف جنس جي شخص جي چمڙيءَ سان مخصوص سڌي رابطي بابت وضو جا الڳ احڪام آهن. مالڪي ۽ حنبلي مڪتبن ۾ پڻ ننڊ، لمس، خون ۽ ٻين سببن بابت پنهنجا تفصيلي اصول آهن.

[[جعفري فقه]] ۾ حدث اصغر پيدا ڪندڙ سببن ۾ پيشاب، پاخانو، ريح، ننڊ، عقل يا شعور وڃائڻ ۽ استحاضه جي مخصوص صورتن جا احڪام شامل آهن؛ جڏهن ته جنابت، حيض، نفاس ۽ ٻين ڪجهه حالتن لاءِ غسل جا الڳ احڪام مقرر آهن.

ان ڪري حدث جي ڪنهن تفصيلي فهرست کي سڀني مسلمانن لاءِ هڪجهڙو فقهي موقف سمجهڻ بدران لاڳاپيل فقهي مڪتب جي نسبت سان بيان ڪرڻ وڌيڪ درست آهي.

== پڻ ڏسو ==

* [[طهارت]]
* [[نجاست]]
* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[تيمم]]
* [[جنابت]]
* [[احتلام]]
* [[حيض]]
* [[نفاس]]
* [[استحاضو]]
* [[استنجو]]
* [[نماز]]
* [[فقه]]

==حوالا==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* ''الموسوعة الفقهية الكويتية''، وزارت الاوقاف والشؤون الإسلامية، ڪويت، ”حدث“ ۽ ”طهارة“ جا مقالا.
* [[ابن قدامه]]، ''المغني''، ڪتاب الطهارة.
* [[نووي]]، ''المجموع شرح المهذب''، ڪتاب الطهارة.
* Marion Holmes Katz، ''Body of Text: The Emergence of the Sunni Law of Ritual Purity''، State University of New York Press، 2002ع.
* Marion Holmes Katz، ''Prayer in Islamic Thought and Practice''، Cambridge University Press، 2013ع.

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:طهارت]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]</text>
      <sha1>cc1baoczjswasxkv512q3wm02pd6y8b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416541</id>
      <parentid>416540</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* وضو */</comment>
      <origin>416541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18515" sha1="41j73hag54bgxprjkk490rev8gv547a" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلامي فقه ۾ حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت}}


'''حدث''' ({{lang-ar|حَدَث|حدث}}؛ {{lang-en|Hadath}}) [[اسلامي فقه]] ۾ اهڙي '''حڪمي ناپاڪي''' يا شرعي حالت کي چيو وڃي ٿو، جنهن جي موجودگيءَ ۾ [[نماز]] ۽ ڪجهه ٻين عبادتن جي ادائيگيءَ لاءِ [[وضو]]، [[غسل]] يا انهن جي شرعي بدل طور [[تيمم]] ذريعي طهارت حاصل ڪرڻ ضروري هوندي آهي. فقهي اصطلاح ۾ حدث کي عام طور ٻن بنيادي قسمن، '''حدث اڪبر''' ۽ '''حدث اصغر'''، ۾ ورهايو وڃي ٿو.

'''حدث''' جي معني پليتي آھي. اھا ٻن قسمن جي آھي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;: حدث اڪبر ۽ حدث اصغر.

===حدث اڪبر===
پليتي جي اھا حالت جيڪا جنسي ضرورت پوري ڪرڻ يا  ڪنھن بہ نموني شھوت سان مني نڪرڻ يا ننڊ ۾ [[احتلام]] ([[احتلام|تڙ]]) پوڻ يا [[حيض]]، [[نفاس]] جو خون اچڻ سان پئدا ٿيندي آهي ان کي حدث اڪبر چوندا آهن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. حدث اڪبر کان پاڪ ٿيڻ جو طريقو غسل آھي ۽ جنھن صورت ۾ [[غسل]] نہ ٿي سگھي تہ [[تيمم]] آھي&lt;ref name =&quot; آسان فقه&quot; &gt; - ڪتاب: آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002 - صہ 41,42  &lt;/ref&gt;.

===حدث اصغر===

پليتي جي اھا حالت جيڪا پيشاب يا ڪاڪوس ڪرڻ، ريح نڪرڻ، جسم جي ڪنهن حصي منجھان رت، پونء وھڻ، وات ڀريل الٽي ڪرڻ، [[استحاضو|استحاضي]] جو خون وغيره اچڻ سان پيدا ٿيندي آهي، ان کي حدث اصغر چوندا آهن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. حدث اصغر کان پاڪ ٿيڻ جو طريقو وضو آھي ۽ پاڻي نہ ملي سگھن جي صورت ۾ تيمم آھي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;.

== لغوي ۽ اصطلاحي معنيٰ ==

عربي لفظ '''حَدَث''' جو بنيادي لغوي مفهوم ڪنهن شيءِ جو واقع ٿيڻ، پيدا ٿيڻ يا نئين حالت پيش اچڻ آهي. اسلامي فقهي اصطلاح ۾ ان لفظ کي اهڙي حڪمي حالت لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو، جيڪا عبادت لاءِ گهربل شرعي طهارت کي ختم ڪري ٿي.

فقهي ڪتابن ۾ حدث کي عام طور '''حدث اصغر''' ({{lang-ar|الحدث الأصغر}}) ۽ '''حدث اڪبر''' ({{lang-ar|الحدث الأكبر}}) ۾ ورهايو وڃي ٿو. حدث اصغر مان پاڪ ٿيڻ لاءِ بنيادي طور وضو ۽ حدث اڪبر مان پاڪ ٿيڻ لاءِ غسل ڪيو وڃي ٿو. جيڪڏهن شرعي عذر سبب پاڻي موجود نه هجي يا استعمال ڪرڻ ممڪن نه هجي ته مقرر حالتن ۾ تيمم انهن جو بدل بڻجي سگهي ٿو.

== حدث ۽ نجاست ۾ فرق ==

اسلامي فقه ۾ '''حدث''' ۽ '''[[نجاست]]''' پاڻ ۾ لاڳاپيل، پر الڳ اصطلاح آهن. حدث ڪنهن شخص جي '''حڪمي يا شرعي حالت''' آهي، جڏهن ته نجاست عام طور اهڙي مادي يا شيءِ کي چيو وڃي ٿو، جنهن کي شرعي لحاظ کان ناپاڪ قرار ڏنو ويو هجي.

مثال طور ڪو ماڻهو پيشاب ڪرڻ کان پوءِ استنجو ڪري جسم تان ظاهري نجاست مڪمل طور صاف ڪري سگهي ٿو، پر سندس حدث اصغر ان وقت تائين باقي رهندو جيستائين هو وضو نه ڪري. ساڳي طرح جنابت جي حالت ۾ ڪنهن شخص جو جسم ۽ لباس ظاهري طور صاف ٿي سگهي ٿو، پر نماز لاءِ کيس غسل جنابت ڪرڻ ضروري هوندو.

ان جي ابتڙ ڪنهن پاڪائيءَ واري شخص جي لباس تي ڪا نجاست لڳي سگهي ٿي؛ اهڙي صورت ۾ سندس وضو لازمي طور ختم نه ٿيندو، پر نماز کان اڳ لباس يا بدن تان اها نجاست صاف ڪرڻ ضروري ٿي سگهي ٿو.

اهڙيءَ طرح فقهي اصطلاح ۾ '''حدث مان طهارت''' ۽ '''نجاست کان طهارت''' ٻه الڳ، جيتوڻيڪ هڪٻئي سان لاڳاپيل، تصور آهن.

== قرآن ۾ طهارت ۽ حدث ==

قرآن ۾ فقهي اصطلاح '''حدث اصغر''' ۽ '''حدث اڪبر''' هن فني درجه بنديءَ سان استعمال نه ٿيا آهن، پر انهن سان لاڳاپيل وضو، غسل ۽ تيمم جا بنيادي احڪام [[سورة المائدة]] جي آيت 6 ۽ [[سورة النساء]] جي آيت 43 ۾ بيان ٿيل آهن.

سورة المائدة ۾ چيو ويو آهي:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ ۚ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ|[[سورة المائدة]]، آيت 6}}

هن آيت ۾ نماز لاءِ وضو، جنابت جي حالت ۾ غسل ۽ پاڻي نه ملڻ يا مخصوص عذر جي حالت ۾ تيمم جا بنيادي حڪم گڏ بيان ٿيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== حدث اصغر ==

'''حدث اصغر''' اهڙي حڪمي حالت کي چيو وڃي ٿو جنهن کي ختم ڪرڻ لاءِ عام حالتن ۾ [[وضو]] ڪافي هوندو آهي. اهڙي حالت پيدا ڪندڙ سببن کي '''نواقض وضو'''، يعني وضو ٽوڙيندڙ شيون، پڻ چيو وڃي ٿو.

پيشاب، پاخانو ۽ ريح خارج ٿيڻ کي اسلامي فقهي مڪتبن ۾ وضو ختم ٿيڻ جا بنيادي سبب سمجهيو وڃي ٿو. ننڊ، بيهوشي، عقل يا شعور وڃائڻ ۽ جسم مان مختلف رطوبتن جي خارج ٿيڻ بابت وڌيڪ تفصيلي احڪام فقهي مڪتبن ۾ موجود آهن.

### وضو ٽوڙيندڙ عملن بابت فقهي اختلاف ===

وضو ٽوڙيندڙ سڀني عملن بابت اسلامي فقهي مڪتبن جو موقف هڪجهڙو ناهي. مثال طور:

* پيشاب ۽ پاخانو خارج ٿيڻ سان وضو ٽٽڻ تي عام فقهي اتفاق آهي؛
* مقعد مان ريح خارج ٿيڻ پڻ وضو ٽوڙيندڙ سببن مان آهي؛
* ننڊ ڪهڙي حالت ۾ وضو ٽوڙي ٿي، ان جي تفصيل ۾ اختلاف آهي؛
* رت يا پونءِ وهڻ سان وضو ٽٽڻ جو قول [[حنفي فقه]] ۾ مشهور آهي، جڏهن ته ٻين سني مڪتبن ۾ ان جا مختلف احڪام آهن؛
* وات ڀريل الٽي سان وضو ٽٽڻ حنفي فقه جو مشهور موقف آهي، پر سڀني فقهي مڪتبن جو موقف نه آهي؛
* مرد ۽ عورت جي جسماني رابطي سان وضو ٽٽڻ بابت [[شافعي فقه|شافعي]]، [[حنفي فقه|حنفي]]، [[مالڪي فقه|مالڪي]] ۽ [[حنبلي فقه|حنبلي]] مڪتبن ۾ نمايان اختلاف آهن؛
* [[استحاضو|استحاضه]] بابت پڻ رت جي مقدار ۽ فقهي مڪتب مطابق مختلف تفصيلي احڪام آهن.

تنهنڪري حدث اصغر جي سببن جي تفصيلي فهرست ڪنهن مخصوص فقهي مڪتب جي اصولن مطابق مختلف ٿي سگهي ٿي.

== حدث اڪبر ==

'''حدث اڪبر''' اهڙي وڏي حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت آهي جنهن مان پاڪ ٿيڻ لاءِ عام طور [[غسل]] ضروري هوندو آهي.

ان جي اهم صورتن ۾ [[جنابت]]، [[حيض]] ۽ [[نفاس]] شامل آهن. جنابت جنسي جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب پيدا ٿي سگهي ٿي. عورت لاءِ حيض يا نفاس جو مقرر خون ختم ٿيڻ کان پوءِ نماز جهڙين عبادتن لاءِ غسل ڪرڻ ضروري هوندو آهي.

فقهي مڪتبن ۾ غسل واجب ڪندڙ حالتن جي مڪمل درجابندي هڪجهڙي نه آهي. مثال طور اثنا عشري جعفري فقه ۾ جنابت، حيض، نفاس ۽ استحاضه جي مخصوص صورتن کان سواءِ ميت کي ڇهڻ وغيره سان لاڳاپيل واجب غسلن جا پڻ تفصيلي احڪام آهن.

=== جنابت ===

{{اصل|جنابت}}

'''[[جنابت]]''' حدث اڪبر جي اهم صورت آهي. اها جنسي جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب پيدا ٿئي ٿي. مني جو اخراج جاڳندي يا ننڊ ۾ [[احتلام]] جي صورت ۾ ٿي سگهي ٿو.

جنابت جي حالت ۾ نماز پڙهڻ کان اڳ غسل جنابت ڪرڻ ضروري آهي. پاڻي نه ملڻ يا ان جي استعمال ۾ معتبر شرعي عذر هئڻ جي صورت ۾ تيمم غسل جو بدل ٿي سگهي ٿو.

=== حيض ===

{{اصل|حيض}}

'''[[حيض]]''' عورت جي ماهواريءَ سان لاڳاپيل فقهي حالت آهي. حيض دوران عورت لاءِ نماز ادا ڪرڻ جا معمول جا احڪام لاڳو نٿا ٿين. حيض ختم ٿيڻ کان پوءِ اهڙين عبادتن لاءِ جن ۾ طهارت شرط آهي، غسل حيض ڪيو وڃي ٿو.

حيض دوران ڇڏيل روزن جي قضا ۽ نمازن جي قضا بابت فقهي روايت ۾ الڳ احڪام آهن.

=== نفاس ===

{{اصل|نفاس}}

'''[[نفاس]]''' ٻار جي ولادت سان لاڳاپيل خون اچڻ واري فقهي حالت آهي. نفاس ختم ٿيڻ کان پوءِ عبادتي طهارت حاصل ڪرڻ لاءِ غسل ڪيو وڃي ٿو.

نفاس جي وڌ ۾ وڌ مدت ۽ ان سان لاڳاپيل ڪجهه جزوي مسئلن بابت مختلف فقهي مڪتبن ۾ اختلاف موجود آهي.

=== استحاضه ===

{{اصل|استحاضو}}

'''[[استحاضو|استحاضه]]''' عورت مان اهڙي رت اچڻ کي چيو وڃي ٿو جيڪو فقهي لحاظ کان حيض يا نفاس جي دائري ۾ نه اچي.

استحاضه کي حدث اصغر يا ان جي مختلف قسمن کي غسل سان لاڳاپيل حالت قرار ڏيڻ بابت فقهي مڪتبن جي درجه بندي مختلف آهي. تنهنڪري ان کي بنا فقهي نسبت جي فقط حدث اصغر يا فقط حدث اڪبر قرار ڏيڻ درست نه آهي.

== حدث کان طهارت ==

حدث جي قسم مطابق طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو مختلف آهي:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! حالت
! عام طهارت
! پاڻي استعمال نه ٿي سگهي ته
|-
| حدث اصغر
| [[وضو]]
| [[تيمم]]
|-
| حدث اڪبر
| [[غسل]]
| [[تيمم]]
|}

وضو، غسل ۽ تيمم جا فرض، شرط ۽ تفصيلي طريقا مختلف فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه مختلف آهن.

== وضو ==

{{Main|وضو}}

'''[[وضو]]''' حدث اصغر مان طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو آهي. قرآن 5:6 ۾ نماز لاءِ منهن ۽ هٿن جي پاڪائي، مٿي جي مسح ۽ پيرن بابت حڪم بيان ٿيل آهي.

وضو جي عملي طريقي، خاص طور پير ڌوئڻ يا مسح ڪرڻ، ترتيب، نيت ۽ ٻين جزوي مسئلن ۾ سني ۽ شيعه فقهي روايتن ۾ اختلاف موجود آهن.

هڪ ڀيرو صحيح وضو ڪرڻ کان پوءِ اهو ان وقت تائين برقرار رهي ٿو جيستائين ڪو اهڙو عمل پيش نه اچي جيڪو لاڳاپيل فقهي مڪتب موجب وضو کي ختم ڪري.

== غسل ==

{{اصل|غسل}}

'''[[غسل]]''' حدث اڪبر مان طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو آهي. غسل ۾ سڄي جسم کي مقرر شرعي طريقي سان پاڻي پهچايو وڃي ٿو.

جنابت، حيض ۽ نفاس غسل جا اهم سبب آهن، جڏهن ته ٻين واجب غسلن جي تعداد ۽ سببن جي تفصيلي درجابندي فقهي مڪتبن ۾ مختلف آهي.

== تيمم ==

{{اصل|تيمم}}

'''[[تيمم]]''' مخصوص شرعي حالتن ۾ وضو يا غسل جو بدل آهي. قرآن 5:6 ۽ 4:43 ۾ بيماري، سفر ۽ پاڻي نه ملڻ جي حالتن سان گڏ پاڪ زميني مادي ذريعي تيمم جو ذڪر ڪيو ويو آهي.

تيمم پاڻ حدث کي ساڳئي مادي طريقي سان ختم ڪرڻ بدران، فقهي لحاظ کان اهڙي شرعي طهارت يا اجازت مهيا ڪري ٿو جنهن سان مخصوص عبادتون ادا ڪري سگهجن ٿيون. پاڻي دستياب ٿيڻ يا تيمم جي عذر ختم ٿيڻ کان پوءِ اصل طهارت، يعني وضو يا غسل، جا احڪام ٻيهر لاڳو ٿين ٿا.

== حدث جا عبادتن تي اثر ==

حدث جي حالت خاص طور انهن عبادتن سان لاڳاپيل آهي جن لاءِ شرعي طهارت شرط آهي.

=== نماز ===

[[نماز]] جي صحت لاءِ حدث کان پاڪ هجڻ بنيادي شرط آهي. حدث اصغر جي حالت ۾ وضو ۽ حدث اڪبر جي حالت ۾ غسل ضروري هوندو آهي، سواءِ انهن حالتن جي جن ۾ تيمم جي شرعي اجازت موجود هجي.

=== قرآن کي ڇهڻ ===

[[قرآن]] جي عربي مصحف جي لکڻيءَ کي حدث جي حالت ۾ سڌو ڇهڻ بابت اسلامي فقهي مڪتبن ۾ طهارت جا احڪام بيان ٿيل آهن. انهن جي تفصيلي صورت ۾ مڪتبن جا ڪجهه اختلاف موجود آهن.

=== طواف ===

[[ڪعبو|ڪعبي]] جي [[طواف]] لاءِ طهارت شرط هجڻ ۽ ان جي فقهي درجي بابت مڪتبن ۾ تفصيل موجود آهن. خاص طور فرض طواف جي صحت لاءِ وضو يا حدث کان پاڪائيءَ بابت سني ۽ جعفري فقهي روايتن ۾ مقرر احڪام آهن.

== حدث ۽ جسماني صفائي ==

حدث جو تصور رڳو طبي يا جسماني صفائيءَ جو تصور نه آهي. ڪو شخص جسماني طور مڪمل صاف هجي، پر فقهي لحاظ کان حدث جي حالت ۾ هجي سگهي ٿو. ساڳي طرح وضو ٿيل شخص جي بدن يا لباس تي ظاهري نجاست لڳي سگهي ٿي.

ان ڪري اسلامي فقه ۾ طهارت جي بحث ۾ گهٽ ۾ گهٽ ٻن تصورن ۾ فرق ڪيو وڃي ٿو:

# '''رفع حدث''' — حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت مان نڪرڻ؛
# '''ازاله نجاست''' — بدن، لباس يا جاءِ تان ظاهري شرعي نجاست ختم ڪرڻ.

نماز لاءِ حالتن مطابق ٻنهي قسمن جي طهارت ضروري ٿي سگهي ٿي.

== فقهي مڪتبن ۾ اختلاف ==

حدث جو بنيادي تصور سڀني وڏن اسلامي فقهي روايتن ۾ موجود آهي، پر ان جي سببن ۽ ان کي ختم ڪرڻ جي تفصيل ۾ اختلاف ملي ٿو.

[[حنفي فقه]] ۾ جسم مان وهندڙ رت، پونءِ ۽ وات ڀريل الٽي جهڙين ڪجهه شين کي پڻ نواقض وضو ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. [[شافعي فقه]] ۾ غير محرم مخالف جنس جي شخص جي چمڙيءَ سان مخصوص سڌي رابطي بابت وضو جا الڳ احڪام آهن. مالڪي ۽ حنبلي مڪتبن ۾ پڻ ننڊ، لمس، خون ۽ ٻين سببن بابت پنهنجا تفصيلي اصول آهن.

[[جعفري فقه]] ۾ حدث اصغر پيدا ڪندڙ سببن ۾ پيشاب، پاخانو، ريح، ننڊ، عقل يا شعور وڃائڻ ۽ استحاضه جي مخصوص صورتن جا احڪام شامل آهن؛ جڏهن ته جنابت، حيض، نفاس ۽ ٻين ڪجهه حالتن لاءِ غسل جا الڳ احڪام مقرر آهن.

ان ڪري حدث جي ڪنهن تفصيلي فهرست کي سڀني مسلمانن لاءِ هڪجهڙو فقهي موقف سمجهڻ بدران لاڳاپيل فقهي مڪتب جي نسبت سان بيان ڪرڻ وڌيڪ درست آهي.

== پڻ ڏسو ==

* [[طهارت]]
* [[نجاست]]
* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[تيمم]]
* [[جنابت]]
* [[احتلام]]
* [[حيض]]
* [[نفاس]]
* [[استحاضو]]
* [[استنجو]]
* [[نماز]]
* [[فقه]]

==حوالا==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* ''الموسوعة الفقهية الكويتية''، وزارت الاوقاف والشؤون الإسلامية، ڪويت، ”حدث“ ۽ ”طهارة“ جا مقالا.
* [[ابن قدامه]]، ''المغني''، ڪتاب الطهارة.
* [[نووي]]، ''المجموع شرح المهذب''، ڪتاب الطهارة.
* Marion Holmes Katz، ''Body of Text: The Emergence of the Sunni Law of Ritual Purity''، State University of New York Press، 2002ع.
* Marion Holmes Katz، ''Prayer in Islamic Thought and Practice''، Cambridge University Press، 2013ع.

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:طهارت]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]</text>
      <sha1>41j73hag54bgxprjkk490rev8gv547a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416542</id>
      <parentid>416541</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:21:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18514" sha1="srawyt5zwbiqvyqtgevr88npay07rx9" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلامي فقه ۾ حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت}}


'''حدث''' ({{lang-ar|حَدَث|حدث}}؛ {{lang-en|Hadath}}) [[اسلامي فقه]] ۾ اهڙي '''حڪمي ناپاڪي''' يا شرعي حالت کي چيو وڃي ٿو، جنهن جي موجودگيءَ ۾ [[نماز]] ۽ ڪجهه ٻين عبادتن جي ادائيگيءَ لاءِ [[وضو]]، [[غسل]] يا انهن جي شرعي بدل طور [[تيمم]] ذريعي طهارت حاصل ڪرڻ ضروري هوندي آهي. فقهي اصطلاح ۾ حدث کي عام طور ٻن بنيادي قسمن، '''حدث اڪبر''' ۽ '''حدث اصغر'''، ۾ ورهايو وڃي ٿو.

'''حدث''' جي معني پليتي آھي. اھا ٻن قسمن جي آھي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;: حدث اڪبر ۽ حدث اصغر.

===حدث اڪبر===
پليتي جي اھا حالت جيڪا جنسي ضرورت پوري ڪرڻ يا  ڪنھن بہ نموني شھوت سان مني نڪرڻ يا ننڊ ۾ [[احتلام]] ([[احتلام|تڙ]]) پوڻ يا [[حيض]]، [[نفاس]] جو خون اچڻ سان پئدا ٿيندي آهي ان کي حدث اڪبر چوندا آهن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. حدث اڪبر کان پاڪ ٿيڻ جو طريقو غسل آھي ۽ جنھن صورت ۾ [[غسل]] نہ ٿي سگھي تہ [[تيمم]] آھي&lt;ref name =&quot; آسان فقه&quot; &gt; - ڪتاب: آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002 - صہ 41,42  &lt;/ref&gt;.

===حدث اصغر===

پليتي جي اھا حالت جيڪا پيشاب يا ڪاڪوس ڪرڻ، ريح نڪرڻ، جسم جي ڪنهن حصي منجھان رت، پونء وھڻ، وات ڀريل الٽي ڪرڻ، [[استحاضو|استحاضي]] جو خون وغيره اچڻ سان پيدا ٿيندي آهي، ان کي حدث اصغر چوندا آهن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. حدث اصغر کان پاڪ ٿيڻ جو طريقو وضو آھي ۽ پاڻي نہ ملي سگھن جي صورت ۾ تيمم آھي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;.

== لغوي ۽ اصطلاحي معنيٰ ==

عربي لفظ '''حَدَث''' جو بنيادي لغوي مفهوم ڪنهن شيءِ جو واقع ٿيڻ، پيدا ٿيڻ يا نئين حالت پيش اچڻ آهي. اسلامي فقهي اصطلاح ۾ ان لفظ کي اهڙي حڪمي حالت لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو، جيڪا عبادت لاءِ گهربل شرعي طهارت کي ختم ڪري ٿي.

فقهي ڪتابن ۾ حدث کي عام طور '''حدث اصغر''' ({{lang-ar|الحدث الأصغر}}) ۽ '''حدث اڪبر''' ({{lang-ar|الحدث الأكبر}}) ۾ ورهايو وڃي ٿو. حدث اصغر مان پاڪ ٿيڻ لاءِ بنيادي طور وضو ۽ حدث اڪبر مان پاڪ ٿيڻ لاءِ غسل ڪيو وڃي ٿو. جيڪڏهن شرعي عذر سبب پاڻي موجود نه هجي يا استعمال ڪرڻ ممڪن نه هجي ته مقرر حالتن ۾ تيمم انهن جو بدل بڻجي سگهي ٿو.

== حدث ۽ نجاست ۾ فرق ==

اسلامي فقه ۾ '''حدث''' ۽ '''[[نجاست]]''' پاڻ ۾ لاڳاپيل، پر الڳ اصطلاح آهن. حدث ڪنهن شخص جي '''حڪمي يا شرعي حالت''' آهي، جڏهن ته نجاست عام طور اهڙي مادي يا شيءِ کي چيو وڃي ٿو، جنهن کي شرعي لحاظ کان ناپاڪ قرار ڏنو ويو هجي.

مثال طور ڪو ماڻهو پيشاب ڪرڻ کان پوءِ استنجو ڪري جسم تان ظاهري نجاست مڪمل طور صاف ڪري سگهي ٿو، پر سندس حدث اصغر ان وقت تائين باقي رهندو جيستائين هو وضو نه ڪري. ساڳي طرح جنابت جي حالت ۾ ڪنهن شخص جو جسم ۽ لباس ظاهري طور صاف ٿي سگهي ٿو، پر نماز لاءِ کيس غسل جنابت ڪرڻ ضروري هوندو.

ان جي ابتڙ ڪنهن پاڪائيءَ واري شخص جي لباس تي ڪا نجاست لڳي سگهي ٿي؛ اهڙي صورت ۾ سندس وضو لازمي طور ختم نه ٿيندو، پر نماز کان اڳ لباس يا بدن تان اها نجاست صاف ڪرڻ ضروري ٿي سگهي ٿو.

اهڙيءَ طرح فقهي اصطلاح ۾ '''حدث مان طهارت''' ۽ '''نجاست کان طهارت''' ٻه الڳ، جيتوڻيڪ هڪٻئي سان لاڳاپيل، تصور آهن.

== قرآن ۾ طهارت ۽ حدث ==

قرآن ۾ فقهي اصطلاح '''حدث اصغر''' ۽ '''حدث اڪبر''' هن فني درجه بنديءَ سان استعمال نه ٿيا آهن، پر انهن سان لاڳاپيل وضو، غسل ۽ تيمم جا بنيادي احڪام [[سورة المائدة]] جي آيت 6 ۽ [[سورة النساء]] جي آيت 43 ۾ بيان ٿيل آهن.

سورة المائدة ۾ چيو ويو آهي:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ ۚ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ|[[سورة المائدة]]، آيت 6}}

هن آيت ۾ نماز لاءِ وضو، جنابت جي حالت ۾ غسل ۽ پاڻي نه ملڻ يا مخصوص عذر جي حالت ۾ تيمم جا بنيادي حڪم گڏ بيان ٿيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== حدث اصغر ==

'''حدث اصغر''' اهڙي حڪمي حالت کي چيو وڃي ٿو جنهن کي ختم ڪرڻ لاءِ عام حالتن ۾ [[وضو]] ڪافي هوندو آهي. اهڙي حالت پيدا ڪندڙ سببن کي '''نواقض وضو'''، يعني وضو ٽوڙيندڙ شيون، پڻ چيو وڃي ٿو.

پيشاب، پاخانو ۽ ريح خارج ٿيڻ کي اسلامي فقهي مڪتبن ۾ وضو ختم ٿيڻ جا بنيادي سبب سمجهيو وڃي ٿو. ننڊ، بيهوشي، عقل يا شعور وڃائڻ ۽ جسم مان مختلف رطوبتن جي خارج ٿيڻ بابت وڌيڪ تفصيلي احڪام فقهي مڪتبن ۾ موجود آهن.
=== وضو ٽوڙيندڙ عملن بابت فقهي اختلاف ===

وضو ٽوڙيندڙ سڀني عملن بابت اسلامي فقهي مڪتبن جو موقف هڪجهڙو ناهي. مثال طور:

* پيشاب ۽ پاخانو خارج ٿيڻ سان وضو ٽٽڻ تي عام فقهي اتفاق آهي؛
* مقعد مان ريح خارج ٿيڻ پڻ وضو ٽوڙيندڙ سببن مان آهي؛
* ننڊ ڪهڙي حالت ۾ وضو ٽوڙي ٿي، ان جي تفصيل ۾ اختلاف آهي؛
* رت يا پونءِ وهڻ سان وضو ٽٽڻ جو قول [[حنفي فقه]] ۾ مشهور آهي، جڏهن ته ٻين سني مڪتبن ۾ ان جا مختلف احڪام آهن؛
* وات ڀريل الٽي سان وضو ٽٽڻ حنفي فقه جو مشهور موقف آهي، پر سڀني فقهي مڪتبن جو موقف نه آهي؛
* مرد ۽ عورت جي جسماني رابطي سان وضو ٽٽڻ بابت [[شافعي فقه|شافعي]]، [[حنفي فقه|حنفي]]، [[مالڪي فقه|مالڪي]] ۽ [[حنبلي فقه|حنبلي]] مڪتبن ۾ نمايان اختلاف آهن؛
* [[استحاضو|استحاضه]] بابت پڻ رت جي مقدار ۽ فقهي مڪتب مطابق مختلف تفصيلي احڪام آهن.

تنهنڪري حدث اصغر جي سببن جي تفصيلي فهرست ڪنهن مخصوص فقهي مڪتب جي اصولن مطابق مختلف ٿي سگهي ٿي.

== حدث اڪبر ==

'''حدث اڪبر''' اهڙي وڏي حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت آهي جنهن مان پاڪ ٿيڻ لاءِ عام طور [[غسل]] ضروري هوندو آهي.

ان جي اهم صورتن ۾ [[جنابت]]، [[حيض]] ۽ [[نفاس]] شامل آهن. جنابت جنسي جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب پيدا ٿي سگهي ٿي. عورت لاءِ حيض يا نفاس جو مقرر خون ختم ٿيڻ کان پوءِ نماز جهڙين عبادتن لاءِ غسل ڪرڻ ضروري هوندو آهي.

فقهي مڪتبن ۾ غسل واجب ڪندڙ حالتن جي مڪمل درجابندي هڪجهڙي نه آهي. مثال طور اثنا عشري جعفري فقه ۾ جنابت، حيض، نفاس ۽ استحاضه جي مخصوص صورتن کان سواءِ ميت کي ڇهڻ وغيره سان لاڳاپيل واجب غسلن جا پڻ تفصيلي احڪام آهن.

=== جنابت ===

{{اصل|جنابت}}

'''[[جنابت]]''' حدث اڪبر جي اهم صورت آهي. اها جنسي جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب پيدا ٿئي ٿي. مني جو اخراج جاڳندي يا ننڊ ۾ [[احتلام]] جي صورت ۾ ٿي سگهي ٿو.

جنابت جي حالت ۾ نماز پڙهڻ کان اڳ غسل جنابت ڪرڻ ضروري آهي. پاڻي نه ملڻ يا ان جي استعمال ۾ معتبر شرعي عذر هئڻ جي صورت ۾ تيمم غسل جو بدل ٿي سگهي ٿو.

=== حيض ===

{{اصل|حيض}}

'''[[حيض]]''' عورت جي ماهواريءَ سان لاڳاپيل فقهي حالت آهي. حيض دوران عورت لاءِ نماز ادا ڪرڻ جا معمول جا احڪام لاڳو نٿا ٿين. حيض ختم ٿيڻ کان پوءِ اهڙين عبادتن لاءِ جن ۾ طهارت شرط آهي، غسل حيض ڪيو وڃي ٿو.

حيض دوران ڇڏيل روزن جي قضا ۽ نمازن جي قضا بابت فقهي روايت ۾ الڳ احڪام آهن.

=== نفاس ===

{{اصل|نفاس}}

'''[[نفاس]]''' ٻار جي ولادت سان لاڳاپيل خون اچڻ واري فقهي حالت آهي. نفاس ختم ٿيڻ کان پوءِ عبادتي طهارت حاصل ڪرڻ لاءِ غسل ڪيو وڃي ٿو.

نفاس جي وڌ ۾ وڌ مدت ۽ ان سان لاڳاپيل ڪجهه جزوي مسئلن بابت مختلف فقهي مڪتبن ۾ اختلاف موجود آهي.

=== استحاضه ===

{{اصل|استحاضو}}

'''[[استحاضو|استحاضه]]''' عورت مان اهڙي رت اچڻ کي چيو وڃي ٿو جيڪو فقهي لحاظ کان حيض يا نفاس جي دائري ۾ نه اچي.

استحاضه کي حدث اصغر يا ان جي مختلف قسمن کي غسل سان لاڳاپيل حالت قرار ڏيڻ بابت فقهي مڪتبن جي درجه بندي مختلف آهي. تنهنڪري ان کي بنا فقهي نسبت جي فقط حدث اصغر يا فقط حدث اڪبر قرار ڏيڻ درست نه آهي.

== حدث کان طهارت ==

حدث جي قسم مطابق طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو مختلف آهي:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! حالت
! عام طهارت
! پاڻي استعمال نه ٿي سگهي ته
|-
| حدث اصغر
| [[وضو]]
| [[تيمم]]
|-
| حدث اڪبر
| [[غسل]]
| [[تيمم]]
|}

وضو، غسل ۽ تيمم جا فرض، شرط ۽ تفصيلي طريقا مختلف فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه مختلف آهن.

== وضو ==

{{Main|وضو}}

'''[[وضو]]''' حدث اصغر مان طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو آهي. قرآن 5:6 ۾ نماز لاءِ منهن ۽ هٿن جي پاڪائي، مٿي جي مسح ۽ پيرن بابت حڪم بيان ٿيل آهي.

وضو جي عملي طريقي، خاص طور پير ڌوئڻ يا مسح ڪرڻ، ترتيب، نيت ۽ ٻين جزوي مسئلن ۾ سني ۽ شيعه فقهي روايتن ۾ اختلاف موجود آهن.

هڪ ڀيرو صحيح وضو ڪرڻ کان پوءِ اهو ان وقت تائين برقرار رهي ٿو جيستائين ڪو اهڙو عمل پيش نه اچي جيڪو لاڳاپيل فقهي مڪتب موجب وضو کي ختم ڪري.

== غسل ==

{{اصل|غسل}}

'''[[غسل]]''' حدث اڪبر مان طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو آهي. غسل ۾ سڄي جسم کي مقرر شرعي طريقي سان پاڻي پهچايو وڃي ٿو.

جنابت، حيض ۽ نفاس غسل جا اهم سبب آهن، جڏهن ته ٻين واجب غسلن جي تعداد ۽ سببن جي تفصيلي درجابندي فقهي مڪتبن ۾ مختلف آهي.

== تيمم ==

{{اصل|تيمم}}

'''[[تيمم]]''' مخصوص شرعي حالتن ۾ وضو يا غسل جو بدل آهي. قرآن 5:6 ۽ 4:43 ۾ بيماري، سفر ۽ پاڻي نه ملڻ جي حالتن سان گڏ پاڪ زميني مادي ذريعي تيمم جو ذڪر ڪيو ويو آهي.

تيمم پاڻ حدث کي ساڳئي مادي طريقي سان ختم ڪرڻ بدران، فقهي لحاظ کان اهڙي شرعي طهارت يا اجازت مهيا ڪري ٿو جنهن سان مخصوص عبادتون ادا ڪري سگهجن ٿيون. پاڻي دستياب ٿيڻ يا تيمم جي عذر ختم ٿيڻ کان پوءِ اصل طهارت، يعني وضو يا غسل، جا احڪام ٻيهر لاڳو ٿين ٿا.

== حدث جا عبادتن تي اثر ==

حدث جي حالت خاص طور انهن عبادتن سان لاڳاپيل آهي جن لاءِ شرعي طهارت شرط آهي.

=== نماز ===

[[نماز]] جي صحت لاءِ حدث کان پاڪ هجڻ بنيادي شرط آهي. حدث اصغر جي حالت ۾ وضو ۽ حدث اڪبر جي حالت ۾ غسل ضروري هوندو آهي، سواءِ انهن حالتن جي جن ۾ تيمم جي شرعي اجازت موجود هجي.

=== قرآن کي ڇهڻ ===

[[قرآن]] جي عربي مصحف جي لکڻيءَ کي حدث جي حالت ۾ سڌو ڇهڻ بابت اسلامي فقهي مڪتبن ۾ طهارت جا احڪام بيان ٿيل آهن. انهن جي تفصيلي صورت ۾ مڪتبن جا ڪجهه اختلاف موجود آهن.

=== طواف ===

[[ڪعبو|ڪعبي]] جي [[طواف]] لاءِ طهارت شرط هجڻ ۽ ان جي فقهي درجي بابت مڪتبن ۾ تفصيل موجود آهن. خاص طور فرض طواف جي صحت لاءِ وضو يا حدث کان پاڪائيءَ بابت سني ۽ جعفري فقهي روايتن ۾ مقرر احڪام آهن.

== حدث ۽ جسماني صفائي ==

حدث جو تصور رڳو طبي يا جسماني صفائيءَ جو تصور نه آهي. ڪو شخص جسماني طور مڪمل صاف هجي، پر فقهي لحاظ کان حدث جي حالت ۾ هجي سگهي ٿو. ساڳي طرح وضو ٿيل شخص جي بدن يا لباس تي ظاهري نجاست لڳي سگهي ٿي.

ان ڪري اسلامي فقه ۾ طهارت جي بحث ۾ گهٽ ۾ گهٽ ٻن تصورن ۾ فرق ڪيو وڃي ٿو:

# '''رفع حدث''' — حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت مان نڪرڻ؛
# '''ازاله نجاست''' — بدن، لباس يا جاءِ تان ظاهري شرعي نجاست ختم ڪرڻ.

نماز لاءِ حالتن مطابق ٻنهي قسمن جي طهارت ضروري ٿي سگهي ٿي.

== فقهي مڪتبن ۾ اختلاف ==

حدث جو بنيادي تصور سڀني وڏن اسلامي فقهي روايتن ۾ موجود آهي، پر ان جي سببن ۽ ان کي ختم ڪرڻ جي تفصيل ۾ اختلاف ملي ٿو.

[[حنفي فقه]] ۾ جسم مان وهندڙ رت، پونءِ ۽ وات ڀريل الٽي جهڙين ڪجهه شين کي پڻ نواقض وضو ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. [[شافعي فقه]] ۾ غير محرم مخالف جنس جي شخص جي چمڙيءَ سان مخصوص سڌي رابطي بابت وضو جا الڳ احڪام آهن. مالڪي ۽ حنبلي مڪتبن ۾ پڻ ننڊ، لمس، خون ۽ ٻين سببن بابت پنهنجا تفصيلي اصول آهن.

[[جعفري فقه]] ۾ حدث اصغر پيدا ڪندڙ سببن ۾ پيشاب، پاخانو، ريح، ننڊ، عقل يا شعور وڃائڻ ۽ استحاضه جي مخصوص صورتن جا احڪام شامل آهن؛ جڏهن ته جنابت، حيض، نفاس ۽ ٻين ڪجهه حالتن لاءِ غسل جا الڳ احڪام مقرر آهن.

ان ڪري حدث جي ڪنهن تفصيلي فهرست کي سڀني مسلمانن لاءِ هڪجهڙو فقهي موقف سمجهڻ بدران لاڳاپيل فقهي مڪتب جي نسبت سان بيان ڪرڻ وڌيڪ درست آهي.

== پڻ ڏسو ==

* [[طهارت]]
* [[نجاست]]
* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[تيمم]]
* [[جنابت]]
* [[احتلام]]
* [[حيض]]
* [[نفاس]]
* [[استحاضو]]
* [[استنجو]]
* [[نماز]]
* [[فقه]]

==حوالا==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* ''الموسوعة الفقهية الكويتية''، وزارت الاوقاف والشؤون الإسلامية، ڪويت، ”حدث“ ۽ ”طهارة“ جا مقالا.
* [[ابن قدامه]]، ''المغني''، ڪتاب الطهارة.
* [[نووي]]، ''المجموع شرح المهذب''، ڪتاب الطهارة.
* Marion Holmes Katz، ''Body of Text: The Emergence of the Sunni Law of Ritual Purity''، State University of New York Press، 2002ع.
* Marion Holmes Katz، ''Prayer in Islamic Thought and Practice''، Cambridge University Press، 2013ع.

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:طهارت]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]</text>
      <sha1>srawyt5zwbiqvyqtgevr88npay07rx9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416543</id>
      <parentid>416542</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18492" sha1="oxf31h94i299vp2ki2i1e8odnb14q8g" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلامي فقه ۾ حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت}}


'''حدث''' ({{lang-ar|حَدَث|حدث}}؛ {{lang-en|Hadath}}) [[اسلامي فقه]] ۾ اهڙي '''حڪمي ناپاڪي''' يا شرعي حالت کي چيو وڃي ٿو، جنهن جي موجودگيءَ ۾ [[نماز]] ۽ ڪجهه ٻين عبادتن جي ادائيگيءَ لاءِ [[وضو]]، [[غسل]] يا انهن جي شرعي بدل طور [[تيمم]] ذريعي طهارت حاصل ڪرڻ ضروري هوندي آهي. فقهي اصطلاح ۾ حدث کي عام طور ٻن بنيادي قسمن، '''حدث اڪبر''' ۽ '''حدث اصغر'''، ۾ ورهايو وڃي ٿو.

'''حدث''' جي معني پليتي آھي. اھا ٻن قسمن جي آھي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;: حدث اڪبر ۽ حدث اصغر.

پليتي جي اھا حالت جيڪا جنسي ضرورت پوري ڪرڻ يا  ڪنھن بہ نموني شھوت سان مني نڪرڻ يا ننڊ ۾ [[احتلام]] ([[احتلام|تڙ]]) پوڻ يا [[حيض]]، [[نفاس]] جو خون اچڻ سان پئدا ٿيندي آهي ان کي حدث اڪبر چوندا آهن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. حدث اڪبر کان پاڪ ٿيڻ جو طريقو غسل آھي ۽ جنھن صورت ۾ [[غسل]] نہ ٿي سگھي تہ [[تيمم]] آھي&lt;ref name =&quot; آسان فقه&quot; &gt; - ڪتاب: آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002 - صہ 41,42  &lt;/ref&gt;.

===حدث اصغر===

پليتي جي اھا حالت جيڪا پيشاب يا ڪاڪوس ڪرڻ، ريح نڪرڻ، جسم جي ڪنهن حصي منجھان رت، پونء وھڻ، وات ڀريل الٽي ڪرڻ، [[استحاضو|استحاضي]] جو خون وغيره اچڻ سان پيدا ٿيندي آهي، ان کي حدث اصغر چوندا آهن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. حدث اصغر کان پاڪ ٿيڻ جو طريقو وضو آھي ۽ پاڻي نہ ملي سگھن جي صورت ۾ تيمم آھي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;.

== لغوي ۽ اصطلاحي معنيٰ ==

عربي لفظ '''حَدَث''' جو بنيادي لغوي مفهوم ڪنهن شيءِ جو واقع ٿيڻ، پيدا ٿيڻ يا نئين حالت پيش اچڻ آهي. اسلامي فقهي اصطلاح ۾ ان لفظ کي اهڙي حڪمي حالت لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو، جيڪا عبادت لاءِ گهربل شرعي طهارت کي ختم ڪري ٿي.

فقهي ڪتابن ۾ حدث کي عام طور '''حدث اصغر''' ({{lang-ar|الحدث الأصغر}}) ۽ '''حدث اڪبر''' ({{lang-ar|الحدث الأكبر}}) ۾ ورهايو وڃي ٿو. حدث اصغر مان پاڪ ٿيڻ لاءِ بنيادي طور وضو ۽ حدث اڪبر مان پاڪ ٿيڻ لاءِ غسل ڪيو وڃي ٿو. جيڪڏهن شرعي عذر سبب پاڻي موجود نه هجي يا استعمال ڪرڻ ممڪن نه هجي ته مقرر حالتن ۾ تيمم انهن جو بدل بڻجي سگهي ٿو.

== حدث ۽ نجاست ۾ فرق ==

اسلامي فقه ۾ '''حدث''' ۽ '''[[نجاست]]''' پاڻ ۾ لاڳاپيل، پر الڳ اصطلاح آهن. حدث ڪنهن شخص جي '''حڪمي يا شرعي حالت''' آهي، جڏهن ته نجاست عام طور اهڙي مادي يا شيءِ کي چيو وڃي ٿو، جنهن کي شرعي لحاظ کان ناپاڪ قرار ڏنو ويو هجي.

مثال طور ڪو ماڻهو پيشاب ڪرڻ کان پوءِ استنجو ڪري جسم تان ظاهري نجاست مڪمل طور صاف ڪري سگهي ٿو، پر سندس حدث اصغر ان وقت تائين باقي رهندو جيستائين هو وضو نه ڪري. ساڳي طرح جنابت جي حالت ۾ ڪنهن شخص جو جسم ۽ لباس ظاهري طور صاف ٿي سگهي ٿو، پر نماز لاءِ کيس غسل جنابت ڪرڻ ضروري هوندو.

ان جي ابتڙ ڪنهن پاڪائيءَ واري شخص جي لباس تي ڪا نجاست لڳي سگهي ٿي؛ اهڙي صورت ۾ سندس وضو لازمي طور ختم نه ٿيندو، پر نماز کان اڳ لباس يا بدن تان اها نجاست صاف ڪرڻ ضروري ٿي سگهي ٿو.

اهڙيءَ طرح فقهي اصطلاح ۾ '''حدث مان طهارت''' ۽ '''نجاست کان طهارت''' ٻه الڳ، جيتوڻيڪ هڪٻئي سان لاڳاپيل، تصور آهن.

== قرآن ۾ طهارت ۽ حدث ==

قرآن ۾ فقهي اصطلاح '''حدث اصغر''' ۽ '''حدث اڪبر''' هن فني درجه بنديءَ سان استعمال نه ٿيا آهن، پر انهن سان لاڳاپيل وضو، غسل ۽ تيمم جا بنيادي احڪام [[سورة المائدة]] جي آيت 6 ۽ [[سورة النساء]] جي آيت 43 ۾ بيان ٿيل آهن.

سورة المائدة ۾ چيو ويو آهي:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ ۚ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ|[[سورة المائدة]]، آيت 6}}

هن آيت ۾ نماز لاءِ وضو، جنابت جي حالت ۾ غسل ۽ پاڻي نه ملڻ يا مخصوص عذر جي حالت ۾ تيمم جا بنيادي حڪم گڏ بيان ٿيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== حدث اصغر ==

'''حدث اصغر''' اهڙي حڪمي حالت کي چيو وڃي ٿو جنهن کي ختم ڪرڻ لاءِ عام حالتن ۾ [[وضو]] ڪافي هوندو آهي. اهڙي حالت پيدا ڪندڙ سببن کي '''نواقض وضو'''، يعني وضو ٽوڙيندڙ شيون، پڻ چيو وڃي ٿو.

پيشاب، پاخانو ۽ ريح خارج ٿيڻ کي اسلامي فقهي مڪتبن ۾ وضو ختم ٿيڻ جا بنيادي سبب سمجهيو وڃي ٿو. ننڊ، بيهوشي، عقل يا شعور وڃائڻ ۽ جسم مان مختلف رطوبتن جي خارج ٿيڻ بابت وڌيڪ تفصيلي احڪام فقهي مڪتبن ۾ موجود آهن.
=== وضو ٽوڙيندڙ عملن بابت فقهي اختلاف ===

وضو ٽوڙيندڙ سڀني عملن بابت اسلامي فقهي مڪتبن جو موقف هڪجهڙو ناهي. مثال طور:

* پيشاب ۽ پاخانو خارج ٿيڻ سان وضو ٽٽڻ تي عام فقهي اتفاق آهي؛
* مقعد مان ريح خارج ٿيڻ پڻ وضو ٽوڙيندڙ سببن مان آهي؛
* ننڊ ڪهڙي حالت ۾ وضو ٽوڙي ٿي، ان جي تفصيل ۾ اختلاف آهي؛
* رت يا پونءِ وهڻ سان وضو ٽٽڻ جو قول [[حنفي فقه]] ۾ مشهور آهي، جڏهن ته ٻين سني مڪتبن ۾ ان جا مختلف احڪام آهن؛
* وات ڀريل الٽي سان وضو ٽٽڻ حنفي فقه جو مشهور موقف آهي، پر سڀني فقهي مڪتبن جو موقف نه آهي؛
* مرد ۽ عورت جي جسماني رابطي سان وضو ٽٽڻ بابت [[شافعي فقه|شافعي]]، [[حنفي فقه|حنفي]]، [[مالڪي فقه|مالڪي]] ۽ [[حنبلي فقه|حنبلي]] مڪتبن ۾ نمايان اختلاف آهن؛
* [[استحاضو|استحاضه]] بابت پڻ رت جي مقدار ۽ فقهي مڪتب مطابق مختلف تفصيلي احڪام آهن.

تنهنڪري حدث اصغر جي سببن جي تفصيلي فهرست ڪنهن مخصوص فقهي مڪتب جي اصولن مطابق مختلف ٿي سگهي ٿي.

== حدث اڪبر ==

'''حدث اڪبر''' اهڙي وڏي حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت آهي جنهن مان پاڪ ٿيڻ لاءِ عام طور [[غسل]] ضروري هوندو آهي.

ان جي اهم صورتن ۾ [[جنابت]]، [[حيض]] ۽ [[نفاس]] شامل آهن. جنابت جنسي جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب پيدا ٿي سگهي ٿي. عورت لاءِ حيض يا نفاس جو مقرر خون ختم ٿيڻ کان پوءِ نماز جهڙين عبادتن لاءِ غسل ڪرڻ ضروري هوندو آهي.

فقهي مڪتبن ۾ غسل واجب ڪندڙ حالتن جي مڪمل درجابندي هڪجهڙي نه آهي. مثال طور اثنا عشري جعفري فقه ۾ جنابت، حيض، نفاس ۽ استحاضه جي مخصوص صورتن کان سواءِ ميت کي ڇهڻ وغيره سان لاڳاپيل واجب غسلن جا پڻ تفصيلي احڪام آهن.

=== جنابت ===

{{اصل|جنابت}}

'''[[جنابت]]''' حدث اڪبر جي اهم صورت آهي. اها جنسي جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب پيدا ٿئي ٿي. مني جو اخراج جاڳندي يا ننڊ ۾ [[احتلام]] جي صورت ۾ ٿي سگهي ٿو.

جنابت جي حالت ۾ نماز پڙهڻ کان اڳ غسل جنابت ڪرڻ ضروري آهي. پاڻي نه ملڻ يا ان جي استعمال ۾ معتبر شرعي عذر هئڻ جي صورت ۾ تيمم غسل جو بدل ٿي سگهي ٿو.

=== حيض ===

{{اصل|حيض}}

'''[[حيض]]''' عورت جي ماهواريءَ سان لاڳاپيل فقهي حالت آهي. حيض دوران عورت لاءِ نماز ادا ڪرڻ جا معمول جا احڪام لاڳو نٿا ٿين. حيض ختم ٿيڻ کان پوءِ اهڙين عبادتن لاءِ جن ۾ طهارت شرط آهي، غسل حيض ڪيو وڃي ٿو.

حيض دوران ڇڏيل روزن جي قضا ۽ نمازن جي قضا بابت فقهي روايت ۾ الڳ احڪام آهن.

=== نفاس ===

{{اصل|نفاس}}

'''[[نفاس]]''' ٻار جي ولادت سان لاڳاپيل خون اچڻ واري فقهي حالت آهي. نفاس ختم ٿيڻ کان پوءِ عبادتي طهارت حاصل ڪرڻ لاءِ غسل ڪيو وڃي ٿو.

نفاس جي وڌ ۾ وڌ مدت ۽ ان سان لاڳاپيل ڪجهه جزوي مسئلن بابت مختلف فقهي مڪتبن ۾ اختلاف موجود آهي.

=== استحاضه ===

{{اصل|استحاضو}}

'''[[استحاضو|استحاضه]]''' عورت مان اهڙي رت اچڻ کي چيو وڃي ٿو جيڪو فقهي لحاظ کان حيض يا نفاس جي دائري ۾ نه اچي.

استحاضه کي حدث اصغر يا ان جي مختلف قسمن کي غسل سان لاڳاپيل حالت قرار ڏيڻ بابت فقهي مڪتبن جي درجه بندي مختلف آهي. تنهنڪري ان کي بنا فقهي نسبت جي فقط حدث اصغر يا فقط حدث اڪبر قرار ڏيڻ درست نه آهي.

== حدث کان طهارت ==

حدث جي قسم مطابق طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو مختلف آهي:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! حالت
! عام طهارت
! پاڻي استعمال نه ٿي سگهي ته
|-
| حدث اصغر
| [[وضو]]
| [[تيمم]]
|-
| حدث اڪبر
| [[غسل]]
| [[تيمم]]
|}

وضو، غسل ۽ تيمم جا فرض، شرط ۽ تفصيلي طريقا مختلف فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه مختلف آهن.

== وضو ==

{{Main|وضو}}

'''[[وضو]]''' حدث اصغر مان طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو آهي. قرآن 5:6 ۾ نماز لاءِ منهن ۽ هٿن جي پاڪائي، مٿي جي مسح ۽ پيرن بابت حڪم بيان ٿيل آهي.

وضو جي عملي طريقي، خاص طور پير ڌوئڻ يا مسح ڪرڻ، ترتيب، نيت ۽ ٻين جزوي مسئلن ۾ سني ۽ شيعه فقهي روايتن ۾ اختلاف موجود آهن.

هڪ ڀيرو صحيح وضو ڪرڻ کان پوءِ اهو ان وقت تائين برقرار رهي ٿو جيستائين ڪو اهڙو عمل پيش نه اچي جيڪو لاڳاپيل فقهي مڪتب موجب وضو کي ختم ڪري.

== غسل ==

{{اصل|غسل}}

'''[[غسل]]''' حدث اڪبر مان طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو آهي. غسل ۾ سڄي جسم کي مقرر شرعي طريقي سان پاڻي پهچايو وڃي ٿو.

جنابت، حيض ۽ نفاس غسل جا اهم سبب آهن، جڏهن ته ٻين واجب غسلن جي تعداد ۽ سببن جي تفصيلي درجابندي فقهي مڪتبن ۾ مختلف آهي.

== تيمم ==

{{اصل|تيمم}}

'''[[تيمم]]''' مخصوص شرعي حالتن ۾ وضو يا غسل جو بدل آهي. قرآن 5:6 ۽ 4:43 ۾ بيماري، سفر ۽ پاڻي نه ملڻ جي حالتن سان گڏ پاڪ زميني مادي ذريعي تيمم جو ذڪر ڪيو ويو آهي.

تيمم پاڻ حدث کي ساڳئي مادي طريقي سان ختم ڪرڻ بدران، فقهي لحاظ کان اهڙي شرعي طهارت يا اجازت مهيا ڪري ٿو جنهن سان مخصوص عبادتون ادا ڪري سگهجن ٿيون. پاڻي دستياب ٿيڻ يا تيمم جي عذر ختم ٿيڻ کان پوءِ اصل طهارت، يعني وضو يا غسل، جا احڪام ٻيهر لاڳو ٿين ٿا.

== حدث جا عبادتن تي اثر ==

حدث جي حالت خاص طور انهن عبادتن سان لاڳاپيل آهي جن لاءِ شرعي طهارت شرط آهي.

=== نماز ===

[[نماز]] جي صحت لاءِ حدث کان پاڪ هجڻ بنيادي شرط آهي. حدث اصغر جي حالت ۾ وضو ۽ حدث اڪبر جي حالت ۾ غسل ضروري هوندو آهي، سواءِ انهن حالتن جي جن ۾ تيمم جي شرعي اجازت موجود هجي.

=== قرآن کي ڇهڻ ===

[[قرآن]] جي عربي مصحف جي لکڻيءَ کي حدث جي حالت ۾ سڌو ڇهڻ بابت اسلامي فقهي مڪتبن ۾ طهارت جا احڪام بيان ٿيل آهن. انهن جي تفصيلي صورت ۾ مڪتبن جا ڪجهه اختلاف موجود آهن.

=== طواف ===

[[ڪعبو|ڪعبي]] جي [[طواف]] لاءِ طهارت شرط هجڻ ۽ ان جي فقهي درجي بابت مڪتبن ۾ تفصيل موجود آهن. خاص طور فرض طواف جي صحت لاءِ وضو يا حدث کان پاڪائيءَ بابت سني ۽ جعفري فقهي روايتن ۾ مقرر احڪام آهن.

== حدث ۽ جسماني صفائي ==

حدث جو تصور رڳو طبي يا جسماني صفائيءَ جو تصور نه آهي. ڪو شخص جسماني طور مڪمل صاف هجي، پر فقهي لحاظ کان حدث جي حالت ۾ هجي سگهي ٿو. ساڳي طرح وضو ٿيل شخص جي بدن يا لباس تي ظاهري نجاست لڳي سگهي ٿي.

ان ڪري اسلامي فقه ۾ طهارت جي بحث ۾ گهٽ ۾ گهٽ ٻن تصورن ۾ فرق ڪيو وڃي ٿو:

# '''رفع حدث''' — حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت مان نڪرڻ؛
# '''ازاله نجاست''' — بدن، لباس يا جاءِ تان ظاهري شرعي نجاست ختم ڪرڻ.

نماز لاءِ حالتن مطابق ٻنهي قسمن جي طهارت ضروري ٿي سگهي ٿي.

== فقهي مڪتبن ۾ اختلاف ==

حدث جو بنيادي تصور سڀني وڏن اسلامي فقهي روايتن ۾ موجود آهي، پر ان جي سببن ۽ ان کي ختم ڪرڻ جي تفصيل ۾ اختلاف ملي ٿو.

[[حنفي فقه]] ۾ جسم مان وهندڙ رت، پونءِ ۽ وات ڀريل الٽي جهڙين ڪجهه شين کي پڻ نواقض وضو ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. [[شافعي فقه]] ۾ غير محرم مخالف جنس جي شخص جي چمڙيءَ سان مخصوص سڌي رابطي بابت وضو جا الڳ احڪام آهن. مالڪي ۽ حنبلي مڪتبن ۾ پڻ ننڊ، لمس، خون ۽ ٻين سببن بابت پنهنجا تفصيلي اصول آهن.

[[جعفري فقه]] ۾ حدث اصغر پيدا ڪندڙ سببن ۾ پيشاب، پاخانو، ريح، ننڊ، عقل يا شعور وڃائڻ ۽ استحاضه جي مخصوص صورتن جا احڪام شامل آهن؛ جڏهن ته جنابت، حيض، نفاس ۽ ٻين ڪجهه حالتن لاءِ غسل جا الڳ احڪام مقرر آهن.

ان ڪري حدث جي ڪنهن تفصيلي فهرست کي سڀني مسلمانن لاءِ هڪجهڙو فقهي موقف سمجهڻ بدران لاڳاپيل فقهي مڪتب جي نسبت سان بيان ڪرڻ وڌيڪ درست آهي.

== پڻ ڏسو ==

* [[طهارت]]
* [[نجاست]]
* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[تيمم]]
* [[جنابت]]
* [[احتلام]]
* [[حيض]]
* [[نفاس]]
* [[استحاضو]]
* [[استنجو]]
* [[نماز]]
* [[فقه]]

==حوالا==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* ''الموسوعة الفقهية الكويتية''، وزارت الاوقاف والشؤون الإسلامية، ڪويت، ”حدث“ ۽ ”طهارة“ جا مقالا.
* [[ابن قدامه]]، ''المغني''، ڪتاب الطهارة.
* [[نووي]]، ''المجموع شرح المهذب''، ڪتاب الطهارة.
* Marion Holmes Katz، ''Body of Text: The Emergence of the Sunni Law of Ritual Purity''، State University of New York Press، 2002ع.
* Marion Holmes Katz، ''Prayer in Islamic Thought and Practice''، Cambridge University Press، 2013ع.

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:طهارت]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]</text>
      <sha1>oxf31h94i299vp2ki2i1e8odnb14q8g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416544</id>
      <parentid>416543</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18469" sha1="e2rnlb5gafumlgaad8gxhqdqojjcy74" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلامي فقه ۾ حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت}}


'''حدث''' ({{lang-ar|حَدَث|حدث}}؛ {{lang-en|Hadath}}) [[اسلامي فقه]] ۾ اهڙي '''حڪمي ناپاڪي''' يا شرعي حالت کي چيو وڃي ٿو، جنهن جي موجودگيءَ ۾ [[نماز]] ۽ ڪجهه ٻين عبادتن جي ادائيگيءَ لاءِ [[وضو]]، [[غسل]] يا انهن جي شرعي بدل طور [[تيمم]] ذريعي طهارت حاصل ڪرڻ ضروري هوندي آهي. فقهي اصطلاح ۾ حدث کي عام طور ٻن بنيادي قسمن، '''حدث اڪبر''' ۽ '''حدث اصغر'''، ۾ ورهايو وڃي ٿو.

'''حدث''' جي معني پليتي آھي. اھا ٻن قسمن جي آھي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;: حدث اڪبر ۽ حدث اصغر.

پليتي جي اھا حالت جيڪا جنسي ضرورت پوري ڪرڻ يا  ڪنھن بہ نموني شھوت سان مني نڪرڻ يا ننڊ ۾ [[احتلام]] ([[احتلام|تڙ]]) پوڻ يا [[حيض]]، [[نفاس]] جو خون اچڻ سان پئدا ٿيندي آهي ان کي حدث اڪبر چوندا آهن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. حدث اڪبر کان پاڪ ٿيڻ جو طريقو غسل آھي ۽ جنھن صورت ۾ [[غسل]] نہ ٿي سگھي تہ [[تيمم]] آھي&lt;ref name =&quot; آسان فقه&quot; &gt; - ڪتاب: آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002 - صہ 41,42  &lt;/ref&gt;.

پليتي جي اھا حالت جيڪا پيشاب يا ڪاڪوس ڪرڻ، ريح نڪرڻ، جسم جي ڪنهن حصي منجھان رت، پونء وھڻ، وات ڀريل الٽي ڪرڻ، [[استحاضو|استحاضي]] جو خون وغيره اچڻ سان پيدا ٿيندي آهي، ان کي حدث اصغر چوندا آهن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. حدث اصغر کان پاڪ ٿيڻ جو طريقو وضو آھي ۽ پاڻي نہ ملي سگھن جي صورت ۾ تيمم آھي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;.

== لغوي ۽ اصطلاحي معنيٰ ==

عربي لفظ '''حَدَث''' جو بنيادي لغوي مفهوم ڪنهن شيءِ جو واقع ٿيڻ، پيدا ٿيڻ يا نئين حالت پيش اچڻ آهي. اسلامي فقهي اصطلاح ۾ ان لفظ کي اهڙي حڪمي حالت لاءِ استعمال ڪيو وڃي ٿو، جيڪا عبادت لاءِ گهربل شرعي طهارت کي ختم ڪري ٿي.

فقهي ڪتابن ۾ حدث کي عام طور '''حدث اصغر''' ({{lang-ar|الحدث الأصغر}}) ۽ '''حدث اڪبر''' ({{lang-ar|الحدث الأكبر}}) ۾ ورهايو وڃي ٿو. حدث اصغر مان پاڪ ٿيڻ لاءِ بنيادي طور وضو ۽ حدث اڪبر مان پاڪ ٿيڻ لاءِ غسل ڪيو وڃي ٿو. جيڪڏهن شرعي عذر سبب پاڻي موجود نه هجي يا استعمال ڪرڻ ممڪن نه هجي ته مقرر حالتن ۾ تيمم انهن جو بدل بڻجي سگهي ٿو.

== حدث ۽ نجاست ۾ فرق ==

اسلامي فقه ۾ '''حدث''' ۽ '''[[نجاست]]''' پاڻ ۾ لاڳاپيل، پر الڳ اصطلاح آهن. حدث ڪنهن شخص جي '''حڪمي يا شرعي حالت''' آهي، جڏهن ته نجاست عام طور اهڙي مادي يا شيءِ کي چيو وڃي ٿو، جنهن کي شرعي لحاظ کان ناپاڪ قرار ڏنو ويو هجي.

مثال طور ڪو ماڻهو پيشاب ڪرڻ کان پوءِ استنجو ڪري جسم تان ظاهري نجاست مڪمل طور صاف ڪري سگهي ٿو، پر سندس حدث اصغر ان وقت تائين باقي رهندو جيستائين هو وضو نه ڪري. ساڳي طرح جنابت جي حالت ۾ ڪنهن شخص جو جسم ۽ لباس ظاهري طور صاف ٿي سگهي ٿو، پر نماز لاءِ کيس غسل جنابت ڪرڻ ضروري هوندو.

ان جي ابتڙ ڪنهن پاڪائيءَ واري شخص جي لباس تي ڪا نجاست لڳي سگهي ٿي؛ اهڙي صورت ۾ سندس وضو لازمي طور ختم نه ٿيندو، پر نماز کان اڳ لباس يا بدن تان اها نجاست صاف ڪرڻ ضروري ٿي سگهي ٿو.

اهڙيءَ طرح فقهي اصطلاح ۾ '''حدث مان طهارت''' ۽ '''نجاست کان طهارت''' ٻه الڳ، جيتوڻيڪ هڪٻئي سان لاڳاپيل، تصور آهن.

== قرآن ۾ طهارت ۽ حدث ==

قرآن ۾ فقهي اصطلاح '''حدث اصغر''' ۽ '''حدث اڪبر''' هن فني درجه بنديءَ سان استعمال نه ٿيا آهن، پر انهن سان لاڳاپيل وضو، غسل ۽ تيمم جا بنيادي احڪام [[سورة المائدة]] جي آيت 6 ۽ [[سورة النساء]] جي آيت 43 ۾ بيان ٿيل آهن.

سورة المائدة ۾ چيو ويو آهي:

{{اقتباس|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ ۚ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ|[[سورة المائدة]]، آيت 6}}

هن آيت ۾ نماز لاءِ وضو، جنابت جي حالت ۾ غسل ۽ پاڻي نه ملڻ يا مخصوص عذر جي حالت ۾ تيمم جا بنيادي حڪم گڏ بيان ٿيل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Surah Al-Ma'idah 5:6
 |url=https://quran.com/5/6
 |website=Quran.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== حدث اصغر ==

'''حدث اصغر''' اهڙي حڪمي حالت کي چيو وڃي ٿو جنهن کي ختم ڪرڻ لاءِ عام حالتن ۾ [[وضو]] ڪافي هوندو آهي. اهڙي حالت پيدا ڪندڙ سببن کي '''نواقض وضو'''، يعني وضو ٽوڙيندڙ شيون، پڻ چيو وڃي ٿو.

پيشاب، پاخانو ۽ ريح خارج ٿيڻ کي اسلامي فقهي مڪتبن ۾ وضو ختم ٿيڻ جا بنيادي سبب سمجهيو وڃي ٿو. ننڊ، بيهوشي، عقل يا شعور وڃائڻ ۽ جسم مان مختلف رطوبتن جي خارج ٿيڻ بابت وڌيڪ تفصيلي احڪام فقهي مڪتبن ۾ موجود آهن.
=== وضو ٽوڙيندڙ عملن بابت فقهي اختلاف ===

وضو ٽوڙيندڙ سڀني عملن بابت اسلامي فقهي مڪتبن جو موقف هڪجهڙو ناهي. مثال طور:

* پيشاب ۽ پاخانو خارج ٿيڻ سان وضو ٽٽڻ تي عام فقهي اتفاق آهي؛
* مقعد مان ريح خارج ٿيڻ پڻ وضو ٽوڙيندڙ سببن مان آهي؛
* ننڊ ڪهڙي حالت ۾ وضو ٽوڙي ٿي، ان جي تفصيل ۾ اختلاف آهي؛
* رت يا پونءِ وهڻ سان وضو ٽٽڻ جو قول [[حنفي فقه]] ۾ مشهور آهي، جڏهن ته ٻين سني مڪتبن ۾ ان جا مختلف احڪام آهن؛
* وات ڀريل الٽي سان وضو ٽٽڻ حنفي فقه جو مشهور موقف آهي، پر سڀني فقهي مڪتبن جو موقف نه آهي؛
* مرد ۽ عورت جي جسماني رابطي سان وضو ٽٽڻ بابت [[شافعي فقه|شافعي]]، [[حنفي فقه|حنفي]]، [[مالڪي فقه|مالڪي]] ۽ [[حنبلي فقه|حنبلي]] مڪتبن ۾ نمايان اختلاف آهن؛
* [[استحاضو|استحاضه]] بابت پڻ رت جي مقدار ۽ فقهي مڪتب مطابق مختلف تفصيلي احڪام آهن.

تنهنڪري حدث اصغر جي سببن جي تفصيلي فهرست ڪنهن مخصوص فقهي مڪتب جي اصولن مطابق مختلف ٿي سگهي ٿي.

== حدث اڪبر ==

'''حدث اڪبر''' اهڙي وڏي حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت آهي جنهن مان پاڪ ٿيڻ لاءِ عام طور [[غسل]] ضروري هوندو آهي.

ان جي اهم صورتن ۾ [[جنابت]]، [[حيض]] ۽ [[نفاس]] شامل آهن. جنابت جنسي جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب پيدا ٿي سگهي ٿي. عورت لاءِ حيض يا نفاس جو مقرر خون ختم ٿيڻ کان پوءِ نماز جهڙين عبادتن لاءِ غسل ڪرڻ ضروري هوندو آهي.

فقهي مڪتبن ۾ غسل واجب ڪندڙ حالتن جي مڪمل درجابندي هڪجهڙي نه آهي. مثال طور اثنا عشري جعفري فقه ۾ جنابت، حيض، نفاس ۽ استحاضه جي مخصوص صورتن کان سواءِ ميت کي ڇهڻ وغيره سان لاڳاپيل واجب غسلن جا پڻ تفصيلي احڪام آهن.

=== جنابت ===

{{اصل|جنابت}}

'''[[جنابت]]''' حدث اڪبر جي اهم صورت آهي. اها جنسي جماع يا مني خارج ٿيڻ سبب پيدا ٿئي ٿي. مني جو اخراج جاڳندي يا ننڊ ۾ [[احتلام]] جي صورت ۾ ٿي سگهي ٿو.

جنابت جي حالت ۾ نماز پڙهڻ کان اڳ غسل جنابت ڪرڻ ضروري آهي. پاڻي نه ملڻ يا ان جي استعمال ۾ معتبر شرعي عذر هئڻ جي صورت ۾ تيمم غسل جو بدل ٿي سگهي ٿو.

=== حيض ===

{{اصل|حيض}}

'''[[حيض]]''' عورت جي ماهواريءَ سان لاڳاپيل فقهي حالت آهي. حيض دوران عورت لاءِ نماز ادا ڪرڻ جا معمول جا احڪام لاڳو نٿا ٿين. حيض ختم ٿيڻ کان پوءِ اهڙين عبادتن لاءِ جن ۾ طهارت شرط آهي، غسل حيض ڪيو وڃي ٿو.

حيض دوران ڇڏيل روزن جي قضا ۽ نمازن جي قضا بابت فقهي روايت ۾ الڳ احڪام آهن.

=== نفاس ===

{{اصل|نفاس}}

'''[[نفاس]]''' ٻار جي ولادت سان لاڳاپيل خون اچڻ واري فقهي حالت آهي. نفاس ختم ٿيڻ کان پوءِ عبادتي طهارت حاصل ڪرڻ لاءِ غسل ڪيو وڃي ٿو.

نفاس جي وڌ ۾ وڌ مدت ۽ ان سان لاڳاپيل ڪجهه جزوي مسئلن بابت مختلف فقهي مڪتبن ۾ اختلاف موجود آهي.

=== استحاضه ===

{{اصل|استحاضو}}

'''[[استحاضو|استحاضه]]''' عورت مان اهڙي رت اچڻ کي چيو وڃي ٿو جيڪو فقهي لحاظ کان حيض يا نفاس جي دائري ۾ نه اچي.

استحاضه کي حدث اصغر يا ان جي مختلف قسمن کي غسل سان لاڳاپيل حالت قرار ڏيڻ بابت فقهي مڪتبن جي درجه بندي مختلف آهي. تنهنڪري ان کي بنا فقهي نسبت جي فقط حدث اصغر يا فقط حدث اڪبر قرار ڏيڻ درست نه آهي.

== حدث کان طهارت ==

حدث جي قسم مطابق طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو مختلف آهي:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! حالت
! عام طهارت
! پاڻي استعمال نه ٿي سگهي ته
|-
| حدث اصغر
| [[وضو]]
| [[تيمم]]
|-
| حدث اڪبر
| [[غسل]]
| [[تيمم]]
|}

وضو، غسل ۽ تيمم جا فرض، شرط ۽ تفصيلي طريقا مختلف فقهي مڪتبن ۾ ڪجهه مختلف آهن.

== وضو ==

{{Main|وضو}}

'''[[وضو]]''' حدث اصغر مان طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو آهي. قرآن 5:6 ۾ نماز لاءِ منهن ۽ هٿن جي پاڪائي، مٿي جي مسح ۽ پيرن بابت حڪم بيان ٿيل آهي.

وضو جي عملي طريقي، خاص طور پير ڌوئڻ يا مسح ڪرڻ، ترتيب، نيت ۽ ٻين جزوي مسئلن ۾ سني ۽ شيعه فقهي روايتن ۾ اختلاف موجود آهن.

هڪ ڀيرو صحيح وضو ڪرڻ کان پوءِ اهو ان وقت تائين برقرار رهي ٿو جيستائين ڪو اهڙو عمل پيش نه اچي جيڪو لاڳاپيل فقهي مڪتب موجب وضو کي ختم ڪري.

== غسل ==

{{اصل|غسل}}

'''[[غسل]]''' حدث اڪبر مان طهارت حاصل ڪرڻ جو بنيادي طريقو آهي. غسل ۾ سڄي جسم کي مقرر شرعي طريقي سان پاڻي پهچايو وڃي ٿو.

جنابت، حيض ۽ نفاس غسل جا اهم سبب آهن، جڏهن ته ٻين واجب غسلن جي تعداد ۽ سببن جي تفصيلي درجابندي فقهي مڪتبن ۾ مختلف آهي.

== تيمم ==

{{اصل|تيمم}}

'''[[تيمم]]''' مخصوص شرعي حالتن ۾ وضو يا غسل جو بدل آهي. قرآن 5:6 ۽ 4:43 ۾ بيماري، سفر ۽ پاڻي نه ملڻ جي حالتن سان گڏ پاڪ زميني مادي ذريعي تيمم جو ذڪر ڪيو ويو آهي.

تيمم پاڻ حدث کي ساڳئي مادي طريقي سان ختم ڪرڻ بدران، فقهي لحاظ کان اهڙي شرعي طهارت يا اجازت مهيا ڪري ٿو جنهن سان مخصوص عبادتون ادا ڪري سگهجن ٿيون. پاڻي دستياب ٿيڻ يا تيمم جي عذر ختم ٿيڻ کان پوءِ اصل طهارت، يعني وضو يا غسل، جا احڪام ٻيهر لاڳو ٿين ٿا.

== حدث جا عبادتن تي اثر ==

حدث جي حالت خاص طور انهن عبادتن سان لاڳاپيل آهي جن لاءِ شرعي طهارت شرط آهي.

=== نماز ===

[[نماز]] جي صحت لاءِ حدث کان پاڪ هجڻ بنيادي شرط آهي. حدث اصغر جي حالت ۾ وضو ۽ حدث اڪبر جي حالت ۾ غسل ضروري هوندو آهي، سواءِ انهن حالتن جي جن ۾ تيمم جي شرعي اجازت موجود هجي.

=== قرآن کي ڇهڻ ===

[[قرآن]] جي عربي مصحف جي لکڻيءَ کي حدث جي حالت ۾ سڌو ڇهڻ بابت اسلامي فقهي مڪتبن ۾ طهارت جا احڪام بيان ٿيل آهن. انهن جي تفصيلي صورت ۾ مڪتبن جا ڪجهه اختلاف موجود آهن.

=== طواف ===

[[ڪعبو|ڪعبي]] جي [[طواف]] لاءِ طهارت شرط هجڻ ۽ ان جي فقهي درجي بابت مڪتبن ۾ تفصيل موجود آهن. خاص طور فرض طواف جي صحت لاءِ وضو يا حدث کان پاڪائيءَ بابت سني ۽ جعفري فقهي روايتن ۾ مقرر احڪام آهن.

== حدث ۽ جسماني صفائي ==

حدث جو تصور رڳو طبي يا جسماني صفائيءَ جو تصور نه آهي. ڪو شخص جسماني طور مڪمل صاف هجي، پر فقهي لحاظ کان حدث جي حالت ۾ هجي سگهي ٿو. ساڳي طرح وضو ٿيل شخص جي بدن يا لباس تي ظاهري نجاست لڳي سگهي ٿي.

ان ڪري اسلامي فقه ۾ طهارت جي بحث ۾ گهٽ ۾ گهٽ ٻن تصورن ۾ فرق ڪيو وڃي ٿو:

# '''رفع حدث''' — حڪمي ناپاڪيءَ جي حالت مان نڪرڻ؛
# '''ازاله نجاست''' — بدن، لباس يا جاءِ تان ظاهري شرعي نجاست ختم ڪرڻ.

نماز لاءِ حالتن مطابق ٻنهي قسمن جي طهارت ضروري ٿي سگهي ٿي.

== فقهي مڪتبن ۾ اختلاف ==

حدث جو بنيادي تصور سڀني وڏن اسلامي فقهي روايتن ۾ موجود آهي، پر ان جي سببن ۽ ان کي ختم ڪرڻ جي تفصيل ۾ اختلاف ملي ٿو.

[[حنفي فقه]] ۾ جسم مان وهندڙ رت، پونءِ ۽ وات ڀريل الٽي جهڙين ڪجهه شين کي پڻ نواقض وضو ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو. [[شافعي فقه]] ۾ غير محرم مخالف جنس جي شخص جي چمڙيءَ سان مخصوص سڌي رابطي بابت وضو جا الڳ احڪام آهن. مالڪي ۽ حنبلي مڪتبن ۾ پڻ ننڊ، لمس، خون ۽ ٻين سببن بابت پنهنجا تفصيلي اصول آهن.

[[جعفري فقه]] ۾ حدث اصغر پيدا ڪندڙ سببن ۾ پيشاب، پاخانو، ريح، ننڊ، عقل يا شعور وڃائڻ ۽ استحاضه جي مخصوص صورتن جا احڪام شامل آهن؛ جڏهن ته جنابت، حيض، نفاس ۽ ٻين ڪجهه حالتن لاءِ غسل جا الڳ احڪام مقرر آهن.

ان ڪري حدث جي ڪنهن تفصيلي فهرست کي سڀني مسلمانن لاءِ هڪجهڙو فقهي موقف سمجهڻ بدران لاڳاپيل فقهي مڪتب جي نسبت سان بيان ڪرڻ وڌيڪ درست آهي.

== پڻ ڏسو ==

* [[طهارت]]
* [[نجاست]]
* [[وضو]]
* [[غسل]]
* [[تيمم]]
* [[جنابت]]
* [[احتلام]]
* [[حيض]]
* [[نفاس]]
* [[استحاضو]]
* [[استنجو]]
* [[نماز]]
* [[فقه]]

==حوالا==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

* ''الموسوعة الفقهية الكويتية''، وزارت الاوقاف والشؤون الإسلامية، ڪويت، ”حدث“ ۽ ”طهارة“ جا مقالا.
* [[ابن قدامه]]، ''المغني''، ڪتاب الطهارة.
* [[نووي]]، ''المجموع شرح المهذب''، ڪتاب الطهارة.
* Marion Holmes Katz، ''Body of Text: The Emergence of the Sunni Law of Ritual Purity''، State University of New York Press، 2002ع.
* Marion Holmes Katz، ''Prayer in Islamic Thought and Practice''، Cambridge University Press، 2013ع.

{{اسلامي نماز}}
{{اسلام موضوعات}}

[[زمرو:طهارت]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]</text>
      <sha1>e2rnlb5gafumlgaad8gxhqdqojjcy74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ستر (اسلام)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57029</id>
    <revision>
      <id>416545</id>
      <parentid>264500</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34815" sha1="seku1cqxbymrrh0l1zt82dnsj26e70w" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلامي فقہ ۾ جسم جي ڍڪڻ واجب حصن ۽ پردي سان لاڳاپيل تصور}}


'''ستر''' يا '''عورت''' ({{lang-ar|عَوْرَة}}، ''ʿawrah''؛ {{lang-ar|سَتْر العَوْرَة}}، ''satr al-ʿawrah'')  حنفي فقہ مطابق جسم جو اھو حصو جنھن کي ظاھر ڪرڻ شريعت ۾ حرام آھي ۽ لڪائڻ فرض آهي. ان کي ستر چوندا آهن. [[مرد]] جي لاءِ ستر دن کان گوڏن تائين آھي جنھن حصي کي لڪائڻ فرض آهي. گوڏو پڻ ستر ۾ شامل آھي. [[ناري|عورت]] لاء ستر منھن ھٿن ۽ پيرن کانسواءِ سڄو بدن آھي جنھن کي لڪائڻ فرض آهي.&lt;ref name =&quot; آسان فقہ&quot; &gt;ڪتاب: آسان فقہ، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002ع - صہ 44&lt;/ref&gt;
[[اسلامي فقہ]] ۾ انسان جي جسم جي انهن حصن لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح آهي، جن کي مخصوص حالتن ۾ ٻين کان ڍڪڻ ضروري سمجهيو وڃي ٿو. ''ستر العورة'' جي لغوي معنيٰ ”عورت کي ڍڪڻ“ آهي. فقهي استعمال ۾ ستر جا حد مرد ۽ عورت، نماز ۽ نماز کان ٻاهر جي حالت، محرم ۽ نامحرم جي موجودگي ۽ مختلف فقهي مڪتبن مطابق مختلف ٿي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;AliLeaman&quot;&gt;{{cite book |last1=Ali |first1=Kecia |last2=Leaman |first2=Oliver |title=Islam: The Key Concepts |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2008 |pages=12–14 |isbn=9780415396394}}&lt;/ref&gt;

اسلامي فقه ۾ ''عورة'' جو تصور [[حياء (اسلام)|حياء]]، لباس، نظر، نماز، ذاتي رازداري ۽ جنسي اخلاق سان ڳنڍيل آهي. قرآن ۾ ''عورة'' جو لفظ رڳو جسماني اگهاڙپ لاءِ استعمال نه ٿيو آهي، پر ”خانگي حصن“، ”خانگي وقتن“ ۽ ”غير محفوظ جاءِ“ جي معنائن ۾ پڻ آيو آهي؛ جسم جي مقرر حصن کي فني فقهي اصطلاح طور ''عورة'' قرار ڏيڻ جي تفصيلي صورت بعد ۾ تفسير، حديث ۽ فقهي ادب ۾ مرتب ٿي.&lt;ref name=&quot;AliLeaman&quot;/&gt;
{{Clear}}
== نالو ۽ اشتقاق ==

عربي لفظ '''عَوْرَة''' جو مادو ''ع-و-ر'' (ع و ر) آهي. عربي لغتن ۾ ان سان عيب، ڪمزوري، اهڙي جاءِ جيڪا کليل يا غير محفوظ هجي، ۽ اهڙي شيءِ جنهن جي ظاهر ٿيڻ کان ماڻهو حياءُ محسوس ڪري، جهڙيون معنائون وابسته آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wehr |first=Hans |title=A Dictionary of Modern Written Arabic |publisher=Spoken Language Services |year=1976 |pages=654–655}}&lt;/ref&gt;

انهيءَ ڪري قرآن ۾ لفظ جو مطلب هر هنڌ ”شرمگاهه“ يا ”جسم جو ڍڪڻ وارو حصو“ ناهي. مثال طور [[سورة الاحزاب]] 33:13 ۾ ''عورة'' غير محفوظ يا کليل گهرن لاءِ آيو آهي، جڏهن تہ [[سورة النور]] 24:58 ۾ ''ثلاث عورات لكم'' مان اهي ٽي خانگي وقت مراد آهن جن ۾ ٻارن ۽ گهر جي خدمت ڪندڙن کي اندر اچڻ کان اڳ اجازت وٺڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي. سورة النور 24:31 ۾ ''عورات النساء'' عورتن جي خانگي يا جسماني حصن جي مفهوم ۾ اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Badawi |first=Elsaid M. |last2=Abdel Haleem |first2=Muhammad |title=Arabic-English Dictionary of Qur'anic Usage |publisher=Brill |year=2008 |isbn=9789004149489}}&lt;/ref&gt;

'''ستر''' عربي فعل ''ستر'' مان نڪتل آهي، جنهن جي بنيادي معنيٰ ڍڪڻ، لڪائڻ يا پردو ڪرڻ آهي. انهيءَ ڪري فقهي اصطلاح ''ستر العورة'' جو مطلب انهن حصن کي ڍڪڻ آهي جن کي شرعي لحاظ کان ظاهر نه ڪرڻ جو حڪم هجي.

== قرآن ۾ تصور ==

قرآن ۾ ''عورة'' جو مادو چار ڀيرا اچي ٿو، پر ٽن آيتن ۾: سورة النور 24:31، سورة النور 24:58 ۽ سورة الاحزاب 33:13 ۾ ٻه ڀيرا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Abdel Baqi |first=Muhammad Fu'ad |title=Al-Mu'jam al-Mufahras li-Alfaz al-Qur'an al-Karim |language=ar |publisher=Dar al-Hadith |location=Cairo}}&lt;/ref&gt;

=== سورة النور 24:31 ===

سورة النور جي آيت 31 ۾ مؤمن عورتن کي نگاهون هيٺ رکڻ، پنهنجي شرمگاهن جي حفاظت ڪرڻ، پنهنجي زينت ظاهر نه ڪرڻ سواءِ ان جي جيڪا عام طور ظاهر هجي، ۽ پنهنجي ''خُمُر'' کي سينن تي وجهڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي. ساڳي آيت ۾ مڙسن، پيئرن، پٽن، ڀائرن ۽ ٻين مخصوص ماڻهن جو ذڪر پڻ ٿيل آهي، ۽ انهن ٻارن جو ذڪر اچي ٿو جيڪي اڃا ''عورات النساء'' کان واقف نه هجن.

فقهاءَ ۽ مفسرن هن آيت، ٻين قرآني آيتن ۽ حديثن جي بنياد تي عورت جي ستر، زينت ۽ نامحرم اڳيان لباس بابت مختلف تفصيلي احڪام اخذ ڪيا آهن.&lt;ref name=&quot;Hsu&quot;&gt;{{cite thesis |last=Hsu |first=Shiu-Sian Angel |title=Dress in Islam: Looking and Touching in Hanafi Fiqh |publisher=University of Utah |year=1994 |type=PhD thesis}}&lt;/ref&gt;

=== سورة النور 24:58 ===

هن آيت ۾ بلوغت کان اڳ ٻارن ۽ تاريخي سماجي پسمنظر ۾ گهر جي غلامن کي ٽن وقتن تي ڪمري ۾ داخل ٿيڻ کان اڳ اجازت وٺڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي: فجر کان اڳ، منجهند جو جڏهن ماڻهو آرام لاءِ ڪپڙا لاهيندا هئا، ۽ عشاءَ کان پوءِ. قرآن انهن کي ''ثلاث عورات لكم''، يعني ”توهان لاءِ ٽي خانگي وقت“ سڏي ٿو.

انهيءَ استعمال مان ظاهر ٿئي ٿو تہ قرآني لفظ ''عورة'' جو تصور جسم کان علاوه ذاتي جاءِ ۽ رازداري سان پڻ لاڳاپيل آهي.

=== سورة الاحزاب 33:13 ===

سورة الاحزاب 33:13 ۾ جنگ جي پسمنظر ۾ ڪجهه ماڻهن پنهنجن گهرن بابت چيو تہ ''إن بيوتنا عورة''، يعني ”اسان جا گهر غير محفوظ آهن“. آيت ۾ پوءِ چيو ويو آهي تہ حقيقت ۾ اهي غير محفوظ نه هئا. هتي ''عورة'' جو مطلب اگهاڙپ نه پر ڪمزور، کليل يا حملي لاءِ غير محفوظ جاءِ آهي.

== حديث ۽ سنت ==

ستر بابت فقهي احڪامن جي تشڪيل ۾ حديثي روايتن اهم ڪردار ادا ڪيو. [[صحيح مسلم]] ۾ [[ابو سعيد خدري]] کان روايت آهي تہ مرد ٻئي مرد جي عورت ڏانهن ۽ عورت ٻي عورت جي عورت ڏانهن نه ڏسي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Sahih Muslim |chapter=The Book of Menstruation |at=Hadith 338a}}&lt;/ref&gt;

[[بهز بن حڪيم]] جي روايت ۾ محمد کان پڇيو ويو تہ ڪهڙي حد تائين پنهنجي عورت جي حفاظت ڪجي، جنهن جي جواب ۾ زال کان سواءِ ٻين کان ان کي ڍڪڻ جي هدايت بيان ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Sunan Abi Dawud |chapter=Kitab al-Hammam |at=Hadith 4017}}&lt;/ref&gt;

عورت جي چهري ۽ هٿن بابت [[اسماء بنت ابي بڪر]] سان منسوب هڪ روايت پڻ فقهي بحث ۾ گهڻو نقل ڪئي وئي آهي، پر حديث جي سند جي قوت بابت محدثن ۾ اختلاف رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Sunan Abi Dawud |chapter=Kitab al-Libas |at=Hadith 4104}}&lt;/ref&gt; تنهنڪري عورت جي ستر جون تفصيلي حدون ڪنهن هڪ حديث بدران قرآن، مختلف حديثن، تفسير ۽ فقهي استدلال جي مجموعي مان ٺهيون.

== ستر ڍڪڻ جو حڪم ==

فقهي ادب ۾ ستر ڍڪڻ کي نماز ۽ ٻين اهڙين حالتن ۾ لازم قرار ڏنو ويو آهي جتي ڪنهن شخص لاءِ ٻئي جي عورت ڏسڻ جائز نه هجي. لباس اهڙو هجڻ گهرجي جو گهربل جسماني حصو واقعي ڍڪي؛ رڳو اهڙو سنهو يا شفاف ڪپڙو، جنهن مان چمڙي جو رنگ ظاهر ٿئي، عام فقهي معيار موجب ستر لاءِ ڪافي نه سمجھيو ويندو.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Al-Mawsu'ah al-Fiqhiyyah al-Kuwaitiyyah |language=ar |publisher=Ministry of Awqaf and Islamic Affairs |location=Kuwait |volume=31 |pages=44–56}}&lt;/ref&gt;

== نماز ۾ ستر ==

[[نماز]] ۾ ستر ڍڪڻ کي سني فقهي مڪتبن ۾ نماز جي اهم شرطن مان شمار ڪيو ويو آهي، جيتوڻيڪ ان جي جزئيات ۽ ستر کلي وڃڻ جي صورت ۾ نماز جي حڪم بابت اختلاف موجود آهن.

فقهاءَ هن سلسلي ۾ سورة الاعراف 7:31 جي ''خذوا زينتكم عند كل مسجد'' مان پڻ استدلال ڪيو آهي. ڪلاسيڪي مفسرن مان ڪيترن ''زينت'' کي نماز وقت مناسب لباس اختيار ڪرڻ سان ڳنڍيو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ibn al-Arabi |first=Abu Bakr |title=Ahkam al-Qur'an |language=ar |volume=2 |pages=305–307}}&lt;/ref&gt;

== مرد جو ستر ==

سني فقهي روايت جي غالب راءِ مطابق مرد جي ستر جو بنيادي علائقو دن ۽ گوڏن جي وچ ۾ آهي، پر دن ۽ گوڏي کي پاڻ انهيءَ حد ۾ شامل ڪرڻ بابت مڪتبن ۾ اختلاف آهي.&lt;ref name=&quot;Hsu&quot;/&gt;

=== حنفي فقہ ===

[[حنفي]] فقہ ۾ مرد جو ستر دن جي هيٺان کان گوڏن سميت آهي؛ يعني گوڏا ستر ۾ شامل آهن، جڏهن تہ دن پاڻ ستر ۾ شامل ناهي.&lt;ref name=&quot;Hsu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot; آسان فقہ&quot;/&gt;

=== مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقہ ===

[[مالڪي]]، [[شافعي]] ۽ [[حنبلي]] فقهي روايتن ۾ عام طور دن ۽ گوڏي جي وچ واري حصي کي ستر چيو ويو آهي، جڏهن تہ انهن مڪتبن جي مشهور قولن ۾ خود دن ۽ گوڏا حنفي موقف وانگر لازمي طور ستر ۾ شامل ناهن. تفصيلي روايتن ۽ فرعي مسئلن ۾ اختلاف موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Hsu&quot;/&gt;

== عورت جو ستر ==

عورت جي ستر بابت حڪم ان ڳالهه تي منحصر آهي تہ بحث نماز جو آهي، نامحرم مرد جي موجودگي جو، محرم جو، ٻين عورتن جو يا ازدواجي تعلق جو. ان ڪري ”عورت جو ستر“ لاءِ هڪ ئي حد هر حالت تي لاڳو ڪرڻ فقهي اختلافن کي مڪمل نموني ظاهر نٿو ڪري.&lt;ref name=&quot;AliLeaman&quot;/&gt;

=== نماز ۾ ===

اڪثر سني فقهي مڪتبن ۾ آزاد بالغ عورت لاءِ نماز دوران جسم ڍڪڻ لازم قرار ڏنو ويو آهي. چهرو عام طور نماز جي ستر مان خارج رکيو ويو آهي. هٿن ۽ پيرن بابت مڪتبن ۾ تفصيل ۽ اختلاف آهن.

حنفي فقہ جي مشهور قول مطابق چهرو، هٿ ۽ پير نماز جي ستر مان خارج آهن، جڏهن تہ شافعي فقہ ۾ عام طور چهرو ۽ هٿ خارج، پر پير ستر ۾ شامل آهن. مالڪي ۽ حنبلي فقہ ۾ به پنهنجي پنهنجي تفصيلي تقسيم موجود آهي.&lt;ref name=&quot;Hsu&quot;/&gt;

=== نامحرم مرد اڳيان ===

سني فقهي روايتن ۾ عورت جي نامحرم مرد اڳيان جسم ڍڪڻ بابت جمهور جي مشهور موقف ۾ چهرو ۽ هٿ استثنا قرار ڏنا ويا آهن، جڏهن تہ ڪجهه فقهاءَ، خاص ڪري فتني يا جنسي ڪشش جي خدشي واري بحث ۾، چهري جي پردي بابت وڌيڪ سخت موقف اختيار ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Hsu |first=Shiu-Sian |title=Modesty |encyclopedia=Encyclopaedia of the Qur'an |editor-last=McAuliffe |editor-first=Jane Dammen |publisher=Brill |location=Leiden |year=2003 |volume=3 |pages=403–405}}&lt;/ref&gt;

ان ڪري [[نقاب]] کي عورت جي ''عورة'' جو لازمي نتيجو قرار ڏيڻ تي سڀني اسلامي فقهي مڪتبن جو اتفاق ناهي.

=== محرم اڳيان ===

[[محرم]] اهڙو شخص آهي جنهن سان نسب، رضاعت يا مصاهرت سبب مستقل طور شادي جائز نه هجي. عورت جي محرم اڳيان ڍڪڻ جي حد بابت حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي فقهاءَ جا مختلف تفصيل آهن. عام فقهي بحث ۾ نامحرم جي ڀيٽ ۾ محرم اڳيان وڌيڪ جسماني حصا ظاهر ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي آهي، پر جنسي حصن ۽ فتني سان لاڳاپيل حدون برقرار رهن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Al-Mawsu'ah al-Fiqhiyyah al-Kuwaitiyyah |language=ar |publisher=Ministry of Awqaf and Islamic Affairs |location=Kuwait |volume=31 |pages=44–54}}&lt;/ref&gt;

=== عورتن جي وچ ۾ ===

ڪلاسيڪي سني فقهي ادب ۾ هڪ عورت جي ٻي عورت اڳيان بنيادي ستر کي گهڻو ڪري دن ۽ گوڏن جي وچ واري حصي سان بيان ڪيو ويو آهي، جيتوڻيڪ شهوت، فتني، ضرورت ۽ مسلم/غير مسلم عورت جي مسئلي تي تاريخي فقهاءَ مختلف تفصيل بيان ڪيا آهن.&lt;ref name=&quot;Hsu&quot;/&gt;

=== زال ۽ مڙس ===

فقهي اصول موجب زال ۽ مڙس هڪ ٻئي لاءِ نامحرم ناهن، تنهنڪري عام ''ستر'' جون اهي پابنديون جيڪي ٻين ماڻهن اڳيان لاڳو ٿين ٿيون، ازدواجي خلوت ۾ ساڳي صورت ۾ لاڳو نٿيون ٿين. ڪجهه فقهي ڪتابن ۾ جنسي عضون ڏانهن ڏسڻ بابت آداب يا ڪراهت جا قول ملن ٿا، پر انهن کي عام نامحرم واري ستر جي برابر نه سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Al-Mawsu'ah al-Fiqhiyyah al-Kuwaitiyyah |language=ar |publisher=Ministry of Awqaf and Islamic Affairs |location=Kuwait |volume=31 |page=54}}&lt;/ref&gt;

== ٻارن جو ستر ==

ٻارن لاءِ بالغن جهڙي ستر جي حد ڪهڙي عمر کان لاڳو ٿئي ٿي، ان بابت قرآن ۽ حديث ۾ بالغن وانگر هڪ واحد تفصيلي عددي نظام نه ڏنو ويو آهي. انهيءَ ڪري فقهي مڪتبن عمر، تميز، بلوغت ۽ جنسي شعور جي بنياد تي مختلف حدون مقرر ڪيون.

سورة النور 24:31 ۾ انهن ٻارن جو ذڪر آهي جيڪي اڃا عورتن جي خانگي حصن کان واقف نه آهن، جڏهن تہ 24:58 ۾ بلوغت کان اڳ ٻارن لاءِ مخصوص خانگي وقتن تي اجازت وٺڻ جو حڪم آهي. فقهي مڪتبن انهن نصوص ۽ ٻين روايتن مان عمر سان لاڳاپيل تفصيلي احڪام اخذ ڪيا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Al-Mawsu'ah al-Fiqhiyyah al-Kuwaitiyyah |language=ar |publisher=Ministry of Awqaf and Islamic Affairs |location=Kuwait |volume=31 |pages=52–53}}&lt;/ref&gt;

== ستر ۽ رازداري ==

قرآن ۾ ''عورة'' جو استعمال جسماني ستر کان وڌيڪ وسيع رازداريءَ جو تصور پڻ ظاهر ڪري ٿو. سورة النور 24:58 ۾ گهر جي ٽن وقتن کي ''عورات'' سڏڻ ۽ اندر اچڻ کان اڳ اجازت گهرڻ جو حڪم خانگي زندگي ۽ گهريلو رازداريءَ سان لاڳاپيل آهي.

اهو موضوع قرآن جي ٻين آيتن ۾ گهرن ۾ اجازت کان سواءِ داخل نه ٿيڻ واري اصول سان پڻ ڳنڍيل آهي، خاص طور سورة النور 24:27–29. انهيءَ لحاظ کان ستر کي اسلامي اخلاقيات ۾ رڳو لباس نه، پر نگاهه، ذاتي جاءِ ۽ رازداري جي وسيع تصور جو حصو پڻ سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;AliLeaman&quot;/&gt;

== ستر ۽ نگاهه ==

اسلامي فقہ ۾ ستر جا احڪام رڳو جسم ڍڪڻ تائين محدود ناهن؛ ''نظر'' جا احڪام پڻ انهن سان ڳنڍيل آهن. سورة النور 24:30 ۾ مؤمن مردن ۽ 24:31 ۾ مؤمن عورتن کي نگاهون هيٺ رکڻ ۽ جنسي پاڪدامني جي حفاظت ڪرڻ جو حڪم ڏنو ويو آهي.

فقهي ادب ۾ انهيءَ بنياد تي ڪنهن ٻئي شخص جي ستر ڏانهن ارادي سان ڏسڻ، طبي ضرورت، شادي، شاهدي ۽ ٻين مخصوص حالتن جا جدا احڪام بحث هيٺ آيا.&lt;ref name=&quot;Hsu&quot;/&gt;

== ضرورت وقت ستر کولڻ ==

اسلامي قانون ۾ ضرورت جي اصول تحت علاج، ولادت ۽ ٻين حقيقي ضرورتن لاءِ ستر جي ايتري حصي کي ظاهر ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي آهي جيتري ضرورت هجي. ڪلاسيڪي فقهي بحث ۾ طبي معائني لاءِ ساڳئي جنس جي معالج کي ترجيح ڏيڻ جا قول ملن ٿا، پر ضرورت جي صورت ۾ مريض جي علاج ۽ جان يا صحت جي حفاظت کي اهميت ڏني وئي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Al-Mawsu'ah al-Fiqhiyyah al-Kuwaitiyyah |language=ar |publisher=Ministry of Awqaf and Islamic Affairs |location=Kuwait |volume=31 |pages=55–56}}&lt;/ref&gt;

== ميت جو ستر ==

اسلامي جنازي جي فقهي احڪامن ۾ ميت جي جسم جي حرمت ۽ رازداري برقرار رکڻ تي زور ڏنو ويو آهي. غسل ميت وقت جسم کي غيرضروري طور اگهاڙو ڪرڻ کان پاسو ڪرڻ ۽ ستر کي ڍڪيل رکڻ جا احڪام فقهي ڪتابن ۾ بيان ٿيل آهن. ان جي عملي تفصيل ۾ مختلف فقهي مڪتبن جا ڪجهه اختلاف آهن.

== تاريخي ارتقا ==

جسم ڍڪڻ، پردي ۽ سماجي حيثيت بابت روايتون اسلام کان اڳ قديم ويجهي اوڀر، بازنطيني، ساساني ۽ ٻين معاشرن ۾ پڻ موجود هيون. اسلام جي شروعاتي دور کان پوءِ قرآن، حديث، تفسير ۽ مقامي سماجي روايتن جي ميلاپ سان مسلمان فقهاءَ ستر، لباس ۽ نگاهه بابت وڌيڪ تفصيلي قانوني درجابنديون تيار ڪيون.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ahmed |first=Leila |title=Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate |publisher=Yale University Press |location=New Haven |year=1992 |pages=11–37 |isbn=9780300055832}}&lt;/ref&gt;

فقهي ادب جي ارتقا دوران مرد ۽ عورت، آزاد ۽ غلام، محرم ۽ نامحرم، نماز ۽ نماز کان ٻاهر جي حالتن لاءِ مختلف ضابطا ٺاهيا ويا. اهي ضابطا هڪ ئي وقت مذهبي نصوص، فقهي استدلال ۽ انهن دورن جي سماجي درجابندين کي ظاهر ڪن ٿا.&lt;ref name=&quot;Anchassi&quot;&gt;{{cite journal |last=Anchassi |first=Omar |title=Status Distinctions and Sartorial Difference: Slavery, Sexual Ethics, and the Social Logic of Veiling in Islamic Law |journal=Islamic Law and Society |volume=28 |issue=3 |year=2021 |pages=125–155 |doi=10.1163/15685195-bja10008}}&lt;/ref&gt;

== غلامي واري دور جا فقهي احڪام ==

ڪلاسيڪي اسلامي سماجن ۾ غلامي موجود هجڻ سبب فقهي ڪتابن ۾ آزاد ۽ غلام عورت جي ستر بابت الڳ بحث ملي ٿو. مختلف فقهي مڪتبن غلام عورت جي ستر جي حد بابت هڪجهڙا نه هئا. ڪجهه روايتن ۾ ان کي مرد جي ستر جي ويجهو بيان ڪيو ويو، جڏهن تہ ٻين فقهاءَ وڌيڪ جسم ڍڪڻ جو قول اختيار ڪيو.&lt;ref name=&quot;Anchassi&quot;/&gt;

جديد علمي تحقيق مطابق غلام عورت جي لباس بابت فقهي ضابطن کي صرف جنسي اخلاق جي لحاظ کان نه، پر ان دور جي سماجي حيثيت، آزاد ۽ غلام جي قانوني فرق ۽ ''فتني'' بابت فقهي تصورن جي پسمنظر ۾ به پڙهڻ ضروري آهي.&lt;ref name=&quot;Anchassi&quot;/&gt;

غلامي جي خاتمي کان پوءِ اهي تاريخي درجابنديون جديد مسلمان سماجن جي عام شخصي حيثيت جو حصو نه رهيون آهن؛ تنهنڪري انهن جو ذڪر جديد عملي لباس جي ضابطي طور نه پر اسلامي قانون جي تاريخ جي حصي طور ڪيو ويندو آهي.

== چار سني فقهي مڪتب ==

=== حنفي ===

حنفي فقہ ۾ مرد لاءِ دن کان گوڏن تائين وارو حصو ستر آهي ۽ گوڏو ان ۾ شامل آهي. آزاد عورت لاءِ نماز ۾ چهرو، هٿ ۽ مشهور حنفي قول موجب پير مستثنى آهن. نامحرم اڳيان عورت جي لباس، نگاهه ۽ فتني بابت وڌيڪ تفصيلي احڪام حنفي فقهي ادب ۾ موجود آهن.&lt;ref name=&quot;Hsu&quot;/&gt;

=== مالڪي ===

مالڪي فقہ نماز جي بحث ۾ ''عورة مغلظة'' ۽ ''عورة مخففة'' يعني سخت ۽ هلڪي ستر جي تقسيم لاءِ مشهور آهي. مرد لاءِ جنسي عضوا سخت ستر ۾ اچن ٿا، جڏهن تہ نماز ۾ جسم جي ٻين حصن لاءِ وڌيڪ تفصيل بيان ٿيل آهن. عورت لاءِ پڻ نماز جي ستر ۾ اهڙي فقهي تقسيم ملي ٿي.&lt;ref name=&quot;Hsu&quot;/&gt;

=== شافعي ===

شافعي فقہ ۾ مرد لاءِ عام طور دن ۽ گوڏي جي وچ وارو حصو ستر آهي. بالغ آزاد عورت جي نماز واري ستر ۾ چهرو ۽ هٿ مستثنى ۽ باقي جسم ڍڪڻ جو مشهور موقف آهي.&lt;ref name=&quot;Hsu&quot;/&gt;

=== حنبلي ===

حنبلي فقہ ۾ مرد لاءِ دن ۽ گوڏي جي وچ واري حصي کي ستر قرار ڏيڻ مشهور آهي. عورت جي چهري ۽ هٿن بابت حنبلي عالمن اندر تاريخي طور مختلف قول ملن ٿا، ۽ نامحرم جي موجودگي ۽ نماز جي حالت ۾ فرق ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Hsu&quot;/&gt;

== شيعا فقہ ==

[[جعفري فقہ]] ۾ پڻ نماز، نگاهه، نامحرم ۽ ازدواجي تعلق جي لحاظ کان ستر ۽ جسم ڍڪڻ جا احڪام موجود آهن. سني فقهي مڪتبن وانگر هتي به نماز جي ستر ۽ نامحرم اڳيان لباس کي مڪمل طور هڪ ئي مسئلو نه سمجھيو ويندو آهي. جعفري فقهاءَ جي تفصيلي فتوائن ۾ چهري، هٿن، پيرن ۽ نظر بابت اختلاف ملي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Tawdih al-Masa'il |language=fa |at=مسئلا 788–797}}&lt;/ref&gt;

== احرام ۾ ستر ==

[[حج]] ۽ [[عمرو|عمري]] جي [[احرام]] واري حالت ۾ مرد ۽ عورت لاءِ لباس جا خاص احڪام آهن. عورت عام لباس ۾ پنهنجي جسم کي ڍڪي ٿي، پر حديثي روايتن جي بنياد تي احرام دوران [[نقاب]] ۽ دستانن بابت خاص پابنديون بيان ڪيون ويون آهن. ان جو مطلب اهو ناهي تہ عورت کي نامحرم اڳيان لازمي طور چهرو ظاهر ڪرڻو آهي؛ مختلف فقهي مڪتبن ضرورت وقت چهري اڳيان ڪپڙو آڻڻ جي طريقي بابت تفصيل بيان ڪيا آهن.

== آواز ۽ ستر ==

عورت جي آواز کي بذات خود ''عورة'' قرار ڏيڻ تي اسلامي فقهي روايت ۾ اتفاق ناهي. ڪيترن فقهاءَ عورت جي عام آواز کي ستر نه سمجهيو، جڏهن تہ جنسي تحريڪ يا فتني پيدا ڪندڙ انداز بابت الڳ پابنديون بيان ڪيون ويون آهن. انهيءَ ڪري ”اسلام ۾ عورت جو آواز ستر آهي“ کي سڀني فقهي مڪتبن جو متفقه اصول قرار ڏيڻ درست ناهي.&lt;ref name=&quot;Hsu&quot;/&gt;

== ٻين مذهبن ۾ ملندڙ تصور ==

''عورة'' پنهنجي فني فقهي معنيٰ ۾ اسلامي اصطلاح آهي، تنهنڪري ٻين مذهبن جي تصورن کي ان جو سڌو مترادف سمجهڻ بدران تقابلي مذهبي تصورن طور ڏسڻ وڌيڪ مناسب آهي.

=== يهوديت ===

[[يهوديت]] ۾ ''تزنيئوت'' ({{lang-he|צניעות}}، ''tzniut/tznius'') حياءَ، سادگي، رازداري، لباس ۽ مرد-عورت جي سماجي برتاءَ سان لاڳاپيل تصور آهي. روايتي يهودي قانون ۽ ربيائي ادب ۾ جسم جي ڪجهه حصن کي ڍڪڻ ۽ خاص طور شادي شده عورتن جي وارن کي ڍڪڻ بابت روايتون موجود آهن.

[[تلمود]] ۽ بعد واري يهودي قانون ۾ عورت جي وارن لاءِ ''ervah''، يعني اهڙي جسماني شيءِ جيڪا مخصوص مذهبي حالتن ۾ ڍڪيل هجڻ گهرجي، جو تصور پڻ ملي ٿو. مختلف جديد يهودي مڪتب—آرٿوڊوڪس، ڪنزرويٽو ۽ ريفارم—انهن روايتن کي مختلف نموني لاڳو ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Bareheadedness |encyclopedia=The Jewish Encyclopedia |publisher=Funk &amp; Wagnalls |location=New York |year=1906}}&lt;/ref&gt;

=== عيسائيت ===

[[عيسائيت]] ۾ اسلامي ''عورة'' جهڙو هڪجهڙو فني قانوني اصطلاح موجود ناهي، پر ''modesty'' يعني حياءَ ۽ مناسب لباس جو تصور قديم عيسائي تعليم جو حصو رهيو آهي. نئين عهدنامي جي 1 Timothy 2:9 ۾ عورتن کي مناسب ۽ حياءَ واري لباس جي هدايت ملي ٿي.

[[ڪيٿولڪ چرچ]] جي جديد ''Catechism'' ۾ modesty کي انسان جي ذاتي وقار، پاڪدامني ۽ انهن شين جي حفاظت سان ڳنڍيو ويو آهي جيڪي ذاتي يا گهري نوعيت جون آهن؛ ان ۾ لباس جي چونڊ پڻ شامل آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Catechism of the Catholic Church |publisher=Libreria Editrice Vaticana |year=1997 |at=§§2521–2524}}&lt;/ref&gt;

عيسائي فرقن ۽ ثقافتن ۾ لباس بابت عملي معيار تمام مختلف آهن؛ ڪجهه روايتي گروهه مٿي يا وارن ڍڪڻ تي زور ڏين ٿا، جڏهن تہ ڪيترن جديد عيسائي فرقن ۾ ڪو مقرر جسماني ''ستر'' قانون موجود ناهي.

=== هندومت ===

[[هندومت]] ۾ اسلامي فقہ جي ''عورة'' جهڙي سموري مذهب لاءِ هڪ واحد ۽ مقرر جسماني حد موجود ناهي. لباس ۽ حياءَ جا معيار تاريخ، علائقي، ذات، جنس ۽ سماجي رسم موجب مختلف رهيا آهن. هندستان ۾ [[ساري]]، [[ڌوتي]]، چولي، اوڍڻي ۽ ٻين لباسن جا مختلف روپ تاريخي طور استعمال ٿيندا رهيا آهن.

هندو روايتن ۾ جسم ۽ عرياني بابت رويو به هڪجهڙو ناهي؛ گهريلو ۽ سماجي حياءَ جون مضبوط روايتون موجود هجڻ سان گڏ ڪجهه زاهدانه روايتن ۾ جسماني عرياني روحاني دنيا کان بي نيازيءَ جي علامت پڻ رهي آهي. تنهنڪري هندومت کي هڪ واحد ''ستر'' ضابطي ۾ بيان ڪرڻ درست نه ٿيندو.

=== جين مت ===

[[جين مت]] هن موضوع تي هڪ اهم تقابلي مثال آهي. [[ديگمبر]] روايت جا مرد راهب لباس کان مڪمل دستبرداري کي مادي ملڪيت کان لاتعلقيءَ جي علامت سمجهن ٿا، جڏهن تہ [[شويتامبر]] راهب اڇو لباس پائين ٿا. اهڙي طرح جسم ڍڪڻ يا نه ڍڪڻ جي مذهبي معنيٰ مختلف مذهبي روايتن ۾ بنيادي طور مختلف ٿي سگهي ٿي.

== جديد سيڪيولر تصور ==

جديد سيڪيولر قانون ۾ ''عورة'' عام قانوني اصطلاح ناهي. ان جي بدران جسم سان لاڳاپيل معاملن کي '''رازداري''' (privacy)، '''انساني وقار''' (human dignity)، '''جسماني سالميت''' (bodily integrity)، '''جسماني خودمختياري''' (bodily autonomy)، رضامندي (consent) ۽ عوامي اگهاڙپ بابت قانونن جي ذريعي ڏٺو وڃي ٿو.

1948ع جي [[انساني حقن جو عالمي پڌرنامو|انساني حقن جي عالمي پڌرنامي]] جي آرٽيڪل 12 مطابق ڪنهن شخص جي خانگي زندگي، خاندان، گهر يا خط و ڪتابت ۾ من ماني مداخلت نه ٿيڻ گهرجي، ۽ قانون کي اهڙي مداخلت کان تحفظ ڏيڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Universal Declaration of Human Rights |publisher=United Nations |date=10 December 1948 |at=Article 12}}&lt;/ref&gt;

جديد انساني حقن جي فريم ورڪ ۾ جسم بابت فيصلا عام طور فرد جي وقار، رازداري، رضامندي ۽ جسماني خودمختياري سان ڳنڍيا وڃن ٿا. ساڳئي وقت رياستون عوامي اگهاڙپ، جنسي نمائش، ٻارن جي تحفظ ۽ فحش نمائش بابت پنهنجا قانون ٺاهي سگهن ٿيون؛ تنهنڪري قانوني حدون ملڪ کان ملڪ مختلف آهن.

انهيءَ جديد تصور ۽ اسلامي فقهي ''ستر'' ۾ ڪجهه عملي مشابهتون—جهڙوڪ جسماني رازداري ۽ غير رضامندانه ڏسڻ کان تحفظ—موجود ٿي سگهن ٿيون، پر ٻنهي جو قانوني ۽ فلسفياتي بنياد ساڳيو ناهي. اسلامي فقہ ۾ ستر مذهبي-اخلاقي فرض جي حيثيت رکي سگهي ٿو، جڏهن تہ جديد سيڪيولر قانون عام طور فرد جي حقن، رضامندي، رازداري ۽ عوامي مفاد جي اصطلاحن ۾ مسئلي کي بيان ڪري ٿو.

== ستر، حجاب ۽ پردي ۾ فرق ==

''ستر''، ''[[حجاب]]'' ۽ ''[[پردو]]'' هڪ ٻئي سان لاڳاپيل پر هڪجهڙا اصطلاح ناهن.

'''ستر''' بنيادي طور جسم جي انهن حصن ۽ انهن جي ڍڪڻ سان لاڳاپيل فقهي اصطلاح آهي جن کي مخصوص حالت ۾ ظاهر نه ڪرڻو هجي.

'''حجاب''' قرآن ۽ اسلامي تاريخ ۾ وسيع معنيٰ رکي ٿو، جنهن ۾ پردو، رڪاوٽ يا جدا ڪندڙ شيءِ شامل ٿي سگهي ٿي؛ جديد استعمال ۾ اهو گهڻو ڪري مسلمان عورتن جي مٿي ۽ جسم ڍڪيندڙ لباس لاءِ استعمال ٿئي ٿو.

'''پردو''' فارسي اصل جو لفظ آهي ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ لباس سان گڏ عورتن ۽ مردن جي سماجي جداگي يا عورتن جي گهريلو خلوت لاءِ پڻ استعمال ٿيندو رهيو آهي.

ان ڪري هر ''حجاب'' واري بحث کي ''ستر'' ۽ هر ''ستر'' واري حڪم کي مڪمل سماجي ''پردي'' جي برابر سمجهڻ اصطلاحي لحاظ کان درست ناهي.

== جديد بحث ==

ويهين ۽ ايڪويهين صديءَ ۾ ستر، حجاب ۽ عورتن جي لباس بابت بحث مذهبي قانون، عورتن جي حقن، مذهبي آزادي، سيڪيولر رياست، ذاتي سڃاڻپ ۽ جسماني خودمختياري جي بحثن سان ڳنڍجي ويو آهي.

مسلمان عالمن ۾ به هڪ ئي جديد موقف موجود ناهي. ڪجهه روايتي عالم ڪلاسيڪي فقهي حدن جي سخت پابنديءَ تي زور ڏين ٿا، جڏهن تہ ٻيا عالم قرآن جي حياءَ، نگاهه، وقار ۽ سماجي پسمنظر کي مرڪز بڻائي جديد حالتن ۾ انهن احڪامن جي تشريح ڪن ٿا. اهڙيءَ طرح مسلمان عورتن جي لباس جي عملي صورت به ملڪ، ثقافت، فقهي روايت ۽ ذاتي مذهبي سمجهه موجب مختلف آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Amer |first=Sahar |title=What Is Veiling? |publisher=University of North Carolina Press |year=2014 |isbn=9781469617756}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==

[[حجاب]]

[[حياء (اسلام)]]

[[پردو]]

[[نقاب]]

[[برقعو]]

[[محرم]]

[[نامحرم]]

[[اسلامي لباس]]

[[اسلام ۾ عورت]]

[[طهارت]]

[[غسل]]

[[وضو]]

[[نماز]]

[[رازداري]]

[[جسماني خودمختياري]]

== حوالا ==
{{حوالا|30em}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==

{{cite book |last1=Ali |first1=Kecia |last2=Leaman |first2=Oliver |title=Islam: The Key Concepts |publisher=Routledge |year=2008 |pages=12–14}}

{{cite book |last=Ahmed |first=Leila |title=Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate |publisher=Yale University Press |year=1992}}

{{cite book |last=Amer |first=Sahar |title=What Is Veiling? |publisher=University of North Carolina Press |year=2014}}

{{cite journal |last=Anchassi |first=Omar |title=Status Distinctions and Sartorial Difference: Slavery, Sexual Ethics, and the Social Logic of Veiling in Islamic Law |journal=Islamic Law and Society |volume=28 |issue=3 |year=2021 |pages=125–155 |doi=10.1163/15685195-bja10008}}

{{cite thesis |last=Hsu |first=Shiu-Sian Angel |title=Dress in Islam: Looking and Touching in Hanafi Fiqh |publisher=University of Utah |year=1994}}

{{cite encyclopedia |last=Hsu |first=Shiu-Sian |title=Modesty |encyclopedia=Encyclopaedia of the Qur'an |editor-last=McAuliffe |editor-first=Jane Dammen |publisher=Brill |location=Leiden |year=2003 |volume=3 |pages=403–405}}

{{cite book |title=Al-Mawsu'ah al-Fiqhiyyah al-Kuwaitiyyah |language=ar |publisher=Ministry of Awqaf and Islamic Affairs |location=Kuwait |volume=31}}

[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي فقہ]]
[[زمرو:اسلامي لباس]]
[[زمرو:اسلام ۾ حياء]]
[[زمرو:اسلام ۾ عورت]]</text>
      <sha1>seku1cqxbymrrh0l1zt82dnsj26e70w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سنت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57031</id>
    <revision>
      <id>416546</id>
      <parentid>261469</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21791" sha1="f65k049bzt4k2wuuo275557hamky6lh" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب قولن، عملن، تقريرن ۽ طريقي لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح}}
{{ٻيا نالا|عربي=السُّنَّة|انگريزي=Sunnah}}
{{اسلام}}

'''سنت''' ({{lang-ar|السُّنَّة}}؛ جمع: '''سُنَن''') [[اسلام]] ۾ هڪ اهم ديني ۽ فقهي اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ استعمال جي ميدان مطابق مختلف ٿي سگهي ٿي. عام اسلامي اصطلاح ۾ سنت مان [[محمد|پيغمبر محمد ﷺ]] سان منسوب قول، عمل، تقرير يا منظوري ۽ سندس اختيار ڪيل طريقي کي مراد ورتو ويندو آهي. اسلامي قانون جي روايتي نظرين ۾ [[قرآن]] کان پوءِ سنت کي شرعي احڪامن جي اهم بنيادي ماخذن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Duderija |first=Adis |title=The Sunna and its Status in Islamic Law: The Search for a Sound Hadith |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=9781137369925}}&lt;/ref&gt;

سنت جي مفهوم ۽ ان جي حدن بابت اسلامي علمي روايتن ۾ هڪجهڙي اصطلاحي تعريف موجود نه رهي آهي. [[علم حديث|محدثن]]، [[اصول الفقه|اصولِ فقه]] جي عالمن، فقيهن ۽ عقيدي جي عالمن وٽ لفظ جو استعمال ڪجهه مختلف آهي. اهڙيءَ طرح [[اهل سنت]]، [[شيعو|شيعه]]، [[اباضي]] ۽ ٻين اسلامي روايتن ۾ سنت کي محفوظ ۽ سمجهڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ حديثي مجموعن ۽ اصولن ۾ پڻ فرق ملي ٿو.

== لغوي معنيٰ ==
عربي ٻوليءَ ۾ ''سُنّة'' جي بنيادي معنائن ۾ '''واٽ، طريقو، روش، سيرت، دستور يا هلندڙ رواج''' شامل آهن. [[ابن منظور]] ''لسان العرب'' ۾ سنت کي طريقي ۽ سيرت جي معنيٰ ۾ بيان ڪري ٿو، جيڪا سٺي يا خراب ٻنهي قسمن جي ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;لسان&quot;&gt;{{cite book |last=ابن منظور |first=محمد بن مكرم |title=لسان العرب |chapter=سنن |publisher=دار صادر |location=بيروت}}&lt;/ref&gt;

انهيءَ لغوي مفهوم جو مثال حديث ۾ آيل عبارت «من سن سنة حسنة...» مان پڻ ملي ٿو، جنهن ۾ ''سنّ'' ڪنهن طريقي يا عمل کي جاري ڪرڻ جي مفهوم ۾ استعمال ٿيو آهي.&lt;ref name=&quot;Muslim1017&quot;&gt;{{cite book |last=مسلم بن الحجاج |title=صحيح مسلم |chapter=كتاب الزكاة |at=حديث 1017}}&lt;/ref&gt;

== اصطلاحي معنائون ==

=== محدثن وٽ ===
[[علم حديث|محدثن]] وٽ وسيع معنيٰ ۾ سنت مان پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب سندس '''قول، فعل، تقرير، سيرت ۽ جسماني يا اخلاقي وصفون''' مراد ٿي سگهن ٿيون. ڪجهه محدثن جي تعريف ۾ نبوت کان اڳ واري سيرت بابت روايتون پڻ شامل ڪيون وينديون آهن.

'''تقرير''' مان مراد اهڙو عمل آهي جيڪو پيغمبر ﷺ جي موجودگي يا ڄاڻ ۾ ٿيو ۽ پاڻ ان کي رد يا منع نه ڪيائين؛ اهڙي منظوري کي اسلامي حديثي ۽ فقهي علم ۾ دليل طور بحث هيٺ آندو ويندو آهي.

=== اصولِ فقه ۾ ===
[[اصول الفقه]] ۾ سنت عام طور قرآن کان الڳ، پيغمبر ﷺ سان منسوب اهڙي قول، فعل يا تقرير لاءِ استعمال ٿئي ٿي جنهن مان شرعي حڪم اخذ ڪري سگهجي. انهيءَ اصطلاح ۾ سنت جو مطلب لازمي طور ''مستحب'' نه آهي؛ سنت مان واجب، حرام، مستحب، مڪروه يا مباح سميت مختلف فقهي حڪم اخذ ٿي سگهن ٿا.

=== فقه ۾ ===
فقهي اصطلاح ۾ لفظ ''سنت'' ڪڏهن اهڙي عمل لاءِ به استعمال ٿيندو آهي جيڪو شرعاً گهربل هجي پر [[فرض]] يا [[واجب]] جي درجي تائين نه پهچي. انهيءَ استعمال ۾ سنت جو مفهوم ''مندوب'' يا ''مستحب'' جي ويجهو آهي.

ان ڪري '''سنت بطور شرعي ماخذ''' ۽ '''سنت بطور فقهي حڪم''' ٻه الڳ اصطلاحي استعمال آهن.

=== عقيدي جي علم ۾ ===
اسلامي عقيدي ۽ فرقن بابت لکڻين ۾ ''سنت'' جو لفظ پيغمبر ﷺ ۽ ابتدائي اسلامي روايت جي پيرويءَ لاءِ پڻ استعمال ٿيو آهي. انهيءَ استعمال سان '''اهل السنة والجماعة''' جو اصطلاح لاڳاپيل آهي، جيڪو بعد ۾ [[سني اسلام]] جي سڃاڻپ لاءِ مشهور ٿيو.

== قرآن ۾ لفظ سنت ==
قرآن ۾ عربي پاڙ ''س ن ن'' مان '''سُنّة''' ۽ '''سُنن''' جا لفظ مختلف هنڌن تي آيا آهن. قرآني عربي جي لغوي ڊيٽابيس موجب ''سُنّة/سُنن'' جا 16 استعمال ملن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Quran Dictionary: س ن ن |url=https://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=snn |website=The Quranic Arabic Corpus |publisher=University of Leeds |access-date=3 October 2026}}&lt;/ref&gt;

قرآن ۾ هي لفظ خاص طور هيٺين صورتن ۾ اچي ٿو:

* '''سُنّة الله''' — الله جو مقرر طريقو يا دستور؛
* '''سُنّة الأولين''' — اڳين قومن جو طريقو يا انهن سان لاڳو ٿيل اڳوڻو دستور؛
* '''سُنن الذين من قبلكم''' — اڳين ماڻهن جا طريقا يا مثال.

مثال طور قرآن ۾ اچي ٿو:

{{اقتباس|'''سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلُ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا'''|[[سورة الأحزاب]]، 62}}

۽:

{{اقتباس|'''قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ'''|[[سورة آل عمران]]، 137}}

قرآن ۾ اصطلاحي صورت '''سنة النبي''' يا '''سنة الرسول''' لفظي طور استعمال ٿيل نه آهي. البت قرآن جي ڪيترين آيتن ۾ مسلمانن کي رسول جي اطاعت ۽ سندس پيرويءَ جو حڪم ڏنو ويو آهي، جهڙوڪ {{قرآن|آل عمران|32}}، {{قرآن|النساء|59}}، {{قرآن|النور|54}} ۽ {{قرآن|الأحزاب|21}}. اسلامي قانون جي عالمن انهن ۽ ٻين آيتن کي نبوي سنت جي شرعي حجيت بابت بحث ۾ دليل طور استعمال ڪيو آهي.

== سنت ۽ حديث ==
{{مکيه|حديث نبوي}}

'''سنت''' ۽ '''حديث''' پاڻ ۾ گهرو تعلق رکن ٿا، پر تاريخي ۽ علمي لحاظ کان ٻئي لفظ مڪمل طور مترادف نه آهن.

حديث عام طور ڪنهن مخصوص روايت يا خبر کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ پيغمبر ﷺ جو قول، عمل، تقرير يا وصف نقل ٿيل هجي؛ جڏهن ته سنت جو مفهوم ان '''طريقي، نموني يا عمل''' ڏانهن اشارو ڪري سگهي ٿو جنهن جي نمائندگي اهڙيون روايتون ڪن ٿيون.

اسلامي علم جي ترقيءَ سان حديث سنت کي ڄاڻڻ ۽ محفوظ ڪرڻ جو بنيادي ذريعو بڻجي وئي. خاص ڪري [[محمد بن ادريس شافعي|امام شافعي]] (وفات 204ھ/820ع) نبوي سنت جي قانوني حجيت ۽ حديث سان ان جي تعلق کي منظم انداز ۾ پيش ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}&lt;/ref&gt;

تنهن هوندي به ابتدائي اسلامي فقهي روايت ۾ ''سنت'' جو لفظ ڪڏهن نبوي حديث کان وڌيڪ وسيع مفهوم ۾ استعمال ٿيندو هو، جنهن ۾ ڪنهن علائقي جي قائم ٿيل فقهي روايت، صحابه جي عمل يا اڳين مسلمانن جي تسليم ٿيل طريقي جو تصور به شامل ٿي سگهيو ٿي. بعد واري فقهي علم ۾ نبوي سنت جو مفهوم وڌيڪ مرڪزي بڻجي ويو.

== سنت جا قسم ==

=== قولي سنت ===
'''سنتِ قوليه''' ({{lang-ar|السنة القولية}}) مان مراد پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب قول ۽ ارشاد آهن.

=== فعلي سنت ===
'''سنتِ فعليه''' ({{lang-ar|السنة الفعلية}}) مان مراد پيغمبر ﷺ جا عمل آهن، جهڙوڪ عبادتن جي ادائيگيءَ جو طريقو ۽ ٻين معاملن ۾ سندس عمل.

=== تقريري سنت ===
'''سنتِ تقريريه''' ({{lang-ar|السنة التقريرية}}) مان مراد اهڙا قول يا عمل آهن جيڪي صحابه طرفان پيغمبر ﷺ جي ڄاڻ يا موجودگيءَ ۾ ٿيا ۽ پاڻ انهن کي رد نه ڪيائين، يا انهن جي منظوري ظاهر ڪيائين.

فقهاءَ وڌيڪ اهو به بحث ڪن ٿا ته پيغمبر ﷺ جا ڪهڙا عمل تشريعي ۽ امت لاءِ پيرويءَ جو نمونو آهن ۽ ڪهڙا عمل ذاتي عادت، انساني طبيعت يا مخصوص تاريخي حالتن سان تعلق رکن ٿا.

== اسلامي قانون ۾ حيثيت ==
روايتي سني اصولِ فقه ۾ قرآن کان پوءِ '''نبوي سنت''' اسلامي قانون جو بنيادي ماخذ آهي. سنت قرآن ۾ موجود حڪمن جي وضاحت، تفصيل يا عملي صورت بيان ڪري سگهي ٿي.

مثال طور قرآن مسلمانن کي [[نماز]] قائم ڪرڻ، [[زڪوات]] ڏيڻ، [[روزو]] رکڻ ۽ [[حج]] ڪرڻ جو حڪم ڏئي ٿو، جڏهن ته انهن عبادتن جي ڪيترن عملي تفصيلن جي وضاحت نبوي روايت ۽ مسلسل اسلامي عمل ذريعي ٿي آهي.

اسلامي قانون جي تاريخ ۾ سنت جي قانوني حيثيت بابت بحث ابتدائي دور کان موجود رهيو. امام شافعي پنهنجي ''الرسالة'' ۾ رسول ﷺ جي سنت کي شرعي دليل طور منظم نظرياتي بنياد فراهم ڪيو. بعد ۾ اصولِ فقه جي سني مڪتبن ۾ قرآن، سنت، [[اجماع]] ۽ مختلف صورتن ۾ [[قياس]] يا ٻين استدلالي اصولن کي قانون اخذ ڪرڻ جي ذريعن طور بحث هيٺ آندو ويو.

== سنت جي تاريخي ارتقا ==
اسلام کان اڳ عربي استعمال ۾ ''سنت'' ڪنهن قائم ٿيل طريقي، رواج يا مثال لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي. اسلام جي ابتدائي دور ۾ به لفظ جي اها وسيع معنيٰ موجود رهي.

اسلامي قانون جي شروعاتي ترقيءَ دوران مختلف علمي مرڪزن، جهڙوڪ [[مدينو]]، [[مڪو]]، [[ڪوفو]] ۽ [[بصرو]]، ۾ مقامي فقهي روايتن ۽ اڳين مسلمانن جي عمل کي اهميت حاصل هئي. [[مالڪ بن انس|امام مالڪ]] جي فقهي طريقي ۾ خاص طور '''عمل اهل المدينة'''، يعني مديني وارن جي قائم ٿيل عمل، کي اهم حيثيت حاصل هئي.

ٻي هجري صديءَ ۾ حديثي مواد جي وڌندڙ تدوين ۽ اصولِ فقه جي تشڪيل سان ''سنت'' جو مفهوم وڌندڙ طور پيغمبر محمد ﷺ جي قولن ۽ عملن سان ڳنڍجندو ويو. امام شافعي جي فقهي نظريي هن عمل ۾ خاص اثر ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Schacht |first=Joseph |title=The Origins of Muhammadan Jurisprudence |publisher=Oxford University Press |year=1950}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996}}&lt;/ref&gt;

حديثن جي گڏ ڪرڻ، سندن [[اسناد]] جي ڇنڊڇاڻ ۽ راوين جي جانچ سان [[علم الحديث]] جون مختلف شاخون وجود ۾ آيون. ٽين هجري صديءَ ۽ ان کان پوءِ وڏا حديثي مجموعا مرتب ٿيا.

== سني روايت ۾ ==
{{مکيه|سني اسلام|صحاح سته}}

سني اسلام ۾ نبوي سنت جي ڄاڻ لاءِ حديثي روايت بنيادي حيثيت رکي ٿي. وقت سان گڏ ڪيترائي حديثي مجموعا وڏي علمي اهميت حاصل ڪري ويا، جن مان [[صحيح بخاري]] ۽ [[صحيح مسلم]] کي سني حديثي روايت ۾ خاص مقام حاصل ٿيو. انهن سان گڏ [[سنن ابي داود]]، [[جامع ترمذي]]، [[سنن نسائي]] ۽ [[سنن ابن ماجه]] کي گڏ ڪري عام طور '''[[صحاح سته|ڇهه ڪتاب]]''' يا ''الكتب الستة'' چيو ويندو آهي.

سني فقهي مڪتب حديث جي قبوليت، روايتن جي تعبير ۽ مختلف دليلن کي هڪٻئي سان ملائڻ جي طريقن ۾ ڪجهه اختلاف رکن ٿا، پر نبوي سنت جي شرعي اهميت تي روايتي سني فقهي مڪتبن ۾ بنيادي اتفاق رهيو آهي.

== شيعه روايت ۾ ==
[[اثنا عشري شيعو|اثنا عشري شيعه]] اصولِ فقه ۾ سنت جو دائرو پيغمبر محمد ﷺ تائين محدود نه رکيو ويندو آهي، بلڪه معصوم امامن جا قول، عمل ۽ تقرير پڻ سنت جي ڄاڻ جو ذريعو سمجهيا ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=مظفر |first=محمد رضا |title=أصول الفقه |volume=3}}&lt;/ref&gt;

اثنا عشري شيعه حديثي روايت جا چار مشهور بنيادي مجموعا، جن کي '''الكتب الأربعة''' چيو ويندو آهي، هي آهن:

# ''[[الڪافي]]'' — [[محمد بن يعقوب ڪليني]]
# ''[[من لا يحضره الفقيه]]'' — [[شيخ صدوق]]
# ''[[تهذيب الأحكام]]'' — [[شيخ طوسي]]
# ''[[الاستبصار]]'' — [[شيخ طوسي]]

اثنا عشري شيعه عالمن ۾ انهن ڪتابن جي هر روايت جي صحت بابت هڪ ئي موقف نه آهي. خاص طور [[اصولي]] روايت ۾ روايتن جي سند ۽ دلالت جي الڳ جانچ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته تاريخي [[اخباري]] روايت انهن حديثي مجموعن بابت مختلف منهج اختيار ڪيو آهي.

== اباضي روايت ۾ ==
[[اباضي]] اسلام ۾ پڻ سنت کي ديني ۽ فقهي ماخذ طور اهميت حاصل آهي، پر اباضي حديثي روايت جا پنهنجا مجموعا ۽ سندي طريقا آهن. اباضي روايت سان لاڳاپيل اهم حديثي ڪتابن ۾ ''الجامع الصحيح'' ۽ ''ترتيب المسند'' شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sadgrove |first=Philip |chapter=From Wadi Mizab to Unguja |title=The Transmission of Learning in Islamic Africa |publisher=Brill |year=2004 |isbn=9789004137790}}&lt;/ref&gt;

== سنت ۽ بدعت ==
{{مکيه|بدعت}}

اسلامي مذهبي ادب ۾ '''سنت''' کي گهڻو ڪري '''[[بدعت]]''' جي مقابلي ۾ پڻ استعمال ڪيو ويو آهي. هن استعمال ۾ سنت مان قائم ٿيل ديني طريقو، جڏهن ته بدعت مان دين ۾ پوءِ پيدا ٿيل نئين عمل يا تصور کي مراد ورتو ويندو آهي.

پر ''بدعت'' جي تعريف، حدن ۽ درجابنديءَ بابت اسلامي عالمن ۾ مختلف نظريا رهيا آهن. [[امام شافعي]] سان منسوب وضاحت موجب نوان معاملا ٻن قسمن جا ٿي سگهن ٿا: اهڙا جيڪي قرآن، سنت، اثر يا اجماع جي مخالفت ڪن، ۽ اهڙا نوان ڪم جيڪي انهن جي مخالفت نه ڪن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=البيهقي |first=أحمد بن الحسين |title=مناقب الشافعي}}&lt;/ref&gt;

[[ابن حجر عسقلاني]] پڻ لغوي ۽ شرعي بدعت جي استعمال ۾ فرق بيان ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ابن حجر العسقلاني |first=أحمد بن علي |title=فتح الباري شرح صحيح البخاري |chapter=كتاب الاعتصام بالكتاب والسنة}}&lt;/ref&gt;

== سنت حسنه ۽ سنت سيئه ==
[[صحيح مسلم]] ۾ [[جرير بن عبدالله]] کان روايت ٿيل حديث ۾ ''من سن في الإسلام سنة حسنة'' ۽ ''من سن في الإسلام سنة سيئة'' جا لفظ اچن ٿا.&lt;ref name=&quot;Muslim1017&quot;/&gt;

حديث جو پسمنظر صدقي جي ترغيب سان لاڳاپيل آهي: هڪ شخص جي اڳڀرائي کان پوءِ ٻين ماڻهن به صدقو ڪرڻ شروع ڪيو. هن حديث جي تفسير ۾ عالمن ''سنة حسنة'' کي ڪنهن چڱي طريقي جي شروعات يا ڪنهن اڳ ۾ موجود نيڪ عمل کي عملي طور جاري ڪرڻ جي مفهوم ۾ بيان ڪيو آهي. هن حديث ۽ ''كل بدعة ضلالة'' جهڙين روايتن جي پاڻ ۾ تعلق بابت مختلف فقهي ۽ ڪلامي مڪتبن ۾ تفصيلي بحث موجود آهي.

== سنت جي پيروي ==
قرآن ۾ رسول جي اطاعت بابت ڪيترائي حڪم ملن ٿا. مثال طور:

{{اقتباس|'''قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ'''|[[سورة آل عمران]]، 32}}

۽:

{{اقتباس|'''لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ'''|[[سورة الأحزاب]]، 21}}

حديثي روايت ۾ پڻ نبوي سنت جي پيرويءَ تي زور ڏنو ويو آهي. [[عرباض بن ساريه]] سان منسوب مشهور حديث ۾ پيغمبر ﷺ کان «عليكم بسنتي وسنة الخلفاء الراشدين المهديين» جا لفظ روايت ٿيل آهن. هي حديث [[سنن ابي داود]] ۽ [[جامع ترمذي]] سميت ڪيترن حديثي مجموعن ۾ نقل ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=الترمذي |first=محمد بن عيسى |title=سنن الترمذي |chapter=كتاب العلم، باب ما جاء في الأخذ بالسنة واجتناب البدع |at=حديث 2676}}&lt;/ref&gt;

== جديد دور ۾ بحث ==
اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ ۾ اسلامي جديديت، حديث جي تاريخي تنقيد ۽ جديد قانوني مسئلن سبب سنت جي نوعيت بابت نوان بحث پيدا ٿيا.

ڪجهه جديد مسلمان مفڪرن سنت ۽ حديث ۾ وڌيڪ واضح فرق ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. [[فضل الرحمن ملڪ]] سنت کي پيغمبر ﷺ جي اخلاقي ۽ ديني نموني مان نڪرندڙ هڪ زنده ۽ ارتقا ڪندڙ روايت طور سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rahman |first=Fazlur |title=Islamic Methodology in History |publisher=Central Institute of Islamic Research |location=Karachi |year=1965}}&lt;/ref&gt;

[[جاويد احمد غامدي]] جهڙن ڪجهه جديد عالمن وري سنت کي اهڙن ديني عملن سان خاص طور ڳنڍيو آهي جيڪي مسلمان امت ۾ عملي تواتر سان منتقل ٿيا آهن. ٻئي طرف روايتي سني، شيعه ۽ ٻين حديثي مڪتبن ۾ حديثي روايت سنت کي معلوم ڪرڻ جو بنيادي ذريعو برقرار آهي.

[[قرآنيت|قرآنين]] يا حديث جي حجيت تي تنقيد ڪندڙ مختلف جديد تحريڪن جا موقف پڻ هڪجهڙا ناهن: ڪي حديث کي شرعي ماخذ طور رد ڪن ٿا، جڏهن ته ٻيا ان کي قرآن جي تابع تاريخي يا ثانوي ماخذ طور قبول ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}&lt;/ref&gt;

== ڏسو پڻ ==
* [[حديث نبوي]]
* [[علم حديث]]
* [[اصول الفقه]]
* [[شريعت]]
* [[فقه]]
* [[بدعت]]
* [[اجماع]]
* [[قياس]]
* [[صحاح سته]]
* [[اهل سنت والجماعت]]
* [[شيعه اسلام]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==
* {{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}
* {{cite book |last=Duderija |first=Adis |title=The Sunna and its Status in Islamic Law: The Search for a Sound Hadith |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=9781137369925}}
* {{cite book |last=Schacht |first=Joseph |title=The Origins of Muhammadan Jurisprudence |publisher=Oxford University Press |year=1950}}
* {{cite book |last=Rahman |first=Fazlur |title=Islamic Methodology in History |location=Karachi |year=1965}}

{{اسلام جا موضوع}}
{{اختياري ڪنٽرول}}

[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:حديث]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:اسلامي قانون]]
[[زمرو:محمد ﷺ]]</text>
      <sha1>f65k049bzt4k2wuuo275557hamky6lh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416547</id>
      <parentid>416546</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21733" sha1="ifcafuqhp8c0vcrqifa1bp6tz1f88v1" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب قولن، عملن، تقريرن ۽ طريقي لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح}}

'''سنت''' ({{ٻيا نالا|عربي=السُّنَّة|انگريزي=Sunnah}}؛ جمع: '''سُنَن''') [[اسلام]] ۾ هڪ اهم ديني ۽ فقهي اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ استعمال جي ميدان مطابق مختلف ٿي سگهي ٿي. عام اسلامي اصطلاح ۾ سنت مان [[محمد|پيغمبر محمد ﷺ]] سان منسوب قول، عمل، تقرير يا منظوري ۽ سندس اختيار ڪيل طريقي کي مراد ورتو ويندو آهي. اسلامي قانون جي روايتي نظرين ۾ [[قرآن]] کان پوءِ سنت کي شرعي احڪامن جي اهم بنيادي ماخذن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Duderija |first=Adis |title=The Sunna and its Status in Islamic Law: The Search for a Sound Hadith |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=9781137369925}}&lt;/ref&gt;

سنت جي مفهوم ۽ ان جي حدن بابت اسلامي علمي روايتن ۾ هڪجهڙي اصطلاحي تعريف موجود نه رهي آهي. [[علم حديث|محدثن]]، [[اصول الفقه|اصولِ فقه]] جي عالمن، فقيهن ۽ عقيدي جي عالمن وٽ لفظ جو استعمال ڪجهه مختلف آهي. اهڙيءَ طرح [[اهل سنت]]، [[شيعو|شيعه]]، [[اباضي]] ۽ ٻين اسلامي روايتن ۾ سنت کي محفوظ ۽ سمجهڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ حديثي مجموعن ۽ اصولن ۾ پڻ فرق ملي ٿو.

== لغوي معنيٰ ==
عربي ٻوليءَ ۾ ''سُنّة'' جي بنيادي معنائن ۾ '''واٽ، طريقو، روش، سيرت، دستور يا هلندڙ رواج''' شامل آهن. [[ابن منظور]] ''لسان العرب'' ۾ سنت کي طريقي ۽ سيرت جي معنيٰ ۾ بيان ڪري ٿو، جيڪا سٺي يا خراب ٻنهي قسمن جي ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;لسان&quot;&gt;{{cite book |last=ابن منظور |first=محمد بن مكرم |title=لسان العرب |chapter=سنن |publisher=دار صادر |location=بيروت}}&lt;/ref&gt;

انهيءَ لغوي مفهوم جو مثال حديث ۾ آيل عبارت «من سن سنة حسنة...» مان پڻ ملي ٿو، جنهن ۾ ''سنّ'' ڪنهن طريقي يا عمل کي جاري ڪرڻ جي مفهوم ۾ استعمال ٿيو آهي.&lt;ref name=&quot;Muslim1017&quot;&gt;{{cite book |last=مسلم بن الحجاج |title=صحيح مسلم |chapter=كتاب الزكاة |at=حديث 1017}}&lt;/ref&gt;

== اصطلاحي معنائون ==

=== محدثن وٽ ===
[[علم حديث|محدثن]] وٽ وسيع معنيٰ ۾ سنت مان پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب سندس '''قول، فعل، تقرير، سيرت ۽ جسماني يا اخلاقي وصفون''' مراد ٿي سگهن ٿيون. ڪجهه محدثن جي تعريف ۾ نبوت کان اڳ واري سيرت بابت روايتون پڻ شامل ڪيون وينديون آهن.

'''تقرير''' مان مراد اهڙو عمل آهي جيڪو پيغمبر ﷺ جي موجودگي يا ڄاڻ ۾ ٿيو ۽ پاڻ ان کي رد يا منع نه ڪيائين؛ اهڙي منظوري کي اسلامي حديثي ۽ فقهي علم ۾ دليل طور بحث هيٺ آندو ويندو آهي.

=== اصولِ فقه ۾ ===
[[اصول الفقه]] ۾ سنت عام طور قرآن کان الڳ، پيغمبر ﷺ سان منسوب اهڙي قول، فعل يا تقرير لاءِ استعمال ٿئي ٿي جنهن مان شرعي حڪم اخذ ڪري سگهجي. انهيءَ اصطلاح ۾ سنت جو مطلب لازمي طور ''مستحب'' نه آهي؛ سنت مان واجب، حرام، مستحب، مڪروه يا مباح سميت مختلف فقهي حڪم اخذ ٿي سگهن ٿا.

=== فقه ۾ ===
فقهي اصطلاح ۾ لفظ ''سنت'' ڪڏهن اهڙي عمل لاءِ به استعمال ٿيندو آهي جيڪو شرعاً گهربل هجي پر [[فرض]] يا [[واجب]] جي درجي تائين نه پهچي. انهيءَ استعمال ۾ سنت جو مفهوم ''مندوب'' يا ''مستحب'' جي ويجهو آهي.

ان ڪري '''سنت بطور شرعي ماخذ''' ۽ '''سنت بطور فقهي حڪم''' ٻه الڳ اصطلاحي استعمال آهن.

=== عقيدي جي علم ۾ ===
اسلامي عقيدي ۽ فرقن بابت لکڻين ۾ ''سنت'' جو لفظ پيغمبر ﷺ ۽ ابتدائي اسلامي روايت جي پيرويءَ لاءِ پڻ استعمال ٿيو آهي. انهيءَ استعمال سان '''اهل السنة والجماعة''' جو اصطلاح لاڳاپيل آهي، جيڪو بعد ۾ [[سني اسلام]] جي سڃاڻپ لاءِ مشهور ٿيو.

== قرآن ۾ لفظ سنت ==
قرآن ۾ عربي پاڙ ''س ن ن'' مان '''سُنّة''' ۽ '''سُنن''' جا لفظ مختلف هنڌن تي آيا آهن. قرآني عربي جي لغوي ڊيٽابيس موجب ''سُنّة/سُنن'' جا 16 استعمال ملن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Quran Dictionary: س ن ن |url=https://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=snn |website=The Quranic Arabic Corpus |publisher=University of Leeds |access-date=3 October 2026}}&lt;/ref&gt;

قرآن ۾ هي لفظ خاص طور هيٺين صورتن ۾ اچي ٿو:

* '''سُنّة الله''' — الله جو مقرر طريقو يا دستور؛
* '''سُنّة الأولين''' — اڳين قومن جو طريقو يا انهن سان لاڳو ٿيل اڳوڻو دستور؛
* '''سُنن الذين من قبلكم''' — اڳين ماڻهن جا طريقا يا مثال.

مثال طور قرآن ۾ اچي ٿو:

{{اقتباس|'''سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلُ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا'''|[[سورة الأحزاب]]، 62}}

۽:

{{اقتباس|'''قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ'''|[[سورة آل عمران]]، 137}}

قرآن ۾ اصطلاحي صورت '''سنة النبي''' يا '''سنة الرسول''' لفظي طور استعمال ٿيل نه آهي. البت قرآن جي ڪيترين آيتن ۾ مسلمانن کي رسول جي اطاعت ۽ سندس پيرويءَ جو حڪم ڏنو ويو آهي، جهڙوڪ {{قرآن|آل عمران|32}}، {{قرآن|النساء|59}}، {{قرآن|النور|54}} ۽ {{قرآن|الأحزاب|21}}. اسلامي قانون جي عالمن انهن ۽ ٻين آيتن کي نبوي سنت جي شرعي حجيت بابت بحث ۾ دليل طور استعمال ڪيو آهي.

== سنت ۽ حديث ==
{{Main|حديث نبوي}}

'''سنت''' ۽ '''حديث''' پاڻ ۾ گهرو تعلق رکن ٿا، پر تاريخي ۽ علمي لحاظ کان ٻئي لفظ مڪمل طور مترادف نه آهن.

حديث عام طور ڪنهن مخصوص روايت يا خبر کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ پيغمبر ﷺ جو قول، عمل، تقرير يا وصف نقل ٿيل هجي؛ جڏهن ته سنت جو مفهوم ان '''طريقي، نموني يا عمل''' ڏانهن اشارو ڪري سگهي ٿو جنهن جي نمائندگي اهڙيون روايتون ڪن ٿيون.

اسلامي علم جي ترقيءَ سان حديث سنت کي ڄاڻڻ ۽ محفوظ ڪرڻ جو بنيادي ذريعو بڻجي وئي. خاص ڪري [[محمد بن ادريس شافعي|امام شافعي]] (وفات 204ھ/820ع) نبوي سنت جي قانوني حجيت ۽ حديث سان ان جي تعلق کي منظم انداز ۾ پيش ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}&lt;/ref&gt;

تنهن هوندي به ابتدائي اسلامي فقهي روايت ۾ ''سنت'' جو لفظ ڪڏهن نبوي حديث کان وڌيڪ وسيع مفهوم ۾ استعمال ٿيندو هو، جنهن ۾ ڪنهن علائقي جي قائم ٿيل فقهي روايت، صحابه جي عمل يا اڳين مسلمانن جي تسليم ٿيل طريقي جو تصور به شامل ٿي سگهيو ٿي. بعد واري فقهي علم ۾ نبوي سنت جو مفهوم وڌيڪ مرڪزي بڻجي ويو.

== سنت جا قسم ==

=== قولي سنت ===
'''سنتِ قوليه''' ({{lang-ar|السنة القولية}}) مان مراد پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب قول ۽ ارشاد آهن.

=== فعلي سنت ===
'''سنتِ فعليه''' ({{lang-ar|السنة الفعلية}}) مان مراد پيغمبر ﷺ جا عمل آهن، جهڙوڪ عبادتن جي ادائيگيءَ جو طريقو ۽ ٻين معاملن ۾ سندس عمل.

=== تقريري سنت ===
'''سنتِ تقريريه''' ({{lang-ar|السنة التقريرية}}) مان مراد اهڙا قول يا عمل آهن جيڪي صحابه طرفان پيغمبر ﷺ جي ڄاڻ يا موجودگيءَ ۾ ٿيا ۽ پاڻ انهن کي رد نه ڪيائين، يا انهن جي منظوري ظاهر ڪيائين.

فقهاءَ وڌيڪ اهو به بحث ڪن ٿا ته پيغمبر ﷺ جا ڪهڙا عمل تشريعي ۽ امت لاءِ پيرويءَ جو نمونو آهن ۽ ڪهڙا عمل ذاتي عادت، انساني طبيعت يا مخصوص تاريخي حالتن سان تعلق رکن ٿا.

== اسلامي قانون ۾ حيثيت ==
روايتي سني اصولِ فقه ۾ قرآن کان پوءِ '''نبوي سنت''' اسلامي قانون جو بنيادي ماخذ آهي. سنت قرآن ۾ موجود حڪمن جي وضاحت، تفصيل يا عملي صورت بيان ڪري سگهي ٿي.

مثال طور قرآن مسلمانن کي [[نماز]] قائم ڪرڻ، [[زڪوات]] ڏيڻ، [[روزو]] رکڻ ۽ [[حج]] ڪرڻ جو حڪم ڏئي ٿو، جڏهن ته انهن عبادتن جي ڪيترن عملي تفصيلن جي وضاحت نبوي روايت ۽ مسلسل اسلامي عمل ذريعي ٿي آهي.

اسلامي قانون جي تاريخ ۾ سنت جي قانوني حيثيت بابت بحث ابتدائي دور کان موجود رهيو. امام شافعي پنهنجي ''الرسالة'' ۾ رسول ﷺ جي سنت کي شرعي دليل طور منظم نظرياتي بنياد فراهم ڪيو. بعد ۾ اصولِ فقه جي سني مڪتبن ۾ قرآن، سنت، [[اجماع]] ۽ مختلف صورتن ۾ [[قياس]] يا ٻين استدلالي اصولن کي قانون اخذ ڪرڻ جي ذريعن طور بحث هيٺ آندو ويو.

== سنت جي تاريخي ارتقا ==
اسلام کان اڳ عربي استعمال ۾ ''سنت'' ڪنهن قائم ٿيل طريقي، رواج يا مثال لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي. اسلام جي ابتدائي دور ۾ به لفظ جي اها وسيع معنيٰ موجود رهي.

اسلامي قانون جي شروعاتي ترقيءَ دوران مختلف علمي مرڪزن، جهڙوڪ [[مدينو]]، [[مڪو]]، [[ڪوفو]] ۽ [[بصرو]]، ۾ مقامي فقهي روايتن ۽ اڳين مسلمانن جي عمل کي اهميت حاصل هئي. [[مالڪ بن انس|امام مالڪ]] جي فقهي طريقي ۾ خاص طور '''عمل اهل المدينة'''، يعني مديني وارن جي قائم ٿيل عمل، کي اهم حيثيت حاصل هئي.

ٻي هجري صديءَ ۾ حديثي مواد جي وڌندڙ تدوين ۽ اصولِ فقه جي تشڪيل سان ''سنت'' جو مفهوم وڌندڙ طور پيغمبر محمد ﷺ جي قولن ۽ عملن سان ڳنڍجندو ويو. امام شافعي جي فقهي نظريي هن عمل ۾ خاص اثر ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Schacht |first=Joseph |title=The Origins of Muhammadan Jurisprudence |publisher=Oxford University Press |year=1950}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996}}&lt;/ref&gt;

حديثن جي گڏ ڪرڻ، سندن [[اسناد]] جي ڇنڊڇاڻ ۽ راوين جي جانچ سان [[علم الحديث]] جون مختلف شاخون وجود ۾ آيون. ٽين هجري صديءَ ۽ ان کان پوءِ وڏا حديثي مجموعا مرتب ٿيا.

== سني روايت ۾ ==
{{Main|سني اسلام|صحاح سته}}

سني اسلام ۾ نبوي سنت جي ڄاڻ لاءِ حديثي روايت بنيادي حيثيت رکي ٿي. وقت سان گڏ ڪيترائي حديثي مجموعا وڏي علمي اهميت حاصل ڪري ويا، جن مان [[صحيح بخاري]] ۽ [[صحيح مسلم]] کي سني حديثي روايت ۾ خاص مقام حاصل ٿيو. انهن سان گڏ [[سنن ابي داود]]، [[جامع ترمذي]]، [[سنن نسائي]] ۽ [[سنن ابن ماجه]] کي گڏ ڪري عام طور '''[[صحاح سته|ڇهه ڪتاب]]''' يا ''الكتب الستة'' چيو ويندو آهي.

سني فقهي مڪتب حديث جي قبوليت، روايتن جي تعبير ۽ مختلف دليلن کي هڪٻئي سان ملائڻ جي طريقن ۾ ڪجهه اختلاف رکن ٿا، پر نبوي سنت جي شرعي اهميت تي روايتي سني فقهي مڪتبن ۾ بنيادي اتفاق رهيو آهي.

== شيعه روايت ۾ ==
[[اثنا عشري شيعو|اثنا عشري شيعه]] اصولِ فقه ۾ سنت جو دائرو پيغمبر محمد ﷺ تائين محدود نه رکيو ويندو آهي، بلڪه معصوم امامن جا قول، عمل ۽ تقرير پڻ سنت جي ڄاڻ جو ذريعو سمجهيا ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=مظفر |first=محمد رضا |title=أصول الفقه |volume=3}}&lt;/ref&gt;

اثنا عشري شيعه حديثي روايت جا چار مشهور بنيادي مجموعا، جن کي '''الكتب الأربعة''' چيو ويندو آهي، هي آهن:

# ''[[الڪافي]]'' — [[محمد بن يعقوب ڪليني]]
# ''[[من لا يحضره الفقيه]]'' — [[شيخ صدوق]]
# ''[[تهذيب الأحكام]]'' — [[شيخ طوسي]]
# ''[[الاستبصار]]'' — [[شيخ طوسي]]

اثنا عشري شيعه عالمن ۾ انهن ڪتابن جي هر روايت جي صحت بابت هڪ ئي موقف نه آهي. خاص طور [[اصولي]] روايت ۾ روايتن جي سند ۽ دلالت جي الڳ جانچ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته تاريخي [[اخباري]] روايت انهن حديثي مجموعن بابت مختلف منهج اختيار ڪيو آهي.

== اباضي روايت ۾ ==
[[اباضي]] اسلام ۾ پڻ سنت کي ديني ۽ فقهي ماخذ طور اهميت حاصل آهي، پر اباضي حديثي روايت جا پنهنجا مجموعا ۽ سندي طريقا آهن. اباضي روايت سان لاڳاپيل اهم حديثي ڪتابن ۾ ''الجامع الصحيح'' ۽ ''ترتيب المسند'' شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sadgrove |first=Philip |chapter=From Wadi Mizab to Unguja |title=The Transmission of Learning in Islamic Africa |publisher=Brill |year=2004 |isbn=9789004137790}}&lt;/ref&gt;

== سنت ۽ بدعت ==
{{Main|بدعت}}

اسلامي مذهبي ادب ۾ '''سنت''' کي گهڻو ڪري '''[[بدعت]]''' جي مقابلي ۾ پڻ استعمال ڪيو ويو آهي. هن استعمال ۾ سنت مان قائم ٿيل ديني طريقو، جڏهن ته بدعت مان دين ۾ پوءِ پيدا ٿيل نئين عمل يا تصور کي مراد ورتو ويندو آهي.

پر ''بدعت'' جي تعريف، حدن ۽ درجابنديءَ بابت اسلامي عالمن ۾ مختلف نظريا رهيا آهن. [[امام شافعي]] سان منسوب وضاحت موجب نوان معاملا ٻن قسمن جا ٿي سگهن ٿا: اهڙا جيڪي قرآن، سنت، اثر يا اجماع جي مخالفت ڪن، ۽ اهڙا نوان ڪم جيڪي انهن جي مخالفت نه ڪن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=البيهقي |first=أحمد بن الحسين |title=مناقب الشافعي}}&lt;/ref&gt;

[[ابن حجر عسقلاني]] پڻ لغوي ۽ شرعي بدعت جي استعمال ۾ فرق بيان ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ابن حجر العسقلاني |first=أحمد بن علي |title=فتح الباري شرح صحيح البخاري |chapter=كتاب الاعتصام بالكتاب والسنة}}&lt;/ref&gt;

== سنت حسنه ۽ سنت سيئه ==
[[صحيح مسلم]] ۾ [[جرير بن عبدالله]] کان روايت ٿيل حديث ۾ ''من سن في الإسلام سنة حسنة'' ۽ ''من سن في الإسلام سنة سيئة'' جا لفظ اچن ٿا.&lt;ref name=&quot;Muslim1017&quot;/&gt;

حديث جو پسمنظر صدقي جي ترغيب سان لاڳاپيل آهي: هڪ شخص جي اڳڀرائي کان پوءِ ٻين ماڻهن به صدقو ڪرڻ شروع ڪيو. هن حديث جي تفسير ۾ عالمن ''سنة حسنة'' کي ڪنهن چڱي طريقي جي شروعات يا ڪنهن اڳ ۾ موجود نيڪ عمل کي عملي طور جاري ڪرڻ جي مفهوم ۾ بيان ڪيو آهي. هن حديث ۽ ''كل بدعة ضلالة'' جهڙين روايتن جي پاڻ ۾ تعلق بابت مختلف فقهي ۽ ڪلامي مڪتبن ۾ تفصيلي بحث موجود آهي.

== سنت جي پيروي ==
قرآن ۾ رسول جي اطاعت بابت ڪيترائي حڪم ملن ٿا. مثال طور:

{{اقتباس|'''قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ'''|[[سورة آل عمران]]، 32}}

۽:

{{اقتباس|'''لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ'''|[[سورة الأحزاب]]، 21}}

حديثي روايت ۾ پڻ نبوي سنت جي پيرويءَ تي زور ڏنو ويو آهي. [[عرباض بن ساريه]] سان منسوب مشهور حديث ۾ پيغمبر ﷺ کان «عليكم بسنتي وسنة الخلفاء الراشدين المهديين» جا لفظ روايت ٿيل آهن. هي حديث [[سنن ابي داود]] ۽ [[جامع ترمذي]] سميت ڪيترن حديثي مجموعن ۾ نقل ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=الترمذي |first=محمد بن عيسى |title=سنن الترمذي |chapter=كتاب العلم، باب ما جاء في الأخذ بالسنة واجتناب البدع |at=حديث 2676}}&lt;/ref&gt;

== جديد دور ۾ بحث ==
اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ ۾ اسلامي جديديت، حديث جي تاريخي تنقيد ۽ جديد قانوني مسئلن سبب سنت جي نوعيت بابت نوان بحث پيدا ٿيا.

ڪجهه جديد مسلمان مفڪرن سنت ۽ حديث ۾ وڌيڪ واضح فرق ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. [[فضل الرحمن ملڪ]] سنت کي پيغمبر ﷺ جي اخلاقي ۽ ديني نموني مان نڪرندڙ هڪ زنده ۽ ارتقا ڪندڙ روايت طور سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rahman |first=Fazlur |title=Islamic Methodology in History |publisher=Central Institute of Islamic Research |location=Karachi |year=1965}}&lt;/ref&gt;

[[جاويد احمد غامدي]] جهڙن ڪجهه جديد عالمن وري سنت کي اهڙن ديني عملن سان خاص طور ڳنڍيو آهي جيڪي مسلمان امت ۾ عملي تواتر سان منتقل ٿيا آهن. ٻئي طرف روايتي سني، شيعه ۽ ٻين حديثي مڪتبن ۾ حديثي روايت سنت کي معلوم ڪرڻ جو بنيادي ذريعو برقرار آهي.

[[قرآنيت|قرآنين]] يا حديث جي حجيت تي تنقيد ڪندڙ مختلف جديد تحريڪن جا موقف پڻ هڪجهڙا ناهن: ڪي حديث کي شرعي ماخذ طور رد ڪن ٿا، جڏهن ته ٻيا ان کي قرآن جي تابع تاريخي يا ثانوي ماخذ طور قبول ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}&lt;/ref&gt;

== ڏسو پڻ ==
* [[حديث نبوي]]
* [[علم حديث]]
* [[اصول الفقه]]
* [[شريعت]]
* [[فقه]]
* [[بدعت]]
* [[اجماع]]
* [[قياس]]
* [[صحاح سته]]
* [[اهل سنت والجماعت]]
* [[شيعه اسلام]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==
* {{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}
* {{cite book |last=Duderija |first=Adis |title=The Sunna and its Status in Islamic Law: The Search for a Sound Hadith |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=9781137369925}}
* {{cite book |last=Schacht |first=Joseph |title=The Origins of Muhammadan Jurisprudence |publisher=Oxford University Press |year=1950}}
* {{cite book |last=Rahman |first=Fazlur |title=Islamic Methodology in History |location=Karachi |year=1965}}

{{اسلام جا موضوع}}
{{اختياري ڪنٽرول}}

[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:حديث]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:اسلامي قانون]]
[[زمرو:محمد ﷺ]]</text>
      <sha1>ifcafuqhp8c0vcrqifa1bp6tz1f88v1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416548</id>
      <parentid>416547</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21742" sha1="4itmw8dajev4hf6601rtp2juvs3csoq" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب قولن، عملن، تقريرن ۽ طريقي لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح}}

'''سنت''' ({{ٻيا نالا|عربي=السُّنَّة|انگريزي=Sunnah}}؛ جمع: '''سُنَن''') [[اسلام]] ۾ هڪ اهم ديني ۽ فقهي اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ استعمال جي ميدان مطابق مختلف ٿي سگهي ٿي. عام اسلامي اصطلاح ۾ سنت مان [[محمد|پيغمبر محمد ﷺ]] سان منسوب قول، عمل، تقرير يا منظوري ۽ سندس اختيار ڪيل طريقي کي مراد ورتو ويندو آهي. اسلامي قانون جي روايتي نظرين ۾ [[قرآن]] کان پوءِ سنت کي شرعي احڪامن جي اهم بنيادي ماخذن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Duderija |first=Adis |title=The Sunna and its Status in Islamic Law: The Search for a Sound Hadith |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=9781137369925}}&lt;/ref&gt;

سنت جي مفهوم ۽ ان جي حدن بابت اسلامي علمي روايتن ۾ هڪجهڙي اصطلاحي تعريف موجود نه رهي آهي. [[علم حديث|محدثن]]، [[اصول الفقه|اصولِ فقه]] جي عالمن، فقيهن ۽ عقيدي جي عالمن وٽ لفظ جو استعمال ڪجهه مختلف آهي. اهڙيءَ طرح [[اهل سنت]]، [[شيعو|شيعه]]، [[اباضي]] ۽ ٻين اسلامي روايتن ۾ سنت کي محفوظ ۽ سمجهڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ حديثي مجموعن ۽ اصولن ۾ پڻ فرق ملي ٿو.
{{Clear}}
== لغوي معنيٰ ==
عربي ٻوليءَ ۾ ''سُنّة'' جي بنيادي معنائن ۾ '''واٽ، طريقو، روش، سيرت، دستور يا هلندڙ رواج''' شامل آهن. [[ابن منظور]] ''لسان العرب'' ۾ سنت کي طريقي ۽ سيرت جي معنيٰ ۾ بيان ڪري ٿو، جيڪا سٺي يا خراب ٻنهي قسمن جي ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;لسان&quot;&gt;{{cite book |last=ابن منظور |first=محمد بن مكرم |title=لسان العرب |chapter=سنن |publisher=دار صادر |location=بيروت}}&lt;/ref&gt;

انهيءَ لغوي مفهوم جو مثال حديث ۾ آيل عبارت «من سن سنة حسنة...» مان پڻ ملي ٿو، جنهن ۾ ''سنّ'' ڪنهن طريقي يا عمل کي جاري ڪرڻ جي مفهوم ۾ استعمال ٿيو آهي.&lt;ref name=&quot;Muslim1017&quot;&gt;{{cite book |last=مسلم بن الحجاج |title=صحيح مسلم |chapter=كتاب الزكاة |at=حديث 1017}}&lt;/ref&gt;

== اصطلاحي معنائون ==

=== محدثن وٽ ===
[[علم حديث|محدثن]] وٽ وسيع معنيٰ ۾ سنت مان پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب سندس '''قول، فعل، تقرير، سيرت ۽ جسماني يا اخلاقي وصفون''' مراد ٿي سگهن ٿيون. ڪجهه محدثن جي تعريف ۾ نبوت کان اڳ واري سيرت بابت روايتون پڻ شامل ڪيون وينديون آهن.

'''تقرير''' مان مراد اهڙو عمل آهي جيڪو پيغمبر ﷺ جي موجودگي يا ڄاڻ ۾ ٿيو ۽ پاڻ ان کي رد يا منع نه ڪيائين؛ اهڙي منظوري کي اسلامي حديثي ۽ فقهي علم ۾ دليل طور بحث هيٺ آندو ويندو آهي.

=== اصولِ فقه ۾ ===
[[اصول الفقه]] ۾ سنت عام طور قرآن کان الڳ، پيغمبر ﷺ سان منسوب اهڙي قول، فعل يا تقرير لاءِ استعمال ٿئي ٿي جنهن مان شرعي حڪم اخذ ڪري سگهجي. انهيءَ اصطلاح ۾ سنت جو مطلب لازمي طور ''مستحب'' نه آهي؛ سنت مان واجب، حرام، مستحب، مڪروه يا مباح سميت مختلف فقهي حڪم اخذ ٿي سگهن ٿا.

=== فقه ۾ ===
فقهي اصطلاح ۾ لفظ ''سنت'' ڪڏهن اهڙي عمل لاءِ به استعمال ٿيندو آهي جيڪو شرعاً گهربل هجي پر [[فرض]] يا [[واجب]] جي درجي تائين نه پهچي. انهيءَ استعمال ۾ سنت جو مفهوم ''مندوب'' يا ''مستحب'' جي ويجهو آهي.

ان ڪري '''سنت بطور شرعي ماخذ''' ۽ '''سنت بطور فقهي حڪم''' ٻه الڳ اصطلاحي استعمال آهن.

=== عقيدي جي علم ۾ ===
اسلامي عقيدي ۽ فرقن بابت لکڻين ۾ ''سنت'' جو لفظ پيغمبر ﷺ ۽ ابتدائي اسلامي روايت جي پيرويءَ لاءِ پڻ استعمال ٿيو آهي. انهيءَ استعمال سان '''اهل السنة والجماعة''' جو اصطلاح لاڳاپيل آهي، جيڪو بعد ۾ [[سني اسلام]] جي سڃاڻپ لاءِ مشهور ٿيو.

== قرآن ۾ لفظ سنت ==
قرآن ۾ عربي پاڙ ''س ن ن'' مان '''سُنّة''' ۽ '''سُنن''' جا لفظ مختلف هنڌن تي آيا آهن. قرآني عربي جي لغوي ڊيٽابيس موجب ''سُنّة/سُنن'' جا 16 استعمال ملن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Quran Dictionary: س ن ن |url=https://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=snn |website=The Quranic Arabic Corpus |publisher=University of Leeds |access-date=3 October 2026}}&lt;/ref&gt;

قرآن ۾ هي لفظ خاص طور هيٺين صورتن ۾ اچي ٿو:

* '''سُنّة الله''' — الله جو مقرر طريقو يا دستور؛
* '''سُنّة الأولين''' — اڳين قومن جو طريقو يا انهن سان لاڳو ٿيل اڳوڻو دستور؛
* '''سُنن الذين من قبلكم''' — اڳين ماڻهن جا طريقا يا مثال.

مثال طور قرآن ۾ اچي ٿو:

{{اقتباس|'''سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلُ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا'''|[[سورة الأحزاب]]، 62}}

۽:

{{اقتباس|'''قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ'''|[[سورة آل عمران]]، 137}}

قرآن ۾ اصطلاحي صورت '''سنة النبي''' يا '''سنة الرسول''' لفظي طور استعمال ٿيل نه آهي. البت قرآن جي ڪيترين آيتن ۾ مسلمانن کي رسول جي اطاعت ۽ سندس پيرويءَ جو حڪم ڏنو ويو آهي، جهڙوڪ {{قرآن|آل عمران|32}}، {{قرآن|النساء|59}}، {{قرآن|النور|54}} ۽ {{قرآن|الأحزاب|21}}. اسلامي قانون جي عالمن انهن ۽ ٻين آيتن کي نبوي سنت جي شرعي حجيت بابت بحث ۾ دليل طور استعمال ڪيو آهي.

== سنت ۽ حديث ==
{{Main|حديث نبوي}}

'''سنت''' ۽ '''حديث''' پاڻ ۾ گهرو تعلق رکن ٿا، پر تاريخي ۽ علمي لحاظ کان ٻئي لفظ مڪمل طور مترادف نه آهن.

حديث عام طور ڪنهن مخصوص روايت يا خبر کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ پيغمبر ﷺ جو قول، عمل، تقرير يا وصف نقل ٿيل هجي؛ جڏهن ته سنت جو مفهوم ان '''طريقي، نموني يا عمل''' ڏانهن اشارو ڪري سگهي ٿو جنهن جي نمائندگي اهڙيون روايتون ڪن ٿيون.

اسلامي علم جي ترقيءَ سان حديث سنت کي ڄاڻڻ ۽ محفوظ ڪرڻ جو بنيادي ذريعو بڻجي وئي. خاص ڪري [[محمد بن ادريس شافعي|امام شافعي]] (وفات 204ھ/820ع) نبوي سنت جي قانوني حجيت ۽ حديث سان ان جي تعلق کي منظم انداز ۾ پيش ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}&lt;/ref&gt;

تنهن هوندي به ابتدائي اسلامي فقهي روايت ۾ ''سنت'' جو لفظ ڪڏهن نبوي حديث کان وڌيڪ وسيع مفهوم ۾ استعمال ٿيندو هو، جنهن ۾ ڪنهن علائقي جي قائم ٿيل فقهي روايت، صحابه جي عمل يا اڳين مسلمانن جي تسليم ٿيل طريقي جو تصور به شامل ٿي سگهيو ٿي. بعد واري فقهي علم ۾ نبوي سنت جو مفهوم وڌيڪ مرڪزي بڻجي ويو.

== سنت جا قسم ==

=== قولي سنت ===
'''سنتِ قوليه''' ({{lang-ar|السنة القولية}}) مان مراد پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب قول ۽ ارشاد آهن.

=== فعلي سنت ===
'''سنتِ فعليه''' ({{lang-ar|السنة الفعلية}}) مان مراد پيغمبر ﷺ جا عمل آهن، جهڙوڪ عبادتن جي ادائيگيءَ جو طريقو ۽ ٻين معاملن ۾ سندس عمل.

=== تقريري سنت ===
'''سنتِ تقريريه''' ({{lang-ar|السنة التقريرية}}) مان مراد اهڙا قول يا عمل آهن جيڪي صحابه طرفان پيغمبر ﷺ جي ڄاڻ يا موجودگيءَ ۾ ٿيا ۽ پاڻ انهن کي رد نه ڪيائين، يا انهن جي منظوري ظاهر ڪيائين.

فقهاءَ وڌيڪ اهو به بحث ڪن ٿا ته پيغمبر ﷺ جا ڪهڙا عمل تشريعي ۽ امت لاءِ پيرويءَ جو نمونو آهن ۽ ڪهڙا عمل ذاتي عادت، انساني طبيعت يا مخصوص تاريخي حالتن سان تعلق رکن ٿا.

== اسلامي قانون ۾ حيثيت ==
روايتي سني اصولِ فقه ۾ قرآن کان پوءِ '''نبوي سنت''' اسلامي قانون جو بنيادي ماخذ آهي. سنت قرآن ۾ موجود حڪمن جي وضاحت، تفصيل يا عملي صورت بيان ڪري سگهي ٿي.

مثال طور قرآن مسلمانن کي [[نماز]] قائم ڪرڻ، [[زڪوات]] ڏيڻ، [[روزو]] رکڻ ۽ [[حج]] ڪرڻ جو حڪم ڏئي ٿو، جڏهن ته انهن عبادتن جي ڪيترن عملي تفصيلن جي وضاحت نبوي روايت ۽ مسلسل اسلامي عمل ذريعي ٿي آهي.

اسلامي قانون جي تاريخ ۾ سنت جي قانوني حيثيت بابت بحث ابتدائي دور کان موجود رهيو. امام شافعي پنهنجي ''الرسالة'' ۾ رسول ﷺ جي سنت کي شرعي دليل طور منظم نظرياتي بنياد فراهم ڪيو. بعد ۾ اصولِ فقه جي سني مڪتبن ۾ قرآن، سنت، [[اجماع]] ۽ مختلف صورتن ۾ [[قياس]] يا ٻين استدلالي اصولن کي قانون اخذ ڪرڻ جي ذريعن طور بحث هيٺ آندو ويو.

== سنت جي تاريخي ارتقا ==
اسلام کان اڳ عربي استعمال ۾ ''سنت'' ڪنهن قائم ٿيل طريقي، رواج يا مثال لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي. اسلام جي ابتدائي دور ۾ به لفظ جي اها وسيع معنيٰ موجود رهي.

اسلامي قانون جي شروعاتي ترقيءَ دوران مختلف علمي مرڪزن، جهڙوڪ [[مدينو]]، [[مڪو]]، [[ڪوفو]] ۽ [[بصرو]]، ۾ مقامي فقهي روايتن ۽ اڳين مسلمانن جي عمل کي اهميت حاصل هئي. [[مالڪ بن انس|امام مالڪ]] جي فقهي طريقي ۾ خاص طور '''عمل اهل المدينة'''، يعني مديني وارن جي قائم ٿيل عمل، کي اهم حيثيت حاصل هئي.

ٻي هجري صديءَ ۾ حديثي مواد جي وڌندڙ تدوين ۽ اصولِ فقه جي تشڪيل سان ''سنت'' جو مفهوم وڌندڙ طور پيغمبر محمد ﷺ جي قولن ۽ عملن سان ڳنڍجندو ويو. امام شافعي جي فقهي نظريي هن عمل ۾ خاص اثر ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Schacht |first=Joseph |title=The Origins of Muhammadan Jurisprudence |publisher=Oxford University Press |year=1950}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996}}&lt;/ref&gt;

حديثن جي گڏ ڪرڻ، سندن [[اسناد]] جي ڇنڊڇاڻ ۽ راوين جي جانچ سان [[علم الحديث]] جون مختلف شاخون وجود ۾ آيون. ٽين هجري صديءَ ۽ ان کان پوءِ وڏا حديثي مجموعا مرتب ٿيا.

== سني روايت ۾ ==
{{Main|سني اسلام|صحاح سته}}

سني اسلام ۾ نبوي سنت جي ڄاڻ لاءِ حديثي روايت بنيادي حيثيت رکي ٿي. وقت سان گڏ ڪيترائي حديثي مجموعا وڏي علمي اهميت حاصل ڪري ويا، جن مان [[صحيح بخاري]] ۽ [[صحيح مسلم]] کي سني حديثي روايت ۾ خاص مقام حاصل ٿيو. انهن سان گڏ [[سنن ابي داود]]، [[جامع ترمذي]]، [[سنن نسائي]] ۽ [[سنن ابن ماجه]] کي گڏ ڪري عام طور '''[[صحاح سته|ڇهه ڪتاب]]''' يا ''الكتب الستة'' چيو ويندو آهي.

سني فقهي مڪتب حديث جي قبوليت، روايتن جي تعبير ۽ مختلف دليلن کي هڪٻئي سان ملائڻ جي طريقن ۾ ڪجهه اختلاف رکن ٿا، پر نبوي سنت جي شرعي اهميت تي روايتي سني فقهي مڪتبن ۾ بنيادي اتفاق رهيو آهي.

== شيعه روايت ۾ ==
[[اثنا عشري شيعو|اثنا عشري شيعه]] اصولِ فقه ۾ سنت جو دائرو پيغمبر محمد ﷺ تائين محدود نه رکيو ويندو آهي، بلڪه معصوم امامن جا قول، عمل ۽ تقرير پڻ سنت جي ڄاڻ جو ذريعو سمجهيا ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=مظفر |first=محمد رضا |title=أصول الفقه |volume=3}}&lt;/ref&gt;

اثنا عشري شيعه حديثي روايت جا چار مشهور بنيادي مجموعا، جن کي '''الكتب الأربعة''' چيو ويندو آهي، هي آهن:

# ''[[الڪافي]]'' — [[محمد بن يعقوب ڪليني]]
# ''[[من لا يحضره الفقيه]]'' — [[شيخ صدوق]]
# ''[[تهذيب الأحكام]]'' — [[شيخ طوسي]]
# ''[[الاستبصار]]'' — [[شيخ طوسي]]

اثنا عشري شيعه عالمن ۾ انهن ڪتابن جي هر روايت جي صحت بابت هڪ ئي موقف نه آهي. خاص طور [[اصولي]] روايت ۾ روايتن جي سند ۽ دلالت جي الڳ جانچ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته تاريخي [[اخباري]] روايت انهن حديثي مجموعن بابت مختلف منهج اختيار ڪيو آهي.

== اباضي روايت ۾ ==
[[اباضي]] اسلام ۾ پڻ سنت کي ديني ۽ فقهي ماخذ طور اهميت حاصل آهي، پر اباضي حديثي روايت جا پنهنجا مجموعا ۽ سندي طريقا آهن. اباضي روايت سان لاڳاپيل اهم حديثي ڪتابن ۾ ''الجامع الصحيح'' ۽ ''ترتيب المسند'' شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sadgrove |first=Philip |chapter=From Wadi Mizab to Unguja |title=The Transmission of Learning in Islamic Africa |publisher=Brill |year=2004 |isbn=9789004137790}}&lt;/ref&gt;

== سنت ۽ بدعت ==
{{Main|بدعت}}

اسلامي مذهبي ادب ۾ '''سنت''' کي گهڻو ڪري '''[[بدعت]]''' جي مقابلي ۾ پڻ استعمال ڪيو ويو آهي. هن استعمال ۾ سنت مان قائم ٿيل ديني طريقو، جڏهن ته بدعت مان دين ۾ پوءِ پيدا ٿيل نئين عمل يا تصور کي مراد ورتو ويندو آهي.

پر ''بدعت'' جي تعريف، حدن ۽ درجابنديءَ بابت اسلامي عالمن ۾ مختلف نظريا رهيا آهن. [[امام شافعي]] سان منسوب وضاحت موجب نوان معاملا ٻن قسمن جا ٿي سگهن ٿا: اهڙا جيڪي قرآن، سنت، اثر يا اجماع جي مخالفت ڪن، ۽ اهڙا نوان ڪم جيڪي انهن جي مخالفت نه ڪن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=البيهقي |first=أحمد بن الحسين |title=مناقب الشافعي}}&lt;/ref&gt;

[[ابن حجر عسقلاني]] پڻ لغوي ۽ شرعي بدعت جي استعمال ۾ فرق بيان ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ابن حجر العسقلاني |first=أحمد بن علي |title=فتح الباري شرح صحيح البخاري |chapter=كتاب الاعتصام بالكتاب والسنة}}&lt;/ref&gt;

== سنت حسنه ۽ سنت سيئه ==
[[صحيح مسلم]] ۾ [[جرير بن عبدالله]] کان روايت ٿيل حديث ۾ ''من سن في الإسلام سنة حسنة'' ۽ ''من سن في الإسلام سنة سيئة'' جا لفظ اچن ٿا.&lt;ref name=&quot;Muslim1017&quot;/&gt;

حديث جو پسمنظر صدقي جي ترغيب سان لاڳاپيل آهي: هڪ شخص جي اڳڀرائي کان پوءِ ٻين ماڻهن به صدقو ڪرڻ شروع ڪيو. هن حديث جي تفسير ۾ عالمن ''سنة حسنة'' کي ڪنهن چڱي طريقي جي شروعات يا ڪنهن اڳ ۾ موجود نيڪ عمل کي عملي طور جاري ڪرڻ جي مفهوم ۾ بيان ڪيو آهي. هن حديث ۽ ''كل بدعة ضلالة'' جهڙين روايتن جي پاڻ ۾ تعلق بابت مختلف فقهي ۽ ڪلامي مڪتبن ۾ تفصيلي بحث موجود آهي.

== سنت جي پيروي ==
قرآن ۾ رسول جي اطاعت بابت ڪيترائي حڪم ملن ٿا. مثال طور:

{{اقتباس|'''قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ'''|[[سورة آل عمران]]، 32}}

۽:

{{اقتباس|'''لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ'''|[[سورة الأحزاب]]، 21}}

حديثي روايت ۾ پڻ نبوي سنت جي پيرويءَ تي زور ڏنو ويو آهي. [[عرباض بن ساريه]] سان منسوب مشهور حديث ۾ پيغمبر ﷺ کان «عليكم بسنتي وسنة الخلفاء الراشدين المهديين» جا لفظ روايت ٿيل آهن. هي حديث [[سنن ابي داود]] ۽ [[جامع ترمذي]] سميت ڪيترن حديثي مجموعن ۾ نقل ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=الترمذي |first=محمد بن عيسى |title=سنن الترمذي |chapter=كتاب العلم، باب ما جاء في الأخذ بالسنة واجتناب البدع |at=حديث 2676}}&lt;/ref&gt;

== جديد دور ۾ بحث ==
اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ ۾ اسلامي جديديت، حديث جي تاريخي تنقيد ۽ جديد قانوني مسئلن سبب سنت جي نوعيت بابت نوان بحث پيدا ٿيا.

ڪجهه جديد مسلمان مفڪرن سنت ۽ حديث ۾ وڌيڪ واضح فرق ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. [[فضل الرحمن ملڪ]] سنت کي پيغمبر ﷺ جي اخلاقي ۽ ديني نموني مان نڪرندڙ هڪ زنده ۽ ارتقا ڪندڙ روايت طور سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rahman |first=Fazlur |title=Islamic Methodology in History |publisher=Central Institute of Islamic Research |location=Karachi |year=1965}}&lt;/ref&gt;

[[جاويد احمد غامدي]] جهڙن ڪجهه جديد عالمن وري سنت کي اهڙن ديني عملن سان خاص طور ڳنڍيو آهي جيڪي مسلمان امت ۾ عملي تواتر سان منتقل ٿيا آهن. ٻئي طرف روايتي سني، شيعه ۽ ٻين حديثي مڪتبن ۾ حديثي روايت سنت کي معلوم ڪرڻ جو بنيادي ذريعو برقرار آهي.

[[قرآنيت|قرآنين]] يا حديث جي حجيت تي تنقيد ڪندڙ مختلف جديد تحريڪن جا موقف پڻ هڪجهڙا ناهن: ڪي حديث کي شرعي ماخذ طور رد ڪن ٿا، جڏهن ته ٻيا ان کي قرآن جي تابع تاريخي يا ثانوي ماخذ طور قبول ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}&lt;/ref&gt;

== ڏسو پڻ ==
* [[حديث نبوي]]
* [[علم حديث]]
* [[اصول الفقه]]
* [[شريعت]]
* [[فقه]]
* [[بدعت]]
* [[اجماع]]
* [[قياس]]
* [[صحاح سته]]
* [[اهل سنت والجماعت]]
* [[شيعه اسلام]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==
* {{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}
* {{cite book |last=Duderija |first=Adis |title=The Sunna and its Status in Islamic Law: The Search for a Sound Hadith |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=9781137369925}}
* {{cite book |last=Schacht |first=Joseph |title=The Origins of Muhammadan Jurisprudence |publisher=Oxford University Press |year=1950}}
* {{cite book |last=Rahman |first=Fazlur |title=Islamic Methodology in History |location=Karachi |year=1965}}

{{اسلام جا موضوع}}
{{اختياري ڪنٽرول}}

[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:حديث]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:اسلامي قانون]]
[[زمرو:محمد ﷺ]]</text>
      <sha1>4itmw8dajev4hf6601rtp2juvs3csoq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416549</id>
      <parentid>416548</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* قرآن ۾ لفظ سنت */</comment>
      <origin>416549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21788" sha1="j3kxuxglfl8fi3xmeskfanwx7bb4prs" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب قولن، عملن، تقريرن ۽ طريقي لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح}}

'''سنت''' ({{ٻيا نالا|عربي=السُّنَّة|انگريزي=Sunnah}}؛ جمع: '''سُنَن''') [[اسلام]] ۾ هڪ اهم ديني ۽ فقهي اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ استعمال جي ميدان مطابق مختلف ٿي سگهي ٿي. عام اسلامي اصطلاح ۾ سنت مان [[محمد|پيغمبر محمد ﷺ]] سان منسوب قول، عمل، تقرير يا منظوري ۽ سندس اختيار ڪيل طريقي کي مراد ورتو ويندو آهي. اسلامي قانون جي روايتي نظرين ۾ [[قرآن]] کان پوءِ سنت کي شرعي احڪامن جي اهم بنيادي ماخذن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Duderija |first=Adis |title=The Sunna and its Status in Islamic Law: The Search for a Sound Hadith |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=9781137369925}}&lt;/ref&gt;

سنت جي مفهوم ۽ ان جي حدن بابت اسلامي علمي روايتن ۾ هڪجهڙي اصطلاحي تعريف موجود نه رهي آهي. [[علم حديث|محدثن]]، [[اصول الفقه|اصولِ فقه]] جي عالمن، فقيهن ۽ عقيدي جي عالمن وٽ لفظ جو استعمال ڪجهه مختلف آهي. اهڙيءَ طرح [[اهل سنت]]، [[شيعو|شيعه]]، [[اباضي]] ۽ ٻين اسلامي روايتن ۾ سنت کي محفوظ ۽ سمجهڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ حديثي مجموعن ۽ اصولن ۾ پڻ فرق ملي ٿو.
{{Clear}}
== لغوي معنيٰ ==
عربي ٻوليءَ ۾ ''سُنّة'' جي بنيادي معنائن ۾ '''واٽ، طريقو، روش، سيرت، دستور يا هلندڙ رواج''' شامل آهن. [[ابن منظور]] ''لسان العرب'' ۾ سنت کي طريقي ۽ سيرت جي معنيٰ ۾ بيان ڪري ٿو، جيڪا سٺي يا خراب ٻنهي قسمن جي ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;لسان&quot;&gt;{{cite book |last=ابن منظور |first=محمد بن مكرم |title=لسان العرب |chapter=سنن |publisher=دار صادر |location=بيروت}}&lt;/ref&gt;

انهيءَ لغوي مفهوم جو مثال حديث ۾ آيل عبارت «من سن سنة حسنة...» مان پڻ ملي ٿو، جنهن ۾ ''سنّ'' ڪنهن طريقي يا عمل کي جاري ڪرڻ جي مفهوم ۾ استعمال ٿيو آهي.&lt;ref name=&quot;Muslim1017&quot;&gt;{{cite book |last=مسلم بن الحجاج |title=صحيح مسلم |chapter=كتاب الزكاة |at=حديث 1017}}&lt;/ref&gt;

== اصطلاحي معنائون ==

=== محدثن وٽ ===
[[علم حديث|محدثن]] وٽ وسيع معنيٰ ۾ سنت مان پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب سندس '''قول، فعل، تقرير، سيرت ۽ جسماني يا اخلاقي وصفون''' مراد ٿي سگهن ٿيون. ڪجهه محدثن جي تعريف ۾ نبوت کان اڳ واري سيرت بابت روايتون پڻ شامل ڪيون وينديون آهن.

'''تقرير''' مان مراد اهڙو عمل آهي جيڪو پيغمبر ﷺ جي موجودگي يا ڄاڻ ۾ ٿيو ۽ پاڻ ان کي رد يا منع نه ڪيائين؛ اهڙي منظوري کي اسلامي حديثي ۽ فقهي علم ۾ دليل طور بحث هيٺ آندو ويندو آهي.

=== اصولِ فقه ۾ ===
[[اصول الفقه]] ۾ سنت عام طور قرآن کان الڳ، پيغمبر ﷺ سان منسوب اهڙي قول، فعل يا تقرير لاءِ استعمال ٿئي ٿي جنهن مان شرعي حڪم اخذ ڪري سگهجي. انهيءَ اصطلاح ۾ سنت جو مطلب لازمي طور ''مستحب'' نه آهي؛ سنت مان واجب، حرام، مستحب، مڪروه يا مباح سميت مختلف فقهي حڪم اخذ ٿي سگهن ٿا.

=== فقه ۾ ===
فقهي اصطلاح ۾ لفظ ''سنت'' ڪڏهن اهڙي عمل لاءِ به استعمال ٿيندو آهي جيڪو شرعاً گهربل هجي پر [[فرض]] يا [[واجب]] جي درجي تائين نه پهچي. انهيءَ استعمال ۾ سنت جو مفهوم ''مندوب'' يا ''مستحب'' جي ويجهو آهي.

ان ڪري '''سنت بطور شرعي ماخذ''' ۽ '''سنت بطور فقهي حڪم''' ٻه الڳ اصطلاحي استعمال آهن.

=== عقيدي جي علم ۾ ===
اسلامي عقيدي ۽ فرقن بابت لکڻين ۾ ''سنت'' جو لفظ پيغمبر ﷺ ۽ ابتدائي اسلامي روايت جي پيرويءَ لاءِ پڻ استعمال ٿيو آهي. انهيءَ استعمال سان '''اهل السنة والجماعة''' جو اصطلاح لاڳاپيل آهي، جيڪو بعد ۾ [[سني اسلام]] جي سڃاڻپ لاءِ مشهور ٿيو.

== قرآن ۾ لفظ سنت ==
قرآن ۾ عربي پاڙ ''س ن ن'' مان '''سُنّة''' ۽ '''سُنن''' جا لفظ مختلف هنڌن تي آيا آهن. قرآني عربي جي لغوي ڊيٽابيس موجب ''سُنّة/سُنن'' جا 16 استعمال ملن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Quran Dictionary: س ن ن |url=https://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=snn |website=The Quranic Arabic Corpus |publisher=University of Leeds |access-date=3 October 2026}}&lt;/ref&gt;

قرآن ۾ هي لفظ خاص طور هيٺين صورتن ۾ اچي ٿو:

* '''سُنّة الله''' — الله جو مقرر طريقو يا دستور؛
* '''سُنّة الأولين''' — اڳين قومن جو طريقو يا انهن سان لاڳو ٿيل اڳوڻو دستور؛
* '''سُنن الذين من قبلكم''' — اڳين ماڻهن جا طريقا يا مثال.

مثال طور قرآن ۾ اچي ٿو:

{{اقتباس|'''سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلُ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا'''|[[سورة الأحزاب]]، 62}}
۽:

{{اقتباس|'''قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ'''|[[سورة آل عمران]]، 137}}

قرآن ۾ اصطلاحي صورت '''سنة النبي''' يا '''سنة الرسول''' لفظي طور استعمال ٿيل نه آهي. البت قرآن جي ڪيترين آيتن ۾ مسلمانن کي رسول جي اطاعت ۽ سندس پيرويءَ جو حڪم ڏنو ويو آهي، جهڙوڪ قرآن جي سورة آل عمران جي آيت 32، سورة النساء جي آيت 59، سورة النور جي آيت 54 ۽ سورة الأحزاب جي آيت 21. 
اسلامي قانون جي عالمن انهن ۽ ٻين آيتن کي نبوي سنت جي شرعي حجيت بابت بحث ۾ دليل طور استعمال ڪيو آهي.

== سنت ۽ حديث ==
{{Main|حديث نبوي}}

'''سنت''' ۽ '''حديث''' پاڻ ۾ گهرو تعلق رکن ٿا، پر تاريخي ۽ علمي لحاظ کان ٻئي لفظ مڪمل طور مترادف نه آهن.

حديث عام طور ڪنهن مخصوص روايت يا خبر کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ پيغمبر ﷺ جو قول، عمل، تقرير يا وصف نقل ٿيل هجي؛ جڏهن ته سنت جو مفهوم ان '''طريقي، نموني يا عمل''' ڏانهن اشارو ڪري سگهي ٿو جنهن جي نمائندگي اهڙيون روايتون ڪن ٿيون.

اسلامي علم جي ترقيءَ سان حديث سنت کي ڄاڻڻ ۽ محفوظ ڪرڻ جو بنيادي ذريعو بڻجي وئي. خاص ڪري [[محمد بن ادريس شافعي|امام شافعي]] (وفات 204ھ/820ع) نبوي سنت جي قانوني حجيت ۽ حديث سان ان جي تعلق کي منظم انداز ۾ پيش ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}&lt;/ref&gt;

تنهن هوندي به ابتدائي اسلامي فقهي روايت ۾ ''سنت'' جو لفظ ڪڏهن نبوي حديث کان وڌيڪ وسيع مفهوم ۾ استعمال ٿيندو هو، جنهن ۾ ڪنهن علائقي جي قائم ٿيل فقهي روايت، صحابه جي عمل يا اڳين مسلمانن جي تسليم ٿيل طريقي جو تصور به شامل ٿي سگهيو ٿي. بعد واري فقهي علم ۾ نبوي سنت جو مفهوم وڌيڪ مرڪزي بڻجي ويو.

== سنت جا قسم ==

=== قولي سنت ===
'''سنتِ قوليه''' ({{lang-ar|السنة القولية}}) مان مراد پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب قول ۽ ارشاد آهن.

=== فعلي سنت ===
'''سنتِ فعليه''' ({{lang-ar|السنة الفعلية}}) مان مراد پيغمبر ﷺ جا عمل آهن، جهڙوڪ عبادتن جي ادائيگيءَ جو طريقو ۽ ٻين معاملن ۾ سندس عمل.

=== تقريري سنت ===
'''سنتِ تقريريه''' ({{lang-ar|السنة التقريرية}}) مان مراد اهڙا قول يا عمل آهن جيڪي صحابه طرفان پيغمبر ﷺ جي ڄاڻ يا موجودگيءَ ۾ ٿيا ۽ پاڻ انهن کي رد نه ڪيائين، يا انهن جي منظوري ظاهر ڪيائين.

فقهاءَ وڌيڪ اهو به بحث ڪن ٿا ته پيغمبر ﷺ جا ڪهڙا عمل تشريعي ۽ امت لاءِ پيرويءَ جو نمونو آهن ۽ ڪهڙا عمل ذاتي عادت، انساني طبيعت يا مخصوص تاريخي حالتن سان تعلق رکن ٿا.

== اسلامي قانون ۾ حيثيت ==
روايتي سني اصولِ فقه ۾ قرآن کان پوءِ '''نبوي سنت''' اسلامي قانون جو بنيادي ماخذ آهي. سنت قرآن ۾ موجود حڪمن جي وضاحت، تفصيل يا عملي صورت بيان ڪري سگهي ٿي.

مثال طور قرآن مسلمانن کي [[نماز]] قائم ڪرڻ، [[زڪوات]] ڏيڻ، [[روزو]] رکڻ ۽ [[حج]] ڪرڻ جو حڪم ڏئي ٿو، جڏهن ته انهن عبادتن جي ڪيترن عملي تفصيلن جي وضاحت نبوي روايت ۽ مسلسل اسلامي عمل ذريعي ٿي آهي.

اسلامي قانون جي تاريخ ۾ سنت جي قانوني حيثيت بابت بحث ابتدائي دور کان موجود رهيو. امام شافعي پنهنجي ''الرسالة'' ۾ رسول ﷺ جي سنت کي شرعي دليل طور منظم نظرياتي بنياد فراهم ڪيو. بعد ۾ اصولِ فقه جي سني مڪتبن ۾ قرآن، سنت، [[اجماع]] ۽ مختلف صورتن ۾ [[قياس]] يا ٻين استدلالي اصولن کي قانون اخذ ڪرڻ جي ذريعن طور بحث هيٺ آندو ويو.

== سنت جي تاريخي ارتقا ==
اسلام کان اڳ عربي استعمال ۾ ''سنت'' ڪنهن قائم ٿيل طريقي، رواج يا مثال لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي. اسلام جي ابتدائي دور ۾ به لفظ جي اها وسيع معنيٰ موجود رهي.

اسلامي قانون جي شروعاتي ترقيءَ دوران مختلف علمي مرڪزن، جهڙوڪ [[مدينو]]، [[مڪو]]، [[ڪوفو]] ۽ [[بصرو]]، ۾ مقامي فقهي روايتن ۽ اڳين مسلمانن جي عمل کي اهميت حاصل هئي. [[مالڪ بن انس|امام مالڪ]] جي فقهي طريقي ۾ خاص طور '''عمل اهل المدينة'''، يعني مديني وارن جي قائم ٿيل عمل، کي اهم حيثيت حاصل هئي.

ٻي هجري صديءَ ۾ حديثي مواد جي وڌندڙ تدوين ۽ اصولِ فقه جي تشڪيل سان ''سنت'' جو مفهوم وڌندڙ طور پيغمبر محمد ﷺ جي قولن ۽ عملن سان ڳنڍجندو ويو. امام شافعي جي فقهي نظريي هن عمل ۾ خاص اثر ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Schacht |first=Joseph |title=The Origins of Muhammadan Jurisprudence |publisher=Oxford University Press |year=1950}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996}}&lt;/ref&gt;

حديثن جي گڏ ڪرڻ، سندن [[اسناد]] جي ڇنڊڇاڻ ۽ راوين جي جانچ سان [[علم الحديث]] جون مختلف شاخون وجود ۾ آيون. ٽين هجري صديءَ ۽ ان کان پوءِ وڏا حديثي مجموعا مرتب ٿيا.

== سني روايت ۾ ==
{{Main|سني اسلام|صحاح سته}}

سني اسلام ۾ نبوي سنت جي ڄاڻ لاءِ حديثي روايت بنيادي حيثيت رکي ٿي. وقت سان گڏ ڪيترائي حديثي مجموعا وڏي علمي اهميت حاصل ڪري ويا، جن مان [[صحيح بخاري]] ۽ [[صحيح مسلم]] کي سني حديثي روايت ۾ خاص مقام حاصل ٿيو. انهن سان گڏ [[سنن ابي داود]]، [[جامع ترمذي]]، [[سنن نسائي]] ۽ [[سنن ابن ماجه]] کي گڏ ڪري عام طور '''[[صحاح سته|ڇهه ڪتاب]]''' يا ''الكتب الستة'' چيو ويندو آهي.

سني فقهي مڪتب حديث جي قبوليت، روايتن جي تعبير ۽ مختلف دليلن کي هڪٻئي سان ملائڻ جي طريقن ۾ ڪجهه اختلاف رکن ٿا، پر نبوي سنت جي شرعي اهميت تي روايتي سني فقهي مڪتبن ۾ بنيادي اتفاق رهيو آهي.

== شيعه روايت ۾ ==
[[اثنا عشري شيعو|اثنا عشري شيعه]] اصولِ فقه ۾ سنت جو دائرو پيغمبر محمد ﷺ تائين محدود نه رکيو ويندو آهي، بلڪه معصوم امامن جا قول، عمل ۽ تقرير پڻ سنت جي ڄاڻ جو ذريعو سمجهيا ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=مظفر |first=محمد رضا |title=أصول الفقه |volume=3}}&lt;/ref&gt;

اثنا عشري شيعه حديثي روايت جا چار مشهور بنيادي مجموعا، جن کي '''الكتب الأربعة''' چيو ويندو آهي، هي آهن:

# ''[[الڪافي]]'' — [[محمد بن يعقوب ڪليني]]
# ''[[من لا يحضره الفقيه]]'' — [[شيخ صدوق]]
# ''[[تهذيب الأحكام]]'' — [[شيخ طوسي]]
# ''[[الاستبصار]]'' — [[شيخ طوسي]]

اثنا عشري شيعه عالمن ۾ انهن ڪتابن جي هر روايت جي صحت بابت هڪ ئي موقف نه آهي. خاص طور [[اصولي]] روايت ۾ روايتن جي سند ۽ دلالت جي الڳ جانچ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته تاريخي [[اخباري]] روايت انهن حديثي مجموعن بابت مختلف منهج اختيار ڪيو آهي.

== اباضي روايت ۾ ==
[[اباضي]] اسلام ۾ پڻ سنت کي ديني ۽ فقهي ماخذ طور اهميت حاصل آهي، پر اباضي حديثي روايت جا پنهنجا مجموعا ۽ سندي طريقا آهن. اباضي روايت سان لاڳاپيل اهم حديثي ڪتابن ۾ ''الجامع الصحيح'' ۽ ''ترتيب المسند'' شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sadgrove |first=Philip |chapter=From Wadi Mizab to Unguja |title=The Transmission of Learning in Islamic Africa |publisher=Brill |year=2004 |isbn=9789004137790}}&lt;/ref&gt;

== سنت ۽ بدعت ==
{{Main|بدعت}}

اسلامي مذهبي ادب ۾ '''سنت''' کي گهڻو ڪري '''[[بدعت]]''' جي مقابلي ۾ پڻ استعمال ڪيو ويو آهي. هن استعمال ۾ سنت مان قائم ٿيل ديني طريقو، جڏهن ته بدعت مان دين ۾ پوءِ پيدا ٿيل نئين عمل يا تصور کي مراد ورتو ويندو آهي.

پر ''بدعت'' جي تعريف، حدن ۽ درجابنديءَ بابت اسلامي عالمن ۾ مختلف نظريا رهيا آهن. [[امام شافعي]] سان منسوب وضاحت موجب نوان معاملا ٻن قسمن جا ٿي سگهن ٿا: اهڙا جيڪي قرآن، سنت، اثر يا اجماع جي مخالفت ڪن، ۽ اهڙا نوان ڪم جيڪي انهن جي مخالفت نه ڪن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=البيهقي |first=أحمد بن الحسين |title=مناقب الشافعي}}&lt;/ref&gt;

[[ابن حجر عسقلاني]] پڻ لغوي ۽ شرعي بدعت جي استعمال ۾ فرق بيان ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ابن حجر العسقلاني |first=أحمد بن علي |title=فتح الباري شرح صحيح البخاري |chapter=كتاب الاعتصام بالكتاب والسنة}}&lt;/ref&gt;

== سنت حسنه ۽ سنت سيئه ==
[[صحيح مسلم]] ۾ [[جرير بن عبدالله]] کان روايت ٿيل حديث ۾ ''من سن في الإسلام سنة حسنة'' ۽ ''من سن في الإسلام سنة سيئة'' جا لفظ اچن ٿا.&lt;ref name=&quot;Muslim1017&quot;/&gt;

حديث جو پسمنظر صدقي جي ترغيب سان لاڳاپيل آهي: هڪ شخص جي اڳڀرائي کان پوءِ ٻين ماڻهن به صدقو ڪرڻ شروع ڪيو. هن حديث جي تفسير ۾ عالمن ''سنة حسنة'' کي ڪنهن چڱي طريقي جي شروعات يا ڪنهن اڳ ۾ موجود نيڪ عمل کي عملي طور جاري ڪرڻ جي مفهوم ۾ بيان ڪيو آهي. هن حديث ۽ ''كل بدعة ضلالة'' جهڙين روايتن جي پاڻ ۾ تعلق بابت مختلف فقهي ۽ ڪلامي مڪتبن ۾ تفصيلي بحث موجود آهي.

== سنت جي پيروي ==
قرآن ۾ رسول جي اطاعت بابت ڪيترائي حڪم ملن ٿا. مثال طور:

{{اقتباس|'''قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ'''|[[سورة آل عمران]]، 32}}

۽:

{{اقتباس|'''لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ'''|[[سورة الأحزاب]]، 21}}

حديثي روايت ۾ پڻ نبوي سنت جي پيرويءَ تي زور ڏنو ويو آهي. [[عرباض بن ساريه]] سان منسوب مشهور حديث ۾ پيغمبر ﷺ کان «عليكم بسنتي وسنة الخلفاء الراشدين المهديين» جا لفظ روايت ٿيل آهن. هي حديث [[سنن ابي داود]] ۽ [[جامع ترمذي]] سميت ڪيترن حديثي مجموعن ۾ نقل ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=الترمذي |first=محمد بن عيسى |title=سنن الترمذي |chapter=كتاب العلم، باب ما جاء في الأخذ بالسنة واجتناب البدع |at=حديث 2676}}&lt;/ref&gt;

== جديد دور ۾ بحث ==
اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ ۾ اسلامي جديديت، حديث جي تاريخي تنقيد ۽ جديد قانوني مسئلن سبب سنت جي نوعيت بابت نوان بحث پيدا ٿيا.

ڪجهه جديد مسلمان مفڪرن سنت ۽ حديث ۾ وڌيڪ واضح فرق ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. [[فضل الرحمن ملڪ]] سنت کي پيغمبر ﷺ جي اخلاقي ۽ ديني نموني مان نڪرندڙ هڪ زنده ۽ ارتقا ڪندڙ روايت طور سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rahman |first=Fazlur |title=Islamic Methodology in History |publisher=Central Institute of Islamic Research |location=Karachi |year=1965}}&lt;/ref&gt;

[[جاويد احمد غامدي]] جهڙن ڪجهه جديد عالمن وري سنت کي اهڙن ديني عملن سان خاص طور ڳنڍيو آهي جيڪي مسلمان امت ۾ عملي تواتر سان منتقل ٿيا آهن. ٻئي طرف روايتي سني، شيعه ۽ ٻين حديثي مڪتبن ۾ حديثي روايت سنت کي معلوم ڪرڻ جو بنيادي ذريعو برقرار آهي.

[[قرآنيت|قرآنين]] يا حديث جي حجيت تي تنقيد ڪندڙ مختلف جديد تحريڪن جا موقف پڻ هڪجهڙا ناهن: ڪي حديث کي شرعي ماخذ طور رد ڪن ٿا، جڏهن ته ٻيا ان کي قرآن جي تابع تاريخي يا ثانوي ماخذ طور قبول ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}&lt;/ref&gt;

== ڏسو پڻ ==
* [[حديث نبوي]]
* [[علم حديث]]
* [[اصول الفقه]]
* [[شريعت]]
* [[فقه]]
* [[بدعت]]
* [[اجماع]]
* [[قياس]]
* [[صحاح سته]]
* [[اهل سنت والجماعت]]
* [[شيعه اسلام]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==
* {{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}
* {{cite book |last=Duderija |first=Adis |title=The Sunna and its Status in Islamic Law: The Search for a Sound Hadith |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=9781137369925}}
* {{cite book |last=Schacht |first=Joseph |title=The Origins of Muhammadan Jurisprudence |publisher=Oxford University Press |year=1950}}
* {{cite book |last=Rahman |first=Fazlur |title=Islamic Methodology in History |location=Karachi |year=1965}}

{{اسلام جا موضوع}}
{{اختياري ڪنٽرول}}

[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:حديث]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:اسلامي قانون]]
[[زمرو:محمد ﷺ]]</text>
      <sha1>j3kxuxglfl8fi3xmeskfanwx7bb4prs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416550</id>
      <parentid>416549</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* سنت جي پيروي */</comment>
      <origin>416550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21786" sha1="0qg22559evhykoy6q54219ebxrj1pf2" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب قولن، عملن، تقريرن ۽ طريقي لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح}}

'''سنت''' ({{ٻيا نالا|عربي=السُّنَّة|انگريزي=Sunnah}}؛ جمع: '''سُنَن''') [[اسلام]] ۾ هڪ اهم ديني ۽ فقهي اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ استعمال جي ميدان مطابق مختلف ٿي سگهي ٿي. عام اسلامي اصطلاح ۾ سنت مان [[محمد|پيغمبر محمد ﷺ]] سان منسوب قول، عمل، تقرير يا منظوري ۽ سندس اختيار ڪيل طريقي کي مراد ورتو ويندو آهي. اسلامي قانون جي روايتي نظرين ۾ [[قرآن]] کان پوءِ سنت کي شرعي احڪامن جي اهم بنيادي ماخذن مان شمار ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Duderija |first=Adis |title=The Sunna and its Status in Islamic Law: The Search for a Sound Hadith |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=9781137369925}}&lt;/ref&gt;

سنت جي مفهوم ۽ ان جي حدن بابت اسلامي علمي روايتن ۾ هڪجهڙي اصطلاحي تعريف موجود نه رهي آهي. [[علم حديث|محدثن]]، [[اصول الفقه|اصولِ فقه]] جي عالمن، فقيهن ۽ عقيدي جي عالمن وٽ لفظ جو استعمال ڪجهه مختلف آهي. اهڙيءَ طرح [[اهل سنت]]، [[شيعو|شيعه]]، [[اباضي]] ۽ ٻين اسلامي روايتن ۾ سنت کي محفوظ ۽ سمجهڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ حديثي مجموعن ۽ اصولن ۾ پڻ فرق ملي ٿو.
{{Clear}}
== لغوي معنيٰ ==
عربي ٻوليءَ ۾ ''سُنّة'' جي بنيادي معنائن ۾ '''واٽ، طريقو، روش، سيرت، دستور يا هلندڙ رواج''' شامل آهن. [[ابن منظور]] ''لسان العرب'' ۾ سنت کي طريقي ۽ سيرت جي معنيٰ ۾ بيان ڪري ٿو، جيڪا سٺي يا خراب ٻنهي قسمن جي ٿي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;لسان&quot;&gt;{{cite book |last=ابن منظور |first=محمد بن مكرم |title=لسان العرب |chapter=سنن |publisher=دار صادر |location=بيروت}}&lt;/ref&gt;

انهيءَ لغوي مفهوم جو مثال حديث ۾ آيل عبارت «من سن سنة حسنة...» مان پڻ ملي ٿو، جنهن ۾ ''سنّ'' ڪنهن طريقي يا عمل کي جاري ڪرڻ جي مفهوم ۾ استعمال ٿيو آهي.&lt;ref name=&quot;Muslim1017&quot;&gt;{{cite book |last=مسلم بن الحجاج |title=صحيح مسلم |chapter=كتاب الزكاة |at=حديث 1017}}&lt;/ref&gt;

== اصطلاحي معنائون ==

=== محدثن وٽ ===
[[علم حديث|محدثن]] وٽ وسيع معنيٰ ۾ سنت مان پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب سندس '''قول، فعل، تقرير، سيرت ۽ جسماني يا اخلاقي وصفون''' مراد ٿي سگهن ٿيون. ڪجهه محدثن جي تعريف ۾ نبوت کان اڳ واري سيرت بابت روايتون پڻ شامل ڪيون وينديون آهن.

'''تقرير''' مان مراد اهڙو عمل آهي جيڪو پيغمبر ﷺ جي موجودگي يا ڄاڻ ۾ ٿيو ۽ پاڻ ان کي رد يا منع نه ڪيائين؛ اهڙي منظوري کي اسلامي حديثي ۽ فقهي علم ۾ دليل طور بحث هيٺ آندو ويندو آهي.

=== اصولِ فقه ۾ ===
[[اصول الفقه]] ۾ سنت عام طور قرآن کان الڳ، پيغمبر ﷺ سان منسوب اهڙي قول، فعل يا تقرير لاءِ استعمال ٿئي ٿي جنهن مان شرعي حڪم اخذ ڪري سگهجي. انهيءَ اصطلاح ۾ سنت جو مطلب لازمي طور ''مستحب'' نه آهي؛ سنت مان واجب، حرام، مستحب، مڪروه يا مباح سميت مختلف فقهي حڪم اخذ ٿي سگهن ٿا.

=== فقه ۾ ===
فقهي اصطلاح ۾ لفظ ''سنت'' ڪڏهن اهڙي عمل لاءِ به استعمال ٿيندو آهي جيڪو شرعاً گهربل هجي پر [[فرض]] يا [[واجب]] جي درجي تائين نه پهچي. انهيءَ استعمال ۾ سنت جو مفهوم ''مندوب'' يا ''مستحب'' جي ويجهو آهي.

ان ڪري '''سنت بطور شرعي ماخذ''' ۽ '''سنت بطور فقهي حڪم''' ٻه الڳ اصطلاحي استعمال آهن.

=== عقيدي جي علم ۾ ===
اسلامي عقيدي ۽ فرقن بابت لکڻين ۾ ''سنت'' جو لفظ پيغمبر ﷺ ۽ ابتدائي اسلامي روايت جي پيرويءَ لاءِ پڻ استعمال ٿيو آهي. انهيءَ استعمال سان '''اهل السنة والجماعة''' جو اصطلاح لاڳاپيل آهي، جيڪو بعد ۾ [[سني اسلام]] جي سڃاڻپ لاءِ مشهور ٿيو.

== قرآن ۾ لفظ سنت ==
قرآن ۾ عربي پاڙ ''س ن ن'' مان '''سُنّة''' ۽ '''سُنن''' جا لفظ مختلف هنڌن تي آيا آهن. قرآني عربي جي لغوي ڊيٽابيس موجب ''سُنّة/سُنن'' جا 16 استعمال ملن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Quran Dictionary: س ن ن |url=https://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=snn |website=The Quranic Arabic Corpus |publisher=University of Leeds |access-date=3 October 2026}}&lt;/ref&gt;

قرآن ۾ هي لفظ خاص طور هيٺين صورتن ۾ اچي ٿو:

* '''سُنّة الله''' — الله جو مقرر طريقو يا دستور؛
* '''سُنّة الأولين''' — اڳين قومن جو طريقو يا انهن سان لاڳو ٿيل اڳوڻو دستور؛
* '''سُنن الذين من قبلكم''' — اڳين ماڻهن جا طريقا يا مثال.

مثال طور قرآن ۾ اچي ٿو:

{{اقتباس|'''سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلُ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا'''|[[سورة الأحزاب]]، 62}}
۽:

{{اقتباس|'''قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ'''|[[سورة آل عمران]]، 137}}

قرآن ۾ اصطلاحي صورت '''سنة النبي''' يا '''سنة الرسول''' لفظي طور استعمال ٿيل نه آهي. البت قرآن جي ڪيترين آيتن ۾ مسلمانن کي رسول جي اطاعت ۽ سندس پيرويءَ جو حڪم ڏنو ويو آهي، جهڙوڪ قرآن جي سورة آل عمران جي آيت 32، سورة النساء جي آيت 59، سورة النور جي آيت 54 ۽ سورة الأحزاب جي آيت 21. 
اسلامي قانون جي عالمن انهن ۽ ٻين آيتن کي نبوي سنت جي شرعي حجيت بابت بحث ۾ دليل طور استعمال ڪيو آهي.

== سنت ۽ حديث ==
{{Main|حديث نبوي}}

'''سنت''' ۽ '''حديث''' پاڻ ۾ گهرو تعلق رکن ٿا، پر تاريخي ۽ علمي لحاظ کان ٻئي لفظ مڪمل طور مترادف نه آهن.

حديث عام طور ڪنهن مخصوص روايت يا خبر کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ پيغمبر ﷺ جو قول، عمل، تقرير يا وصف نقل ٿيل هجي؛ جڏهن ته سنت جو مفهوم ان '''طريقي، نموني يا عمل''' ڏانهن اشارو ڪري سگهي ٿو جنهن جي نمائندگي اهڙيون روايتون ڪن ٿيون.

اسلامي علم جي ترقيءَ سان حديث سنت کي ڄاڻڻ ۽ محفوظ ڪرڻ جو بنيادي ذريعو بڻجي وئي. خاص ڪري [[محمد بن ادريس شافعي|امام شافعي]] (وفات 204ھ/820ع) نبوي سنت جي قانوني حجيت ۽ حديث سان ان جي تعلق کي منظم انداز ۾ پيش ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}&lt;/ref&gt;

تنهن هوندي به ابتدائي اسلامي فقهي روايت ۾ ''سنت'' جو لفظ ڪڏهن نبوي حديث کان وڌيڪ وسيع مفهوم ۾ استعمال ٿيندو هو، جنهن ۾ ڪنهن علائقي جي قائم ٿيل فقهي روايت، صحابه جي عمل يا اڳين مسلمانن جي تسليم ٿيل طريقي جو تصور به شامل ٿي سگهيو ٿي. بعد واري فقهي علم ۾ نبوي سنت جو مفهوم وڌيڪ مرڪزي بڻجي ويو.

== سنت جا قسم ==

=== قولي سنت ===
'''سنتِ قوليه''' ({{lang-ar|السنة القولية}}) مان مراد پيغمبر محمد ﷺ سان منسوب قول ۽ ارشاد آهن.

=== فعلي سنت ===
'''سنتِ فعليه''' ({{lang-ar|السنة الفعلية}}) مان مراد پيغمبر ﷺ جا عمل آهن، جهڙوڪ عبادتن جي ادائيگيءَ جو طريقو ۽ ٻين معاملن ۾ سندس عمل.

=== تقريري سنت ===
'''سنتِ تقريريه''' ({{lang-ar|السنة التقريرية}}) مان مراد اهڙا قول يا عمل آهن جيڪي صحابه طرفان پيغمبر ﷺ جي ڄاڻ يا موجودگيءَ ۾ ٿيا ۽ پاڻ انهن کي رد نه ڪيائين، يا انهن جي منظوري ظاهر ڪيائين.

فقهاءَ وڌيڪ اهو به بحث ڪن ٿا ته پيغمبر ﷺ جا ڪهڙا عمل تشريعي ۽ امت لاءِ پيرويءَ جو نمونو آهن ۽ ڪهڙا عمل ذاتي عادت، انساني طبيعت يا مخصوص تاريخي حالتن سان تعلق رکن ٿا.

== اسلامي قانون ۾ حيثيت ==
روايتي سني اصولِ فقه ۾ قرآن کان پوءِ '''نبوي سنت''' اسلامي قانون جو بنيادي ماخذ آهي. سنت قرآن ۾ موجود حڪمن جي وضاحت، تفصيل يا عملي صورت بيان ڪري سگهي ٿي.

مثال طور قرآن مسلمانن کي [[نماز]] قائم ڪرڻ، [[زڪوات]] ڏيڻ، [[روزو]] رکڻ ۽ [[حج]] ڪرڻ جو حڪم ڏئي ٿو، جڏهن ته انهن عبادتن جي ڪيترن عملي تفصيلن جي وضاحت نبوي روايت ۽ مسلسل اسلامي عمل ذريعي ٿي آهي.

اسلامي قانون جي تاريخ ۾ سنت جي قانوني حيثيت بابت بحث ابتدائي دور کان موجود رهيو. امام شافعي پنهنجي ''الرسالة'' ۾ رسول ﷺ جي سنت کي شرعي دليل طور منظم نظرياتي بنياد فراهم ڪيو. بعد ۾ اصولِ فقه جي سني مڪتبن ۾ قرآن، سنت، [[اجماع]] ۽ مختلف صورتن ۾ [[قياس]] يا ٻين استدلالي اصولن کي قانون اخذ ڪرڻ جي ذريعن طور بحث هيٺ آندو ويو.

== سنت جي تاريخي ارتقا ==
اسلام کان اڳ عربي استعمال ۾ ''سنت'' ڪنهن قائم ٿيل طريقي، رواج يا مثال لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي. اسلام جي ابتدائي دور ۾ به لفظ جي اها وسيع معنيٰ موجود رهي.

اسلامي قانون جي شروعاتي ترقيءَ دوران مختلف علمي مرڪزن، جهڙوڪ [[مدينو]]، [[مڪو]]، [[ڪوفو]] ۽ [[بصرو]]، ۾ مقامي فقهي روايتن ۽ اڳين مسلمانن جي عمل کي اهميت حاصل هئي. [[مالڪ بن انس|امام مالڪ]] جي فقهي طريقي ۾ خاص طور '''عمل اهل المدينة'''، يعني مديني وارن جي قائم ٿيل عمل، کي اهم حيثيت حاصل هئي.

ٻي هجري صديءَ ۾ حديثي مواد جي وڌندڙ تدوين ۽ اصولِ فقه جي تشڪيل سان ''سنت'' جو مفهوم وڌندڙ طور پيغمبر محمد ﷺ جي قولن ۽ عملن سان ڳنڍجندو ويو. امام شافعي جي فقهي نظريي هن عمل ۾ خاص اثر ڇڏيو.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Schacht |first=Joseph |title=The Origins of Muhammadan Jurisprudence |publisher=Oxford University Press |year=1950}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996}}&lt;/ref&gt;

حديثن جي گڏ ڪرڻ، سندن [[اسناد]] جي ڇنڊڇاڻ ۽ راوين جي جانچ سان [[علم الحديث]] جون مختلف شاخون وجود ۾ آيون. ٽين هجري صديءَ ۽ ان کان پوءِ وڏا حديثي مجموعا مرتب ٿيا.

== سني روايت ۾ ==
{{Main|سني اسلام|صحاح سته}}

سني اسلام ۾ نبوي سنت جي ڄاڻ لاءِ حديثي روايت بنيادي حيثيت رکي ٿي. وقت سان گڏ ڪيترائي حديثي مجموعا وڏي علمي اهميت حاصل ڪري ويا، جن مان [[صحيح بخاري]] ۽ [[صحيح مسلم]] کي سني حديثي روايت ۾ خاص مقام حاصل ٿيو. انهن سان گڏ [[سنن ابي داود]]، [[جامع ترمذي]]، [[سنن نسائي]] ۽ [[سنن ابن ماجه]] کي گڏ ڪري عام طور '''[[صحاح سته|ڇهه ڪتاب]]''' يا ''الكتب الستة'' چيو ويندو آهي.

سني فقهي مڪتب حديث جي قبوليت، روايتن جي تعبير ۽ مختلف دليلن کي هڪٻئي سان ملائڻ جي طريقن ۾ ڪجهه اختلاف رکن ٿا، پر نبوي سنت جي شرعي اهميت تي روايتي سني فقهي مڪتبن ۾ بنيادي اتفاق رهيو آهي.

== شيعه روايت ۾ ==
[[اثنا عشري شيعو|اثنا عشري شيعه]] اصولِ فقه ۾ سنت جو دائرو پيغمبر محمد ﷺ تائين محدود نه رکيو ويندو آهي، بلڪه معصوم امامن جا قول، عمل ۽ تقرير پڻ سنت جي ڄاڻ جو ذريعو سمجهيا ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=مظفر |first=محمد رضا |title=أصول الفقه |volume=3}}&lt;/ref&gt;

اثنا عشري شيعه حديثي روايت جا چار مشهور بنيادي مجموعا، جن کي '''الكتب الأربعة''' چيو ويندو آهي، هي آهن:

# ''[[الڪافي]]'' — [[محمد بن يعقوب ڪليني]]
# ''[[من لا يحضره الفقيه]]'' — [[شيخ صدوق]]
# ''[[تهذيب الأحكام]]'' — [[شيخ طوسي]]
# ''[[الاستبصار]]'' — [[شيخ طوسي]]

اثنا عشري شيعه عالمن ۾ انهن ڪتابن جي هر روايت جي صحت بابت هڪ ئي موقف نه آهي. خاص طور [[اصولي]] روايت ۾ روايتن جي سند ۽ دلالت جي الڳ جانچ ڪئي ويندي آهي، جڏهن ته تاريخي [[اخباري]] روايت انهن حديثي مجموعن بابت مختلف منهج اختيار ڪيو آهي.

== اباضي روايت ۾ ==
[[اباضي]] اسلام ۾ پڻ سنت کي ديني ۽ فقهي ماخذ طور اهميت حاصل آهي، پر اباضي حديثي روايت جا پنهنجا مجموعا ۽ سندي طريقا آهن. اباضي روايت سان لاڳاپيل اهم حديثي ڪتابن ۾ ''الجامع الصحيح'' ۽ ''ترتيب المسند'' شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sadgrove |first=Philip |chapter=From Wadi Mizab to Unguja |title=The Transmission of Learning in Islamic Africa |publisher=Brill |year=2004 |isbn=9789004137790}}&lt;/ref&gt;

== سنت ۽ بدعت ==
{{Main|بدعت}}

اسلامي مذهبي ادب ۾ '''سنت''' کي گهڻو ڪري '''[[بدعت]]''' جي مقابلي ۾ پڻ استعمال ڪيو ويو آهي. هن استعمال ۾ سنت مان قائم ٿيل ديني طريقو، جڏهن ته بدعت مان دين ۾ پوءِ پيدا ٿيل نئين عمل يا تصور کي مراد ورتو ويندو آهي.

پر ''بدعت'' جي تعريف، حدن ۽ درجابنديءَ بابت اسلامي عالمن ۾ مختلف نظريا رهيا آهن. [[امام شافعي]] سان منسوب وضاحت موجب نوان معاملا ٻن قسمن جا ٿي سگهن ٿا: اهڙا جيڪي قرآن، سنت، اثر يا اجماع جي مخالفت ڪن، ۽ اهڙا نوان ڪم جيڪي انهن جي مخالفت نه ڪن.&lt;ref&gt;{{cite book |last=البيهقي |first=أحمد بن الحسين |title=مناقب الشافعي}}&lt;/ref&gt;

[[ابن حجر عسقلاني]] پڻ لغوي ۽ شرعي بدعت جي استعمال ۾ فرق بيان ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=ابن حجر العسقلاني |first=أحمد بن علي |title=فتح الباري شرح صحيح البخاري |chapter=كتاب الاعتصام بالكتاب والسنة}}&lt;/ref&gt;

== سنت حسنه ۽ سنت سيئه ==
[[صحيح مسلم]] ۾ [[جرير بن عبدالله]] کان روايت ٿيل حديث ۾ ''من سن في الإسلام سنة حسنة'' ۽ ''من سن في الإسلام سنة سيئة'' جا لفظ اچن ٿا.&lt;ref name=&quot;Muslim1017&quot;/&gt;

حديث جو پسمنظر صدقي جي ترغيب سان لاڳاپيل آهي: هڪ شخص جي اڳڀرائي کان پوءِ ٻين ماڻهن به صدقو ڪرڻ شروع ڪيو. هن حديث جي تفسير ۾ عالمن ''سنة حسنة'' کي ڪنهن چڱي طريقي جي شروعات يا ڪنهن اڳ ۾ موجود نيڪ عمل کي عملي طور جاري ڪرڻ جي مفهوم ۾ بيان ڪيو آهي. هن حديث ۽ ''كل بدعة ضلالة'' جهڙين روايتن جي پاڻ ۾ تعلق بابت مختلف فقهي ۽ ڪلامي مڪتبن ۾ تفصيلي بحث موجود آهي.

== سنت جي پيروي ==
قرآن ۾ رسول جي اطاعت بابت ڪيترائي حڪم ملن ٿا. مثال طور:

{{اقتباس|'''قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ'''|[[سورة آل عمران]]، 32}} ۽:
{{اقتباس|'''لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ'''|[[سورة الأحزاب]]، 21}}

حديثي روايت ۾ پڻ نبوي سنت جي پيرويءَ تي زور ڏنو ويو آهي. [[عرباض بن ساريه]] سان منسوب مشهور حديث ۾ پيغمبر ﷺ کان «عليكم بسنتي وسنة الخلفاء الراشدين المهديين» جا لفظ روايت ٿيل آهن. هي حديث [[سنن ابي داود]] ۽ [[جامع ترمذي]] سميت ڪيترن حديثي مجموعن ۾ نقل ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=الترمذي |first=محمد بن عيسى |title=سنن الترمذي |chapter=كتاب العلم، باب ما جاء في الأخذ بالسنة واجتناب البدع |at=حديث 2676}}&lt;/ref&gt;

== جديد دور ۾ بحث ==
اوڻيهين ۽ ويهين صديءَ ۾ اسلامي جديديت، حديث جي تاريخي تنقيد ۽ جديد قانوني مسئلن سبب سنت جي نوعيت بابت نوان بحث پيدا ٿيا.

ڪجهه جديد مسلمان مفڪرن سنت ۽ حديث ۾ وڌيڪ واضح فرق ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. [[فضل الرحمن ملڪ]] سنت کي پيغمبر ﷺ جي اخلاقي ۽ ديني نموني مان نڪرندڙ هڪ زنده ۽ ارتقا ڪندڙ روايت طور سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Rahman |first=Fazlur |title=Islamic Methodology in History |publisher=Central Institute of Islamic Research |location=Karachi |year=1965}}&lt;/ref&gt;

[[جاويد احمد غامدي]] جهڙن ڪجهه جديد عالمن وري سنت کي اهڙن ديني عملن سان خاص طور ڳنڍيو آهي جيڪي مسلمان امت ۾ عملي تواتر سان منتقل ٿيا آهن. ٻئي طرف روايتي سني، شيعه ۽ ٻين حديثي مڪتبن ۾ حديثي روايت سنت کي معلوم ڪرڻ جو بنيادي ذريعو برقرار آهي.

[[قرآنيت|قرآنين]] يا حديث جي حجيت تي تنقيد ڪندڙ مختلف جديد تحريڪن جا موقف پڻ هڪجهڙا ناهن: ڪي حديث کي شرعي ماخذ طور رد ڪن ٿا، جڏهن ته ٻيا ان کي قرآن جي تابع تاريخي يا ثانوي ماخذ طور قبول ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}&lt;/ref&gt;

== ڏسو پڻ ==
* [[حديث نبوي]]
* [[علم حديث]]
* [[اصول الفقه]]
* [[شريعت]]
* [[فقه]]
* [[بدعت]]
* [[اجماع]]
* [[قياس]]
* [[صحاح سته]]
* [[اهل سنت والجماعت]]
* [[شيعه اسلام]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==
* {{cite book |last=Brown |first=Daniel W. |title=Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=9780521570770}}
* {{cite book |last=Duderija |first=Adis |title=The Sunna and its Status in Islamic Law: The Search for a Sound Hadith |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=9781137369925}}
* {{cite book |last=Schacht |first=Joseph |title=The Origins of Muhammadan Jurisprudence |publisher=Oxford University Press |year=1950}}
* {{cite book |last=Rahman |first=Fazlur |title=Islamic Methodology in History |location=Karachi |year=1965}}

{{اسلام جا موضوع}}
{{اختياري ڪنٽرول}}

[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:حديث]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:اسلامي قانون]]
[[زمرو:محمد ﷺ]]</text>
      <sha1>0qg22559evhykoy6q54219ebxrj1pf2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فطرو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57032</id>
    <revision>
      <id>416551</id>
      <parentid>254959</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:07:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16758" sha1="768bxjcv95sj1gjft9xfnlpf6hwth6c" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|عيدالفطر جي موقعي تي مسلمانن طرفان ادا ڪيو ويندڙ صدقو}}
{{ٻيا نالا|عربي=زكاة الفطر، صدقة الفطر|انگريزي=Zakat al-Fitr}}

'''فطرو''' يا '''صدقه فطر'''{{ٻيا نالا|عربي=زكاة الفطر، صدقة الفطر|انگريزي=Zakat al-Fitr}}  ھڪ قسم جو [[صدقو]] آهي جيڪو ھر خوشحال مسلمان عيدالفطر جي نماز کان پھريان ادا ڪندو آهي. فطرو ھر اھڙي مسلمان ٿي واجب آهي جنهن وٽ ايترو مال ھجي جيڪو ان جي بنيادي ضرورتن کان وڌيڪَ ھجي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. توڻي ان تي زڪوات واجب ٿيندي ھجي يا نہ ٿيندي ھجي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. فطري واجب ٿيڻ لاء وري اھو شرط بہ ناھي تہ ان مال کي ھڪ سال ٿي ويو ھجي ۽ نہ اھو شرط آھي تہ مال وارو عاقل ھجي جيڪڏهن خوشحال آهي ته ھي ٻارن ۽ چرين تي پڻ واجب آهي&lt;ref name =&quot; آسان فقه&quot; &gt; - ڪتاب: آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002 - صہ 45-46  &lt;/ref&gt;.

'''فطرو'''، '''صدقه فطر''' يا '''زڪوات الفطر''' ({{lang-ar|زكاة الفطر}}) [[رمضان]] جي پڄاڻي ۽ [[عيدالفطر]] جي موقعي تي ادا ٿيندڙ مخصوص شرعي صدقو آهي. اسلامي روايت موجب ان جو مقصد روزيدار کان روزي دوران ٿيل لغو ۽ نامناسب ڳالهين جي اثر جي تلافي ڪرڻ ۽ غريبن ۽ مسڪينن کي عيد جي موقعي تي خوراڪ مهيا ڪرڻ آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;&gt;{{cite book
 |title=سنن أبي داود
 |author=أبو داود سليمان بن الأشعث
 |chapter=كتاب الزكاة، باب زكاة الفطر
 |at=حديث 1609
}}&lt;/ref&gt;

فطرو عام [[زڪوات]] کان ڪيترن لحاظن کان مختلف آهي. مال جي زڪوات مال ۽ ان جي نصاب سان تعلق رکي ٿي، جڏهن ته فطرو رمضان جي پڄاڻي ۽ عيدالفطر سان لاڳاپيل عبادت آهي. ان جي ادائيگيءَ لاءِ مال تي پورو قمري سال گذرڻ شرط نه آهي. فطري جي وجوب لاءِ گهربل مالي حيثيت بابت مختلف فقهي مذهبن ۾ تفصيل ۽ اختلاف موجود آهن.

== نالو ۽ معنيٰ ==
لفظ '''فطر''' عربي لفظ {{lang|ar|فطر}} مان نڪتل آهي، جنهن جو هڪ مفهوم روزو کولڻ يا روزي جي حالت ختم ڪرڻ آهي. عيدالفطر رمضان جي روزن جي پڄاڻيءَ تي ٿيندي آهي، تنهنڪري هن موقعي سان لاڳاپيل صدقي کي '''زڪاة الفطر''' يا '''صدقة الفطر''' چيو وڃي ٿو.

سنڌيءَ ۾ ان لاءِ عام طور '''فطرو'''، '''فطراڻو''' يا '''صدقه فطر''' جا لفظ استعمال ٿين ٿا.

== شرعي بنياد ==
فطري جو بنيادي ثبوت [[حديث]] مان ملي ٿو. [[عبدالله بن عمر]] کان روايت آهي تہ [[محمد|رسول الله ﷺ]] مسلمانن تي صدقه فطر مقرر ڪيو، جيڪو هڪ صاع کجور يا هڪ صاع جَوَ جي صورت ۾ هو، ۽ اهو آزاد توڙي غلام، مرد توڙي عورت ۽ ننڍي توڙي وڏي مسلمان لاءِ مقرر ڪيو ويو هو. پاڻ اهو پڻ حڪم ڪيائون تہ فطرو ماڻهن جي عيد جي نماز لاءِ نڪرڻ کان اڳ ادا ڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Bukhari1503&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الزكاة، باب فرض صدقة الفطر
 |at=حديث 1503
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muslim984&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح مسلم
 |author=مسلم بن الحجاج
 |chapter=كتاب الزكاة، باب زكاة الفطر على المسلمين من التمر والشعير
 |at=حديث 984
}}&lt;/ref&gt;

[[ابن عباس]] کان روايت آهي تہ رسول الله ﷺ زڪوات الفطر کي روزيدار لاءِ لغو ۽ بي حيائيءَ وارين ڳالهين کان پاڪائي ۽ مسڪينن لاءِ خوراڪ طور مقرر ڪيو. روايت ۾ عيد جي نماز کان اڳ ان جي ادائيگيءَ تي پڻ زور ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

== مقصد ۽ حڪمت ==
حديثن جي بنياد تي فطري جا ٻه نمايان مقصد بيان ڪيا وڃن ٿا:

* رمضان جي روزن دوران روزيدار کان ٿيل لغو، فضول يا نامناسب ڳالهين جي اثر جي تلافي ۽ روحاني پاڪائي؛
* عيدالفطر جي موقعي تي غريبن ۽ مسڪينن لاءِ خوراڪ يا سندن ضرورتن جو بندوبست ڪرڻ.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

ان لحاظ کان فطرو عبادت سان گڏ سماجي ڀلائيءَ جو پڻ هڪ ذريعو آهي، ڇاڪاڻ تہ عيد جي خوشيءَ ۾ معاشي طور ڪمزور ماڻهن جي شرڪت کي آسان بڻائي ٿو.

== ڪنهن تي فطرو لازم آهي؟ ==
فطري جي وجوب جي تفصيل ۾ اسلامي فقهي مذهبن جا ڪجهه اختلاف آهن.

حديث ۾ ابن عمر کان روايت ٿيل آهي تہ رسول الله ﷺ هڪ صاع کجور يا جَوَ مسلمانن جي آزاد ۽ غلام، مرد ۽ عورت، ننڍي ۽ وڏي لاءِ مقرر ڪيو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1503&quot;/&gt;

[[حنفي مذهب|حنفي فقه]] موجب فطرو اهڙي مسلمان تي واجب آهي جيڪو عيدالفطر جي صبح پنهنجي بنيادي ضرورتن کان وڌيڪ نصاب جيتري ملڪيت جو مالڪ هجي. ان ملڪيت جو واپار لاءِ هجڻ يا ان تي هڪ قمري سال گذرڻ ضروري ناهي. ان ڪري صدقه فطر جي نصاب جا شرط عام مال جي زڪوات جي نصاب کان ڪجهه مختلف آهن.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot;/&gt;

[[شافعي مذهب|شافعي]]، [[مالڪي مذهب|مالڪي]] ۽ [[حنبلي مذهب|حنبلي]] فقهي روايتن ۾ عام طور ان شخص جي بنيادي ضرورت ۽ عيد جي ڏينهن ۽ رات جي ضروري خرچ کان وڌيڪ خوراڪ يا وسيلو هجڻ کي بنياد بڻايو ويندو آهي؛ تنهنڪري فطري لاءِ زڪوات واري نصاب جي مالڪي کي لازمي شرط قرار نه ڏنو ويندو آهي.

ننڍن ٻارن جي حوالي سان پڻ حديثن ۾ سندن طرفان فطرو ادا ڪرڻ جو ذڪر موجود آهي. [[عبدالله بن عمر]] ننڍن ۽ وڏن جي طرفان فطرو ادا ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1511&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الزكاة، باب صدقة الفطر على الحر والمملوك
 |at=حديث 1511
}}&lt;/ref&gt;

== فطري جو مقدار ==
نبوي دور جي روايتن ۾ فطري جو بنيادي مقدار '''هڪ صاع''' مقرر ٿيل ملي ٿو. ابن عمر جي حديث موجب رسول الله ﷺ هڪ صاع کجور يا هڪ صاع جَوَ صدقه فطر طور مقرر ڪيو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1503&quot;/&gt;

[[ابو سعيد خدري]] کان روايت آهي:

{{اقتباس|اسان رسول الله ﷺ جي زماني ۾ صدقه فطر طور هڪ صاع کاڌو، يا هڪ صاع جَوَ، يا هڪ صاع کجور، يا هڪ صاع اَقِط (خشڪ پنير)، يا هڪ صاع ڪشمش ڏيندا هئاسين.&lt;ref name=&quot;Bukhari1506&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الزكاة، باب صدقة الفطر صاعا من طعام
 |at=حديث 1506
}}&lt;/ref&gt;}}

'''صاع''' قديم عرب ماپ آهي ۽ اصل ۾ مقدار يا گنجائش جي ماپ هئي، وزن جي نه؛ تنهنڪري جديد ڪلوگرام ۾ ان جي صحيح برابري بابت عالمن ۽ ماپ جي طريقن ۾ فرق ملي ٿو. ان سبب مختلف ملڪن ۽ مذهبي ادارن پاران فطري لاءِ اعلان ڪيل ڪلوگرام جو مقدار ٿورو مختلف ٿي سگهي ٿو.

=== ڪڻڪ جي مقدار بابت ===
ڪڻڪ بابت ابتدائي اسلامي دور ۾ اڌ صاع جي برابريءَ جو استعمال پڻ روايتن ۾ ملي ٿو. صحيح مسلم ۾ ابن عمر کان روايت آهي تہ ماڻهن هڪ صاع کجور يا جَوَ جي برابر ٻن مُدن، يعني اڌ صاع، سٺي ڪڻڪ کي قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Muslim984&quot;/&gt;

حنفي فقه ۾ عام طور ڪڻڪ يا ڪڻڪ جي اٽي لاءِ اڌ صاع ۽ جَوَ، کجور يا ڪشمش لاءِ هڪ صاع جي حساب کي اختيار ڪيو ويو آهي. ٻين فقهي مذهبن ۾ عام طور بنيادي خوراڪ مان هڪ صاع ادا ڪرڻ تي زور ڏنو ويو آهي.

== خوراڪ يا رقم جي صورت ۾ ادائيگي ==
فطرو اصل حديثي روايتن ۾ خوراڪ جي صورت ۾ ادا ڪيو ويندو هو، جهڙوڪ کجور، جَوَ، ڪشمش يا ٻيو کاڌو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1506&quot;/&gt;

فطري جي قيمت رقم جي صورت ۾ ادا ڪرڻ بابت فقهي مذهبن ۾ اختلاف آهي. [[حنفي مذهب|حنفي فقه]] ۾ خوراڪ جي قيمت رقم جي صورت ۾ ادا ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي آهي، ۽ ضرورت يا فائدي جي لحاظ کان رقم ڏيڻ کي مناسب سمجهيو وڃي ٿو. ٻين فقهي مذهبن جي روايتي موقف ۾ فطرو بنيادي خوراڪ جي صورت ۾ ڏيڻ تي وڌيڪ زور ڏنو ويو آهي، جيتوڻيڪ جديد عالمن ۾ ضرورت ۽ مصلحت جي بنياد تي نقد ادائيگي بابت پڻ مختلف رايا موجود آهن.

ان ڪري هر سال ڪنهن ملڪ ۾ مقرر ٿيندڙ نقد رقم خوراڪ جي مقامي قيمتن مطابق بدلجي سگهي ٿي ۽ اها پاڻ شرعي طور ڪا مستقل مقرر رقم نه آهي.

== ادائيگيءَ جو وقت ==
فطرو [[عيدالفطر]] جي نماز کان اڳ ادا ڪرڻ جي خاص هدايت حديثن ۾ ملي ٿي. ابن عمر کان روايت آهي تہ رسول الله ﷺ حڪم ڪيو تہ ماڻهن جي عيد نماز لاءِ نڪرڻ کان اڳ فطرو ادا ڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Bukhari1509&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الزكاة، باب الصدقة قبل العيد
 |at=حديث 1509
}}&lt;/ref&gt;

صحابه جي عمل مان عيد کان هڪ يا ٻه ڏينهن اڳ فطرو ادا ڪرڻ جو ثبوت پڻ ملي ٿو. صحيح بخاري ۾ نقل ٿيل آهي تہ ماڻهو عيدالفطر کان هڪ يا ٻه ڏينهن اڳ فطرو ادا ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Bukhari1511&quot;/&gt;

ابن عباس جي روايت موجب جيڪو شخص ان کي عيد جي نماز کان اڳ ادا ڪري، تنهن جي ادائيگي زڪوات الفطر طور قبول ٿيڻ جي اميد رکي ٿي، جڏهن تہ نماز کان پوءِ ادا ڪرڻ کي عام صدقي وانگر بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

فقهي مذهبن ۾ فطري جي وجوب جي عين وقت ۽ رمضان دوران اڳواٽ ادائيگيءَ جي حد بابت ڪجهه اختلاف آهن، پر ان جي ادائيگيءَ جو افضل وقت عيدالفطر جي ڏينهن عيد نماز کان اڳ سمجهيو وڃي ٿو.

== فطرو ڪنهن کي ڏنو وڃي؟ ==
فطري جو بنيادي مقصد محتاج ماڻهن جي مدد ڪرڻ آهي. ابن عباس جي حديث ۾ ان کي واضح طور '''مسڪينن لاءِ خوراڪ''' قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

فطري جي مستحقن جي دائري بابت فقهاءَ جا مختلف رايا آهن. حنفي فقه ۾ عام طور زڪوات جا مستحق فطري جا پڻ مستحق سمجهيا وڃن ٿا، جڏهن تہ ڪجهه ٻين فقيهن فطري ۾ فقيرن ۽ مسڪينن کي خاص ترجيح ڏني آهي.

اهڙي شخص کي فطرو ڏيڻ صحيح نه سمجهيو ويندو جنهن جي مالي ڪفالت شرعاً فطرو ڏيندڙ شخص تي لازم هجي، جهڙوڪ والدين، اولاد يا زال جي صورت ۾ لاڳو ٿيندڙ فقهي ضابطا. انهن تفصيلن ۾ پڻ فقهي مذهبن جا اختلاف موجود آهن.

== زڪوات ۽ فطري ۾ فرق ==
فطرو ۽ [[زڪوات]] ٻئي مالي عبادتون ۽ صدقي جون صورتون آهن، پر ٻنهي جي شرطن ۽ وقت ۾ فرق آهي. زڪوات عام طور مخصوص قسم جي مال، مقرر نصاب ۽ ڪيترين حالتن ۾ هڪ قمري سال گذرڻ سان لاڳاپيل آهي، جڏهن تہ فطرو رمضان جي پڄاڻي ۽ عيدالفطر سان لاڳاپيل آهي.

فطري ۾ هر اهل شخص جي حساب سان مقرر مقدار ادا ڪيو وڃي ٿو، جڏهن تہ مال جي زڪوات جو مقدار مال جي قسم ۽ مقدار مطابق مقرر ٿيندو آهي. فطري جو خاص مقصد عيد جي موقعي تي محتاجن جي مدد ۽ روزيدار جي روزي ۾ ٿيل ڪوتاهين جي تلافي پڻ بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

== خاندان جي طرفان فطرو ==
اسلامي روايت ۽ فقهي عمل ۾ گهر جو سربراهه پنهنجي زيرِ ڪفالت ماڻهن طرفان فطرو ادا ڪري سگهي ٿو. عبدالله بن عمر بابت روايت آهي تہ هو ننڍن ۽ وڏن، بلڪه پنهنجي گهر جي ٻارن طرفان پڻ فطرو ادا ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1511&quot;/&gt;

زال، بالغ اولاد ۽ ٻين مائٽن طرفان فطرو ادا ڪرڻ جي ذميواري بابت فقهي مذهبن جا تفصيلي ضابطا مختلف آهن. حنفي فقه موجب بالغ ۽ مالي طور اهل شخص اصولي طور پنهنجي فطري جو پاڻ ذميوار هوندو آهي، جڏهن تہ نابالغ ٻارن بابت سندن مال ۽ سرپرست جي ذميواري جا الڳ احڪام بيان ڪيا ويا آهن.

== روزو نه رکندڙ شخص ==
فطرو صرف روزو رکڻ جي بدلي يا روزي جي قبوليت جي فيس نه آهي. ان ڪري جيڪو مسلمان شرعي عذر سبب رمضان جا روزا نه رکي سگهي، ان تي پڻ، جيڪڏهن سندس فقهي مذهب موجب فطري جي مالي اهليت جا شرط پورا ٿين، فطرو لازم ٿي سگهي ٿو. حديث ۾ فطري جو حڪم مسلمان مردن، عورتن، ننڍن ۽ وڏن لاءِ بيان ٿيو آهي، جنهن ۾ ننڍا ٻار به شامل آهن، جڏهن تہ انهن تي رمضان جا روزا فرض نه هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;Bukhari1503&quot;/&gt;

اهڙيءَ طرح فطرو رمضان جي روزي سان گهرو تعلق رکڻ باوجود هڪ مستقل مالي عبادت پڻ آهي.

== سماجي اهميت ==
فطري جو نظام اسلامي سماجي ڀلائيءَ جي تصور سان ڳنڍيل آهي. ان جي ذريعي عيدالفطر کان اڳ محتاج ماڻهن تائين خوراڪ يا مالي مدد پهچائڻ جو مقصد رکيو ويو آهي، جيئن معاشي طور ڪمزور ماڻهو پڻ عيد جي ضرورتن کي پورو ڪري سگهن.

ابن عباس جي روايت ۾ فطري کي هڪ ئي وقت روزيدار جي پاڪائي ۽ مسڪينن جي خوراڪ قرار ڏيڻ ان جي عبادي ۽ سماجي ٻنهي پهلوئن کي ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

== ڏسو پڻ ==
* [[عيدالفطر]]
* [[رمضان]]
* [[روزو]]
* [[زڪوات]]
* [[صدقو]]
* [[فديه]]
* [[ڪفارو]]
* [[اسلامي فقه]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{اسلام جا موضوع}}

[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:زڪوات]]
[[زمرو:رمضان]]
[[زمرو:عيدالفطر]]
[[زمرو:صدقو]]

== حوالا ==</text>
      <sha1>768bxjcv95sj1gjft9xfnlpf6hwth6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416552</id>
      <parentid>416551</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16659" sha1="inzqlappqo9mbbf8dco1dysd0ycdjq8" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|عيدالفطر جي موقعي تي مسلمانن طرفان ادا ڪيو ويندڙ صدقو}}


'''فطرو''' يا '''صدقه فطر'''{{ٻيا نالا|عربي=زكاة الفطر، صدقة الفطر|انگريزي=Zakat al-Fitr}}  ھڪ قسم جو [[صدقو]] آهي جيڪو ھر خوشحال مسلمان عيدالفطر جي نماز کان پھريان ادا ڪندو آهي. فطرو ھر اھڙي مسلمان ٿي واجب آهي جنهن وٽ ايترو مال ھجي جيڪو ان جي بنيادي ضرورتن کان وڌيڪَ ھجي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. توڻي ان تي زڪوات واجب ٿيندي ھجي يا نہ ٿيندي ھجي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. فطري واجب ٿيڻ لاء وري اھو شرط بہ ناھي تہ ان مال کي ھڪ سال ٿي ويو ھجي ۽ نہ اھو شرط آھي تہ مال وارو عاقل ھجي جيڪڏهن خوشحال آهي ته ھي ٻارن ۽ چرين تي پڻ واجب آهي&lt;ref name =&quot; آسان فقه&quot; &gt; - ڪتاب: آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002 - صہ 45-46  &lt;/ref&gt;.

'''فطرو'''، '''صدقه فطر''' يا '''زڪوات الفطر''' ({{lang-ar|زكاة الفطر}}) [[رمضان]] جي پڄاڻي ۽ [[عيدالفطر]] جي موقعي تي ادا ٿيندڙ مخصوص شرعي صدقو آهي. اسلامي روايت موجب ان جو مقصد روزيدار کان روزي دوران ٿيل لغو ۽ نامناسب ڳالهين جي اثر جي تلافي ڪرڻ ۽ غريبن ۽ مسڪينن کي عيد جي موقعي تي خوراڪ مهيا ڪرڻ آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;&gt;{{cite book
 |title=سنن أبي داود
 |author=أبو داود سليمان بن الأشعث
 |chapter=كتاب الزكاة، باب زكاة الفطر
 |at=حديث 1609
}}&lt;/ref&gt;

فطرو عام [[زڪوات]] کان ڪيترن لحاظن کان مختلف آهي. مال جي زڪوات مال ۽ ان جي نصاب سان تعلق رکي ٿي، جڏهن ته فطرو رمضان جي پڄاڻي ۽ عيدالفطر سان لاڳاپيل عبادت آهي. ان جي ادائيگيءَ لاءِ مال تي پورو قمري سال گذرڻ شرط نه آهي. فطري جي وجوب لاءِ گهربل مالي حيثيت بابت مختلف فقهي مذهبن ۾ تفصيل ۽ اختلاف موجود آهن.

== نالو ۽ معنيٰ ==
لفظ '''فطر''' عربي لفظ {{lang|ar|فطر}} مان نڪتل آهي، جنهن جو هڪ مفهوم روزو کولڻ يا روزي جي حالت ختم ڪرڻ آهي. عيدالفطر رمضان جي روزن جي پڄاڻيءَ تي ٿيندي آهي، تنهنڪري هن موقعي سان لاڳاپيل صدقي کي '''زڪاة الفطر''' يا '''صدقة الفطر''' چيو وڃي ٿو.

سنڌيءَ ۾ ان لاءِ عام طور '''فطرو'''، '''فطراڻو''' يا '''صدقه فطر''' جا لفظ استعمال ٿين ٿا.

== شرعي بنياد ==
فطري جو بنيادي ثبوت [[حديث]] مان ملي ٿو. [[عبدالله بن عمر]] کان روايت آهي تہ [[محمد|رسول الله ﷺ]] مسلمانن تي صدقه فطر مقرر ڪيو، جيڪو هڪ صاع کجور يا هڪ صاع جَوَ جي صورت ۾ هو، ۽ اهو آزاد توڙي غلام، مرد توڙي عورت ۽ ننڍي توڙي وڏي مسلمان لاءِ مقرر ڪيو ويو هو. پاڻ اهو پڻ حڪم ڪيائون تہ فطرو ماڻهن جي عيد جي نماز لاءِ نڪرڻ کان اڳ ادا ڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Bukhari1503&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الزكاة، باب فرض صدقة الفطر
 |at=حديث 1503
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muslim984&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح مسلم
 |author=مسلم بن الحجاج
 |chapter=كتاب الزكاة، باب زكاة الفطر على المسلمين من التمر والشعير
 |at=حديث 984
}}&lt;/ref&gt;

[[ابن عباس]] کان روايت آهي تہ رسول الله ﷺ زڪوات الفطر کي روزيدار لاءِ لغو ۽ بي حيائيءَ وارين ڳالهين کان پاڪائي ۽ مسڪينن لاءِ خوراڪ طور مقرر ڪيو. روايت ۾ عيد جي نماز کان اڳ ان جي ادائيگيءَ تي پڻ زور ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

== مقصد ۽ حڪمت ==
حديثن جي بنياد تي فطري جا ٻه نمايان مقصد بيان ڪيا وڃن ٿا:

* رمضان جي روزن دوران روزيدار کان ٿيل لغو، فضول يا نامناسب ڳالهين جي اثر جي تلافي ۽ روحاني پاڪائي؛
* عيدالفطر جي موقعي تي غريبن ۽ مسڪينن لاءِ خوراڪ يا سندن ضرورتن جو بندوبست ڪرڻ.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

ان لحاظ کان فطرو عبادت سان گڏ سماجي ڀلائيءَ جو پڻ هڪ ذريعو آهي، ڇاڪاڻ تہ عيد جي خوشيءَ ۾ معاشي طور ڪمزور ماڻهن جي شرڪت کي آسان بڻائي ٿو.

== ڪنهن تي فطرو لازم آهي؟ ==
فطري جي وجوب جي تفصيل ۾ اسلامي فقهي مذهبن جا ڪجهه اختلاف آهن.

حديث ۾ ابن عمر کان روايت ٿيل آهي تہ رسول الله ﷺ هڪ صاع کجور يا جَوَ مسلمانن جي آزاد ۽ غلام، مرد ۽ عورت، ننڍي ۽ وڏي لاءِ مقرر ڪيو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1503&quot;/&gt;

[[حنفي مذهب|حنفي فقه]] موجب فطرو اهڙي مسلمان تي واجب آهي جيڪو عيدالفطر جي صبح پنهنجي بنيادي ضرورتن کان وڌيڪ نصاب جيتري ملڪيت جو مالڪ هجي. ان ملڪيت جو واپار لاءِ هجڻ يا ان تي هڪ قمري سال گذرڻ ضروري ناهي. ان ڪري صدقه فطر جي نصاب جا شرط عام مال جي زڪوات جي نصاب کان ڪجهه مختلف آهن.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot;/&gt;

[[شافعي مذهب|شافعي]]، [[مالڪي مذهب|مالڪي]] ۽ [[حنبلي مذهب|حنبلي]] فقهي روايتن ۾ عام طور ان شخص جي بنيادي ضرورت ۽ عيد جي ڏينهن ۽ رات جي ضروري خرچ کان وڌيڪ خوراڪ يا وسيلو هجڻ کي بنياد بڻايو ويندو آهي؛ تنهنڪري فطري لاءِ زڪوات واري نصاب جي مالڪي کي لازمي شرط قرار نه ڏنو ويندو آهي.

ننڍن ٻارن جي حوالي سان پڻ حديثن ۾ سندن طرفان فطرو ادا ڪرڻ جو ذڪر موجود آهي. [[عبدالله بن عمر]] ننڍن ۽ وڏن جي طرفان فطرو ادا ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1511&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الزكاة، باب صدقة الفطر على الحر والمملوك
 |at=حديث 1511
}}&lt;/ref&gt;

== فطري جو مقدار ==
نبوي دور جي روايتن ۾ فطري جو بنيادي مقدار '''هڪ صاع''' مقرر ٿيل ملي ٿو. ابن عمر جي حديث موجب رسول الله ﷺ هڪ صاع کجور يا هڪ صاع جَوَ صدقه فطر طور مقرر ڪيو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1503&quot;/&gt;

[[ابو سعيد خدري]] کان روايت آهي:

{{اقتباس|اسان رسول الله ﷺ جي زماني ۾ صدقه فطر طور هڪ صاع کاڌو، يا هڪ صاع جَوَ، يا هڪ صاع کجور، يا هڪ صاع اَقِط (خشڪ پنير)، يا هڪ صاع ڪشمش ڏيندا هئاسين.&lt;ref name=&quot;Bukhari1506&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الزكاة، باب صدقة الفطر صاعا من طعام
 |at=حديث 1506
}}&lt;/ref&gt;}}

'''صاع''' قديم عرب ماپ آهي ۽ اصل ۾ مقدار يا گنجائش جي ماپ هئي، وزن جي نه؛ تنهنڪري جديد ڪلوگرام ۾ ان جي صحيح برابري بابت عالمن ۽ ماپ جي طريقن ۾ فرق ملي ٿو. ان سبب مختلف ملڪن ۽ مذهبي ادارن پاران فطري لاءِ اعلان ڪيل ڪلوگرام جو مقدار ٿورو مختلف ٿي سگهي ٿو.

=== ڪڻڪ جي مقدار بابت ===
ڪڻڪ بابت ابتدائي اسلامي دور ۾ اڌ صاع جي برابريءَ جو استعمال پڻ روايتن ۾ ملي ٿو. صحيح مسلم ۾ ابن عمر کان روايت آهي تہ ماڻهن هڪ صاع کجور يا جَوَ جي برابر ٻن مُدن، يعني اڌ صاع، سٺي ڪڻڪ کي قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Muslim984&quot;/&gt;

حنفي فقه ۾ عام طور ڪڻڪ يا ڪڻڪ جي اٽي لاءِ اڌ صاع ۽ جَوَ، کجور يا ڪشمش لاءِ هڪ صاع جي حساب کي اختيار ڪيو ويو آهي. ٻين فقهي مذهبن ۾ عام طور بنيادي خوراڪ مان هڪ صاع ادا ڪرڻ تي زور ڏنو ويو آهي.

== خوراڪ يا رقم جي صورت ۾ ادائيگي ==
فطرو اصل حديثي روايتن ۾ خوراڪ جي صورت ۾ ادا ڪيو ويندو هو، جهڙوڪ کجور، جَوَ، ڪشمش يا ٻيو کاڌو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1506&quot;/&gt;

فطري جي قيمت رقم جي صورت ۾ ادا ڪرڻ بابت فقهي مذهبن ۾ اختلاف آهي. [[حنفي مذهب|حنفي فقه]] ۾ خوراڪ جي قيمت رقم جي صورت ۾ ادا ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي آهي، ۽ ضرورت يا فائدي جي لحاظ کان رقم ڏيڻ کي مناسب سمجهيو وڃي ٿو. ٻين فقهي مذهبن جي روايتي موقف ۾ فطرو بنيادي خوراڪ جي صورت ۾ ڏيڻ تي وڌيڪ زور ڏنو ويو آهي، جيتوڻيڪ جديد عالمن ۾ ضرورت ۽ مصلحت جي بنياد تي نقد ادائيگي بابت پڻ مختلف رايا موجود آهن.

ان ڪري هر سال ڪنهن ملڪ ۾ مقرر ٿيندڙ نقد رقم خوراڪ جي مقامي قيمتن مطابق بدلجي سگهي ٿي ۽ اها پاڻ شرعي طور ڪا مستقل مقرر رقم نه آهي.

== ادائيگيءَ جو وقت ==
فطرو [[عيدالفطر]] جي نماز کان اڳ ادا ڪرڻ جي خاص هدايت حديثن ۾ ملي ٿي. ابن عمر کان روايت آهي تہ رسول الله ﷺ حڪم ڪيو تہ ماڻهن جي عيد نماز لاءِ نڪرڻ کان اڳ فطرو ادا ڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Bukhari1509&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الزكاة، باب الصدقة قبل العيد
 |at=حديث 1509
}}&lt;/ref&gt;

صحابه جي عمل مان عيد کان هڪ يا ٻه ڏينهن اڳ فطرو ادا ڪرڻ جو ثبوت پڻ ملي ٿو. صحيح بخاري ۾ نقل ٿيل آهي تہ ماڻهو عيدالفطر کان هڪ يا ٻه ڏينهن اڳ فطرو ادا ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Bukhari1511&quot;/&gt;

ابن عباس جي روايت موجب جيڪو شخص ان کي عيد جي نماز کان اڳ ادا ڪري، تنهن جي ادائيگي زڪوات الفطر طور قبول ٿيڻ جي اميد رکي ٿي، جڏهن تہ نماز کان پوءِ ادا ڪرڻ کي عام صدقي وانگر بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

فقهي مذهبن ۾ فطري جي وجوب جي عين وقت ۽ رمضان دوران اڳواٽ ادائيگيءَ جي حد بابت ڪجهه اختلاف آهن، پر ان جي ادائيگيءَ جو افضل وقت عيدالفطر جي ڏينهن عيد نماز کان اڳ سمجهيو وڃي ٿو.

== فطرو ڪنهن کي ڏنو وڃي؟ ==
فطري جو بنيادي مقصد محتاج ماڻهن جي مدد ڪرڻ آهي. ابن عباس جي حديث ۾ ان کي واضح طور '''مسڪينن لاءِ خوراڪ''' قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

فطري جي مستحقن جي دائري بابت فقهاءَ جا مختلف رايا آهن. حنفي فقه ۾ عام طور زڪوات جا مستحق فطري جا پڻ مستحق سمجهيا وڃن ٿا، جڏهن تہ ڪجهه ٻين فقيهن فطري ۾ فقيرن ۽ مسڪينن کي خاص ترجيح ڏني آهي.

اهڙي شخص کي فطرو ڏيڻ صحيح نه سمجهيو ويندو جنهن جي مالي ڪفالت شرعاً فطرو ڏيندڙ شخص تي لازم هجي، جهڙوڪ والدين، اولاد يا زال جي صورت ۾ لاڳو ٿيندڙ فقهي ضابطا. انهن تفصيلن ۾ پڻ فقهي مذهبن جا اختلاف موجود آهن.

== زڪوات ۽ فطري ۾ فرق ==
فطرو ۽ [[زڪوات]] ٻئي مالي عبادتون ۽ صدقي جون صورتون آهن، پر ٻنهي جي شرطن ۽ وقت ۾ فرق آهي. زڪوات عام طور مخصوص قسم جي مال، مقرر نصاب ۽ ڪيترين حالتن ۾ هڪ قمري سال گذرڻ سان لاڳاپيل آهي، جڏهن تہ فطرو رمضان جي پڄاڻي ۽ عيدالفطر سان لاڳاپيل آهي.

فطري ۾ هر اهل شخص جي حساب سان مقرر مقدار ادا ڪيو وڃي ٿو، جڏهن تہ مال جي زڪوات جو مقدار مال جي قسم ۽ مقدار مطابق مقرر ٿيندو آهي. فطري جو خاص مقصد عيد جي موقعي تي محتاجن جي مدد ۽ روزيدار جي روزي ۾ ٿيل ڪوتاهين جي تلافي پڻ بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

== خاندان جي طرفان فطرو ==
اسلامي روايت ۽ فقهي عمل ۾ گهر جو سربراهه پنهنجي زيرِ ڪفالت ماڻهن طرفان فطرو ادا ڪري سگهي ٿو. عبدالله بن عمر بابت روايت آهي تہ هو ننڍن ۽ وڏن، بلڪه پنهنجي گهر جي ٻارن طرفان پڻ فطرو ادا ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1511&quot;/&gt;

زال، بالغ اولاد ۽ ٻين مائٽن طرفان فطرو ادا ڪرڻ جي ذميواري بابت فقهي مذهبن جا تفصيلي ضابطا مختلف آهن. حنفي فقه موجب بالغ ۽ مالي طور اهل شخص اصولي طور پنهنجي فطري جو پاڻ ذميوار هوندو آهي، جڏهن تہ نابالغ ٻارن بابت سندن مال ۽ سرپرست جي ذميواري جا الڳ احڪام بيان ڪيا ويا آهن.

== روزو نه رکندڙ شخص ==
فطرو صرف روزو رکڻ جي بدلي يا روزي جي قبوليت جي فيس نه آهي. ان ڪري جيڪو مسلمان شرعي عذر سبب رمضان جا روزا نه رکي سگهي، ان تي پڻ، جيڪڏهن سندس فقهي مذهب موجب فطري جي مالي اهليت جا شرط پورا ٿين، فطرو لازم ٿي سگهي ٿو. حديث ۾ فطري جو حڪم مسلمان مردن، عورتن، ننڍن ۽ وڏن لاءِ بيان ٿيو آهي، جنهن ۾ ننڍا ٻار به شامل آهن، جڏهن تہ انهن تي رمضان جا روزا فرض نه هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;Bukhari1503&quot;/&gt;

اهڙيءَ طرح فطرو رمضان جي روزي سان گهرو تعلق رکڻ باوجود هڪ مستقل مالي عبادت پڻ آهي.

== سماجي اهميت ==
فطري جو نظام اسلامي سماجي ڀلائيءَ جي تصور سان ڳنڍيل آهي. ان جي ذريعي عيدالفطر کان اڳ محتاج ماڻهن تائين خوراڪ يا مالي مدد پهچائڻ جو مقصد رکيو ويو آهي، جيئن معاشي طور ڪمزور ماڻهو پڻ عيد جي ضرورتن کي پورو ڪري سگهن.

ابن عباس جي روايت ۾ فطري کي هڪ ئي وقت روزيدار جي پاڪائي ۽ مسڪينن جي خوراڪ قرار ڏيڻ ان جي عبادي ۽ سماجي ٻنهي پهلوئن کي ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

== ڏسو پڻ ==
* [[عيدالفطر]]
* [[رمضان]]
* [[روزو]]
* [[زڪوات]]
* [[صدقو]]
* [[فديه]]
* [[ڪفارو]]
* [[اسلامي فقه]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{اسلام جا موضوع}}

[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:زڪوات]]
[[زمرو:رمضان]]
[[زمرو:عيدالفطر]]
[[زمرو:صدقو]]

== حوالا ==</text>
      <sha1>inzqlappqo9mbbf8dco1dysd0ycdjq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416553</id>
      <parentid>416552</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16670" sha1="mrrzl7slvi0kw1vjsor0olyhtz42pjy" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|عيدالفطر جي موقعي تي مسلمانن طرفان ادا ڪيو ويندڙ صدقو}}


'''فطرو''' يا '''صدقه فطر'''{{ٻيا نالا|عربي=زكاة الفطر، صدقة الفطر|انگريزي=Zakat al-Fitr}}  ھڪ قسم جو [[صدقو]] آهي جيڪو ھر خوشحال مسلمان عيدالفطر جي نماز کان پھريان ادا ڪندو آهي. فطرو ھر اھڙي مسلمان ٿي واجب آهي جنهن وٽ ايترو مال ھجي جيڪو ان جي بنيادي ضرورتن کان وڌيڪَ ھجي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. توڻي ان تي زڪوات واجب ٿيندي ھجي يا نہ ٿيندي ھجي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. فطري واجب ٿيڻ لاء وري اھو شرط بہ ناھي تہ ان مال کي ھڪ سال ٿي ويو ھجي ۽ نہ اھو شرط آھي تہ مال وارو عاقل ھجي جيڪڏهن خوشحال آهي ته ھي ٻارن ۽ چرين تي پڻ واجب آهي&lt;ref name =&quot; آسان فقه&quot; &gt; - ڪتاب: آسان فقه، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002 - صہ 45-46  &lt;/ref&gt;.

'''فطرو'''، '''صدقه فطر''' يا '''زڪوات الفطر''' ({{lang-ar|زكاة الفطر}}) [[رمضان]] جي پڄاڻي ۽ [[عيدالفطر]] جي موقعي تي ادا ٿيندڙ مخصوص شرعي صدقو آهي. اسلامي روايت موجب ان جو مقصد روزيدار کان روزي دوران ٿيل لغو ۽ نامناسب ڳالهين جي اثر جي تلافي ڪرڻ ۽ غريبن ۽ مسڪينن کي عيد جي موقعي تي خوراڪ مهيا ڪرڻ آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;&gt;{{cite book
 |title=سنن أبي داود
 |author=أبو داود سليمان بن الأشعث
 |chapter=كتاب الزكاة، باب زكاة الفطر
 |at=حديث 1609
}}&lt;/ref&gt;

فطرو عام [[زڪوات]] کان ڪيترن لحاظن کان مختلف آهي. مال جي زڪوات مال ۽ ان جي نصاب سان تعلق رکي ٿي، جڏهن ته فطرو رمضان جي پڄاڻي ۽ عيدالفطر سان لاڳاپيل عبادت آهي. ان جي ادائيگيءَ لاءِ مال تي پورو قمري سال گذرڻ شرط نه آهي. فطري جي وجوب لاءِ گهربل مالي حيثيت بابت مختلف فقهي مذهبن ۾ تفصيل ۽ اختلاف موجود آهن.

{{Clear}}

== نالو ۽ معنيٰ ==
لفظ '''فطر''' عربي لفظ {{lang|ar|فطر}} مان نڪتل آهي، جنهن جو هڪ مفهوم روزو کولڻ يا روزي جي حالت ختم ڪرڻ آهي. عيدالفطر رمضان جي روزن جي پڄاڻيءَ تي ٿيندي آهي، تنهنڪري هن موقعي سان لاڳاپيل صدقي کي '''زڪاة الفطر''' يا '''صدقة الفطر''' چيو وڃي ٿو.

سنڌيءَ ۾ ان لاءِ عام طور '''فطرو'''، '''فطراڻو''' يا '''صدقه فطر''' جا لفظ استعمال ٿين ٿا.

== شرعي بنياد ==
فطري جو بنيادي ثبوت [[حديث]] مان ملي ٿو. [[عبدالله بن عمر]] کان روايت آهي تہ [[محمد|رسول الله ﷺ]] مسلمانن تي صدقه فطر مقرر ڪيو، جيڪو هڪ صاع کجور يا هڪ صاع جَوَ جي صورت ۾ هو، ۽ اهو آزاد توڙي غلام، مرد توڙي عورت ۽ ننڍي توڙي وڏي مسلمان لاءِ مقرر ڪيو ويو هو. پاڻ اهو پڻ حڪم ڪيائون تہ فطرو ماڻهن جي عيد جي نماز لاءِ نڪرڻ کان اڳ ادا ڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Bukhari1503&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الزكاة، باب فرض صدقة الفطر
 |at=حديث 1503
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muslim984&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح مسلم
 |author=مسلم بن الحجاج
 |chapter=كتاب الزكاة، باب زكاة الفطر على المسلمين من التمر والشعير
 |at=حديث 984
}}&lt;/ref&gt;

[[ابن عباس]] کان روايت آهي تہ رسول الله ﷺ زڪوات الفطر کي روزيدار لاءِ لغو ۽ بي حيائيءَ وارين ڳالهين کان پاڪائي ۽ مسڪينن لاءِ خوراڪ طور مقرر ڪيو. روايت ۾ عيد جي نماز کان اڳ ان جي ادائيگيءَ تي پڻ زور ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

== مقصد ۽ حڪمت ==
حديثن جي بنياد تي فطري جا ٻه نمايان مقصد بيان ڪيا وڃن ٿا:

* رمضان جي روزن دوران روزيدار کان ٿيل لغو، فضول يا نامناسب ڳالهين جي اثر جي تلافي ۽ روحاني پاڪائي؛
* عيدالفطر جي موقعي تي غريبن ۽ مسڪينن لاءِ خوراڪ يا سندن ضرورتن جو بندوبست ڪرڻ.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

ان لحاظ کان فطرو عبادت سان گڏ سماجي ڀلائيءَ جو پڻ هڪ ذريعو آهي، ڇاڪاڻ تہ عيد جي خوشيءَ ۾ معاشي طور ڪمزور ماڻهن جي شرڪت کي آسان بڻائي ٿو.

== ڪنهن تي فطرو لازم آهي؟ ==
فطري جي وجوب جي تفصيل ۾ اسلامي فقهي مذهبن جا ڪجهه اختلاف آهن.

حديث ۾ ابن عمر کان روايت ٿيل آهي تہ رسول الله ﷺ هڪ صاع کجور يا جَوَ مسلمانن جي آزاد ۽ غلام، مرد ۽ عورت، ننڍي ۽ وڏي لاءِ مقرر ڪيو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1503&quot;/&gt;

[[حنفي مذهب|حنفي فقه]] موجب فطرو اهڙي مسلمان تي واجب آهي جيڪو عيدالفطر جي صبح پنهنجي بنيادي ضرورتن کان وڌيڪ نصاب جيتري ملڪيت جو مالڪ هجي. ان ملڪيت جو واپار لاءِ هجڻ يا ان تي هڪ قمري سال گذرڻ ضروري ناهي. ان ڪري صدقه فطر جي نصاب جا شرط عام مال جي زڪوات جي نصاب کان ڪجهه مختلف آهن.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot;/&gt;

[[شافعي مذهب|شافعي]]، [[مالڪي مذهب|مالڪي]] ۽ [[حنبلي مذهب|حنبلي]] فقهي روايتن ۾ عام طور ان شخص جي بنيادي ضرورت ۽ عيد جي ڏينهن ۽ رات جي ضروري خرچ کان وڌيڪ خوراڪ يا وسيلو هجڻ کي بنياد بڻايو ويندو آهي؛ تنهنڪري فطري لاءِ زڪوات واري نصاب جي مالڪي کي لازمي شرط قرار نه ڏنو ويندو آهي.

ننڍن ٻارن جي حوالي سان پڻ حديثن ۾ سندن طرفان فطرو ادا ڪرڻ جو ذڪر موجود آهي. [[عبدالله بن عمر]] ننڍن ۽ وڏن جي طرفان فطرو ادا ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1511&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الزكاة، باب صدقة الفطر على الحر والمملوك
 |at=حديث 1511
}}&lt;/ref&gt;

== فطري جو مقدار ==
نبوي دور جي روايتن ۾ فطري جو بنيادي مقدار '''هڪ صاع''' مقرر ٿيل ملي ٿو. ابن عمر جي حديث موجب رسول الله ﷺ هڪ صاع کجور يا هڪ صاع جَوَ صدقه فطر طور مقرر ڪيو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1503&quot;/&gt;

[[ابو سعيد خدري]] کان روايت آهي:

{{اقتباس|اسان رسول الله ﷺ جي زماني ۾ صدقه فطر طور هڪ صاع کاڌو، يا هڪ صاع جَوَ، يا هڪ صاع کجور، يا هڪ صاع اَقِط (خشڪ پنير)، يا هڪ صاع ڪشمش ڏيندا هئاسين.&lt;ref name=&quot;Bukhari1506&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الزكاة، باب صدقة الفطر صاعا من طعام
 |at=حديث 1506
}}&lt;/ref&gt;}}

'''صاع''' قديم عرب ماپ آهي ۽ اصل ۾ مقدار يا گنجائش جي ماپ هئي، وزن جي نه؛ تنهنڪري جديد ڪلوگرام ۾ ان جي صحيح برابري بابت عالمن ۽ ماپ جي طريقن ۾ فرق ملي ٿو. ان سبب مختلف ملڪن ۽ مذهبي ادارن پاران فطري لاءِ اعلان ڪيل ڪلوگرام جو مقدار ٿورو مختلف ٿي سگهي ٿو.

=== ڪڻڪ جي مقدار بابت ===
ڪڻڪ بابت ابتدائي اسلامي دور ۾ اڌ صاع جي برابريءَ جو استعمال پڻ روايتن ۾ ملي ٿو. صحيح مسلم ۾ ابن عمر کان روايت آهي تہ ماڻهن هڪ صاع کجور يا جَوَ جي برابر ٻن مُدن، يعني اڌ صاع، سٺي ڪڻڪ کي قرار ڏنو.&lt;ref name=&quot;Muslim984&quot;/&gt;

حنفي فقه ۾ عام طور ڪڻڪ يا ڪڻڪ جي اٽي لاءِ اڌ صاع ۽ جَوَ، کجور يا ڪشمش لاءِ هڪ صاع جي حساب کي اختيار ڪيو ويو آهي. ٻين فقهي مذهبن ۾ عام طور بنيادي خوراڪ مان هڪ صاع ادا ڪرڻ تي زور ڏنو ويو آهي.

== خوراڪ يا رقم جي صورت ۾ ادائيگي ==
فطرو اصل حديثي روايتن ۾ خوراڪ جي صورت ۾ ادا ڪيو ويندو هو، جهڙوڪ کجور، جَوَ، ڪشمش يا ٻيو کاڌو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1506&quot;/&gt;

فطري جي قيمت رقم جي صورت ۾ ادا ڪرڻ بابت فقهي مذهبن ۾ اختلاف آهي. [[حنفي مذهب|حنفي فقه]] ۾ خوراڪ جي قيمت رقم جي صورت ۾ ادا ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي آهي، ۽ ضرورت يا فائدي جي لحاظ کان رقم ڏيڻ کي مناسب سمجهيو وڃي ٿو. ٻين فقهي مذهبن جي روايتي موقف ۾ فطرو بنيادي خوراڪ جي صورت ۾ ڏيڻ تي وڌيڪ زور ڏنو ويو آهي، جيتوڻيڪ جديد عالمن ۾ ضرورت ۽ مصلحت جي بنياد تي نقد ادائيگي بابت پڻ مختلف رايا موجود آهن.

ان ڪري هر سال ڪنهن ملڪ ۾ مقرر ٿيندڙ نقد رقم خوراڪ جي مقامي قيمتن مطابق بدلجي سگهي ٿي ۽ اها پاڻ شرعي طور ڪا مستقل مقرر رقم نه آهي.

== ادائيگيءَ جو وقت ==
فطرو [[عيدالفطر]] جي نماز کان اڳ ادا ڪرڻ جي خاص هدايت حديثن ۾ ملي ٿي. ابن عمر کان روايت آهي تہ رسول الله ﷺ حڪم ڪيو تہ ماڻهن جي عيد نماز لاءِ نڪرڻ کان اڳ فطرو ادا ڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Bukhari1509&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الزكاة، باب الصدقة قبل العيد
 |at=حديث 1509
}}&lt;/ref&gt;

صحابه جي عمل مان عيد کان هڪ يا ٻه ڏينهن اڳ فطرو ادا ڪرڻ جو ثبوت پڻ ملي ٿو. صحيح بخاري ۾ نقل ٿيل آهي تہ ماڻهو عيدالفطر کان هڪ يا ٻه ڏينهن اڳ فطرو ادا ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Bukhari1511&quot;/&gt;

ابن عباس جي روايت موجب جيڪو شخص ان کي عيد جي نماز کان اڳ ادا ڪري، تنهن جي ادائيگي زڪوات الفطر طور قبول ٿيڻ جي اميد رکي ٿي، جڏهن تہ نماز کان پوءِ ادا ڪرڻ کي عام صدقي وانگر بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

فقهي مذهبن ۾ فطري جي وجوب جي عين وقت ۽ رمضان دوران اڳواٽ ادائيگيءَ جي حد بابت ڪجهه اختلاف آهن، پر ان جي ادائيگيءَ جو افضل وقت عيدالفطر جي ڏينهن عيد نماز کان اڳ سمجهيو وڃي ٿو.

== فطرو ڪنهن کي ڏنو وڃي؟ ==
فطري جو بنيادي مقصد محتاج ماڻهن جي مدد ڪرڻ آهي. ابن عباس جي حديث ۾ ان کي واضح طور '''مسڪينن لاءِ خوراڪ''' قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

فطري جي مستحقن جي دائري بابت فقهاءَ جا مختلف رايا آهن. حنفي فقه ۾ عام طور زڪوات جا مستحق فطري جا پڻ مستحق سمجهيا وڃن ٿا، جڏهن تہ ڪجهه ٻين فقيهن فطري ۾ فقيرن ۽ مسڪينن کي خاص ترجيح ڏني آهي.

اهڙي شخص کي فطرو ڏيڻ صحيح نه سمجهيو ويندو جنهن جي مالي ڪفالت شرعاً فطرو ڏيندڙ شخص تي لازم هجي، جهڙوڪ والدين، اولاد يا زال جي صورت ۾ لاڳو ٿيندڙ فقهي ضابطا. انهن تفصيلن ۾ پڻ فقهي مذهبن جا اختلاف موجود آهن.

== زڪوات ۽ فطري ۾ فرق ==
فطرو ۽ [[زڪوات]] ٻئي مالي عبادتون ۽ صدقي جون صورتون آهن، پر ٻنهي جي شرطن ۽ وقت ۾ فرق آهي. زڪوات عام طور مخصوص قسم جي مال، مقرر نصاب ۽ ڪيترين حالتن ۾ هڪ قمري سال گذرڻ سان لاڳاپيل آهي، جڏهن تہ فطرو رمضان جي پڄاڻي ۽ عيدالفطر سان لاڳاپيل آهي.

فطري ۾ هر اهل شخص جي حساب سان مقرر مقدار ادا ڪيو وڃي ٿو، جڏهن تہ مال جي زڪوات جو مقدار مال جي قسم ۽ مقدار مطابق مقرر ٿيندو آهي. فطري جو خاص مقصد عيد جي موقعي تي محتاجن جي مدد ۽ روزيدار جي روزي ۾ ٿيل ڪوتاهين جي تلافي پڻ بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

== خاندان جي طرفان فطرو ==
اسلامي روايت ۽ فقهي عمل ۾ گهر جو سربراهه پنهنجي زيرِ ڪفالت ماڻهن طرفان فطرو ادا ڪري سگهي ٿو. عبدالله بن عمر بابت روايت آهي تہ هو ننڍن ۽ وڏن، بلڪه پنهنجي گهر جي ٻارن طرفان پڻ فطرو ادا ڪندو هو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1511&quot;/&gt;

زال، بالغ اولاد ۽ ٻين مائٽن طرفان فطرو ادا ڪرڻ جي ذميواري بابت فقهي مذهبن جا تفصيلي ضابطا مختلف آهن. حنفي فقه موجب بالغ ۽ مالي طور اهل شخص اصولي طور پنهنجي فطري جو پاڻ ذميوار هوندو آهي، جڏهن تہ نابالغ ٻارن بابت سندن مال ۽ سرپرست جي ذميواري جا الڳ احڪام بيان ڪيا ويا آهن.

== روزو نه رکندڙ شخص ==
فطرو صرف روزو رکڻ جي بدلي يا روزي جي قبوليت جي فيس نه آهي. ان ڪري جيڪو مسلمان شرعي عذر سبب رمضان جا روزا نه رکي سگهي، ان تي پڻ، جيڪڏهن سندس فقهي مذهب موجب فطري جي مالي اهليت جا شرط پورا ٿين، فطرو لازم ٿي سگهي ٿو. حديث ۾ فطري جو حڪم مسلمان مردن، عورتن، ننڍن ۽ وڏن لاءِ بيان ٿيو آهي، جنهن ۾ ننڍا ٻار به شامل آهن، جڏهن تہ انهن تي رمضان جا روزا فرض نه هوندا آهن.&lt;ref name=&quot;Bukhari1503&quot;/&gt;

اهڙيءَ طرح فطرو رمضان جي روزي سان گهرو تعلق رکڻ باوجود هڪ مستقل مالي عبادت پڻ آهي.

== سماجي اهميت ==
فطري جو نظام اسلامي سماجي ڀلائيءَ جي تصور سان ڳنڍيل آهي. ان جي ذريعي عيدالفطر کان اڳ محتاج ماڻهن تائين خوراڪ يا مالي مدد پهچائڻ جو مقصد رکيو ويو آهي، جيئن معاشي طور ڪمزور ماڻهو پڻ عيد جي ضرورتن کي پورو ڪري سگهن.

ابن عباس جي روايت ۾ فطري کي هڪ ئي وقت روزيدار جي پاڪائي ۽ مسڪينن جي خوراڪ قرار ڏيڻ ان جي عبادي ۽ سماجي ٻنهي پهلوئن کي ظاهر ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;AbuDawud1609&quot;/&gt;

== ڏسو پڻ ==
* [[عيدالفطر]]
* [[رمضان]]
* [[روزو]]
* [[زڪوات]]
* [[صدقو]]
* [[فديه]]
* [[ڪفارو]]
* [[اسلامي فقه]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{اسلام جا موضوع}}

[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]
[[زمرو:زڪوات]]
[[زمرو:رمضان]]
[[زمرو:عيدالفطر]]
[[زمرو:صدقو]]

== حوالا ==</text>
      <sha1>mrrzl7slvi0kw1vjsor0olyhtz42pjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چنڊ گرهڻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57033</id>
    <revision>
      <id>416554</id>
      <parentid>284557</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34502" sha1="hcddy2yofd6wvdrkqheacta3ecu5xww" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|فلڪياتي واقعو، جنهن ۾ چنڊ ڌرتيءَ جي پاڇي مان گذري ٿو}}

{{Infobox astronomical event
| name = چنڊ گرهڻ
| image = Lunar eclipse April 15 2014 California Alfredo Garcia Jr1.jpg
| caption = مڪمل چنڊ گرهڻ
}}

'''چنڊ گرهڻ''' ({{lang-en|Lunar eclipse}}) هڪ [[فلڪيات|فلڪياتي]] واقعو آهي، جيڪو ان وقت پيش اچي ٿو جڏهن [[چنڊ]] پنهنجي مدار ۾ گردش ڪندي [[ڌرتي]] جي پاڇي مان گذري ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://earthsky.org/tonight/centurys-longest-lunar-eclipse-july-27 |title=Century's Longest Lunar Eclipse July 27 |last=McClure |first=Bruce |date=27 July 2018 |website=[[EarthSky]] |access-date=1 August 2018 |archive-date=31 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731114450/http://earthsky.org/tonight/centurys-longest-lunar-eclipse-july-27 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اهو صرف [[پورو چنڊ|پوري چنڊ]] جي مرحلي ۾ ممڪن آهي، جڏهن [[سج]]، ڌرتي ۽ چنڊ تقريباً هڪ سڌ ۾ هجن ۽ ڌرتي سج ۽ چنڊ جي وچ ۾ اچي وڃي.&lt;ref name=&quot;NASAeclipse&quot;&gt;{{Cite web |title=Eclipses - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/moon/eclipses/ |access-date=13 May 2024 |website=science.nasa.gov |date=6 June 2023 |language=en-US |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513174939/https://science.nasa.gov/moon/eclipses/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Lunar eclipse 04-15-2014 by R Jay GaBany.jpg|thumb|مغربي ورجينيا جي [[Charleston, West Virginia|چارلسٽن]] مان ڏٺل اپريل 2014ع جي مڪمل چنڊ گرهڻ جون گڏيل تصويرون]]
[[File:Geometry of a Lunar Eclipse.svg|thumb|300px|چنڊ گرهڻ دوران سج، ڌرتي ۽ چنڊ جي بيهڪ ۽ ڌرتيءَ جي امبرا ۽ پينمبرا جو خاڪو؛ ماپ ۽ فاصلا حقيقي تناسب موجب ناهن]]

چنڊ گرهڻ دوران ڌرتي سج جي سڌي روشنيءَ کي چنڊ تائين پهچڻ کان روڪي ٿي. تنهن هوندي بہ مڪمل گرهڻ وقت چنڊ عام طور مڪمل ڪارو نظر نٿو اچي، ڇاڪاڻ تہ سج جي روشنيءَ جو ڪجهه حصو ڌرتيءَ جي [[فضا]] مان [[فضائي انعطاف|منعطف]] ٿي ڌرتيءَ جي پاڇي تائين پهچي ٿو. فضا ننڍي طول موج واري نيري ۽ واڱڻائي روشنيءَ کي [[ريلي پکيڙ]] ذريعي وڌيڪ پکيڙي ٿي، جڏهن تہ ڳاڙهي ۽ نارنگي روشني نسبتاً وڌيڪ چنڊ تائين پهچي ٿي؛ تنهنڪري مڪمل چنڊ گرهڻ دوران چنڊ ڳاڙهو، نارنگي يا ٽامي جهڙو نظر اچي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;NASAeclipse&quot;/&gt;

[[سج گرهڻ]] جي ڀيٽ ۾ چنڊ گرهڻ ڌرتيءَ جي رات واري پاسي جي تمام وڏي علائقي مان ڏسي سگهجي ٿو ۽ ان جا مرحلا ڪيترائي ڪلاڪ هلي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;&gt;{{cite news |title=Solar and Lunar Eclipses |url=https://www.weather.gov/fsd/suneclipse |access-date=28 September 2025 |work=[[National Weather Service]] |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |date=April 2024 |archive-date=27 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927181710/https://www.weather.gov/fsd/suneclipse |url-status=live }}&lt;/ref&gt; چنڊ گرهڻ کي عام اک سان ڏسڻ محفوظ آهي ۽ ان لاءِ سج گرهڻ وانگر خاص اکين جي حفاظتي فلٽر جي ضرورت ناهي.&lt;ref name=&quot;usatoday&quot;&gt;{{cite web |last1=Shafiq |first1=Saman |title=Is the total lunar eclipse safe to look at? What to know about viewing the rare occurrence |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/03/13/total-lunar-eclipse-safety-viewing-glasses/82364602007/ |website=[[USA TODAY]] |access-date=25 September 2025 |archive-date=3 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103152625/https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/03/13/total-lunar-eclipse-safety-viewing-glasses/82364602007/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ٿيڻ جو سبب ==
چنڊ ڌرتيءَ جي چوڌاري ۽ ڌرتي سج جي چوڌاري گردش ڪري ٿي. سج جي روشني ڌرتيءَ جي پويان خلا ۾ پاڇي جو هڪ مخروط ٺاهي ٿي. جڏهن پوري چنڊ وقت چنڊ هن پاڇي مان گذري ٿو تہ چنڊ گرهڻ ٿئي ٿو.

ڌرتيءَ جي پاڇي جا ٻه بنيادي حصا آهن:

* '''گهرو پاڇو''' يا '''امبرا''' (Umbra) — پاڇي جو مرڪزي ۽ سڀ کان اونداهو حصو، جتي ڌرتي سج جي سڌي روشنيءَ کي مڪمل طور روڪي ٿي.
* '''اڌ پاڇو''' يا '''پينمبرا''' (Penumbra) — پاڇي جو ٻاهريون ۽ نسبتاً هلڪو حصو، جتي ڌرتي سج جي روشنيءَ جو صرف ڪجهه حصو روڪي ٿي.

چنڊ جو انهن ٻن حصن مان گذرڻ اهو طئي ڪري ٿو تہ گرهڻ اڌ پاڇي وارو، جزوي يا مڪمل هوندو.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Lunar eclipse |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/science/lunar-eclipse |access-date=3 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== هر پوري چنڊ تي گرهڻ ڇو نٿو ٿئي؟ ==
چنڊ گرهڻ صرف پوري چنڊ وقت ٿي سگهي ٿو، پر هر پوري چنڊ تي گرهڻ نٿو ٿئي. ان جو سبب اهو آهي تہ چنڊ جي مداري سطح ڌرتيءَ جي سج جي چوڌاري مداري سطح، يعني [[مسير الشمس]]، جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ '''5.1 درجا''' جهڪيل آهي.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;

ان ڪري اڪثر پوري چنڊ وقت چنڊ ڌرتيءَ جي پاڇي جي مٿان يا هيٺان گذري وڃي ٿو. گرهڻ تڏهن ٿئي ٿو جڏهن پورو چنڊ پنهنجي مدار جي انهن نقطن جي ويجهو هجي، جتي چنڊ جو مدار مسير الشمس کي ڪٽي ٿو. انهن نقطن کي '''مداري ڳنڍون''' ({{lang-en|Lunar nodes}}) چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;NASAperiod&quot;&gt;{{Cite web |title=NASA - Periodicity of Lunar Eclipses |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEsaros/LEperiodicity.html |access-date=13 May 2024 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513174939/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEsaros/LEperiodicity.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== چنڊ گرهڻ جا قسم ==

=== اڌ پاڇي وارو چنڊ گرهڻ ===

'''اڌ پاڇي وارو چنڊ گرهڻ''' ({{lang-en|Penumbral lunar eclipse}}) ان وقت ٿئي ٿو جڏهن چنڊ ڌرتيءَ جي پينمبرا مان گذري، پر امبرا ۾ داخل نه ٿئي. اهڙي حالت ۾ ڌرتي چنڊ کان ڏسڻ ۾ سج جي رڳو هڪ حصي کي ڍڪي ٿي، تنهنڪري سج جي ڪجهه سڌي روشني چنڊ تائين پهچندي رهي ٿي.

اهڙي گرهڻ دوران چنڊ جي روشنيءَ ۾ رڳو هلڪي گهٽتائي اچي ٿي، جيڪا ڪڏهن عام اک سان سڃاڻڻ بہ ڏکي هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NASAeclipse&quot;/&gt;

جيڪڏهن چنڊ جو سڄو قرص پينمبرا جي اندر هجي پر امبرا ۾ داخل نه ٿئي تہ ان کي '''مڪمل اڌ پاڇي وارو چنڊ گرهڻ''' چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Penumbral&quot;&gt;{{cite news |last1=Kher |first1=Aparna |last2=Jones |first2=Graham |last3=Hocken |first3=Vigdis |title=What Is a Penumbral Lunar Eclipse? |url=https://www.timeanddate.com/eclipse/penumbral-lunar-eclipse.html |access-date=18 March 2026 |work=timeanddate |publisher=© Time and Date AS |date=5 May 2023 |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303131813/https://www.timeanddate.com/eclipse/penumbral-lunar-eclipse.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

پنج هزار سالن، يعني 2000 ق.م کان 3000ع تائين، جي حساب موجب سڀني چنڊ گرهڻن مان لڳ ڀڳ 36.3 سيڪڙو اڌ پاڇي وارا آهن.&lt;ref name=&quot;Espenak_Meeus_2009&quot;&gt;{{cite web | first1=Fred | last1=Espenak | first2=Jean | last2=Meeus | title=Five Millennium Catalog of Lunar Eclipses: -1999 to +3000 (2000 BCE to 3000 CE) | publisher=NASA Goddard Space Flight Center | date=January 2009 | url=https://ntrs.nasa.gov/api/citations/20090028006/downloads/20090028006.pdf | access-date=2025-08-14 | archive-date=19 April 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250419033351/https://ntrs.nasa.gov/api/citations/20090028006/downloads/20090028006.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== جزوي چنڊ گرهڻ ===

[[File:Eclipse_lunar_2019.gif|thumb|17 جولاءِ 2019ع واري جزوي چنڊ گرهڻ جو برطانيا جي [[Gloucestershire|گلوسٽرشائر]] مان ورتل متحرڪ منظر]]

'''جزوي چنڊ گرهڻ'''  ان وقت ٿئي ٿو جڏهن چنڊ جو صرف ڪجهه حصو ڌرتيءَ جي امبرا ۾ داخل ٿئي. امبرا ۾ داخل ٿيل حصو تمام اونداهو نظر اچي ٿو، جڏهن تہ باقي حصو سڌي سج جي روشني حاصل ڪندو رهي ٿو.&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;/&gt;

2000 ق.م کان 3000ع تائين جي پنج هزار سالن واري عرصي ۾ لڳ ڀڳ 34.9 سيڪڙو چنڊ گرهڻ جزوي آهن.&lt;ref name=&quot;Espenak_Meeus_2009&quot;/&gt;

=== مڪمل چنڊ گرهڻ ===

[[File:2007-03-03 - Lunar Eclipse small-43img.gif|thumb|4 مارچ 2007ع واري مڪمل چنڊ گرهڻ جو وقتي منظر]]

'''مڪمل چنڊ گرهڻ''' ان وقت ٿئي ٿو جڏهن چنڊ جو سڄو نظر ايندڙ قرص ڌرتيءَ جي امبرا ۾ داخل ٿي وڃي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Link |first1=F. |title=Eclipse Phenomena in Astronomy |date=1969 |publisher=Springer Berlin / Heidelberg |location=Berlin, Heidelberg |isbn=978-3-642-86475-9 |doi=10.1007/978-3-642-86475-9 |page=2 |edition=1st |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-86475-9 |access-date=3 January 2023 |format=Softcover |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103202441/https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-86475-9 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هن مرحلي کي '''ڪُليت''' ({{lang-en|Totality}}) چيو وڃي ٿو.

چنڊ جو سراسري مداري رفتار لڳ ڀڳ {{convert|2300|mph|km/s|abbr=on|sigfig=3|order=flip}} آهي. مناسب هندسي حالتن ۾ مڪمل گرهڻ جو ڪُليت وارو مرحلو نظرياتي طور لڳ ڀڳ 107 منٽن تائين هلي سگهي ٿو، جڏهن تہ امبرا سان پهرين ۽ آخري رابطي جي وچ وارو عرصو گهڻو ڊگهو ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book | last=Karttunen | first=Hannu | display-editors=1 | editor1-first=Hannu | editor1-last=Karttunen | editor2-first=Pekka| editor2-last=Kröger | editor3-first=Heikki | editor3-last=Oja | editor4-first=Markku | editor4-last=Poutanen | editor5-first=Karl Johan | editor5-last=Donner | url=https://books.google.com/books?id=DjeVdb0sLEAC&amp;pg=PA139 | title=Fundamental Astronomy | date=2007 | publisher=Springer | edition=5th | isbn=978-3-540-34144-4 | page=139 }}&lt;/ref&gt;

2000 ق.م کان 3000ع تائين جي پنج هزار سالن واري عرصي ۾ لڳ ڀڳ 28.8 سيڪڙو چنڊ گرهڻ مڪمل آهن.&lt;ref name=&quot;Espenak_Meeus_2009&quot;/&gt;

=== مرڪزي چنڊ گرهڻ ===
'''مرڪزي چنڊ گرهڻ'''  اهڙو مڪمل چنڊ گرهڻ آهي، جنهن دوران چنڊ ڌرتيءَ جي پاڇي جي مرڪز جي ويجهو يا ان مان گذري ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book | last1=Westfall | first1=John | title=Celestial Shadows: Eclipses, Transits, and Occultations | last2=Sheehan | first2=William | publisher=Springer | year=2014 | isbn=978-1493915354 | pages=50 | url=https://books.google.com/books?id=W9mLBQAAQBAJ&amp;pg=PA50 }}&lt;/ref&gt;

گرهڻ وقت چنڊ جو ڌرتيءَ کان فاصلو پڻ ڪُليت جي مدت تي اثرانداز ٿي سگهي ٿو. جڏهن چنڊ [[اپوجي]]، يعني پنهنجي مدار ۾ ڌرتيءَ کان سڀ کان پري نقطي، جي ويجهو هجي تہ ان جي مداري رفتار نسبتاً گهٽ هوندي آهي، جنهن ڪري مناسب حالتن ۾ مڪمل گرهڻ جو دور ڊگهو ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Our Celestial Clockwork: From Ancient Origins To Modern Astronomy Of The Solar System | first=Richard | last=Kerner | publisher=World Scientific | year=2021 | isbn=9789811214615 | page=95 | url=https://books.google.com/books?id=5WZEEAAAQBAJ&amp;pg=PA95 }}&lt;/ref&gt;

== ڳاڙهو چنڊ ==

[[File:Lunar eclipse 2018 at Kitt Peak National Observatory.jpg|thumb|مڪمل چنڊ گرهڻ دوران چنڊ جو ڳاڙهو ڏيک]]
[[File:Full Eclipse of the Moon as seen in from Irvine, CA, USA (52075715442) (cropped).jpg|thumb|15 مئي 2022ع جي مڪمل چنڊ گرهڻ دوران ڪُليت؛ ڌرتيءَ جي فضا مان منعطف ٿيل سج جي روشني چنڊ کي ڳاڙهو ڏيک ڏئي ٿي]]

مڪمل چنڊ گرهڻ دوران چنڊ مڪمل طور غائب يا ڪارو نه ٿيندو آهي. ان جو سبب [[فضائي انعطاف]] آهي: ڌرتيءَ جي فضا سج جي روشنيءَ جي ڪجهه حصي کي موڙي ڌرتيءَ جي امبرا تائين پهچائي ٿي. جيڪڏهن ڌرتيءَ تي فضا نه هجي ها تہ مڪمل گرهڻ دوران چنڊ گهڻو وڌيڪ اونداهو نظر اچي ها.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/appearance.html |title=Visual Appearance of Lunar Eclipses |last1=Espenak |first1=Fred |last2=Meeus |first2=Jean |publisher=NASA |access-date=13 April 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029103602/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/appearance.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڌرتيءَ جي فضا مان ڊگهو رستو طئي ڪندي سج جي روشنيءَ جون ننڍي طول موج واريون نيريون ۽ واڱڻائي شعاعون [[ريلي پکيڙ]] سبب وڌيڪ پکڙجي وڃن ٿيون، جڏهن تہ ڊگهي طول موج واري ڳاڙهي ۽ نارنگي روشني وڌيڪ مقدار ۾ پاڇي تائين پهچي ٿي. اها روشني چنڊ جي سطح تان موٽي ڌرتيءَ تائين پهچي ٿي ۽ چنڊ کي ڳاڙهو يا ٽامي جهڙو ڏيک ڏئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Comets, Meteors, and the Zodiacal Light | first=O. V. | last=Dobrovol'skii | page=307 | title=Physics of the Solar System | series=A Course in Astrophysics and Stellar Astronomy | volume=3 | editor-first=A. A. | editor-last=Mikhailov | publisher=National Aeronautics and Space Administration | year=1966 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=hwKJg-TPlbwC&amp;pg=PA307 }}&lt;/ref&gt;

ساڳيو بنيادي نوري عمل ڌرتيءَ تي [[سج اڀرڻ]] ۽ [[سج لهڻ]] وقت آسمان ۽ سج کي ڳاڙهي يا نارنگي رنگ ۾ ڏيکارڻ جو سبب پڻ بڻجي ٿو.

فضا ۾ مٽي، ڪڪر، ايروسول ۽ ٻين ذرڙن جي مقدار چنڊ جي رنگ ۽ روشنيءَ تي اثرانداز ٿئي ٿي. وڏي [[ٻرندڙ جبل|ٻرندڙ جبل]] جي ڦاٽڻ کان پوءِ فضا ۾ ذرڙن جي مقدار وڌڻ سبب ايندڙ چنڊ گرهڻ وڌيڪ اونداهو يا گهرو ڳاڙهو نظر اچي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Lunar eclipse brightness and the terrestrial atmosphere | last=Di Giovanni | first=G. | journal=Journal of the British Astronomical Association | volume=128 | issue=1 | pages=10–17 | date=February 2018 | bibcode=2018JBAA..128...10D }}&lt;/ref&gt;

مڪمل گرهڻ دوران ڳاڙهي نظر ايندڙ چنڊ لاءِ عام ميڊيا ۾ '''بلڊ مون''' جو اصطلاح استعمال ٿيندو آهي، پر اهو چنڊ گرهڻ جي باقاعدي فلڪياتي درجابنديءَ جو الڳ قسم ناهي.

== گرهڻ جو موسم ==
اهڙو عرصو جنهن دوران سج چنڊ جي مداري ڳنڍن مان ڪنهن هڪ جي ويجهو هجي ۽ سج يا چنڊ گرهڻ ٿيڻ ممڪن هجي، تنهن کي '''گرهڻ جو موسم''' (Eclipse season) چيو وڃي ٿو. گرهڻ رڳو اهڙي موسم دوران ممڪن هوندا آهن، جڏهن سج آسمان ۾ چنڊ جي مدار جي ڪنهن ڳنڍ جي ويجهو هجي.&lt;ref name=&quot;NASAperiod&quot;/&gt;

== گرهڻ جا رابطي وارا مرحلا ==

[[File:Lunar eclipse contact diagram.svg|thumb|چنڊ گرهڻ دوران ڌرتيءَ جي امبرا ۽ پينمبرا سان چنڊ جي رابطي جا مرحلا]]

مڪمل چنڊ گرهڻ جي وقتن کي عام طور ڌرتيءَ جي پاڇي سان چنڊ جي '''رابطن''' ({{lang-en|Contacts}}) ذريعي بيان ڪيو ويندو آهي:&lt;ref&gt;{{cite web|last=Clarke|first=Kevin|title=On the nature of eclipses|url=https://www.inconstantmoon.com/cyc_ecl1.htm|work=Inconstant Moon|publisher=Cyclopedia Selenica|access-date=19 December 2010|archive-date=12 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110712022741/http://www.inconstantmoon.com/cyc_ecl1.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

* '''P1''' — اڌ پاڇي واري گرهڻ جي شروعات؛ ڌرتيءَ جي پينمبرا چنڊ جي ٻاهرئين ڪناري کي ڇهي ٿي.
* '''U1''' — جزوي گرهڻ جي شروعات؛ ڌرتيءَ جي امبرا چنڊ جي ڪناري تائين پهچي ٿي.
* '''U2''' — مڪمل گرهڻ جي شروعات؛ چنڊ جو سڄو قرص امبرا ۾ داخل ٿي وڃي ٿو.
* '''وڌ ۾ وڌ گرهڻ''' — چنڊ ڌرتيءَ جي پاڇي جي مرڪز جي سڀ کان ويجهو هوندو آهي.
* '''U3''' — مڪمل گرهڻ جي پڄاڻي؛ چنڊ جو هڪ ڪنارو امبرا مان نڪرڻ شروع ڪري ٿو.
* '''U4''' — جزوي گرهڻ جي پڄاڻي؛ چنڊ مڪمل طور امبرا مان نڪري وڃي ٿو.
* '''P4''' — اڌ پاڇي واري گرهڻ جي پڄاڻي؛ چنڊ مڪمل طور پينمبرا مان نڪري وڃي ٿو.

== ڊانجون پيمانو ==

[[File:Blood Moon.svg|thumb|ڌرتيءَ جي فضا سج جي ڳاڙهي روشنيءَ کي امبرا ڏانهن منعطف ڪري ٿي]]

فرانسيسي فلڪياتدان [[آندري ڊانجون]] مڪمل چنڊ گرهڻ جي روشني ۽ رنگ کي بيان ڪرڻ لاءِ '''[[ڊانجون پيمانو]]''' (Danjon scale) تيار ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://skytonight.com/observing/objects/eclipses/3304036.html |title=Observing and Photographing Lunar Eclipses |last1=Deans |first1=Paul |last2=MacRobert |first2=Alan M. |date=16 July 2006 |website=[[Sky &amp; Telescope]] |publisher=[[F+W]] |access-date=7 January 2007 |archive-date=20 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520233320/http://skytonight.com/observing/objects/eclipses/3304036.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* '''L = 0''' — انتهائي اونداهو گرهڻ؛ وچ ڪُليت وقت چنڊ لڳ ڀڳ نظر نہ اچي.
* '''L = 1''' — اونداهو، ڀورو يا ناسي رنگ وارو گرهڻ؛ چنڊ جا تفصيل ڏکيا نظر اچن.
* '''L = 2''' — گهرو ڳاڙهو يا زنگ جهڙو گرهڻ؛ امبرا جو وچ تمام اونداهو پر ٻاهريون حصو نسبتاً روشن.
* '''L = 3''' — سرن جهڙو ڳاڙهو گرهڻ؛ امبرا جي ڪناري تي روشن يا پيلو رنگ.
* '''L = 4''' — تمام روشن ٽامي جهڙو ڳاڙهو يا نارنگي گرهڻ؛ امبرا جو ڪنارو روشن ۽ ڪڏهن نيراڻ مائل.

== سيلينيليون ==

[[File:Lunar eclipse at sunrise Minneapolis October 2014.png|thumb|8 آڪٽوبر 2014ع تي [[منيئپولس]] (Minneapolis) مان سج اڀرڻ وقت چنڊ گرهڻ؛ سج ۽ گرهڻ هيٺ آيل چنڊ ٻئي هڪ ئي وقت ڏسڻ ۾ آيا]]

'''سيلينيليون''' يا '''سيلينيهيليون''' (Selenelion or selenehelion)، جنهن کي '''افقي گرهڻ''' بہ چيو وڃي ٿو، اها مشاهدي واري حالت آهي جنهن ۾ گرهڻ هيٺ آيل چنڊ ۽ سج ٻئي هڪ ئي وقت افق جي مٿان نظر اچن ٿا. اها حالت سج لهڻ کان ٿورو اڳ يا سج اڀرڻ کان ٿورو پوءِ ٿي سگهي ٿي.

هندسي لحاظ کان سج ۽ چنڊ ڌرتيءَ جي مخالف پاسن تي هوندا آهن، پر ڌرتيءَ جي فضا ۾ [[فضائي انعطاف]] ٻنهي کي سندن حقيقي هندسي مقام کان ٿورو مٿي ڏيکاري سگهي ٿو، جنهن ڪري مختصر وقت لاءِ ٻئي گڏ نظر اچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Kelly Beatty |title=In Search of Selenelion |date=26 June 2010 |url=http://www.skyandtelescope.com/community/skyblog/observingblog/97224024.html |website=[[Sky &amp; Telescope]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111220123836/http://www.skyandtelescope.com/community/skyblog/observingblog/97224024.html |archive-date=20 December 2011 |access-date=8 December 2011}}&lt;/ref&gt;

== ڪٿان نظر اچي ٿو؟ ==

[[سج گرهڻ]] جي ابتڙ، چنڊ گرهڻ ڌرتيءَ جي رات واري پاسي جي هر ان هنڌ تان ڏسي سگهجي ٿو جتي ان وقت چنڊ افق کان مٿي هجي. ان ڪري هڪ چنڊ گرهڻ ڌرتيءَ جي تمام وڏي حصي مان ڏسي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;/&gt;

ڪنهن مخصوص هنڌ تان گرهڻ جي شروعات، پڄاڻي ۽ نظر ايندڙ مرحلا ان هنڌ جي جاگرافيائي پوزيشن، مقامي وقت، چنڊ جي اڀرڻ ۽ لهڻ جي وقت ۽ موسم تي دارومدار رکن ٿا.

== ڏسڻ جي حفاظت ==

چنڊ گرهڻ کي سڌي اک سان ڏسڻ محفوظ آهي. [[سج گرهڻ]] جي ابتڙ، ان لاءِ خاص شمسي فلٽر يا گرهڻ وارا چشما ضروري ناهن.&lt;ref name=&quot;usatoday&quot;/&gt;

دوربين يا [[دوربين (فلڪيات)|ٽيلي اسڪوپ]] ذريعي پڻ چنڊ گرهڻ کي محفوظ نموني ڏسي سگهجي ٿو ۽ ان سان چنڊ جي سطح تي ڌرتيءَ جي پاڇي جي حرڪت وڌيڪ تفصيل سان ڏسي سگهجي ٿي.

== چنڊ گرهڻ ۽ سج گرهڻ ۾ فرق ==
{{Main|سج گرهڻ}}

چنڊ گرهڻ ۽ سج گرهڻ ٻنهي جو تعلق سج، ڌرتي ۽ چنڊ جي ترتيب سان آهي، پر ٻنهي ۾ ترتيب مختلف هوندي آهي.

چنڊ گرهڻ ۾:

'''سج — ڌرتي — چنڊ'''

جي ترتيب هوندي آهي ۽ ڌرتيءَ جو پاڇو چنڊ تي پوندو آهي.

سج گرهڻ ۾:

'''سج — چنڊ — ڌرتي'''

جي ترتيب هوندي آهي ۽ چنڊ جو پاڇو ڌرتيءَ تي پوندو آهي.

چنڊ گرهڻ رڳو پوري چنڊ وقت، جڏهن تہ سج گرهڻ رڳو [[نئون چنڊ|نئين چنڊ]] وقت ٿي سگهي ٿو.

== واقع ٿيڻ جي شرح ==

[[ناسا]] جي پنج هزار سالن واري فهرست موجب 21هين صديءَ، يعني 2001ع کان 2100ع تائين، مجموعي طور '''228 چنڊ گرهڻ''' ٿين ٿا، جنهن جو سراسري انگ لڳ ڀڳ '''2.28 گرهڻ في سال''' آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Index to Five Millennium Catalog of Lunar Eclipses |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LEcatalog.html |website=NASA Eclipse Web Site |publisher=NASA |access-date=14 September 2025 |archive-date=18 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318000618/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LEcatalog.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Five Millennium Catalog of Lunar Eclipses 2001 to 2100 (2001 CE to 2100 CE) |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LE2001-2100.html |website=NASA Eclipse Web Site |publisher=NASA |access-date=14 September 2025 |archive-date=18 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318010813/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LE2001-2100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2000 ق.م کان 3000ع تائين جي پنج هزار سالن ۾ چنڊ گرهڻن مان لڳ ڀڳ '''36.3 سيڪڙو اڌ پاڇي وارا، 34.9 سيڪڙو جزوي ۽ 28.8 سيڪڙو مڪمل''' آهن.&lt;ref name=&quot;Espenak_Meeus_2009&quot;/&gt;

== ساروس چڪر ==
{{ڏسو پڻ|گرهڻ جو چڪر}}

گرهڻن جي ورجاءَ سان لاڳاپيل اهم فلڪياتي دور کي '''[[ساروس چڪر]]''' ({{lang-en|Saros cycle}}) چيو وڃي ٿو. هڪ ساروس لڳ ڀڳ '''18 سال، 11 ڏينهن ۽ 8 ڪلاڪ''' ڊگهو هوندو آهي. ان عرصي کان پوءِ سج، ڌرتي ۽ چنڊ تقريباً ساڳئي هندسي ترتيب ۾ اچن ٿا، جنهن سبب ساڳئي سلسلي جو مشابهت رکندڙ گرهڻ ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Saros Series |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros.html |publisher=NASA Goddard Space Flight Center |access-date=3 October 2026}}&lt;/ref&gt;

هڪ ساروس عرصي ۾ سج ۽ چنڊ جا ڪيترائي گرهڻ ٿين ٿا. گرهڻن جي اهڙن چڪرن جي ڄاڻ سبب ايندڙ گرهڻن جي وقت ۽ نوعيت جي اڳڪٿي وڏي درستگي سان ڪري سگهجي ٿي.&lt;ref name=&quot;NASAperiod&quot;/&gt;

== چنڊ تان ڏيک ==
{{Main|چنڊ تي سج گرهڻ}}

[[File:Eclipse from moon.jpg|thumb|right|350px|[[لوسيان رودو]] (Lucien Rudaux) جي تصوير، جنهن ۾ چنڊ جي سطح تان ڌرتيءَ طرف ڏسڻ وقت سج گرهڻ جو تصور ڏيکاريل آهي]]

جيڪو واقعو ڌرتيءَ تان '''چنڊ گرهڻ''' طور ڏٺو وڃي ٿو، اهو چنڊ جي سطح تان ڏسندڙ لاءِ اصل ۾ '''سج گرهڻ''' هوندو، ڇاڪاڻ تہ ڌرتي سج کي ڍڪي ڇڏيندي. اهڙي حالت ۾ اونداهي ڌرتيءَ جي چوڌاري فضا مان گذرندڙ سج جي روشنيءَ جو ڳاڙهو حلقو نظر اچي سگهي ٿو.

اهڙي واقعي کي 1967ع ۾ [[سرويئر 3]] جي ڪئميرا رڪارڊ ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{cite web | title=A Solar Eclipse from the Moon | work=Astronomy Picture of the Day | url=https://apod.nasa.gov/apod/ap140407.html | access-date=2025-08-14 | archive-date=1 June 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250601003131/https://apod.nasa.gov/apod/ap140407.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2025ع ۾ [[بلو گوسٽ مشن 1]] پڻ چنڊ تان اهڙي واقعي جون رنگين تصويرون ورتيون.&lt;ref&gt;{{cite web | title=A Total Solar Eclipse — from the Moon | first=David | last=Dickinson | date=March 14, 2025 | publisher=[[Sky &amp; Telescope]] | url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/a-total-solar-eclipse-from-the-moon/ | access-date=2025-08-14 | archive-date=29 August 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250829080141/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/a-total-solar-eclipse-from-the-moon/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== سائنسي اهميت ==
چنڊ گرهڻ قديم زماني کان فلڪياتي مشاهدي لاءِ اهم رهيو آهي. چنڊ گرهڻ دوران چنڊ جي سطح تي ڌرتيءَ جو پاڇو هميشه گولائيءَ وارو نظر اچي ٿو. قديم يوناني عالمن هن مشاهدي کي ڌرتيءَ جي ڪروي شڪل جي دليلن مان هڪ طور استعمال ڪيو.

[[ارسطو]] پنهنجي تصنيف ''On the Heavens'' ۾ چنڊ گرهڻ وقت ڌرتيءَ جي پاڇي جي گول شڪل کي ڌرتيءَ جي گول هجڻ جي دليل طور پيش ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Aristotle |title=On the Heavens |at=Book II, Part 14}}&lt;/ref&gt;

قديم ۽ جديد فلڪيات ۾ گرهڻن جي وقتن ۽ مدتن جي مشاهدي سان سج، ڌرتي ۽ چنڊ جي مداري حرڪت، فاصلن ۽ ٻين فلڪياتي خاصيتن جي مطالعي ۾ پڻ مدد ملي آهي.

== تاريخ ۽ ثقافت ==
{{Main|گرهڻ: ڏند ڪٿائون ۽ ثقافت}}

[[File:Jsnell - Eclipse montage (by).jpg|thumb|28 آگسٽ 2007ع جي مڪمل چنڊ گرهڻ جون گڏيل تصويرون]]

چنڊ گرهڻ هزارين سالن کان مختلف انساني تهذيبن ۾ مشاهدو ڪيو ويندو رهيو آهي. فلڪياتي سببن جي جديد سائنسي وضاحت کان اڳ ڪيترين ثقافتن ۾ گرهڻ بابت ڏند ڪٿائون، مذهبي تشريحون ۽ شگون موجود هئا.

قديم [[ميسوپوٽيميا]] ۾ چنڊ گرهڻ کي حڪمران لاءِ ممڪن بدشگوني سان ڳنڍيو ويندو هو ۽ ڪڏهن بادشاهه جي حفاظت لاءِ عارضي ''متبادل بادشاهه'' مقرر ڪرڻ جهڙيون رسمون اختيار ڪيون وينديون هيون.&lt;ref name=&quot;National Geographic&quot;&gt;{{Cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/04/140413-total-lunar-eclipse-myths-space-culture-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417133236/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/04/140413-total-lunar-eclipse-myths-space-culture-science |url-status=dead |archive-date=17 April 2014 |title=Lunar Eclipse Myths From Around the World |last=Lee |first=Jane |date=14 April 2014 |website=National Geographic |access-date=9 October 2014}}&lt;/ref&gt;

[[انڪا سلطنت|انڪا]] روايتن ۾ گرهڻ کي هڪ جيگوار طرفان چنڊ تي حملي سان ڳنڍيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;National Geographic&quot;/&gt; ڪجهه قديم چيني روايتن ۾ وري اهو تصور موجود هو تہ ڊريگن يا ٻيو ڪو جانور چنڊ کي کائي رهيو آهي، تنهنڪري آواز ڪرڻ يا گهنٽ وڄائڻ جون رسمون پڻ ملن ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://au.ibtimes.com/articles/548133/20140415/lunar-eclipse-facts-myths-superstition-nasa.htm#.VC2MJyldXmU |title=Interesting Facts and Myths about Lunar Eclipse |last=Quilas |first=Ma Evelyn |newspaper=LA Times |access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523042620/http://au.ibtimes.com/articles/548133/20140415/lunar-eclipse-facts-myths-superstition-nasa.htm#.VC2MJyldXmU|archive-date=2014-05-23}}&lt;/ref&gt;

ان جي ابتڙ قديم يوناني عالمن گرهڻن کي فلڪياتي مشاهدي طور استعمال ڪيو ۽ چنڊ تي ڌرتيءَ جي گول پاڇي مان ڌرتيءَ جي ڪروي شڪل بابت نتيجا ڪڍيا.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.astro.umd.edu/openhouse/3about-the-obs/news/2003-11-10.html |title=Ancient Myths Revised with Lunar Eclipse |last=Pollack |first=Rebecca |publisher=University of Maryland |access-date=2 October 2014 |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006085049/https://www.astro.umd.edu/openhouse/3about-the-obs/news/2003-11-10.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

جديد [[فلڪيات]] ۾ چنڊ گرهڻ کي سج، ڌرتي ۽ چنڊ جي مداري حرڪت، مداري ڳنڍن ۽ ڌرتيءَ جي پاڇي جي هندسي ترتيب سان سمجهايو وڃي ٿو.

== اسلام ۾ چنڊ گرهڻ ==
اسلامي روايت ۾ چنڊ گرهڻ کي عربيءَ ۾ '''خسوف القمر''' ({{lang-ar|خسوف القمر}}) چيو ويندو آهي. اسلامي حديثن ۾ سج ۽ چنڊ کي الله جون نشانيون قرار ڏنو ويو آهي ۽ انهن جي گرهڻ کي ڪنهن انسان جي ڄمڻ يا مرڻ سان ڳنڍڻ جي ترديد ڪئي وئي آهي.

[[صحيح بخاري]] ۾ [[ابو مسعود انصاري]] کان روايت آهي تہ [[محمد ﷺ|رسول الله ﷺ]] فرمايو تہ سج ۽ چنڊ الله جي نشانين مان ٻه نشانيون آهن ۽ اهي ڪنهن جي موت يا زندگيءَ سبب گرهڻ نٿا ڪن.&lt;ref name=&quot;Bukhari1041&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الكسوف
 |at=حديث 1041
}}&lt;/ref&gt;

اسلامي فقه ۾ سج گرهڻ ۽ چنڊ گرهڻ جي موقعي تي نماز، دعا، استغفار ۽ ٻين عبادتن بابت احڪام بيان ٿيل آهن. چنڊ گرهڻ سان لاڳاپيل نماز جي طريقي ۽ ان جي فقهي حيثيت جي ڪجهه جزئيات ۾ مختلف فقهي مذهبن جا اختلاف موجود آهن.

== ڏسو پڻ ==
* [[سج گرهڻ]]
* [[گرهڻ]]
* [[چنڊ]]
* [[چنڊ جو مدار]]
* [[سج]]
* [[ڌرتي]]
* [[پورو چنڊ]]
* [[نئون چنڊ]]
* [[ساروس چڪر]]
* [[گرهڻ جو چڪر]]
* [[فلڪيات]]
* [[شمسي نظام]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==
* Bao-Lin Liu, ''Canon of Lunar Eclipses 1500 B.C.-A.D. 3000.'' Willmann-Bell, Richmond VA, 1992.
* Espenak, F. ''Thousand Year Canon of Lunar Eclipses 1501 to 2500'', Astropixels Publishing, Portal AZ, 2014.
* {{Cite book |last=Link |first=F. |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-86475-9 |title=Eclipse Phenomena in Astronomy |publisher=[[Springer-Verlag Berlin Heidelberg]] |year=1969 |isbn=978-3-642-86475-9 |pages=1–121 |chapter=Lunar Eclipses |doi=10.1007/978-3-642-86475-9 |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-86475-9_1 |access-date=3 January 2023 |lccn=68-56208 |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103202441/https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-86475-9 |url-status=live }}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Sister project links|commons=Category:Lunar eclipse|v=no|q=no}}

* [https://science.nasa.gov/moon/eclipses/ ناسا — چنڊ گرهڻ بابت معلومات]
* [https://eclipse.gsfc.nasa.gov/lunar.html ناسا — چنڊ گرهڻن جو رڪارڊ ۽ اڳڪٿيون]
* [https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LEcatalog.html ناسا — پنج هزار سالن جي چنڊ گرهڻن جي فهرست]
* {{YouTube|wuhNZejHeBg|''Lunar Eclipse Essentials'' — ناسا}}
* [https://www.mreclipse.com/Special/LEprimer.html چنڊ گرهڻ بابت شروعاتي رهنمائي]

{{فلڪيات}}
{{شمسي نظام}}
{{The Moon}}
{{Lunar eclipses}}

[[زمرو:چنڊ]]
[[زمرو:چنڊ گرهڻ]]
[[زمرو:گرهڻ]]
[[زمرو:فلڪياتي واقعا]]
[[زمرو:فلڪيات]]
[[زمرو:چنڊ جو مشاهدو]]</text>
      <sha1>hcddy2yofd6wvdrkqheacta3ecu5xww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416555</id>
      <parentid>416554</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڳاڙهو چنڊ */</comment>
      <origin>416555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34490" sha1="ax8dsdfkd5qjiauzxdskz42yhhngo80" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|فلڪياتي واقعو، جنهن ۾ چنڊ ڌرتيءَ جي پاڇي مان گذري ٿو}}

{{Infobox astronomical event
| name = چنڊ گرهڻ
| image = Lunar eclipse April 15 2014 California Alfredo Garcia Jr1.jpg
| caption = مڪمل چنڊ گرهڻ
}}

'''چنڊ گرهڻ''' ({{lang-en|Lunar eclipse}}) هڪ [[فلڪيات|فلڪياتي]] واقعو آهي، جيڪو ان وقت پيش اچي ٿو جڏهن [[چنڊ]] پنهنجي مدار ۾ گردش ڪندي [[ڌرتي]] جي پاڇي مان گذري ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://earthsky.org/tonight/centurys-longest-lunar-eclipse-july-27 |title=Century's Longest Lunar Eclipse July 27 |last=McClure |first=Bruce |date=27 July 2018 |website=[[EarthSky]] |access-date=1 August 2018 |archive-date=31 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731114450/http://earthsky.org/tonight/centurys-longest-lunar-eclipse-july-27 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اهو صرف [[پورو چنڊ|پوري چنڊ]] جي مرحلي ۾ ممڪن آهي، جڏهن [[سج]]، ڌرتي ۽ چنڊ تقريباً هڪ سڌ ۾ هجن ۽ ڌرتي سج ۽ چنڊ جي وچ ۾ اچي وڃي.&lt;ref name=&quot;NASAeclipse&quot;&gt;{{Cite web |title=Eclipses - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/moon/eclipses/ |access-date=13 May 2024 |website=science.nasa.gov |date=6 June 2023 |language=en-US |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513174939/https://science.nasa.gov/moon/eclipses/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Lunar eclipse 04-15-2014 by R Jay GaBany.jpg|thumb|مغربي ورجينيا جي [[Charleston, West Virginia|چارلسٽن]] مان ڏٺل اپريل 2014ع جي مڪمل چنڊ گرهڻ جون گڏيل تصويرون]]
[[File:Geometry of a Lunar Eclipse.svg|thumb|300px|چنڊ گرهڻ دوران سج، ڌرتي ۽ چنڊ جي بيهڪ ۽ ڌرتيءَ جي امبرا ۽ پينمبرا جو خاڪو؛ ماپ ۽ فاصلا حقيقي تناسب موجب ناهن]]

چنڊ گرهڻ دوران ڌرتي سج جي سڌي روشنيءَ کي چنڊ تائين پهچڻ کان روڪي ٿي. تنهن هوندي بہ مڪمل گرهڻ وقت چنڊ عام طور مڪمل ڪارو نظر نٿو اچي، ڇاڪاڻ تہ سج جي روشنيءَ جو ڪجهه حصو ڌرتيءَ جي [[فضا]] مان [[فضائي انعطاف|منعطف]] ٿي ڌرتيءَ جي پاڇي تائين پهچي ٿو. فضا ننڍي طول موج واري نيري ۽ واڱڻائي روشنيءَ کي [[ريلي پکيڙ]] ذريعي وڌيڪ پکيڙي ٿي، جڏهن تہ ڳاڙهي ۽ نارنگي روشني نسبتاً وڌيڪ چنڊ تائين پهچي ٿي؛ تنهنڪري مڪمل چنڊ گرهڻ دوران چنڊ ڳاڙهو، نارنگي يا ٽامي جهڙو نظر اچي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;NASAeclipse&quot;/&gt;

[[سج گرهڻ]] جي ڀيٽ ۾ چنڊ گرهڻ ڌرتيءَ جي رات واري پاسي جي تمام وڏي علائقي مان ڏسي سگهجي ٿو ۽ ان جا مرحلا ڪيترائي ڪلاڪ هلي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;&gt;{{cite news |title=Solar and Lunar Eclipses |url=https://www.weather.gov/fsd/suneclipse |access-date=28 September 2025 |work=[[National Weather Service]] |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |date=April 2024 |archive-date=27 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927181710/https://www.weather.gov/fsd/suneclipse |url-status=live }}&lt;/ref&gt; چنڊ گرهڻ کي عام اک سان ڏسڻ محفوظ آهي ۽ ان لاءِ سج گرهڻ وانگر خاص اکين جي حفاظتي فلٽر جي ضرورت ناهي.&lt;ref name=&quot;usatoday&quot;&gt;{{cite web |last1=Shafiq |first1=Saman |title=Is the total lunar eclipse safe to look at? What to know about viewing the rare occurrence |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/03/13/total-lunar-eclipse-safety-viewing-glasses/82364602007/ |website=[[USA TODAY]] |access-date=25 September 2025 |archive-date=3 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103152625/https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/03/13/total-lunar-eclipse-safety-viewing-glasses/82364602007/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ٿيڻ جو سبب ==
چنڊ ڌرتيءَ جي چوڌاري ۽ ڌرتي سج جي چوڌاري گردش ڪري ٿي. سج جي روشني ڌرتيءَ جي پويان خلا ۾ پاڇي جو هڪ مخروط ٺاهي ٿي. جڏهن پوري چنڊ وقت چنڊ هن پاڇي مان گذري ٿو تہ چنڊ گرهڻ ٿئي ٿو.

ڌرتيءَ جي پاڇي جا ٻه بنيادي حصا آهن:

* '''گهرو پاڇو''' يا '''امبرا''' (Umbra) — پاڇي جو مرڪزي ۽ سڀ کان اونداهو حصو، جتي ڌرتي سج جي سڌي روشنيءَ کي مڪمل طور روڪي ٿي.
* '''اڌ پاڇو''' يا '''پينمبرا''' (Penumbra) — پاڇي جو ٻاهريون ۽ نسبتاً هلڪو حصو، جتي ڌرتي سج جي روشنيءَ جو صرف ڪجهه حصو روڪي ٿي.

چنڊ جو انهن ٻن حصن مان گذرڻ اهو طئي ڪري ٿو تہ گرهڻ اڌ پاڇي وارو، جزوي يا مڪمل هوندو.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Lunar eclipse |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/science/lunar-eclipse |access-date=3 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== هر پوري چنڊ تي گرهڻ ڇو نٿو ٿئي؟ ==
چنڊ گرهڻ صرف پوري چنڊ وقت ٿي سگهي ٿو، پر هر پوري چنڊ تي گرهڻ نٿو ٿئي. ان جو سبب اهو آهي تہ چنڊ جي مداري سطح ڌرتيءَ جي سج جي چوڌاري مداري سطح، يعني [[مسير الشمس]]، جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ '''5.1 درجا''' جهڪيل آهي.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;

ان ڪري اڪثر پوري چنڊ وقت چنڊ ڌرتيءَ جي پاڇي جي مٿان يا هيٺان گذري وڃي ٿو. گرهڻ تڏهن ٿئي ٿو جڏهن پورو چنڊ پنهنجي مدار جي انهن نقطن جي ويجهو هجي، جتي چنڊ جو مدار مسير الشمس کي ڪٽي ٿو. انهن نقطن کي '''مداري ڳنڍون''' ({{lang-en|Lunar nodes}}) چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;NASAperiod&quot;&gt;{{Cite web |title=NASA - Periodicity of Lunar Eclipses |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEsaros/LEperiodicity.html |access-date=13 May 2024 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513174939/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEsaros/LEperiodicity.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== چنڊ گرهڻ جا قسم ==

=== اڌ پاڇي وارو چنڊ گرهڻ ===

'''اڌ پاڇي وارو چنڊ گرهڻ''' ({{lang-en|Penumbral lunar eclipse}}) ان وقت ٿئي ٿو جڏهن چنڊ ڌرتيءَ جي پينمبرا مان گذري، پر امبرا ۾ داخل نه ٿئي. اهڙي حالت ۾ ڌرتي چنڊ کان ڏسڻ ۾ سج جي رڳو هڪ حصي کي ڍڪي ٿي، تنهنڪري سج جي ڪجهه سڌي روشني چنڊ تائين پهچندي رهي ٿي.

اهڙي گرهڻ دوران چنڊ جي روشنيءَ ۾ رڳو هلڪي گهٽتائي اچي ٿي، جيڪا ڪڏهن عام اک سان سڃاڻڻ بہ ڏکي هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NASAeclipse&quot;/&gt;

جيڪڏهن چنڊ جو سڄو قرص پينمبرا جي اندر هجي پر امبرا ۾ داخل نه ٿئي تہ ان کي '''مڪمل اڌ پاڇي وارو چنڊ گرهڻ''' چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Penumbral&quot;&gt;{{cite news |last1=Kher |first1=Aparna |last2=Jones |first2=Graham |last3=Hocken |first3=Vigdis |title=What Is a Penumbral Lunar Eclipse? |url=https://www.timeanddate.com/eclipse/penumbral-lunar-eclipse.html |access-date=18 March 2026 |work=timeanddate |publisher=© Time and Date AS |date=5 May 2023 |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303131813/https://www.timeanddate.com/eclipse/penumbral-lunar-eclipse.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

پنج هزار سالن، يعني 2000 ق.م کان 3000ع تائين، جي حساب موجب سڀني چنڊ گرهڻن مان لڳ ڀڳ 36.3 سيڪڙو اڌ پاڇي وارا آهن.&lt;ref name=&quot;Espenak_Meeus_2009&quot;&gt;{{cite web | first1=Fred | last1=Espenak | first2=Jean | last2=Meeus | title=Five Millennium Catalog of Lunar Eclipses: -1999 to +3000 (2000 BCE to 3000 CE) | publisher=NASA Goddard Space Flight Center | date=January 2009 | url=https://ntrs.nasa.gov/api/citations/20090028006/downloads/20090028006.pdf | access-date=2025-08-14 | archive-date=19 April 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250419033351/https://ntrs.nasa.gov/api/citations/20090028006/downloads/20090028006.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== جزوي چنڊ گرهڻ ===

[[File:Eclipse_lunar_2019.gif|thumb|17 جولاءِ 2019ع واري جزوي چنڊ گرهڻ جو برطانيا جي [[Gloucestershire|گلوسٽرشائر]] مان ورتل متحرڪ منظر]]

'''جزوي چنڊ گرهڻ'''  ان وقت ٿئي ٿو جڏهن چنڊ جو صرف ڪجهه حصو ڌرتيءَ جي امبرا ۾ داخل ٿئي. امبرا ۾ داخل ٿيل حصو تمام اونداهو نظر اچي ٿو، جڏهن تہ باقي حصو سڌي سج جي روشني حاصل ڪندو رهي ٿو.&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;/&gt;

2000 ق.م کان 3000ع تائين جي پنج هزار سالن واري عرصي ۾ لڳ ڀڳ 34.9 سيڪڙو چنڊ گرهڻ جزوي آهن.&lt;ref name=&quot;Espenak_Meeus_2009&quot;/&gt;

=== مڪمل چنڊ گرهڻ ===

[[File:2007-03-03 - Lunar Eclipse small-43img.gif|thumb|4 مارچ 2007ع واري مڪمل چنڊ گرهڻ جو وقتي منظر]]

'''مڪمل چنڊ گرهڻ''' ان وقت ٿئي ٿو جڏهن چنڊ جو سڄو نظر ايندڙ قرص ڌرتيءَ جي امبرا ۾ داخل ٿي وڃي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Link |first1=F. |title=Eclipse Phenomena in Astronomy |date=1969 |publisher=Springer Berlin / Heidelberg |location=Berlin, Heidelberg |isbn=978-3-642-86475-9 |doi=10.1007/978-3-642-86475-9 |page=2 |edition=1st |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-86475-9 |access-date=3 January 2023 |format=Softcover |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103202441/https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-86475-9 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هن مرحلي کي '''ڪُليت''' ({{lang-en|Totality}}) چيو وڃي ٿو.

چنڊ جو سراسري مداري رفتار لڳ ڀڳ {{convert|2300|mph|km/s|abbr=on|sigfig=3|order=flip}} آهي. مناسب هندسي حالتن ۾ مڪمل گرهڻ جو ڪُليت وارو مرحلو نظرياتي طور لڳ ڀڳ 107 منٽن تائين هلي سگهي ٿو، جڏهن تہ امبرا سان پهرين ۽ آخري رابطي جي وچ وارو عرصو گهڻو ڊگهو ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book | last=Karttunen | first=Hannu | display-editors=1 | editor1-first=Hannu | editor1-last=Karttunen | editor2-first=Pekka| editor2-last=Kröger | editor3-first=Heikki | editor3-last=Oja | editor4-first=Markku | editor4-last=Poutanen | editor5-first=Karl Johan | editor5-last=Donner | url=https://books.google.com/books?id=DjeVdb0sLEAC&amp;pg=PA139 | title=Fundamental Astronomy | date=2007 | publisher=Springer | edition=5th | isbn=978-3-540-34144-4 | page=139 }}&lt;/ref&gt;

2000 ق.م کان 3000ع تائين جي پنج هزار سالن واري عرصي ۾ لڳ ڀڳ 28.8 سيڪڙو چنڊ گرهڻ مڪمل آهن.&lt;ref name=&quot;Espenak_Meeus_2009&quot;/&gt;

=== مرڪزي چنڊ گرهڻ ===
'''مرڪزي چنڊ گرهڻ'''  اهڙو مڪمل چنڊ گرهڻ آهي، جنهن دوران چنڊ ڌرتيءَ جي پاڇي جي مرڪز جي ويجهو يا ان مان گذري ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book | last1=Westfall | first1=John | title=Celestial Shadows: Eclipses, Transits, and Occultations | last2=Sheehan | first2=William | publisher=Springer | year=2014 | isbn=978-1493915354 | pages=50 | url=https://books.google.com/books?id=W9mLBQAAQBAJ&amp;pg=PA50 }}&lt;/ref&gt;

گرهڻ وقت چنڊ جو ڌرتيءَ کان فاصلو پڻ ڪُليت جي مدت تي اثرانداز ٿي سگهي ٿو. جڏهن چنڊ [[اپوجي]]، يعني پنهنجي مدار ۾ ڌرتيءَ کان سڀ کان پري نقطي، جي ويجهو هجي تہ ان جي مداري رفتار نسبتاً گهٽ هوندي آهي، جنهن ڪري مناسب حالتن ۾ مڪمل گرهڻ جو دور ڊگهو ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Our Celestial Clockwork: From Ancient Origins To Modern Astronomy Of The Solar System | first=Richard | last=Kerner | publisher=World Scientific | year=2021 | isbn=9789811214615 | page=95 | url=https://books.google.com/books?id=5WZEEAAAQBAJ&amp;pg=PA95 }}&lt;/ref&gt;

== ڳاڙهو چنڊ ==

[[File:Lunar eclipse 04-15-2014 by R Jay GaBany.jpg|thumb|مڪمل چنڊ گرهڻ دوران چنڊ جو ڳاڙهو ڏيک]]
[[File:Full Eclipse of the Moon as seen in from Irvine, CA, USA (52075715442) (cropped).jpg|thumb|15 مئي 2022ع جي مڪمل چنڊ گرهڻ دوران ڪُليت؛ ڌرتيءَ جي فضا مان منعطف ٿيل سج جي روشني چنڊ کي ڳاڙهو ڏيک ڏئي ٿي]]

مڪمل چنڊ گرهڻ دوران چنڊ مڪمل طور غائب يا ڪارو نه ٿيندو آهي. ان جو سبب [[فضائي انعطاف]] آهي: ڌرتيءَ جي فضا سج جي روشنيءَ جي ڪجهه حصي کي موڙي ڌرتيءَ جي امبرا تائين پهچائي ٿي. جيڪڏهن ڌرتيءَ تي فضا نه هجي ها تہ مڪمل گرهڻ دوران چنڊ گهڻو وڌيڪ اونداهو نظر اچي ها.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/appearance.html |title=Visual Appearance of Lunar Eclipses |last1=Espenak |first1=Fred |last2=Meeus |first2=Jean |publisher=NASA |access-date=13 April 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029103602/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/appearance.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڌرتيءَ جي فضا مان ڊگهو رستو طئي ڪندي سج جي روشنيءَ جون ننڍي طول موج واريون نيريون ۽ واڱڻائي شعاعون [[ريلي پکيڙ]] سبب وڌيڪ پکڙجي وڃن ٿيون، جڏهن تہ ڊگهي طول موج واري ڳاڙهي ۽ نارنگي روشني وڌيڪ مقدار ۾ پاڇي تائين پهچي ٿي. اها روشني چنڊ جي سطح تان موٽي ڌرتيءَ تائين پهچي ٿي ۽ چنڊ کي ڳاڙهو يا ٽامي جهڙو ڏيک ڏئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Comets, Meteors, and the Zodiacal Light | first=O. V. | last=Dobrovol'skii | page=307 | title=Physics of the Solar System | series=A Course in Astrophysics and Stellar Astronomy | volume=3 | editor-first=A. A. | editor-last=Mikhailov | publisher=National Aeronautics and Space Administration | year=1966 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=hwKJg-TPlbwC&amp;pg=PA307 }}&lt;/ref&gt;

ساڳيو بنيادي نوري عمل ڌرتيءَ تي [[سج اڀرڻ]] ۽ [[سج لهڻ]] وقت آسمان ۽ سج کي ڳاڙهي يا نارنگي رنگ ۾ ڏيکارڻ جو سبب پڻ بڻجي ٿو.

فضا ۾ مٽي، ڪڪر، ايروسول ۽ ٻين ذرڙن جي مقدار چنڊ جي رنگ ۽ روشنيءَ تي اثرانداز ٿئي ٿي. وڏي [[ٻرندڙ جبل|ٻرندڙ جبل]] جي ڦاٽڻ کان پوءِ فضا ۾ ذرڙن جي مقدار وڌڻ سبب ايندڙ چنڊ گرهڻ وڌيڪ اونداهو يا گهرو ڳاڙهو نظر اچي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Lunar eclipse brightness and the terrestrial atmosphere | last=Di Giovanni | first=G. | journal=Journal of the British Astronomical Association | volume=128 | issue=1 | pages=10–17 | date=February 2018 | bibcode=2018JBAA..128...10D }}&lt;/ref&gt;

مڪمل گرهڻ دوران ڳاڙهي نظر ايندڙ چنڊ لاءِ عام ميڊيا ۾ '''بلڊ مون''' جو اصطلاح استعمال ٿيندو آهي، پر اهو چنڊ گرهڻ جي باقاعدي فلڪياتي درجابنديءَ جو الڳ قسم ناهي.

== گرهڻ جو موسم ==
اهڙو عرصو جنهن دوران سج چنڊ جي مداري ڳنڍن مان ڪنهن هڪ جي ويجهو هجي ۽ سج يا چنڊ گرهڻ ٿيڻ ممڪن هجي، تنهن کي '''گرهڻ جو موسم''' (Eclipse season) چيو وڃي ٿو. گرهڻ رڳو اهڙي موسم دوران ممڪن هوندا آهن، جڏهن سج آسمان ۾ چنڊ جي مدار جي ڪنهن ڳنڍ جي ويجهو هجي.&lt;ref name=&quot;NASAperiod&quot;/&gt;

== گرهڻ جا رابطي وارا مرحلا ==

[[File:Lunar eclipse contact diagram.svg|thumb|چنڊ گرهڻ دوران ڌرتيءَ جي امبرا ۽ پينمبرا سان چنڊ جي رابطي جا مرحلا]]

مڪمل چنڊ گرهڻ جي وقتن کي عام طور ڌرتيءَ جي پاڇي سان چنڊ جي '''رابطن''' ({{lang-en|Contacts}}) ذريعي بيان ڪيو ويندو آهي:&lt;ref&gt;{{cite web|last=Clarke|first=Kevin|title=On the nature of eclipses|url=https://www.inconstantmoon.com/cyc_ecl1.htm|work=Inconstant Moon|publisher=Cyclopedia Selenica|access-date=19 December 2010|archive-date=12 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110712022741/http://www.inconstantmoon.com/cyc_ecl1.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

* '''P1''' — اڌ پاڇي واري گرهڻ جي شروعات؛ ڌرتيءَ جي پينمبرا چنڊ جي ٻاهرئين ڪناري کي ڇهي ٿي.
* '''U1''' — جزوي گرهڻ جي شروعات؛ ڌرتيءَ جي امبرا چنڊ جي ڪناري تائين پهچي ٿي.
* '''U2''' — مڪمل گرهڻ جي شروعات؛ چنڊ جو سڄو قرص امبرا ۾ داخل ٿي وڃي ٿو.
* '''وڌ ۾ وڌ گرهڻ''' — چنڊ ڌرتيءَ جي پاڇي جي مرڪز جي سڀ کان ويجهو هوندو آهي.
* '''U3''' — مڪمل گرهڻ جي پڄاڻي؛ چنڊ جو هڪ ڪنارو امبرا مان نڪرڻ شروع ڪري ٿو.
* '''U4''' — جزوي گرهڻ جي پڄاڻي؛ چنڊ مڪمل طور امبرا مان نڪري وڃي ٿو.
* '''P4''' — اڌ پاڇي واري گرهڻ جي پڄاڻي؛ چنڊ مڪمل طور پينمبرا مان نڪري وڃي ٿو.

== ڊانجون پيمانو ==

[[File:Blood Moon.svg|thumb|ڌرتيءَ جي فضا سج جي ڳاڙهي روشنيءَ کي امبرا ڏانهن منعطف ڪري ٿي]]

فرانسيسي فلڪياتدان [[آندري ڊانجون]] مڪمل چنڊ گرهڻ جي روشني ۽ رنگ کي بيان ڪرڻ لاءِ '''[[ڊانجون پيمانو]]''' (Danjon scale) تيار ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://skytonight.com/observing/objects/eclipses/3304036.html |title=Observing and Photographing Lunar Eclipses |last1=Deans |first1=Paul |last2=MacRobert |first2=Alan M. |date=16 July 2006 |website=[[Sky &amp; Telescope]] |publisher=[[F+W]] |access-date=7 January 2007 |archive-date=20 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520233320/http://skytonight.com/observing/objects/eclipses/3304036.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* '''L = 0''' — انتهائي اونداهو گرهڻ؛ وچ ڪُليت وقت چنڊ لڳ ڀڳ نظر نہ اچي.
* '''L = 1''' — اونداهو، ڀورو يا ناسي رنگ وارو گرهڻ؛ چنڊ جا تفصيل ڏکيا نظر اچن.
* '''L = 2''' — گهرو ڳاڙهو يا زنگ جهڙو گرهڻ؛ امبرا جو وچ تمام اونداهو پر ٻاهريون حصو نسبتاً روشن.
* '''L = 3''' — سرن جهڙو ڳاڙهو گرهڻ؛ امبرا جي ڪناري تي روشن يا پيلو رنگ.
* '''L = 4''' — تمام روشن ٽامي جهڙو ڳاڙهو يا نارنگي گرهڻ؛ امبرا جو ڪنارو روشن ۽ ڪڏهن نيراڻ مائل.

== سيلينيليون ==

[[File:Lunar eclipse at sunrise Minneapolis October 2014.png|thumb|8 آڪٽوبر 2014ع تي [[منيئپولس]] (Minneapolis) مان سج اڀرڻ وقت چنڊ گرهڻ؛ سج ۽ گرهڻ هيٺ آيل چنڊ ٻئي هڪ ئي وقت ڏسڻ ۾ آيا]]

'''سيلينيليون''' يا '''سيلينيهيليون''' (Selenelion or selenehelion)، جنهن کي '''افقي گرهڻ''' بہ چيو وڃي ٿو، اها مشاهدي واري حالت آهي جنهن ۾ گرهڻ هيٺ آيل چنڊ ۽ سج ٻئي هڪ ئي وقت افق جي مٿان نظر اچن ٿا. اها حالت سج لهڻ کان ٿورو اڳ يا سج اڀرڻ کان ٿورو پوءِ ٿي سگهي ٿي.

هندسي لحاظ کان سج ۽ چنڊ ڌرتيءَ جي مخالف پاسن تي هوندا آهن، پر ڌرتيءَ جي فضا ۾ [[فضائي انعطاف]] ٻنهي کي سندن حقيقي هندسي مقام کان ٿورو مٿي ڏيکاري سگهي ٿو، جنهن ڪري مختصر وقت لاءِ ٻئي گڏ نظر اچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Kelly Beatty |title=In Search of Selenelion |date=26 June 2010 |url=http://www.skyandtelescope.com/community/skyblog/observingblog/97224024.html |website=[[Sky &amp; Telescope]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111220123836/http://www.skyandtelescope.com/community/skyblog/observingblog/97224024.html |archive-date=20 December 2011 |access-date=8 December 2011}}&lt;/ref&gt;

== ڪٿان نظر اچي ٿو؟ ==

[[سج گرهڻ]] جي ابتڙ، چنڊ گرهڻ ڌرتيءَ جي رات واري پاسي جي هر ان هنڌ تان ڏسي سگهجي ٿو جتي ان وقت چنڊ افق کان مٿي هجي. ان ڪري هڪ چنڊ گرهڻ ڌرتيءَ جي تمام وڏي حصي مان ڏسي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;/&gt;

ڪنهن مخصوص هنڌ تان گرهڻ جي شروعات، پڄاڻي ۽ نظر ايندڙ مرحلا ان هنڌ جي جاگرافيائي پوزيشن، مقامي وقت، چنڊ جي اڀرڻ ۽ لهڻ جي وقت ۽ موسم تي دارومدار رکن ٿا.

== ڏسڻ جي حفاظت ==

چنڊ گرهڻ کي سڌي اک سان ڏسڻ محفوظ آهي. [[سج گرهڻ]] جي ابتڙ، ان لاءِ خاص شمسي فلٽر يا گرهڻ وارا چشما ضروري ناهن.&lt;ref name=&quot;usatoday&quot;/&gt;

دوربين يا [[دوربين (فلڪيات)|ٽيلي اسڪوپ]] ذريعي پڻ چنڊ گرهڻ کي محفوظ نموني ڏسي سگهجي ٿو ۽ ان سان چنڊ جي سطح تي ڌرتيءَ جي پاڇي جي حرڪت وڌيڪ تفصيل سان ڏسي سگهجي ٿي.

== چنڊ گرهڻ ۽ سج گرهڻ ۾ فرق ==
{{Main|سج گرهڻ}}

چنڊ گرهڻ ۽ سج گرهڻ ٻنهي جو تعلق سج، ڌرتي ۽ چنڊ جي ترتيب سان آهي، پر ٻنهي ۾ ترتيب مختلف هوندي آهي.

چنڊ گرهڻ ۾:

'''سج — ڌرتي — چنڊ'''

جي ترتيب هوندي آهي ۽ ڌرتيءَ جو پاڇو چنڊ تي پوندو آهي.

سج گرهڻ ۾:

'''سج — چنڊ — ڌرتي'''

جي ترتيب هوندي آهي ۽ چنڊ جو پاڇو ڌرتيءَ تي پوندو آهي.

چنڊ گرهڻ رڳو پوري چنڊ وقت، جڏهن تہ سج گرهڻ رڳو [[نئون چنڊ|نئين چنڊ]] وقت ٿي سگهي ٿو.

== واقع ٿيڻ جي شرح ==

[[ناسا]] جي پنج هزار سالن واري فهرست موجب 21هين صديءَ، يعني 2001ع کان 2100ع تائين، مجموعي طور '''228 چنڊ گرهڻ''' ٿين ٿا، جنهن جو سراسري انگ لڳ ڀڳ '''2.28 گرهڻ في سال''' آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Index to Five Millennium Catalog of Lunar Eclipses |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LEcatalog.html |website=NASA Eclipse Web Site |publisher=NASA |access-date=14 September 2025 |archive-date=18 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318000618/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LEcatalog.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Five Millennium Catalog of Lunar Eclipses 2001 to 2100 (2001 CE to 2100 CE) |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LE2001-2100.html |website=NASA Eclipse Web Site |publisher=NASA |access-date=14 September 2025 |archive-date=18 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318010813/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LE2001-2100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2000 ق.م کان 3000ع تائين جي پنج هزار سالن ۾ چنڊ گرهڻن مان لڳ ڀڳ '''36.3 سيڪڙو اڌ پاڇي وارا، 34.9 سيڪڙو جزوي ۽ 28.8 سيڪڙو مڪمل''' آهن.&lt;ref name=&quot;Espenak_Meeus_2009&quot;/&gt;

== ساروس چڪر ==
{{ڏسو پڻ|گرهڻ جو چڪر}}

گرهڻن جي ورجاءَ سان لاڳاپيل اهم فلڪياتي دور کي '''[[ساروس چڪر]]''' ({{lang-en|Saros cycle}}) چيو وڃي ٿو. هڪ ساروس لڳ ڀڳ '''18 سال، 11 ڏينهن ۽ 8 ڪلاڪ''' ڊگهو هوندو آهي. ان عرصي کان پوءِ سج، ڌرتي ۽ چنڊ تقريباً ساڳئي هندسي ترتيب ۾ اچن ٿا، جنهن سبب ساڳئي سلسلي جو مشابهت رکندڙ گرهڻ ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Saros Series |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros.html |publisher=NASA Goddard Space Flight Center |access-date=3 October 2026}}&lt;/ref&gt;

هڪ ساروس عرصي ۾ سج ۽ چنڊ جا ڪيترائي گرهڻ ٿين ٿا. گرهڻن جي اهڙن چڪرن جي ڄاڻ سبب ايندڙ گرهڻن جي وقت ۽ نوعيت جي اڳڪٿي وڏي درستگي سان ڪري سگهجي ٿي.&lt;ref name=&quot;NASAperiod&quot;/&gt;

== چنڊ تان ڏيک ==
{{Main|چنڊ تي سج گرهڻ}}

[[File:Eclipse from moon.jpg|thumb|right|350px|[[لوسيان رودو]] (Lucien Rudaux) جي تصوير، جنهن ۾ چنڊ جي سطح تان ڌرتيءَ طرف ڏسڻ وقت سج گرهڻ جو تصور ڏيکاريل آهي]]

جيڪو واقعو ڌرتيءَ تان '''چنڊ گرهڻ''' طور ڏٺو وڃي ٿو، اهو چنڊ جي سطح تان ڏسندڙ لاءِ اصل ۾ '''سج گرهڻ''' هوندو، ڇاڪاڻ تہ ڌرتي سج کي ڍڪي ڇڏيندي. اهڙي حالت ۾ اونداهي ڌرتيءَ جي چوڌاري فضا مان گذرندڙ سج جي روشنيءَ جو ڳاڙهو حلقو نظر اچي سگهي ٿو.

اهڙي واقعي کي 1967ع ۾ [[سرويئر 3]] جي ڪئميرا رڪارڊ ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{cite web | title=A Solar Eclipse from the Moon | work=Astronomy Picture of the Day | url=https://apod.nasa.gov/apod/ap140407.html | access-date=2025-08-14 | archive-date=1 June 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250601003131/https://apod.nasa.gov/apod/ap140407.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2025ع ۾ [[بلو گوسٽ مشن 1]] پڻ چنڊ تان اهڙي واقعي جون رنگين تصويرون ورتيون.&lt;ref&gt;{{cite web | title=A Total Solar Eclipse — from the Moon | first=David | last=Dickinson | date=March 14, 2025 | publisher=[[Sky &amp; Telescope]] | url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/a-total-solar-eclipse-from-the-moon/ | access-date=2025-08-14 | archive-date=29 August 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250829080141/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/a-total-solar-eclipse-from-the-moon/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== سائنسي اهميت ==
چنڊ گرهڻ قديم زماني کان فلڪياتي مشاهدي لاءِ اهم رهيو آهي. چنڊ گرهڻ دوران چنڊ جي سطح تي ڌرتيءَ جو پاڇو هميشه گولائيءَ وارو نظر اچي ٿو. قديم يوناني عالمن هن مشاهدي کي ڌرتيءَ جي ڪروي شڪل جي دليلن مان هڪ طور استعمال ڪيو.

[[ارسطو]] پنهنجي تصنيف ''On the Heavens'' ۾ چنڊ گرهڻ وقت ڌرتيءَ جي پاڇي جي گول شڪل کي ڌرتيءَ جي گول هجڻ جي دليل طور پيش ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Aristotle |title=On the Heavens |at=Book II, Part 14}}&lt;/ref&gt;

قديم ۽ جديد فلڪيات ۾ گرهڻن جي وقتن ۽ مدتن جي مشاهدي سان سج، ڌرتي ۽ چنڊ جي مداري حرڪت، فاصلن ۽ ٻين فلڪياتي خاصيتن جي مطالعي ۾ پڻ مدد ملي آهي.

== تاريخ ۽ ثقافت ==
{{Main|گرهڻ: ڏند ڪٿائون ۽ ثقافت}}

[[File:Jsnell - Eclipse montage (by).jpg|thumb|28 آگسٽ 2007ع جي مڪمل چنڊ گرهڻ جون گڏيل تصويرون]]

چنڊ گرهڻ هزارين سالن کان مختلف انساني تهذيبن ۾ مشاهدو ڪيو ويندو رهيو آهي. فلڪياتي سببن جي جديد سائنسي وضاحت کان اڳ ڪيترين ثقافتن ۾ گرهڻ بابت ڏند ڪٿائون، مذهبي تشريحون ۽ شگون موجود هئا.

قديم [[ميسوپوٽيميا]] ۾ چنڊ گرهڻ کي حڪمران لاءِ ممڪن بدشگوني سان ڳنڍيو ويندو هو ۽ ڪڏهن بادشاهه جي حفاظت لاءِ عارضي ''متبادل بادشاهه'' مقرر ڪرڻ جهڙيون رسمون اختيار ڪيون وينديون هيون.&lt;ref name=&quot;National Geographic&quot;&gt;{{Cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/04/140413-total-lunar-eclipse-myths-space-culture-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417133236/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/04/140413-total-lunar-eclipse-myths-space-culture-science |url-status=dead |archive-date=17 April 2014 |title=Lunar Eclipse Myths From Around the World |last=Lee |first=Jane |date=14 April 2014 |website=National Geographic |access-date=9 October 2014}}&lt;/ref&gt;

[[انڪا سلطنت|انڪا]] روايتن ۾ گرهڻ کي هڪ جيگوار طرفان چنڊ تي حملي سان ڳنڍيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;National Geographic&quot;/&gt; ڪجهه قديم چيني روايتن ۾ وري اهو تصور موجود هو تہ ڊريگن يا ٻيو ڪو جانور چنڊ کي کائي رهيو آهي، تنهنڪري آواز ڪرڻ يا گهنٽ وڄائڻ جون رسمون پڻ ملن ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://au.ibtimes.com/articles/548133/20140415/lunar-eclipse-facts-myths-superstition-nasa.htm#.VC2MJyldXmU |title=Interesting Facts and Myths about Lunar Eclipse |last=Quilas |first=Ma Evelyn |newspaper=LA Times |access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523042620/http://au.ibtimes.com/articles/548133/20140415/lunar-eclipse-facts-myths-superstition-nasa.htm#.VC2MJyldXmU|archive-date=2014-05-23}}&lt;/ref&gt;

ان جي ابتڙ قديم يوناني عالمن گرهڻن کي فلڪياتي مشاهدي طور استعمال ڪيو ۽ چنڊ تي ڌرتيءَ جي گول پاڇي مان ڌرتيءَ جي ڪروي شڪل بابت نتيجا ڪڍيا.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.astro.umd.edu/openhouse/3about-the-obs/news/2003-11-10.html |title=Ancient Myths Revised with Lunar Eclipse |last=Pollack |first=Rebecca |publisher=University of Maryland |access-date=2 October 2014 |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006085049/https://www.astro.umd.edu/openhouse/3about-the-obs/news/2003-11-10.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

جديد [[فلڪيات]] ۾ چنڊ گرهڻ کي سج، ڌرتي ۽ چنڊ جي مداري حرڪت، مداري ڳنڍن ۽ ڌرتيءَ جي پاڇي جي هندسي ترتيب سان سمجهايو وڃي ٿو.

== اسلام ۾ چنڊ گرهڻ ==
اسلامي روايت ۾ چنڊ گرهڻ کي عربيءَ ۾ '''خسوف القمر''' ({{lang-ar|خسوف القمر}}) چيو ويندو آهي. اسلامي حديثن ۾ سج ۽ چنڊ کي الله جون نشانيون قرار ڏنو ويو آهي ۽ انهن جي گرهڻ کي ڪنهن انسان جي ڄمڻ يا مرڻ سان ڳنڍڻ جي ترديد ڪئي وئي آهي.

[[صحيح بخاري]] ۾ [[ابو مسعود انصاري]] کان روايت آهي تہ [[محمد ﷺ|رسول الله ﷺ]] فرمايو تہ سج ۽ چنڊ الله جي نشانين مان ٻه نشانيون آهن ۽ اهي ڪنهن جي موت يا زندگيءَ سبب گرهڻ نٿا ڪن.&lt;ref name=&quot;Bukhari1041&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الكسوف
 |at=حديث 1041
}}&lt;/ref&gt;

اسلامي فقه ۾ سج گرهڻ ۽ چنڊ گرهڻ جي موقعي تي نماز، دعا، استغفار ۽ ٻين عبادتن بابت احڪام بيان ٿيل آهن. چنڊ گرهڻ سان لاڳاپيل نماز جي طريقي ۽ ان جي فقهي حيثيت جي ڪجهه جزئيات ۾ مختلف فقهي مذهبن جا اختلاف موجود آهن.

== ڏسو پڻ ==
* [[سج گرهڻ]]
* [[گرهڻ]]
* [[چنڊ]]
* [[چنڊ جو مدار]]
* [[سج]]
* [[ڌرتي]]
* [[پورو چنڊ]]
* [[نئون چنڊ]]
* [[ساروس چڪر]]
* [[گرهڻ جو چڪر]]
* [[فلڪيات]]
* [[شمسي نظام]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==
* Bao-Lin Liu, ''Canon of Lunar Eclipses 1500 B.C.-A.D. 3000.'' Willmann-Bell, Richmond VA, 1992.
* Espenak, F. ''Thousand Year Canon of Lunar Eclipses 1501 to 2500'', Astropixels Publishing, Portal AZ, 2014.
* {{Cite book |last=Link |first=F. |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-86475-9 |title=Eclipse Phenomena in Astronomy |publisher=[[Springer-Verlag Berlin Heidelberg]] |year=1969 |isbn=978-3-642-86475-9 |pages=1–121 |chapter=Lunar Eclipses |doi=10.1007/978-3-642-86475-9 |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-86475-9_1 |access-date=3 January 2023 |lccn=68-56208 |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103202441/https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-86475-9 |url-status=live }}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Sister project links|commons=Category:Lunar eclipse|v=no|q=no}}

* [https://science.nasa.gov/moon/eclipses/ ناسا — چنڊ گرهڻ بابت معلومات]
* [https://eclipse.gsfc.nasa.gov/lunar.html ناسا — چنڊ گرهڻن جو رڪارڊ ۽ اڳڪٿيون]
* [https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LEcatalog.html ناسا — پنج هزار سالن جي چنڊ گرهڻن جي فهرست]
* {{YouTube|wuhNZejHeBg|''Lunar Eclipse Essentials'' — ناسا}}
* [https://www.mreclipse.com/Special/LEprimer.html چنڊ گرهڻ بابت شروعاتي رهنمائي]

{{فلڪيات}}
{{شمسي نظام}}
{{The Moon}}
{{Lunar eclipses}}

[[زمرو:چنڊ]]
[[زمرو:چنڊ گرهڻ]]
[[زمرو:گرهڻ]]
[[زمرو:فلڪياتي واقعا]]
[[زمرو:فلڪيات]]
[[زمرو:چنڊ جو مشاهدو]]</text>
      <sha1>ax8dsdfkd5qjiauzxdskz42yhhngo80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416556</id>
      <parentid>416555</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* ساروس چڪر */</comment>
      <origin>416556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34491" sha1="9hzxrhqvczmcd1lz6d955skf138o8iv" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|فلڪياتي واقعو، جنهن ۾ چنڊ ڌرتيءَ جي پاڇي مان گذري ٿو}}

{{Infobox astronomical event
| name = چنڊ گرهڻ
| image = Lunar eclipse April 15 2014 California Alfredo Garcia Jr1.jpg
| caption = مڪمل چنڊ گرهڻ
}}

'''چنڊ گرهڻ''' ({{lang-en|Lunar eclipse}}) هڪ [[فلڪيات|فلڪياتي]] واقعو آهي، جيڪو ان وقت پيش اچي ٿو جڏهن [[چنڊ]] پنهنجي مدار ۾ گردش ڪندي [[ڌرتي]] جي پاڇي مان گذري ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://earthsky.org/tonight/centurys-longest-lunar-eclipse-july-27 |title=Century's Longest Lunar Eclipse July 27 |last=McClure |first=Bruce |date=27 July 2018 |website=[[EarthSky]] |access-date=1 August 2018 |archive-date=31 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731114450/http://earthsky.org/tonight/centurys-longest-lunar-eclipse-july-27 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; اهو صرف [[پورو چنڊ|پوري چنڊ]] جي مرحلي ۾ ممڪن آهي، جڏهن [[سج]]، ڌرتي ۽ چنڊ تقريباً هڪ سڌ ۾ هجن ۽ ڌرتي سج ۽ چنڊ جي وچ ۾ اچي وڃي.&lt;ref name=&quot;NASAeclipse&quot;&gt;{{Cite web |title=Eclipses - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/moon/eclipses/ |access-date=13 May 2024 |website=science.nasa.gov |date=6 June 2023 |language=en-US |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513174939/https://science.nasa.gov/moon/eclipses/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Lunar eclipse 04-15-2014 by R Jay GaBany.jpg|thumb|مغربي ورجينيا جي [[Charleston, West Virginia|چارلسٽن]] مان ڏٺل اپريل 2014ع جي مڪمل چنڊ گرهڻ جون گڏيل تصويرون]]
[[File:Geometry of a Lunar Eclipse.svg|thumb|300px|چنڊ گرهڻ دوران سج، ڌرتي ۽ چنڊ جي بيهڪ ۽ ڌرتيءَ جي امبرا ۽ پينمبرا جو خاڪو؛ ماپ ۽ فاصلا حقيقي تناسب موجب ناهن]]

چنڊ گرهڻ دوران ڌرتي سج جي سڌي روشنيءَ کي چنڊ تائين پهچڻ کان روڪي ٿي. تنهن هوندي بہ مڪمل گرهڻ وقت چنڊ عام طور مڪمل ڪارو نظر نٿو اچي، ڇاڪاڻ تہ سج جي روشنيءَ جو ڪجهه حصو ڌرتيءَ جي [[فضا]] مان [[فضائي انعطاف|منعطف]] ٿي ڌرتيءَ جي پاڇي تائين پهچي ٿو. فضا ننڍي طول موج واري نيري ۽ واڱڻائي روشنيءَ کي [[ريلي پکيڙ]] ذريعي وڌيڪ پکيڙي ٿي، جڏهن تہ ڳاڙهي ۽ نارنگي روشني نسبتاً وڌيڪ چنڊ تائين پهچي ٿي؛ تنهنڪري مڪمل چنڊ گرهڻ دوران چنڊ ڳاڙهو، نارنگي يا ٽامي جهڙو نظر اچي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;NASAeclipse&quot;/&gt;

[[سج گرهڻ]] جي ڀيٽ ۾ چنڊ گرهڻ ڌرتيءَ جي رات واري پاسي جي تمام وڏي علائقي مان ڏسي سگهجي ٿو ۽ ان جا مرحلا ڪيترائي ڪلاڪ هلي سگهن ٿا.&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;&gt;{{cite news |title=Solar and Lunar Eclipses |url=https://www.weather.gov/fsd/suneclipse |access-date=28 September 2025 |work=[[National Weather Service]] |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |date=April 2024 |archive-date=27 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927181710/https://www.weather.gov/fsd/suneclipse |url-status=live }}&lt;/ref&gt; چنڊ گرهڻ کي عام اک سان ڏسڻ محفوظ آهي ۽ ان لاءِ سج گرهڻ وانگر خاص اکين جي حفاظتي فلٽر جي ضرورت ناهي.&lt;ref name=&quot;usatoday&quot;&gt;{{cite web |last1=Shafiq |first1=Saman |title=Is the total lunar eclipse safe to look at? What to know about viewing the rare occurrence |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/03/13/total-lunar-eclipse-safety-viewing-glasses/82364602007/ |website=[[USA TODAY]] |access-date=25 September 2025 |archive-date=3 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103152625/https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/03/13/total-lunar-eclipse-safety-viewing-glasses/82364602007/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ٿيڻ جو سبب ==
چنڊ ڌرتيءَ جي چوڌاري ۽ ڌرتي سج جي چوڌاري گردش ڪري ٿي. سج جي روشني ڌرتيءَ جي پويان خلا ۾ پاڇي جو هڪ مخروط ٺاهي ٿي. جڏهن پوري چنڊ وقت چنڊ هن پاڇي مان گذري ٿو تہ چنڊ گرهڻ ٿئي ٿو.

ڌرتيءَ جي پاڇي جا ٻه بنيادي حصا آهن:

* '''گهرو پاڇو''' يا '''امبرا''' (Umbra) — پاڇي جو مرڪزي ۽ سڀ کان اونداهو حصو، جتي ڌرتي سج جي سڌي روشنيءَ کي مڪمل طور روڪي ٿي.
* '''اڌ پاڇو''' يا '''پينمبرا''' (Penumbra) — پاڇي جو ٻاهريون ۽ نسبتاً هلڪو حصو، جتي ڌرتي سج جي روشنيءَ جو صرف ڪجهه حصو روڪي ٿي.

چنڊ جو انهن ٻن حصن مان گذرڻ اهو طئي ڪري ٿو تہ گرهڻ اڌ پاڇي وارو، جزوي يا مڪمل هوندو.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Lunar eclipse |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/science/lunar-eclipse |access-date=3 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== هر پوري چنڊ تي گرهڻ ڇو نٿو ٿئي؟ ==
چنڊ گرهڻ صرف پوري چنڊ وقت ٿي سگهي ٿو، پر هر پوري چنڊ تي گرهڻ نٿو ٿئي. ان جو سبب اهو آهي تہ چنڊ جي مداري سطح ڌرتيءَ جي سج جي چوڌاري مداري سطح، يعني [[مسير الشمس]]، جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ '''5.1 درجا''' جهڪيل آهي.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;

ان ڪري اڪثر پوري چنڊ وقت چنڊ ڌرتيءَ جي پاڇي جي مٿان يا هيٺان گذري وڃي ٿو. گرهڻ تڏهن ٿئي ٿو جڏهن پورو چنڊ پنهنجي مدار جي انهن نقطن جي ويجهو هجي، جتي چنڊ جو مدار مسير الشمس کي ڪٽي ٿو. انهن نقطن کي '''مداري ڳنڍون''' ({{lang-en|Lunar nodes}}) چيو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;NASAperiod&quot;&gt;{{Cite web |title=NASA - Periodicity of Lunar Eclipses |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEsaros/LEperiodicity.html |access-date=13 May 2024 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |archive-date=13 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513174939/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEsaros/LEperiodicity.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== چنڊ گرهڻ جا قسم ==

=== اڌ پاڇي وارو چنڊ گرهڻ ===

'''اڌ پاڇي وارو چنڊ گرهڻ''' ({{lang-en|Penumbral lunar eclipse}}) ان وقت ٿئي ٿو جڏهن چنڊ ڌرتيءَ جي پينمبرا مان گذري، پر امبرا ۾ داخل نه ٿئي. اهڙي حالت ۾ ڌرتي چنڊ کان ڏسڻ ۾ سج جي رڳو هڪ حصي کي ڍڪي ٿي، تنهنڪري سج جي ڪجهه سڌي روشني چنڊ تائين پهچندي رهي ٿي.

اهڙي گرهڻ دوران چنڊ جي روشنيءَ ۾ رڳو هلڪي گهٽتائي اچي ٿي، جيڪا ڪڏهن عام اک سان سڃاڻڻ بہ ڏکي هوندي آهي.&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NASAeclipse&quot;/&gt;

جيڪڏهن چنڊ جو سڄو قرص پينمبرا جي اندر هجي پر امبرا ۾ داخل نه ٿئي تہ ان کي '''مڪمل اڌ پاڇي وارو چنڊ گرهڻ''' چيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Penumbral&quot;&gt;{{cite news |last1=Kher |first1=Aparna |last2=Jones |first2=Graham |last3=Hocken |first3=Vigdis |title=What Is a Penumbral Lunar Eclipse? |url=https://www.timeanddate.com/eclipse/penumbral-lunar-eclipse.html |access-date=18 March 2026 |work=timeanddate |publisher=© Time and Date AS |date=5 May 2023 |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303131813/https://www.timeanddate.com/eclipse/penumbral-lunar-eclipse.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

پنج هزار سالن، يعني 2000 ق.م کان 3000ع تائين، جي حساب موجب سڀني چنڊ گرهڻن مان لڳ ڀڳ 36.3 سيڪڙو اڌ پاڇي وارا آهن.&lt;ref name=&quot;Espenak_Meeus_2009&quot;&gt;{{cite web | first1=Fred | last1=Espenak | first2=Jean | last2=Meeus | title=Five Millennium Catalog of Lunar Eclipses: -1999 to +3000 (2000 BCE to 3000 CE) | publisher=NASA Goddard Space Flight Center | date=January 2009 | url=https://ntrs.nasa.gov/api/citations/20090028006/downloads/20090028006.pdf | access-date=2025-08-14 | archive-date=19 April 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250419033351/https://ntrs.nasa.gov/api/citations/20090028006/downloads/20090028006.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== جزوي چنڊ گرهڻ ===

[[File:Eclipse_lunar_2019.gif|thumb|17 جولاءِ 2019ع واري جزوي چنڊ گرهڻ جو برطانيا جي [[Gloucestershire|گلوسٽرشائر]] مان ورتل متحرڪ منظر]]

'''جزوي چنڊ گرهڻ'''  ان وقت ٿئي ٿو جڏهن چنڊ جو صرف ڪجهه حصو ڌرتيءَ جي امبرا ۾ داخل ٿئي. امبرا ۾ داخل ٿيل حصو تمام اونداهو نظر اچي ٿو، جڏهن تہ باقي حصو سڌي سج جي روشني حاصل ڪندو رهي ٿو.&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;/&gt;

2000 ق.م کان 3000ع تائين جي پنج هزار سالن واري عرصي ۾ لڳ ڀڳ 34.9 سيڪڙو چنڊ گرهڻ جزوي آهن.&lt;ref name=&quot;Espenak_Meeus_2009&quot;/&gt;

=== مڪمل چنڊ گرهڻ ===

[[File:2007-03-03 - Lunar Eclipse small-43img.gif|thumb|4 مارچ 2007ع واري مڪمل چنڊ گرهڻ جو وقتي منظر]]

'''مڪمل چنڊ گرهڻ''' ان وقت ٿئي ٿو جڏهن چنڊ جو سڄو نظر ايندڙ قرص ڌرتيءَ جي امبرا ۾ داخل ٿي وڃي.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Link |first1=F. |title=Eclipse Phenomena in Astronomy |date=1969 |publisher=Springer Berlin / Heidelberg |location=Berlin, Heidelberg |isbn=978-3-642-86475-9 |doi=10.1007/978-3-642-86475-9 |page=2 |edition=1st |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-86475-9 |access-date=3 January 2023 |format=Softcover |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103202441/https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-86475-9 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هن مرحلي کي '''ڪُليت''' ({{lang-en|Totality}}) چيو وڃي ٿو.

چنڊ جو سراسري مداري رفتار لڳ ڀڳ {{convert|2300|mph|km/s|abbr=on|sigfig=3|order=flip}} آهي. مناسب هندسي حالتن ۾ مڪمل گرهڻ جو ڪُليت وارو مرحلو نظرياتي طور لڳ ڀڳ 107 منٽن تائين هلي سگهي ٿو، جڏهن تہ امبرا سان پهرين ۽ آخري رابطي جي وچ وارو عرصو گهڻو ڊگهو ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book | last=Karttunen | first=Hannu | display-editors=1 | editor1-first=Hannu | editor1-last=Karttunen | editor2-first=Pekka| editor2-last=Kröger | editor3-first=Heikki | editor3-last=Oja | editor4-first=Markku | editor4-last=Poutanen | editor5-first=Karl Johan | editor5-last=Donner | url=https://books.google.com/books?id=DjeVdb0sLEAC&amp;pg=PA139 | title=Fundamental Astronomy | date=2007 | publisher=Springer | edition=5th | isbn=978-3-540-34144-4 | page=139 }}&lt;/ref&gt;

2000 ق.م کان 3000ع تائين جي پنج هزار سالن واري عرصي ۾ لڳ ڀڳ 28.8 سيڪڙو چنڊ گرهڻ مڪمل آهن.&lt;ref name=&quot;Espenak_Meeus_2009&quot;/&gt;

=== مرڪزي چنڊ گرهڻ ===
'''مرڪزي چنڊ گرهڻ'''  اهڙو مڪمل چنڊ گرهڻ آهي، جنهن دوران چنڊ ڌرتيءَ جي پاڇي جي مرڪز جي ويجهو يا ان مان گذري ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book | last1=Westfall | first1=John | title=Celestial Shadows: Eclipses, Transits, and Occultations | last2=Sheehan | first2=William | publisher=Springer | year=2014 | isbn=978-1493915354 | pages=50 | url=https://books.google.com/books?id=W9mLBQAAQBAJ&amp;pg=PA50 }}&lt;/ref&gt;

گرهڻ وقت چنڊ جو ڌرتيءَ کان فاصلو پڻ ڪُليت جي مدت تي اثرانداز ٿي سگهي ٿو. جڏهن چنڊ [[اپوجي]]، يعني پنهنجي مدار ۾ ڌرتيءَ کان سڀ کان پري نقطي، جي ويجهو هجي تہ ان جي مداري رفتار نسبتاً گهٽ هوندي آهي، جنهن ڪري مناسب حالتن ۾ مڪمل گرهڻ جو دور ڊگهو ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Our Celestial Clockwork: From Ancient Origins To Modern Astronomy Of The Solar System | first=Richard | last=Kerner | publisher=World Scientific | year=2021 | isbn=9789811214615 | page=95 | url=https://books.google.com/books?id=5WZEEAAAQBAJ&amp;pg=PA95 }}&lt;/ref&gt;

== ڳاڙهو چنڊ ==

[[File:Lunar eclipse 04-15-2014 by R Jay GaBany.jpg|thumb|مڪمل چنڊ گرهڻ دوران چنڊ جو ڳاڙهو ڏيک]]
[[File:Full Eclipse of the Moon as seen in from Irvine, CA, USA (52075715442) (cropped).jpg|thumb|15 مئي 2022ع جي مڪمل چنڊ گرهڻ دوران ڪُليت؛ ڌرتيءَ جي فضا مان منعطف ٿيل سج جي روشني چنڊ کي ڳاڙهو ڏيک ڏئي ٿي]]

مڪمل چنڊ گرهڻ دوران چنڊ مڪمل طور غائب يا ڪارو نه ٿيندو آهي. ان جو سبب [[فضائي انعطاف]] آهي: ڌرتيءَ جي فضا سج جي روشنيءَ جي ڪجهه حصي کي موڙي ڌرتيءَ جي امبرا تائين پهچائي ٿي. جيڪڏهن ڌرتيءَ تي فضا نه هجي ها تہ مڪمل گرهڻ دوران چنڊ گهڻو وڌيڪ اونداهو نظر اچي ها.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/appearance.html |title=Visual Appearance of Lunar Eclipses |last1=Espenak |first1=Fred |last2=Meeus |first2=Jean |publisher=NASA |access-date=13 April 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029103602/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/appearance.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ڌرتيءَ جي فضا مان ڊگهو رستو طئي ڪندي سج جي روشنيءَ جون ننڍي طول موج واريون نيريون ۽ واڱڻائي شعاعون [[ريلي پکيڙ]] سبب وڌيڪ پکڙجي وڃن ٿيون، جڏهن تہ ڊگهي طول موج واري ڳاڙهي ۽ نارنگي روشني وڌيڪ مقدار ۾ پاڇي تائين پهچي ٿي. اها روشني چنڊ جي سطح تان موٽي ڌرتيءَ تائين پهچي ٿي ۽ چنڊ کي ڳاڙهو يا ٽامي جهڙو ڏيک ڏئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book | chapter=Comets, Meteors, and the Zodiacal Light | first=O. V. | last=Dobrovol'skii | page=307 | title=Physics of the Solar System | series=A Course in Astrophysics and Stellar Astronomy | volume=3 | editor-first=A. A. | editor-last=Mikhailov | publisher=National Aeronautics and Space Administration | year=1966 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=hwKJg-TPlbwC&amp;pg=PA307 }}&lt;/ref&gt;

ساڳيو بنيادي نوري عمل ڌرتيءَ تي [[سج اڀرڻ]] ۽ [[سج لهڻ]] وقت آسمان ۽ سج کي ڳاڙهي يا نارنگي رنگ ۾ ڏيکارڻ جو سبب پڻ بڻجي ٿو.

فضا ۾ مٽي، ڪڪر، ايروسول ۽ ٻين ذرڙن جي مقدار چنڊ جي رنگ ۽ روشنيءَ تي اثرانداز ٿئي ٿي. وڏي [[ٻرندڙ جبل|ٻرندڙ جبل]] جي ڦاٽڻ کان پوءِ فضا ۾ ذرڙن جي مقدار وڌڻ سبب ايندڙ چنڊ گرهڻ وڌيڪ اونداهو يا گهرو ڳاڙهو نظر اچي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Lunar eclipse brightness and the terrestrial atmosphere | last=Di Giovanni | first=G. | journal=Journal of the British Astronomical Association | volume=128 | issue=1 | pages=10–17 | date=February 2018 | bibcode=2018JBAA..128...10D }}&lt;/ref&gt;

مڪمل گرهڻ دوران ڳاڙهي نظر ايندڙ چنڊ لاءِ عام ميڊيا ۾ '''بلڊ مون''' جو اصطلاح استعمال ٿيندو آهي، پر اهو چنڊ گرهڻ جي باقاعدي فلڪياتي درجابنديءَ جو الڳ قسم ناهي.

== گرهڻ جو موسم ==
اهڙو عرصو جنهن دوران سج چنڊ جي مداري ڳنڍن مان ڪنهن هڪ جي ويجهو هجي ۽ سج يا چنڊ گرهڻ ٿيڻ ممڪن هجي، تنهن کي '''گرهڻ جو موسم''' (Eclipse season) چيو وڃي ٿو. گرهڻ رڳو اهڙي موسم دوران ممڪن هوندا آهن، جڏهن سج آسمان ۾ چنڊ جي مدار جي ڪنهن ڳنڍ جي ويجهو هجي.&lt;ref name=&quot;NASAperiod&quot;/&gt;

== گرهڻ جا رابطي وارا مرحلا ==

[[File:Lunar eclipse contact diagram.svg|thumb|چنڊ گرهڻ دوران ڌرتيءَ جي امبرا ۽ پينمبرا سان چنڊ جي رابطي جا مرحلا]]

مڪمل چنڊ گرهڻ جي وقتن کي عام طور ڌرتيءَ جي پاڇي سان چنڊ جي '''رابطن''' ({{lang-en|Contacts}}) ذريعي بيان ڪيو ويندو آهي:&lt;ref&gt;{{cite web|last=Clarke|first=Kevin|title=On the nature of eclipses|url=https://www.inconstantmoon.com/cyc_ecl1.htm|work=Inconstant Moon|publisher=Cyclopedia Selenica|access-date=19 December 2010|archive-date=12 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110712022741/http://www.inconstantmoon.com/cyc_ecl1.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

* '''P1''' — اڌ پاڇي واري گرهڻ جي شروعات؛ ڌرتيءَ جي پينمبرا چنڊ جي ٻاهرئين ڪناري کي ڇهي ٿي.
* '''U1''' — جزوي گرهڻ جي شروعات؛ ڌرتيءَ جي امبرا چنڊ جي ڪناري تائين پهچي ٿي.
* '''U2''' — مڪمل گرهڻ جي شروعات؛ چنڊ جو سڄو قرص امبرا ۾ داخل ٿي وڃي ٿو.
* '''وڌ ۾ وڌ گرهڻ''' — چنڊ ڌرتيءَ جي پاڇي جي مرڪز جي سڀ کان ويجهو هوندو آهي.
* '''U3''' — مڪمل گرهڻ جي پڄاڻي؛ چنڊ جو هڪ ڪنارو امبرا مان نڪرڻ شروع ڪري ٿو.
* '''U4''' — جزوي گرهڻ جي پڄاڻي؛ چنڊ مڪمل طور امبرا مان نڪري وڃي ٿو.
* '''P4''' — اڌ پاڇي واري گرهڻ جي پڄاڻي؛ چنڊ مڪمل طور پينمبرا مان نڪري وڃي ٿو.

== ڊانجون پيمانو ==

[[File:Blood Moon.svg|thumb|ڌرتيءَ جي فضا سج جي ڳاڙهي روشنيءَ کي امبرا ڏانهن منعطف ڪري ٿي]]

فرانسيسي فلڪياتدان [[آندري ڊانجون]] مڪمل چنڊ گرهڻ جي روشني ۽ رنگ کي بيان ڪرڻ لاءِ '''[[ڊانجون پيمانو]]''' (Danjon scale) تيار ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://skytonight.com/observing/objects/eclipses/3304036.html |title=Observing and Photographing Lunar Eclipses |last1=Deans |first1=Paul |last2=MacRobert |first2=Alan M. |date=16 July 2006 |website=[[Sky &amp; Telescope]] |publisher=[[F+W]] |access-date=7 January 2007 |archive-date=20 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520233320/http://skytonight.com/observing/objects/eclipses/3304036.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* '''L = 0''' — انتهائي اونداهو گرهڻ؛ وچ ڪُليت وقت چنڊ لڳ ڀڳ نظر نہ اچي.
* '''L = 1''' — اونداهو، ڀورو يا ناسي رنگ وارو گرهڻ؛ چنڊ جا تفصيل ڏکيا نظر اچن.
* '''L = 2''' — گهرو ڳاڙهو يا زنگ جهڙو گرهڻ؛ امبرا جو وچ تمام اونداهو پر ٻاهريون حصو نسبتاً روشن.
* '''L = 3''' — سرن جهڙو ڳاڙهو گرهڻ؛ امبرا جي ڪناري تي روشن يا پيلو رنگ.
* '''L = 4''' — تمام روشن ٽامي جهڙو ڳاڙهو يا نارنگي گرهڻ؛ امبرا جو ڪنارو روشن ۽ ڪڏهن نيراڻ مائل.

== سيلينيليون ==

[[File:Lunar eclipse at sunrise Minneapolis October 2014.png|thumb|8 آڪٽوبر 2014ع تي [[منيئپولس]] (Minneapolis) مان سج اڀرڻ وقت چنڊ گرهڻ؛ سج ۽ گرهڻ هيٺ آيل چنڊ ٻئي هڪ ئي وقت ڏسڻ ۾ آيا]]

'''سيلينيليون''' يا '''سيلينيهيليون''' (Selenelion or selenehelion)، جنهن کي '''افقي گرهڻ''' بہ چيو وڃي ٿو، اها مشاهدي واري حالت آهي جنهن ۾ گرهڻ هيٺ آيل چنڊ ۽ سج ٻئي هڪ ئي وقت افق جي مٿان نظر اچن ٿا. اها حالت سج لهڻ کان ٿورو اڳ يا سج اڀرڻ کان ٿورو پوءِ ٿي سگهي ٿي.

هندسي لحاظ کان سج ۽ چنڊ ڌرتيءَ جي مخالف پاسن تي هوندا آهن، پر ڌرتيءَ جي فضا ۾ [[فضائي انعطاف]] ٻنهي کي سندن حقيقي هندسي مقام کان ٿورو مٿي ڏيکاري سگهي ٿو، جنهن ڪري مختصر وقت لاءِ ٻئي گڏ نظر اچي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Kelly Beatty |title=In Search of Selenelion |date=26 June 2010 |url=http://www.skyandtelescope.com/community/skyblog/observingblog/97224024.html |website=[[Sky &amp; Telescope]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111220123836/http://www.skyandtelescope.com/community/skyblog/observingblog/97224024.html |archive-date=20 December 2011 |access-date=8 December 2011}}&lt;/ref&gt;

== ڪٿان نظر اچي ٿو؟ ==

[[سج گرهڻ]] جي ابتڙ، چنڊ گرهڻ ڌرتيءَ جي رات واري پاسي جي هر ان هنڌ تان ڏسي سگهجي ٿو جتي ان وقت چنڊ افق کان مٿي هجي. ان ڪري هڪ چنڊ گرهڻ ڌرتيءَ جي تمام وڏي حصي مان ڏسي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;/&gt;

ڪنهن مخصوص هنڌ تان گرهڻ جي شروعات، پڄاڻي ۽ نظر ايندڙ مرحلا ان هنڌ جي جاگرافيائي پوزيشن، مقامي وقت، چنڊ جي اڀرڻ ۽ لهڻ جي وقت ۽ موسم تي دارومدار رکن ٿا.

== ڏسڻ جي حفاظت ==

چنڊ گرهڻ کي سڌي اک سان ڏسڻ محفوظ آهي. [[سج گرهڻ]] جي ابتڙ، ان لاءِ خاص شمسي فلٽر يا گرهڻ وارا چشما ضروري ناهن.&lt;ref name=&quot;usatoday&quot;/&gt;

دوربين يا [[دوربين (فلڪيات)|ٽيلي اسڪوپ]] ذريعي پڻ چنڊ گرهڻ کي محفوظ نموني ڏسي سگهجي ٿو ۽ ان سان چنڊ جي سطح تي ڌرتيءَ جي پاڇي جي حرڪت وڌيڪ تفصيل سان ڏسي سگهجي ٿي.

== چنڊ گرهڻ ۽ سج گرهڻ ۾ فرق ==
{{Main|سج گرهڻ}}

چنڊ گرهڻ ۽ سج گرهڻ ٻنهي جو تعلق سج، ڌرتي ۽ چنڊ جي ترتيب سان آهي، پر ٻنهي ۾ ترتيب مختلف هوندي آهي.

چنڊ گرهڻ ۾:

'''سج — ڌرتي — چنڊ'''

جي ترتيب هوندي آهي ۽ ڌرتيءَ جو پاڇو چنڊ تي پوندو آهي.

سج گرهڻ ۾:

'''سج — چنڊ — ڌرتي'''

جي ترتيب هوندي آهي ۽ چنڊ جو پاڇو ڌرتيءَ تي پوندو آهي.

چنڊ گرهڻ رڳو پوري چنڊ وقت، جڏهن تہ سج گرهڻ رڳو [[نئون چنڊ|نئين چنڊ]] وقت ٿي سگهي ٿو.

== واقع ٿيڻ جي شرح ==

[[ناسا]] جي پنج هزار سالن واري فهرست موجب 21هين صديءَ، يعني 2001ع کان 2100ع تائين، مجموعي طور '''228 چنڊ گرهڻ''' ٿين ٿا، جنهن جو سراسري انگ لڳ ڀڳ '''2.28 گرهڻ في سال''' آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Index to Five Millennium Catalog of Lunar Eclipses |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LEcatalog.html |website=NASA Eclipse Web Site |publisher=NASA |access-date=14 September 2025 |archive-date=18 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318000618/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LEcatalog.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Five Millennium Catalog of Lunar Eclipses 2001 to 2100 (2001 CE to 2100 CE) |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LE2001-2100.html |website=NASA Eclipse Web Site |publisher=NASA |access-date=14 September 2025 |archive-date=18 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318010813/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LE2001-2100.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2000 ق.م کان 3000ع تائين جي پنج هزار سالن ۾ چنڊ گرهڻن مان لڳ ڀڳ '''36.3 سيڪڙو اڌ پاڇي وارا، 34.9 سيڪڙو جزوي ۽ 28.8 سيڪڙو مڪمل''' آهن.&lt;ref name=&quot;Espenak_Meeus_2009&quot;/&gt;

== ساروس چڪر ==
{{پڻ ڏسو |گرهڻ جو چڪر}}

گرهڻن جي ورجاءَ سان لاڳاپيل اهم فلڪياتي دور کي '''[[ساروس چڪر]]''' ({{lang-en|Saros cycle}}) چيو وڃي ٿو. هڪ ساروس لڳ ڀڳ '''18 سال، 11 ڏينهن ۽ 8 ڪلاڪ''' ڊگهو هوندو آهي. ان عرصي کان پوءِ سج، ڌرتي ۽ چنڊ تقريباً ساڳئي هندسي ترتيب ۾ اچن ٿا، جنهن سبب ساڳئي سلسلي جو مشابهت رکندڙ گرهڻ ٿئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Saros Series |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros.html |publisher=NASA Goddard Space Flight Center |access-date=3 October 2026}}&lt;/ref&gt;

هڪ ساروس عرصي ۾ سج ۽ چنڊ جا ڪيترائي گرهڻ ٿين ٿا. گرهڻن جي اهڙن چڪرن جي ڄاڻ سبب ايندڙ گرهڻن جي وقت ۽ نوعيت جي اڳڪٿي وڏي درستگي سان ڪري سگهجي ٿي.&lt;ref name=&quot;NASAperiod&quot;/&gt;

== چنڊ تان ڏيک ==
{{Main|چنڊ تي سج گرهڻ}}

[[File:Eclipse from moon.jpg|thumb|right|350px|[[لوسيان رودو]] (Lucien Rudaux) جي تصوير، جنهن ۾ چنڊ جي سطح تان ڌرتيءَ طرف ڏسڻ وقت سج گرهڻ جو تصور ڏيکاريل آهي]]

جيڪو واقعو ڌرتيءَ تان '''چنڊ گرهڻ''' طور ڏٺو وڃي ٿو، اهو چنڊ جي سطح تان ڏسندڙ لاءِ اصل ۾ '''سج گرهڻ''' هوندو، ڇاڪاڻ تہ ڌرتي سج کي ڍڪي ڇڏيندي. اهڙي حالت ۾ اونداهي ڌرتيءَ جي چوڌاري فضا مان گذرندڙ سج جي روشنيءَ جو ڳاڙهو حلقو نظر اچي سگهي ٿو.

اهڙي واقعي کي 1967ع ۾ [[سرويئر 3]] جي ڪئميرا رڪارڊ ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{cite web | title=A Solar Eclipse from the Moon | work=Astronomy Picture of the Day | url=https://apod.nasa.gov/apod/ap140407.html | access-date=2025-08-14 | archive-date=1 June 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250601003131/https://apod.nasa.gov/apod/ap140407.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2025ع ۾ [[بلو گوسٽ مشن 1]] پڻ چنڊ تان اهڙي واقعي جون رنگين تصويرون ورتيون.&lt;ref&gt;{{cite web | title=A Total Solar Eclipse — from the Moon | first=David | last=Dickinson | date=March 14, 2025 | publisher=[[Sky &amp; Telescope]] | url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/a-total-solar-eclipse-from-the-moon/ | access-date=2025-08-14 | archive-date=29 August 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250829080141/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/a-total-solar-eclipse-from-the-moon/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== سائنسي اهميت ==
چنڊ گرهڻ قديم زماني کان فلڪياتي مشاهدي لاءِ اهم رهيو آهي. چنڊ گرهڻ دوران چنڊ جي سطح تي ڌرتيءَ جو پاڇو هميشه گولائيءَ وارو نظر اچي ٿو. قديم يوناني عالمن هن مشاهدي کي ڌرتيءَ جي ڪروي شڪل جي دليلن مان هڪ طور استعمال ڪيو.

[[ارسطو]] پنهنجي تصنيف ''On the Heavens'' ۾ چنڊ گرهڻ وقت ڌرتيءَ جي پاڇي جي گول شڪل کي ڌرتيءَ جي گول هجڻ جي دليل طور پيش ڪيو هو.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Aristotle |title=On the Heavens |at=Book II, Part 14}}&lt;/ref&gt;

قديم ۽ جديد فلڪيات ۾ گرهڻن جي وقتن ۽ مدتن جي مشاهدي سان سج، ڌرتي ۽ چنڊ جي مداري حرڪت، فاصلن ۽ ٻين فلڪياتي خاصيتن جي مطالعي ۾ پڻ مدد ملي آهي.

== تاريخ ۽ ثقافت ==
{{Main|گرهڻ: ڏند ڪٿائون ۽ ثقافت}}

[[File:Jsnell - Eclipse montage (by).jpg|thumb|28 آگسٽ 2007ع جي مڪمل چنڊ گرهڻ جون گڏيل تصويرون]]

چنڊ گرهڻ هزارين سالن کان مختلف انساني تهذيبن ۾ مشاهدو ڪيو ويندو رهيو آهي. فلڪياتي سببن جي جديد سائنسي وضاحت کان اڳ ڪيترين ثقافتن ۾ گرهڻ بابت ڏند ڪٿائون، مذهبي تشريحون ۽ شگون موجود هئا.

قديم [[ميسوپوٽيميا]] ۾ چنڊ گرهڻ کي حڪمران لاءِ ممڪن بدشگوني سان ڳنڍيو ويندو هو ۽ ڪڏهن بادشاهه جي حفاظت لاءِ عارضي ''متبادل بادشاهه'' مقرر ڪرڻ جهڙيون رسمون اختيار ڪيون وينديون هيون.&lt;ref name=&quot;National Geographic&quot;&gt;{{Cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/04/140413-total-lunar-eclipse-myths-space-culture-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417133236/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/04/140413-total-lunar-eclipse-myths-space-culture-science |url-status=dead |archive-date=17 April 2014 |title=Lunar Eclipse Myths From Around the World |last=Lee |first=Jane |date=14 April 2014 |website=National Geographic |access-date=9 October 2014}}&lt;/ref&gt;

[[انڪا سلطنت|انڪا]] روايتن ۾ گرهڻ کي هڪ جيگوار طرفان چنڊ تي حملي سان ڳنڍيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;National Geographic&quot;/&gt; ڪجهه قديم چيني روايتن ۾ وري اهو تصور موجود هو تہ ڊريگن يا ٻيو ڪو جانور چنڊ کي کائي رهيو آهي، تنهنڪري آواز ڪرڻ يا گهنٽ وڄائڻ جون رسمون پڻ ملن ٿيون.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://au.ibtimes.com/articles/548133/20140415/lunar-eclipse-facts-myths-superstition-nasa.htm#.VC2MJyldXmU |title=Interesting Facts and Myths about Lunar Eclipse |last=Quilas |first=Ma Evelyn |newspaper=LA Times |access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523042620/http://au.ibtimes.com/articles/548133/20140415/lunar-eclipse-facts-myths-superstition-nasa.htm#.VC2MJyldXmU|archive-date=2014-05-23}}&lt;/ref&gt;

ان جي ابتڙ قديم يوناني عالمن گرهڻن کي فلڪياتي مشاهدي طور استعمال ڪيو ۽ چنڊ تي ڌرتيءَ جي گول پاڇي مان ڌرتيءَ جي ڪروي شڪل بابت نتيجا ڪڍيا.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.astro.umd.edu/openhouse/3about-the-obs/news/2003-11-10.html |title=Ancient Myths Revised with Lunar Eclipse |last=Pollack |first=Rebecca |publisher=University of Maryland |access-date=2 October 2014 |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006085049/https://www.astro.umd.edu/openhouse/3about-the-obs/news/2003-11-10.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

جديد [[فلڪيات]] ۾ چنڊ گرهڻ کي سج، ڌرتي ۽ چنڊ جي مداري حرڪت، مداري ڳنڍن ۽ ڌرتيءَ جي پاڇي جي هندسي ترتيب سان سمجهايو وڃي ٿو.

== اسلام ۾ چنڊ گرهڻ ==
اسلامي روايت ۾ چنڊ گرهڻ کي عربيءَ ۾ '''خسوف القمر''' ({{lang-ar|خسوف القمر}}) چيو ويندو آهي. اسلامي حديثن ۾ سج ۽ چنڊ کي الله جون نشانيون قرار ڏنو ويو آهي ۽ انهن جي گرهڻ کي ڪنهن انسان جي ڄمڻ يا مرڻ سان ڳنڍڻ جي ترديد ڪئي وئي آهي.

[[صحيح بخاري]] ۾ [[ابو مسعود انصاري]] کان روايت آهي تہ [[محمد ﷺ|رسول الله ﷺ]] فرمايو تہ سج ۽ چنڊ الله جي نشانين مان ٻه نشانيون آهن ۽ اهي ڪنهن جي موت يا زندگيءَ سبب گرهڻ نٿا ڪن.&lt;ref name=&quot;Bukhari1041&quot;&gt;{{cite book
 |title=صحيح البخاري
 |author=محمد بن إسماعيل البخاري
 |chapter=كتاب الكسوف
 |at=حديث 1041
}}&lt;/ref&gt;

اسلامي فقه ۾ سج گرهڻ ۽ چنڊ گرهڻ جي موقعي تي نماز، دعا، استغفار ۽ ٻين عبادتن بابت احڪام بيان ٿيل آهن. چنڊ گرهڻ سان لاڳاپيل نماز جي طريقي ۽ ان جي فقهي حيثيت جي ڪجهه جزئيات ۾ مختلف فقهي مذهبن جا اختلاف موجود آهن.

== ڏسو پڻ ==
* [[سج گرهڻ]]
* [[گرهڻ]]
* [[چنڊ]]
* [[چنڊ جو مدار]]
* [[سج]]
* [[ڌرتي]]
* [[پورو چنڊ]]
* [[نئون چنڊ]]
* [[ساروس چڪر]]
* [[گرهڻ جو چڪر]]
* [[فلڪيات]]
* [[شمسي نظام]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

== وڌيڪ پڙهڻ ==
* Bao-Lin Liu, ''Canon of Lunar Eclipses 1500 B.C.-A.D. 3000.'' Willmann-Bell, Richmond VA, 1992.
* Espenak, F. ''Thousand Year Canon of Lunar Eclipses 1501 to 2500'', Astropixels Publishing, Portal AZ, 2014.
* {{Cite book |last=Link |first=F. |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-86475-9 |title=Eclipse Phenomena in Astronomy |publisher=[[Springer-Verlag Berlin Heidelberg]] |year=1969 |isbn=978-3-642-86475-9 |pages=1–121 |chapter=Lunar Eclipses |doi=10.1007/978-3-642-86475-9 |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-86475-9_1 |access-date=3 January 2023 |lccn=68-56208 |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103202441/https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-86475-9 |url-status=live }}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Sister project links|commons=Category:Lunar eclipse|v=no|q=no}}

* [https://science.nasa.gov/moon/eclipses/ ناسا — چنڊ گرهڻ بابت معلومات]
* [https://eclipse.gsfc.nasa.gov/lunar.html ناسا — چنڊ گرهڻن جو رڪارڊ ۽ اڳڪٿيون]
* [https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEcat5/LEcatalog.html ناسا — پنج هزار سالن جي چنڊ گرهڻن جي فهرست]
* {{YouTube|wuhNZejHeBg|''Lunar Eclipse Essentials'' — ناسا}}
* [https://www.mreclipse.com/Special/LEprimer.html چنڊ گرهڻ بابت شروعاتي رهنمائي]

{{فلڪيات}}
{{شمسي نظام}}
{{The Moon}}
{{Lunar eclipses}}

[[زمرو:چنڊ]]
[[زمرو:چنڊ گرهڻ]]
[[زمرو:گرهڻ]]
[[زمرو:فلڪياتي واقعا]]
[[زمرو:فلڪيات]]
[[زمرو:چنڊ جو مشاهدو]]</text>
      <sha1>9hzxrhqvczmcd1lz6d955skf138o8iv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نماز جنازو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57053</id>
    <revision>
      <id>416643</id>
      <parentid>255325</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T06:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27872" sha1="mmb6uxl6y47a0zerrf1yhl167wmutn3" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ڪئي ويندڙ اجتماعي نماز}}

{{اسلام}}

{{Infobox religious ritual
| name          = جنازي جي نماز
| native_name   = صلاة الجنازة
| native_name_lang = ar
| image         = Janāzah Ṣalāh (Islamic funeral prayer) 03.jpg
| caption       = مسلمانن پاران جنازي جي نماز ادا ڪرڻ
| religion      = [[اسلام]]
| type          = [[نماز]]
| significance  = فوت ٿيل مسلمان لاءِ دعا، بخشش ۽ رحمت جي درخواست
| frequency     = مسلمان جي وفات کان پوءِ
| related       = [[اسلامي جنازو]]، [[دفن]]، [[غسل ميت]]، [[ڪفن]]
}}

'''جنازي جي نماز''' ({{lang-ar|صلاة الجنازة}}؛ {{lang-en|Funeral prayer}}) [[اسلام]] ۾ فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ڪئي ويندڙ هڪ خاص [[نماز]] ۽ اجتماعي دعا آهي. [[اهل سنت]] جي مشهور فقهي راءِ موجب اها [[فرض ڪفايه]] آهي، يعني جيڪڏهن مسلمانن مان ڪافي ماڻهو اها نماز ادا ڪن تہ باقي ماڻهن تان فرض لهي وڃي ٿو، پر جيڪڏهن ڪنهن به ادا نہ ڪئي تہ ذميواري جماعت تي رهندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=The History and Message of Islam
 |first=John Paul C.
 |last=Nzomiwu
 |year=1989
 |publisher=Meks-Unique
 |isbn=978-9782702616
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=A Guide to Salat (Prayer) in Islam
 |first=Muhammad Abdul Karim
 |last=Saqib
 |date=13 April 2015
 |publisher=Salaam – Salah Vision
}}&lt;/ref&gt;

جنازي جي نماز عام نماز کان بناوت ۾ مختلف آهي. ان ۾ [[رڪوع]] ۽ [[سجدو]] نہ هوندا آهن، بلڪ نماز بيهي تڪبيرن، ذڪر، درود ۽ ميت لاءِ دعا سان ادا ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Ramzy
 |first=Sheikh
 |title=The Complete Guide to Islamic Prayer (Salāh)
 |publisher=Author House
 |year=2012
 |isbn=978-1477214657
 |page=143
}}&lt;/ref&gt; اهل سنت جي عام طريقي ۾ چار تڪبيرون هونديون آهن؛ جڏهن تہ [[شيعه اسلام|اثناعشري شيعه]] فقه ۾ ميت جي نماز جو طريقو مختلف آهي ۽ عام طور پنج تڪبيرون چيون وينديون آهن.

جنازي جي نماز جو بنيادي مقصد فوت ٿيل مسلمان لاءِ [[مغفرت]] ۽ رحمت جي دعا ڪرڻ آهي. اسلامي جنازي جي رسمن ۾ اها عام طور ميت کي غسل ڏيڻ ۽ ڪفن پارائڻ کان پوءِ ۽ [[دفن]] کان اڳ ادا ڪئي ويندي آهي.

== نالو ۽ لغوي معنيٰ ==
عربي لفظ '''جنازة''' (الجِنازة) ميت، ميت جي کٽ يا جنازي جي جلوس لاءِ استعمال ٿيندو آهي. عربي لغتن ۾ ان جو جمع '''جنائز''' ڄاڻايل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=تعريف ومعنى جنازة بالعربي
 |url=https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/جنازة/
 |website=معجم المعاني
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ابن دريد]] لفظ جي اشتقاق بابت ''جَنَزْتُ الشيءَ'' جي معنيٰ ڪنهن شيءِ کي ڍڪڻ يا لڪائڻ سان ڳنڍي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=كتاب مقاييس اللغة
 |url=https://shamela.ws/book/21710/482
 |website=المكتبة الشاملة
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

فقهي اصطلاح ۾ '''صلاة الجنازة''' مان مراد مسلمان ميت لاءِ مقرر طريقي سان ادا ٿيندڙ نماز آهي.

== شرعي حيثيت ==
[[File:Janaiza 19.jpg|thumb|ساڄو|مسلمان جنازي جي نماز ادا ڪندي]]

اهل سنت جي چئن مشهور فقهي مذهبن ۾ جنازي جي نماز مسلمان ميت جي حوالي سان بنيادي طور '''فرض ڪفايه''' سمجهي وڃي ٿي. ان جو مطلب اهو آهي تہ هي فرد فرد تي مستقل فرض بدران مسلمان جماعت جي گڏيل ذميواري آهي.

[[محمد|حضرت محمد ﷺ]] پاڻ جنازي جون نمازون پڙهايون ۽ صحابه کي بہ انهن ۾ شريڪ ڪيو. [[ابو هريره]] کان روايت موجب [[نجاشي]] جي وفات واري ڏينهن رسول الله ﷺ ماڻهن کي سندس وفات جي خبر ڏني، نماز واري جاءِ ڏانهن ويا، ماڻهن کي صفن ۾ بيهاريو ۽ چار تڪبيرون چيون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1333
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/88
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[جابر بن عبدالله]] کان پڻ روايت آهي تہ نجاشي جي جنازي نماز ۾ نبي ﷺ چار تڪبيرون چيون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1334
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/89
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنازي جي نماز جي اهميت ==
اسلامي روايت ۾ جنازي جي نماز ميت لاءِ دعا سان گڏ زنده مسلمانن جي اجتماعي ذميواري ۽ ميت سان آخري مذهبي وابستگيءَ جو اظهار پڻ آهي.

[[ابو هريره]] کان روايت ڪيل حديث مطابق جيڪو ماڻهو جنازي سان گڏ رهي جيستائين نماز پڙهي وڃي، ان لاءِ هڪ قيراط اجر، ۽ جيڪو دفن ٿيڻ تائين گڏ رهي، ان لاءِ ٻن قيراطن جو اجر بيان ڪيو ويو آهي؛ حديث ۾ ٻن قيراطن کي ٻن وڏن جبلن جيترو قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim 945a
 |url=https://sunnah.com/muslim:945a
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== نماز کان اڳ ==
عام اسلامي جنازي جي ترتيب ۾ ميت جي جسم کي شرعي طريقي سان غسل ڏنو ويندو آهي، ان کي [[ڪفن]] پارايو ويندو آهي ۽ پوءِ جنازي جي نماز لاءِ آندو ويندو آهي. نماز کان پوءِ ميت کي قبرستان ڏانهن کڻي وڃي دفن ڪيو ويندو آهي.

جنازي جي نماز مسجد، نمازگاهه يا ڪنهن مناسب هنڌ تي ادا ڪري سگهجي ٿي. صحيح بخاري ۾ نجاشي جي غائبانه جنازي جي نماز ''مصلى'' يعني نماز واري کليل هنڌ تي ادا ٿيڻ جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1327–1328
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/83
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== صفن جي ترتيب ==
[[File:Janāzah Ṣalāh (Islamic funeral prayer) 03.jpg|thumb|کاٻو|جنازي جي نماز ۾ مسلمان صفن ۾ بيٺل]]

جنازي جي نماز عام طور جماعت سان ادا ڪئي ويندي آهي. امام اڳيان ۽ مقتدي ان جي پٺيان صفن ۾ بيهندا آهن. صحيح بخاري ۾ نجاشي جي نماز دوران صحابه جي صفن ۾ بيهڻ جو ذڪر آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1318
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/75
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

جابر بن عبدالله جي روايت مطابق هو نجاشي جي جنازي نماز دوران ٻئي يا ٽئين صف ۾ بيٺو هو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1317
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/74
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[جامع ترمذي]] ۾ مالڪ بن هبيره کان روايت آهي تہ جڏهن جنازي ۾ ماڻهو ٿورا هوندا هئا تہ هو انهن کي ٽن صفن ۾ ورهائيندو هو؛ ان سلسلي ۾ ٽن صفن جي فضيلت بابت حديث پڻ نقل ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Jami` at-Tirmidhi 1028
 |url=https://sunnah.com/tirmidhi:1028
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== اهل سنت ۾ نماز جو عام طريقو ==
اهل سنت جي فقهي روايتن ۾ ڪجهه جزوي اختلافن باوجود جنازي جي نماز جو بنيادي ڍانچو چار تڪبيرن تي مشتمل آهي.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right; border-collapse:collapse;&quot;
! style=&quot;background:#D5F5E3; width:15%;&quot; | مرحلو
! style=&quot;background:#D6EAF8; width:22%;&quot; | عمل
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | عام فقهي عمل
|-
! style=&quot;background:#E8F8F5;&quot; | پهرين تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| نيت ۽ شروعات؛ قراءت يا ثنا بابت فقهي مذهبن ۾ اختلاف آهي
|-
! style=&quot;background:#EBF5FB;&quot; | ٻي تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| نبي محمد ﷺ تي [[درود]] ۽ صلوات
|-
! style=&quot;background:#FEF9E7;&quot; | ٽين تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| ميت لاءِ مغفرت، رحمت ۽ آخرت جي ڀلائيءَ جي دعا
|-
! style=&quot;background:#FDEDEC;&quot; | چوٿين تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| مختصر دعا يا وقفو، پوءِ سلام سان نماز جي پڄاڻي
|}

چار تڪبيرن جو طريقو صحيح بخاري ۾ نجاشي جي جنازي نماز بابت ڪيترين روايتن سان ثابت آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1333
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/88
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== پهرين تڪبير ۽ قراءت ==
پهرين تڪبير کان پوءِ ڇا پڙهيو وڃي، ان بابت اهل سنت جي فقهي مذهبن ۾ تفصيل جو اختلاف آهي.

[[عبدالله بن عباس]] کان صحيح بخاري ۾ روايت آهي تہ هن جنازي جي نماز ۾ [[سورت الفاتحه]] پڙهي ۽ چيو تہ ماڻهن کي معلوم ٿيڻ گهرجي تہ اهو سنت آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1335
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/90
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

شافعي ۽ حنبلي روايتن ۾ پهرين تڪبير کان پوءِ فاتحه پڙهڻ کي نماز جي طريقي جو حصو سمجهيو وڃي ٿو. حنفي فقه ۾ جنازي جي نماز جو بنيادي مقصد دعا قرار ڏنو وڃي ٿو ۽ پهرين تڪبير کان پوءِ عام طور '''ثناء''' پڙهي ويندي آهي.

حنفي روايت ۾ مشهور ثنا هيءَ آهي:

{{اقتباس|
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَىٰ جَدُّكَ، وَجَلَّ ثَنَاؤُكَ، وَلَا إِلٰهَ غَيْرُكَ
}}

== ٻي تڪبير ==
ٻي تڪبير کان پوءِ نبي محمد ﷺ تي صلوات ۽ درود پڙهيو ويندو آهي. ڪيترن فقهي طريقن ۾ نماز جي تشهد ۾ پڙهجندڙ [[درود ابراهيمي]] پڙهڻ کي ترجيح ڏني ويندي آهي.

== ٽين تڪبير ۽ ميت لاءِ دعا ==
ٽين تڪبير کان پوءِ جنازي جي نماز جو مرڪزي حصو، يعني ميت لاءِ دعا، ادا ڪئي ويندي آهي.

[[صحيح مسلم]] ۾ نبي ﷺ کان ميت لاءِ هيءَ دعا روايت ٿيل آهي:

{{اقتباس|
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ، وَعَافِهِ وَاعْفُ عَنْهُ، وَأَكْرِمْ نُزُلَهُ، وَوَسِّعْ مُدْخَلَهُ...
}}

يعني الله کان ميت جي بخشش، رحمت، عافيت، عزت ۽ قبر ۽ آخرت جي ڀلائيءَ جي درخواست ڪئي وڃي ٿي.

== چوٿين تڪبير ۽ سلام ==
چوٿين تڪبير کان پوءِ نماز ختم ڪئي ويندي آهي. ان کان پوءِ دعا ڪرڻ، مختصر خاموش رهڻ ۽ هڪ يا ٻن سلامن بابت فقهي روايتن ۾ تفصيل جو اختلاف موجود آهي.

اهل سنت جي مختلف فقهي روايتن ۾ هڪ يا ٻن سلامن جا طريقا ملن ٿا؛ ان ڪري ڪنهن هڪ صورت کي سمورن مسلمانن جو واحد طريقو قرار ڏيڻ درست نہ آهي.

== حنفي طريقي جا تفصيل ==
[[حنفي مذهب]] ۾ جنازي جي نماز جا بنيادي رڪن '''قيام''' ۽ '''چار تڪبيرون''' آهن.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot;&gt;ڪتاب: ''آسان فقه''، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002، ص 292–294.&lt;/ref&gt;

حنفي طريقي ۾:
# پهرين تڪبير کان پوءِ ثنا پڙهي ويندي آهي؛
# ٻي تڪبير کان پوءِ نبي ﷺ تي درود پڙهيو ويندو آهي؛
# ٽين تڪبير کان پوءِ ميت لاءِ دعا ڪئي ويندي آهي؛
# چوٿين تڪبير کان پوءِ سلام سان نماز ختم ڪئي ويندي آهي.

ھن نماز جا ٻہ فرض ھوندا آھن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;:
# چار دفعا الله اڪبر چوڻ.
# قيام ڪرڻ.

ھر تڪبير ھڪ رڪعت جي جڳھ تي آھي. ڪنھن عذر کانسواءِ ويھي نماز پڙهڻ جائز ناھي. جنازي جي نماز جون ٽي سنتون آهن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;:
# خدا جو حمد يا ثنا ڪرڻ.
# نبي {{درود}} تي درود موڪلڻ.
# ميت لاءِ دعا ڪرڻ.

ھڪ کان وڌيڪَ جنازن جون علحده جنازي نمازون پڙھي سگھجن ٿيون ۽ سڀني جي ھڪ جنازي نماز پڻ ٿي سگھي ٿي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;.

سني حنفي مذھب مطابق ھي نماز ٽھڪ ڏئي کلڻ سان فاسد نہ ٿيندي آهي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. مرد جي پاسي ۾ عورت جي بيھڻ سان بہ فاسد نہ ٿيندي آهي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;.

حنفي مذھب مطابق نماز شروع ٿيڻ کان پوءِ امام جي نئين تڪبير چوڻ وقت شامل ٿبو، جيڪا شامل ٿيندڙ لاءِ تڪبير تحريمه ٿي ويندي آهي. امام جي سلام ورائڻ وقت اھو شامل ٿيندڙ باقي تڪبيرون چئي سلام ورائيندو آھي.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;

== فقهي مذهبن ۾ ڪجهه اختلاف ==
جنازي جي نماز جي بنيادي مقصد تي مسلمان فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي، پر عملي جزئيات ۾ اختلاف موجود آهن.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | مسئلو
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | حنفي
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | مالڪي
! style=&quot;background:#F5EEF8;&quot; | شافعي
! style=&quot;background:#FADBD8;&quot; | حنبلي
|-
! پهرين تڪبير کان پوءِ
| عام طور ثنا
| حمد ۽ دعا بابت مخصوص فقهي طريقو
| فاتحه
| فاتحه
|-
! تڪبيرون
| چار
| چار
| چار
| چار
|-
! رڪوع
| نہ
| نہ
| نہ
| نہ
|-
! سجدو
| نہ
| نہ
| نہ
| نہ
|-
! ميت لاءِ دعا
| ها
| ها
| ها
| ها
|-
! نماز جو عام حڪم
| فرض ڪفايه
| فرض ڪفايه
| فرض ڪفايه
| فرض ڪفايه
|}

فقهي اختلافن جي ڪري مقامي مذهبي روايت مطابق نماز جي ظاهري طريقي ۾ معمولي فرق نظر اچي سگهي ٿو، پر ميت لاءِ دعا ۽ چار تڪبيرون اهل سنت جي عام طريقي جون مرڪزي خاصيتون آهن.

== طهارت ==
جنازي جي نماز کي اهل سنت جا جمهور فقيه باقاعدي ''صلاة'' قرار ڏين ٿا، تنهنڪري عام نماز وانگر [[وضو]] يا ضرورت جي صورت ۾ [[تيمم]] سميت شرعي طهارت کي ان جي صحت لاءِ ضروري سمجهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Do You Need Wudu for The Janazah Prayer?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/118453
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان مسئلي ۾ تاريخي طور ڪجهه ٻين فقهي راين جو ذڪر بہ ملي ٿو، تنهنڪري طهارت بابت حڪم کي مختلف اسلامي فقهي روايتن جي تناظر ۾ ڏٺو وڃي ٿو.

== امام جي بيهڻ جي جاءِ ==
جنازي جي نماز ۾ ميت امام ۽ قبلي جي وچ ۾ رکيو ويندو آهي. روايتي سني فقه ۾ مرد ميت لاءِ امام جي بيهڻ جي جاءِ ۽ عورت ميت لاءِ بيهڻ جي جاءِ بابت حديثن ۽ فقهي ڪتابن ۾ تفصيل بيان ٿيل آهن.

جنازي کي رکڻ جي مقامي رخ جو دارومدار [[قبلي]] جي طرف تي هوندو آهي؛ تنهنڪري ميت جو مٿو لازمي طور اتر ۽ پير لازمي طور ڏکڻ رکڻ ڪو عالمي اسلامي اصول نہ آهي. اصل فقهي تعلق قبلي جي رخ سان آهي.

== ڪيترن ميتن جي گڏيل نماز ==
جيڪڏهن هڪ ئي وقت ڪيترائي مسلمان فوت ٿيل هجن تہ انهن جي جدا جدا جنازي نماز پڙهي سگهجي ٿي يا فقهي شرطن مطابق هڪ ئي نماز ۾ ڪيترن ميتن کي شامل ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;

جنگ، حادثي يا ٻين حالتن ۾ هڪ کان وڌيڪ ميتن جي گڏيل جنازي جا مثال اسلامي فقهي ادب ۾ موجود آهن.

== ٻار جي جنازي جي نماز ==
مسلمان ٻار جي وفات جي صورت ۾ بہ جنازي جي نماز پڙهي ويندي آهي. فقهي ڪتابن ۾ بالغ ميت جي دعا ۽ نابالغ ٻار جي دعا جي لفظن ۾ فرق بيان ڪيو ويو آهي، ڇاڪاڻ تہ ٻار لاءِ مغفرت جي دعا بدران ان کي والدين لاءِ اجر، اڳواڻ ۽ شفاعت جو سبب بڻائڻ جون دعائون پڻ پڙهيون وينديون آهن.

== شهيد جي جنازي جي نماز ==
[[شهيد]] جي جنازي بابت اسلامي فقه ۾ تفصيل ۽ اختلاف موجود آهي، خاص طور ميدان جنگ ۾ قتل ٿيل شهيد بابت.

صحيح بخاري ۾ [[احد جي جنگ]] جي شهيدن بابت جابر بن عبدالله جي روايت آهي تہ انهن کي سندن رت سميت دفن ڪيو ويو، غسل نہ ڏنو ويو ۽ ان موقعي تي سندن جنازي جي نماز نہ پڙهي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1343
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ٻئي طرف صحيح بخاري ۾ عقبه بن عامر جي روايت آهي تہ نبي ﷺ پنهنجي زندگيءَ جي آخري دور ۾ احد جي شهيدن وٽ ويا ۽ انهن لاءِ اهڙي نماز ادا ڪئي جهڙي ميت لاءِ ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1344
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/99
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

انهن ۽ ٻين روايتن جي تشريح سبب فقهي مذهبن ۾ شهيد تي جنازي نماز بابت اختلاف پيدا ٿيو آهي. تنهنڪري ''شهيد تي ڪڏهن بہ جنازي نماز نہ پڙهي ويندي آهي'' جهڙو مطلق بيان سمورن فقهي مذهبن جي نمائندگي نٿو ڪري.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Should We Offer The Funeral Prayer for Martyrs?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/14012
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== غائبانه جنازي جي نماز ==
'''غائبانه جنازي جي نماز''' ({{lang-ar|صلاة الغائب}}) اهڙي ميت لاءِ پڙهيل جنازي جي نماز آهي، جنهن جو جسم نماز پڙهندڙن وٽ موجود نہ هجي.

ان جو سڀ کان مشهور حديثي مثال [[نجاشي]] جي وفات آهي. صحيح بخاري موجب نبي ﷺ نجاشي جي وفات جي خبر صحابه کي ڏني، کين نمازگاهه ۾ صفن ۾ بيهاريو ۽ چار تڪبيرن سان سندس جنازي نماز پڙهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1245
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/8
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

غائبانه جنازي جي نماز جي عمومي مشروعيت ۽ ان جي شرطن بابت سني فقهي مذهبن ۾ اختلاف آهي. شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ ان جي اجازت وڌيڪ وسيع نموني بيان ڪئي وئي آهي، جڏهن تہ حنفي ۽ مالڪي فقهي روايتن ۾ نجاشي واري واقعي جي تشريح ۽ ان مان عام حڪم اخذ ڪرڻ بابت مختلف راءِ ملي ٿي.

== قرض واري ميت ==
اسلامي حديثن ۾ ميت جي قرض کي خاص اهميت ڏني وئي آهي. ابتدائي دور جي روايتن ۾ رسول الله ﷺ ميت جي قرض بابت پڇندا هئا. صحيح بخاري ۾ بعد واري دور جي روايت مطابق نبي ﷺ فرمايو تہ جيڪڏهن مؤمن قرض يا محتاج اولاد ڇڏي وڃي تہ ان جي ذميواري بابت پاڻ کي ان جو سرپرست قرار ڏنائون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 2399
 |url=https://sunnah.com/bukhari/43/15
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان ڪري قرض جو مسئلو جنازي جي نماز کان الڳ مالي ۽ شرعي ذميواري پڻ آهي ۽ ميت جي ترڪي مان واجب قرضن جي ادائيگي اسلامي وراثتي قانون ۾ ترڪي جي ورڇ کان اڳ ڪئي ويندي آهي.

== خودڪشي ڪندڙ شخص ==
صحيح مسلم ۾ جابر بن سمره کان روايت آهي تہ هڪ شخص پاڻ کي قتل ڪيو تہ نبي ﷺ پاڻ ان جي جنازي جي نماز نہ پڙهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim, Book of Funerals
 |url=https://sunnah.com/muslim/11
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

فقهاء هن روايت جي تشريح ۾ عام مسلمانن ۽ مذهبي يا سماجي اڳواڻن جي عمل ۾ فرق بابت بحث ڪيو آهي؛ تنهنڪري ان مان اهو نتيجو ڪڍڻ تہ خودڪشي ڪندڙ مسلمان جي جنازي نماز ڪنهن کي بہ پڙهڻ جائز ناهي، سمورن فقهي راين جي صحيح نمائندگي نہ آهي.

== شيعه اسلام ۾ ميت جي نماز ==
[[File:Prayer 1403103021120042531938664.jpg|thumb|[[علي خامنه اي]] پاران جنازي جي نماز جي امامت]]

[[شيعه اسلام|اثناعشري شيعه]] فقه ۾ ميت جي نماز ({{lang-ar|صلاة الميت}}) جو طريقو اهل سنت جي عام طريقي کان مختلف آهي. ان ۾ عام طور '''پنج تڪبيرون''' شامل هونديون آهن.

عام اثناعشري ترتيب ۾:
# پهرين تڪبير کان پوءِ شهادتين؛
# ٻي تڪبير کان پوءِ محمد ﷺ ۽ آل محمد تي صلوات؛
# ٽين تڪبير کان پوءِ مؤمن مردن ۽ عورتن لاءِ دعا؛
# چوٿين تڪبير کان پوءِ ميت لاءِ مخصوص دعا؛
# پنجين تڪبير سان نماز جي پڄاڻي ڪئي ويندي آهي.

اثناعشري فقه ۾ هن نماز ۾ رڪوع ۽ سجدو نہ هوندو آهي. نماز جي شرطن ۽ طهارت جي ڪجهه مسئلن ۾ بہ سني فقه کان فرق ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=After Death Rituals
 |url=https://www.al-islam.org/burial-rituals-muhammadhusein-kermali/after-death-rituals
 |website=Al-Islam.org
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== سني ۽ اثناعشري شيعه طريقن جو تقابلي خاڪو ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#AED6F1;&quot; | خصوصيت
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | اهل سنت جو عام طريقو
! style=&quot;background:#F5EEF8;&quot; | اثناعشري شيعه طريقو
|-
! تڪبيرون
| چار
| پنج
|-
! قيام
| ها
| ها
|-
! رڪوع
| نہ
| نہ
|-
! سجدو
| نہ
| نہ
|-
! صلوات
| شامل
| شامل
|-
! ميت لاءِ دعا
| شامل
| شامل
|-
! عام نماز جهڙو تشهد
| نہ
| نہ
|-
! طريقي جي فقهي تفصيل
| حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي مذهبن ۾ جزوي فرق
| جعفري فقهي ضابطن مطابق
|}

== سماجي ۽ مذهبي اهميت ==
جنازي جي نماز فرد جي وفات کي مسلمان جماعت جي اجتماعي زندگيءَ سان ڳنڍيندڙ رسمن مان هڪ آهي. نماز دوران جماعت ميت لاءِ بخشش ۽ رحمت جي دعا ڪري ٿي، جڏهن تہ جنازي ۾ شرڪت ميت جي خاندان سان همدردي ۽ سماجي ساٿ جو اظهار پڻ بڻجي ٿي.

اسلامي جنازي جي مجموعي عمل ۾ غسل، ڪفن، جنازي جي نماز، جنازي سان گڏ هلڻ ۽ دفن هڪٻئي سان لاڳاپيل مرحلا آهن، پر هر مرحلي جا پنهنجا فقهي احڪام آهن.

== تاريخ ==
جنازي جي نماز جو عمل اسلام جي ابتدائي دور ۽ حضرت محمد ﷺ جي مديني واري زماني ۾ موجود هو. حديثي مجموعن ۾ مختلف صحابه جي جنازن، نجاشي جي غائبانه جنازي، احد جي شهيدن ۽ ٻين ميتن بابت نماز جا ڪيترائي واقعا محفوظ آهن.

اسلامي دنيا جي مختلف علائقن ۾ جنازي سان لاڳاپيل سماجي رسمون مختلف ٿي سگهن ٿيون، پر جنازي جي نماز جو بنيادي مذهبي تصور قرآن، حديث ۽ فقهي روايت سان لاڳاپيل رهيو آهي.

== ڏسو پڻ ==
* [[اسلامي جنازو]]
* [[موت]]
* [[غسل ميت]]
* [[ڪفن]]
* [[دفن]]
* [[قبر]]
* [[نماز]]
* [[فرض ڪفايه]]
* [[غائبانه جنازي جي نماز]]
* [[شهيد]]
* [[اسلامي فقه]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book |title=صحيح البخاري |author=محمد بن إسماعيل البخاري |chapter=كتاب الجنائز}}
* {{cite book |title=صحيح مسلم |author=مسلم بن الحجاج |chapter=كتاب الجنائز}}
* {{cite book |title=سنن أبي داود |author=أبو داود السجستاني |chapter=كتاب الجنائز}}
* {{cite book |title=جامع الترمذي |author=محمد بن عيسى الترمذي |chapter=أبواب الجنائز}}
* {{cite book |title=The Complete Guide to Islamic Prayer (Salāh) |author=Sheikh Ramzy |year=2012 |publisher=Author House |isbn=978-1477214657}}
* ''آسان فقه''، مولانا محمد يوسف اصلاحي، سنڌي ترجمو: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، 2002ع.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Salat al-Janazah}}
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Salat_al-Janazah وڪيميڊيا ڪامنز تي جنازي جي نماز سان لاڳاپيل تصويرون]
* [https://sunnah.com/bukhari/23 صحيح بخاري — ڪتاب الجنائز]
* [https://sunnah.com/muslim/11 صحيح مسلم — ڪتاب الجنائز]

{{نماز}}
{{اسلام}}
{{اسلامي فقه}}

[[زمرو:نماز]]
[[زمرو:اسلامي جنازا]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:موت جون رسمون]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]</text>
      <sha1>mmb6uxl6y47a0zerrf1yhl167wmutn3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416644</id>
      <parentid>416643</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T07:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27871" sha1="4lkzqyeuu86fbovcn6zonj86xr62t9q" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ڪئي ويندڙ اجتماعي نماز}}

{{اسلام}}

{{Infobox religious text 
| name          = جنازي جي نماز
| native_name   = صلاة الجنازة
| native_name_lang = ar
| image         = Janāzah Ṣalāh (Islamic funeral prayer) 03.jpg
| caption       = مسلمانن پاران جنازي جي نماز ادا ڪرڻ
| religion      = [[اسلام]]
| type          = [[نماز]]
| significance  = فوت ٿيل مسلمان لاءِ دعا، بخشش ۽ رحمت جي درخواست
| frequency     = مسلمان جي وفات کان پوءِ
| related       = [[اسلامي جنازو]]، [[دفن]]، [[غسل ميت]]، [[ڪفن]]
}}

'''جنازي جي نماز''' ({{lang-ar|صلاة الجنازة}}؛ {{lang-en|Funeral prayer}}) [[اسلام]] ۾ فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ڪئي ويندڙ هڪ خاص [[نماز]] ۽ اجتماعي دعا آهي. [[اهل سنت]] جي مشهور فقهي راءِ موجب اها [[فرض ڪفايه]] آهي، يعني جيڪڏهن مسلمانن مان ڪافي ماڻهو اها نماز ادا ڪن تہ باقي ماڻهن تان فرض لهي وڃي ٿو، پر جيڪڏهن ڪنهن به ادا نہ ڪئي تہ ذميواري جماعت تي رهندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=The History and Message of Islam
 |first=John Paul C.
 |last=Nzomiwu
 |year=1989
 |publisher=Meks-Unique
 |isbn=978-9782702616
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=A Guide to Salat (Prayer) in Islam
 |first=Muhammad Abdul Karim
 |last=Saqib
 |date=13 April 2015
 |publisher=Salaam – Salah Vision
}}&lt;/ref&gt;

جنازي جي نماز عام نماز کان بناوت ۾ مختلف آهي. ان ۾ [[رڪوع]] ۽ [[سجدو]] نہ هوندا آهن، بلڪ نماز بيهي تڪبيرن، ذڪر، درود ۽ ميت لاءِ دعا سان ادا ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Ramzy
 |first=Sheikh
 |title=The Complete Guide to Islamic Prayer (Salāh)
 |publisher=Author House
 |year=2012
 |isbn=978-1477214657
 |page=143
}}&lt;/ref&gt; اهل سنت جي عام طريقي ۾ چار تڪبيرون هونديون آهن؛ جڏهن تہ [[شيعه اسلام|اثناعشري شيعه]] فقه ۾ ميت جي نماز جو طريقو مختلف آهي ۽ عام طور پنج تڪبيرون چيون وينديون آهن.

جنازي جي نماز جو بنيادي مقصد فوت ٿيل مسلمان لاءِ [[مغفرت]] ۽ رحمت جي دعا ڪرڻ آهي. اسلامي جنازي جي رسمن ۾ اها عام طور ميت کي غسل ڏيڻ ۽ ڪفن پارائڻ کان پوءِ ۽ [[دفن]] کان اڳ ادا ڪئي ويندي آهي.

== نالو ۽ لغوي معنيٰ ==
عربي لفظ '''جنازة''' (الجِنازة) ميت، ميت جي کٽ يا جنازي جي جلوس لاءِ استعمال ٿيندو آهي. عربي لغتن ۾ ان جو جمع '''جنائز''' ڄاڻايل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=تعريف ومعنى جنازة بالعربي
 |url=https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/جنازة/
 |website=معجم المعاني
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ابن دريد]] لفظ جي اشتقاق بابت ''جَنَزْتُ الشيءَ'' جي معنيٰ ڪنهن شيءِ کي ڍڪڻ يا لڪائڻ سان ڳنڍي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=كتاب مقاييس اللغة
 |url=https://shamela.ws/book/21710/482
 |website=المكتبة الشاملة
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

فقهي اصطلاح ۾ '''صلاة الجنازة''' مان مراد مسلمان ميت لاءِ مقرر طريقي سان ادا ٿيندڙ نماز آهي.

== شرعي حيثيت ==
[[File:Janaiza 19.jpg|thumb|ساڄو|مسلمان جنازي جي نماز ادا ڪندي]]

اهل سنت جي چئن مشهور فقهي مذهبن ۾ جنازي جي نماز مسلمان ميت جي حوالي سان بنيادي طور '''فرض ڪفايه''' سمجهي وڃي ٿي. ان جو مطلب اهو آهي تہ هي فرد فرد تي مستقل فرض بدران مسلمان جماعت جي گڏيل ذميواري آهي.

[[محمد|حضرت محمد ﷺ]] پاڻ جنازي جون نمازون پڙهايون ۽ صحابه کي بہ انهن ۾ شريڪ ڪيو. [[ابو هريره]] کان روايت موجب [[نجاشي]] جي وفات واري ڏينهن رسول الله ﷺ ماڻهن کي سندس وفات جي خبر ڏني، نماز واري جاءِ ڏانهن ويا، ماڻهن کي صفن ۾ بيهاريو ۽ چار تڪبيرون چيون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1333
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/88
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[جابر بن عبدالله]] کان پڻ روايت آهي تہ نجاشي جي جنازي نماز ۾ نبي ﷺ چار تڪبيرون چيون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1334
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/89
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنازي جي نماز جي اهميت ==
اسلامي روايت ۾ جنازي جي نماز ميت لاءِ دعا سان گڏ زنده مسلمانن جي اجتماعي ذميواري ۽ ميت سان آخري مذهبي وابستگيءَ جو اظهار پڻ آهي.

[[ابو هريره]] کان روايت ڪيل حديث مطابق جيڪو ماڻهو جنازي سان گڏ رهي جيستائين نماز پڙهي وڃي، ان لاءِ هڪ قيراط اجر، ۽ جيڪو دفن ٿيڻ تائين گڏ رهي، ان لاءِ ٻن قيراطن جو اجر بيان ڪيو ويو آهي؛ حديث ۾ ٻن قيراطن کي ٻن وڏن جبلن جيترو قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim 945a
 |url=https://sunnah.com/muslim:945a
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== نماز کان اڳ ==
عام اسلامي جنازي جي ترتيب ۾ ميت جي جسم کي شرعي طريقي سان غسل ڏنو ويندو آهي، ان کي [[ڪفن]] پارايو ويندو آهي ۽ پوءِ جنازي جي نماز لاءِ آندو ويندو آهي. نماز کان پوءِ ميت کي قبرستان ڏانهن کڻي وڃي دفن ڪيو ويندو آهي.

جنازي جي نماز مسجد، نمازگاهه يا ڪنهن مناسب هنڌ تي ادا ڪري سگهجي ٿي. صحيح بخاري ۾ نجاشي جي غائبانه جنازي جي نماز ''مصلى'' يعني نماز واري کليل هنڌ تي ادا ٿيڻ جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1327–1328
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/83
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== صفن جي ترتيب ==
[[File:Janāzah Ṣalāh (Islamic funeral prayer) 03.jpg|thumb|کاٻو|جنازي جي نماز ۾ مسلمان صفن ۾ بيٺل]]

جنازي جي نماز عام طور جماعت سان ادا ڪئي ويندي آهي. امام اڳيان ۽ مقتدي ان جي پٺيان صفن ۾ بيهندا آهن. صحيح بخاري ۾ نجاشي جي نماز دوران صحابه جي صفن ۾ بيهڻ جو ذڪر آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1318
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/75
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

جابر بن عبدالله جي روايت مطابق هو نجاشي جي جنازي نماز دوران ٻئي يا ٽئين صف ۾ بيٺو هو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1317
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/74
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[جامع ترمذي]] ۾ مالڪ بن هبيره کان روايت آهي تہ جڏهن جنازي ۾ ماڻهو ٿورا هوندا هئا تہ هو انهن کي ٽن صفن ۾ ورهائيندو هو؛ ان سلسلي ۾ ٽن صفن جي فضيلت بابت حديث پڻ نقل ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Jami` at-Tirmidhi 1028
 |url=https://sunnah.com/tirmidhi:1028
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== اهل سنت ۾ نماز جو عام طريقو ==
اهل سنت جي فقهي روايتن ۾ ڪجهه جزوي اختلافن باوجود جنازي جي نماز جو بنيادي ڍانچو چار تڪبيرن تي مشتمل آهي.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right; border-collapse:collapse;&quot;
! style=&quot;background:#D5F5E3; width:15%;&quot; | مرحلو
! style=&quot;background:#D6EAF8; width:22%;&quot; | عمل
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | عام فقهي عمل
|-
! style=&quot;background:#E8F8F5;&quot; | پهرين تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| نيت ۽ شروعات؛ قراءت يا ثنا بابت فقهي مذهبن ۾ اختلاف آهي
|-
! style=&quot;background:#EBF5FB;&quot; | ٻي تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| نبي محمد ﷺ تي [[درود]] ۽ صلوات
|-
! style=&quot;background:#FEF9E7;&quot; | ٽين تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| ميت لاءِ مغفرت، رحمت ۽ آخرت جي ڀلائيءَ جي دعا
|-
! style=&quot;background:#FDEDEC;&quot; | چوٿين تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| مختصر دعا يا وقفو، پوءِ سلام سان نماز جي پڄاڻي
|}

چار تڪبيرن جو طريقو صحيح بخاري ۾ نجاشي جي جنازي نماز بابت ڪيترين روايتن سان ثابت آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1333
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/88
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== پهرين تڪبير ۽ قراءت ==
پهرين تڪبير کان پوءِ ڇا پڙهيو وڃي، ان بابت اهل سنت جي فقهي مذهبن ۾ تفصيل جو اختلاف آهي.

[[عبدالله بن عباس]] کان صحيح بخاري ۾ روايت آهي تہ هن جنازي جي نماز ۾ [[سورت الفاتحه]] پڙهي ۽ چيو تہ ماڻهن کي معلوم ٿيڻ گهرجي تہ اهو سنت آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1335
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/90
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

شافعي ۽ حنبلي روايتن ۾ پهرين تڪبير کان پوءِ فاتحه پڙهڻ کي نماز جي طريقي جو حصو سمجهيو وڃي ٿو. حنفي فقه ۾ جنازي جي نماز جو بنيادي مقصد دعا قرار ڏنو وڃي ٿو ۽ پهرين تڪبير کان پوءِ عام طور '''ثناء''' پڙهي ويندي آهي.

حنفي روايت ۾ مشهور ثنا هيءَ آهي:

{{اقتباس|
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَىٰ جَدُّكَ، وَجَلَّ ثَنَاؤُكَ، وَلَا إِلٰهَ غَيْرُكَ
}}

== ٻي تڪبير ==
ٻي تڪبير کان پوءِ نبي محمد ﷺ تي صلوات ۽ درود پڙهيو ويندو آهي. ڪيترن فقهي طريقن ۾ نماز جي تشهد ۾ پڙهجندڙ [[درود ابراهيمي]] پڙهڻ کي ترجيح ڏني ويندي آهي.

== ٽين تڪبير ۽ ميت لاءِ دعا ==
ٽين تڪبير کان پوءِ جنازي جي نماز جو مرڪزي حصو، يعني ميت لاءِ دعا، ادا ڪئي ويندي آهي.

[[صحيح مسلم]] ۾ نبي ﷺ کان ميت لاءِ هيءَ دعا روايت ٿيل آهي:

{{اقتباس|
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ، وَعَافِهِ وَاعْفُ عَنْهُ، وَأَكْرِمْ نُزُلَهُ، وَوَسِّعْ مُدْخَلَهُ...
}}

يعني الله کان ميت جي بخشش، رحمت، عافيت، عزت ۽ قبر ۽ آخرت جي ڀلائيءَ جي درخواست ڪئي وڃي ٿي.

== چوٿين تڪبير ۽ سلام ==
چوٿين تڪبير کان پوءِ نماز ختم ڪئي ويندي آهي. ان کان پوءِ دعا ڪرڻ، مختصر خاموش رهڻ ۽ هڪ يا ٻن سلامن بابت فقهي روايتن ۾ تفصيل جو اختلاف موجود آهي.

اهل سنت جي مختلف فقهي روايتن ۾ هڪ يا ٻن سلامن جا طريقا ملن ٿا؛ ان ڪري ڪنهن هڪ صورت کي سمورن مسلمانن جو واحد طريقو قرار ڏيڻ درست نہ آهي.

== حنفي طريقي جا تفصيل ==
[[حنفي مذهب]] ۾ جنازي جي نماز جا بنيادي رڪن '''قيام''' ۽ '''چار تڪبيرون''' آهن.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot;&gt;ڪتاب: ''آسان فقه''، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002، ص 292–294.&lt;/ref&gt;

حنفي طريقي ۾:
# پهرين تڪبير کان پوءِ ثنا پڙهي ويندي آهي؛
# ٻي تڪبير کان پوءِ نبي ﷺ تي درود پڙهيو ويندو آهي؛
# ٽين تڪبير کان پوءِ ميت لاءِ دعا ڪئي ويندي آهي؛
# چوٿين تڪبير کان پوءِ سلام سان نماز ختم ڪئي ويندي آهي.

ھن نماز جا ٻہ فرض ھوندا آھن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;:
# چار دفعا الله اڪبر چوڻ.
# قيام ڪرڻ.

ھر تڪبير ھڪ رڪعت جي جڳھ تي آھي. ڪنھن عذر کانسواءِ ويھي نماز پڙهڻ جائز ناھي. جنازي جي نماز جون ٽي سنتون آهن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;:
# خدا جو حمد يا ثنا ڪرڻ.
# نبي {{درود}} تي درود موڪلڻ.
# ميت لاءِ دعا ڪرڻ.

ھڪ کان وڌيڪَ جنازن جون علحده جنازي نمازون پڙھي سگھجن ٿيون ۽ سڀني جي ھڪ جنازي نماز پڻ ٿي سگھي ٿي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;.

سني حنفي مذھب مطابق ھي نماز ٽھڪ ڏئي کلڻ سان فاسد نہ ٿيندي آهي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. مرد جي پاسي ۾ عورت جي بيھڻ سان بہ فاسد نہ ٿيندي آهي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;.

حنفي مذھب مطابق نماز شروع ٿيڻ کان پوءِ امام جي نئين تڪبير چوڻ وقت شامل ٿبو، جيڪا شامل ٿيندڙ لاءِ تڪبير تحريمه ٿي ويندي آهي. امام جي سلام ورائڻ وقت اھو شامل ٿيندڙ باقي تڪبيرون چئي سلام ورائيندو آھي.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;

== فقهي مذهبن ۾ ڪجهه اختلاف ==
جنازي جي نماز جي بنيادي مقصد تي مسلمان فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي، پر عملي جزئيات ۾ اختلاف موجود آهن.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | مسئلو
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | حنفي
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | مالڪي
! style=&quot;background:#F5EEF8;&quot; | شافعي
! style=&quot;background:#FADBD8;&quot; | حنبلي
|-
! پهرين تڪبير کان پوءِ
| عام طور ثنا
| حمد ۽ دعا بابت مخصوص فقهي طريقو
| فاتحه
| فاتحه
|-
! تڪبيرون
| چار
| چار
| چار
| چار
|-
! رڪوع
| نہ
| نہ
| نہ
| نہ
|-
! سجدو
| نہ
| نہ
| نہ
| نہ
|-
! ميت لاءِ دعا
| ها
| ها
| ها
| ها
|-
! نماز جو عام حڪم
| فرض ڪفايه
| فرض ڪفايه
| فرض ڪفايه
| فرض ڪفايه
|}

فقهي اختلافن جي ڪري مقامي مذهبي روايت مطابق نماز جي ظاهري طريقي ۾ معمولي فرق نظر اچي سگهي ٿو، پر ميت لاءِ دعا ۽ چار تڪبيرون اهل سنت جي عام طريقي جون مرڪزي خاصيتون آهن.

== طهارت ==
جنازي جي نماز کي اهل سنت جا جمهور فقيه باقاعدي ''صلاة'' قرار ڏين ٿا، تنهنڪري عام نماز وانگر [[وضو]] يا ضرورت جي صورت ۾ [[تيمم]] سميت شرعي طهارت کي ان جي صحت لاءِ ضروري سمجهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Do You Need Wudu for The Janazah Prayer?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/118453
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان مسئلي ۾ تاريخي طور ڪجهه ٻين فقهي راين جو ذڪر بہ ملي ٿو، تنهنڪري طهارت بابت حڪم کي مختلف اسلامي فقهي روايتن جي تناظر ۾ ڏٺو وڃي ٿو.

== امام جي بيهڻ جي جاءِ ==
جنازي جي نماز ۾ ميت امام ۽ قبلي جي وچ ۾ رکيو ويندو آهي. روايتي سني فقه ۾ مرد ميت لاءِ امام جي بيهڻ جي جاءِ ۽ عورت ميت لاءِ بيهڻ جي جاءِ بابت حديثن ۽ فقهي ڪتابن ۾ تفصيل بيان ٿيل آهن.

جنازي کي رکڻ جي مقامي رخ جو دارومدار [[قبلي]] جي طرف تي هوندو آهي؛ تنهنڪري ميت جو مٿو لازمي طور اتر ۽ پير لازمي طور ڏکڻ رکڻ ڪو عالمي اسلامي اصول نہ آهي. اصل فقهي تعلق قبلي جي رخ سان آهي.

== ڪيترن ميتن جي گڏيل نماز ==
جيڪڏهن هڪ ئي وقت ڪيترائي مسلمان فوت ٿيل هجن تہ انهن جي جدا جدا جنازي نماز پڙهي سگهجي ٿي يا فقهي شرطن مطابق هڪ ئي نماز ۾ ڪيترن ميتن کي شامل ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;

جنگ، حادثي يا ٻين حالتن ۾ هڪ کان وڌيڪ ميتن جي گڏيل جنازي جا مثال اسلامي فقهي ادب ۾ موجود آهن.

== ٻار جي جنازي جي نماز ==
مسلمان ٻار جي وفات جي صورت ۾ بہ جنازي جي نماز پڙهي ويندي آهي. فقهي ڪتابن ۾ بالغ ميت جي دعا ۽ نابالغ ٻار جي دعا جي لفظن ۾ فرق بيان ڪيو ويو آهي، ڇاڪاڻ تہ ٻار لاءِ مغفرت جي دعا بدران ان کي والدين لاءِ اجر، اڳواڻ ۽ شفاعت جو سبب بڻائڻ جون دعائون پڻ پڙهيون وينديون آهن.

== شهيد جي جنازي جي نماز ==
[[شهيد]] جي جنازي بابت اسلامي فقه ۾ تفصيل ۽ اختلاف موجود آهي، خاص طور ميدان جنگ ۾ قتل ٿيل شهيد بابت.

صحيح بخاري ۾ [[احد جي جنگ]] جي شهيدن بابت جابر بن عبدالله جي روايت آهي تہ انهن کي سندن رت سميت دفن ڪيو ويو، غسل نہ ڏنو ويو ۽ ان موقعي تي سندن جنازي جي نماز نہ پڙهي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1343
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ٻئي طرف صحيح بخاري ۾ عقبه بن عامر جي روايت آهي تہ نبي ﷺ پنهنجي زندگيءَ جي آخري دور ۾ احد جي شهيدن وٽ ويا ۽ انهن لاءِ اهڙي نماز ادا ڪئي جهڙي ميت لاءِ ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1344
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/99
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

انهن ۽ ٻين روايتن جي تشريح سبب فقهي مذهبن ۾ شهيد تي جنازي نماز بابت اختلاف پيدا ٿيو آهي. تنهنڪري ''شهيد تي ڪڏهن بہ جنازي نماز نہ پڙهي ويندي آهي'' جهڙو مطلق بيان سمورن فقهي مذهبن جي نمائندگي نٿو ڪري.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Should We Offer The Funeral Prayer for Martyrs?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/14012
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== غائبانه جنازي جي نماز ==
'''غائبانه جنازي جي نماز''' ({{lang-ar|صلاة الغائب}}) اهڙي ميت لاءِ پڙهيل جنازي جي نماز آهي، جنهن جو جسم نماز پڙهندڙن وٽ موجود نہ هجي.

ان جو سڀ کان مشهور حديثي مثال [[نجاشي]] جي وفات آهي. صحيح بخاري موجب نبي ﷺ نجاشي جي وفات جي خبر صحابه کي ڏني، کين نمازگاهه ۾ صفن ۾ بيهاريو ۽ چار تڪبيرن سان سندس جنازي نماز پڙهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1245
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/8
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

غائبانه جنازي جي نماز جي عمومي مشروعيت ۽ ان جي شرطن بابت سني فقهي مذهبن ۾ اختلاف آهي. شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ ان جي اجازت وڌيڪ وسيع نموني بيان ڪئي وئي آهي، جڏهن تہ حنفي ۽ مالڪي فقهي روايتن ۾ نجاشي واري واقعي جي تشريح ۽ ان مان عام حڪم اخذ ڪرڻ بابت مختلف راءِ ملي ٿي.

== قرض واري ميت ==
اسلامي حديثن ۾ ميت جي قرض کي خاص اهميت ڏني وئي آهي. ابتدائي دور جي روايتن ۾ رسول الله ﷺ ميت جي قرض بابت پڇندا هئا. صحيح بخاري ۾ بعد واري دور جي روايت مطابق نبي ﷺ فرمايو تہ جيڪڏهن مؤمن قرض يا محتاج اولاد ڇڏي وڃي تہ ان جي ذميواري بابت پاڻ کي ان جو سرپرست قرار ڏنائون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 2399
 |url=https://sunnah.com/bukhari/43/15
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان ڪري قرض جو مسئلو جنازي جي نماز کان الڳ مالي ۽ شرعي ذميواري پڻ آهي ۽ ميت جي ترڪي مان واجب قرضن جي ادائيگي اسلامي وراثتي قانون ۾ ترڪي جي ورڇ کان اڳ ڪئي ويندي آهي.

== خودڪشي ڪندڙ شخص ==
صحيح مسلم ۾ جابر بن سمره کان روايت آهي تہ هڪ شخص پاڻ کي قتل ڪيو تہ نبي ﷺ پاڻ ان جي جنازي جي نماز نہ پڙهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim, Book of Funerals
 |url=https://sunnah.com/muslim/11
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

فقهاء هن روايت جي تشريح ۾ عام مسلمانن ۽ مذهبي يا سماجي اڳواڻن جي عمل ۾ فرق بابت بحث ڪيو آهي؛ تنهنڪري ان مان اهو نتيجو ڪڍڻ تہ خودڪشي ڪندڙ مسلمان جي جنازي نماز ڪنهن کي بہ پڙهڻ جائز ناهي، سمورن فقهي راين جي صحيح نمائندگي نہ آهي.

== شيعه اسلام ۾ ميت جي نماز ==
[[File:Prayer 1403103021120042531938664.jpg|thumb|[[علي خامنه اي]] پاران جنازي جي نماز جي امامت]]

[[شيعه اسلام|اثناعشري شيعه]] فقه ۾ ميت جي نماز ({{lang-ar|صلاة الميت}}) جو طريقو اهل سنت جي عام طريقي کان مختلف آهي. ان ۾ عام طور '''پنج تڪبيرون''' شامل هونديون آهن.

عام اثناعشري ترتيب ۾:
# پهرين تڪبير کان پوءِ شهادتين؛
# ٻي تڪبير کان پوءِ محمد ﷺ ۽ آل محمد تي صلوات؛
# ٽين تڪبير کان پوءِ مؤمن مردن ۽ عورتن لاءِ دعا؛
# چوٿين تڪبير کان پوءِ ميت لاءِ مخصوص دعا؛
# پنجين تڪبير سان نماز جي پڄاڻي ڪئي ويندي آهي.

اثناعشري فقه ۾ هن نماز ۾ رڪوع ۽ سجدو نہ هوندو آهي. نماز جي شرطن ۽ طهارت جي ڪجهه مسئلن ۾ بہ سني فقه کان فرق ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=After Death Rituals
 |url=https://www.al-islam.org/burial-rituals-muhammadhusein-kermali/after-death-rituals
 |website=Al-Islam.org
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== سني ۽ اثناعشري شيعه طريقن جو تقابلي خاڪو ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#AED6F1;&quot; | خصوصيت
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | اهل سنت جو عام طريقو
! style=&quot;background:#F5EEF8;&quot; | اثناعشري شيعه طريقو
|-
! تڪبيرون
| چار
| پنج
|-
! قيام
| ها
| ها
|-
! رڪوع
| نہ
| نہ
|-
! سجدو
| نہ
| نہ
|-
! صلوات
| شامل
| شامل
|-
! ميت لاءِ دعا
| شامل
| شامل
|-
! عام نماز جهڙو تشهد
| نہ
| نہ
|-
! طريقي جي فقهي تفصيل
| حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي مذهبن ۾ جزوي فرق
| جعفري فقهي ضابطن مطابق
|}

== سماجي ۽ مذهبي اهميت ==
جنازي جي نماز فرد جي وفات کي مسلمان جماعت جي اجتماعي زندگيءَ سان ڳنڍيندڙ رسمن مان هڪ آهي. نماز دوران جماعت ميت لاءِ بخشش ۽ رحمت جي دعا ڪري ٿي، جڏهن تہ جنازي ۾ شرڪت ميت جي خاندان سان همدردي ۽ سماجي ساٿ جو اظهار پڻ بڻجي ٿي.

اسلامي جنازي جي مجموعي عمل ۾ غسل، ڪفن، جنازي جي نماز، جنازي سان گڏ هلڻ ۽ دفن هڪٻئي سان لاڳاپيل مرحلا آهن، پر هر مرحلي جا پنهنجا فقهي احڪام آهن.

== تاريخ ==
جنازي جي نماز جو عمل اسلام جي ابتدائي دور ۽ حضرت محمد ﷺ جي مديني واري زماني ۾ موجود هو. حديثي مجموعن ۾ مختلف صحابه جي جنازن، نجاشي جي غائبانه جنازي، احد جي شهيدن ۽ ٻين ميتن بابت نماز جا ڪيترائي واقعا محفوظ آهن.

اسلامي دنيا جي مختلف علائقن ۾ جنازي سان لاڳاپيل سماجي رسمون مختلف ٿي سگهن ٿيون، پر جنازي جي نماز جو بنيادي مذهبي تصور قرآن، حديث ۽ فقهي روايت سان لاڳاپيل رهيو آهي.

== ڏسو پڻ ==
* [[اسلامي جنازو]]
* [[موت]]
* [[غسل ميت]]
* [[ڪفن]]
* [[دفن]]
* [[قبر]]
* [[نماز]]
* [[فرض ڪفايه]]
* [[غائبانه جنازي جي نماز]]
* [[شهيد]]
* [[اسلامي فقه]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book |title=صحيح البخاري |author=محمد بن إسماعيل البخاري |chapter=كتاب الجنائز}}
* {{cite book |title=صحيح مسلم |author=مسلم بن الحجاج |chapter=كتاب الجنائز}}
* {{cite book |title=سنن أبي داود |author=أبو داود السجستاني |chapter=كتاب الجنائز}}
* {{cite book |title=جامع الترمذي |author=محمد بن عيسى الترمذي |chapter=أبواب الجنائز}}
* {{cite book |title=The Complete Guide to Islamic Prayer (Salāh) |author=Sheikh Ramzy |year=2012 |publisher=Author House |isbn=978-1477214657}}
* ''آسان فقه''، مولانا محمد يوسف اصلاحي، سنڌي ترجمو: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، 2002ع.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Salat al-Janazah}}
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Salat_al-Janazah وڪيميڊيا ڪامنز تي جنازي جي نماز سان لاڳاپيل تصويرون]
* [https://sunnah.com/bukhari/23 صحيح بخاري — ڪتاب الجنائز]
* [https://sunnah.com/muslim/11 صحيح مسلم — ڪتاب الجنائز]

{{نماز}}
{{اسلام}}
{{اسلامي فقه}}

[[زمرو:نماز]]
[[زمرو:اسلامي جنازا]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:موت جون رسمون]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]</text>
      <sha1>4lkzqyeuu86fbovcn6zonj86xr62t9q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416645</id>
      <parentid>416644</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T07:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27864" sha1="sh90d9wfa4vlpyxkyh6bven7tbrzmch" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ڪئي ويندڙ اجتماعي نماز}}

{{اسلام}}

{{Infobox holiday 
| name          = جنازي جي نماز
| native_name   = صلاة الجنازة
| native_name_lang = ar
| image         = Janāzah Ṣalāh (Islamic funeral prayer) 03.jpg
| caption       = مسلمانن پاران جنازي جي نماز ادا ڪرڻ
| religion      = [[اسلام]]
| type          = [[نماز]]
| significance  = فوت ٿيل مسلمان لاءِ دعا، بخشش ۽ رحمت جي درخواست
| frequency     = مسلمان جي وفات کان پوءِ
| related       = [[اسلامي جنازو]]، [[دفن]]، [[غسل ميت]]، [[ڪفن]]
}}

'''جنازي جي نماز''' ({{lang-ar|صلاة الجنازة}}؛ {{lang-en|Funeral prayer}}) [[اسلام]] ۾ فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ڪئي ويندڙ هڪ خاص [[نماز]] ۽ اجتماعي دعا آهي. [[اهل سنت]] جي مشهور فقهي راءِ موجب اها [[فرض ڪفايه]] آهي، يعني جيڪڏهن مسلمانن مان ڪافي ماڻهو اها نماز ادا ڪن تہ باقي ماڻهن تان فرض لهي وڃي ٿو، پر جيڪڏهن ڪنهن به ادا نہ ڪئي تہ ذميواري جماعت تي رهندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=The History and Message of Islam
 |first=John Paul C.
 |last=Nzomiwu
 |year=1989
 |publisher=Meks-Unique
 |isbn=978-9782702616
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=A Guide to Salat (Prayer) in Islam
 |first=Muhammad Abdul Karim
 |last=Saqib
 |date=13 April 2015
 |publisher=Salaam – Salah Vision
}}&lt;/ref&gt;

جنازي جي نماز عام نماز کان بناوت ۾ مختلف آهي. ان ۾ [[رڪوع]] ۽ [[سجدو]] نہ هوندا آهن، بلڪ نماز بيهي تڪبيرن، ذڪر، درود ۽ ميت لاءِ دعا سان ادا ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Ramzy
 |first=Sheikh
 |title=The Complete Guide to Islamic Prayer (Salāh)
 |publisher=Author House
 |year=2012
 |isbn=978-1477214657
 |page=143
}}&lt;/ref&gt; اهل سنت جي عام طريقي ۾ چار تڪبيرون هونديون آهن؛ جڏهن تہ [[شيعه اسلام|اثناعشري شيعه]] فقه ۾ ميت جي نماز جو طريقو مختلف آهي ۽ عام طور پنج تڪبيرون چيون وينديون آهن.

جنازي جي نماز جو بنيادي مقصد فوت ٿيل مسلمان لاءِ [[مغفرت]] ۽ رحمت جي دعا ڪرڻ آهي. اسلامي جنازي جي رسمن ۾ اها عام طور ميت کي غسل ڏيڻ ۽ ڪفن پارائڻ کان پوءِ ۽ [[دفن]] کان اڳ ادا ڪئي ويندي آهي.

== نالو ۽ لغوي معنيٰ ==
عربي لفظ '''جنازة''' (الجِنازة) ميت، ميت جي کٽ يا جنازي جي جلوس لاءِ استعمال ٿيندو آهي. عربي لغتن ۾ ان جو جمع '''جنائز''' ڄاڻايل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=تعريف ومعنى جنازة بالعربي
 |url=https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/جنازة/
 |website=معجم المعاني
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ابن دريد]] لفظ جي اشتقاق بابت ''جَنَزْتُ الشيءَ'' جي معنيٰ ڪنهن شيءِ کي ڍڪڻ يا لڪائڻ سان ڳنڍي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=كتاب مقاييس اللغة
 |url=https://shamela.ws/book/21710/482
 |website=المكتبة الشاملة
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

فقهي اصطلاح ۾ '''صلاة الجنازة''' مان مراد مسلمان ميت لاءِ مقرر طريقي سان ادا ٿيندڙ نماز آهي.

== شرعي حيثيت ==
[[File:Janaiza 19.jpg|thumb|ساڄو|مسلمان جنازي جي نماز ادا ڪندي]]

اهل سنت جي چئن مشهور فقهي مذهبن ۾ جنازي جي نماز مسلمان ميت جي حوالي سان بنيادي طور '''فرض ڪفايه''' سمجهي وڃي ٿي. ان جو مطلب اهو آهي تہ هي فرد فرد تي مستقل فرض بدران مسلمان جماعت جي گڏيل ذميواري آهي.

[[محمد|حضرت محمد ﷺ]] پاڻ جنازي جون نمازون پڙهايون ۽ صحابه کي بہ انهن ۾ شريڪ ڪيو. [[ابو هريره]] کان روايت موجب [[نجاشي]] جي وفات واري ڏينهن رسول الله ﷺ ماڻهن کي سندس وفات جي خبر ڏني، نماز واري جاءِ ڏانهن ويا، ماڻهن کي صفن ۾ بيهاريو ۽ چار تڪبيرون چيون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1333
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/88
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[جابر بن عبدالله]] کان پڻ روايت آهي تہ نجاشي جي جنازي نماز ۾ نبي ﷺ چار تڪبيرون چيون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1334
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/89
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنازي جي نماز جي اهميت ==
اسلامي روايت ۾ جنازي جي نماز ميت لاءِ دعا سان گڏ زنده مسلمانن جي اجتماعي ذميواري ۽ ميت سان آخري مذهبي وابستگيءَ جو اظهار پڻ آهي.

[[ابو هريره]] کان روايت ڪيل حديث مطابق جيڪو ماڻهو جنازي سان گڏ رهي جيستائين نماز پڙهي وڃي، ان لاءِ هڪ قيراط اجر، ۽ جيڪو دفن ٿيڻ تائين گڏ رهي، ان لاءِ ٻن قيراطن جو اجر بيان ڪيو ويو آهي؛ حديث ۾ ٻن قيراطن کي ٻن وڏن جبلن جيترو قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim 945a
 |url=https://sunnah.com/muslim:945a
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== نماز کان اڳ ==
عام اسلامي جنازي جي ترتيب ۾ ميت جي جسم کي شرعي طريقي سان غسل ڏنو ويندو آهي، ان کي [[ڪفن]] پارايو ويندو آهي ۽ پوءِ جنازي جي نماز لاءِ آندو ويندو آهي. نماز کان پوءِ ميت کي قبرستان ڏانهن کڻي وڃي دفن ڪيو ويندو آهي.

جنازي جي نماز مسجد، نمازگاهه يا ڪنهن مناسب هنڌ تي ادا ڪري سگهجي ٿي. صحيح بخاري ۾ نجاشي جي غائبانه جنازي جي نماز ''مصلى'' يعني نماز واري کليل هنڌ تي ادا ٿيڻ جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1327–1328
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/83
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== صفن جي ترتيب ==
[[File:Janāzah Ṣalāh (Islamic funeral prayer) 03.jpg|thumb|کاٻو|جنازي جي نماز ۾ مسلمان صفن ۾ بيٺل]]

جنازي جي نماز عام طور جماعت سان ادا ڪئي ويندي آهي. امام اڳيان ۽ مقتدي ان جي پٺيان صفن ۾ بيهندا آهن. صحيح بخاري ۾ نجاشي جي نماز دوران صحابه جي صفن ۾ بيهڻ جو ذڪر آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1318
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/75
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

جابر بن عبدالله جي روايت مطابق هو نجاشي جي جنازي نماز دوران ٻئي يا ٽئين صف ۾ بيٺو هو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1317
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/74
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[جامع ترمذي]] ۾ مالڪ بن هبيره کان روايت آهي تہ جڏهن جنازي ۾ ماڻهو ٿورا هوندا هئا تہ هو انهن کي ٽن صفن ۾ ورهائيندو هو؛ ان سلسلي ۾ ٽن صفن جي فضيلت بابت حديث پڻ نقل ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Jami` at-Tirmidhi 1028
 |url=https://sunnah.com/tirmidhi:1028
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== اهل سنت ۾ نماز جو عام طريقو ==
اهل سنت جي فقهي روايتن ۾ ڪجهه جزوي اختلافن باوجود جنازي جي نماز جو بنيادي ڍانچو چار تڪبيرن تي مشتمل آهي.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right; border-collapse:collapse;&quot;
! style=&quot;background:#D5F5E3; width:15%;&quot; | مرحلو
! style=&quot;background:#D6EAF8; width:22%;&quot; | عمل
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | عام فقهي عمل
|-
! style=&quot;background:#E8F8F5;&quot; | پهرين تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| نيت ۽ شروعات؛ قراءت يا ثنا بابت فقهي مذهبن ۾ اختلاف آهي
|-
! style=&quot;background:#EBF5FB;&quot; | ٻي تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| نبي محمد ﷺ تي [[درود]] ۽ صلوات
|-
! style=&quot;background:#FEF9E7;&quot; | ٽين تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| ميت لاءِ مغفرت، رحمت ۽ آخرت جي ڀلائيءَ جي دعا
|-
! style=&quot;background:#FDEDEC;&quot; | چوٿين تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| مختصر دعا يا وقفو، پوءِ سلام سان نماز جي پڄاڻي
|}

چار تڪبيرن جو طريقو صحيح بخاري ۾ نجاشي جي جنازي نماز بابت ڪيترين روايتن سان ثابت آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1333
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/88
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== پهرين تڪبير ۽ قراءت ==
پهرين تڪبير کان پوءِ ڇا پڙهيو وڃي، ان بابت اهل سنت جي فقهي مذهبن ۾ تفصيل جو اختلاف آهي.

[[عبدالله بن عباس]] کان صحيح بخاري ۾ روايت آهي تہ هن جنازي جي نماز ۾ [[سورت الفاتحه]] پڙهي ۽ چيو تہ ماڻهن کي معلوم ٿيڻ گهرجي تہ اهو سنت آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1335
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/90
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

شافعي ۽ حنبلي روايتن ۾ پهرين تڪبير کان پوءِ فاتحه پڙهڻ کي نماز جي طريقي جو حصو سمجهيو وڃي ٿو. حنفي فقه ۾ جنازي جي نماز جو بنيادي مقصد دعا قرار ڏنو وڃي ٿو ۽ پهرين تڪبير کان پوءِ عام طور '''ثناء''' پڙهي ويندي آهي.

حنفي روايت ۾ مشهور ثنا هيءَ آهي:

{{اقتباس|
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَىٰ جَدُّكَ، وَجَلَّ ثَنَاؤُكَ، وَلَا إِلٰهَ غَيْرُكَ
}}

== ٻي تڪبير ==
ٻي تڪبير کان پوءِ نبي محمد ﷺ تي صلوات ۽ درود پڙهيو ويندو آهي. ڪيترن فقهي طريقن ۾ نماز جي تشهد ۾ پڙهجندڙ [[درود ابراهيمي]] پڙهڻ کي ترجيح ڏني ويندي آهي.

== ٽين تڪبير ۽ ميت لاءِ دعا ==
ٽين تڪبير کان پوءِ جنازي جي نماز جو مرڪزي حصو، يعني ميت لاءِ دعا، ادا ڪئي ويندي آهي.

[[صحيح مسلم]] ۾ نبي ﷺ کان ميت لاءِ هيءَ دعا روايت ٿيل آهي:

{{اقتباس|
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ، وَعَافِهِ وَاعْفُ عَنْهُ، وَأَكْرِمْ نُزُلَهُ، وَوَسِّعْ مُدْخَلَهُ...
}}

يعني الله کان ميت جي بخشش، رحمت، عافيت، عزت ۽ قبر ۽ آخرت جي ڀلائيءَ جي درخواست ڪئي وڃي ٿي.

== چوٿين تڪبير ۽ سلام ==
چوٿين تڪبير کان پوءِ نماز ختم ڪئي ويندي آهي. ان کان پوءِ دعا ڪرڻ، مختصر خاموش رهڻ ۽ هڪ يا ٻن سلامن بابت فقهي روايتن ۾ تفصيل جو اختلاف موجود آهي.

اهل سنت جي مختلف فقهي روايتن ۾ هڪ يا ٻن سلامن جا طريقا ملن ٿا؛ ان ڪري ڪنهن هڪ صورت کي سمورن مسلمانن جو واحد طريقو قرار ڏيڻ درست نہ آهي.

== حنفي طريقي جا تفصيل ==
[[حنفي مذهب]] ۾ جنازي جي نماز جا بنيادي رڪن '''قيام''' ۽ '''چار تڪبيرون''' آهن.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot;&gt;ڪتاب: ''آسان فقه''، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002، ص 292–294.&lt;/ref&gt;

حنفي طريقي ۾:
# پهرين تڪبير کان پوءِ ثنا پڙهي ويندي آهي؛
# ٻي تڪبير کان پوءِ نبي ﷺ تي درود پڙهيو ويندو آهي؛
# ٽين تڪبير کان پوءِ ميت لاءِ دعا ڪئي ويندي آهي؛
# چوٿين تڪبير کان پوءِ سلام سان نماز ختم ڪئي ويندي آهي.

ھن نماز جا ٻہ فرض ھوندا آھن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;:
# چار دفعا الله اڪبر چوڻ.
# قيام ڪرڻ.

ھر تڪبير ھڪ رڪعت جي جڳھ تي آھي. ڪنھن عذر کانسواءِ ويھي نماز پڙهڻ جائز ناھي. جنازي جي نماز جون ٽي سنتون آهن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;:
# خدا جو حمد يا ثنا ڪرڻ.
# نبي {{درود}} تي درود موڪلڻ.
# ميت لاءِ دعا ڪرڻ.

ھڪ کان وڌيڪَ جنازن جون علحده جنازي نمازون پڙھي سگھجن ٿيون ۽ سڀني جي ھڪ جنازي نماز پڻ ٿي سگھي ٿي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;.

سني حنفي مذھب مطابق ھي نماز ٽھڪ ڏئي کلڻ سان فاسد نہ ٿيندي آهي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. مرد جي پاسي ۾ عورت جي بيھڻ سان بہ فاسد نہ ٿيندي آهي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;.

حنفي مذھب مطابق نماز شروع ٿيڻ کان پوءِ امام جي نئين تڪبير چوڻ وقت شامل ٿبو، جيڪا شامل ٿيندڙ لاءِ تڪبير تحريمه ٿي ويندي آهي. امام جي سلام ورائڻ وقت اھو شامل ٿيندڙ باقي تڪبيرون چئي سلام ورائيندو آھي.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;

== فقهي مذهبن ۾ ڪجهه اختلاف ==
جنازي جي نماز جي بنيادي مقصد تي مسلمان فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي، پر عملي جزئيات ۾ اختلاف موجود آهن.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | مسئلو
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | حنفي
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | مالڪي
! style=&quot;background:#F5EEF8;&quot; | شافعي
! style=&quot;background:#FADBD8;&quot; | حنبلي
|-
! پهرين تڪبير کان پوءِ
| عام طور ثنا
| حمد ۽ دعا بابت مخصوص فقهي طريقو
| فاتحه
| فاتحه
|-
! تڪبيرون
| چار
| چار
| چار
| چار
|-
! رڪوع
| نہ
| نہ
| نہ
| نہ
|-
! سجدو
| نہ
| نہ
| نہ
| نہ
|-
! ميت لاءِ دعا
| ها
| ها
| ها
| ها
|-
! نماز جو عام حڪم
| فرض ڪفايه
| فرض ڪفايه
| فرض ڪفايه
| فرض ڪفايه
|}

فقهي اختلافن جي ڪري مقامي مذهبي روايت مطابق نماز جي ظاهري طريقي ۾ معمولي فرق نظر اچي سگهي ٿو، پر ميت لاءِ دعا ۽ چار تڪبيرون اهل سنت جي عام طريقي جون مرڪزي خاصيتون آهن.

== طهارت ==
جنازي جي نماز کي اهل سنت جا جمهور فقيه باقاعدي ''صلاة'' قرار ڏين ٿا، تنهنڪري عام نماز وانگر [[وضو]] يا ضرورت جي صورت ۾ [[تيمم]] سميت شرعي طهارت کي ان جي صحت لاءِ ضروري سمجهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Do You Need Wudu for The Janazah Prayer?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/118453
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان مسئلي ۾ تاريخي طور ڪجهه ٻين فقهي راين جو ذڪر بہ ملي ٿو، تنهنڪري طهارت بابت حڪم کي مختلف اسلامي فقهي روايتن جي تناظر ۾ ڏٺو وڃي ٿو.

== امام جي بيهڻ جي جاءِ ==
جنازي جي نماز ۾ ميت امام ۽ قبلي جي وچ ۾ رکيو ويندو آهي. روايتي سني فقه ۾ مرد ميت لاءِ امام جي بيهڻ جي جاءِ ۽ عورت ميت لاءِ بيهڻ جي جاءِ بابت حديثن ۽ فقهي ڪتابن ۾ تفصيل بيان ٿيل آهن.

جنازي کي رکڻ جي مقامي رخ جو دارومدار [[قبلي]] جي طرف تي هوندو آهي؛ تنهنڪري ميت جو مٿو لازمي طور اتر ۽ پير لازمي طور ڏکڻ رکڻ ڪو عالمي اسلامي اصول نہ آهي. اصل فقهي تعلق قبلي جي رخ سان آهي.

== ڪيترن ميتن جي گڏيل نماز ==
جيڪڏهن هڪ ئي وقت ڪيترائي مسلمان فوت ٿيل هجن تہ انهن جي جدا جدا جنازي نماز پڙهي سگهجي ٿي يا فقهي شرطن مطابق هڪ ئي نماز ۾ ڪيترن ميتن کي شامل ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;

جنگ، حادثي يا ٻين حالتن ۾ هڪ کان وڌيڪ ميتن جي گڏيل جنازي جا مثال اسلامي فقهي ادب ۾ موجود آهن.

== ٻار جي جنازي جي نماز ==
مسلمان ٻار جي وفات جي صورت ۾ بہ جنازي جي نماز پڙهي ويندي آهي. فقهي ڪتابن ۾ بالغ ميت جي دعا ۽ نابالغ ٻار جي دعا جي لفظن ۾ فرق بيان ڪيو ويو آهي، ڇاڪاڻ تہ ٻار لاءِ مغفرت جي دعا بدران ان کي والدين لاءِ اجر، اڳواڻ ۽ شفاعت جو سبب بڻائڻ جون دعائون پڻ پڙهيون وينديون آهن.

== شهيد جي جنازي جي نماز ==
[[شهيد]] جي جنازي بابت اسلامي فقه ۾ تفصيل ۽ اختلاف موجود آهي، خاص طور ميدان جنگ ۾ قتل ٿيل شهيد بابت.

صحيح بخاري ۾ [[احد جي جنگ]] جي شهيدن بابت جابر بن عبدالله جي روايت آهي تہ انهن کي سندن رت سميت دفن ڪيو ويو، غسل نہ ڏنو ويو ۽ ان موقعي تي سندن جنازي جي نماز نہ پڙهي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1343
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ٻئي طرف صحيح بخاري ۾ عقبه بن عامر جي روايت آهي تہ نبي ﷺ پنهنجي زندگيءَ جي آخري دور ۾ احد جي شهيدن وٽ ويا ۽ انهن لاءِ اهڙي نماز ادا ڪئي جهڙي ميت لاءِ ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1344
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/99
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

انهن ۽ ٻين روايتن جي تشريح سبب فقهي مذهبن ۾ شهيد تي جنازي نماز بابت اختلاف پيدا ٿيو آهي. تنهنڪري ''شهيد تي ڪڏهن بہ جنازي نماز نہ پڙهي ويندي آهي'' جهڙو مطلق بيان سمورن فقهي مذهبن جي نمائندگي نٿو ڪري.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Should We Offer The Funeral Prayer for Martyrs?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/14012
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== غائبانه جنازي جي نماز ==
'''غائبانه جنازي جي نماز''' ({{lang-ar|صلاة الغائب}}) اهڙي ميت لاءِ پڙهيل جنازي جي نماز آهي، جنهن جو جسم نماز پڙهندڙن وٽ موجود نہ هجي.

ان جو سڀ کان مشهور حديثي مثال [[نجاشي]] جي وفات آهي. صحيح بخاري موجب نبي ﷺ نجاشي جي وفات جي خبر صحابه کي ڏني، کين نمازگاهه ۾ صفن ۾ بيهاريو ۽ چار تڪبيرن سان سندس جنازي نماز پڙهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1245
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/8
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

غائبانه جنازي جي نماز جي عمومي مشروعيت ۽ ان جي شرطن بابت سني فقهي مذهبن ۾ اختلاف آهي. شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ ان جي اجازت وڌيڪ وسيع نموني بيان ڪئي وئي آهي، جڏهن تہ حنفي ۽ مالڪي فقهي روايتن ۾ نجاشي واري واقعي جي تشريح ۽ ان مان عام حڪم اخذ ڪرڻ بابت مختلف راءِ ملي ٿي.

== قرض واري ميت ==
اسلامي حديثن ۾ ميت جي قرض کي خاص اهميت ڏني وئي آهي. ابتدائي دور جي روايتن ۾ رسول الله ﷺ ميت جي قرض بابت پڇندا هئا. صحيح بخاري ۾ بعد واري دور جي روايت مطابق نبي ﷺ فرمايو تہ جيڪڏهن مؤمن قرض يا محتاج اولاد ڇڏي وڃي تہ ان جي ذميواري بابت پاڻ کي ان جو سرپرست قرار ڏنائون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 2399
 |url=https://sunnah.com/bukhari/43/15
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان ڪري قرض جو مسئلو جنازي جي نماز کان الڳ مالي ۽ شرعي ذميواري پڻ آهي ۽ ميت جي ترڪي مان واجب قرضن جي ادائيگي اسلامي وراثتي قانون ۾ ترڪي جي ورڇ کان اڳ ڪئي ويندي آهي.

== خودڪشي ڪندڙ شخص ==
صحيح مسلم ۾ جابر بن سمره کان روايت آهي تہ هڪ شخص پاڻ کي قتل ڪيو تہ نبي ﷺ پاڻ ان جي جنازي جي نماز نہ پڙهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim, Book of Funerals
 |url=https://sunnah.com/muslim/11
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

فقهاء هن روايت جي تشريح ۾ عام مسلمانن ۽ مذهبي يا سماجي اڳواڻن جي عمل ۾ فرق بابت بحث ڪيو آهي؛ تنهنڪري ان مان اهو نتيجو ڪڍڻ تہ خودڪشي ڪندڙ مسلمان جي جنازي نماز ڪنهن کي بہ پڙهڻ جائز ناهي، سمورن فقهي راين جي صحيح نمائندگي نہ آهي.

== شيعه اسلام ۾ ميت جي نماز ==
[[File:Prayer 1403103021120042531938664.jpg|thumb|[[علي خامنه اي]] پاران جنازي جي نماز جي امامت]]

[[شيعه اسلام|اثناعشري شيعه]] فقه ۾ ميت جي نماز ({{lang-ar|صلاة الميت}}) جو طريقو اهل سنت جي عام طريقي کان مختلف آهي. ان ۾ عام طور '''پنج تڪبيرون''' شامل هونديون آهن.

عام اثناعشري ترتيب ۾:
# پهرين تڪبير کان پوءِ شهادتين؛
# ٻي تڪبير کان پوءِ محمد ﷺ ۽ آل محمد تي صلوات؛
# ٽين تڪبير کان پوءِ مؤمن مردن ۽ عورتن لاءِ دعا؛
# چوٿين تڪبير کان پوءِ ميت لاءِ مخصوص دعا؛
# پنجين تڪبير سان نماز جي پڄاڻي ڪئي ويندي آهي.

اثناعشري فقه ۾ هن نماز ۾ رڪوع ۽ سجدو نہ هوندو آهي. نماز جي شرطن ۽ طهارت جي ڪجهه مسئلن ۾ بہ سني فقه کان فرق ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=After Death Rituals
 |url=https://www.al-islam.org/burial-rituals-muhammadhusein-kermali/after-death-rituals
 |website=Al-Islam.org
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== سني ۽ اثناعشري شيعه طريقن جو تقابلي خاڪو ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#AED6F1;&quot; | خصوصيت
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | اهل سنت جو عام طريقو
! style=&quot;background:#F5EEF8;&quot; | اثناعشري شيعه طريقو
|-
! تڪبيرون
| چار
| پنج
|-
! قيام
| ها
| ها
|-
! رڪوع
| نہ
| نہ
|-
! سجدو
| نہ
| نہ
|-
! صلوات
| شامل
| شامل
|-
! ميت لاءِ دعا
| شامل
| شامل
|-
! عام نماز جهڙو تشهد
| نہ
| نہ
|-
! طريقي جي فقهي تفصيل
| حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي مذهبن ۾ جزوي فرق
| جعفري فقهي ضابطن مطابق
|}

== سماجي ۽ مذهبي اهميت ==
جنازي جي نماز فرد جي وفات کي مسلمان جماعت جي اجتماعي زندگيءَ سان ڳنڍيندڙ رسمن مان هڪ آهي. نماز دوران جماعت ميت لاءِ بخشش ۽ رحمت جي دعا ڪري ٿي، جڏهن تہ جنازي ۾ شرڪت ميت جي خاندان سان همدردي ۽ سماجي ساٿ جو اظهار پڻ بڻجي ٿي.

اسلامي جنازي جي مجموعي عمل ۾ غسل، ڪفن، جنازي جي نماز، جنازي سان گڏ هلڻ ۽ دفن هڪٻئي سان لاڳاپيل مرحلا آهن، پر هر مرحلي جا پنهنجا فقهي احڪام آهن.

== تاريخ ==
جنازي جي نماز جو عمل اسلام جي ابتدائي دور ۽ حضرت محمد ﷺ جي مديني واري زماني ۾ موجود هو. حديثي مجموعن ۾ مختلف صحابه جي جنازن، نجاشي جي غائبانه جنازي، احد جي شهيدن ۽ ٻين ميتن بابت نماز جا ڪيترائي واقعا محفوظ آهن.

اسلامي دنيا جي مختلف علائقن ۾ جنازي سان لاڳاپيل سماجي رسمون مختلف ٿي سگهن ٿيون، پر جنازي جي نماز جو بنيادي مذهبي تصور قرآن، حديث ۽ فقهي روايت سان لاڳاپيل رهيو آهي.

== ڏسو پڻ ==
* [[اسلامي جنازو]]
* [[موت]]
* [[غسل ميت]]
* [[ڪفن]]
* [[دفن]]
* [[قبر]]
* [[نماز]]
* [[فرض ڪفايه]]
* [[غائبانه جنازي جي نماز]]
* [[شهيد]]
* [[اسلامي فقه]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book |title=صحيح البخاري |author=محمد بن إسماعيل البخاري |chapter=كتاب الجنائز}}
* {{cite book |title=صحيح مسلم |author=مسلم بن الحجاج |chapter=كتاب الجنائز}}
* {{cite book |title=سنن أبي داود |author=أبو داود السجستاني |chapter=كتاب الجنائز}}
* {{cite book |title=جامع الترمذي |author=محمد بن عيسى الترمذي |chapter=أبواب الجنائز}}
* {{cite book |title=The Complete Guide to Islamic Prayer (Salāh) |author=Sheikh Ramzy |year=2012 |publisher=Author House |isbn=978-1477214657}}
* ''آسان فقه''، مولانا محمد يوسف اصلاحي، سنڌي ترجمو: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، 2002ع.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Salat al-Janazah}}
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Salat_al-Janazah وڪيميڊيا ڪامنز تي جنازي جي نماز سان لاڳاپيل تصويرون]
* [https://sunnah.com/bukhari/23 صحيح بخاري — ڪتاب الجنائز]
* [https://sunnah.com/muslim/11 صحيح مسلم — ڪتاب الجنائز]

{{نماز}}
{{اسلام}}
{{اسلامي فقه}}

[[زمرو:نماز]]
[[زمرو:اسلامي جنازا]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:موت جون رسمون]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]</text>
      <sha1>sh90d9wfa4vlpyxkyh6bven7tbrzmch</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416646</id>
      <parentid>416645</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T07:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28109" sha1="60s8snccm4l8el1zdsqh5pt5mwnndkt" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|اسلام ۾ فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ڪئي ويندڙ اجتماعي نماز}}

{{اسلام}}
{{Infobox holiday
| holiday_name  = جنازي جي نماز
| type          = اسلام
| image         = Salatul janaza of Ahmad Shafi RH.jpg
| caption       = [[بنگلاديش]] ۾ [[شاهه احمد شفيع]] جي جنازي جي نماز (2020ع)
| official_name = {{lang|ar|صلاة الجنازة}}
| nickname      = جنازي جي نماز
| longtype      = [[اسلام|اسلامي]]
| significance  = فوت ٿيل [[مسلمان]] لاءِ ادا ڪئي ويندڙ [[اسلامي جنازو|اسلامي جنازي]] جي نماز
| frequency     = مسلمان جي وفات جي موقعي تي
| observances   = ميت ۽ ٻين فوت ٿيل مسلمانن لاءِ [[دعا]] ۽ بخشش جي درخواست
| date          =
| firsttime     = 7هين صدي عيسوي
| startedby     = [[محمد|حضرت محمد ﷺ]]
}}

'''جنازي جي نماز''' ({{lang-ar|صلاة الجنازة}}؛ {{lang-en|Funeral prayer}}) [[اسلام]] ۾ فوت ٿيل مسلمان لاءِ ادا ڪئي ويندڙ هڪ خاص [[نماز]] ۽ اجتماعي دعا آهي. [[اهل سنت]] جي مشهور فقهي راءِ موجب اها [[فرض ڪفايه]] آهي، يعني جيڪڏهن مسلمانن مان ڪافي ماڻهو اها نماز ادا ڪن تہ باقي ماڻهن تان فرض لهي وڃي ٿو، پر جيڪڏهن ڪنهن به ادا نہ ڪئي تہ ذميواري جماعت تي رهندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=The History and Message of Islam
 |first=John Paul C.
 |last=Nzomiwu
 |year=1989
 |publisher=Meks-Unique
 |isbn=978-9782702616
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=A Guide to Salat (Prayer) in Islam
 |first=Muhammad Abdul Karim
 |last=Saqib
 |date=13 April 2015
 |publisher=Salaam – Salah Vision
}}&lt;/ref&gt;

جنازي جي نماز عام نماز کان بناوت ۾ مختلف آهي. ان ۾ [[رڪوع]] ۽ [[سجدو]] نہ هوندا آهن، بلڪ نماز بيهي تڪبيرن، ذڪر، درود ۽ ميت لاءِ دعا سان ادا ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Ramzy
 |first=Sheikh
 |title=The Complete Guide to Islamic Prayer (Salāh)
 |publisher=Author House
 |year=2012
 |isbn=978-1477214657
 |page=143
}}&lt;/ref&gt; اهل سنت جي عام طريقي ۾ چار تڪبيرون هونديون آهن؛ جڏهن تہ [[شيعه اسلام|اثناعشري شيعه]] فقه ۾ ميت جي نماز جو طريقو مختلف آهي ۽ عام طور پنج تڪبيرون چيون وينديون آهن.

جنازي جي نماز جو بنيادي مقصد فوت ٿيل مسلمان لاءِ [[مغفرت]] ۽ رحمت جي دعا ڪرڻ آهي. اسلامي جنازي جي رسمن ۾ اها عام طور ميت کي غسل ڏيڻ ۽ ڪفن پارائڻ کان پوءِ ۽ [[دفن]] کان اڳ ادا ڪئي ويندي آهي.

== نالو ۽ لغوي معنيٰ ==
عربي لفظ '''جنازة''' (الجِنازة) ميت، ميت جي کٽ يا جنازي جي جلوس لاءِ استعمال ٿيندو آهي. عربي لغتن ۾ ان جو جمع '''جنائز''' ڄاڻايل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=تعريف ومعنى جنازة بالعربي
 |url=https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/جنازة/
 |website=معجم المعاني
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ابن دريد]] لفظ جي اشتقاق بابت ''جَنَزْتُ الشيءَ'' جي معنيٰ ڪنهن شيءِ کي ڍڪڻ يا لڪائڻ سان ڳنڍي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=كتاب مقاييس اللغة
 |url=https://shamela.ws/book/21710/482
 |website=المكتبة الشاملة
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

فقهي اصطلاح ۾ '''صلاة الجنازة''' مان مراد مسلمان ميت لاءِ مقرر طريقي سان ادا ٿيندڙ نماز آهي.

== شرعي حيثيت ==
[[File:Janaiza 19.jpg|thumb|ساڄو|مسلمان جنازي جي نماز ادا ڪندي]]

اهل سنت جي چئن مشهور فقهي مذهبن ۾ جنازي جي نماز مسلمان ميت جي حوالي سان بنيادي طور '''فرض ڪفايه''' سمجهي وڃي ٿي. ان جو مطلب اهو آهي تہ هي فرد فرد تي مستقل فرض بدران مسلمان جماعت جي گڏيل ذميواري آهي.

[[محمد|حضرت محمد ﷺ]] پاڻ جنازي جون نمازون پڙهايون ۽ صحابه کي بہ انهن ۾ شريڪ ڪيو. [[ابو هريره]] کان روايت موجب [[نجاشي]] جي وفات واري ڏينهن رسول الله ﷺ ماڻهن کي سندس وفات جي خبر ڏني، نماز واري جاءِ ڏانهن ويا، ماڻهن کي صفن ۾ بيهاريو ۽ چار تڪبيرون چيون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1333
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/88
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[جابر بن عبدالله]] کان پڻ روايت آهي تہ نجاشي جي جنازي نماز ۾ نبي ﷺ چار تڪبيرون چيون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1334
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/89
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== جنازي جي نماز جي اهميت ==
اسلامي روايت ۾ جنازي جي نماز ميت لاءِ دعا سان گڏ زنده مسلمانن جي اجتماعي ذميواري ۽ ميت سان آخري مذهبي وابستگيءَ جو اظهار پڻ آهي.

[[ابو هريره]] کان روايت ڪيل حديث مطابق جيڪو ماڻهو جنازي سان گڏ رهي جيستائين نماز پڙهي وڃي، ان لاءِ هڪ قيراط اجر، ۽ جيڪو دفن ٿيڻ تائين گڏ رهي، ان لاءِ ٻن قيراطن جو اجر بيان ڪيو ويو آهي؛ حديث ۾ ٻن قيراطن کي ٻن وڏن جبلن جيترو قرار ڏنو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim 945a
 |url=https://sunnah.com/muslim:945a
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== نماز کان اڳ ==
عام اسلامي جنازي جي ترتيب ۾ ميت جي جسم کي شرعي طريقي سان غسل ڏنو ويندو آهي، ان کي [[ڪفن]] پارايو ويندو آهي ۽ پوءِ جنازي جي نماز لاءِ آندو ويندو آهي. نماز کان پوءِ ميت کي قبرستان ڏانهن کڻي وڃي دفن ڪيو ويندو آهي.

جنازي جي نماز مسجد، نمازگاهه يا ڪنهن مناسب هنڌ تي ادا ڪري سگهجي ٿي. صحيح بخاري ۾ نجاشي جي غائبانه جنازي جي نماز ''مصلى'' يعني نماز واري کليل هنڌ تي ادا ٿيڻ جو ذڪر ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1327–1328
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/83
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== صفن جي ترتيب ==
[[File:Janāzah Ṣalāh (Islamic funeral prayer) 03.jpg|thumb|کاٻو|جنازي جي نماز ۾ مسلمان صفن ۾ بيٺل]]

جنازي جي نماز عام طور جماعت سان ادا ڪئي ويندي آهي. امام اڳيان ۽ مقتدي ان جي پٺيان صفن ۾ بيهندا آهن. صحيح بخاري ۾ نجاشي جي نماز دوران صحابه جي صفن ۾ بيهڻ جو ذڪر آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1318
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/75
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

جابر بن عبدالله جي روايت مطابق هو نجاشي جي جنازي نماز دوران ٻئي يا ٽئين صف ۾ بيٺو هو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1317
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/74
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[جامع ترمذي]] ۾ مالڪ بن هبيره کان روايت آهي تہ جڏهن جنازي ۾ ماڻهو ٿورا هوندا هئا تہ هو انهن کي ٽن صفن ۾ ورهائيندو هو؛ ان سلسلي ۾ ٽن صفن جي فضيلت بابت حديث پڻ نقل ٿيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Jami` at-Tirmidhi 1028
 |url=https://sunnah.com/tirmidhi:1028
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== اهل سنت ۾ نماز جو عام طريقو ==
اهل سنت جي فقهي روايتن ۾ ڪجهه جزوي اختلافن باوجود جنازي جي نماز جو بنيادي ڍانچو چار تڪبيرن تي مشتمل آهي.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right; border-collapse:collapse;&quot;
! style=&quot;background:#D5F5E3; width:15%;&quot; | مرحلو
! style=&quot;background:#D6EAF8; width:22%;&quot; | عمل
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | عام فقهي عمل
|-
! style=&quot;background:#E8F8F5;&quot; | پهرين تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| نيت ۽ شروعات؛ قراءت يا ثنا بابت فقهي مذهبن ۾ اختلاف آهي
|-
! style=&quot;background:#EBF5FB;&quot; | ٻي تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| نبي محمد ﷺ تي [[درود]] ۽ صلوات
|-
! style=&quot;background:#FEF9E7;&quot; | ٽين تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| ميت لاءِ مغفرت، رحمت ۽ آخرت جي ڀلائيءَ جي دعا
|-
! style=&quot;background:#FDEDEC;&quot; | چوٿين تڪبير
| '''الله اڪبر'''
| مختصر دعا يا وقفو، پوءِ سلام سان نماز جي پڄاڻي
|}

چار تڪبيرن جو طريقو صحيح بخاري ۾ نجاشي جي جنازي نماز بابت ڪيترين روايتن سان ثابت آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1333
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/88
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== پهرين تڪبير ۽ قراءت ==
پهرين تڪبير کان پوءِ ڇا پڙهيو وڃي، ان بابت اهل سنت جي فقهي مذهبن ۾ تفصيل جو اختلاف آهي.

[[عبدالله بن عباس]] کان صحيح بخاري ۾ روايت آهي تہ هن جنازي جي نماز ۾ [[سورت الفاتحه]] پڙهي ۽ چيو تہ ماڻهن کي معلوم ٿيڻ گهرجي تہ اهو سنت آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1335
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/90
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

شافعي ۽ حنبلي روايتن ۾ پهرين تڪبير کان پوءِ فاتحه پڙهڻ کي نماز جي طريقي جو حصو سمجهيو وڃي ٿو. حنفي فقه ۾ جنازي جي نماز جو بنيادي مقصد دعا قرار ڏنو وڃي ٿو ۽ پهرين تڪبير کان پوءِ عام طور '''ثناء''' پڙهي ويندي آهي.

حنفي روايت ۾ مشهور ثنا هيءَ آهي:

{{اقتباس|
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَىٰ جَدُّكَ، وَجَلَّ ثَنَاؤُكَ، وَلَا إِلٰهَ غَيْرُكَ
}}

== ٻي تڪبير ==
ٻي تڪبير کان پوءِ نبي محمد ﷺ تي صلوات ۽ درود پڙهيو ويندو آهي. ڪيترن فقهي طريقن ۾ نماز جي تشهد ۾ پڙهجندڙ [[درود ابراهيمي]] پڙهڻ کي ترجيح ڏني ويندي آهي.

== ٽين تڪبير ۽ ميت لاءِ دعا ==
ٽين تڪبير کان پوءِ جنازي جي نماز جو مرڪزي حصو، يعني ميت لاءِ دعا، ادا ڪئي ويندي آهي.

[[صحيح مسلم]] ۾ نبي ﷺ کان ميت لاءِ هيءَ دعا روايت ٿيل آهي:

{{اقتباس|
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ، وَعَافِهِ وَاعْفُ عَنْهُ، وَأَكْرِمْ نُزُلَهُ، وَوَسِّعْ مُدْخَلَهُ...
}}

يعني الله کان ميت جي بخشش، رحمت، عافيت، عزت ۽ قبر ۽ آخرت جي ڀلائيءَ جي درخواست ڪئي وڃي ٿي.

== چوٿين تڪبير ۽ سلام ==
چوٿين تڪبير کان پوءِ نماز ختم ڪئي ويندي آهي. ان کان پوءِ دعا ڪرڻ، مختصر خاموش رهڻ ۽ هڪ يا ٻن سلامن بابت فقهي روايتن ۾ تفصيل جو اختلاف موجود آهي.

اهل سنت جي مختلف فقهي روايتن ۾ هڪ يا ٻن سلامن جا طريقا ملن ٿا؛ ان ڪري ڪنهن هڪ صورت کي سمورن مسلمانن جو واحد طريقو قرار ڏيڻ درست نہ آهي.

== حنفي طريقي جا تفصيل ==
[[حنفي مذهب]] ۾ جنازي جي نماز جا بنيادي رڪن '''قيام''' ۽ '''چار تڪبيرون''' آهن.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot;&gt;ڪتاب: ''آسان فقه''، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002، ص 292–294.&lt;/ref&gt;

حنفي طريقي ۾:
# پهرين تڪبير کان پوءِ ثنا پڙهي ويندي آهي؛
# ٻي تڪبير کان پوءِ نبي ﷺ تي درود پڙهيو ويندو آهي؛
# ٽين تڪبير کان پوءِ ميت لاءِ دعا ڪئي ويندي آهي؛
# چوٿين تڪبير کان پوءِ سلام سان نماز ختم ڪئي ويندي آهي.

ھن نماز جا ٻہ فرض ھوندا آھن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;:
# چار دفعا الله اڪبر چوڻ.
# قيام ڪرڻ.

ھر تڪبير ھڪ رڪعت جي جڳھ تي آھي. ڪنھن عذر کانسواءِ ويھي نماز پڙهڻ جائز ناھي. جنازي جي نماز جون ٽي سنتون آهن&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;:
# خدا جو حمد يا ثنا ڪرڻ.
# نبي {{درود}} تي درود موڪلڻ.
# ميت لاءِ دعا ڪرڻ.

ھڪ کان وڌيڪَ جنازن جون علحده جنازي نمازون پڙھي سگھجن ٿيون ۽ سڀني جي ھڪ جنازي نماز پڻ ٿي سگھي ٿي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;.

سني حنفي مذھب مطابق ھي نماز ٽھڪ ڏئي کلڻ سان فاسد نہ ٿيندي آهي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;. مرد جي پاسي ۾ عورت جي بيھڻ سان بہ فاسد نہ ٿيندي آهي&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;.

حنفي مذھب مطابق نماز شروع ٿيڻ کان پوءِ امام جي نئين تڪبير چوڻ وقت شامل ٿبو، جيڪا شامل ٿيندڙ لاءِ تڪبير تحريمه ٿي ويندي آهي. امام جي سلام ورائڻ وقت اھو شامل ٿيندڙ باقي تڪبيرون چئي سلام ورائيندو آھي.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;

== فقهي مذهبن ۾ ڪجهه اختلاف ==
جنازي جي نماز جي بنيادي مقصد تي مسلمان فقهي روايتن ۾ وڏي حد تائين اتفاق آهي، پر عملي جزئيات ۾ اختلاف موجود آهن.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | مسئلو
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | حنفي
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | مالڪي
! style=&quot;background:#F5EEF8;&quot; | شافعي
! style=&quot;background:#FADBD8;&quot; | حنبلي
|-
! پهرين تڪبير کان پوءِ
| عام طور ثنا
| حمد ۽ دعا بابت مخصوص فقهي طريقو
| فاتحه
| فاتحه
|-
! تڪبيرون
| چار
| چار
| چار
| چار
|-
! رڪوع
| نہ
| نہ
| نہ
| نہ
|-
! سجدو
| نہ
| نہ
| نہ
| نہ
|-
! ميت لاءِ دعا
| ها
| ها
| ها
| ها
|-
! نماز جو عام حڪم
| فرض ڪفايه
| فرض ڪفايه
| فرض ڪفايه
| فرض ڪفايه
|}

فقهي اختلافن جي ڪري مقامي مذهبي روايت مطابق نماز جي ظاهري طريقي ۾ معمولي فرق نظر اچي سگهي ٿو، پر ميت لاءِ دعا ۽ چار تڪبيرون اهل سنت جي عام طريقي جون مرڪزي خاصيتون آهن.

== طهارت ==
جنازي جي نماز کي اهل سنت جا جمهور فقيه باقاعدي ''صلاة'' قرار ڏين ٿا، تنهنڪري عام نماز وانگر [[وضو]] يا ضرورت جي صورت ۾ [[تيمم]] سميت شرعي طهارت کي ان جي صحت لاءِ ضروري سمجهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Do You Need Wudu for The Janazah Prayer?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/118453
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان مسئلي ۾ تاريخي طور ڪجهه ٻين فقهي راين جو ذڪر بہ ملي ٿو، تنهنڪري طهارت بابت حڪم کي مختلف اسلامي فقهي روايتن جي تناظر ۾ ڏٺو وڃي ٿو.

== امام جي بيهڻ جي جاءِ ==
جنازي جي نماز ۾ ميت امام ۽ قبلي جي وچ ۾ رکيو ويندو آهي. روايتي سني فقه ۾ مرد ميت لاءِ امام جي بيهڻ جي جاءِ ۽ عورت ميت لاءِ بيهڻ جي جاءِ بابت حديثن ۽ فقهي ڪتابن ۾ تفصيل بيان ٿيل آهن.

جنازي کي رکڻ جي مقامي رخ جو دارومدار [[قبلي]] جي طرف تي هوندو آهي؛ تنهنڪري ميت جو مٿو لازمي طور اتر ۽ پير لازمي طور ڏکڻ رکڻ ڪو عالمي اسلامي اصول نہ آهي. اصل فقهي تعلق قبلي جي رخ سان آهي.

== ڪيترن ميتن جي گڏيل نماز ==
جيڪڏهن هڪ ئي وقت ڪيترائي مسلمان فوت ٿيل هجن تہ انهن جي جدا جدا جنازي نماز پڙهي سگهجي ٿي يا فقهي شرطن مطابق هڪ ئي نماز ۾ ڪيترن ميتن کي شامل ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;

جنگ، حادثي يا ٻين حالتن ۾ هڪ کان وڌيڪ ميتن جي گڏيل جنازي جا مثال اسلامي فقهي ادب ۾ موجود آهن.

== ٻار جي جنازي جي نماز ==
مسلمان ٻار جي وفات جي صورت ۾ بہ جنازي جي نماز پڙهي ويندي آهي. فقهي ڪتابن ۾ بالغ ميت جي دعا ۽ نابالغ ٻار جي دعا جي لفظن ۾ فرق بيان ڪيو ويو آهي، ڇاڪاڻ تہ ٻار لاءِ مغفرت جي دعا بدران ان کي والدين لاءِ اجر، اڳواڻ ۽ شفاعت جو سبب بڻائڻ جون دعائون پڻ پڙهيون وينديون آهن.

== شهيد جي جنازي جي نماز ==
[[شهيد]] جي جنازي بابت اسلامي فقه ۾ تفصيل ۽ اختلاف موجود آهي، خاص طور ميدان جنگ ۾ قتل ٿيل شهيد بابت.

صحيح بخاري ۾ [[احد جي جنگ]] جي شهيدن بابت جابر بن عبدالله جي روايت آهي تہ انهن کي سندن رت سميت دفن ڪيو ويو، غسل نہ ڏنو ويو ۽ ان موقعي تي سندن جنازي جي نماز نہ پڙهي وئي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1343
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ٻئي طرف صحيح بخاري ۾ عقبه بن عامر جي روايت آهي تہ نبي ﷺ پنهنجي زندگيءَ جي آخري دور ۾ احد جي شهيدن وٽ ويا ۽ انهن لاءِ اهڙي نماز ادا ڪئي جهڙي ميت لاءِ ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1344
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/99
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

انهن ۽ ٻين روايتن جي تشريح سبب فقهي مذهبن ۾ شهيد تي جنازي نماز بابت اختلاف پيدا ٿيو آهي. تنهنڪري ''شهيد تي ڪڏهن بہ جنازي نماز نہ پڙهي ويندي آهي'' جهڙو مطلق بيان سمورن فقهي مذهبن جي نمائندگي نٿو ڪري.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Should We Offer The Funeral Prayer for Martyrs?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/14012
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== غائبانه جنازي جي نماز ==
'''غائبانه جنازي جي نماز''' ({{lang-ar|صلاة الغائب}}) اهڙي ميت لاءِ پڙهيل جنازي جي نماز آهي، جنهن جو جسم نماز پڙهندڙن وٽ موجود نہ هجي.

ان جو سڀ کان مشهور حديثي مثال [[نجاشي]] جي وفات آهي. صحيح بخاري موجب نبي ﷺ نجاشي جي وفات جي خبر صحابه کي ڏني، کين نمازگاهه ۾ صفن ۾ بيهاريو ۽ چار تڪبيرن سان سندس جنازي نماز پڙهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1245
 |url=https://sunnah.com/bukhari/23/8
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

غائبانه جنازي جي نماز جي عمومي مشروعيت ۽ ان جي شرطن بابت سني فقهي مذهبن ۾ اختلاف آهي. شافعي ۽ حنبلي فقه ۾ ان جي اجازت وڌيڪ وسيع نموني بيان ڪئي وئي آهي، جڏهن تہ حنفي ۽ مالڪي فقهي روايتن ۾ نجاشي واري واقعي جي تشريح ۽ ان مان عام حڪم اخذ ڪرڻ بابت مختلف راءِ ملي ٿي.

== قرض واري ميت ==
اسلامي حديثن ۾ ميت جي قرض کي خاص اهميت ڏني وئي آهي. ابتدائي دور جي روايتن ۾ رسول الله ﷺ ميت جي قرض بابت پڇندا هئا. صحيح بخاري ۾ بعد واري دور جي روايت مطابق نبي ﷺ فرمايو تہ جيڪڏهن مؤمن قرض يا محتاج اولاد ڇڏي وڃي تہ ان جي ذميواري بابت پاڻ کي ان جو سرپرست قرار ڏنائون.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 2399
 |url=https://sunnah.com/bukhari/43/15
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان ڪري قرض جو مسئلو جنازي جي نماز کان الڳ مالي ۽ شرعي ذميواري پڻ آهي ۽ ميت جي ترڪي مان واجب قرضن جي ادائيگي اسلامي وراثتي قانون ۾ ترڪي جي ورڇ کان اڳ ڪئي ويندي آهي.

== خودڪشي ڪندڙ شخص ==
صحيح مسلم ۾ جابر بن سمره کان روايت آهي تہ هڪ شخص پاڻ کي قتل ڪيو تہ نبي ﷺ پاڻ ان جي جنازي جي نماز نہ پڙهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim, Book of Funerals
 |url=https://sunnah.com/muslim/11
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

فقهاء هن روايت جي تشريح ۾ عام مسلمانن ۽ مذهبي يا سماجي اڳواڻن جي عمل ۾ فرق بابت بحث ڪيو آهي؛ تنهنڪري ان مان اهو نتيجو ڪڍڻ تہ خودڪشي ڪندڙ مسلمان جي جنازي نماز ڪنهن کي بہ پڙهڻ جائز ناهي، سمورن فقهي راين جي صحيح نمائندگي نہ آهي.

== شيعه اسلام ۾ ميت جي نماز ==
[[File:Prayer 1403103021120042531938664.jpg|thumb|[[علي خامنه اي]] پاران جنازي جي نماز جي امامت]]

[[شيعه اسلام|اثناعشري شيعه]] فقه ۾ ميت جي نماز ({{lang-ar|صلاة الميت}}) جو طريقو اهل سنت جي عام طريقي کان مختلف آهي. ان ۾ عام طور '''پنج تڪبيرون''' شامل هونديون آهن.

عام اثناعشري ترتيب ۾:
# پهرين تڪبير کان پوءِ شهادتين؛
# ٻي تڪبير کان پوءِ محمد ﷺ ۽ آل محمد تي صلوات؛
# ٽين تڪبير کان پوءِ مؤمن مردن ۽ عورتن لاءِ دعا؛
# چوٿين تڪبير کان پوءِ ميت لاءِ مخصوص دعا؛
# پنجين تڪبير سان نماز جي پڄاڻي ڪئي ويندي آهي.

اثناعشري فقه ۾ هن نماز ۾ رڪوع ۽ سجدو نہ هوندو آهي. نماز جي شرطن ۽ طهارت جي ڪجهه مسئلن ۾ بہ سني فقه کان فرق ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=After Death Rituals
 |url=https://www.al-islam.org/burial-rituals-muhammadhusein-kermali/after-death-rituals
 |website=Al-Islam.org
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== سني ۽ اثناعشري شيعه طريقن جو تقابلي خاڪو ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#AED6F1;&quot; | خصوصيت
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | اهل سنت جو عام طريقو
! style=&quot;background:#F5EEF8;&quot; | اثناعشري شيعه طريقو
|-
! تڪبيرون
| چار
| پنج
|-
! قيام
| ها
| ها
|-
! رڪوع
| نہ
| نہ
|-
! سجدو
| نہ
| نہ
|-
! صلوات
| شامل
| شامل
|-
! ميت لاءِ دعا
| شامل
| شامل
|-
! عام نماز جهڙو تشهد
| نہ
| نہ
|-
! طريقي جي فقهي تفصيل
| حنفي، مالڪي، شافعي ۽ حنبلي مذهبن ۾ جزوي فرق
| جعفري فقهي ضابطن مطابق
|}

== سماجي ۽ مذهبي اهميت ==
جنازي جي نماز فرد جي وفات کي مسلمان جماعت جي اجتماعي زندگيءَ سان ڳنڍيندڙ رسمن مان هڪ آهي. نماز دوران جماعت ميت لاءِ بخشش ۽ رحمت جي دعا ڪري ٿي، جڏهن تہ جنازي ۾ شرڪت ميت جي خاندان سان همدردي ۽ سماجي ساٿ جو اظهار پڻ بڻجي ٿي.

اسلامي جنازي جي مجموعي عمل ۾ غسل، ڪفن، جنازي جي نماز، جنازي سان گڏ هلڻ ۽ دفن هڪٻئي سان لاڳاپيل مرحلا آهن، پر هر مرحلي جا پنهنجا فقهي احڪام آهن.

== تاريخ ==
جنازي جي نماز جو عمل اسلام جي ابتدائي دور ۽ حضرت محمد ﷺ جي مديني واري زماني ۾ موجود هو. حديثي مجموعن ۾ مختلف صحابه جي جنازن، نجاشي جي غائبانه جنازي، احد جي شهيدن ۽ ٻين ميتن بابت نماز جا ڪيترائي واقعا محفوظ آهن.

اسلامي دنيا جي مختلف علائقن ۾ جنازي سان لاڳاپيل سماجي رسمون مختلف ٿي سگهن ٿيون، پر جنازي جي نماز جو بنيادي مذهبي تصور قرآن، حديث ۽ فقهي روايت سان لاڳاپيل رهيو آهي.

== ڏسو پڻ ==
* [[اسلامي جنازو]]
* [[موت]]
* [[غسل ميت]]
* [[ڪفن]]
* [[دفن]]
* [[قبر]]
* [[نماز]]
* [[فرض ڪفايه]]
* [[غائبانه جنازي جي نماز]]
* [[شهيد]]
* [[اسلامي فقه]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== وڌيڪ مطالعو ==
* {{cite book |title=صحيح البخاري |author=محمد بن إسماعيل البخاري |chapter=كتاب الجنائز}}
* {{cite book |title=صحيح مسلم |author=مسلم بن الحجاج |chapter=كتاب الجنائز}}
* {{cite book |title=سنن أبي داود |author=أبو داود السجستاني |chapter=كتاب الجنائز}}
* {{cite book |title=جامع الترمذي |author=محمد بن عيسى الترمذي |chapter=أبواب الجنائز}}
* {{cite book |title=The Complete Guide to Islamic Prayer (Salāh) |author=Sheikh Ramzy |year=2012 |publisher=Author House |isbn=978-1477214657}}
* ''آسان فقه''، مولانا محمد يوسف اصلاحي، سنڌي ترجمو: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، 2002ع.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Salat al-Janazah}}
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Salat_al-Janazah وڪيميڊيا ڪامنز تي جنازي جي نماز سان لاڳاپيل تصويرون]
* [https://sunnah.com/bukhari/23 صحيح بخاري — ڪتاب الجنائز]
* [https://sunnah.com/muslim/11 صحيح مسلم — ڪتاب الجنائز]

{{نماز}}
{{اسلام}}
{{اسلامي فقه}}

[[زمرو:نماز]]
[[زمرو:اسلامي جنازا]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:موت جون رسمون]]
[[زمرو:اسلامي فقه]]</text>
      <sha1>60s8snccm4l8el1zdsqh5pt5mwnndkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استلام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57055</id>
    <revision>
      <id>416647</id>
      <parentid>399124</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T07:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20071" sha1="j8t8h03fal5lwgiwuev19tw2zk48h6g" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|طواف دوران حجر اسود يا رڪن يماني کي ڇهڻ يا حجر اسود ڏانهن اشارو ڪرڻ وارو اسلامي عمل}}

[[File:Coveting the Black Stone.jpg|thumb|280px|[[حجر اسود]] جو استلام ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ زائرين]]

'''استلام''' {{ٻيا نالا|عربي=استلام|انگريزي=Istilam}} [[حج]] ۽ [[عمرو|عمري]] سان لاڳاپيل هڪ اصطلاح آهي، جيڪو [[ڪعبو|ڪعبي]] جي [[طواف]] دوران خاص طور [[حجر اسود]] ۽ [[رڪن يماني]] کي ڇهڻ سان لاڳاپيل عمل لاءِ استعمال ٿيندو آهي. استلام جي لغوي معنيٰ هٿ لائڻ يا ڇهڻ آهي؛ فقهي اصطلاح ۾ حجر اسود کي هٿ لائڻ ۽ چمي ڏيڻ ۽ رڪن يماني کي هٿ سان ڇهڻ استلام جي اهم صورتن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot;&gt;ڪتاب: ''آسان فقه''، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002، ص 299.&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت مطابق طواف حجر اسود واري ڪنڊ کان شروع ڪيو ويندو آهي. طواف ڪندڙ ڪعبي کي پنهنجي کاٻي پاسي رکي ست چڪر مڪمل ڪندو آهي. حجر اسود وٽ پهچڻ تي ان جو استلام ڪرڻ [[سنت]] آهي، پر جيڪڏهن هجوم سبب حجر اسود تائين پهچڻ ممڪن نہ هجي تہ ان ڏانهن اشارو ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

طواف جي ھر چڪر جي شروعات حجر اسود جي سامهون اچڻ سان ٿيندي آهي ۽ ان موقعي تي حجر اسود جو استلام ڪرڻ سنت آهي؛ رڪن يماني کي ڇهڻ پڻ اسلامي روايت ۾ ثابت آهي.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Muslim1268&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim 1268a
 |url=https://sunnah.com/muslim:1268a
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== اصطلاح ==
عربي ٻوليءَ ۾ '''استلام''' جو تعلق ڇهڻ ۽ هٿ لڳائڻ سان آهي. حج جي فقهي اصطلاح ۾ اهو خاص طور ڪعبي جي انهن ڪنڊن سان تعلق رکي ٿو، جن جو استلام [[محمد|حضرت محمد ﷺ]] کان روايت ٿيل آهي.

[[عبدالله بن عمر]] کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي ڪعبي جي ڪنڊن مان ٻن يماني ڪنڊن، يعني حجر اسود واري ڪنڊ ۽ رڪن يماني، کي ڇهندي ڏٺو هو.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim 1267a
 |url=https://sunnah.com/muslim:1267a
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

هتي حديثن ۾ استعمال ٿيل '''ٻن يماني ڪنڊن''' مان هڪ [[حجر اسود]] واري ڪنڊ ۽ ٻيو [[رڪن يماني]] آهي. اهي ٻئي ڪعبي جي ڏاکڻي پاسي واقع ڪنڊون آهن.

== حجر اسود جو استلام ==
[[File:The Black Stone - 2017 (KSA).jpg|thumb|[[حجر اسود]]، جنهن کان طواف جي هر چڪر جي شروعات شمار ڪئي وڃي ٿي]]

'''حجر اسود''' ({{lang-ar|الحجر الأسود}}) ڪعبي جي اوڀر-ڏکڻ واري ڪنڊ ۾ نصب ٿيل پٿر آهي. طواف جي شروعات ان جي سامهون کان ڪئي ويندي آهي.

[[صحيح بخاري]] ۾ عبدالله بن عمر کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي حجر اسود جو استلام ڪندي ۽ ان کي چمي ڏيندي ڏٺو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1611&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1611
 |url=https://sunnah.com/bukhari:1611
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان بنياد تي جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي ۽ ٻين ماڻهن کي تڪليف نہ پهچي تہ حجر اسود کي هٿ لائي چمي ڏيڻ استلام جي مشهور ۽ افضل صورت سمجهي ويندي آهي.

== استلام جا طريقا ==
حجر اسود جي استلام جون صورتون حالتن مطابق مختلف ٿي سگهن ٿيون. عام فقهي بيان موجب انهن کي هيٺين ريت بيان ڪري سگهجي ٿو:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | حالت
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | استلام جو طريقو
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | وضاحت
|-
| حجر اسود تائين آسانيءَ سان پهچي سگهجي
| حجر اسود کي ڇهي چمي ڏيڻ
| حديثن ۾ نبي ﷺ کان ثابت عمل&lt;ref name=&quot;Bukhari1611&quot;/&gt;
|-
| چمي ڏيڻ ڏکيو، پر هٿ لڳائڻ ممڪن هجي
| هٿ سان ڇهي پوءِ هٿ کي چمڻ
| ابن عمر کان اهڙو عمل روايت ٿيل آهي&lt;ref name=&quot;Muslim1268&quot;/&gt;
|-
| سڌو هٿ لڳائڻ ممڪن نہ هجي
| مناسب شيءِ سان ڇهڻ
| فقهي روايتن ۾ هن صورت جو پڻ ذڪر ملي ٿو
|-
| هجوم سبب ويجهو وڃڻ ممڪن نہ هجي
| حجر اسود ڏانهن اشارو ڪرڻ
| اشارو ڪرڻ نبي ﷺ کان صحيح حديث ۾ ثابت آهي&lt;ref name=&quot;Bukhari1612&quot;/&gt;
|}

انهن طريقن جو مقصد حجر اسود تائين پهچڻ لاءِ ٻين زائرين کي ڌڪ ڏيڻ يا تڪليف پهچائڻ نہ آهي. شديد هجوم ۾ پري کان اشارو ڪرڻ ڪافي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== دور کان استلام ==
[[File:Kaaba Masjid Haram Makkah.jpg|thumb|کاٻو|[[مسجد الحرام]] ۾ ڪعبو؛ هجوم جي حالت ۾ حجر اسود ڏانهن پري کان اشارو ڪري سگهجي ٿو]]

جيڪڏهن [[حجر اسود]] تائين پهچڻ هجوم يا ڪنهن ٻئي سبب ممڪن نہ هجي، تہ ان ڏانهن اشارو ڪري استلام ڪري سگهجي ٿو. [[عبدالله بن عباس]] کان روايت آهي تہ رسول الله ﷺ اُٺ تي طواف ڪيو ۽ جڏهن حجر اسود واري ڪنڊ وٽ پهتا تہ ان ڏانهن اشارو ڪيائون.&lt;ref name=&quot;Bukhari1612&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1612
 |url=https://sunnah.com/bukhari/25/98
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

فقه حنفي موجب جيڪڏهن سڌو استلام ممڪن نہ هجي تہ طواف ڪندڙ حجر اسود ڏانهن منهن ڪري هٿن سان اشارو ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Hanafi471&quot;&gt;''الفقه الحنفي في ثوبه الجديد''، جلد 1، ص 471، كتاب الحج، ''وصف أفعال الحاج''، دار الإيمان، سهارنپور، هندستان.&lt;/ref&gt;

استلام طواف جي سنتن مان شمار ٿئي ٿو. جيڪڏهن استلام نہ ڪيو وڃي تہ بہ طواف صحيح رهندو؛ استلام طواف جي صحت جو رڪن نہ آهي.&lt;ref name=&quot;Hanafi471&quot; /&gt;

حنفي فقه موجب استلام جو افضل طريقو اهو آهي تہ جيڪڏهن ممڪن هجي تہ [[حجر اسود]] کي هٿن سان ڇهي ان کي چمي ڏجي. جيڪڏهن اهو ممڪن نہ هجي تہ هٿ سان ڇهي پوءِ هٿ کي چمي ڏجي. جيڪڏهن هٿ سان ڇهڻ بہ ممڪن نہ هجي تہ ڪنهن شيءِ سان ڇهي سگهجي ٿو، ۽ جيڪڏهن اهو بہ ممڪن نہ هجي تہ حجر اسود ڏانهن اشارو ڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Hanafi471&quot; /&gt;

== هر چڪر ۾ استلام ==
طواف جا ست چڪر هوندا آهن ۽ هر ڀيري حجر اسود جي سامهون اچڻ سان نئون چڪر شروع يا پورو شمار ٿيندو آهي. فقهي روايت ۾ هر چڪر ۾ حجر اسود جو استلام ڪرڻ مستحب يا سنت قرار ڏنو ويو آهي، بشرطيڪ ان لاءِ ٻين کي تڪليف ڏيڻ جي ضرورت نہ پوي.

عبدالله بن عمر کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي ڏسڻ کان پوءِ ٻن يماني ڪنڊن جي استلام کي نہ ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Muslim1268&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1606
 |url=https://sunnah.com/bukhari/25/92
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== رڪن يماني جو استلام ==
[[File:Kaaba-corners.svg|thumb|ڪعبي جي ڪنڊن جو خاڪو، جنهن ۾ حجر اسود واري ڪنڊ ۽ رڪن يماني جي بيهڪ ڏيکاريل آهي]]

'''[[رڪن يماني]]''' ({{lang-ar|الركن اليماني}})، جنهن کي '''يمني ڪنڊ''' پڻ چيو وڃي ٿو، ڪعبي جي چئن ڪنڊن مان هڪ آهي. اهو حجر اسود واري ڪنڊ کان طواف جي رخ ۾ اڳ واري ڪنڊ آهي.

رڪن يماني کي هٿ سان ڇهڻ سنت يا مستحب عملن مان شمار ڪيو ويو آهي. عبدالله بن عمر جي روايت مطابق رسول الله ﷺ حجر اسود واري ڪنڊ ۽ رڪن يماني جو استلام ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

رڪن يماني جي استلام ۾ حجر اسود جي ابتڙ ان کي چمڻ سنت طور ثابت نہ آهي. عام طريقو اهو آهي تہ جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي تہ ان کي ساڄي هٿ سان ڇهيو وڃي. ان تائين پهچڻ لاءِ ماڻهن کي ڌڪا ڏيڻ يا نقصان پهچائڻ کان پاسو ڪيو وڃي.

== يمني ڪنڊ جي استلام جا مسئلا ==
[[يمني ڪنڊ]] جو استلام [[مستحب]] ۽ طواف جي سنتن ۽ مستحب عملن مان آهي. يمني ڪنڊ کي چمي ڏيڻ يا ان تي پيشاني رکڻ بدران ان کي هٿ سان ڇهڻ جو عمل حديثن مان ثابت آهي.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

حنفي فقهي روايت موجب استلام جو طريقو هي آهي تہ طواف ڪندڙ ٻنهي هٿن جي هَٿيلين يا فقط ساڄي هٿ جي هٿيلي سان رڪن يماني کي ڇهي. ان کي چمڻ يا ان تي [[سجدو]] ڪرڻ استلام جي مسنون طريقي ۾ شامل نہ آهي.&lt;ref&gt;[[عمدة الفقه]]، جلد 4، ص 184، ''مستحبات طواف''.&lt;/ref&gt;

جيڪڏهن هجوم سبب يمني ڪنڊ کي هٿ سان ڇهڻ ممڪن نہ هجي تہ ان ڏانهن اشارو ڪرڻ بابت فقهي اختلاف آهي. ڪيترن فقيهن موجب رڪن يماني ڏانهن اشارو حجر اسود جي اشارتي استلام وانگر مشروع نہ آهي. سعودي حج ۽ عمري واري وزارت جي موجوده رهنمائي پڻ هجوم جي صورت ۾ رڪن يماني ڏانهن اشارو ڪرڻ بدران ان کي ڇڏي اڳتي وڌڻ جي هدايت ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

حنفي فقهي ماخذن ۾ [[امام محمد شيباني]] ڏانهن اها راءِ منسوب ڪئي وئي آهي تہ رڪن يماني ڏانهن هٿ سان اشارو ڪرڻ مڪروه نہ آهي، جڏهن تہ ٻين حنفي فقيهن وٽ ان کي ترڪ ڪرڻ کي ترجيح ڏني وئي آهي.&lt;ref name=&quot;umdah1&quot;&gt;[[عمدة الفقه]]، جلد 4، ص 191، ''مڪروهات طواف''.&lt;/ref&gt;

== ڪعبي جي ٻين ڪنڊن جو استلام ==
ڪعبي جون چار ڪنڊون آهن، جيڪي روايتي طور هيٺين نالن سان سڃاتيون وڃن ٿيون:

* '''رڪن اسود''' — جنهن ۾ حجر اسود نصب ٿيل آهي؛
* '''رڪن يماني''' — يمن واري رخ جي ڪنڊ؛
* '''رڪن شامي''' — شام واري رخ سان منسوب ڪنڊ؛
* '''رڪن عراقي''' — عراق واري رخ سان منسوب ڪنڊ.

صحيح مسلم ۾ عبدالله بن عمر کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي ڪعبي جي ڪنڊن مان صرف ٻن يماني ڪنڊن کي ڇهندي ڏٺو.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

ان ڪري حجر اسود ۽ رڪن يماني کان سواءِ رڪن عراقي ۽ رڪن شامي جو استلام ڪرڻ نبي ﷺ جي طواف واري عمل مان ثابت نہ آهي. فقهي روايت ۾ انهن ٻن ڪنڊن کي حجر اسود ۽ رڪن يماني وانگر استلام ڪرڻ مشروع نہ سمجهيو ويندو آهي.

== حجر اسود ۽ رڪن يماني جي استلام ۾ فرق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | عمل
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | [[حجر اسود]]
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | [[رڪن يماني]]
|-
! هٿ سان ڇهڻ
| ها
| ها
|-
! چمي ڏيڻ
| ها، جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي
| نہ
|-
! ڇهيل هٿ کي چمڻ
| روايتن ۾ ثابت
| عام مسنون عمل نہ آهي
|-
! پري کان اشارو
| ها، جيڪڏهن ڇهڻ ممڪن نہ هجي
| جمهور وٽ مسنون نہ آهي
|-
! هر چڪر ۾ استلام
| سنت، جيڪڏهن ممڪن هجي
| جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي
|-
! هجوم ۾ ماڻهن کي ڌڪ ڏيڻ
| نہ
| نہ
|}

== عمر بن خطاب جو قول ==
[[عمر بن خطاب]] کان حجر اسود بابت مشهور روايت آهي تہ هن حجر اسود کي چمي ڏيندي چيو تہ هو ڄاڻي ٿو تہ اهو هڪ پٿر آهي جيڪو پاڻ ڪنهن کي فائدو يا نقصان نٿو پهچائي، ۽ جيڪڏهن هن رسول الله ﷺ کي ان کي چمي ڏيندي نہ ڏٺو هجي ها تہ هو ان کي چمي نہ ڏئي ها.

هي روايت اسلامي فقه ۾ حجر اسود جي استلام جي نوعيت سمجهائڻ لاءِ اهم سمجهي وڃي ٿي: حجر اسود کي چمڻ يا ڇهڻ ان کي مستقل طور نفعو يا نقصان پهچائيندڙ سمجهڻ سبب نہ، پر نبوي سنت جي پيروي طور ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Is the Black Stone from Heaven?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/21402
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== استلام وقت ذڪر ==
حجر اسود جي سامهون اچڻ وقت '''الله اڪبر''' چوڻ حديث مان ثابت آهي. ابن عباس کان روايت آهي تہ رسول الله ﷺ طواف دوران حجر اسود واري ڪنڊ ڏانهن اشارو ڪندي تڪبير چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Bukhari1612&quot;/&gt;

ڪجهه فقهي ڪتابن ۾ '''بسم الله، والله أكبر''' ۽ ٻيون دعائون پڻ بيان ٿيل آهن، پر استلام لاءِ ڊگهي مخصوص دعا کي طواف جي لازمي حصي طور مقرر ڪرڻ ضروري نہ آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Is it mustahabb to recite a specific du‘aa’ when kissing the Black Stone?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/130687
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== هجوم ۽ ٻين کي تڪليف ڏيڻ ==
[[File:Kaaba at night.jpg|thumb|مسجد الحرام ۾ طواف ڪندڙ زائرين]]

[[مسجد الحرام]] ۾ حج ۽ عمري دوران شديد هجوم ٿي سگهي ٿو. حجر اسود کي چمڻ يا رڪن يماني کي ڇهڻ طواف جي صحت لاءِ لازمي نہ آهي، تنهنڪري استلام لاءِ ٻين ماڻهن کي ڌڪ ڏيڻ، رستو روڪڻ يا پاڻ ۽ ٻين کي نقصان جي خطري ۾ وجهڻ کان پاسو ڪيو وڃي.

سعودي عرب جي [[حج ۽ عمري واري وزارت]] جي زائرين لاءِ جاري ڪيل رهنمائي موجب حجر اسود وٽ هجوم هجي تہ ان ڏانهن اشارو ڪيو وڃي ۽ ماڻهن کي ڌڪا ڏئي حجر اسود تائين پهچڻ جي ڪوشش نہ ڪئي وڃي؛ ساڳي طرح رڪن يماني کي صرف تڏهن ڇهڻ گهرجي جڏهن اهو آسانيءَ سان ممڪن هجي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== عورتن جو استلام ==
استلام جو بنيادي حڪم مردن ۽ عورتن ٻنهي سان لاڳاپيل آهي، پر شديد هجوم ۾ عورتن سميت ڪنهن بہ طواف ڪندڙ لاءِ حجر اسود تائين پهچڻ ضروري نہ آهي. اهڙي حالت ۾ پري کان اشارو ڪري طواف جاري رکي سگهجي ٿو.

فقهي رهنمائيءَ ۾ عورتن کي خاص طور اهڙي هجوم ۾ داخل ٿيڻ کان پاسو ڪرڻ جي صلاح ڏني وئي آهي، جتي حجر اسود کي چمڻ لاءِ ڌڪا يا جسماني تڪليف پيش اچي سگهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Can Women Touch/Kiss the Black Stone?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/109303
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== استلام ۽ طواف جي صحت ==
استلام [[طواف]] جو لازمي رڪن نہ آهي. جيڪڏهن ڪنهن شخص هجوم، بيماري، جسماني ڪمزوري يا ڪنهن ٻئي سبب حجر اسود يا رڪن يماني جو استلام نہ ڪيو تہ صرف ان سبب سندس طواف باطل نٿو ٿئي.

ان لحاظ کان استلام ۽ طواف ۾ فرق آهي: طواف جا مقرر ست چڪر مڪمل ڪرڻ بنيادي عمل آهي، جڏهن تہ استلام طواف سان لاڳاپيل سنتي عمل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Did the Prophet touch the Black Stone in every circuit?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/250472
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== مذهبي مفهوم ==
حجر اسود کي ڇهڻ يا چمڻ جو عمل اسلامي عقيدي ۾ پٿر جي عبادت نہ آهي. عمر بن خطاب واري روايت هن فرق کي واضح ڪرڻ لاءِ فقهي ۽ حديثي ادب ۾ گهڻو نقل ڪئي ويندي آهي. استلام کي الله جي عبادت سان لاڳاپيل طواف جي سنت ۽ حضرت محمد ﷺ جي عمل جي پيروي سمجهيو ويندو آهي.

ساڳيءَ طرح حجر اسود کان سواءِ ڪعبي جي ٻين حصن کي محض برڪت حاصل ڪرڻ جي مقصد سان ڇهڻ کي استلام جي مقرر سنت سان هڪجهڙو نہ سمجهيو ويندو آهي. صحيح مسلم جي روايت موجب نبي ﷺ کان ڪعبي جي ٻن يماني ڪنڊن جو استلام ثابت آهي.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

== ڏسو پڻ ==
* [[حجر اسود]]
* [[رڪن يماني]]
* [[ڪعبو]]
* [[طواف]]
* [[حج]]
* [[عمرو]]
* [[مسجد الحرام]]
* [[مقام ابراهيم]]
* [[حجر اسماعيل]]
* [[مڪو]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Black Stone}}
* [https://haj.gov.sa/ سعودي عرب جي حج ۽ عمري واري وزارت]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Black_Stone وڪيميڊيا ڪامنز تي حجر اسود جون تصويرون]

{{حج}}
{{اسلام}}

[[زمرو:حج]]
[[زمرو:عمرو]]
[[زمرو:طواف]]
[[زمرو:ڪعبو]]
[[زمرو:مڪو]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]</text>
      <sha1>j8t8h03fal5lwgiwuev19tw2zk48h6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416648</id>
      <parentid>416647</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T07:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20080" sha1="90kl9zuoupc458tiuwpbtyffu0scd9w" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|طواف دوران حجر اسود يا رڪن يماني کي ڇهڻ يا حجر اسود ڏانهن اشارو ڪرڻ وارو اسلامي عمل}}

[[File:Coveting the Black Stone.jpg|thumb|280px|[[حجر اسود]] جو استلام ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ زائرين]]

'''استلام''' {{ٻيا نالا|عربي=استلام|انگريزي=Istilam}} [[حج]] ۽ [[عمرو|عمري]] سان لاڳاپيل هڪ اصطلاح آهي، جيڪو [[ڪعبو|ڪعبي]] جي [[طواف]] دوران خاص طور [[حجر اسود]] ۽ [[رڪن يماني]] کي ڇهڻ سان لاڳاپيل عمل لاءِ استعمال ٿيندو آهي. استلام جي لغوي معنيٰ هٿ لائڻ يا ڇهڻ آهي؛ فقهي اصطلاح ۾ حجر اسود کي هٿ لائڻ ۽ چمي ڏيڻ ۽ رڪن يماني کي هٿ سان ڇهڻ استلام جي اهم صورتن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot;&gt;ڪتاب: ''آسان فقه''، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002، ص 299.&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت مطابق طواف حجر اسود واري ڪنڊ کان شروع ڪيو ويندو آهي. طواف ڪندڙ ڪعبي کي پنهنجي کاٻي پاسي رکي ست چڪر مڪمل ڪندو آهي. حجر اسود وٽ پهچڻ تي ان جو استلام ڪرڻ [[سنت]] آهي، پر جيڪڏهن هجوم سبب حجر اسود تائين پهچڻ ممڪن نہ هجي تہ ان ڏانهن اشارو ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

طواف جي ھر چڪر جي شروعات حجر اسود جي سامهون اچڻ سان ٿيندي آهي ۽ ان موقعي تي حجر اسود جو استلام ڪرڻ سنت آهي؛ رڪن يماني کي ڇهڻ پڻ اسلامي روايت ۾ ثابت آهي.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Muslim1268&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim 1268a
 |url=https://sunnah.com/muslim:1268a
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{Clear}}
== اصطلاح ==
عربي ٻوليءَ ۾ '''استلام''' جو تعلق ڇهڻ ۽ هٿ لڳائڻ سان آهي. حج جي فقهي اصطلاح ۾ اهو خاص طور ڪعبي جي انهن ڪنڊن سان تعلق رکي ٿو، جن جو استلام [[محمد|حضرت محمد ﷺ]] کان روايت ٿيل آهي.

[[عبدالله بن عمر]] کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي ڪعبي جي ڪنڊن مان ٻن يماني ڪنڊن، يعني حجر اسود واري ڪنڊ ۽ رڪن يماني، کي ڇهندي ڏٺو هو.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim 1267a
 |url=https://sunnah.com/muslim:1267a
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

هتي حديثن ۾ استعمال ٿيل '''ٻن يماني ڪنڊن''' مان هڪ [[حجر اسود]] واري ڪنڊ ۽ ٻيو [[رڪن يماني]] آهي. اهي ٻئي ڪعبي جي ڏاکڻي پاسي واقع ڪنڊون آهن.

== حجر اسود جو استلام ==
[[File:The Black Stone - 2017 (KSA).jpg|thumb|[[حجر اسود]]، جنهن کان طواف جي هر چڪر جي شروعات شمار ڪئي وڃي ٿي]]

'''حجر اسود''' ({{lang-ar|الحجر الأسود}}) ڪعبي جي اوڀر-ڏکڻ واري ڪنڊ ۾ نصب ٿيل پٿر آهي. طواف جي شروعات ان جي سامهون کان ڪئي ويندي آهي.

[[صحيح بخاري]] ۾ عبدالله بن عمر کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي حجر اسود جو استلام ڪندي ۽ ان کي چمي ڏيندي ڏٺو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1611&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1611
 |url=https://sunnah.com/bukhari:1611
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان بنياد تي جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي ۽ ٻين ماڻهن کي تڪليف نہ پهچي تہ حجر اسود کي هٿ لائي چمي ڏيڻ استلام جي مشهور ۽ افضل صورت سمجهي ويندي آهي.

== استلام جا طريقا ==
حجر اسود جي استلام جون صورتون حالتن مطابق مختلف ٿي سگهن ٿيون. عام فقهي بيان موجب انهن کي هيٺين ريت بيان ڪري سگهجي ٿو:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | حالت
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | استلام جو طريقو
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | وضاحت
|-
| حجر اسود تائين آسانيءَ سان پهچي سگهجي
| حجر اسود کي ڇهي چمي ڏيڻ
| حديثن ۾ نبي ﷺ کان ثابت عمل&lt;ref name=&quot;Bukhari1611&quot;/&gt;
|-
| چمي ڏيڻ ڏکيو، پر هٿ لڳائڻ ممڪن هجي
| هٿ سان ڇهي پوءِ هٿ کي چمڻ
| ابن عمر کان اهڙو عمل روايت ٿيل آهي&lt;ref name=&quot;Muslim1268&quot;/&gt;
|-
| سڌو هٿ لڳائڻ ممڪن نہ هجي
| مناسب شيءِ سان ڇهڻ
| فقهي روايتن ۾ هن صورت جو پڻ ذڪر ملي ٿو
|-
| هجوم سبب ويجهو وڃڻ ممڪن نہ هجي
| حجر اسود ڏانهن اشارو ڪرڻ
| اشارو ڪرڻ نبي ﷺ کان صحيح حديث ۾ ثابت آهي&lt;ref name=&quot;Bukhari1612&quot;/&gt;
|}

انهن طريقن جو مقصد حجر اسود تائين پهچڻ لاءِ ٻين زائرين کي ڌڪ ڏيڻ يا تڪليف پهچائڻ نہ آهي. شديد هجوم ۾ پري کان اشارو ڪرڻ ڪافي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== دور کان استلام ==
[[File:Kaaba Masjid Haram Makkah.jpg|thumb|کاٻو|[[مسجد الحرام]] ۾ ڪعبو؛ هجوم جي حالت ۾ حجر اسود ڏانهن پري کان اشارو ڪري سگهجي ٿو]]

جيڪڏهن [[حجر اسود]] تائين پهچڻ هجوم يا ڪنهن ٻئي سبب ممڪن نہ هجي، تہ ان ڏانهن اشارو ڪري استلام ڪري سگهجي ٿو. [[عبدالله بن عباس]] کان روايت آهي تہ رسول الله ﷺ اُٺ تي طواف ڪيو ۽ جڏهن حجر اسود واري ڪنڊ وٽ پهتا تہ ان ڏانهن اشارو ڪيائون.&lt;ref name=&quot;Bukhari1612&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1612
 |url=https://sunnah.com/bukhari/25/98
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

فقه حنفي موجب جيڪڏهن سڌو استلام ممڪن نہ هجي تہ طواف ڪندڙ حجر اسود ڏانهن منهن ڪري هٿن سان اشارو ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Hanafi471&quot;&gt;''الفقه الحنفي في ثوبه الجديد''، جلد 1، ص 471، كتاب الحج، ''وصف أفعال الحاج''، دار الإيمان، سهارنپور، هندستان.&lt;/ref&gt;

استلام طواف جي سنتن مان شمار ٿئي ٿو. جيڪڏهن استلام نہ ڪيو وڃي تہ بہ طواف صحيح رهندو؛ استلام طواف جي صحت جو رڪن نہ آهي.&lt;ref name=&quot;Hanafi471&quot; /&gt;

حنفي فقه موجب استلام جو افضل طريقو اهو آهي تہ جيڪڏهن ممڪن هجي تہ [[حجر اسود]] کي هٿن سان ڇهي ان کي چمي ڏجي. جيڪڏهن اهو ممڪن نہ هجي تہ هٿ سان ڇهي پوءِ هٿ کي چمي ڏجي. جيڪڏهن هٿ سان ڇهڻ بہ ممڪن نہ هجي تہ ڪنهن شيءِ سان ڇهي سگهجي ٿو، ۽ جيڪڏهن اهو بہ ممڪن نہ هجي تہ حجر اسود ڏانهن اشارو ڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Hanafi471&quot; /&gt;

== هر چڪر ۾ استلام ==
طواف جا ست چڪر هوندا آهن ۽ هر ڀيري حجر اسود جي سامهون اچڻ سان نئون چڪر شروع يا پورو شمار ٿيندو آهي. فقهي روايت ۾ هر چڪر ۾ حجر اسود جو استلام ڪرڻ مستحب يا سنت قرار ڏنو ويو آهي، بشرطيڪ ان لاءِ ٻين کي تڪليف ڏيڻ جي ضرورت نہ پوي.

عبدالله بن عمر کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي ڏسڻ کان پوءِ ٻن يماني ڪنڊن جي استلام کي نہ ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Muslim1268&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1606
 |url=https://sunnah.com/bukhari/25/92
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== رڪن يماني جو استلام ==
[[File:Kaaba-corners.svg|thumb|ڪعبي جي ڪنڊن جو خاڪو، جنهن ۾ حجر اسود واري ڪنڊ ۽ رڪن يماني جي بيهڪ ڏيکاريل آهي]]

'''[[رڪن يماني]]''' ({{lang-ar|الركن اليماني}})، جنهن کي '''يمني ڪنڊ''' پڻ چيو وڃي ٿو، ڪعبي جي چئن ڪنڊن مان هڪ آهي. اهو حجر اسود واري ڪنڊ کان طواف جي رخ ۾ اڳ واري ڪنڊ آهي.

رڪن يماني کي هٿ سان ڇهڻ سنت يا مستحب عملن مان شمار ڪيو ويو آهي. عبدالله بن عمر جي روايت مطابق رسول الله ﷺ حجر اسود واري ڪنڊ ۽ رڪن يماني جو استلام ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

رڪن يماني جي استلام ۾ حجر اسود جي ابتڙ ان کي چمڻ سنت طور ثابت نہ آهي. عام طريقو اهو آهي تہ جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي تہ ان کي ساڄي هٿ سان ڇهيو وڃي. ان تائين پهچڻ لاءِ ماڻهن کي ڌڪا ڏيڻ يا نقصان پهچائڻ کان پاسو ڪيو وڃي.

== يمني ڪنڊ جي استلام جا مسئلا ==
[[يمني ڪنڊ]] جو استلام [[مستحب]] ۽ طواف جي سنتن ۽ مستحب عملن مان آهي. يمني ڪنڊ کي چمي ڏيڻ يا ان تي پيشاني رکڻ بدران ان کي هٿ سان ڇهڻ جو عمل حديثن مان ثابت آهي.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

حنفي فقهي روايت موجب استلام جو طريقو هي آهي تہ طواف ڪندڙ ٻنهي هٿن جي هَٿيلين يا فقط ساڄي هٿ جي هٿيلي سان رڪن يماني کي ڇهي. ان کي چمڻ يا ان تي [[سجدو]] ڪرڻ استلام جي مسنون طريقي ۾ شامل نہ آهي.&lt;ref&gt;[[عمدة الفقه]]، جلد 4، ص 184، ''مستحبات طواف''.&lt;/ref&gt;

جيڪڏهن هجوم سبب يمني ڪنڊ کي هٿ سان ڇهڻ ممڪن نہ هجي تہ ان ڏانهن اشارو ڪرڻ بابت فقهي اختلاف آهي. ڪيترن فقيهن موجب رڪن يماني ڏانهن اشارو حجر اسود جي اشارتي استلام وانگر مشروع نہ آهي. سعودي حج ۽ عمري واري وزارت جي موجوده رهنمائي پڻ هجوم جي صورت ۾ رڪن يماني ڏانهن اشارو ڪرڻ بدران ان کي ڇڏي اڳتي وڌڻ جي هدايت ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

حنفي فقهي ماخذن ۾ [[امام محمد شيباني]] ڏانهن اها راءِ منسوب ڪئي وئي آهي تہ رڪن يماني ڏانهن هٿ سان اشارو ڪرڻ مڪروه نہ آهي، جڏهن تہ ٻين حنفي فقيهن وٽ ان کي ترڪ ڪرڻ کي ترجيح ڏني وئي آهي.&lt;ref name=&quot;umdah1&quot;&gt;[[عمدة الفقه]]، جلد 4، ص 191، ''مڪروهات طواف''.&lt;/ref&gt;

== ڪعبي جي ٻين ڪنڊن جو استلام ==
ڪعبي جون چار ڪنڊون آهن، جيڪي روايتي طور هيٺين نالن سان سڃاتيون وڃن ٿيون:

* '''رڪن اسود''' — جنهن ۾ حجر اسود نصب ٿيل آهي؛
* '''رڪن يماني''' — يمن واري رخ جي ڪنڊ؛
* '''رڪن شامي''' — شام واري رخ سان منسوب ڪنڊ؛
* '''رڪن عراقي''' — عراق واري رخ سان منسوب ڪنڊ.

صحيح مسلم ۾ عبدالله بن عمر کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي ڪعبي جي ڪنڊن مان صرف ٻن يماني ڪنڊن کي ڇهندي ڏٺو.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

ان ڪري حجر اسود ۽ رڪن يماني کان سواءِ رڪن عراقي ۽ رڪن شامي جو استلام ڪرڻ نبي ﷺ جي طواف واري عمل مان ثابت نہ آهي. فقهي روايت ۾ انهن ٻن ڪنڊن کي حجر اسود ۽ رڪن يماني وانگر استلام ڪرڻ مشروع نہ سمجهيو ويندو آهي.

== حجر اسود ۽ رڪن يماني جي استلام ۾ فرق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | عمل
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | [[حجر اسود]]
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | [[رڪن يماني]]
|-
! هٿ سان ڇهڻ
| ها
| ها
|-
! چمي ڏيڻ
| ها، جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي
| نہ
|-
! ڇهيل هٿ کي چمڻ
| روايتن ۾ ثابت
| عام مسنون عمل نہ آهي
|-
! پري کان اشارو
| ها، جيڪڏهن ڇهڻ ممڪن نہ هجي
| جمهور وٽ مسنون نہ آهي
|-
! هر چڪر ۾ استلام
| سنت، جيڪڏهن ممڪن هجي
| جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي
|-
! هجوم ۾ ماڻهن کي ڌڪ ڏيڻ
| نہ
| نہ
|}

== عمر بن خطاب جو قول ==
[[عمر بن خطاب]] کان حجر اسود بابت مشهور روايت آهي تہ هن حجر اسود کي چمي ڏيندي چيو تہ هو ڄاڻي ٿو تہ اهو هڪ پٿر آهي جيڪو پاڻ ڪنهن کي فائدو يا نقصان نٿو پهچائي، ۽ جيڪڏهن هن رسول الله ﷺ کي ان کي چمي ڏيندي نہ ڏٺو هجي ها تہ هو ان کي چمي نہ ڏئي ها.

هي روايت اسلامي فقه ۾ حجر اسود جي استلام جي نوعيت سمجهائڻ لاءِ اهم سمجهي وڃي ٿي: حجر اسود کي چمڻ يا ڇهڻ ان کي مستقل طور نفعو يا نقصان پهچائيندڙ سمجهڻ سبب نہ، پر نبوي سنت جي پيروي طور ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Is the Black Stone from Heaven?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/21402
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== استلام وقت ذڪر ==
حجر اسود جي سامهون اچڻ وقت '''الله اڪبر''' چوڻ حديث مان ثابت آهي. ابن عباس کان روايت آهي تہ رسول الله ﷺ طواف دوران حجر اسود واري ڪنڊ ڏانهن اشارو ڪندي تڪبير چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Bukhari1612&quot;/&gt;

ڪجهه فقهي ڪتابن ۾ '''بسم الله، والله أكبر''' ۽ ٻيون دعائون پڻ بيان ٿيل آهن، پر استلام لاءِ ڊگهي مخصوص دعا کي طواف جي لازمي حصي طور مقرر ڪرڻ ضروري نہ آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Is it mustahabb to recite a specific du‘aa’ when kissing the Black Stone?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/130687
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== هجوم ۽ ٻين کي تڪليف ڏيڻ ==
[[File:Kaaba at night.jpg|thumb|مسجد الحرام ۾ طواف ڪندڙ زائرين]]

[[مسجد الحرام]] ۾ حج ۽ عمري دوران شديد هجوم ٿي سگهي ٿو. حجر اسود کي چمڻ يا رڪن يماني کي ڇهڻ طواف جي صحت لاءِ لازمي نہ آهي، تنهنڪري استلام لاءِ ٻين ماڻهن کي ڌڪ ڏيڻ، رستو روڪڻ يا پاڻ ۽ ٻين کي نقصان جي خطري ۾ وجهڻ کان پاسو ڪيو وڃي.

سعودي عرب جي [[حج ۽ عمري واري وزارت]] جي زائرين لاءِ جاري ڪيل رهنمائي موجب حجر اسود وٽ هجوم هجي تہ ان ڏانهن اشارو ڪيو وڃي ۽ ماڻهن کي ڌڪا ڏئي حجر اسود تائين پهچڻ جي ڪوشش نہ ڪئي وڃي؛ ساڳي طرح رڪن يماني کي صرف تڏهن ڇهڻ گهرجي جڏهن اهو آسانيءَ سان ممڪن هجي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== عورتن جو استلام ==
استلام جو بنيادي حڪم مردن ۽ عورتن ٻنهي سان لاڳاپيل آهي، پر شديد هجوم ۾ عورتن سميت ڪنهن بہ طواف ڪندڙ لاءِ حجر اسود تائين پهچڻ ضروري نہ آهي. اهڙي حالت ۾ پري کان اشارو ڪري طواف جاري رکي سگهجي ٿو.

فقهي رهنمائيءَ ۾ عورتن کي خاص طور اهڙي هجوم ۾ داخل ٿيڻ کان پاسو ڪرڻ جي صلاح ڏني وئي آهي، جتي حجر اسود کي چمڻ لاءِ ڌڪا يا جسماني تڪليف پيش اچي سگهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Can Women Touch/Kiss the Black Stone?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/109303
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== استلام ۽ طواف جي صحت ==
استلام [[طواف]] جو لازمي رڪن نہ آهي. جيڪڏهن ڪنهن شخص هجوم، بيماري، جسماني ڪمزوري يا ڪنهن ٻئي سبب حجر اسود يا رڪن يماني جو استلام نہ ڪيو تہ صرف ان سبب سندس طواف باطل نٿو ٿئي.

ان لحاظ کان استلام ۽ طواف ۾ فرق آهي: طواف جا مقرر ست چڪر مڪمل ڪرڻ بنيادي عمل آهي، جڏهن تہ استلام طواف سان لاڳاپيل سنتي عمل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Did the Prophet touch the Black Stone in every circuit?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/250472
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== مذهبي مفهوم ==
حجر اسود کي ڇهڻ يا چمڻ جو عمل اسلامي عقيدي ۾ پٿر جي عبادت نہ آهي. عمر بن خطاب واري روايت هن فرق کي واضح ڪرڻ لاءِ فقهي ۽ حديثي ادب ۾ گهڻو نقل ڪئي ويندي آهي. استلام کي الله جي عبادت سان لاڳاپيل طواف جي سنت ۽ حضرت محمد ﷺ جي عمل جي پيروي سمجهيو ويندو آهي.

ساڳيءَ طرح حجر اسود کان سواءِ ڪعبي جي ٻين حصن کي محض برڪت حاصل ڪرڻ جي مقصد سان ڇهڻ کي استلام جي مقرر سنت سان هڪجهڙو نہ سمجهيو ويندو آهي. صحيح مسلم جي روايت موجب نبي ﷺ کان ڪعبي جي ٻن يماني ڪنڊن جو استلام ثابت آهي.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

== ڏسو پڻ ==
* [[حجر اسود]]
* [[رڪن يماني]]
* [[ڪعبو]]
* [[طواف]]
* [[حج]]
* [[عمرو]]
* [[مسجد الحرام]]
* [[مقام ابراهيم]]
* [[حجر اسماعيل]]
* [[مڪو]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Black Stone}}
* [https://haj.gov.sa/ سعودي عرب جي حج ۽ عمري واري وزارت]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Black_Stone وڪيميڊيا ڪامنز تي حجر اسود جون تصويرون]

{{حج}}
{{اسلام}}

[[زمرو:حج]]
[[زمرو:عمرو]]
[[زمرو:طواف]]
[[زمرو:ڪعبو]]
[[زمرو:مڪو]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]</text>
      <sha1>90kl9zuoupc458tiuwpbtyffu0scd9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416649</id>
      <parentid>416648</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T07:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19981" sha1="au61bhel9spn6zd8w6q5azk5mmvsrkr" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|طواف دوران حجر اسود يا رڪن يماني کي ڇهڻ يا حجر اسود ڏانهن اشارو ڪرڻ وارو اسلامي عمل}}

[[File:Coveting the Black Stone.jpg|thumb|280px|[[حجر اسود]] جو استلام ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ زائرين]]

'''استلام''' {{ٻيا نالا|عربي=استلام|انگريزي=Istilam}} [[حج]] ۽ [[عمرو|عمري]] سان لاڳاپيل هڪ اصطلاح آهي، جيڪو [[ڪعبو|ڪعبي]] جي [[طواف]] دوران خاص طور [[حجر اسود]] ۽ [[رڪن يماني]] کي ڇهڻ سان لاڳاپيل عمل لاءِ استعمال ٿيندو آهي. استلام جي لغوي معنيٰ هٿ لائڻ يا ڇهڻ آهي؛ فقهي اصطلاح ۾ حجر اسود کي هٿ لائڻ ۽ چمي ڏيڻ ۽ رڪن يماني کي هٿ سان ڇهڻ استلام جي اهم صورتن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot;&gt;ڪتاب: ''آسان فقه''، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002، ص 299.&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت مطابق طواف حجر اسود واري ڪنڊ کان شروع ڪيو ويندو آهي. طواف ڪندڙ ڪعبي کي پنهنجي کاٻي پاسي رکي ست چڪر مڪمل ڪندو آهي. حجر اسود وٽ پهچڻ تي ان جو استلام ڪرڻ [[سنت]] آهي، پر جيڪڏهن هجوم سبب حجر اسود تائين پهچڻ ممڪن نہ هجي تہ ان ڏانهن اشارو ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

طواف جي ھر چڪر جي شروعات حجر اسود جي سامهون اچڻ سان ٿيندي آهي ۽ ان موقعي تي حجر اسود جو استلام ڪرڻ سنت آهي؛ رڪن يماني کي ڇهڻ پڻ اسلامي روايت ۾ ثابت آهي.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Muslim1268&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim 1268a
 |url=https://sunnah.com/muslim:1268a
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{Clear}}
== اصطلاح ==
عربي ٻوليءَ ۾ '''استلام''' جو تعلق ڇهڻ ۽ هٿ لڳائڻ سان آهي. حج جي فقهي اصطلاح ۾ اهو خاص طور ڪعبي جي انهن ڪنڊن سان تعلق رکي ٿو، جن جو استلام [[محمد|حضرت محمد ﷺ]] کان روايت ٿيل آهي.

[[عبدالله بن عمر]] کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي ڪعبي جي ڪنڊن مان ٻن يماني ڪنڊن، يعني حجر اسود واري ڪنڊ ۽ رڪن يماني، کي ڇهندي ڏٺو هو.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim 1267a
 |url=https://sunnah.com/muslim:1267a
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

هتي حديثن ۾ استعمال ٿيل '''ٻن يماني ڪنڊن''' مان هڪ [[حجر اسود]] واري ڪنڊ ۽ ٻيو [[رڪن يماني]] آهي. اهي ٻئي ڪعبي جي ڏاکڻي پاسي واقع ڪنڊون آهن.

== حجر اسود جو استلام ==
[[File:The Black Stone - 2017 (KSA).jpg|thumb|[[حجر اسود]]، جنهن کان طواف جي هر چڪر جي شروعات شمار ڪئي وڃي ٿي]]

'''حجر اسود''' ({{lang-ar|الحجر الأسود}}) ڪعبي جي اوڀر-ڏکڻ واري ڪنڊ ۾ نصب ٿيل پٿر آهي. طواف جي شروعات ان جي سامهون کان ڪئي ويندي آهي.

[[صحيح بخاري]] ۾ عبدالله بن عمر کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي حجر اسود جو استلام ڪندي ۽ ان کي چمي ڏيندي ڏٺو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1611&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1611
 |url=https://sunnah.com/bukhari:1611
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان بنياد تي جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي ۽ ٻين ماڻهن کي تڪليف نہ پهچي تہ حجر اسود کي هٿ لائي چمي ڏيڻ استلام جي مشهور ۽ افضل صورت سمجهي ويندي آهي.

== استلام جا طريقا ==
حجر اسود جي استلام جون صورتون حالتن مطابق مختلف ٿي سگهن ٿيون. عام فقهي بيان موجب انهن کي هيٺين ريت بيان ڪري سگهجي ٿو:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | حالت
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | استلام جو طريقو
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | وضاحت
|-
| حجر اسود تائين آسانيءَ سان پهچي سگهجي
| حجر اسود کي ڇهي چمي ڏيڻ
| حديثن ۾ نبي ﷺ کان ثابت عمل&lt;ref name=&quot;Bukhari1611&quot;/&gt;
|-
| چمي ڏيڻ ڏکيو، پر هٿ لڳائڻ ممڪن هجي
| هٿ سان ڇهي پوءِ هٿ کي چمڻ
| ابن عمر کان اهڙو عمل روايت ٿيل آهي&lt;ref name=&quot;Muslim1268&quot;/&gt;
|-
| سڌو هٿ لڳائڻ ممڪن نہ هجي
| مناسب شيءِ سان ڇهڻ
| فقهي روايتن ۾ هن صورت جو پڻ ذڪر ملي ٿو
|-
| هجوم سبب ويجهو وڃڻ ممڪن نہ هجي
| حجر اسود ڏانهن اشارو ڪرڻ
| اشارو ڪرڻ نبي ﷺ کان صحيح حديث ۾ ثابت آهي&lt;ref name=&quot;Bukhari1612&quot;/&gt;
|}

انهن طريقن جو مقصد حجر اسود تائين پهچڻ لاءِ ٻين زائرين کي ڌڪ ڏيڻ يا تڪليف پهچائڻ نہ آهي. شديد هجوم ۾ پري کان اشارو ڪرڻ ڪافي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== دور کان استلام ==
[[File:Kaaba Masjid Haraam Makkah.jpg|thumb|کاٻو|[[مسجد الحرام]] ۾ [[ڪعبو]]]]
جيڪڏهن [[حجر اسود]] تائين پهچڻ هجوم يا ڪنهن ٻئي سبب ممڪن نہ هجي، تہ ان ڏانهن اشارو ڪري استلام ڪري سگهجي ٿو. [[عبدالله بن عباس]] کان روايت آهي تہ رسول الله ﷺ اُٺ تي طواف ڪيو ۽ جڏهن حجر اسود واري ڪنڊ وٽ پهتا تہ ان ڏانهن اشارو ڪيائون.&lt;ref name=&quot;Bukhari1612&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1612
 |url=https://sunnah.com/bukhari/25/98
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

فقه حنفي موجب جيڪڏهن سڌو استلام ممڪن نہ هجي تہ طواف ڪندڙ حجر اسود ڏانهن منهن ڪري هٿن سان اشارو ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Hanafi471&quot;&gt;''الفقه الحنفي في ثوبه الجديد''، جلد 1، ص 471، كتاب الحج، ''وصف أفعال الحاج''، دار الإيمان، سهارنپور، هندستان.&lt;/ref&gt;

استلام طواف جي سنتن مان شمار ٿئي ٿو. جيڪڏهن استلام نہ ڪيو وڃي تہ بہ طواف صحيح رهندو؛ استلام طواف جي صحت جو رڪن نہ آهي.&lt;ref name=&quot;Hanafi471&quot; /&gt;

حنفي فقه موجب استلام جو افضل طريقو اهو آهي تہ جيڪڏهن ممڪن هجي تہ [[حجر اسود]] کي هٿن سان ڇهي ان کي چمي ڏجي. جيڪڏهن اهو ممڪن نہ هجي تہ هٿ سان ڇهي پوءِ هٿ کي چمي ڏجي. جيڪڏهن هٿ سان ڇهڻ بہ ممڪن نہ هجي تہ ڪنهن شيءِ سان ڇهي سگهجي ٿو، ۽ جيڪڏهن اهو بہ ممڪن نہ هجي تہ حجر اسود ڏانهن اشارو ڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Hanafi471&quot; /&gt;

== هر چڪر ۾ استلام ==
طواف جا ست چڪر هوندا آهن ۽ هر ڀيري حجر اسود جي سامهون اچڻ سان نئون چڪر شروع يا پورو شمار ٿيندو آهي. فقهي روايت ۾ هر چڪر ۾ حجر اسود جو استلام ڪرڻ مستحب يا سنت قرار ڏنو ويو آهي، بشرطيڪ ان لاءِ ٻين کي تڪليف ڏيڻ جي ضرورت نہ پوي.

عبدالله بن عمر کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي ڏسڻ کان پوءِ ٻن يماني ڪنڊن جي استلام کي نہ ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Muslim1268&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1606
 |url=https://sunnah.com/bukhari/25/92
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== رڪن يماني جو استلام ==
[[File:Kaaba-corners.svg|thumb|ڪعبي جي ڪنڊن جو خاڪو، جنهن ۾ حجر اسود واري ڪنڊ ۽ رڪن يماني جي بيهڪ ڏيکاريل آهي]]

'''[[رڪن يماني]]''' ({{lang-ar|الركن اليماني}})، جنهن کي '''يمني ڪنڊ''' پڻ چيو وڃي ٿو، ڪعبي جي چئن ڪنڊن مان هڪ آهي. اهو حجر اسود واري ڪنڊ کان طواف جي رخ ۾ اڳ واري ڪنڊ آهي.

رڪن يماني کي هٿ سان ڇهڻ سنت يا مستحب عملن مان شمار ڪيو ويو آهي. عبدالله بن عمر جي روايت مطابق رسول الله ﷺ حجر اسود واري ڪنڊ ۽ رڪن يماني جو استلام ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

رڪن يماني جي استلام ۾ حجر اسود جي ابتڙ ان کي چمڻ سنت طور ثابت نہ آهي. عام طريقو اهو آهي تہ جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي تہ ان کي ساڄي هٿ سان ڇهيو وڃي. ان تائين پهچڻ لاءِ ماڻهن کي ڌڪا ڏيڻ يا نقصان پهچائڻ کان پاسو ڪيو وڃي.

== يمني ڪنڊ جي استلام جا مسئلا ==
[[يمني ڪنڊ]] جو استلام [[مستحب]] ۽ طواف جي سنتن ۽ مستحب عملن مان آهي. يمني ڪنڊ کي چمي ڏيڻ يا ان تي پيشاني رکڻ بدران ان کي هٿ سان ڇهڻ جو عمل حديثن مان ثابت آهي.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

حنفي فقهي روايت موجب استلام جو طريقو هي آهي تہ طواف ڪندڙ ٻنهي هٿن جي هَٿيلين يا فقط ساڄي هٿ جي هٿيلي سان رڪن يماني کي ڇهي. ان کي چمڻ يا ان تي [[سجدو]] ڪرڻ استلام جي مسنون طريقي ۾ شامل نہ آهي.&lt;ref&gt;[[عمدة الفقه]]، جلد 4، ص 184، ''مستحبات طواف''.&lt;/ref&gt;

جيڪڏهن هجوم سبب يمني ڪنڊ کي هٿ سان ڇهڻ ممڪن نہ هجي تہ ان ڏانهن اشارو ڪرڻ بابت فقهي اختلاف آهي. ڪيترن فقيهن موجب رڪن يماني ڏانهن اشارو حجر اسود جي اشارتي استلام وانگر مشروع نہ آهي. سعودي حج ۽ عمري واري وزارت جي موجوده رهنمائي پڻ هجوم جي صورت ۾ رڪن يماني ڏانهن اشارو ڪرڻ بدران ان کي ڇڏي اڳتي وڌڻ جي هدايت ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

حنفي فقهي ماخذن ۾ [[امام محمد شيباني]] ڏانهن اها راءِ منسوب ڪئي وئي آهي تہ رڪن يماني ڏانهن هٿ سان اشارو ڪرڻ مڪروه نہ آهي، جڏهن تہ ٻين حنفي فقيهن وٽ ان کي ترڪ ڪرڻ کي ترجيح ڏني وئي آهي.&lt;ref name=&quot;umdah1&quot;&gt;[[عمدة الفقه]]، جلد 4، ص 191، ''مڪروهات طواف''.&lt;/ref&gt;

== ڪعبي جي ٻين ڪنڊن جو استلام ==
ڪعبي جون چار ڪنڊون آهن، جيڪي روايتي طور هيٺين نالن سان سڃاتيون وڃن ٿيون:

* '''رڪن اسود''' — جنهن ۾ حجر اسود نصب ٿيل آهي؛
* '''رڪن يماني''' — يمن واري رخ جي ڪنڊ؛
* '''رڪن شامي''' — شام واري رخ سان منسوب ڪنڊ؛
* '''رڪن عراقي''' — عراق واري رخ سان منسوب ڪنڊ.

صحيح مسلم ۾ عبدالله بن عمر کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي ڪعبي جي ڪنڊن مان صرف ٻن يماني ڪنڊن کي ڇهندي ڏٺو.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

ان ڪري حجر اسود ۽ رڪن يماني کان سواءِ رڪن عراقي ۽ رڪن شامي جو استلام ڪرڻ نبي ﷺ جي طواف واري عمل مان ثابت نہ آهي. فقهي روايت ۾ انهن ٻن ڪنڊن کي حجر اسود ۽ رڪن يماني وانگر استلام ڪرڻ مشروع نہ سمجهيو ويندو آهي.

== حجر اسود ۽ رڪن يماني جي استلام ۾ فرق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | عمل
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | [[حجر اسود]]
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | [[رڪن يماني]]
|-
! هٿ سان ڇهڻ
| ها
| ها
|-
! چمي ڏيڻ
| ها، جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي
| نہ
|-
! ڇهيل هٿ کي چمڻ
| روايتن ۾ ثابت
| عام مسنون عمل نہ آهي
|-
! پري کان اشارو
| ها، جيڪڏهن ڇهڻ ممڪن نہ هجي
| جمهور وٽ مسنون نہ آهي
|-
! هر چڪر ۾ استلام
| سنت، جيڪڏهن ممڪن هجي
| جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي
|-
! هجوم ۾ ماڻهن کي ڌڪ ڏيڻ
| نہ
| نہ
|}

== عمر بن خطاب جو قول ==
[[عمر بن خطاب]] کان حجر اسود بابت مشهور روايت آهي تہ هن حجر اسود کي چمي ڏيندي چيو تہ هو ڄاڻي ٿو تہ اهو هڪ پٿر آهي جيڪو پاڻ ڪنهن کي فائدو يا نقصان نٿو پهچائي، ۽ جيڪڏهن هن رسول الله ﷺ کي ان کي چمي ڏيندي نہ ڏٺو هجي ها تہ هو ان کي چمي نہ ڏئي ها.

هي روايت اسلامي فقه ۾ حجر اسود جي استلام جي نوعيت سمجهائڻ لاءِ اهم سمجهي وڃي ٿي: حجر اسود کي چمڻ يا ڇهڻ ان کي مستقل طور نفعو يا نقصان پهچائيندڙ سمجهڻ سبب نہ، پر نبوي سنت جي پيروي طور ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Is the Black Stone from Heaven?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/21402
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== استلام وقت ذڪر ==
حجر اسود جي سامهون اچڻ وقت '''الله اڪبر''' چوڻ حديث مان ثابت آهي. ابن عباس کان روايت آهي تہ رسول الله ﷺ طواف دوران حجر اسود واري ڪنڊ ڏانهن اشارو ڪندي تڪبير چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Bukhari1612&quot;/&gt;

ڪجهه فقهي ڪتابن ۾ '''بسم الله، والله أكبر''' ۽ ٻيون دعائون پڻ بيان ٿيل آهن، پر استلام لاءِ ڊگهي مخصوص دعا کي طواف جي لازمي حصي طور مقرر ڪرڻ ضروري نہ آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Is it mustahabb to recite a specific du‘aa’ when kissing the Black Stone?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/130687
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== هجوم ۽ ٻين کي تڪليف ڏيڻ ==
[[File:Kaaba at night.jpg|thumb|مسجد الحرام ۾ طواف ڪندڙ زائرين]]

[[مسجد الحرام]] ۾ حج ۽ عمري دوران شديد هجوم ٿي سگهي ٿو. حجر اسود کي چمڻ يا رڪن يماني کي ڇهڻ طواف جي صحت لاءِ لازمي نہ آهي، تنهنڪري استلام لاءِ ٻين ماڻهن کي ڌڪ ڏيڻ، رستو روڪڻ يا پاڻ ۽ ٻين کي نقصان جي خطري ۾ وجهڻ کان پاسو ڪيو وڃي.

سعودي عرب جي [[حج ۽ عمري واري وزارت]] جي زائرين لاءِ جاري ڪيل رهنمائي موجب حجر اسود وٽ هجوم هجي تہ ان ڏانهن اشارو ڪيو وڃي ۽ ماڻهن کي ڌڪا ڏئي حجر اسود تائين پهچڻ جي ڪوشش نہ ڪئي وڃي؛ ساڳي طرح رڪن يماني کي صرف تڏهن ڇهڻ گهرجي جڏهن اهو آسانيءَ سان ممڪن هجي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== عورتن جو استلام ==
استلام جو بنيادي حڪم مردن ۽ عورتن ٻنهي سان لاڳاپيل آهي، پر شديد هجوم ۾ عورتن سميت ڪنهن بہ طواف ڪندڙ لاءِ حجر اسود تائين پهچڻ ضروري نہ آهي. اهڙي حالت ۾ پري کان اشارو ڪري طواف جاري رکي سگهجي ٿو.

فقهي رهنمائيءَ ۾ عورتن کي خاص طور اهڙي هجوم ۾ داخل ٿيڻ کان پاسو ڪرڻ جي صلاح ڏني وئي آهي، جتي حجر اسود کي چمڻ لاءِ ڌڪا يا جسماني تڪليف پيش اچي سگهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Can Women Touch/Kiss the Black Stone?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/109303
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== استلام ۽ طواف جي صحت ==
استلام [[طواف]] جو لازمي رڪن نہ آهي. جيڪڏهن ڪنهن شخص هجوم، بيماري، جسماني ڪمزوري يا ڪنهن ٻئي سبب حجر اسود يا رڪن يماني جو استلام نہ ڪيو تہ صرف ان سبب سندس طواف باطل نٿو ٿئي.

ان لحاظ کان استلام ۽ طواف ۾ فرق آهي: طواف جا مقرر ست چڪر مڪمل ڪرڻ بنيادي عمل آهي، جڏهن تہ استلام طواف سان لاڳاپيل سنتي عمل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Did the Prophet touch the Black Stone in every circuit?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/250472
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== مذهبي مفهوم ==
حجر اسود کي ڇهڻ يا چمڻ جو عمل اسلامي عقيدي ۾ پٿر جي عبادت نہ آهي. عمر بن خطاب واري روايت هن فرق کي واضح ڪرڻ لاءِ فقهي ۽ حديثي ادب ۾ گهڻو نقل ڪئي ويندي آهي. استلام کي الله جي عبادت سان لاڳاپيل طواف جي سنت ۽ حضرت محمد ﷺ جي عمل جي پيروي سمجهيو ويندو آهي.

ساڳيءَ طرح حجر اسود کان سواءِ ڪعبي جي ٻين حصن کي محض برڪت حاصل ڪرڻ جي مقصد سان ڇهڻ کي استلام جي مقرر سنت سان هڪجهڙو نہ سمجهيو ويندو آهي. صحيح مسلم جي روايت موجب نبي ﷺ کان ڪعبي جي ٻن يماني ڪنڊن جو استلام ثابت آهي.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

== ڏسو پڻ ==
* [[حجر اسود]]
* [[رڪن يماني]]
* [[ڪعبو]]
* [[طواف]]
* [[حج]]
* [[عمرو]]
* [[مسجد الحرام]]
* [[مقام ابراهيم]]
* [[حجر اسماعيل]]
* [[مڪو]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Black Stone}}
* [https://haj.gov.sa/ سعودي عرب جي حج ۽ عمري واري وزارت]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Black_Stone وڪيميڊيا ڪامنز تي حجر اسود جون تصويرون]

{{حج}}
{{اسلام}}

[[زمرو:حج]]
[[زمرو:عمرو]]
[[زمرو:طواف]]
[[زمرو:ڪعبو]]
[[زمرو:مڪو]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]</text>
      <sha1>au61bhel9spn6zd8w6q5azk5mmvsrkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416650</id>
      <parentid>416649</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T07:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* رڪن يماني جو استلام */</comment>
      <origin>416650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20236" sha1="2r5mb8yaj2ntqaoy802087jnvkiize2" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|طواف دوران حجر اسود يا رڪن يماني کي ڇهڻ يا حجر اسود ڏانهن اشارو ڪرڻ وارو اسلامي عمل}}

[[File:Coveting the Black Stone.jpg|thumb|280px|[[حجر اسود]] جو استلام ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ زائرين]]

'''استلام''' {{ٻيا نالا|عربي=استلام|انگريزي=Istilam}} [[حج]] ۽ [[عمرو|عمري]] سان لاڳاپيل هڪ اصطلاح آهي، جيڪو [[ڪعبو|ڪعبي]] جي [[طواف]] دوران خاص طور [[حجر اسود]] ۽ [[رڪن يماني]] کي ڇهڻ سان لاڳاپيل عمل لاءِ استعمال ٿيندو آهي. استلام جي لغوي معنيٰ هٿ لائڻ يا ڇهڻ آهي؛ فقهي اصطلاح ۾ حجر اسود کي هٿ لائڻ ۽ چمي ڏيڻ ۽ رڪن يماني کي هٿ سان ڇهڻ استلام جي اهم صورتن ۾ شامل آهن.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot;&gt;ڪتاب: ''آسان فقه''، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002، ص 299.&lt;/ref&gt;

اسلامي روايت مطابق طواف حجر اسود واري ڪنڊ کان شروع ڪيو ويندو آهي. طواف ڪندڙ ڪعبي کي پنهنجي کاٻي پاسي رکي ست چڪر مڪمل ڪندو آهي. حجر اسود وٽ پهچڻ تي ان جو استلام ڪرڻ [[سنت]] آهي، پر جيڪڏهن هجوم سبب حجر اسود تائين پهچڻ ممڪن نہ هجي تہ ان ڏانهن اشارو ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

طواف جي ھر چڪر جي شروعات حجر اسود جي سامهون اچڻ سان ٿيندي آهي ۽ ان موقعي تي حجر اسود جو استلام ڪرڻ سنت آهي؛ رڪن يماني کي ڇهڻ پڻ اسلامي روايت ۾ ثابت آهي.&lt;ref name=&quot;آسان فقه&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Muslim1268&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim 1268a
 |url=https://sunnah.com/muslim:1268a
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;
{{Clear}}
== اصطلاح ==
عربي ٻوليءَ ۾ '''استلام''' جو تعلق ڇهڻ ۽ هٿ لڳائڻ سان آهي. حج جي فقهي اصطلاح ۾ اهو خاص طور ڪعبي جي انهن ڪنڊن سان تعلق رکي ٿو، جن جو استلام [[محمد|حضرت محمد ﷺ]] کان روايت ٿيل آهي.

[[عبدالله بن عمر]] کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي ڪعبي جي ڪنڊن مان ٻن يماني ڪنڊن، يعني حجر اسود واري ڪنڊ ۽ رڪن يماني، کي ڇهندي ڏٺو هو.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih Muslim 1267a
 |url=https://sunnah.com/muslim:1267a
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

هتي حديثن ۾ استعمال ٿيل '''ٻن يماني ڪنڊن''' مان هڪ [[حجر اسود]] واري ڪنڊ ۽ ٻيو [[رڪن يماني]] آهي. اهي ٻئي ڪعبي جي ڏاکڻي پاسي واقع ڪنڊون آهن.

== حجر اسود جو استلام ==
[[File:The Black Stone - 2017 (KSA).jpg|thumb|[[حجر اسود]]، جنهن کان طواف جي هر چڪر جي شروعات شمار ڪئي وڃي ٿي]]

'''حجر اسود''' ({{lang-ar|الحجر الأسود}}) ڪعبي جي اوڀر-ڏکڻ واري ڪنڊ ۾ نصب ٿيل پٿر آهي. طواف جي شروعات ان جي سامهون کان ڪئي ويندي آهي.

[[صحيح بخاري]] ۾ عبدالله بن عمر کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي حجر اسود جو استلام ڪندي ۽ ان کي چمي ڏيندي ڏٺو.&lt;ref name=&quot;Bukhari1611&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1611
 |url=https://sunnah.com/bukhari:1611
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

ان بنياد تي جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي ۽ ٻين ماڻهن کي تڪليف نہ پهچي تہ حجر اسود کي هٿ لائي چمي ڏيڻ استلام جي مشهور ۽ افضل صورت سمجهي ويندي آهي.

== استلام جا طريقا ==
حجر اسود جي استلام جون صورتون حالتن مطابق مختلف ٿي سگهن ٿيون. عام فقهي بيان موجب انهن کي هيٺين ريت بيان ڪري سگهجي ٿو:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:right;&quot;
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | حالت
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | استلام جو طريقو
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | وضاحت
|-
| حجر اسود تائين آسانيءَ سان پهچي سگهجي
| حجر اسود کي ڇهي چمي ڏيڻ
| حديثن ۾ نبي ﷺ کان ثابت عمل&lt;ref name=&quot;Bukhari1611&quot;/&gt;
|-
| چمي ڏيڻ ڏکيو، پر هٿ لڳائڻ ممڪن هجي
| هٿ سان ڇهي پوءِ هٿ کي چمڻ
| ابن عمر کان اهڙو عمل روايت ٿيل آهي&lt;ref name=&quot;Muslim1268&quot;/&gt;
|-
| سڌو هٿ لڳائڻ ممڪن نہ هجي
| مناسب شيءِ سان ڇهڻ
| فقهي روايتن ۾ هن صورت جو پڻ ذڪر ملي ٿو
|-
| هجوم سبب ويجهو وڃڻ ممڪن نہ هجي
| حجر اسود ڏانهن اشارو ڪرڻ
| اشارو ڪرڻ نبي ﷺ کان صحيح حديث ۾ ثابت آهي&lt;ref name=&quot;Bukhari1612&quot;/&gt;
|}

انهن طريقن جو مقصد حجر اسود تائين پهچڻ لاءِ ٻين زائرين کي ڌڪ ڏيڻ يا تڪليف پهچائڻ نہ آهي. شديد هجوم ۾ پري کان اشارو ڪرڻ ڪافي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== دور کان استلام ==
[[File:Kaaba Masjid Haraam Makkah.jpg|thumb|کاٻو|[[مسجد الحرام]] ۾ [[ڪعبو]]]]
جيڪڏهن [[حجر اسود]] تائين پهچڻ هجوم يا ڪنهن ٻئي سبب ممڪن نہ هجي، تہ ان ڏانهن اشارو ڪري استلام ڪري سگهجي ٿو. [[عبدالله بن عباس]] کان روايت آهي تہ رسول الله ﷺ اُٺ تي طواف ڪيو ۽ جڏهن حجر اسود واري ڪنڊ وٽ پهتا تہ ان ڏانهن اشارو ڪيائون.&lt;ref name=&quot;Bukhari1612&quot;&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1612
 |url=https://sunnah.com/bukhari/25/98
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

فقه حنفي موجب جيڪڏهن سڌو استلام ممڪن نہ هجي تہ طواف ڪندڙ حجر اسود ڏانهن منهن ڪري هٿن سان اشارو ڪري سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Hanafi471&quot;&gt;''الفقه الحنفي في ثوبه الجديد''، جلد 1، ص 471، كتاب الحج، ''وصف أفعال الحاج''، دار الإيمان، سهارنپور، هندستان.&lt;/ref&gt;

استلام طواف جي سنتن مان شمار ٿئي ٿو. جيڪڏهن استلام نہ ڪيو وڃي تہ بہ طواف صحيح رهندو؛ استلام طواف جي صحت جو رڪن نہ آهي.&lt;ref name=&quot;Hanafi471&quot; /&gt;

حنفي فقه موجب استلام جو افضل طريقو اهو آهي تہ جيڪڏهن ممڪن هجي تہ [[حجر اسود]] کي هٿن سان ڇهي ان کي چمي ڏجي. جيڪڏهن اهو ممڪن نہ هجي تہ هٿ سان ڇهي پوءِ هٿ کي چمي ڏجي. جيڪڏهن هٿ سان ڇهڻ بہ ممڪن نہ هجي تہ ڪنهن شيءِ سان ڇهي سگهجي ٿو، ۽ جيڪڏهن اهو بہ ممڪن نہ هجي تہ حجر اسود ڏانهن اشارو ڪيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Hanafi471&quot; /&gt;

== هر چڪر ۾ استلام ==
طواف جا ست چڪر هوندا آهن ۽ هر ڀيري حجر اسود جي سامهون اچڻ سان نئون چڪر شروع يا پورو شمار ٿيندو آهي. فقهي روايت ۾ هر چڪر ۾ حجر اسود جو استلام ڪرڻ مستحب يا سنت قرار ڏنو ويو آهي، بشرطيڪ ان لاءِ ٻين کي تڪليف ڏيڻ جي ضرورت نہ پوي.

عبدالله بن عمر کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي ڏسڻ کان پوءِ ٻن يماني ڪنڊن جي استلام کي نہ ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;Muslim1268&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sahih al-Bukhari 1606
 |url=https://sunnah.com/bukhari/25/92
 |website=Sunnah.com
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== رڪن يماني جو استلام ==
[[File:Kaaba-plan.svg|thumb|300px|ڪعبي جو خاڪو، جنهن ۾ [[حجر اسود]] واري ڪنڊ، [[رڪن يماني]] ۽ ڪعبي جا ٻيا اهم حصا ڏيکاريل آهن.]]
[[File:Kaaba.png|thumb|280px|[[ڪعبو|ڪعبي]] جي بناوت جو خاڪو؛ ان ۾ حجر اسود واري ڪنڊ، [[رڪن يماني]]، رڪن شامي ۽ رڪن عراقي سميت اهم حصا ڏيکاريل آهن.]]

'''[[رڪن يماني]]''' ({{lang-ar|الركن اليماني}})، جنهن کي '''يمني ڪنڊ''' پڻ چيو وڃي ٿو، ڪعبي جي چئن ڪنڊن مان هڪ آهي. اهو حجر اسود واري ڪنڊ کان طواف جي رخ ۾ اڳ واري ڪنڊ آهي.

رڪن يماني کي هٿ سان ڇهڻ سنت يا مستحب عملن مان شمار ڪيو ويو آهي. عبدالله بن عمر جي روايت مطابق رسول الله ﷺ حجر اسود واري ڪنڊ ۽ رڪن يماني جو استلام ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

رڪن يماني جي استلام ۾ حجر اسود جي ابتڙ ان کي چمڻ سنت طور ثابت نہ آهي. عام طريقو اهو آهي تہ جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي تہ ان کي ساڄي هٿ سان ڇهيو وڃي. ان تائين پهچڻ لاءِ ماڻهن کي ڌڪا ڏيڻ يا نقصان پهچائڻ کان پاسو ڪيو وڃي.

== يمني ڪنڊ جي استلام جا مسئلا ==
[[يمني ڪنڊ]] جو استلام [[مستحب]] ۽ طواف جي سنتن ۽ مستحب عملن مان آهي. يمني ڪنڊ کي چمي ڏيڻ يا ان تي پيشاني رکڻ بدران ان کي هٿ سان ڇهڻ جو عمل حديثن مان ثابت آهي.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

حنفي فقهي روايت موجب استلام جو طريقو هي آهي تہ طواف ڪندڙ ٻنهي هٿن جي هَٿيلين يا فقط ساڄي هٿ جي هٿيلي سان رڪن يماني کي ڇهي. ان کي چمڻ يا ان تي [[سجدو]] ڪرڻ استلام جي مسنون طريقي ۾ شامل نہ آهي.&lt;ref&gt;[[عمدة الفقه]]، جلد 4، ص 184، ''مستحبات طواف''.&lt;/ref&gt;

جيڪڏهن هجوم سبب يمني ڪنڊ کي هٿ سان ڇهڻ ممڪن نہ هجي تہ ان ڏانهن اشارو ڪرڻ بابت فقهي اختلاف آهي. ڪيترن فقيهن موجب رڪن يماني ڏانهن اشارو حجر اسود جي اشارتي استلام وانگر مشروع نہ آهي. سعودي حج ۽ عمري واري وزارت جي موجوده رهنمائي پڻ هجوم جي صورت ۾ رڪن يماني ڏانهن اشارو ڪرڻ بدران ان کي ڇڏي اڳتي وڌڻ جي هدايت ڪري ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

حنفي فقهي ماخذن ۾ [[امام محمد شيباني]] ڏانهن اها راءِ منسوب ڪئي وئي آهي تہ رڪن يماني ڏانهن هٿ سان اشارو ڪرڻ مڪروه نہ آهي، جڏهن تہ ٻين حنفي فقيهن وٽ ان کي ترڪ ڪرڻ کي ترجيح ڏني وئي آهي.&lt;ref name=&quot;umdah1&quot;&gt;[[عمدة الفقه]]، جلد 4، ص 191، ''مڪروهات طواف''.&lt;/ref&gt;

== ڪعبي جي ٻين ڪنڊن جو استلام ==
ڪعبي جون چار ڪنڊون آهن، جيڪي روايتي طور هيٺين نالن سان سڃاتيون وڃن ٿيون:

* '''رڪن اسود''' — جنهن ۾ حجر اسود نصب ٿيل آهي؛
* '''رڪن يماني''' — يمن واري رخ جي ڪنڊ؛
* '''رڪن شامي''' — شام واري رخ سان منسوب ڪنڊ؛
* '''رڪن عراقي''' — عراق واري رخ سان منسوب ڪنڊ.

صحيح مسلم ۾ عبدالله بن عمر کان روايت آهي تہ هن رسول الله ﷺ کي ڪعبي جي ڪنڊن مان صرف ٻن يماني ڪنڊن کي ڇهندي ڏٺو.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

ان ڪري حجر اسود ۽ رڪن يماني کان سواءِ رڪن عراقي ۽ رڪن شامي جو استلام ڪرڻ نبي ﷺ جي طواف واري عمل مان ثابت نہ آهي. فقهي روايت ۾ انهن ٻن ڪنڊن کي حجر اسود ۽ رڪن يماني وانگر استلام ڪرڻ مشروع نہ سمجهيو ويندو آهي.

== حجر اسود ۽ رڪن يماني جي استلام ۾ فرق ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | عمل
! style=&quot;background:#D5F5E3;&quot; | [[حجر اسود]]
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | [[رڪن يماني]]
|-
! هٿ سان ڇهڻ
| ها
| ها
|-
! چمي ڏيڻ
| ها، جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي
| نہ
|-
! ڇهيل هٿ کي چمڻ
| روايتن ۾ ثابت
| عام مسنون عمل نہ آهي
|-
! پري کان اشارو
| ها، جيڪڏهن ڇهڻ ممڪن نہ هجي
| جمهور وٽ مسنون نہ آهي
|-
! هر چڪر ۾ استلام
| سنت، جيڪڏهن ممڪن هجي
| جيڪڏهن آسانيءَ سان ممڪن هجي
|-
! هجوم ۾ ماڻهن کي ڌڪ ڏيڻ
| نہ
| نہ
|}

== عمر بن خطاب جو قول ==
[[عمر بن خطاب]] کان حجر اسود بابت مشهور روايت آهي تہ هن حجر اسود کي چمي ڏيندي چيو تہ هو ڄاڻي ٿو تہ اهو هڪ پٿر آهي جيڪو پاڻ ڪنهن کي فائدو يا نقصان نٿو پهچائي، ۽ جيڪڏهن هن رسول الله ﷺ کي ان کي چمي ڏيندي نہ ڏٺو هجي ها تہ هو ان کي چمي نہ ڏئي ها.

هي روايت اسلامي فقه ۾ حجر اسود جي استلام جي نوعيت سمجهائڻ لاءِ اهم سمجهي وڃي ٿي: حجر اسود کي چمڻ يا ڇهڻ ان کي مستقل طور نفعو يا نقصان پهچائيندڙ سمجهڻ سبب نہ، پر نبوي سنت جي پيروي طور ڪيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Is the Black Stone from Heaven?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/21402
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== استلام وقت ذڪر ==
حجر اسود جي سامهون اچڻ وقت '''الله اڪبر''' چوڻ حديث مان ثابت آهي. ابن عباس کان روايت آهي تہ رسول الله ﷺ طواف دوران حجر اسود واري ڪنڊ ڏانهن اشارو ڪندي تڪبير چوندا هئا.&lt;ref name=&quot;Bukhari1612&quot;/&gt;

ڪجهه فقهي ڪتابن ۾ '''بسم الله، والله أكبر''' ۽ ٻيون دعائون پڻ بيان ٿيل آهن، پر استلام لاءِ ڊگهي مخصوص دعا کي طواف جي لازمي حصي طور مقرر ڪرڻ ضروري نہ آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Is it mustahabb to recite a specific du‘aa’ when kissing the Black Stone?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/130687
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== هجوم ۽ ٻين کي تڪليف ڏيڻ ==
[[File:Kaaba at night.jpg|thumb|مسجد الحرام ۾ طواف ڪندڙ زائرين]]

[[مسجد الحرام]] ۾ حج ۽ عمري دوران شديد هجوم ٿي سگهي ٿو. حجر اسود کي چمڻ يا رڪن يماني کي ڇهڻ طواف جي صحت لاءِ لازمي نہ آهي، تنهنڪري استلام لاءِ ٻين ماڻهن کي ڌڪ ڏيڻ، رستو روڪڻ يا پاڻ ۽ ٻين کي نقصان جي خطري ۾ وجهڻ کان پاسو ڪيو وڃي.

سعودي عرب جي [[حج ۽ عمري واري وزارت]] جي زائرين لاءِ جاري ڪيل رهنمائي موجب حجر اسود وٽ هجوم هجي تہ ان ڏانهن اشارو ڪيو وڃي ۽ ماڻهن کي ڌڪا ڏئي حجر اسود تائين پهچڻ جي ڪوشش نہ ڪئي وڃي؛ ساڳي طرح رڪن يماني کي صرف تڏهن ڇهڻ گهرجي جڏهن اهو آسانيءَ سان ممڪن هجي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Important Reminders During Tawaf
 |url=https://haj.gov.sa/-/media/Project/HAJJ/Awareness-Guides/Hajj-Guide-Extra/English/En-Hajj-Uk.pdf
 |publisher=Ministry of Hajj and Umrah, Saudi Arabia
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== عورتن جو استلام ==
استلام جو بنيادي حڪم مردن ۽ عورتن ٻنهي سان لاڳاپيل آهي، پر شديد هجوم ۾ عورتن سميت ڪنهن بہ طواف ڪندڙ لاءِ حجر اسود تائين پهچڻ ضروري نہ آهي. اهڙي حالت ۾ پري کان اشارو ڪري طواف جاري رکي سگهجي ٿو.

فقهي رهنمائيءَ ۾ عورتن کي خاص طور اهڙي هجوم ۾ داخل ٿيڻ کان پاسو ڪرڻ جي صلاح ڏني وئي آهي، جتي حجر اسود کي چمڻ لاءِ ڌڪا يا جسماني تڪليف پيش اچي سگهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Can Women Touch/Kiss the Black Stone?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/109303
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== استلام ۽ طواف جي صحت ==
استلام [[طواف]] جو لازمي رڪن نہ آهي. جيڪڏهن ڪنهن شخص هجوم، بيماري، جسماني ڪمزوري يا ڪنهن ٻئي سبب حجر اسود يا رڪن يماني جو استلام نہ ڪيو تہ صرف ان سبب سندس طواف باطل نٿو ٿئي.

ان لحاظ کان استلام ۽ طواف ۾ فرق آهي: طواف جا مقرر ست چڪر مڪمل ڪرڻ بنيادي عمل آهي، جڏهن تہ استلام طواف سان لاڳاپيل سنتي عمل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Did the Prophet touch the Black Stone in every circuit?
 |url=https://islamqa.info/en/answers/250472
 |website=Islam Question &amp; Answer
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== مذهبي مفهوم ==
حجر اسود کي ڇهڻ يا چمڻ جو عمل اسلامي عقيدي ۾ پٿر جي عبادت نہ آهي. عمر بن خطاب واري روايت هن فرق کي واضح ڪرڻ لاءِ فقهي ۽ حديثي ادب ۾ گهڻو نقل ڪئي ويندي آهي. استلام کي الله جي عبادت سان لاڳاپيل طواف جي سنت ۽ حضرت محمد ﷺ جي عمل جي پيروي سمجهيو ويندو آهي.

ساڳيءَ طرح حجر اسود کان سواءِ ڪعبي جي ٻين حصن کي محض برڪت حاصل ڪرڻ جي مقصد سان ڇهڻ کي استلام جي مقرر سنت سان هڪجهڙو نہ سمجهيو ويندو آهي. صحيح مسلم جي روايت موجب نبي ﷺ کان ڪعبي جي ٻن يماني ڪنڊن جو استلام ثابت آهي.&lt;ref name=&quot;Muslim1267&quot;/&gt;

== ڏسو پڻ ==
* [[حجر اسود]]
* [[رڪن يماني]]
* [[ڪعبو]]
* [[طواف]]
* [[حج]]
* [[عمرو]]
* [[مسجد الحرام]]
* [[مقام ابراهيم]]
* [[حجر اسماعيل]]
* [[مڪو]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Black Stone}}
* [https://haj.gov.sa/ سعودي عرب جي حج ۽ عمري واري وزارت]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Black_Stone وڪيميڊيا ڪامنز تي حجر اسود جون تصويرون]

{{حج}}
{{اسلام}}

[[زمرو:حج]]
[[زمرو:عمرو]]
[[زمرو:طواف]]
[[زمرو:ڪعبو]]
[[زمرو:مڪو]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]</text>
      <sha1>2r5mb8yaj2ntqaoy802087jnvkiize2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اضطباع</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57058</id>
    <revision>
      <id>416651</id>
      <parentid>251740</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T07:13:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>416651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11096" sha1="lnvqw7wf0oyxlwko5jajair4ha9gqts" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|طواف دوران مردن جي احرام جي چادر پائڻ جو مخصوص طريقو}}
{{اسلام}}

'''اضطباع''' ({{lang-ar|الاضْطِبَاع}}؛ انگريزي: ''Idhtiba'') [[حج]] ۽ [[عمرو|عمري]] جي ڪن رسمن، خاص طور [[طواف]] سان لاڳاپيل هڪ فقهي اصطلاح آهي. اضطباع ۾ مرد پنهنجي [[احرام]] جي مٿئين چادر (رداء) جو وچيون حصو ساڄي بغل جي هيٺان ڪڍي، ان جا ڇيڙا کاٻي ڪلهي تي رکي ٿو، جنهن سان '''ساڄو ڪلهو کليل''' ۽ کاٻو ڪلهو ڍڪيل رهي ٿو.&lt;ref name=&quot;Kuwaiti&quot;&gt;{{cite web
 |title=اضطباع
 |url=https://muslim-library.com/keoj/volume/5/3092/
 |website=الموسوعة الفقهية الكويتية
 |volume=5
 |page=109
 |language=ar
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Terminology&quot;&gt;{{cite web
 |title=Exposing the right shoulder - اضطباع
 |url=https://terminologyenc.com/en/browse/term/4744
 |website=Encyclopedia of Translated Islamic Terms
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Kaaba Masjid Haraam Makkah.jpg|thumb|270px|[[مسجد الحرام]] ۾ [[ڪعبو]]؛ اضطباع طواف سان لاڳاپيل عمل آهي.]]

== لغوي ۽ اصطلاحي معنيٰ ==
عربي لفظ ''اضطباع'' لفظ '''ضَبْع''' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ ٻانهن جي مٿئين حصي يا بغل سان لاڳاپيل ڄاڻائي وئي آهي. فقهي اصطلاح ۾ ان مان مراد چادر کي ساڄي بغل جي هيٺان ڪڍي کاٻي ڪلهي تي رکڻ ۽ ساڄي ڪلهي کي ظاهر ڪرڻ آهي.&lt;ref name=&quot;Kuwaiti&quot;/&gt;

سنڌي فقهي ادب ۾ پڻ اضطباع جي وضاحت احرام جي چادر کي اهڙي نموني ويڙهڻ طور ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ ساڄو ڪلهو کليل رهي ٿو.&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;&gt;ڪتاب: ''آسان فقہ''، از: مولانا محمد يوسف اصلاحي، مترجم: محمد عاشق ڌامراھا، مھراڻ اڪيڊمي شڪارپور، جنوري 2002ع، ص 299.&lt;/ref&gt;

== طريقو ==
اضطباع ڪرڻ جو عام طريقو هي آهي:
# احرام جي مٿئين چادر يعني '''رداء''' جو وچيون حصو ساڄي بغل جي هيٺان آندو وڃي؛
# چادر جا ٻئي ڇيڙا کاٻي ڪلهي تي رکيا وڃن؛
# ساڄي ٻانهن ۽ ساڄو ڪلهو کليل رهن؛
# کاٻو ڪلهو چادر سان ڍڪيل رهي.&lt;ref name=&quot;DarIfta2025&quot;&gt;{{cite web
 |title=حكم كشف الكتف الأيمن أثناء الإحرام (سنة الاضطباع)
 |url=https://www.dar-alifta.org/ar/Fatwa/Details/21912/
 |publisher=دار الإفتاء المصرية
 |date=11 May 2025
 |language=ar
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

اضطباع کي عام احرام پائڻ سان نه ملائڻ گهرجي. حاجي يا معتمر عام حالت ۾ رداء سان ٻئي ڪلها ڍڪي سگهي ٿو؛ اضطباع مخصوص طواف سان لاڳاپيل عمل آهي.&lt;ref name=&quot;DarIftaHajj&quot;&gt;{{cite web
 |title=The Rites of Hajj in Detail
 |url=https://dar-alifta.org/en/article/details/102/the-rites-of-hajj-in-detail
 |publisher=Egypt's Dar al-Ifta
 |language=en
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== حديثي بنياد ==
اضطباع جو بنياد محمد ﷺ جي طواف بابت روايتن ۾ ملي ٿو. [[يعلى بن اميه]] کان روايت آهي ته نبي ﷺ بيت الله جو طواف اهڙي حالت ۾ ڪيو جو پاڻ اضطباع ڪيل هئا ۽ مٿن چادر هئي. هي روايت [[جامع ترمذي]]، [[سنن ابي دائود]]، [[سنن ابن ماجه]] ۽ ٻين حديثي مجموعن ۾ نقل ٿيل آهي.&lt;ref name=&quot;HadithYala&quot;&gt;{{cite web
 |title=أن النبي صلى الله عليه وسلم طاف بالبيت مضطبعا وعليه برد
 |url=https://dorar.net/h/mHP9qsNa?osoul=1
 |website=الدرر السنية
 |language=ar
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[عبدالله بن عباس]] سان منسوب هڪ روايت ۾ پڻ محمد ﷺ ۽ سندس ساٿين جي اضطباع ڪرڻ ۽ طواف جي پهرين ٽن چڪرن ۾ [[رمل (حج)|رمل]] ڪرڻ جو ذڪر اچي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Chapter on the practice of exposing the right shoulder during Tawaf
 |url=https://hadithweb.com/khuzaymah/7/27077
 |work=Sahih Ibn Khuzaymah
 |number=2707
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== اضطباع ۽ رمل ==
'''اضطباع''' ۽ '''[[رمل (حج)|رمل]]''' ٻه الڳ عمل آهن. اضطباع جو تعلق احرام جي چادر پائڻ جي طريقي سان آهي، جڏهن ته رمل مان مراد طواف دوران ننڍن ۽ تيز قدمن سان قدر تيزيءَ سان هلڻ آهي.&lt;ref name=&quot;DarIftaRamal&quot;&gt;{{cite web
 |title=حكم الرمل والاضطباع للرجل في الطواف
 |url=https://dar-alifta.org/ar/fatwa/details/18694/
 |publisher=دار الإفتاء المصرية
 |language=ar
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

جمهور جي راءِ موجب جتي اضطباع مشروع هجي، اتي اهو طواف جي '''ستن ئي چڪرن''' دوران جاري رکيو ويندو آهي، جڏهن ته رمل صرف پهرين ٽن چڪرن ۾ ڪيو ويندو آهي ۽ باقي چار چڪر عام رفتار سان پورا ڪيا ويندا آهن.&lt;ref name=&quot;KuwaitiTawaf&quot;&gt;{{cite web
 |title=سنن الطواف - الرمل والاضطباع
 |url=https://muslim-library.com/keoj/volume/29/19446/
 |website=الموسوعة الفقهية الكويتية
 |volume=29
 |language=ar
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | عمل
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | پهريان 3 چڪر
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | آخري 4 چڪر
! style=&quot;background:#D6EAF8;&quot; | عورتون
|-
! style=&quot;background:#E8F6F3;&quot; | اضطباع
| ✓ جمهور وٽ
| ✓ جمهور وٽ
| ✗
|-
! style=&quot;background:#FCF3CF;&quot; | رمل
| ✓
| ✗ عام رفتار سان هلڻ
| ✗
|}

== ڪهڙي طواف ۾ اضطباع ڪيو ويندو آهي؟ ==
فقهي مذهبن ۾ اضطباع جي دائري بابت تفصيل ۾ اختلاف آهي. [[حنفي مذهب|حنفي]] ۽ [[شافعي مذهب|شافعي]] فقه ۾ عام طور اهڙي طواف سان ان جو تعلق بيان ڪيو ويو آهي، جنهن کان پوءِ سعي ڪرڻي هجي، جهڙوڪ حالتن مطابق طوافِ قدوم يا طوافِ عمره. [[حنبلي مذهب|حنبلي]] فقه ۾ ان جو دائرو وڌيڪ محدود بيان ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;KuwaitiTawaf&quot;/&gt;

جمهور حنفي، شافعي ۽ حنبلي فقيهن وٽ اضطباع مردن لاءِ طواف جي سنن مان آهي، جڏهن ته [[مالڪي مذهب|مالڪي]] مذهب ۾ طواف دوران ڪلهو ظاهر ڪرڻ کي ساڳئي نموني سنت قرار نه ڏنو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;DarIftaRamal&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DorarFiqh&quot;&gt;{{cite web
 |title=سنن الطواف: الاضطباع
 |url=https://dorar.net/feqhia/2990/
 |website=الموسوعة الفقهية - الدرر السنية
 |language=ar
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

انهيءَ ڪري مختلف فقهي ڪتابن ۾ ”ڪهڙي طواف ۾ اضطباع ڪجي“ بابت تفصيل هڪجهڙا ناهن؛ ان کي سڀني طوافن لاءِ عام قاعدو سمجهڻ درست نه آهي.&lt;ref name=&quot;KuwaitiTawaf&quot;/&gt;

== عورتن لاءِ حڪم ==
اضطباع مردن سان مخصوص عمل آهي؛ عورتن لاءِ اضطباع مشروع نه آهي. عورت طواف دوران پنهنجو ڪلهو ظاهر نه ڪندي. اهڙيءَ طرح عورتن لاءِ رمل به مقرر نه آهي.&lt;ref name=&quot;DorarFiqh&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DarIfta2025&quot;/&gt;

== طواف کان پوءِ ==
اضطباع کي طواف پورو ٿيڻ کان پوءِ جاري رکڻ نه گهرجي. طواف مڪمل ٿيڻ تي مرد رداء کي معمول مطابق ڪري '''ٻنهي ڪلهن کي ڍڪي''' ٿو ۽ پوءِ طواف جون ٻه رڪعتون ادا ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=في أي طواف يكون الاضطباع؟
 |url=https://binbaz.org.sa/fatwas/12446/
 |website=موقع الشيخ ابن باز
 |language=ar
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

حنفي فقهي ماخذن ۾ پڻ طواف کان پوءِ اضطباع ختم ڪرڻ جو ذڪر آهي ۽ طواف جون ٻه رڪعتون ڪلهو کولي پڙهڻ کي مناسب نه سمجهيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;KuwaitiTawaf&quot;/&gt;

== اضطباع ڇڏي ڏيڻ ==
اضطباع طواف جو رڪن يا شرط نه آهي. جن فقهي مذهبن ۾ ان کي سنت قرار ڏنو ويو آهي، تن موجب ان کي ڇڏي ڏيڻ سان طواف باطل نه ٿيندو ۽ ان جي ڪري دم لازم نه ٿيندو.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=عمرہ کے طواف میں اضطباع کا حکم؟
 |url=https://fatwaqa.com/ur/fatawa/hajj-aur-umrah/umrah-ke-tawaf-mein-idtiba-nahi-kiya-to-kya-hukum-hai
 |language=ur
 |date=14 June 2024
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=دواران طواف اضطباع ختم کرنے کا حکم
 |url=https://www.banuri.edu.pk/readquestion/144504101445/30-10-2023
 |publisher=جامعہ علوم اسلامیہ بنوری ٹاؤن
 |language=ur
 |access-date=3 October 2026
}}&lt;/ref&gt;

== تاريخي پسمنظر ۽ حڪمت ==
رمل ۽ اضطباع سان لاڳاپيل روايتن ۾ شروعاتي مسلمانن جي جسماني طاقت ظاهر ڪرڻ جو پسمنظر بيان ڪيو ويو آهي. مڪي جي مشرڪن ۾ اها ڳالهه پکڙيل هئي ته مديني جي بخار مسلمانن کي ڪمزور ڪري ڇڏيو آهي؛ ان پسمنظر ۾ طواف دوران چستي ڏيکارڻ جو عمل ٿيو. بعد ۾ ان جو اصل تاريخي سبب ختم ٿيڻ باوجود محمد ﷺ جي عمل جي پيروي طور هي رسم جاري رهي.&lt;ref name=&quot;DarIftaRamal&quot;/&gt;

ان ڪري اضطباع کي رڳو جنگ لاءِ تيار هجڻ يا ”خدا جا سپاهي“ ظاهر ڪرڻ جي معنيٰ ۾ بيان ڪرڻ بدران، انسائيڪلوپيڊيا جي لحاظ کان وڌيڪ درست وضاحت اها آهي ته ان جو تاريخي تعلق '''قوت ۽ چستي ظاهر ڪرڻ''' سان هو، جڏهن ته فقهي طور ان جي بقا جو بنياد نبوي عمل جي پيروي آهي.&lt;ref name=&quot;DarIftaRamal&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;آسان فقہ&quot;/&gt;

== پڻ ڏسو ==
* [[طواف]]
* [[رمل (حج)]]
* [[احرام]]
* [[حج]]
* [[عمرو]]
* [[حجر اسود]]
* [[استلام]]
* [[سعي]]

== حوالا ==
{{حوالا|2}}

{{حج}}
{{اسلام}}

[[زمرو:حج]]
[[زمرو:عمرو]]
[[زمرو:طواف]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]
[[زمرو:اسلامي عبادتون]]</text>
      <sha1>lnvqw7wf0oyxlwko5jajair4ha9gqts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>معياري چيني</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64276</id>
    <redirect title="معياري چيني ٻولي" />
    <revision>
      <id>416639</id>
      <parentid>217026</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[سليس چيني ٻولي]] to [[معياري چيني ٻولي]]</comment>
      <origin>416639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="59panh3uio3fgbew3szqo3ze1lh62r4" xml:space="preserve">#چوريو [[معياري چيني ٻولي]]</text>
      <sha1>59panh3uio3fgbew3szqo3ze1lh62r4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آڪسفورڊ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71353</id>
    <revision>
      <id>416657</id>
      <parentid>324280</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>416657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23631" sha1="s9isefei0t72pvpm8k0zjipylsqjz7n" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;| official_name = آڪسفورڊ
| other_name = 
| nickname = &quot;the City of Dreaming Spires&quot;
| settlement_type = شھر
| motto = &quot;Fortis est veritas&quot; &lt;small&gt;''&quot;The truth is strong&quot;''&lt;/small&gt;
&lt;!-- images and maps -----------&gt;| image_skyline = Oxford Montage 2012.png
| imagesize = 280px
| image_caption = مٿان کان، کاٻي کان ساڄي:
 ريڊڪلف ڪئميرا، ھاءِ اسٽريٽ، نيچرل ھسٽري ميوزيم، پٽ رور ميوزيم  ،آڪسفورڊ  اسڪاءِ لائين پانوراما
| image_flag = 
| flag_size = 
| image_seal = 
| seal_size = 
| image_shield = 
| shield_link = 
| shield_size = 
| image_blank_emblem = Coat of arms for the City of Oxford.svg
| blank_emblem_type = مھر
| blank_emblem_size = 160px
| blank_emblem_link = 
| image_map = Oxford UK locator map.svg
| mapsize = 250px
| map_caption = آڪسفورڊ شائر ۾ بيھڪ
| image_map1 = 
| mapsize1 = 
| map_caption1 = 
| pushpin_map = England#UK#Europe
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_caption = انگلينڊ ۾ بيھڪ## برطانيہ ۾ بيھڪ ## يورپ ۾ بيھڪ
| pushpin_mapsize = 
| pushpin_relief = 1
&lt;!-- Location ------------------&gt;| subdivision_type = [[List of sovereign states|آزاد مملڪت]]
| subdivision_name = [[برطانيہ]]
| subdivision_type1 = [[Countries of the United Kingdom|ملڪ]]
| subdivision_name1 = [[انگلينڊ]]
| subdivision_type2 = [[Regions of England|ريجن]]
| subdivision_name2 = [[ڏکڻ اوڀر انگلينڊ]]
| subdivision_type3 = [[Ceremonial counties of England|ڪائونٽي]]
| subdivision_name3 = [[آڪسفورڊشائر]]
| subdivision_type4 = انتظامي مرڪزي آفيس
| subdivision_name4 = آڪسفورڊ سٽي سينٽر
&lt;!-- Politics -----------------&gt;| government_footnotes = 
| government_type = [[City status in the United Kingdom|شھر]]
| leader_title = Governing&amp;nbsp;body
| leader_name = [[آڪسفورڊ سٽي ڪائونسل]]
| leader_title1 = [[لارڊ ميئر]]
| leader_name1 = 
| leader_title2 = [[Sheriff|Sheriff of Oxford]]
| leader_name2 = Dick Wolff&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.oxford.gov.uk/homepage/222/civic_office_holders |title=Civic office holders |publisher=Oxford City Council |access-date=26 April 2021 |archive-date=26 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426092620/https://www.oxford.gov.uk/homepage/222/civic_office_holders |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| leader_title3 = Executive
| leader_name3 = [[Labour Party (UK)|Labour]]
| leader_title4 = [[List of MPs elected in the 2019 United Kingdom general election|MPs]]
| leader_name4 = [[Anneliese Dodds]] ([[Labour and Co-operative|Labour &amp; Co-op]], [[Oxford East]])&lt;br /&gt;[[Layla Moran]] [[Liberal Democrats (UK)|(Liberal Democrat]], [[Oxford West and Abingdon]])
| established_title = بنياد پيو
| established_date = اٺين صدي عيسوي
| established_title2 = ٽائون جو درجو مليو
| established_date2 = 
| established_title3 = شھر جو درجو مليو
| established_date3 = 1542
&lt;!-- Area ---------------------&gt;| area_magnitude = 
| unit_pref = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 45.59&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
| area_land_km2 = &lt;!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
| area_water_km2 = 
| area_total_sq_mi = 
| area_land_sq_mi = 
| area_water_sq_mi = 
| area_water_percent = 
| area_urban_km2 = 
| area_urban_sq_mi = 
| area_metro_km2 = 
| area_metro_sq_mi = 
| area_blank1_title = 
| area_blank1_km2 = 
| area_blank1_sq_mi = &lt;!-- Population: 38,693 (2020) --&gt;
| population_total = 152,450&lt;ref name=&quot;pop17&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.oxford.gov.uk/info/20131/population/459/oxfords_population |title=Key Facts about Oxford |publisher=Oxford City Council |access-date=5 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806021342/https://www.oxford.gov.uk/info/20131/population/459/oxfords_population |archive-date=6 August 2020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = 2017
| population_density_km2 = 3270
| population_density_sq_mi = 
| population_metro = 244000
| population_density_metro_km2 = 
| population_density_metro_sq_mi = 
| population_urban = 
| population_density_urban_km2 = 
| population_density_urban_sq_mi = 
| population_blank1_title = 
| population_blank1 = 
| population_density_blank1_title = 
| population_density_blank1_km2 = 
| population_density_blank1_sq_mi = 
| population_blank2_title = Ethnicity (2011)&lt;ref name=&quot;OLA&quot;&gt;{{NOMIS2011|id=1946157324|title=Oxford Local Authority|access-date=9 February 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;!--mathematics required--&gt;
| population_blank2 = 63.6% [[White British]]&lt;br /&gt;1.6% [[Irish Briton|White Irish]]&lt;br /&gt;12.5% [[Other White]]&lt;br /&gt;12.5% [[British Asian]]&lt;br /&gt;4.0% [[British Mixed|Mixed Race]]&lt;br /&gt;4.6% [[Black British|Black]]&lt;br /&gt;1.4% [[Other ethnic group (United Kingdom Census)|Other]]
| population_density_blank2_km2 = 
| population_density_blank2_sq_mi = 
| population_demonym = [[Oxonian]]
&lt;!-- General information ---------------&gt;| timezone = [[Greenwich Mean Time|GMT]]
| utc_offset = 0
| timezone_DST = [[British Summer Time|BST]]
| utc_offset_DST = +1
| coordinates = {{coord|51|45|7|N|1|15|28|W|region:GB|display=inline}}
| elevation_footnotes = &lt;!--for references: use&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m = 
| elevation_ft = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
| postal_code_type = Postcode
| postal_code = [[OX postcode area|OX1, OX2, OX3, OX4]]
| area_code = 01865
| blank_name = [[ISO 3166-2:GB|ISO 3166-2]]
| blank_info = GB-OXF
| blank1_name = [[ONS coding system|ONS code]]
| blank1_info = 38UC (ONS)&lt;br /&gt;E07000178 (GSS)
| blank2_name = [[British national grid reference system|OS grid reference]]
| blank2_info = {{gbmappingsmall|SP513061}}
| blank3_name = [[Nomenclature of Territorial Units for Statistics|NUTS]] 3
| blank3_info = 
| blank4_name = Police
| blank4_info = [[Thames Valley Police|Thames Valley]]
| blank5_name = Ambulance
| blank5_info = [[South Central Ambulance Service|South Central]]
| blank2_name_sec2 = Fire &amp; Rescue
| blank2_info_sec2 = [[Oxfordshire Fire and Rescue Service|Oxfordshire]]
| website = [http://www.oxford.gov.uk/ www.oxford.gov.uk]
| footnotes = 
| name = 
}}

آ'''ڪسفورڊ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]:  Oxford) [[انگلينڊ]] [[عظيم برطانيا|برطانيہ]] جو ھڪ مشھور شھر آھي.  ھي آڪسفورڊ شائر جو واحد ڪائونٽي ٽائون آھي. 2017ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آدمشماري 152450 ماڻھن تي مشتمل آھي&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.oxford.gov.uk/info/20131/population/459/oxfords_population|title=Oxford's Population|last=Council|first=Oxford City|website=www.oxford.gov.uk|language=en|access-date=2021-12-19}}&lt;/ref&gt;. ھي شھر  [[لنڊن]] کان 90 ڪلوميٽر اتر اوڀر ۾ ۽ برمنگھم کان ڏکڻ اوڀر ۾ 103 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آباد آھي. ھي برطانيہ جي سڀ کان پراڻي [[آڪسفورڊ يونيورسٽي]]ءَ جي ڪري سڄي دنيا ۾ مشھور آھي&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/61217589|title=Oxford &amp; Cambridge : an uncommon history|last=Sager|first=Peter|date=2006|publisher=Thames &amp; Hudson|isbn=0-500-51249-3|location=New York|oclc=61217589}}&lt;/ref&gt;. ھي شھر پنھنجي عظيم الشان قديم ۽ جديد عمارتن جي ڪري بہ ڪافي مشھور آھي. ھن شھر جي مکيہ صنعتن ۾ موٽر ڪارون ٺھڻ جا ڪارخانا، تعليم، ڇپائي، انفارميشن ٽيڪنالاجي ۽ سائنس شامل آھن.

== اوائلي تاريخ ==
آڪسفورڊ جو بنياد اينگلو سيڪسن قوم تاريخ جي وچئين دور ۾ رکيو. آڪسفورڊ جو پراڻو نالو آڪسنفورڊ (Oxnaford) ھو. لفظ ”آڪسنفورڊِ“ ٻن لفظن آڪسن (Oxen) ۽ فورڊ (Ford) مان ورتل آھي جنھن جي معني آھي ”اھو ھنڌ جتان ڍڳا درياءُ پار ڪري سگھن”&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/18691868|title=The place-names of Oxfordshire|last=Gelling|first=Margaret|date=1971|publisher=University Press|others=Doris Mary Parsons, Lady Stenton|isbn=0-521-04916-4|location=Cambridge|oclc=18691868}}&lt;/ref&gt;. ھن ھنڌ تي 900ع ڌاري ڍڳي گاڏيون درياءُ پار ڪنديون ھيون. ڏھين صدي عيسويءَ ۾ آڪسفورڊ مرسيا (Mercia) ۽ ويسيڪس (Wessex) بادشاھتن جي وچ ۾ ھڪ فوجي سرحد واري حيثيت اختيار ڪري ورتي. 1002ع ۾ ھتي ڊنمارڪ جي ڊينس (Danes) قوم چڙھائي ڪئي ۽ ھڪ خونريز جنگ کان پوِءِ ھنن انگلينڊ تي قبضو ڪري ورتو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://web.archive.org/web/20171027125423/http://www.oxfordtimes.co.uk/lifestyle/history/4999809.When_Vikings_put_Oxford_to_the_torch/?ref=rss|title=When Vikings put Oxford to the torch {{!}} The Oxford Times|date=2017-10-27|website=web.archive.org|access-date=2021-12-19}}&lt;/ref&gt;. اڳتي ھلي 1066ع ۾  فرانس جي نارمن (Norman) قوم ھن شھر تي قبضو ڪري ھتان جي معيشيت کي تباھ ۽ برباد ڪيو. نارمن گورنر ھتي ھڪ قلعو پڻ جوڙايو جيڪو اڄ ڏينھن تائين قائم ۽ دائم آھي. نارمن قوم جا ماڻھو ڪافي عرصي تائين ھن قلعي اندر آباد رھيا. اھي اھڃاڻ بہ مليا آھن تہ ٻارھين صدي عيسويءَ ۾ ھتي 80 کان 100 جي لڳڀڳ يھودي بہ رھائش پذير ھئا&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://dbs.anumuseum.org.il/skn/en/c6/e154014/Place/Oxford_UK|website=dbs.anumuseum.org.il|access-date=2021-12-19}}&lt;/ref&gt;.

ھن شھر ڪنگ ھينري ثاني (King Henry II) جي دور ۾ ڪافي ترقي ڪئي. شھر اندر ۽ ان جي آسپاس ڪيتريون ئي مذھبي عمارتون اڏيون ويون. ڪنگ ھينري ثاني کي ٻہ پٽ پڻ ھتي ڄاوا ھئا.

== آڪسفورڊ يونيورسٽي ==
آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جو سڀ کان اوائلي لکت ۾ ذڪر ٻارھين صديءَ جي رڪارڊ مان ملي ٿو. ٻارھين صديءَ ۾ ھن يونيورسٽيءَ جون ڪيتريون ئي عمارتون شھر ۾ پکڙيل ھيون. انھن عمارتن مان فقط سينٽ ايڊمنڊ ھال (St Admund Hall) وڃي بچيو آھي جنھن کي 1957ع ۾ ڪاليج جو درجو ڏنو ويو. چيو وڃي ٿو تہ وچئين دور ۾ ھن يونيورسٽيءَ جون ھڪ سو کان بہ مٿي عمارتون موجود ھيون. تاريخدان چون ٿا تہ تيرھين صديءَ جي شروع ۾ ھن يونيورسٽيءَ ۾ 1500ع کان بہ مٿي شاگرد علد جي اڃ اجھائيندا ھئا ۽ جيتري شھر جي آبادي ھئي اوترائي شاگرد ھتي پڙھندا ھئا&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Port|first=M. H.|date=1985-09-01|title=The London Encyclopaedia. Edited by Ben Weinreb and Christopher Hibbert. Pp. 1029. London: Macmillan, 1983. £24.00|url=http://dx.doi.org/10.1093/notesj/32.3.386-b|journal=Notes and Queries|volume=32|issue=3|pages=386–387|doi=10.1093/notesj/32.3.386-b|issn=1471-6941}}&lt;/ref&gt;. يونيورسٽيءَ جون پنھنجون ھاسٽلون نہ ھيون ۽ شاگرد خانگي مسواڙ جي گھرن ۾ رھندا ھئا. البت اڳتي ھلي شاگردن ۽ استادن لاءِ يونيرسٽيءَ رھائش جو بندوبست ڪرڻ شروع ڪيو. تيرھين صديءُ جي اخڙي اڌ ۾ يونيورستيءَ جا پھريان ڪاليج قائم ٿيا جن ۾ يونيورسٽي ڪاليج (1249ع)، بيليول ڪاليج (1263ع) ۽ مرٽن ڪاليج (1264ع) شامل آھن. ھي ڪاليج ان زماني ۾ ٺھيا جڌھن يورپي ماھرن يوناني فلاسافيءَ کي انگريزيءَ ۾ ترجمون ڪرڻ جي شروعات ڪئي. 

1517ع ۾ انگلينڊ ۾ ”سئيٽنگ سڪنيس“ (Sweating Sickness) جي نالي سان ھڪ خطرناڪ بيماري پيدا ٿي پئي جنھن ۾ آڪسفورڊ، ڪيمبرج ۽ آسپاس واري علائقي جي اڌ آبادي اجل جو شڪار ٿي وئي. ھن وبا سبب آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جا ڪيترائي شاگرد بہ پنھنجيون حياتيون وڃائي ويٺا. تيرھين صديءَ ۾ ھتان جي رھواسين ۽ شاگردن جي وچ ۾ خونريز فساد بہ ٿيا پر يونيورسٽي وقت سان گڏ ترقي ڪندي رھي ۽ دنيا جي عظيم يونيورسٽين ۾ شمار ٿيڻ لڳي.

== سترھينءَ کان اوڻويھين صديءَ وارو دور ==
انگريزي گھرو ويڙھ دوران جڏھن انگلينڊ جي بادشاھ چارلس پھرئين (Charles I) کي لنڊن مان بيدخل ڪيو ويو تہ ھو 1642ع ۾ آڪسفورڊ ۾ اچي رھيو.66_1665ع ڌاري جنرل فيئرفيڪس جي ڪمانڊ ۾ ھن شھر تي انگريزي فوج جو قبضو ٿيو. ارڙھين صدي عيسويءَ ۾ ھن شھر کي واھن (Canals) وسيلي ٻين شھرن سان ڳنڍيو ويو. 1844ع ۾ لنڊن ۽ آڪسفورڊ جي وچ ۾ ريل جي پٽڙي وڇائي وئي. اوڻويھين صديءَ ۾ ھن شھر جي پکيڙ ۽ آباديءَ ۾ خاطرّخواھ واڌارو آيو ۽ ڪيتريون ئي نيون عمارتون تعمير ٿيون. آڪسفورڊ جي مشھور ٽائون ھال بلڊنگ جو افتتاح 1897ع ۾ ٿيو.

== ويھين ۽ ايڪويھين صدي ==
ٻي عالمگير جنگ دوران آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جي شاگردن جو تعداد گھٽجي ويو ۽ يونيورستيءَ جون ڪيتريون ئي عمارتون فوجين جي رھائش لاءِ مخصوص ڪيون ويون. جنگ دوران ھي شھر جرمن فوج جي حملن جو ٽارگيٽ نہ رھيو. شايد ان جو ھڪ سبب اھو ھو تہ ھٽلر ھن شھر کي پنھنجي نئين گاديءَ جو ھنڌ بنائڻ جي رٿ رٿي ھئي. ٻيو تہ ھتي جھازن ٺاھڻ ۽ اسٽيل جي مينوفيڪچرنگ جا ڪارخانا نہ ھئڻ جي برابر ھئا. جنگ دوران وڏي تعداد ۾ ماڻھن لنڊن ڇڏي ھتي اچي پناھ ورتي. ويھين صديءَ جي پھرئين اڌ ۾ ھتان جي معيشيت ۽ آباديءَ ۾ ھيڪاندو واڌارو آيو. ھتي  پرنٽنگ ۽ پبلشنگ جا وڏا ادارا قائم ٿيا.
اڳتي ھلي ڪارن ٺاھڻ جا ڪارخانا، اسٽيل پلانٽ ۽ ٻيون صنعتون کليون. 1991ع ۾ ھتي آڪسفورڊ بروڪس يونيورسٽيءَ جو قيام عمل ۾ آيو. ھتي ٻاھرين ملڪن خاص طور تي ڏکڻ ايشيا مان آيل پرڏيھين جو بہ چڱو تعداد آباد آھي. 2011ع واري آدمشماريءَ مطابق ھن شھر جي 22 سيڪڙو آبادي ڪاري چمڙيءَ وارن آفريقي ماڻھن يا ٻين نسلن جي اقليتن سان واسطو رکندڙ ماڻھن جي آھي.

== جاگرافي ==
ڀونءِ نگاريءَ پٽاندر آڪسفورڊ جي بيهڪ اتر ۾ ويڪرائي ڦاڪ  51°45′07 ۽ اوڀر ۾ ڊگھائي ڦاڪ  &quot;5 '19 °68 آهي. ھي شھر ريڊنگ (Reading) کان 39 ڪلوميٽر اتر اولھ، سئنڊن (Swindon) کان 39 ڪلوميٽر اتر اوڀر ۽ [[لنڊن]] کان  اتر اولھ  طرف 90 ڪلوميٽر پري آباد آھي.

ڪوپن ڪلاسيفڪيشن مطابق آڪسفورڊ جي آبھوا وچٿري سامونڊي(maritime temperate) آھي. ائٽلانڪ سمنڊ مان اٿندڙ ھوائون ھتي مينھن وسائين ٿيون. سال جو ڪوبہ اھڙو مھينو ناھي جنھن ۾ مينھن نہ وسي. موسمياتي رڪارڊ مطابق، آڪسفورڊ جو گھٽ ۾ گھٽ گرميءَ جو درجو (0&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 17.7&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C- ھو جيڪو 24 ڊسمبر 1860ع تي رڪارڊ ڪيو ويو، جڏھن تہ ھتان جو وڌ ۾ وڌ گرميءَ جو درجو (98&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 36.5&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C ھو جيڪو 25 جولاءِ 2019ع تي رڪارڊ ڪيو ويو. تاريخ جو سڀ کان خشڪ سال 1788ع ھو، انھيءَ سال سڄي سال ۾ فقط 336.7 ملي ميٽر مينھن وسيو. ان جي ابتڙ 2012ع ۾ ھتي تاريخ جو گھڻي ۾ گھڻو مينھن (979.5 ملي ميٽر) وسيو. تاريخ جو سڀ کان گھميل مھينو سيپٽمبر 1774ع ھو جڏھن ھتي 223.9 ملي ميٽر مينھن وسيو. تاريخ جو سڀ کان گرم مھينو جولاءِ 1983ع ھو جنھن ۾ ھتان جي سراسري گرميءَ جو درجو(70&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 21.1&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C ھو جڏھن تہ جنوري 1963ع آڪسفورڊ جي تاريخ جو ٿڌي ۾ ٿڌو مھينو ھو جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو (27&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 3&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C- رڪارڊ ڪيو ويو. آڪسفورڊ جي تاريز جو سڀ کان گرم مھينو 2014ع ھو جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو(53&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;F) 11.8&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C رھيو ۽ تاريخ جو ٿڌي ۾ ٿڌو سال 1879ع ھو جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو (46&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F)  7.7&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C ھو. فيبروري 1888ع اھو مھينو ھو جنھن ۾ ھتي 61 سينٽي ميٽر برفباري ٿي. ڪنھن ھڪ مھيني ۾ آڪسفورڊ ۾ اھا تاريخ جي سڀ کان وڏي برفباري ھئي.

== معيشيت ==
آڪسفورڊ جي معيشيت ۾ موٽر ڪارون ٺاھن جا ڪارخانا، ڪتابن جي ڇپائي، سائنس ۽ ٽيڪنالاجي، تعليم ۽ سياحت جا کاتا خاص اھميت رکن ٿا. 

=== موٽر ڪارن ٺاھڻ جا ڪارخانا ===
آڪسفورڊ  موٽر ڪارن جي مينوفيڪچرنگ  ۾ ڪافي مشھور آھي. ھتي جڳ مشھور ڪمپمني مورس موٽرس پنھنجون آفيسون 1910ع ۾ قائم ڪيون.  ڪارون ٺاھڻ جا پلانٽ آڪسفورڊ جي ٻاھران ڪائولي (Cowley) ۾ ڪم ڪن ٿا.  

=== ڇپائيءَ جو ڪم ===
آڪسفورڊ  يونيورسٽي فقط تدريس ۽ کوجنا ۾ ۾شھور نہ آھي.  ھن يونيورسٽيءَ جو ڪتابن جي ڇپائيءَ وارو شعبو بہ سڄي دنيا ۾ ۾شھور آھي جنھن کي آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس ڪوٺيو وڃي ٿو.  ھي سڄي دنيا ۾ ڪنھن بہ يونيورسٽيءَ جو وڏي ۾ وڏو ڇپائيءَ جو شعبو آھي. ھي دنيا ۾ يونيورسٽيءَ جو ٻيو نمبر پراڻو ڇپائيءَ وارو ادارو آھي. ياد رھي تہ دنيا ۾ سڀ کان پراڻو يونيورسٽيءَ جو ڇپائيءَ وارو شعبو ڪئمبرج يونيورسٽي پريس آھي.  

آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جو انتظام 15 آفيسر ھلائين ٿا جيڪي يونيورسٽيءَ جي وائيس چانسلر طرفان مقرر ٿيل ھوندا آھن.  

انھن کي پريس جا ڊيليگيٽ چيو وڃي ٿو.  اھي ڊيليگيٽ  پريس جي سيڪريٽريءَ جي ھٿ ھيٺ ڪم ڪن ٿا.  آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ ۾ ڇپائيءَ جو ڪم 1480ع ۾ شروع ٿيو. انوقت ھيءَ يونيورسٽي  بائيبل ۽  ٻين مذھبي ڪتانن جي ڇپائيءَ ۾ ڪافي مشھور ھئي. گڏوگڏ ھتي تحقيقي ڪم تي مشتمل ڪتاب پڻ ڇپجڻ لڳا. آڪسفورڊ يونيورسٽي پنھنجي ڊڪشنرين جي ڪري بہ سڄي دنيا ۾ مشھور آھي. ھن وقت ھن پريس ۾ اٽڪل 6000 ڪتاب ھر سال ڇپجن ٿا. ھن پريس جون شاخون ڪيترن ئي ملڪن ۾ ڪم ڪري رھيون آھن.        

آڪسفورڊ ۾ ولي بليڪويل (Willey-Blackwell) ۽ ايلسويئر (Elsevier) جھڙا  بين الاقوامي ادارا  پڻ ڇپائيءَ جو ڪم ڪن ٿا.        

=== سائنس ۽ ٽيڪنالاجي ===
آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جي ڪري ھن شھر ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ سان واسطو رکندڙ ڪاروبار کي گھڻي ھٿي ملي آھي.     

ھن شھر ۾ انفارميشن ٽيڪنالاجي، سافٽ ويئر ڊولپمينٽ ۽ سائنسي پرزا ٺاھڻ جون ڪيتريون ئي ڪمپنيون قائم ٿي چڪيون آھن. انھن ۾ ھيٺيون ڪمپنيون خاص ذڪر لائق آھن:      

'''آڪسفورڊ انسٽرومينٽس  (Oxford Instruments):''' ھيءَ برطانوي ڪمپني صنعتن ۽ کوجنا لاءِ سائنسي پرزا، اوزار ۽ ٻيو سامان مھيا ڪندي آھي. ھيءَ ڪمپني 1959ع ۾ قائم ٿي. ھيءَ ڪمپني مختلف اسپتالن کي بايو ميڊيڪل جو سامان ۽ مشينون مھيا ڪري ٿي.      

'''ريسرچ مشينس  (Research Machines):''' ھيءَ ڪمپني برطانوي اسڪولن، ڪاليجن ءَ يونيورسٽين کي انفارميشن ٽيڪنالاجيءَ سان لاڳاپيل سائنسي سامان مھيا ڪري ٿي. ھن ڪمپنيءَ جون آڪسفورڊ سميت مختلف برطانوي شھرن ۾ شاخون آھن.     

'''سوفوس گروپ (Sophos Group):''' ھيءَ سافٽ ويئر ڊولپمينٽ جي ڪمپني آھي. ھيءَ ڪمپني خاص طور تي سيڪيورٽي سافٽ ويئر مھيا ڪندي آھي. ھن ڪمپنيءَ ڪجهه اينٽي وائرس پيڪيج پڻ متعارف ڪرايا آھن.     

=== تعليم ===
آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ ھن شھر کي تعليمي صنعت جو مرڪز بنائي ڇڏيو آھي.  ڪيتريون ئي ڪمپنيون آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ مان فارغ التحصيل شاگردن کي اسڪولن، ڪاليجن ۽ يونيورسٽين ۾ استاد ڀرتي ڪرڻ لاءِ ھتي اينديون آھن. ّخاص طور تي اھي استاد ڀرتي ڪيا وڃن ٿا جيڪي انگريزي ٻوليءَ کي ھڪ پرڏيھي ٻوليءَ طور پڙھائڻ جي صلاحيت رکن ٿا.            

=== '''سياحت''' ===
آڪسفورڊ جو شھر ۽ يونيورسٽي ڌسڻ لاءِ ڪيترائي سياح ھر سال ھتي گھمڻ اچن ٿا. يونيورسٽيءَ جو گرجا گھر،  ڪارفيڪس ٽاور (Carfax Tower)  ۽ ٻيون ڏسڻ جھڙيون جايون سياحن کي پاڻ ڏانھن ڇڪين ٿيون. ھتي ڪيترائي پارڪ، قديم ۽ جديد عمارتون، شاپنگ مال ۽ شراب جون بٺيون آھن. ھي شھر روڊ، ريل ۽ پاڻيءَ وسيلي ٻين شھرن سان ڳنڍيل آھي. آڪسفورڊ کان لنڊن جي ھوائي اڏن تائين پھچڻ لاءِ خاص ريل گاڏيون ھلن ٿيون. ھن شھر ۾ عجائب گھر،  آرٽ گيلريون، سئنيمائون، ٿيٽر، لائبرريون ۽ مختلف راندين جا ميدان پڻ موجود آھن.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:آڪسفورڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ جا شھر]]
[[زمرو:انگلينڊ ۾ يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>s9isefei0t72pvpm8k0zjipylsqjz7n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416659</id>
      <parentid>416657</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:آڪسفورڊ شائر]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23668" sha1="487k0kd2u6n86s102z3ajwrh49jj25k" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;| official_name = آڪسفورڊ
| other_name = 
| nickname = &quot;the City of Dreaming Spires&quot;
| settlement_type = شھر
| motto = &quot;Fortis est veritas&quot; &lt;small&gt;''&quot;The truth is strong&quot;''&lt;/small&gt;
&lt;!-- images and maps -----------&gt;| image_skyline = Oxford Montage 2012.png
| imagesize = 280px
| image_caption = مٿان کان، کاٻي کان ساڄي:
 ريڊڪلف ڪئميرا، ھاءِ اسٽريٽ، نيچرل ھسٽري ميوزيم، پٽ رور ميوزيم  ،آڪسفورڊ  اسڪاءِ لائين پانوراما
| image_flag = 
| flag_size = 
| image_seal = 
| seal_size = 
| image_shield = 
| shield_link = 
| shield_size = 
| image_blank_emblem = Coat of arms for the City of Oxford.svg
| blank_emblem_type = مھر
| blank_emblem_size = 160px
| blank_emblem_link = 
| image_map = Oxford UK locator map.svg
| mapsize = 250px
| map_caption = آڪسفورڊ شائر ۾ بيھڪ
| image_map1 = 
| mapsize1 = 
| map_caption1 = 
| pushpin_map = England#UK#Europe
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_caption = انگلينڊ ۾ بيھڪ## برطانيہ ۾ بيھڪ ## يورپ ۾ بيھڪ
| pushpin_mapsize = 
| pushpin_relief = 1
&lt;!-- Location ------------------&gt;| subdivision_type = [[List of sovereign states|آزاد مملڪت]]
| subdivision_name = [[برطانيہ]]
| subdivision_type1 = [[Countries of the United Kingdom|ملڪ]]
| subdivision_name1 = [[انگلينڊ]]
| subdivision_type2 = [[Regions of England|ريجن]]
| subdivision_name2 = [[ڏکڻ اوڀر انگلينڊ]]
| subdivision_type3 = [[Ceremonial counties of England|ڪائونٽي]]
| subdivision_name3 = [[آڪسفورڊشائر]]
| subdivision_type4 = انتظامي مرڪزي آفيس
| subdivision_name4 = آڪسفورڊ سٽي سينٽر
&lt;!-- Politics -----------------&gt;| government_footnotes = 
| government_type = [[City status in the United Kingdom|شھر]]
| leader_title = Governing&amp;nbsp;body
| leader_name = [[آڪسفورڊ سٽي ڪائونسل]]
| leader_title1 = [[لارڊ ميئر]]
| leader_name1 = 
| leader_title2 = [[Sheriff|Sheriff of Oxford]]
| leader_name2 = Dick Wolff&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.oxford.gov.uk/homepage/222/civic_office_holders |title=Civic office holders |publisher=Oxford City Council |access-date=26 April 2021 |archive-date=26 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426092620/https://www.oxford.gov.uk/homepage/222/civic_office_holders |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| leader_title3 = Executive
| leader_name3 = [[Labour Party (UK)|Labour]]
| leader_title4 = [[List of MPs elected in the 2019 United Kingdom general election|MPs]]
| leader_name4 = [[Anneliese Dodds]] ([[Labour and Co-operative|Labour &amp; Co-op]], [[Oxford East]])&lt;br /&gt;[[Layla Moran]] [[Liberal Democrats (UK)|(Liberal Democrat]], [[Oxford West and Abingdon]])
| established_title = بنياد پيو
| established_date = اٺين صدي عيسوي
| established_title2 = ٽائون جو درجو مليو
| established_date2 = 
| established_title3 = شھر جو درجو مليو
| established_date3 = 1542
&lt;!-- Area ---------------------&gt;| area_magnitude = 
| unit_pref = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 45.59&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
| area_land_km2 = &lt;!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
| area_water_km2 = 
| area_total_sq_mi = 
| area_land_sq_mi = 
| area_water_sq_mi = 
| area_water_percent = 
| area_urban_km2 = 
| area_urban_sq_mi = 
| area_metro_km2 = 
| area_metro_sq_mi = 
| area_blank1_title = 
| area_blank1_km2 = 
| area_blank1_sq_mi = &lt;!-- Population: 38,693 (2020) --&gt;
| population_total = 152,450&lt;ref name=&quot;pop17&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.oxford.gov.uk/info/20131/population/459/oxfords_population |title=Key Facts about Oxford |publisher=Oxford City Council |access-date=5 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806021342/https://www.oxford.gov.uk/info/20131/population/459/oxfords_population |archive-date=6 August 2020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = 2017
| population_density_km2 = 3270
| population_density_sq_mi = 
| population_metro = 244000
| population_density_metro_km2 = 
| population_density_metro_sq_mi = 
| population_urban = 
| population_density_urban_km2 = 
| population_density_urban_sq_mi = 
| population_blank1_title = 
| population_blank1 = 
| population_density_blank1_title = 
| population_density_blank1_km2 = 
| population_density_blank1_sq_mi = 
| population_blank2_title = Ethnicity (2011)&lt;ref name=&quot;OLA&quot;&gt;{{NOMIS2011|id=1946157324|title=Oxford Local Authority|access-date=9 February 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;!--mathematics required--&gt;
| population_blank2 = 63.6% [[White British]]&lt;br /&gt;1.6% [[Irish Briton|White Irish]]&lt;br /&gt;12.5% [[Other White]]&lt;br /&gt;12.5% [[British Asian]]&lt;br /&gt;4.0% [[British Mixed|Mixed Race]]&lt;br /&gt;4.6% [[Black British|Black]]&lt;br /&gt;1.4% [[Other ethnic group (United Kingdom Census)|Other]]
| population_density_blank2_km2 = 
| population_density_blank2_sq_mi = 
| population_demonym = [[Oxonian]]
&lt;!-- General information ---------------&gt;| timezone = [[Greenwich Mean Time|GMT]]
| utc_offset = 0
| timezone_DST = [[British Summer Time|BST]]
| utc_offset_DST = +1
| coordinates = {{coord|51|45|7|N|1|15|28|W|region:GB|display=inline}}
| elevation_footnotes = &lt;!--for references: use&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m = 
| elevation_ft = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
| postal_code_type = Postcode
| postal_code = [[OX postcode area|OX1, OX2, OX3, OX4]]
| area_code = 01865
| blank_name = [[ISO 3166-2:GB|ISO 3166-2]]
| blank_info = GB-OXF
| blank1_name = [[ONS coding system|ONS code]]
| blank1_info = 38UC (ONS)&lt;br /&gt;E07000178 (GSS)
| blank2_name = [[British national grid reference system|OS grid reference]]
| blank2_info = {{gbmappingsmall|SP513061}}
| blank3_name = [[Nomenclature of Territorial Units for Statistics|NUTS]] 3
| blank3_info = 
| blank4_name = Police
| blank4_info = [[Thames Valley Police|Thames Valley]]
| blank5_name = Ambulance
| blank5_info = [[South Central Ambulance Service|South Central]]
| blank2_name_sec2 = Fire &amp; Rescue
| blank2_info_sec2 = [[Oxfordshire Fire and Rescue Service|Oxfordshire]]
| website = [http://www.oxford.gov.uk/ www.oxford.gov.uk]
| footnotes = 
| name = 
}}

آ'''ڪسفورڊ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]:  Oxford) [[انگلينڊ]] [[عظيم برطانيا|برطانيہ]] جو ھڪ مشھور شھر آھي.  ھي آڪسفورڊ شائر جو واحد ڪائونٽي ٽائون آھي. 2017ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آدمشماري 152450 ماڻھن تي مشتمل آھي&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.oxford.gov.uk/info/20131/population/459/oxfords_population|title=Oxford's Population|last=Council|first=Oxford City|website=www.oxford.gov.uk|language=en|access-date=2021-12-19}}&lt;/ref&gt;. ھي شھر  [[لنڊن]] کان 90 ڪلوميٽر اتر اوڀر ۾ ۽ برمنگھم کان ڏکڻ اوڀر ۾ 103 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آباد آھي. ھي برطانيہ جي سڀ کان پراڻي [[آڪسفورڊ يونيورسٽي]]ءَ جي ڪري سڄي دنيا ۾ مشھور آھي&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/61217589|title=Oxford &amp; Cambridge : an uncommon history|last=Sager|first=Peter|date=2006|publisher=Thames &amp; Hudson|isbn=0-500-51249-3|location=New York|oclc=61217589}}&lt;/ref&gt;. ھي شھر پنھنجي عظيم الشان قديم ۽ جديد عمارتن جي ڪري بہ ڪافي مشھور آھي. ھن شھر جي مکيہ صنعتن ۾ موٽر ڪارون ٺھڻ جا ڪارخانا، تعليم، ڇپائي، انفارميشن ٽيڪنالاجي ۽ سائنس شامل آھن.

== اوائلي تاريخ ==
آڪسفورڊ جو بنياد اينگلو سيڪسن قوم تاريخ جي وچئين دور ۾ رکيو. آڪسفورڊ جو پراڻو نالو آڪسنفورڊ (Oxnaford) ھو. لفظ ”آڪسنفورڊِ“ ٻن لفظن آڪسن (Oxen) ۽ فورڊ (Ford) مان ورتل آھي جنھن جي معني آھي ”اھو ھنڌ جتان ڍڳا درياءُ پار ڪري سگھن”&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/18691868|title=The place-names of Oxfordshire|last=Gelling|first=Margaret|date=1971|publisher=University Press|others=Doris Mary Parsons, Lady Stenton|isbn=0-521-04916-4|location=Cambridge|oclc=18691868}}&lt;/ref&gt;. ھن ھنڌ تي 900ع ڌاري ڍڳي گاڏيون درياءُ پار ڪنديون ھيون. ڏھين صدي عيسويءَ ۾ آڪسفورڊ مرسيا (Mercia) ۽ ويسيڪس (Wessex) بادشاھتن جي وچ ۾ ھڪ فوجي سرحد واري حيثيت اختيار ڪري ورتي. 1002ع ۾ ھتي ڊنمارڪ جي ڊينس (Danes) قوم چڙھائي ڪئي ۽ ھڪ خونريز جنگ کان پوِءِ ھنن انگلينڊ تي قبضو ڪري ورتو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://web.archive.org/web/20171027125423/http://www.oxfordtimes.co.uk/lifestyle/history/4999809.When_Vikings_put_Oxford_to_the_torch/?ref=rss|title=When Vikings put Oxford to the torch {{!}} The Oxford Times|date=2017-10-27|website=web.archive.org|access-date=2021-12-19}}&lt;/ref&gt;. اڳتي ھلي 1066ع ۾  فرانس جي نارمن (Norman) قوم ھن شھر تي قبضو ڪري ھتان جي معيشيت کي تباھ ۽ برباد ڪيو. نارمن گورنر ھتي ھڪ قلعو پڻ جوڙايو جيڪو اڄ ڏينھن تائين قائم ۽ دائم آھي. نارمن قوم جا ماڻھو ڪافي عرصي تائين ھن قلعي اندر آباد رھيا. اھي اھڃاڻ بہ مليا آھن تہ ٻارھين صدي عيسويءَ ۾ ھتي 80 کان 100 جي لڳڀڳ يھودي بہ رھائش پذير ھئا&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://dbs.anumuseum.org.il/skn/en/c6/e154014/Place/Oxford_UK|website=dbs.anumuseum.org.il|access-date=2021-12-19}}&lt;/ref&gt;.

ھن شھر ڪنگ ھينري ثاني (King Henry II) جي دور ۾ ڪافي ترقي ڪئي. شھر اندر ۽ ان جي آسپاس ڪيتريون ئي مذھبي عمارتون اڏيون ويون. ڪنگ ھينري ثاني کي ٻہ پٽ پڻ ھتي ڄاوا ھئا.

== آڪسفورڊ يونيورسٽي ==
آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جو سڀ کان اوائلي لکت ۾ ذڪر ٻارھين صديءَ جي رڪارڊ مان ملي ٿو. ٻارھين صديءَ ۾ ھن يونيورسٽيءَ جون ڪيتريون ئي عمارتون شھر ۾ پکڙيل ھيون. انھن عمارتن مان فقط سينٽ ايڊمنڊ ھال (St Admund Hall) وڃي بچيو آھي جنھن کي 1957ع ۾ ڪاليج جو درجو ڏنو ويو. چيو وڃي ٿو تہ وچئين دور ۾ ھن يونيورسٽيءَ جون ھڪ سو کان بہ مٿي عمارتون موجود ھيون. تاريخدان چون ٿا تہ تيرھين صديءَ جي شروع ۾ ھن يونيورسٽيءَ ۾ 1500ع کان بہ مٿي شاگرد علد جي اڃ اجھائيندا ھئا ۽ جيتري شھر جي آبادي ھئي اوترائي شاگرد ھتي پڙھندا ھئا&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Port|first=M. H.|date=1985-09-01|title=The London Encyclopaedia. Edited by Ben Weinreb and Christopher Hibbert. Pp. 1029. London: Macmillan, 1983. £24.00|url=http://dx.doi.org/10.1093/notesj/32.3.386-b|journal=Notes and Queries|volume=32|issue=3|pages=386–387|doi=10.1093/notesj/32.3.386-b|issn=1471-6941}}&lt;/ref&gt;. يونيورسٽيءَ جون پنھنجون ھاسٽلون نہ ھيون ۽ شاگرد خانگي مسواڙ جي گھرن ۾ رھندا ھئا. البت اڳتي ھلي شاگردن ۽ استادن لاءِ يونيرسٽيءَ رھائش جو بندوبست ڪرڻ شروع ڪيو. تيرھين صديءُ جي اخڙي اڌ ۾ يونيورستيءَ جا پھريان ڪاليج قائم ٿيا جن ۾ يونيورسٽي ڪاليج (1249ع)، بيليول ڪاليج (1263ع) ۽ مرٽن ڪاليج (1264ع) شامل آھن. ھي ڪاليج ان زماني ۾ ٺھيا جڌھن يورپي ماھرن يوناني فلاسافيءَ کي انگريزيءَ ۾ ترجمون ڪرڻ جي شروعات ڪئي. 

1517ع ۾ انگلينڊ ۾ ”سئيٽنگ سڪنيس“ (Sweating Sickness) جي نالي سان ھڪ خطرناڪ بيماري پيدا ٿي پئي جنھن ۾ آڪسفورڊ، ڪيمبرج ۽ آسپاس واري علائقي جي اڌ آبادي اجل جو شڪار ٿي وئي. ھن وبا سبب آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جا ڪيترائي شاگرد بہ پنھنجيون حياتيون وڃائي ويٺا. تيرھين صديءَ ۾ ھتان جي رھواسين ۽ شاگردن جي وچ ۾ خونريز فساد بہ ٿيا پر يونيورسٽي وقت سان گڏ ترقي ڪندي رھي ۽ دنيا جي عظيم يونيورسٽين ۾ شمار ٿيڻ لڳي.

== سترھينءَ کان اوڻويھين صديءَ وارو دور ==
انگريزي گھرو ويڙھ دوران جڏھن انگلينڊ جي بادشاھ چارلس پھرئين (Charles I) کي لنڊن مان بيدخل ڪيو ويو تہ ھو 1642ع ۾ آڪسفورڊ ۾ اچي رھيو.66_1665ع ڌاري جنرل فيئرفيڪس جي ڪمانڊ ۾ ھن شھر تي انگريزي فوج جو قبضو ٿيو. ارڙھين صدي عيسويءَ ۾ ھن شھر کي واھن (Canals) وسيلي ٻين شھرن سان ڳنڍيو ويو. 1844ع ۾ لنڊن ۽ آڪسفورڊ جي وچ ۾ ريل جي پٽڙي وڇائي وئي. اوڻويھين صديءَ ۾ ھن شھر جي پکيڙ ۽ آباديءَ ۾ خاطرّخواھ واڌارو آيو ۽ ڪيتريون ئي نيون عمارتون تعمير ٿيون. آڪسفورڊ جي مشھور ٽائون ھال بلڊنگ جو افتتاح 1897ع ۾ ٿيو.

== ويھين ۽ ايڪويھين صدي ==
ٻي عالمگير جنگ دوران آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جي شاگردن جو تعداد گھٽجي ويو ۽ يونيورستيءَ جون ڪيتريون ئي عمارتون فوجين جي رھائش لاءِ مخصوص ڪيون ويون. جنگ دوران ھي شھر جرمن فوج جي حملن جو ٽارگيٽ نہ رھيو. شايد ان جو ھڪ سبب اھو ھو تہ ھٽلر ھن شھر کي پنھنجي نئين گاديءَ جو ھنڌ بنائڻ جي رٿ رٿي ھئي. ٻيو تہ ھتي جھازن ٺاھڻ ۽ اسٽيل جي مينوفيڪچرنگ جا ڪارخانا نہ ھئڻ جي برابر ھئا. جنگ دوران وڏي تعداد ۾ ماڻھن لنڊن ڇڏي ھتي اچي پناھ ورتي. ويھين صديءَ جي پھرئين اڌ ۾ ھتان جي معيشيت ۽ آباديءَ ۾ ھيڪاندو واڌارو آيو. ھتي  پرنٽنگ ۽ پبلشنگ جا وڏا ادارا قائم ٿيا.
اڳتي ھلي ڪارن ٺاھڻ جا ڪارخانا، اسٽيل پلانٽ ۽ ٻيون صنعتون کليون. 1991ع ۾ ھتي آڪسفورڊ بروڪس يونيورسٽيءَ جو قيام عمل ۾ آيو. ھتي ٻاھرين ملڪن خاص طور تي ڏکڻ ايشيا مان آيل پرڏيھين جو بہ چڱو تعداد آباد آھي. 2011ع واري آدمشماريءَ مطابق ھن شھر جي 22 سيڪڙو آبادي ڪاري چمڙيءَ وارن آفريقي ماڻھن يا ٻين نسلن جي اقليتن سان واسطو رکندڙ ماڻھن جي آھي.

== جاگرافي ==
ڀونءِ نگاريءَ پٽاندر آڪسفورڊ جي بيهڪ اتر ۾ ويڪرائي ڦاڪ  51°45′07 ۽ اوڀر ۾ ڊگھائي ڦاڪ  &quot;5 '19 °68 آهي. ھي شھر ريڊنگ (Reading) کان 39 ڪلوميٽر اتر اولھ، سئنڊن (Swindon) کان 39 ڪلوميٽر اتر اوڀر ۽ [[لنڊن]] کان  اتر اولھ  طرف 90 ڪلوميٽر پري آباد آھي.

ڪوپن ڪلاسيفڪيشن مطابق آڪسفورڊ جي آبھوا وچٿري سامونڊي(maritime temperate) آھي. ائٽلانڪ سمنڊ مان اٿندڙ ھوائون ھتي مينھن وسائين ٿيون. سال جو ڪوبہ اھڙو مھينو ناھي جنھن ۾ مينھن نہ وسي. موسمياتي رڪارڊ مطابق، آڪسفورڊ جو گھٽ ۾ گھٽ گرميءَ جو درجو (0&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 17.7&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C- ھو جيڪو 24 ڊسمبر 1860ع تي رڪارڊ ڪيو ويو، جڏھن تہ ھتان جو وڌ ۾ وڌ گرميءَ جو درجو (98&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 36.5&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C ھو جيڪو 25 جولاءِ 2019ع تي رڪارڊ ڪيو ويو. تاريخ جو سڀ کان خشڪ سال 1788ع ھو، انھيءَ سال سڄي سال ۾ فقط 336.7 ملي ميٽر مينھن وسيو. ان جي ابتڙ 2012ع ۾ ھتي تاريخ جو گھڻي ۾ گھڻو مينھن (979.5 ملي ميٽر) وسيو. تاريخ جو سڀ کان گھميل مھينو سيپٽمبر 1774ع ھو جڏھن ھتي 223.9 ملي ميٽر مينھن وسيو. تاريخ جو سڀ کان گرم مھينو جولاءِ 1983ع ھو جنھن ۾ ھتان جي سراسري گرميءَ جو درجو(70&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 21.1&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C ھو جڏھن تہ جنوري 1963ع آڪسفورڊ جي تاريخ جو ٿڌي ۾ ٿڌو مھينو ھو جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو (27&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 3&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C- رڪارڊ ڪيو ويو. آڪسفورڊ جي تاريز جو سڀ کان گرم مھينو 2014ع ھو جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو(53&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;F) 11.8&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C رھيو ۽ تاريخ جو ٿڌي ۾ ٿڌو سال 1879ع ھو جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو (46&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F)  7.7&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C ھو. فيبروري 1888ع اھو مھينو ھو جنھن ۾ ھتي 61 سينٽي ميٽر برفباري ٿي. ڪنھن ھڪ مھيني ۾ آڪسفورڊ ۾ اھا تاريخ جي سڀ کان وڏي برفباري ھئي.

== معيشيت ==
آڪسفورڊ جي معيشيت ۾ موٽر ڪارون ٺاھن جا ڪارخانا، ڪتابن جي ڇپائي، سائنس ۽ ٽيڪنالاجي، تعليم ۽ سياحت جا کاتا خاص اھميت رکن ٿا. 

=== موٽر ڪارن ٺاھڻ جا ڪارخانا ===
آڪسفورڊ  موٽر ڪارن جي مينوفيڪچرنگ  ۾ ڪافي مشھور آھي. ھتي جڳ مشھور ڪمپمني مورس موٽرس پنھنجون آفيسون 1910ع ۾ قائم ڪيون.  ڪارون ٺاھڻ جا پلانٽ آڪسفورڊ جي ٻاھران ڪائولي (Cowley) ۾ ڪم ڪن ٿا.  

=== ڇپائيءَ جو ڪم ===
آڪسفورڊ  يونيورسٽي فقط تدريس ۽ کوجنا ۾ ۾شھور نہ آھي.  ھن يونيورسٽيءَ جو ڪتابن جي ڇپائيءَ وارو شعبو بہ سڄي دنيا ۾ ۾شھور آھي جنھن کي آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس ڪوٺيو وڃي ٿو.  ھي سڄي دنيا ۾ ڪنھن بہ يونيورسٽيءَ جو وڏي ۾ وڏو ڇپائيءَ جو شعبو آھي. ھي دنيا ۾ يونيورسٽيءَ جو ٻيو نمبر پراڻو ڇپائيءَ وارو ادارو آھي. ياد رھي تہ دنيا ۾ سڀ کان پراڻو يونيورسٽيءَ جو ڇپائيءَ وارو شعبو ڪئمبرج يونيورسٽي پريس آھي.  

آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جو انتظام 15 آفيسر ھلائين ٿا جيڪي يونيورسٽيءَ جي وائيس چانسلر طرفان مقرر ٿيل ھوندا آھن.  

انھن کي پريس جا ڊيليگيٽ چيو وڃي ٿو.  اھي ڊيليگيٽ  پريس جي سيڪريٽريءَ جي ھٿ ھيٺ ڪم ڪن ٿا.  آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ ۾ ڇپائيءَ جو ڪم 1480ع ۾ شروع ٿيو. انوقت ھيءَ يونيورسٽي  بائيبل ۽  ٻين مذھبي ڪتانن جي ڇپائيءَ ۾ ڪافي مشھور ھئي. گڏوگڏ ھتي تحقيقي ڪم تي مشتمل ڪتاب پڻ ڇپجڻ لڳا. آڪسفورڊ يونيورسٽي پنھنجي ڊڪشنرين جي ڪري بہ سڄي دنيا ۾ مشھور آھي. ھن وقت ھن پريس ۾ اٽڪل 6000 ڪتاب ھر سال ڇپجن ٿا. ھن پريس جون شاخون ڪيترن ئي ملڪن ۾ ڪم ڪري رھيون آھن.        

آڪسفورڊ ۾ ولي بليڪويل (Willey-Blackwell) ۽ ايلسويئر (Elsevier) جھڙا  بين الاقوامي ادارا  پڻ ڇپائيءَ جو ڪم ڪن ٿا.        

=== سائنس ۽ ٽيڪنالاجي ===
آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جي ڪري ھن شھر ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ سان واسطو رکندڙ ڪاروبار کي گھڻي ھٿي ملي آھي.     

ھن شھر ۾ انفارميشن ٽيڪنالاجي، سافٽ ويئر ڊولپمينٽ ۽ سائنسي پرزا ٺاھڻ جون ڪيتريون ئي ڪمپنيون قائم ٿي چڪيون آھن. انھن ۾ ھيٺيون ڪمپنيون خاص ذڪر لائق آھن:      

'''آڪسفورڊ انسٽرومينٽس  (Oxford Instruments):''' ھيءَ برطانوي ڪمپني صنعتن ۽ کوجنا لاءِ سائنسي پرزا، اوزار ۽ ٻيو سامان مھيا ڪندي آھي. ھيءَ ڪمپني 1959ع ۾ قائم ٿي. ھيءَ ڪمپني مختلف اسپتالن کي بايو ميڊيڪل جو سامان ۽ مشينون مھيا ڪري ٿي.      

'''ريسرچ مشينس  (Research Machines):''' ھيءَ ڪمپني برطانوي اسڪولن، ڪاليجن ءَ يونيورسٽين کي انفارميشن ٽيڪنالاجيءَ سان لاڳاپيل سائنسي سامان مھيا ڪري ٿي. ھن ڪمپنيءَ جون آڪسفورڊ سميت مختلف برطانوي شھرن ۾ شاخون آھن.     

'''سوفوس گروپ (Sophos Group):''' ھيءَ سافٽ ويئر ڊولپمينٽ جي ڪمپني آھي. ھيءَ ڪمپني خاص طور تي سيڪيورٽي سافٽ ويئر مھيا ڪندي آھي. ھن ڪمپنيءَ ڪجهه اينٽي وائرس پيڪيج پڻ متعارف ڪرايا آھن.     

=== تعليم ===
آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ ھن شھر کي تعليمي صنعت جو مرڪز بنائي ڇڏيو آھي.  ڪيتريون ئي ڪمپنيون آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ مان فارغ التحصيل شاگردن کي اسڪولن، ڪاليجن ۽ يونيورسٽين ۾ استاد ڀرتي ڪرڻ لاءِ ھتي اينديون آھن. ّخاص طور تي اھي استاد ڀرتي ڪيا وڃن ٿا جيڪي انگريزي ٻوليءَ کي ھڪ پرڏيھي ٻوليءَ طور پڙھائڻ جي صلاحيت رکن ٿا.            

=== '''سياحت''' ===
آڪسفورڊ جو شھر ۽ يونيورسٽي ڌسڻ لاءِ ڪيترائي سياح ھر سال ھتي گھمڻ اچن ٿا. يونيورسٽيءَ جو گرجا گھر،  ڪارفيڪس ٽاور (Carfax Tower)  ۽ ٻيون ڏسڻ جھڙيون جايون سياحن کي پاڻ ڏانھن ڇڪين ٿيون. ھتي ڪيترائي پارڪ، قديم ۽ جديد عمارتون، شاپنگ مال ۽ شراب جون بٺيون آھن. ھي شھر روڊ، ريل ۽ پاڻيءَ وسيلي ٻين شھرن سان ڳنڍيل آھي. آڪسفورڊ کان لنڊن جي ھوائي اڏن تائين پھچڻ لاءِ خاص ريل گاڏيون ھلن ٿيون. ھن شھر ۾ عجائب گھر،  آرٽ گيلريون، سئنيمائون، ٿيٽر، لائبرريون ۽ مختلف راندين جا ميدان پڻ موجود آھن.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:آڪسفورڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ جا شھر]]
[[زمرو:انگلينڊ ۾ يونيورسٽي شهر]]
[[زمرو:آڪسفورڊ شائر]]</text>
      <sha1>487k0kd2u6n86s102z3ajwrh49jj25k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416660</id>
      <parentid>416659</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23714" sha1="4yeimoma6czy2nqrpuxgu50lrrc6mnu" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;| official_name = آڪسفورڊ
| other_name = 
| nickname = &quot;the City of Dreaming Spires&quot;
| settlement_type = شھر
| motto = &quot;Fortis est veritas&quot; &lt;small&gt;''&quot;The truth is strong&quot;''&lt;/small&gt;
&lt;!-- images and maps -----------&gt;| image_skyline = Oxford Montage 2012.png
| imagesize = 280px
| image_caption = مٿان کان، کاٻي کان ساڄي:
 ريڊڪلف ڪئميرا، ھاءِ اسٽريٽ، نيچرل ھسٽري ميوزيم، پٽ رور ميوزيم  ،آڪسفورڊ  اسڪاءِ لائين پانوراما
| image_flag = 
| flag_size = 
| image_seal = 
| seal_size = 
| image_shield = 
| shield_link = 
| shield_size = 
| image_blank_emblem = Coat of arms for the City of Oxford.svg
| blank_emblem_type = مھر
| blank_emblem_size = 160px
| blank_emblem_link = 
| image_map = Oxford UK locator map.svg
| mapsize = 250px
| map_caption = آڪسفورڊ شائر ۾ بيھڪ
| image_map1 = 
| mapsize1 = 
| map_caption1 = 
| pushpin_map = England#UK#Europe
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_caption = انگلينڊ ۾ بيھڪ## برطانيہ ۾ بيھڪ ## يورپ ۾ بيھڪ
| pushpin_mapsize = 
| pushpin_relief = 1
&lt;!-- Location ------------------&gt;| subdivision_type = [[List of sovereign states|آزاد مملڪت]]
| subdivision_name = [[برطانيہ]]
| subdivision_type1 = [[Countries of the United Kingdom|ملڪ]]
| subdivision_name1 = [[انگلينڊ]]
| subdivision_type2 = [[Regions of England|ريجن]]
| subdivision_name2 = [[ڏکڻ اوڀر انگلينڊ]]
| subdivision_type3 = [[Ceremonial counties of England|ڪائونٽي]]
| subdivision_name3 = [[آڪسفورڊشائر]]
| subdivision_type4 = انتظامي مرڪزي آفيس
| subdivision_name4 = آڪسفورڊ سٽي سينٽر
&lt;!-- Politics -----------------&gt;| government_footnotes = 
| government_type = [[City status in the United Kingdom|شھر]]
| leader_title = Governing&amp;nbsp;body
| leader_name = [[آڪسفورڊ سٽي ڪائونسل]]
| leader_title1 = [[لارڊ ميئر]]
| leader_name1 = 
| leader_title2 = [[Sheriff|Sheriff of Oxford]]
| leader_name2 = Dick Wolff&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.oxford.gov.uk/homepage/222/civic_office_holders |title=Civic office holders |publisher=Oxford City Council |access-date=26 April 2021 |archive-date=26 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426092620/https://www.oxford.gov.uk/homepage/222/civic_office_holders |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| leader_title3 = Executive
| leader_name3 = [[Labour Party (UK)|Labour]]
| leader_title4 = [[List of MPs elected in the 2019 United Kingdom general election|MPs]]
| leader_name4 = [[Anneliese Dodds]] ([[Labour and Co-operative|Labour &amp; Co-op]], [[Oxford East]])&lt;br /&gt;[[Layla Moran]] [[Liberal Democrats (UK)|(Liberal Democrat]], [[Oxford West and Abingdon]])
| established_title = بنياد پيو
| established_date = اٺين صدي عيسوي
| established_title2 = ٽائون جو درجو مليو
| established_date2 = 
| established_title3 = شھر جو درجو مليو
| established_date3 = 1542
&lt;!-- Area ---------------------&gt;| area_magnitude = 
| unit_pref = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 45.59&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
| area_land_km2 = &lt;!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
| area_water_km2 = 
| area_total_sq_mi = 
| area_land_sq_mi = 
| area_water_sq_mi = 
| area_water_percent = 
| area_urban_km2 = 
| area_urban_sq_mi = 
| area_metro_km2 = 
| area_metro_sq_mi = 
| area_blank1_title = 
| area_blank1_km2 = 
| area_blank1_sq_mi = &lt;!-- Population: 38,693 (2020) --&gt;
| population_total = 152,450&lt;ref name=&quot;pop17&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.oxford.gov.uk/info/20131/population/459/oxfords_population |title=Key Facts about Oxford |publisher=Oxford City Council |access-date=5 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806021342/https://www.oxford.gov.uk/info/20131/population/459/oxfords_population |archive-date=6 August 2020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = 2017
| population_density_km2 = 3270
| population_density_sq_mi = 
| population_metro = 244000
| population_density_metro_km2 = 
| population_density_metro_sq_mi = 
| population_urban = 
| population_density_urban_km2 = 
| population_density_urban_sq_mi = 
| population_blank1_title = 
| population_blank1 = 
| population_density_blank1_title = 
| population_density_blank1_km2 = 
| population_density_blank1_sq_mi = 
| population_blank2_title = Ethnicity (2011)&lt;ref name=&quot;OLA&quot;&gt;{{NOMIS2011|id=1946157324|title=Oxford Local Authority|access-date=9 February 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;!--mathematics required--&gt;
| population_blank2 = 63.6% [[White British]]&lt;br /&gt;1.6% [[Irish Briton|White Irish]]&lt;br /&gt;12.5% [[Other White]]&lt;br /&gt;12.5% [[British Asian]]&lt;br /&gt;4.0% [[British Mixed|Mixed Race]]&lt;br /&gt;4.6% [[Black British|Black]]&lt;br /&gt;1.4% [[Other ethnic group (United Kingdom Census)|Other]]
| population_density_blank2_km2 = 
| population_density_blank2_sq_mi = 
| population_demonym = [[Oxonian]]
&lt;!-- General information ---------------&gt;| timezone = [[Greenwich Mean Time|GMT]]
| utc_offset = 0
| timezone_DST = [[British Summer Time|BST]]
| utc_offset_DST = +1
| coordinates = {{coord|51|45|7|N|1|15|28|W|region:GB|display=inline}}
| elevation_footnotes = &lt;!--for references: use&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m = 
| elevation_ft = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
| postal_code_type = Postcode
| postal_code = [[OX postcode area|OX1, OX2, OX3, OX4]]
| area_code = 01865
| blank_name = [[ISO 3166-2:GB|ISO 3166-2]]
| blank_info = GB-OXF
| blank1_name = [[ONS coding system|ONS code]]
| blank1_info = 38UC (ONS)&lt;br /&gt;E07000178 (GSS)
| blank2_name = [[British national grid reference system|OS grid reference]]
| blank2_info = {{gbmappingsmall|SP513061}}
| blank3_name = [[Nomenclature of Territorial Units for Statistics|NUTS]] 3
| blank3_info = 
| blank4_name = Police
| blank4_info = [[Thames Valley Police|Thames Valley]]
| blank5_name = Ambulance
| blank5_info = [[South Central Ambulance Service|South Central]]
| blank2_name_sec2 = Fire &amp; Rescue
| blank2_info_sec2 = [[Oxfordshire Fire and Rescue Service|Oxfordshire]]
| website = [http://www.oxford.gov.uk/ www.oxford.gov.uk]
| footnotes = 
| name = 
}}

آ'''ڪسفورڊ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]:  &lt;small&gt;Oxford&lt;/small&gt;) [[انگلينڊ]]، [[گڏيل بادشاھت|گڏيل بادشاهت]] جو ھڪ مشھور شھر آھي. ھي آڪسفورڊ شائر جو واحد ڪائونٽي ٽائون آھي. 2017ع جي انگن اکرن مطابق ھن شھر جي آدمشماري 1,52,450 ماڻھن تي مشتمل هئي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.oxford.gov.uk/info/20131/population/459/oxfords_population|title=Oxford's Population|last=Council|first=Oxford City|website=www.oxford.gov.uk|language=en|access-date=2021-12-19}}&lt;/ref&gt; ھي شھر  [[لنڊن]] کان 90 ڪلوميٽر اتر اوڀر ۾ ۽ [[برمنگهم|برمنگھم]] کان ڏکڻ اوڀر ۾ 103 ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آباد آھي. ھي گڏيل بادشاهت جي سڀ کان پراڻي [[آڪسفورڊ يونيورسٽي]]ءَ جي ڪري سڄي دنيا ۾ مشھور آھي.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/61217589|title=Oxford &amp; Cambridge : an uncommon history|last=Sager|first=Peter|date=2006|publisher=Thames &amp; Hudson|isbn=0-500-51249-3|location=New York|oclc=61217589}}&lt;/ref&gt; ھي شھر پنھنجي عظيم الشان قديم ۽ جديد عمارتن جي ڪري بہ مشھور آھي. ھن شھر جي مکيہ صنعتن ۾ موٽر ڪارون ٺھڻ جا ڪارخانا، تعليم، ڇپائي، انفارميشن ٽيڪنالاجي ۽ سائنس شامل آھن.

== اوائلي تاريخ ==
آڪسفورڊ جو بنياد اينگلو سيڪسن قوم تاريخ جي وچئين دور ۾ رکيو. آڪسفورڊ جو پراڻو نالو آڪسنفورڊ (Oxnaford) ھو. لفظ ”آڪسنفورڊِ“ ٻن لفظن آڪسن (Oxen) ۽ فورڊ (Ford) مان ورتل آھي جنھن جي معني آھي ”اھو ھنڌ جتان ڍڳا درياءُ پار ڪري سگھن”&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/18691868|title=The place-names of Oxfordshire|last=Gelling|first=Margaret|date=1971|publisher=University Press|others=Doris Mary Parsons, Lady Stenton|isbn=0-521-04916-4|location=Cambridge|oclc=18691868}}&lt;/ref&gt;. ھن ھنڌ تي 900ع ڌاري ڍڳي گاڏيون درياءُ پار ڪنديون ھيون. ڏھين صدي عيسويءَ ۾ آڪسفورڊ مرسيا (Mercia) ۽ ويسيڪس (Wessex) بادشاھتن جي وچ ۾ ھڪ فوجي سرحد واري حيثيت اختيار ڪري ورتي. 1002ع ۾ ھتي ڊنمارڪ جي ڊينس (Danes) قوم چڙھائي ڪئي ۽ ھڪ خونريز جنگ کان پوِءِ ھنن انگلينڊ تي قبضو ڪري ورتو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://web.archive.org/web/20171027125423/http://www.oxfordtimes.co.uk/lifestyle/history/4999809.When_Vikings_put_Oxford_to_the_torch/?ref=rss|title=When Vikings put Oxford to the torch {{!}} The Oxford Times|date=2017-10-27|website=web.archive.org|access-date=2021-12-19}}&lt;/ref&gt;. اڳتي ھلي 1066ع ۾  فرانس جي نارمن (Norman) قوم ھن شھر تي قبضو ڪري ھتان جي معيشيت کي تباھ ۽ برباد ڪيو. نارمن گورنر ھتي ھڪ قلعو پڻ جوڙايو جيڪو اڄ ڏينھن تائين قائم ۽ دائم آھي. نارمن قوم جا ماڻھو ڪافي عرصي تائين ھن قلعي اندر آباد رھيا. اھي اھڃاڻ بہ مليا آھن تہ ٻارھين صدي عيسويءَ ۾ ھتي 80 کان 100 جي لڳڀڳ يھودي بہ رھائش پذير ھئا&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://dbs.anumuseum.org.il/skn/en/c6/e154014/Place/Oxford_UK|website=dbs.anumuseum.org.il|access-date=2021-12-19}}&lt;/ref&gt;.

ھن شھر ڪنگ ھينري ثاني (King Henry II) جي دور ۾ ڪافي ترقي ڪئي. شھر اندر ۽ ان جي آسپاس ڪيتريون ئي مذھبي عمارتون اڏيون ويون. ڪنگ ھينري ثاني کي ٻہ پٽ پڻ ھتي ڄاوا ھئا.

== آڪسفورڊ يونيورسٽي ==
آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جو سڀ کان اوائلي لکت ۾ ذڪر ٻارھين صديءَ جي رڪارڊ مان ملي ٿو. ٻارھين صديءَ ۾ ھن يونيورسٽيءَ جون ڪيتريون ئي عمارتون شھر ۾ پکڙيل ھيون. انھن عمارتن مان فقط سينٽ ايڊمنڊ ھال (St Admund Hall) وڃي بچيو آھي جنھن کي 1957ع ۾ ڪاليج جو درجو ڏنو ويو. چيو وڃي ٿو تہ وچئين دور ۾ ھن يونيورسٽيءَ جون ھڪ سو کان بہ مٿي عمارتون موجود ھيون. تاريخدان چون ٿا تہ تيرھين صديءَ جي شروع ۾ ھن يونيورسٽيءَ ۾ 1500ع کان بہ مٿي شاگرد علد جي اڃ اجھائيندا ھئا ۽ جيتري شھر جي آبادي ھئي اوترائي شاگرد ھتي پڙھندا ھئا&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Port|first=M. H.|date=1985-09-01|title=The London Encyclopaedia. Edited by Ben Weinreb and Christopher Hibbert. Pp. 1029. London: Macmillan, 1983. £24.00|url=http://dx.doi.org/10.1093/notesj/32.3.386-b|journal=Notes and Queries|volume=32|issue=3|pages=386–387|doi=10.1093/notesj/32.3.386-b|issn=1471-6941}}&lt;/ref&gt;. يونيورسٽيءَ جون پنھنجون ھاسٽلون نہ ھيون ۽ شاگرد خانگي مسواڙ جي گھرن ۾ رھندا ھئا. البت اڳتي ھلي شاگردن ۽ استادن لاءِ يونيرسٽيءَ رھائش جو بندوبست ڪرڻ شروع ڪيو. تيرھين صديءُ جي اخڙي اڌ ۾ يونيورستيءَ جا پھريان ڪاليج قائم ٿيا جن ۾ يونيورسٽي ڪاليج (1249ع)، بيليول ڪاليج (1263ع) ۽ مرٽن ڪاليج (1264ع) شامل آھن. ھي ڪاليج ان زماني ۾ ٺھيا جڌھن يورپي ماھرن يوناني فلاسافيءَ کي انگريزيءَ ۾ ترجمون ڪرڻ جي شروعات ڪئي. 

1517ع ۾ انگلينڊ ۾ ”سئيٽنگ سڪنيس“ (Sweating Sickness) جي نالي سان ھڪ خطرناڪ بيماري پيدا ٿي پئي جنھن ۾ آڪسفورڊ، ڪيمبرج ۽ آسپاس واري علائقي جي اڌ آبادي اجل جو شڪار ٿي وئي. ھن وبا سبب آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جا ڪيترائي شاگرد بہ پنھنجيون حياتيون وڃائي ويٺا. تيرھين صديءَ ۾ ھتان جي رھواسين ۽ شاگردن جي وچ ۾ خونريز فساد بہ ٿيا پر يونيورسٽي وقت سان گڏ ترقي ڪندي رھي ۽ دنيا جي عظيم يونيورسٽين ۾ شمار ٿيڻ لڳي.

== سترھينءَ کان اوڻويھين صديءَ وارو دور ==
انگريزي گھرو ويڙھ دوران جڏھن انگلينڊ جي بادشاھ چارلس پھرئين (Charles I) کي لنڊن مان بيدخل ڪيو ويو تہ ھو 1642ع ۾ آڪسفورڊ ۾ اچي رھيو.66_1665ع ڌاري جنرل فيئرفيڪس جي ڪمانڊ ۾ ھن شھر تي انگريزي فوج جو قبضو ٿيو. ارڙھين صدي عيسويءَ ۾ ھن شھر کي واھن (Canals) وسيلي ٻين شھرن سان ڳنڍيو ويو. 1844ع ۾ لنڊن ۽ آڪسفورڊ جي وچ ۾ ريل جي پٽڙي وڇائي وئي. اوڻويھين صديءَ ۾ ھن شھر جي پکيڙ ۽ آباديءَ ۾ خاطرّخواھ واڌارو آيو ۽ ڪيتريون ئي نيون عمارتون تعمير ٿيون. آڪسفورڊ جي مشھور ٽائون ھال بلڊنگ جو افتتاح 1897ع ۾ ٿيو.

== ويھين ۽ ايڪويھين صدي ==
ٻي عالمگير جنگ دوران آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جي شاگردن جو تعداد گھٽجي ويو ۽ يونيورستيءَ جون ڪيتريون ئي عمارتون فوجين جي رھائش لاءِ مخصوص ڪيون ويون. جنگ دوران ھي شھر جرمن فوج جي حملن جو ٽارگيٽ نہ رھيو. شايد ان جو ھڪ سبب اھو ھو تہ ھٽلر ھن شھر کي پنھنجي نئين گاديءَ جو ھنڌ بنائڻ جي رٿ رٿي ھئي. ٻيو تہ ھتي جھازن ٺاھڻ ۽ اسٽيل جي مينوفيڪچرنگ جا ڪارخانا نہ ھئڻ جي برابر ھئا. جنگ دوران وڏي تعداد ۾ ماڻھن لنڊن ڇڏي ھتي اچي پناھ ورتي. ويھين صديءَ جي پھرئين اڌ ۾ ھتان جي معيشيت ۽ آباديءَ ۾ ھيڪاندو واڌارو آيو. ھتي  پرنٽنگ ۽ پبلشنگ جا وڏا ادارا قائم ٿيا.
اڳتي ھلي ڪارن ٺاھڻ جا ڪارخانا، اسٽيل پلانٽ ۽ ٻيون صنعتون کليون. 1991ع ۾ ھتي آڪسفورڊ بروڪس يونيورسٽيءَ جو قيام عمل ۾ آيو. ھتي ٻاھرين ملڪن خاص طور تي ڏکڻ ايشيا مان آيل پرڏيھين جو بہ چڱو تعداد آباد آھي. 2011ع واري آدمشماريءَ مطابق ھن شھر جي 22 سيڪڙو آبادي ڪاري چمڙيءَ وارن آفريقي ماڻھن يا ٻين نسلن جي اقليتن سان واسطو رکندڙ ماڻھن جي آھي.

== جاگرافي ==
ڀونءِ نگاريءَ پٽاندر آڪسفورڊ جي بيهڪ اتر ۾ ويڪرائي ڦاڪ  51°45′07 ۽ اوڀر ۾ ڊگھائي ڦاڪ  &quot;5 '19 °68 آهي. ھي شھر ريڊنگ (Reading) کان 39 ڪلوميٽر اتر اولھ، سئنڊن (Swindon) کان 39 ڪلوميٽر اتر اوڀر ۽ [[لنڊن]] کان  اتر اولھ  طرف 90 ڪلوميٽر پري آباد آھي.

ڪوپن ڪلاسيفڪيشن مطابق آڪسفورڊ جي آبھوا وچٿري سامونڊي(maritime temperate) آھي. ائٽلانڪ سمنڊ مان اٿندڙ ھوائون ھتي مينھن وسائين ٿيون. سال جو ڪوبہ اھڙو مھينو ناھي جنھن ۾ مينھن نہ وسي. موسمياتي رڪارڊ مطابق، آڪسفورڊ جو گھٽ ۾ گھٽ گرميءَ جو درجو (0&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 17.7&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C- ھو جيڪو 24 ڊسمبر 1860ع تي رڪارڊ ڪيو ويو، جڏھن تہ ھتان جو وڌ ۾ وڌ گرميءَ جو درجو (98&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 36.5&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C ھو جيڪو 25 جولاءِ 2019ع تي رڪارڊ ڪيو ويو. تاريخ جو سڀ کان خشڪ سال 1788ع ھو، انھيءَ سال سڄي سال ۾ فقط 336.7 ملي ميٽر مينھن وسيو. ان جي ابتڙ 2012ع ۾ ھتي تاريخ جو گھڻي ۾ گھڻو مينھن (979.5 ملي ميٽر) وسيو. تاريخ جو سڀ کان گھميل مھينو سيپٽمبر 1774ع ھو جڏھن ھتي 223.9 ملي ميٽر مينھن وسيو. تاريخ جو سڀ کان گرم مھينو جولاءِ 1983ع ھو جنھن ۾ ھتان جي سراسري گرميءَ جو درجو(70&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 21.1&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C ھو جڏھن تہ جنوري 1963ع آڪسفورڊ جي تاريخ جو ٿڌي ۾ ٿڌو مھينو ھو جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو (27&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 3&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C- رڪارڊ ڪيو ويو. آڪسفورڊ جي تاريز جو سڀ کان گرم مھينو 2014ع ھو جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو(53&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;F) 11.8&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C رھيو ۽ تاريخ جو ٿڌي ۾ ٿڌو سال 1879ع ھو جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو (46&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F)  7.7&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C ھو. فيبروري 1888ع اھو مھينو ھو جنھن ۾ ھتي 61 سينٽي ميٽر برفباري ٿي. ڪنھن ھڪ مھيني ۾ آڪسفورڊ ۾ اھا تاريخ جي سڀ کان وڏي برفباري ھئي.

== معيشيت ==
آڪسفورڊ جي معيشيت ۾ موٽر ڪارون ٺاھن جا ڪارخانا، ڪتابن جي ڇپائي، سائنس ۽ ٽيڪنالاجي، تعليم ۽ سياحت جا کاتا خاص اھميت رکن ٿا. 

=== موٽر ڪارن ٺاھڻ جا ڪارخانا ===
آڪسفورڊ  موٽر ڪارن جي مينوفيڪچرنگ  ۾ ڪافي مشھور آھي. ھتي جڳ مشھور ڪمپمني مورس موٽرس پنھنجون آفيسون 1910ع ۾ قائم ڪيون.  ڪارون ٺاھڻ جا پلانٽ آڪسفورڊ جي ٻاھران ڪائولي (Cowley) ۾ ڪم ڪن ٿا.  

=== ڇپائيءَ جو ڪم ===
آڪسفورڊ  يونيورسٽي فقط تدريس ۽ کوجنا ۾ ۾شھور نہ آھي.  ھن يونيورسٽيءَ جو ڪتابن جي ڇپائيءَ وارو شعبو بہ سڄي دنيا ۾ ۾شھور آھي جنھن کي آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس ڪوٺيو وڃي ٿو.  ھي سڄي دنيا ۾ ڪنھن بہ يونيورسٽيءَ جو وڏي ۾ وڏو ڇپائيءَ جو شعبو آھي. ھي دنيا ۾ يونيورسٽيءَ جو ٻيو نمبر پراڻو ڇپائيءَ وارو ادارو آھي. ياد رھي تہ دنيا ۾ سڀ کان پراڻو يونيورسٽيءَ جو ڇپائيءَ وارو شعبو ڪئمبرج يونيورسٽي پريس آھي.  

آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جو انتظام 15 آفيسر ھلائين ٿا جيڪي يونيورسٽيءَ جي وائيس چانسلر طرفان مقرر ٿيل ھوندا آھن.  

انھن کي پريس جا ڊيليگيٽ چيو وڃي ٿو.  اھي ڊيليگيٽ  پريس جي سيڪريٽريءَ جي ھٿ ھيٺ ڪم ڪن ٿا.  آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ ۾ ڇپائيءَ جو ڪم 1480ع ۾ شروع ٿيو. انوقت ھيءَ يونيورسٽي  بائيبل ۽  ٻين مذھبي ڪتانن جي ڇپائيءَ ۾ ڪافي مشھور ھئي. گڏوگڏ ھتي تحقيقي ڪم تي مشتمل ڪتاب پڻ ڇپجڻ لڳا. آڪسفورڊ يونيورسٽي پنھنجي ڊڪشنرين جي ڪري بہ سڄي دنيا ۾ مشھور آھي. ھن وقت ھن پريس ۾ اٽڪل 6000 ڪتاب ھر سال ڇپجن ٿا. ھن پريس جون شاخون ڪيترن ئي ملڪن ۾ ڪم ڪري رھيون آھن.        

آڪسفورڊ ۾ ولي بليڪويل (Willey-Blackwell) ۽ ايلسويئر (Elsevier) جھڙا  بين الاقوامي ادارا  پڻ ڇپائيءَ جو ڪم ڪن ٿا.        

=== سائنس ۽ ٽيڪنالاجي ===
آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جي ڪري ھن شھر ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ سان واسطو رکندڙ ڪاروبار کي گھڻي ھٿي ملي آھي.     

ھن شھر ۾ انفارميشن ٽيڪنالاجي، سافٽ ويئر ڊولپمينٽ ۽ سائنسي پرزا ٺاھڻ جون ڪيتريون ئي ڪمپنيون قائم ٿي چڪيون آھن. انھن ۾ ھيٺيون ڪمپنيون خاص ذڪر لائق آھن:      

'''آڪسفورڊ انسٽرومينٽس  (Oxford Instruments):''' ھيءَ برطانوي ڪمپني صنعتن ۽ کوجنا لاءِ سائنسي پرزا، اوزار ۽ ٻيو سامان مھيا ڪندي آھي. ھيءَ ڪمپني 1959ع ۾ قائم ٿي. ھيءَ ڪمپني مختلف اسپتالن کي بايو ميڊيڪل جو سامان ۽ مشينون مھيا ڪري ٿي.      

'''ريسرچ مشينس  (Research Machines):''' ھيءَ ڪمپني برطانوي اسڪولن، ڪاليجن ءَ يونيورسٽين کي انفارميشن ٽيڪنالاجيءَ سان لاڳاپيل سائنسي سامان مھيا ڪري ٿي. ھن ڪمپنيءَ جون آڪسفورڊ سميت مختلف برطانوي شھرن ۾ شاخون آھن.     

'''سوفوس گروپ (Sophos Group):''' ھيءَ سافٽ ويئر ڊولپمينٽ جي ڪمپني آھي. ھيءَ ڪمپني خاص طور تي سيڪيورٽي سافٽ ويئر مھيا ڪندي آھي. ھن ڪمپنيءَ ڪجهه اينٽي وائرس پيڪيج پڻ متعارف ڪرايا آھن.     

=== تعليم ===
آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ ھن شھر کي تعليمي صنعت جو مرڪز بنائي ڇڏيو آھي.  ڪيتريون ئي ڪمپنيون آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ مان فارغ التحصيل شاگردن کي اسڪولن، ڪاليجن ۽ يونيورسٽين ۾ استاد ڀرتي ڪرڻ لاءِ ھتي اينديون آھن. ّخاص طور تي اھي استاد ڀرتي ڪيا وڃن ٿا جيڪي انگريزي ٻوليءَ کي ھڪ پرڏيھي ٻوليءَ طور پڙھائڻ جي صلاحيت رکن ٿا.            

=== '''سياحت''' ===
آڪسفورڊ جو شھر ۽ يونيورسٽي ڌسڻ لاءِ ڪيترائي سياح ھر سال ھتي گھمڻ اچن ٿا. يونيورسٽيءَ جو گرجا گھر،  ڪارفيڪس ٽاور (Carfax Tower)  ۽ ٻيون ڏسڻ جھڙيون جايون سياحن کي پاڻ ڏانھن ڇڪين ٿيون. ھتي ڪيترائي پارڪ، قديم ۽ جديد عمارتون، شاپنگ مال ۽ شراب جون بٺيون آھن. ھي شھر روڊ، ريل ۽ پاڻيءَ وسيلي ٻين شھرن سان ڳنڍيل آھي. آڪسفورڊ کان لنڊن جي ھوائي اڏن تائين پھچڻ لاءِ خاص ريل گاڏيون ھلن ٿيون. ھن شھر ۾ عجائب گھر،  آرٽ گيلريون، سئنيمائون، ٿيٽر، لائبرريون ۽ مختلف راندين جا ميدان پڻ موجود آھن.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:آڪسفورڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ جا شھر]]
[[زمرو:انگلينڊ ۾ يونيورسٽي شهر]]
[[زمرو:آڪسفورڊ شائر]]</text>
      <sha1>4yeimoma6czy2nqrpuxgu50lrrc6mnu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416661</id>
      <parentid>416660</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23777" sha1="tvjxm5vjkfwqovgbbbf5adpe3s7p1sa" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;| official_name = آڪسفورڊ
| other_name = 
| nickname = &quot;the City of Dreaming Spires&quot;
| settlement_type = شھر
| motto = &quot;Fortis est veritas&quot; &lt;small&gt;''&quot;The truth is strong&quot;''&lt;/small&gt;
&lt;!-- images and maps -----------&gt;| image_skyline = Oxford Montage 2012.png
| imagesize = 280px
| image_caption = مٿان کان، کاٻي کان ساڄي:
 ريڊڪلف ڪئميرا، ھاءِ اسٽريٽ، نيچرل ھسٽري ميوزيم، پٽ رور ميوزيم  ،آڪسفورڊ  اسڪاءِ لائين پانوراما
| image_flag = 
| flag_size = 
| image_seal = 
| seal_size = 
| image_shield = 
| shield_link = 
| shield_size = 
| image_blank_emblem = Coat of arms for the City of Oxford.svg
| blank_emblem_type = مھر
| blank_emblem_size = 160px
| blank_emblem_link = 
| image_map = Oxford UK locator map.svg
| mapsize = 250px
| map_caption = آڪسفورڊ شائر ۾ بيھڪ
| image_map1 = 
| mapsize1 = 
| map_caption1 = 
| pushpin_map = England#UK#Europe
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_caption = انگلينڊ ۾ بيھڪ## برطانيہ ۾ بيھڪ ## يورپ ۾ بيھڪ
| pushpin_mapsize = 
| pushpin_relief = 1
&lt;!-- Location ------------------&gt;| subdivision_type = [[List of sovereign states|آزاد مملڪت]]
| subdivision_name = [[برطانيہ]]
| subdivision_type1 = [[Countries of the United Kingdom|ملڪ]]
| subdivision_name1 = [[انگلينڊ]]
| subdivision_type2 = [[Regions of England|ريجن]]
| subdivision_name2 = [[ڏکڻ اوڀر انگلينڊ]]
| subdivision_type3 = [[Ceremonial counties of England|ڪائونٽي]]
| subdivision_name3 = [[آڪسفورڊشائر]]
| subdivision_type4 = انتظامي مرڪزي آفيس
| subdivision_name4 = آڪسفورڊ سٽي سينٽر
&lt;!-- Politics -----------------&gt;| government_footnotes = 
| government_type = [[City status in the United Kingdom|شھر]]
| leader_title = Governing&amp;nbsp;body
| leader_name = [[آڪسفورڊ سٽي ڪائونسل]]
| leader_title1 = [[لارڊ ميئر]]
| leader_name1 = 
| leader_title2 = [[Sheriff|Sheriff of Oxford]]
| leader_name2 = Dick Wolff&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.oxford.gov.uk/homepage/222/civic_office_holders |title=Civic office holders |publisher=Oxford City Council |access-date=26 April 2021 |archive-date=26 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426092620/https://www.oxford.gov.uk/homepage/222/civic_office_holders |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| leader_title3 = Executive
| leader_name3 = [[Labour Party (UK)|Labour]]
| leader_title4 = [[List of MPs elected in the 2019 United Kingdom general election|MPs]]
| leader_name4 = [[Anneliese Dodds]] ([[Labour and Co-operative|Labour &amp; Co-op]], [[Oxford East]])&lt;br /&gt;[[Layla Moran]] [[Liberal Democrats (UK)|(Liberal Democrat]], [[Oxford West and Abingdon]])
| established_title = بنياد پيو
| established_date = اٺين صدي عيسوي
| established_title2 = ٽائون جو درجو مليو
| established_date2 = 
| established_title3 = شھر جو درجو مليو
| established_date3 = 1542
&lt;!-- Area ---------------------&gt;| area_magnitude = 
| unit_pref = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 45.59&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
| area_land_km2 = &lt;!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
| area_water_km2 = 
| area_total_sq_mi = 
| area_land_sq_mi = 
| area_water_sq_mi = 
| area_water_percent = 
| area_urban_km2 = 
| area_urban_sq_mi = 
| area_metro_km2 = 
| area_metro_sq_mi = 
| area_blank1_title = 
| area_blank1_km2 = 
| area_blank1_sq_mi = &lt;!-- Population: 38,693 (2020) --&gt;
| population_total = 152,450&lt;ref name=&quot;pop17&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.oxford.gov.uk/info/20131/population/459/oxfords_population |title=Key Facts about Oxford |publisher=Oxford City Council |access-date=5 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806021342/https://www.oxford.gov.uk/info/20131/population/459/oxfords_population |archive-date=6 August 2020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = 2017
| population_density_km2 = 3270
| population_density_sq_mi = 
| population_metro = 244000
| population_density_metro_km2 = 
| population_density_metro_sq_mi = 
| population_urban = 
| population_density_urban_km2 = 
| population_density_urban_sq_mi = 
| population_blank1_title = 
| population_blank1 = 
| population_density_blank1_title = 
| population_density_blank1_km2 = 
| population_density_blank1_sq_mi = 
| population_blank2_title = Ethnicity (2011)&lt;ref name=&quot;OLA&quot;&gt;{{NOMIS2011|id=1946157324|title=Oxford Local Authority|access-date=9 February 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;!--mathematics required--&gt;
| population_blank2 = 63.6% [[White British]]&lt;br /&gt;1.6% [[Irish Briton|White Irish]]&lt;br /&gt;12.5% [[Other White]]&lt;br /&gt;12.5% [[British Asian]]&lt;br /&gt;4.0% [[British Mixed|Mixed Race]]&lt;br /&gt;4.6% [[Black British|Black]]&lt;br /&gt;1.4% [[Other ethnic group (United Kingdom Census)|Other]]
| population_density_blank2_km2 = 
| population_density_blank2_sq_mi = 
| population_demonym = [[Oxonian]]
&lt;!-- General information ---------------&gt;| timezone = [[Greenwich Mean Time|GMT]]
| utc_offset = 0
| timezone_DST = [[British Summer Time|BST]]
| utc_offset_DST = +1
| coordinates = {{coord|51|45|7|N|1|15|28|W|region:GB|display=inline}}
| elevation_footnotes = &lt;!--for references: use&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m = 
| elevation_ft = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
| postal_code_type = Postcode
| postal_code = [[OX postcode area|OX1, OX2, OX3, OX4]]
| area_code = 01865
| blank_name = [[ISO 3166-2:GB|ISO 3166-2]]
| blank_info = GB-OXF
| blank1_name = [[ONS coding system|ONS code]]
| blank1_info = 38UC (ONS)&lt;br /&gt;E07000178 (GSS)
| blank2_name = [[British national grid reference system|OS grid reference]]
| blank2_info = {{gbmappingsmall|SP513061}}
| blank3_name = [[Nomenclature of Territorial Units for Statistics|NUTS]] 3
| blank3_info = 
| blank4_name = Police
| blank4_info = [[Thames Valley Police|Thames Valley]]
| blank5_name = Ambulance
| blank5_info = [[South Central Ambulance Service|South Central]]
| blank2_name_sec2 = Fire &amp; Rescue
| blank2_info_sec2 = [[Oxfordshire Fire and Rescue Service|Oxfordshire]]
| website = [http://www.oxford.gov.uk/ www.oxford.gov.uk]
| footnotes = 
| name = 
}}

آ'''ڪسفورڊ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]:  &lt;small&gt;Oxford&lt;/small&gt;) [[انگلينڊ]]، [[گڏيل بادشاھت|گڏيل بادشاهت]] جو ھڪ مشھور شھر آھي. ھي آڪسفورڊ شائر جو واحد ڪائونٽي ٽائون آھي. سال &lt;small&gt;2017&lt;/small&gt;ع جي انگ اکر مطابق ھن شھر جي آدمشماري &lt;small&gt;1,52,450&lt;/small&gt; ماڻھن تي مشتمل هئي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.oxford.gov.uk/info/20131/population/459/oxfords_population|title=Oxford's Population|last=Council|first=Oxford City|website=www.oxford.gov.uk|language=en|access-date=2021-12-19}}&lt;/ref&gt; ھي شھر  [[لنڊن]] کان &lt;small&gt;90&lt;/small&gt; ڪلوميٽر اتر اوڀر ۾ ۽ [[برمنگهم|برمنگھم]] کان ڏکڻ اوڀر ۾ &lt;small&gt;103&lt;/small&gt; ڪلوميٽرن جي پنڌ تي آباد آھي. ھي گڏيل بادشاهت جي سڀ کان پراڻي [[آڪسفورڊ يونيورسٽي]]ءَ جي ڪري سڄي دنيا ۾ مشھور آھي.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/61217589|title=Oxford &amp; Cambridge : an uncommon history|last=Sager|first=Peter|date=2006|publisher=Thames &amp; Hudson|isbn=0-500-51249-3|location=New York|oclc=61217589}}&lt;/ref&gt; ھي شھر پنھنجي عظيم الشان قديم ۽ جديد عمارتن جي ڪري بہ مشھور آھي. ھن شھر جي مکيہ صنعتن ۾ موٽر ڪارون ٺھڻ جا ڪارخانا، تعليم، ڇپائي، انفارميشن ٽيڪنالاجي ۽ سائنس شامل آھن.

== اوائلي تاريخ ==
آڪسفورڊ جو بنياد اينگلو سيڪسن قوم تاريخ جي وچئين دور ۾ رکيو. آڪسفورڊ جو پراڻو نالو آڪسنفورڊ (Oxnaford) ھو. لفظ ”آڪسنفورڊِ“ ٻن لفظن آڪسن (Oxen) ۽ فورڊ (Ford) مان ورتل آھي جنھن جي معني آھي ”اھو ھنڌ جتان ڍڳا درياءُ پار ڪري سگھن”&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/18691868|title=The place-names of Oxfordshire|last=Gelling|first=Margaret|date=1971|publisher=University Press|others=Doris Mary Parsons, Lady Stenton|isbn=0-521-04916-4|location=Cambridge|oclc=18691868}}&lt;/ref&gt;. ھن ھنڌ تي 900ع ڌاري ڍڳي گاڏيون درياءُ پار ڪنديون ھيون. ڏھين صدي عيسويءَ ۾ آڪسفورڊ مرسيا (Mercia) ۽ ويسيڪس (Wessex) بادشاھتن جي وچ ۾ ھڪ فوجي سرحد واري حيثيت اختيار ڪري ورتي. 1002ع ۾ ھتي ڊنمارڪ جي ڊينس (Danes) قوم چڙھائي ڪئي ۽ ھڪ خونريز جنگ کان پوِءِ ھنن انگلينڊ تي قبضو ڪري ورتو&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://web.archive.org/web/20171027125423/http://www.oxfordtimes.co.uk/lifestyle/history/4999809.When_Vikings_put_Oxford_to_the_torch/?ref=rss|title=When Vikings put Oxford to the torch {{!}} The Oxford Times|date=2017-10-27|website=web.archive.org|access-date=2021-12-19}}&lt;/ref&gt;. اڳتي ھلي 1066ع ۾  فرانس جي نارمن (Norman) قوم ھن شھر تي قبضو ڪري ھتان جي معيشيت کي تباھ ۽ برباد ڪيو. نارمن گورنر ھتي ھڪ قلعو پڻ جوڙايو جيڪو اڄ ڏينھن تائين قائم ۽ دائم آھي. نارمن قوم جا ماڻھو ڪافي عرصي تائين ھن قلعي اندر آباد رھيا. اھي اھڃاڻ بہ مليا آھن تہ ٻارھين صدي عيسويءَ ۾ ھتي 80 کان 100 جي لڳڀڳ يھودي بہ رھائش پذير ھئا&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://dbs.anumuseum.org.il/skn/en/c6/e154014/Place/Oxford_UK|website=dbs.anumuseum.org.il|access-date=2021-12-19}}&lt;/ref&gt;.

ھن شھر ڪنگ ھينري ثاني (King Henry II) جي دور ۾ ڪافي ترقي ڪئي. شھر اندر ۽ ان جي آسپاس ڪيتريون ئي مذھبي عمارتون اڏيون ويون. ڪنگ ھينري ثاني کي ٻہ پٽ پڻ ھتي ڄاوا ھئا.

== آڪسفورڊ يونيورسٽي ==
آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جو سڀ کان اوائلي لکت ۾ ذڪر ٻارھين صديءَ جي رڪارڊ مان ملي ٿو. ٻارھين صديءَ ۾ ھن يونيورسٽيءَ جون ڪيتريون ئي عمارتون شھر ۾ پکڙيل ھيون. انھن عمارتن مان فقط سينٽ ايڊمنڊ ھال (St Admund Hall) وڃي بچيو آھي جنھن کي 1957ع ۾ ڪاليج جو درجو ڏنو ويو. چيو وڃي ٿو تہ وچئين دور ۾ ھن يونيورسٽيءَ جون ھڪ سو کان بہ مٿي عمارتون موجود ھيون. تاريخدان چون ٿا تہ تيرھين صديءَ جي شروع ۾ ھن يونيورسٽيءَ ۾ 1500ع کان بہ مٿي شاگرد علد جي اڃ اجھائيندا ھئا ۽ جيتري شھر جي آبادي ھئي اوترائي شاگرد ھتي پڙھندا ھئا&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Port|first=M. H.|date=1985-09-01|title=The London Encyclopaedia. Edited by Ben Weinreb and Christopher Hibbert. Pp. 1029. London: Macmillan, 1983. £24.00|url=http://dx.doi.org/10.1093/notesj/32.3.386-b|journal=Notes and Queries|volume=32|issue=3|pages=386–387|doi=10.1093/notesj/32.3.386-b|issn=1471-6941}}&lt;/ref&gt;. يونيورسٽيءَ جون پنھنجون ھاسٽلون نہ ھيون ۽ شاگرد خانگي مسواڙ جي گھرن ۾ رھندا ھئا. البت اڳتي ھلي شاگردن ۽ استادن لاءِ يونيرسٽيءَ رھائش جو بندوبست ڪرڻ شروع ڪيو. تيرھين صديءُ جي اخڙي اڌ ۾ يونيورستيءَ جا پھريان ڪاليج قائم ٿيا جن ۾ يونيورسٽي ڪاليج (1249ع)، بيليول ڪاليج (1263ع) ۽ مرٽن ڪاليج (1264ع) شامل آھن. ھي ڪاليج ان زماني ۾ ٺھيا جڌھن يورپي ماھرن يوناني فلاسافيءَ کي انگريزيءَ ۾ ترجمون ڪرڻ جي شروعات ڪئي. 

1517ع ۾ انگلينڊ ۾ ”سئيٽنگ سڪنيس“ (Sweating Sickness) جي نالي سان ھڪ خطرناڪ بيماري پيدا ٿي پئي جنھن ۾ آڪسفورڊ، ڪيمبرج ۽ آسپاس واري علائقي جي اڌ آبادي اجل جو شڪار ٿي وئي. ھن وبا سبب آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جا ڪيترائي شاگرد بہ پنھنجيون حياتيون وڃائي ويٺا. تيرھين صديءَ ۾ ھتان جي رھواسين ۽ شاگردن جي وچ ۾ خونريز فساد بہ ٿيا پر يونيورسٽي وقت سان گڏ ترقي ڪندي رھي ۽ دنيا جي عظيم يونيورسٽين ۾ شمار ٿيڻ لڳي.

== سترھينءَ کان اوڻويھين صديءَ وارو دور ==
انگريزي گھرو ويڙھ دوران جڏھن انگلينڊ جي بادشاھ چارلس پھرئين (Charles I) کي لنڊن مان بيدخل ڪيو ويو تہ ھو 1642ع ۾ آڪسفورڊ ۾ اچي رھيو.66_1665ع ڌاري جنرل فيئرفيڪس جي ڪمانڊ ۾ ھن شھر تي انگريزي فوج جو قبضو ٿيو. ارڙھين صدي عيسويءَ ۾ ھن شھر کي واھن (Canals) وسيلي ٻين شھرن سان ڳنڍيو ويو. 1844ع ۾ لنڊن ۽ آڪسفورڊ جي وچ ۾ ريل جي پٽڙي وڇائي وئي. اوڻويھين صديءَ ۾ ھن شھر جي پکيڙ ۽ آباديءَ ۾ خاطرّخواھ واڌارو آيو ۽ ڪيتريون ئي نيون عمارتون تعمير ٿيون. آڪسفورڊ جي مشھور ٽائون ھال بلڊنگ جو افتتاح 1897ع ۾ ٿيو.

== ويھين ۽ ايڪويھين صدي ==
ٻي عالمگير جنگ دوران آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جي شاگردن جو تعداد گھٽجي ويو ۽ يونيورستيءَ جون ڪيتريون ئي عمارتون فوجين جي رھائش لاءِ مخصوص ڪيون ويون. جنگ دوران ھي شھر جرمن فوج جي حملن جو ٽارگيٽ نہ رھيو. شايد ان جو ھڪ سبب اھو ھو تہ ھٽلر ھن شھر کي پنھنجي نئين گاديءَ جو ھنڌ بنائڻ جي رٿ رٿي ھئي. ٻيو تہ ھتي جھازن ٺاھڻ ۽ اسٽيل جي مينوفيڪچرنگ جا ڪارخانا نہ ھئڻ جي برابر ھئا. جنگ دوران وڏي تعداد ۾ ماڻھن لنڊن ڇڏي ھتي اچي پناھ ورتي. ويھين صديءَ جي پھرئين اڌ ۾ ھتان جي معيشيت ۽ آباديءَ ۾ ھيڪاندو واڌارو آيو. ھتي  پرنٽنگ ۽ پبلشنگ جا وڏا ادارا قائم ٿيا.
اڳتي ھلي ڪارن ٺاھڻ جا ڪارخانا، اسٽيل پلانٽ ۽ ٻيون صنعتون کليون. 1991ع ۾ ھتي آڪسفورڊ بروڪس يونيورسٽيءَ جو قيام عمل ۾ آيو. ھتي ٻاھرين ملڪن خاص طور تي ڏکڻ ايشيا مان آيل پرڏيھين جو بہ چڱو تعداد آباد آھي. 2011ع واري آدمشماريءَ مطابق ھن شھر جي 22 سيڪڙو آبادي ڪاري چمڙيءَ وارن آفريقي ماڻھن يا ٻين نسلن جي اقليتن سان واسطو رکندڙ ماڻھن جي آھي.

== جاگرافي ==
ڀونءِ نگاريءَ پٽاندر آڪسفورڊ جي بيهڪ اتر ۾ ويڪرائي ڦاڪ  51°45′07 ۽ اوڀر ۾ ڊگھائي ڦاڪ  &quot;5 '19 °68 آهي. ھي شھر ريڊنگ (Reading) کان 39 ڪلوميٽر اتر اولھ، سئنڊن (Swindon) کان 39 ڪلوميٽر اتر اوڀر ۽ [[لنڊن]] کان  اتر اولھ  طرف 90 ڪلوميٽر پري آباد آھي.

ڪوپن ڪلاسيفڪيشن مطابق آڪسفورڊ جي آبھوا وچٿري سامونڊي(maritime temperate) آھي. ائٽلانڪ سمنڊ مان اٿندڙ ھوائون ھتي مينھن وسائين ٿيون. سال جو ڪوبہ اھڙو مھينو ناھي جنھن ۾ مينھن نہ وسي. موسمياتي رڪارڊ مطابق، آڪسفورڊ جو گھٽ ۾ گھٽ گرميءَ جو درجو (0&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 17.7&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C- ھو جيڪو 24 ڊسمبر 1860ع تي رڪارڊ ڪيو ويو، جڏھن تہ ھتان جو وڌ ۾ وڌ گرميءَ جو درجو (98&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 36.5&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C ھو جيڪو 25 جولاءِ 2019ع تي رڪارڊ ڪيو ويو. تاريخ جو سڀ کان خشڪ سال 1788ع ھو، انھيءَ سال سڄي سال ۾ فقط 336.7 ملي ميٽر مينھن وسيو. ان جي ابتڙ 2012ع ۾ ھتي تاريخ جو گھڻي ۾ گھڻو مينھن (979.5 ملي ميٽر) وسيو. تاريخ جو سڀ کان گھميل مھينو سيپٽمبر 1774ع ھو جڏھن ھتي 223.9 ملي ميٽر مينھن وسيو. تاريخ جو سڀ کان گرم مھينو جولاءِ 1983ع ھو جنھن ۾ ھتان جي سراسري گرميءَ جو درجو(70&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 21.1&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C ھو جڏھن تہ جنوري 1963ع آڪسفورڊ جي تاريخ جو ٿڌي ۾ ٿڌو مھينو ھو جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو (27&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F) 3&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C- رڪارڊ ڪيو ويو. آڪسفورڊ جي تاريز جو سڀ کان گرم مھينو 2014ع ھو جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو(53&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;F) 11.8&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C رھيو ۽ تاريخ جو ٿڌي ۾ ٿڌو سال 1879ع ھو جنھن ۾ سراسري گرميءَ جو درجو (46&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;F)  7.7&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C ھو. فيبروري 1888ع اھو مھينو ھو جنھن ۾ ھتي 61 سينٽي ميٽر برفباري ٿي. ڪنھن ھڪ مھيني ۾ آڪسفورڊ ۾ اھا تاريخ جي سڀ کان وڏي برفباري ھئي.

== معيشيت ==
آڪسفورڊ جي معيشيت ۾ موٽر ڪارون ٺاھن جا ڪارخانا، ڪتابن جي ڇپائي، سائنس ۽ ٽيڪنالاجي، تعليم ۽ سياحت جا کاتا خاص اھميت رکن ٿا. 

=== موٽر ڪارن ٺاھڻ جا ڪارخانا ===
آڪسفورڊ  موٽر ڪارن جي مينوفيڪچرنگ  ۾ ڪافي مشھور آھي. ھتي جڳ مشھور ڪمپمني مورس موٽرس پنھنجون آفيسون 1910ع ۾ قائم ڪيون.  ڪارون ٺاھڻ جا پلانٽ آڪسفورڊ جي ٻاھران ڪائولي (Cowley) ۾ ڪم ڪن ٿا.  

=== ڇپائيءَ جو ڪم ===
آڪسفورڊ  يونيورسٽي فقط تدريس ۽ کوجنا ۾ ۾شھور نہ آھي.  ھن يونيورسٽيءَ جو ڪتابن جي ڇپائيءَ وارو شعبو بہ سڄي دنيا ۾ ۾شھور آھي جنھن کي آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس ڪوٺيو وڃي ٿو.  ھي سڄي دنيا ۾ ڪنھن بہ يونيورسٽيءَ جو وڏي ۾ وڏو ڇپائيءَ جو شعبو آھي. ھي دنيا ۾ يونيورسٽيءَ جو ٻيو نمبر پراڻو ڇپائيءَ وارو ادارو آھي. ياد رھي تہ دنيا ۾ سڀ کان پراڻو يونيورسٽيءَ جو ڇپائيءَ وارو شعبو ڪئمبرج يونيورسٽي پريس آھي.  

آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جو انتظام 15 آفيسر ھلائين ٿا جيڪي يونيورسٽيءَ جي وائيس چانسلر طرفان مقرر ٿيل ھوندا آھن.  

انھن کي پريس جا ڊيليگيٽ چيو وڃي ٿو.  اھي ڊيليگيٽ  پريس جي سيڪريٽريءَ جي ھٿ ھيٺ ڪم ڪن ٿا.  آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ ۾ ڇپائيءَ جو ڪم 1480ع ۾ شروع ٿيو. انوقت ھيءَ يونيورسٽي  بائيبل ۽  ٻين مذھبي ڪتانن جي ڇپائيءَ ۾ ڪافي مشھور ھئي. گڏوگڏ ھتي تحقيقي ڪم تي مشتمل ڪتاب پڻ ڇپجڻ لڳا. آڪسفورڊ يونيورسٽي پنھنجي ڊڪشنرين جي ڪري بہ سڄي دنيا ۾ مشھور آھي. ھن وقت ھن پريس ۾ اٽڪل 6000 ڪتاب ھر سال ڇپجن ٿا. ھن پريس جون شاخون ڪيترن ئي ملڪن ۾ ڪم ڪري رھيون آھن.        

آڪسفورڊ ۾ ولي بليڪويل (Willey-Blackwell) ۽ ايلسويئر (Elsevier) جھڙا  بين الاقوامي ادارا  پڻ ڇپائيءَ جو ڪم ڪن ٿا.        

=== سائنس ۽ ٽيڪنالاجي ===
آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ جي ڪري ھن شھر ۾ سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ سان واسطو رکندڙ ڪاروبار کي گھڻي ھٿي ملي آھي.     

ھن شھر ۾ انفارميشن ٽيڪنالاجي، سافٽ ويئر ڊولپمينٽ ۽ سائنسي پرزا ٺاھڻ جون ڪيتريون ئي ڪمپنيون قائم ٿي چڪيون آھن. انھن ۾ ھيٺيون ڪمپنيون خاص ذڪر لائق آھن:      

'''آڪسفورڊ انسٽرومينٽس  (Oxford Instruments):''' ھيءَ برطانوي ڪمپني صنعتن ۽ کوجنا لاءِ سائنسي پرزا، اوزار ۽ ٻيو سامان مھيا ڪندي آھي. ھيءَ ڪمپني 1959ع ۾ قائم ٿي. ھيءَ ڪمپني مختلف اسپتالن کي بايو ميڊيڪل جو سامان ۽ مشينون مھيا ڪري ٿي.      

'''ريسرچ مشينس  (Research Machines):''' ھيءَ ڪمپني برطانوي اسڪولن، ڪاليجن ءَ يونيورسٽين کي انفارميشن ٽيڪنالاجيءَ سان لاڳاپيل سائنسي سامان مھيا ڪري ٿي. ھن ڪمپنيءَ جون آڪسفورڊ سميت مختلف برطانوي شھرن ۾ شاخون آھن.     

'''سوفوس گروپ (Sophos Group):''' ھيءَ سافٽ ويئر ڊولپمينٽ جي ڪمپني آھي. ھيءَ ڪمپني خاص طور تي سيڪيورٽي سافٽ ويئر مھيا ڪندي آھي. ھن ڪمپنيءَ ڪجهه اينٽي وائرس پيڪيج پڻ متعارف ڪرايا آھن.     

=== تعليم ===
آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ ھن شھر کي تعليمي صنعت جو مرڪز بنائي ڇڏيو آھي.  ڪيتريون ئي ڪمپنيون آڪسفورڊ يونيورسٽيءَ مان فارغ التحصيل شاگردن کي اسڪولن، ڪاليجن ۽ يونيورسٽين ۾ استاد ڀرتي ڪرڻ لاءِ ھتي اينديون آھن. ّخاص طور تي اھي استاد ڀرتي ڪيا وڃن ٿا جيڪي انگريزي ٻوليءَ کي ھڪ پرڏيھي ٻوليءَ طور پڙھائڻ جي صلاحيت رکن ٿا.            

=== '''سياحت''' ===
آڪسفورڊ جو شھر ۽ يونيورسٽي ڌسڻ لاءِ ڪيترائي سياح ھر سال ھتي گھمڻ اچن ٿا. يونيورسٽيءَ جو گرجا گھر،  ڪارفيڪس ٽاور (Carfax Tower)  ۽ ٻيون ڏسڻ جھڙيون جايون سياحن کي پاڻ ڏانھن ڇڪين ٿيون. ھتي ڪيترائي پارڪ، قديم ۽ جديد عمارتون، شاپنگ مال ۽ شراب جون بٺيون آھن. ھي شھر روڊ، ريل ۽ پاڻيءَ وسيلي ٻين شھرن سان ڳنڍيل آھي. آڪسفورڊ کان لنڊن جي ھوائي اڏن تائين پھچڻ لاءِ خاص ريل گاڏيون ھلن ٿيون. ھن شھر ۾ عجائب گھر،  آرٽ گيلريون، سئنيمائون، ٿيٽر، لائبرريون ۽ مختلف راندين جا ميدان پڻ موجود آھن.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:آڪسفورڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ جا شھر]]
[[زمرو:انگلينڊ ۾ يونيورسٽي شهر]]
[[زمرو:آڪسفورڊ شائر]]</text>
      <sha1>tvjxm5vjkfwqovgbbbf5adpe3s7p1sa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گٽيمالا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71507</id>
    <redirect title="گوئٽي مالا" />
    <revision>
      <id>416642</id>
      <parentid>235377</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[گواتيمالا]] to [[گوئٽي مالا]]</comment>
      <origin>416642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="6qpjrr3uee09tex73y1hk2gy3az4epc" xml:space="preserve">#چوريو [[گوئٽي مالا]]</text>
      <sha1>6qpjrr3uee09tex73y1hk2gy3az4epc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جاگرافيائي بيھڪ جو نظام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71865</id>
    <redirect title="جاگرافيائي بيهڪن جو نظام" />
    <revision>
      <id>416634</id>
      <parentid>238884</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[جاگرافيائي بيھڪ نظام]] to [[جاگرافيائي بيهڪن جو نظام]]</comment>
      <origin>416634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="he25ivt8982gd7iysyco80902fq91hp" xml:space="preserve">#چوريو [[جاگرافيائي بيهڪن جو نظام]]</text>
      <sha1>he25ivt8982gd7iysyco80902fq91hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:لنڊن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>83928</id>
    <revision>
      <id>416653</id>
      <parentid>326374</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="tj07857leg51cn293tlcr1ago7yud2s" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ جا شهر]]</text>
      <sha1>tj07857leg51cn293tlcr1ago7yud2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416654</id>
      <parentid>416653</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="4p1993x0fbx221a318g7uu7duy5jl4t" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ جا شھر]]</text>
      <sha1>4p1993x0fbx221a318g7uu7duy5jl4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناگوار نسلون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99658</id>
    <redirect title="حملو ڪندڙ نوعون" />
    <revision>
      <id>416640</id>
      <parentid>389866</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[جارح جنسون]] to [[حملو ڪندڙ نوعون]]</comment>
      <origin>416640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="mt3imrpl8oqd18oz04z2yumt4sgwlpp" xml:space="preserve">#چوريو [[حملو ڪندڙ نوعون]]</text>
      <sha1>mt3imrpl8oqd18oz04z2yumt4sgwlpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Landscape</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102998</id>
    <redirect title="زميني منظرنامو" />
    <revision>
      <id>416629</id>
      <parentid>413267</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[لينڊ اسڪيپ]] to [[زميني منظرنامو]]</comment>
      <origin>416629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="9t1rtqetcht9dh2bywxm83m52un90u7" xml:space="preserve">#چوريو [[زميني منظرنامو]]</text>
      <sha1>9t1rtqetcht9dh2bywxm83m52un90u7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اينٽمالاجي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103026</id>
    <redirect title="اينٽامولوجي" />
    <revision>
      <id>416631</id>
      <parentid>413457</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[حشراتيات]] to [[اينٽامولوجي]]</comment>
      <origin>416631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="apuedq7y7tciuueesogc5pzzum7mijw" xml:space="preserve">#چوريو [[اينٽامولوجي]]</text>
      <sha1>apuedq7y7tciuueesogc5pzzum7mijw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڊائلنگ ڪوڊ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103040</id>
    <redirect title="ٽيليفون ڪوڊ" />
    <revision>
      <id>416641</id>
      <parentid>413666</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[ڊائلنگ ڪوڍ]] to [[ٽيليفون ڪوڊ]]</comment>
      <origin>416641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="386w9z9cach0olebcrnxznjlrjw8hxr" xml:space="preserve">#چوريو [[ٽيليفون ڪوڊ]]</text>
      <sha1>386w9z9cach0olebcrnxznjlrjw8hxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biblotheca Nacional de Espana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103173</id>
    <redirect title="اسپين جي قومي لائبريري" />
    <revision>
      <id>416626</id>
      <parentid>414365</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[Biblioteca Nacional de España]] to [[اسپين جي قومي لائبريري]]</comment>
      <origin>416626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="3kwbkz0ky0stogcc8un0hxq5la7xehu" xml:space="preserve">#چوريو [[اسپين جي قومي لائبريري]]</text>
      <sha1>3kwbkz0ky0stogcc8un0hxq5la7xehu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جاگرافيائي بيھڪ نظام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103209</id>
    <redirect title="جاگرافيائي بيهڪن جو نظام" />
    <revision>
      <id>416635</id>
      <parentid>414612</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[Geographic Coordinate System]] to [[جاگرافيائي بيهڪن جو نظام]]</comment>
      <origin>416635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="he25ivt8982gd7iysyco80902fq91hp" xml:space="preserve">#چوريو [[جاگرافيائي بيهڪن جو نظام]]</text>
      <sha1>he25ivt8982gd7iysyco80902fq91hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geographic Coordinate System</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103210</id>
    <redirect title="جاگرافيائي بيهڪن جو نظام" />
    <revision>
      <id>416628</id>
      <parentid>414614</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[جاگرافيائي بيهڪ نظام]] to [[جاگرافيائي بيهڪن جو نظام]]</comment>
      <origin>416628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="he25ivt8982gd7iysyco80902fq91hp" xml:space="preserve">#چوريو [[جاگرافيائي بيهڪن جو نظام]]</text>
      <sha1>he25ivt8982gd7iysyco80902fq91hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قومي ڊائيٽ لائبريري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103211</id>
    <redirect title="نيشنل ڊائيٽ لائبريري" />
    <revision>
      <id>416638</id>
      <parentid>414616</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[National Diet Library]] to [[نيشنل ڊائيٽ لائبريري]]</comment>
      <origin>416638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="r1pjhpv86v2nvo41jtp2h9nv685m0hb" xml:space="preserve">#چوريو [[نيشنل ڊائيٽ لائبريري]]</text>
      <sha1>r1pjhpv86v2nvo41jtp2h9nv685m0hb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جاگرافيائي بيهڪ نظام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103251</id>
    <redirect title="جاگرافيائي بيهڪن جو نظام" />
    <revision>
      <id>416633</id>
      <parentid>414799</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[Geographic coordinate system]] to [[جاگرافيائي بيهڪن جو نظام]]</comment>
      <origin>416633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="he25ivt8982gd7iysyco80902fq91hp" xml:space="preserve">#چوريو [[جاگرافيائي بيهڪن جو نظام]]</text>
      <sha1>he25ivt8982gd7iysyco80902fq91hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brittany</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103299</id>
    <redirect title="برٽيني" />
    <revision>
      <id>416627</id>
      <parentid>415087</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[بريٽاني]] to [[برٽيني]]</comment>
      <origin>416627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="exugax3b0mazd010kiui8o92rkbqb9f" xml:space="preserve">#چوريو [[برٽيني]]</text>
      <sha1>exugax3b0mazd010kiui8o92rkbqb9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MacKenzie River</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103452</id>
    <redirect title="ميڪينزي درياھه" />
    <revision>
      <id>416630</id>
      <parentid>416021</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[ميڪينزي درياءُ]] to [[ميڪينزي درياھه]]</comment>
      <origin>416630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="gqh0shyw72i9r67ws55u91du65n84q6" xml:space="preserve">#چوريو [[ميڪينزي درياھه]]</text>
      <sha1>gqh0shyw72i9r67ws55u91du65n84q6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بليڪ فاريسٽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103523</id>
    <revision>
      <id>416469</id>
      <parentid>416468</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T12:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5100" sha1="mlqv9us0pxa4qaet62x3w5wumd44167" xml:space="preserve">'''بليڪ فاريسٽ''' ( [[جرمني|جرمن]] : Schwarzwald، تلفظ: شَوَارْزْالْد) ڏکڻ اولهه [[جرمني]] جي رياست [[بيڊن ورٽمبرگ|بيڊن-ورٽمبرگ]] ۾ هڪ جابلو ٻيلي وارو علائقو آهي. ان جي اولهه ۽ ڏکڻ ۾ [[رائن ندي]] سان حد آهي. هي علائقو لڳ ڀڳ 160 ڪلوميٽر (99 ميل) ڊگهو ۽ ويڪر ۾ 60 ڪلوميٽر (37 ميل) آهي.

[[File:Paragleiter.JPG|thumb|بيڊن-بيڊن، جرمني]]

{{Short description|Mountain range in Germany}}
{{About|the region in Germany|other uses}}
{{Infobox mountain|name=بليڪ فاريسٽ&lt;br&gt;Black Forest|image=Blick vom Hohfelsen.jpg|image_size=240|image_alt=|image_caption=سيباخ جي ويجهو، هوفلسين کان ڏيک|country={{پرچم|جرمني}}|region=[[بيڊن ورٽمبرگ]]|region_type=[[جرمني جي رياستون|رياست]]|parent=ڏکڻ اولهه جرمني جا مٿانهينءَ وارا علائقا / پهاڙي سلسلا|geology=نيس (Gneiss)، بنٽر سينڊاسٽون (Bunter sandstone)|age=|area_km2=6000&lt;!--6009.2--&gt;|orogeny=مرڪزي مٿانهينءَ وارا علائقا (Central Uplands)|length_km=160|range_coordinates={{Coord|48.25|8.05|type:mountain_globe:earth_region:DE|display=inline,title}} &lt;!-- centroid of Gaggenau and Schopfheim --&gt;|highest=فئلڊبرگ|elevation_m=1493|coordinates={{coord|47|52|43|N|8|0|40|E|type:mountain_region:DE-BW_scale:100000|format=dms}}|pushpin_map=|image_map=Relief Map of Germany, Black Forest.png|map_caption=جرمني جو نقشو جنهن ۾ &quot;بليڪ فاريسٽ&quot; کي سائي رنگ جي لڪير سان نمايان ڪيو ويو آهي.|pushpin_relief=|map_size=260|mapframe=yes|mapframe-frame-width=260|mapframe-stroke-width=1|mapframe-stroke-color=#00ff00}}

'''بليڪ فاريسٽ''' ([[جرمن ٻولي|جرمن]]: Schwarzwald) ڏکڻ اولهه جرمني جي رياست [[بيڊن ورٽمبرگ|باڊن-ورٽمبرگ]] ۾ واقع هڪ وڏو ٻيلن وارو جبلن جو سلسلو آهي. ان جي اولهه ۽ ڏکڻ ۾ [[رائن ندي|رائن]] [[رائن ندي|ندي]] جي وادي (Rhine Valley) واقع آهي ۽ اهو [[فرانس]] توڙي [[سوئيزرلينڊ|سوئٽزرلينڊ]] جي حدن جي ويجهو آهي.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{Cite web|title=Black Forest {{!}} Description, Map, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|access-date=2021-01-17|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=20 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220064622/https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|url-status=live}}&lt;/ref&gt;   هي [[ڊينيوب ندي|ڊينيوب]] ۽ نيڪر دريائن جو سرچشمو آهي. 

هي علائقو لڳ ڀڳ مستطيل شڪل جو آهي، جنهن جي ڊيگهه &lt;small&gt;160&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;100&lt;/small&gt; ميل) ۽ ويڪر &lt;small&gt;50&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;30&lt;/small&gt; ميل) تائين آهي؛ ان جي ڪل پکيڙ لڳ ڀڳ &lt;small&gt;6,009&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;2,320&lt;/small&gt; چورس ميل) آهي. ان جي سڀ کان مٿانهين چوٽي &quot;فيلڊبرگ&quot; آهي، جنهن جي اوچائي سمنڊ جي سطح کان &lt;small&gt;1,493&lt;/small&gt; ميٽر (&lt;small&gt;4,898&lt;/small&gt; فوٽ) آهي. 

تاريخي طور تي، هي علائقو معدنيات جي کوٽائي ۽ ٻيلن جي انتظام لاءِ مشهور هو، پر هاڻي سياحت هتان جي بنيادي صنعت بڻجي چڪي آهي، جنهن ذريعي تقريباً &lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;small&gt;,00,000&lt;/small&gt; ماڻهن کي روزگار ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Die Wirtschaft im Schwarzwald: Tourismus, Holzwirtschaft und anderes|url=https://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|access-date=2021-01-04|website=www.schwarzwald-reiseinfo.de|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411163913/http://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هتي &lt;small&gt;17&lt;/small&gt;هين صديءَ جا ڪيترائي فوجي قلعا ۽ بچاءُ وارا مورچا موجود آهن جيڪي هاڻي ڊهي چڪا آهن يا کنڊرن جي صورت ۾ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gersbacher Barockschanze|url=https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|access-date=2021-01-17|website=www.schwarzwald-tourismus.info|language=de|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122031250/https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بليڪ فاريسٽ]]
[[زمرو:جرمني]]
[[زمرو:جرمني جا ٻيلا]]
[[زمرو:جرمني جي ماحوليات]]
[[زمرو:يورپ جا حياتي جا دائرا]]
[[زمرو:يورپ جي ماحوليات]]
[[زمرو:يورپ جا ٻيلا]]
[[زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ]]</text>
      <sha1>mlqv9us0pxa4qaet62x3w5wumd44167</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416470</id>
      <parentid>416469</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T12:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4678" sha1="rlq3u578i0pxqzrcw42trqmh0xjyi3a" xml:space="preserve">{{Short description|Mountain range in Germany}}
{{About|the region in Germany|other uses}}
{{Infobox mountain|name=بليڪ فاريسٽ&lt;br&gt;Black Forest|image=Blick vom Hohfelsen.jpg|image_size=240|image_alt=|image_caption=سيباخ جي ويجهو، هوفلسين کان ڏيک|country={{پرچم|جرمني}}|region=[[بيڊن ورٽمبرگ]]|region_type=[[جرمني جي رياستون|رياست]]|parent=ڏکڻ اولهه جرمني جا مٿانهينءَ وارا علائقا / پهاڙي سلسلا|geology=نيس (Gneiss)، بنٽر سينڊاسٽون (Bunter sandstone)|age=|area_km2=6000&lt;!--6009.2--&gt;|orogeny=مرڪزي مٿانهينءَ وارا علائقا (Central Uplands)|length_km=160|range_coordinates={{Coord|48.25|8.05|type:mountain_globe:earth_region:DE|display=inline,title}} &lt;!-- centroid of Gaggenau and Schopfheim --&gt;|highest=فئلڊبرگ|elevation_m=1493|coordinates={{coord|47|52|43|N|8|0|40|E|type:mountain_region:DE-BW_scale:100000|format=dms}}|pushpin_map=|image_map=Relief Map of Germany, Black Forest.png|map_caption=جرمني جو نقشو جنهن ۾ &quot;بليڪ فاريسٽ&quot; کي سائي رنگ جي لڪير سان نمايان ڪيو ويو آهي.|pushpin_relief=|map_size=260|mapframe=yes|mapframe-frame-width=260|mapframe-stroke-width=1|mapframe-stroke-color=#00ff00}}
[[File:Paragleiter.JPG|thumb|بيڊن-بيڊن، جرمني]]
'''بليڪ فاريسٽ''' ([[جرمن ٻولي|جرمن]]: Schwarzwald؛ تلفظ: شَوَارْزْالْد) ڏکڻ اولهه جرمني جي رياست [[بيڊن ورٽمبرگ|باڊن-ورٽمبرگ]] ۾ واقع هڪ وڏو ٻيلن وارو جبلن جو سلسلو آهي. ان جي اولهه ۽ ڏکڻ ۾ [[رائن ندي|رائن]] [[رائن ندي|ندي]] جي وادي (Rhine Valley) واقع آهي ۽ اهو [[فرانس]] توڙي [[سوئيزرلينڊ|سوئٽزرلينڊ]] جي حدن جي ويجهو آهي.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{Cite web|title=Black Forest {{!}} Description, Map, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|access-date=2021-01-17|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=20 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220064622/https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هي [[ڊينيوب ندي|ڊينيوب]] ۽ نيڪر دريائن جو سرچشمو آهي. 

هي علائقو لڳ ڀڳ مستطيل شڪل جو آهي، جنهن جي ڊيگهه &lt;small&gt;160&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;100&lt;/small&gt; ميل) ۽ ويڪر &lt;small&gt;50&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;30&lt;/small&gt; ميل) تائين آهي؛ ان جي ڪل پکيڙ لڳ ڀڳ &lt;small&gt;6,009&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;2,320&lt;/small&gt; چورس ميل) آهي. ان جي سڀ کان مٿانهين چوٽي &quot;فيلڊبرگ&quot; آهي، جنهن جي اوچائي سمنڊ جي مٿاڇري کان &lt;small&gt;1,493&lt;/small&gt; ميٽر (&lt;small&gt;4,898&lt;/small&gt; فوٽ) آهي. 

تاريخي طور تي، هي علائقو معدنيات جي کوٽائي ۽ ٻيلن جي انتظام لاءِ مشهور هو، پر هاڻي سياحت هتان جي بنيادي صنعت بڻجي چڪي آهي، جنهن ذريعي تقريباً &lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;small&gt;,00,000&lt;/small&gt; ماڻهن کي روزگار ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Die Wirtschaft im Schwarzwald: Tourismus, Holzwirtschaft und anderes|url=https://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|access-date=2021-01-04|website=www.schwarzwald-reiseinfo.de|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411163913/http://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هتي &lt;small&gt;17&lt;/small&gt;هين صديءَ جا ڪيترائي فوجي قلعا ۽ بچاءُ وارا مورچا موجود آهن جيڪي هاڻي ڊهي چڪا آهن يا کنڊرن جي صورت ۾ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gersbacher Barockschanze|url=https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|access-date=2021-01-17|website=www.schwarzwald-tourismus.info|language=de|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122031250/https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بليڪ فاريسٽ]]
[[زمرو:جرمني]]
[[زمرو:جرمني جا ٻيلا]]
[[زمرو:جرمني جي ماحوليات]]
[[زمرو:يورپ جا حياتي جا دائرا]]
[[زمرو:يورپ جي ماحوليات]]
[[زمرو:يورپ جا ٻيلا]]
[[زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ]]</text>
      <sha1>rlq3u578i0pxqzrcw42trqmh0xjyi3a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416471</id>
      <parentid>416470</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T12:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:جرمني جي ارضيات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4720" sha1="96gzg84duyhhs0ehivnexdepugbfcpy" xml:space="preserve">{{Short description|Mountain range in Germany}}
{{About|the region in Germany|other uses}}
{{Infobox mountain|name=بليڪ فاريسٽ&lt;br&gt;Black Forest|image=Blick vom Hohfelsen.jpg|image_size=240|image_alt=|image_caption=سيباخ جي ويجهو، هوفلسين کان ڏيک|country={{پرچم|جرمني}}|region=[[بيڊن ورٽمبرگ]]|region_type=[[جرمني جي رياستون|رياست]]|parent=ڏکڻ اولهه جرمني جا مٿانهينءَ وارا علائقا / پهاڙي سلسلا|geology=نيس (Gneiss)، بنٽر سينڊاسٽون (Bunter sandstone)|age=|area_km2=6000&lt;!--6009.2--&gt;|orogeny=مرڪزي مٿانهينءَ وارا علائقا (Central Uplands)|length_km=160|range_coordinates={{Coord|48.25|8.05|type:mountain_globe:earth_region:DE|display=inline,title}} &lt;!-- centroid of Gaggenau and Schopfheim --&gt;|highest=فئلڊبرگ|elevation_m=1493|coordinates={{coord|47|52|43|N|8|0|40|E|type:mountain_region:DE-BW_scale:100000|format=dms}}|pushpin_map=|image_map=Relief Map of Germany, Black Forest.png|map_caption=جرمني جو نقشو جنهن ۾ &quot;بليڪ فاريسٽ&quot; کي سائي رنگ جي لڪير سان نمايان ڪيو ويو آهي.|pushpin_relief=|map_size=260|mapframe=yes|mapframe-frame-width=260|mapframe-stroke-width=1|mapframe-stroke-color=#00ff00}}
[[File:Paragleiter.JPG|thumb|بيڊن-بيڊن، جرمني]]
'''بليڪ فاريسٽ''' ([[جرمن ٻولي|جرمن]]: Schwarzwald؛ تلفظ: شَوَارْزْالْد) ڏکڻ اولهه جرمني جي رياست [[بيڊن ورٽمبرگ|باڊن-ورٽمبرگ]] ۾ واقع هڪ وڏو ٻيلن وارو جبلن جو سلسلو آهي. ان جي اولهه ۽ ڏکڻ ۾ [[رائن ندي|رائن]] [[رائن ندي|ندي]] جي وادي (Rhine Valley) واقع آهي ۽ اهو [[فرانس]] توڙي [[سوئيزرلينڊ|سوئٽزرلينڊ]] جي حدن جي ويجهو آهي.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{Cite web|title=Black Forest {{!}} Description, Map, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|access-date=2021-01-17|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=20 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220064622/https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هي [[ڊينيوب ندي|ڊينيوب]] ۽ نيڪر دريائن جو سرچشمو آهي. 

هي علائقو لڳ ڀڳ مستطيل شڪل جو آهي، جنهن جي ڊيگهه &lt;small&gt;160&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;100&lt;/small&gt; ميل) ۽ ويڪر &lt;small&gt;50&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;30&lt;/small&gt; ميل) تائين آهي؛ ان جي ڪل پکيڙ لڳ ڀڳ &lt;small&gt;6,009&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;2,320&lt;/small&gt; چورس ميل) آهي. ان جي سڀ کان مٿانهين چوٽي &quot;فيلڊبرگ&quot; آهي، جنهن جي اوچائي سمنڊ جي مٿاڇري کان &lt;small&gt;1,493&lt;/small&gt; ميٽر (&lt;small&gt;4,898&lt;/small&gt; فوٽ) آهي. 

تاريخي طور تي، هي علائقو معدنيات جي کوٽائي ۽ ٻيلن جي انتظام لاءِ مشهور هو، پر هاڻي سياحت هتان جي بنيادي صنعت بڻجي چڪي آهي، جنهن ذريعي تقريباً &lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;small&gt;,00,000&lt;/small&gt; ماڻهن کي روزگار ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Die Wirtschaft im Schwarzwald: Tourismus, Holzwirtschaft und anderes|url=https://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|access-date=2021-01-04|website=www.schwarzwald-reiseinfo.de|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411163913/http://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هتي &lt;small&gt;17&lt;/small&gt;هين صديءَ جا ڪيترائي فوجي قلعا ۽ بچاءُ وارا مورچا موجود آهن جيڪي هاڻي ڊهي چڪا آهن يا کنڊرن جي صورت ۾ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gersbacher Barockschanze|url=https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|access-date=2021-01-17|website=www.schwarzwald-tourismus.info|language=de|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122031250/https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بليڪ فاريسٽ]]
[[زمرو:جرمني]]
[[زمرو:جرمني جا ٻيلا]]
[[زمرو:جرمني جي ماحوليات]]
[[زمرو:يورپ جا حياتي جا دائرا]]
[[زمرو:يورپ جي ماحوليات]]
[[زمرو:يورپ جا ٻيلا]]
[[زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ]]
[[زمرو:جرمني جي ارضيات]]</text>
      <sha1>96gzg84duyhhs0ehivnexdepugbfcpy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416472</id>
      <parentid>416471</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T12:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:جرمني ۾ جبلن جا سلسلا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4772" sha1="5stibqm44gdi4bb1mdpvytp3w83mnjs" xml:space="preserve">{{Short description|Mountain range in Germany}}
{{About|the region in Germany|other uses}}
{{Infobox mountain|name=بليڪ فاريسٽ&lt;br&gt;Black Forest|image=Blick vom Hohfelsen.jpg|image_size=240|image_alt=|image_caption=سيباخ جي ويجهو، هوفلسين کان ڏيک|country={{پرچم|جرمني}}|region=[[بيڊن ورٽمبرگ]]|region_type=[[جرمني جي رياستون|رياست]]|parent=ڏکڻ اولهه جرمني جا مٿانهينءَ وارا علائقا / پهاڙي سلسلا|geology=نيس (Gneiss)، بنٽر سينڊاسٽون (Bunter sandstone)|age=|area_km2=6000&lt;!--6009.2--&gt;|orogeny=مرڪزي مٿانهينءَ وارا علائقا (Central Uplands)|length_km=160|range_coordinates={{Coord|48.25|8.05|type:mountain_globe:earth_region:DE|display=inline,title}} &lt;!-- centroid of Gaggenau and Schopfheim --&gt;|highest=فئلڊبرگ|elevation_m=1493|coordinates={{coord|47|52|43|N|8|0|40|E|type:mountain_region:DE-BW_scale:100000|format=dms}}|pushpin_map=|image_map=Relief Map of Germany, Black Forest.png|map_caption=جرمني جو نقشو جنهن ۾ &quot;بليڪ فاريسٽ&quot; کي سائي رنگ جي لڪير سان نمايان ڪيو ويو آهي.|pushpin_relief=|map_size=260|mapframe=yes|mapframe-frame-width=260|mapframe-stroke-width=1|mapframe-stroke-color=#00ff00}}
[[File:Paragleiter.JPG|thumb|بيڊن-بيڊن، جرمني]]
'''بليڪ فاريسٽ''' ([[جرمن ٻولي|جرمن]]: Schwarzwald؛ تلفظ: شَوَارْزْالْد) ڏکڻ اولهه جرمني جي رياست [[بيڊن ورٽمبرگ|باڊن-ورٽمبرگ]] ۾ واقع هڪ وڏو ٻيلن وارو جبلن جو سلسلو آهي. ان جي اولهه ۽ ڏکڻ ۾ [[رائن ندي|رائن]] [[رائن ندي|ندي]] جي وادي (Rhine Valley) واقع آهي ۽ اهو [[فرانس]] توڙي [[سوئيزرلينڊ|سوئٽزرلينڊ]] جي حدن جي ويجهو آهي.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{Cite web|title=Black Forest {{!}} Description, Map, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|access-date=2021-01-17|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=20 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220064622/https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هي [[ڊينيوب ندي|ڊينيوب]] ۽ نيڪر دريائن جو سرچشمو آهي. 

هي علائقو لڳ ڀڳ مستطيل شڪل جو آهي، جنهن جي ڊيگهه &lt;small&gt;160&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;100&lt;/small&gt; ميل) ۽ ويڪر &lt;small&gt;50&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;30&lt;/small&gt; ميل) تائين آهي؛ ان جي ڪل پکيڙ لڳ ڀڳ &lt;small&gt;6,009&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;2,320&lt;/small&gt; چورس ميل) آهي. ان جي سڀ کان مٿانهين چوٽي &quot;فيلڊبرگ&quot; آهي، جنهن جي اوچائي سمنڊ جي مٿاڇري کان &lt;small&gt;1,493&lt;/small&gt; ميٽر (&lt;small&gt;4,898&lt;/small&gt; فوٽ) آهي. 

تاريخي طور تي، هي علائقو معدنيات جي کوٽائي ۽ ٻيلن جي انتظام لاءِ مشهور هو، پر هاڻي سياحت هتان جي بنيادي صنعت بڻجي چڪي آهي، جنهن ذريعي تقريباً &lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;small&gt;,00,000&lt;/small&gt; ماڻهن کي روزگار ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Die Wirtschaft im Schwarzwald: Tourismus, Holzwirtschaft und anderes|url=https://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|access-date=2021-01-04|website=www.schwarzwald-reiseinfo.de|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411163913/http://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هتي &lt;small&gt;17&lt;/small&gt;هين صديءَ جا ڪيترائي فوجي قلعا ۽ بچاءُ وارا مورچا موجود آهن جيڪي هاڻي ڊهي چڪا آهن يا کنڊرن جي صورت ۾ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gersbacher Barockschanze|url=https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|access-date=2021-01-17|website=www.schwarzwald-tourismus.info|language=de|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122031250/https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بليڪ فاريسٽ]]
[[زمرو:جرمني]]
[[زمرو:جرمني جا ٻيلا]]
[[زمرو:جرمني جي ماحوليات]]
[[زمرو:يورپ جا حياتي جا دائرا]]
[[زمرو:يورپ جي ماحوليات]]
[[زمرو:يورپ جا ٻيلا]]
[[زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ]]
[[زمرو:جرمني جي ارضيات]]
[[زمرو:جرمني ۾ جبلن جا سلسلا]]</text>
      <sha1>5stibqm44gdi4bb1mdpvytp3w83mnjs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416473</id>
      <parentid>416472</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T12:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>416473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4962" sha1="mwa6k5jvw02cmveqzja4i3csvj8msmr" xml:space="preserve">{{Short description|Mountain range in Germany}}
{{About|the region in Germany|other uses}}
{{Infobox mountain|name=بليڪ فاريسٽ&lt;br&gt;Black Forest|image=Blick vom Hohfelsen.jpg|image_size=240|image_alt=|image_caption=سيباخ جي ويجهو، هوفلسين کان ڏيک|country={{پرچم|جرمني}}|region=[[بيڊن ورٽمبرگ]]|region_type=[[جرمني جي رياستون|رياست]]|parent=ڏکڻ اولهه جرمني جا مٿانهينءَ وارا علائقا / پهاڙي سلسلا|geology=نيس (Gneiss)، بنٽر سينڊاسٽون (Bunter sandstone)|age=|area_km2=6000&lt;!--6009.2--&gt;|orogeny=مرڪزي مٿانهينءَ وارا علائقا (Central Uplands)|length_km=160|range_coordinates={{Coord|48.25|8.05|type:mountain_globe:earth_region:DE|display=inline,title}} &lt;!-- centroid of Gaggenau and Schopfheim --&gt;|highest=فئلڊبرگ|elevation_m=1493|coordinates={{coord|47|52|43|N|8|0|40|E|type:mountain_region:DE-BW_scale:100000|format=dms}}|pushpin_map=|image_map=Relief Map of Germany, Black Forest.png|map_caption=جرمني جو نقشو جنهن ۾ &quot;بليڪ فاريسٽ&quot; کي سائي رنگ جي لڪير سان نمايان ڪيو ويو آهي.|pushpin_relief=|map_size=260|mapframe=yes|mapframe-frame-width=260|mapframe-stroke-width=1|mapframe-stroke-color=#00ff00}}
[[File:Paragleiter.JPG|thumb|بيڊن-بيڊن، جرمني]]
'''بليڪ فاريسٽ''' ([[جرمن ٻولي|جرمن]]: Schwarzwald؛ تلفظ: شَوَارْزْالْد) ڏکڻ اولهه جرمني جي رياست [[بيڊن ورٽمبرگ|باڊن-ورٽمبرگ]] ۾ واقع هڪ وڏو ٻيلن وارو جبلن جو سلسلو آهي. ان جي اولهه ۽ ڏکڻ ۾ [[رائن ندي|رائن]] [[رائن ندي|ندي]] جي وادي (Rhine Valley) واقع آهي ۽ اهو [[فرانس]] توڙي [[سوئيزرلينڊ|سوئٽزرلينڊ]] جي حدن جي ويجهو آهي.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{Cite web|title=Black Forest {{!}} Description, Map, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|access-date=2021-01-17|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=20 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220064622/https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هي [[ڊينيوب ندي|ڊينيوب]] ۽ نيڪر دريائن جو سرچشمو آهي. 

هي علائقو لڳ ڀڳ مستطيل شڪل جو آهي، جنهن جي ڊيگهه &lt;small&gt;160&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;100&lt;/small&gt; ميل) ۽ ويڪر &lt;small&gt;50&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;30&lt;/small&gt; ميل) تائين آهي؛ ان جي ڪل پکيڙ لڳ ڀڳ &lt;small&gt;6,009&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;2,320&lt;/small&gt; چورس ميل) آهي. ان جي سڀ کان مٿانهين چوٽي &quot;فيلڊبرگ&quot; آهي، جنهن جي اوچائي سمنڊ جي مٿاڇري کان &lt;small&gt;1,493&lt;/small&gt; ميٽر (&lt;small&gt;4,898&lt;/small&gt; فوٽ) آهي. 

تاريخي طور تي، هي علائقو معدنيات جي کوٽائي ۽ ٻيلن جي انتظام لاءِ مشهور هو، پر هاڻي سياحت هتان جي بنيادي صنعت بڻجي چڪي آهي، جنهن ذريعي تقريباً &lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;small&gt;,00,000&lt;/small&gt; ماڻهن کي روزگار ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Die Wirtschaft im Schwarzwald: Tourismus, Holzwirtschaft und anderes|url=https://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|access-date=2021-01-04|website=www.schwarzwald-reiseinfo.de|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411163913/http://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هتي &lt;small&gt;17&lt;/small&gt;هين صديءَ جا ڪيترائي فوجي قلعا ۽ بچاءُ وارا مورچا موجود آهن جيڪي هاڻي ڊهي چڪا آهن يا کنڊرن جي صورت ۾ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gersbacher Barockschanze|url=https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|access-date=2021-01-17|website=www.schwarzwald-tourismus.info|language=de|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122031250/https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons}}
{{Wikivoyage|Black Forest}}
* {{Cite EB1911|wstitle=Black Forest |volume=4 |short=x}}

{{Authority control}}

[[زمرو:بليڪ فاريسٽ]]
[[زمرو:جرمني]]
[[زمرو:جرمني جا ٻيلا]]
[[زمرو:جرمني جي ماحوليات]]
[[زمرو:يورپ جا حياتي جا دائرا]]
[[زمرو:يورپ جي ماحوليات]]
[[زمرو:يورپ جا ٻيلا]]
[[زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ]]
[[زمرو:جرمني جي ارضيات]]
[[زمرو:جرمني ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:جرمني ۾ سياحت}}</text>
      <sha1>mwa6k5jvw02cmveqzja4i3csvj8msmr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416474</id>
      <parentid>416473</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T12:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4962" sha1="c8zr8yvho3lzimk6z28y7s9es3pnjyi" xml:space="preserve">{{Short description|Mountain range in Germany}}
{{About|the region in Germany|other uses}}
{{Infobox mountain|name=بليڪ فاريسٽ&lt;br&gt;Black Forest|image=Blick vom Hohfelsen.jpg|image_size=240|image_alt=|image_caption=سيباخ جي ويجهو، هوفلسين کان ڏيک|country={{پرچم|جرمني}}|region=[[بيڊن ورٽمبرگ]]|region_type=[[جرمني جي رياستون|رياست]]|parent=ڏکڻ اولهه جرمني جا مٿانهينءَ وارا علائقا / پهاڙي سلسلا|geology=نيس (Gneiss)، بنٽر سينڊاسٽون (Bunter sandstone)|age=|area_km2=6000&lt;!--6009.2--&gt;|orogeny=مرڪزي مٿانهينءَ وارا علائقا (Central Uplands)|length_km=160|range_coordinates={{Coord|48.25|8.05|type:mountain_globe:earth_region:DE|display=inline,title}} &lt;!-- centroid of Gaggenau and Schopfheim --&gt;|highest=فئلڊبرگ|elevation_m=1493|coordinates={{coord|47|52|43|N|8|0|40|E|type:mountain_region:DE-BW_scale:100000|format=dms}}|pushpin_map=|image_map=Relief Map of Germany, Black Forest.png|map_caption=جرمني جو نقشو جنهن ۾ &quot;بليڪ فاريسٽ&quot; کي سائي رنگ جي لڪير سان نمايان ڪيو ويو آهي.|pushpin_relief=|map_size=260|mapframe=yes|mapframe-frame-width=260|mapframe-stroke-width=1|mapframe-stroke-color=#00ff00}}
[[File:Paragleiter.JPG|thumb|بيڊن-بيڊن، جرمني]]
'''بليڪ فاريسٽ''' ([[جرمن ٻولي|جرمن]]: Schwarzwald؛ تلفظ: شَوَارْزْالْد) ڏکڻ اولهه جرمني جي رياست [[بيڊن ورٽمبرگ|باڊن-ورٽمبرگ]] ۾ واقع هڪ وڏو ٻيلن وارو جبلن جو سلسلو آهي. ان جي اولهه ۽ ڏکڻ ۾ [[رائن ندي|رائن]] [[رائن ندي|ندي]] جي وادي (Rhine Valley) واقع آهي ۽ اهو [[فرانس]] توڙي [[سوئيزرلينڊ|سوئٽزرلينڊ]] جي حدن جي ويجهو آهي.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{Cite web|title=Black Forest {{!}} Description, Map, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|access-date=2021-01-17|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=20 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220064622/https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هي [[ڊينيوب ندي|ڊينيوب]] ۽ نيڪر دريائن جو سرچشمو آهي. 

هي علائقو لڳ ڀڳ مستطيل شڪل جو آهي، جنهن جي ڊيگهه &lt;small&gt;160&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;100&lt;/small&gt; ميل) ۽ ويڪر &lt;small&gt;50&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;30&lt;/small&gt; ميل) تائين آهي؛ ان جي ڪل پکيڙ لڳ ڀڳ &lt;small&gt;6,009&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;2,320&lt;/small&gt; چورس ميل) آهي. ان جي سڀ کان مٿانهين چوٽي &quot;فيلڊبرگ&quot; آهي، جنهن جي اوچائي سمنڊ جي مٿاڇري کان &lt;small&gt;1,493&lt;/small&gt; ميٽر (&lt;small&gt;4,898&lt;/small&gt; فوٽ) آهي. 

تاريخي طور تي، هي علائقو معدنيات جي کوٽائي ۽ ٻيلن جي انتظام لاءِ مشهور هو، پر هاڻي سياحت هتان جي بنيادي صنعت بڻجي چڪي آهي، جنهن ذريعي تقريباً &lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;small&gt;,00,000&lt;/small&gt; ماڻهن کي روزگار ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Die Wirtschaft im Schwarzwald: Tourismus, Holzwirtschaft und anderes|url=https://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|access-date=2021-01-04|website=www.schwarzwald-reiseinfo.de|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411163913/http://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هتي &lt;small&gt;17&lt;/small&gt;هين صديءَ جا ڪيترائي فوجي قلعا ۽ بچاءُ وارا مورچا موجود آهن جيڪي هاڻي ڊهي چڪا آهن يا کنڊرن جي صورت ۾ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gersbacher Barockschanze|url=https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|access-date=2021-01-17|website=www.schwarzwald-tourismus.info|language=de|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122031250/https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons}}
{{Wikivoyage|Black Forest}}
* {{Cite EB1911|wstitle=Black Forest |volume=4 |short=x}}

{{Authority control}}

[[زمرو:بليڪ فاريسٽ]]
[[زمرو:جرمني]]
[[زمرو:جرمني جا ٻيلا]]
[[زمرو:جرمني جي ماحوليات]]
[[زمرو:يورپ جا حياتي جا دائرا]]
[[زمرو:يورپ جي ماحوليات]]
[[زمرو:يورپ جا ٻيلا]]
[[زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ]]
[[زمرو:جرمني جي ارضيات]]
[[زمرو:جرمني ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:جرمني ۾ سياحت]]</text>
      <sha1>c8zr8yvho3lzimk6z28y7s9es3pnjyi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416475</id>
      <parentid>416474</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T12:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ٻيلا بلحاظ ملڪ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5002" sha1="dhp4oraruhpeugp8a5souvhb1reml5q" xml:space="preserve">{{Short description|Mountain range in Germany}}
{{About|the region in Germany|other uses}}
{{Infobox mountain|name=بليڪ فاريسٽ&lt;br&gt;Black Forest|image=Blick vom Hohfelsen.jpg|image_size=240|image_alt=|image_caption=سيباخ جي ويجهو، هوفلسين کان ڏيک|country={{پرچم|جرمني}}|region=[[بيڊن ورٽمبرگ]]|region_type=[[جرمني جي رياستون|رياست]]|parent=ڏکڻ اولهه جرمني جا مٿانهينءَ وارا علائقا / پهاڙي سلسلا|geology=نيس (Gneiss)، بنٽر سينڊاسٽون (Bunter sandstone)|age=|area_km2=6000&lt;!--6009.2--&gt;|orogeny=مرڪزي مٿانهينءَ وارا علائقا (Central Uplands)|length_km=160|range_coordinates={{Coord|48.25|8.05|type:mountain_globe:earth_region:DE|display=inline,title}} &lt;!-- centroid of Gaggenau and Schopfheim --&gt;|highest=فئلڊبرگ|elevation_m=1493|coordinates={{coord|47|52|43|N|8|0|40|E|type:mountain_region:DE-BW_scale:100000|format=dms}}|pushpin_map=|image_map=Relief Map of Germany, Black Forest.png|map_caption=جرمني جو نقشو جنهن ۾ &quot;بليڪ فاريسٽ&quot; کي سائي رنگ جي لڪير سان نمايان ڪيو ويو آهي.|pushpin_relief=|map_size=260|mapframe=yes|mapframe-frame-width=260|mapframe-stroke-width=1|mapframe-stroke-color=#00ff00}}
[[File:Paragleiter.JPG|thumb|بيڊن-بيڊن، جرمني]]
'''بليڪ فاريسٽ''' ([[جرمن ٻولي|جرمن]]: Schwarzwald؛ تلفظ: شَوَارْزْالْد) ڏکڻ اولهه جرمني جي رياست [[بيڊن ورٽمبرگ|باڊن-ورٽمبرگ]] ۾ واقع هڪ وڏو ٻيلن وارو جبلن جو سلسلو آهي. ان جي اولهه ۽ ڏکڻ ۾ [[رائن ندي|رائن]] [[رائن ندي|ندي]] جي وادي (Rhine Valley) واقع آهي ۽ اهو [[فرانس]] توڙي [[سوئيزرلينڊ|سوئٽزرلينڊ]] جي حدن جي ويجهو آهي.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{Cite web|title=Black Forest {{!}} Description, Map, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|access-date=2021-01-17|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=20 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220064622/https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هي [[ڊينيوب ندي|ڊينيوب]] ۽ نيڪر دريائن جو سرچشمو آهي. 

هي علائقو لڳ ڀڳ مستطيل شڪل جو آهي، جنهن جي ڊيگهه &lt;small&gt;160&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;100&lt;/small&gt; ميل) ۽ ويڪر &lt;small&gt;50&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;30&lt;/small&gt; ميل) تائين آهي؛ ان جي ڪل پکيڙ لڳ ڀڳ &lt;small&gt;6,009&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;2,320&lt;/small&gt; چورس ميل) آهي. ان جي سڀ کان مٿانهين چوٽي &quot;فيلڊبرگ&quot; آهي، جنهن جي اوچائي سمنڊ جي مٿاڇري کان &lt;small&gt;1,493&lt;/small&gt; ميٽر (&lt;small&gt;4,898&lt;/small&gt; فوٽ) آهي. 

تاريخي طور تي، هي علائقو معدنيات جي کوٽائي ۽ ٻيلن جي انتظام لاءِ مشهور هو، پر هاڻي سياحت هتان جي بنيادي صنعت بڻجي چڪي آهي، جنهن ذريعي تقريباً &lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;small&gt;,00,000&lt;/small&gt; ماڻهن کي روزگار ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Die Wirtschaft im Schwarzwald: Tourismus, Holzwirtschaft und anderes|url=https://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|access-date=2021-01-04|website=www.schwarzwald-reiseinfo.de|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411163913/http://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هتي &lt;small&gt;17&lt;/small&gt;هين صديءَ جا ڪيترائي فوجي قلعا ۽ بچاءُ وارا مورچا موجود آهن جيڪي هاڻي ڊهي چڪا آهن يا کنڊرن جي صورت ۾ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gersbacher Barockschanze|url=https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|access-date=2021-01-17|website=www.schwarzwald-tourismus.info|language=de|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122031250/https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons}}
{{Wikivoyage|Black Forest}}
* {{Cite EB1911|wstitle=Black Forest |volume=4 |short=x}}

{{Authority control}}

[[زمرو:بليڪ فاريسٽ]]
[[زمرو:جرمني]]
[[زمرو:جرمني جا ٻيلا]]
[[زمرو:جرمني جي ماحوليات]]
[[زمرو:يورپ جا حياتي جا دائرا]]
[[زمرو:يورپ جي ماحوليات]]
[[زمرو:يورپ جا ٻيلا]]
[[زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ]]
[[زمرو:جرمني جي ارضيات]]
[[زمرو:جرمني ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:جرمني ۾ سياحت]]
[[زمرو:ٻيلا بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>dhp4oraruhpeugp8a5souvhb1reml5q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416481</id>
      <parentid>416475</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T13:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4910" sha1="ml14xktaxmrvj5wux9z98ep4y5ykfg2" xml:space="preserve">{{Short description|Mountain range in Germany}}
{{About|the region in Germany|other uses}}
{{Infobox mountain|name=بليڪ فاريسٽ&lt;br&gt;Black Forest|image=Blick vom Hohfelsen.jpg|image_size=240|image_alt=|image_caption=سيباخ جي ويجهو، هوفلسين کان ڏيک|country={{پرچم|جرمني}}|region=[[بيڊن ورٽمبرگ]]|region_type=[[جرمني جي رياستون|رياست]]|parent=ڏکڻ اولهه جرمني جا مٿانهينءَ وارا علائقا / پهاڙي سلسلا|geology=نيس (Gneiss)، بنٽر سينڊاسٽون (Bunter sandstone)|age=|area_km2=6000&lt;!--6009.2--&gt;|orogeny=مرڪزي مٿانهينءَ وارا علائقا (Central Uplands)|length_km=160|range_coordinates={{Coord|48.25|8.05|type:mountain_globe:earth_region:DE|display=inline,title}} &lt;!-- centroid of Gaggenau and Schopfheim --&gt;|highest=فئلڊبرگ|elevation_m=1493|coordinates={{coord|47|52|43|N|8|0|40|E|type:mountain_region:DE-BW_scale:100000|format=dms}}|pushpin_map=|image_map=Relief Map of Germany, Black Forest.png|map_caption=جرمني جو نقشو جنهن ۾ &quot;بليڪ فاريسٽ&quot; کي سائي رنگ جي لڪير سان نمايان ڪيو ويو آهي.|pushpin_relief=|map_size=260|mapframe=yes|mapframe-frame-width=260|mapframe-stroke-width=1|mapframe-stroke-color=#00ff00}}
[[File:Paragleiter.JPG|thumb|بيڊن-بيڊن، جرمني]]
'''بليڪ فاريسٽ''' ([[جرمن ٻولي|جرمن]]: Schwarzwald؛ تلفظ: شَوَارْزْالْد) ڏکڻ اولهه جرمني جي رياست [[بيڊن ورٽمبرگ|باڊن-ورٽمبرگ]] ۾ واقع هڪ وڏو ٻيلن وارو جبلن جو سلسلو آهي. ان جي اولهه ۽ ڏکڻ ۾ [[رائن ندي|رائن]] [[رائن ندي|ندي]] جي وادي (Rhine Valley) واقع آهي ۽ اهو [[فرانس]] توڙي [[سوئيزرلينڊ|سوئٽزرلينڊ]] جي حدن جي ويجهو آهي.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{Cite web|title=Black Forest {{!}} Description, Map, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|access-date=2021-01-17|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-date=20 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220064622/https://www.britannica.com/place/Black-Forest-mountain-region-Germany|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هي [[ڊينيوب ندي|ڊينيوب]] ۽ نيڪر دريائن جو سرچشمو آهي. 

هي علائقو لڳ ڀڳ مستطيل شڪل جو آهي، جنهن جي ڊيگهه &lt;small&gt;160&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;100&lt;/small&gt; ميل) ۽ ويڪر &lt;small&gt;50&lt;/small&gt; ڪلوميٽر (&lt;small&gt;30&lt;/small&gt; ميل) تائين آهي؛ ان جي ڪل پکيڙ لڳ ڀڳ &lt;small&gt;6,009&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;2,320&lt;/small&gt; چورس ميل) آهي. ان جي سڀ کان مٿانهين چوٽي &quot;فيلڊبرگ&quot; آهي، جنهن جي اوچائي سمنڊ جي مٿاڇري کان &lt;small&gt;1,493&lt;/small&gt; ميٽر (&lt;small&gt;4,898&lt;/small&gt; فوٽ) آهي. 

تاريخي طور تي، هي علائقو معدنيات جي کوٽائي ۽ ٻيلن جي انتظام لاءِ مشهور هو، پر هاڻي سياحت هتان جي بنيادي صنعت بڻجي چڪي آهي، جنهن ذريعي تقريباً &lt;small&gt;3&lt;/small&gt;&lt;small&gt;,00,000&lt;/small&gt; ماڻهن کي روزگار ملي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Die Wirtschaft im Schwarzwald: Tourismus, Holzwirtschaft und anderes|url=https://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|access-date=2021-01-04|website=www.schwarzwald-reiseinfo.de|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411163913/http://www.schwarzwald-reiseinfo.de/Schwarzwald_Wirtschaft.php|url-status=live}}&lt;/ref&gt; هتي &lt;small&gt;17&lt;/small&gt;هين صديءَ جا ڪيترائي فوجي قلعا ۽ بچاءُ وارا مورچا موجود آهن جيڪي هاڻي ڊهي چڪا آهن يا کنڊرن جي صورت ۾ آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gersbacher Barockschanze|url=https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|access-date=2021-01-17|website=www.schwarzwald-tourismus.info|language=de|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122031250/https://www.schwarzwald-tourismus.info/attraktionen/gersbacher-barockschanze-30ba878d42|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons}}
{{Wikivoyage|Black Forest}}
* {{Cite EB1911|wstitle=Black Forest |volume=4 |short=x}}

{{Authority control}}

[[زمرو:بليڪ فاريسٽ]]
[[زمرو:جرمني]]
[[زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ]]
[[زمرو:يورپ جا ٻيلا]]
[[زمرو:جرمني جا ٻيلا]]
[[زمرو:جرمني ۾ سياحت]]
[[زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ]]
[[زمرو:جرمني جي ماحوليات]]
[[زمرو:جرمني ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ ۾ سياحت]]</text>
      <sha1>ml14xktaxmrvj5wux9z98ep4y5ykfg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بليڪ فاريسٽ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103524</id>
    <revision>
      <id>416476</id>
      <timestamp>2026-10-02T12:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:جرمني جا ٻيلا]] [[زمرو:جرمني جي ماحوليات]] [[زمرو:جرمني ۾ جبلن جا سلسلا]] [[زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ ۾ سياحت]]</comment>
      <origin>416476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="186" sha1="a3xaeq3or10ws8gfqo3zbm22yqsqa4d" xml:space="preserve">[[زمرو:جرمني جا ٻيلا]]
[[زمرو:جرمني جي ماحوليات]]
[[زمرو:جرمني ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ ۾ سياحت]]</text>
      <sha1>a3xaeq3or10ws8gfqo3zbm22yqsqa4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جرمني جا ٻيلا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103525</id>
    <revision>
      <id>416477</id>
      <timestamp>2026-10-02T12:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:يورپ جا ٻيلا]] [[زمرو:جرمني جي ماحوليات]] [[زمرو:ٻيلا بلحاظ ملڪ]]</comment>
      <origin>416477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="b9wy5e9k2jmtor9hqld2l8leckw71h4" xml:space="preserve">[[زمرو:يورپ جا ٻيلا]]
[[زمرو:جرمني جي ماحوليات]]
[[زمرو:ٻيلا بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>b9wy5e9k2jmtor9hqld2l8leckw71h4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جرمني جي ماحوليات</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103526</id>
    <revision>
      <id>416478</id>
      <timestamp>2026-10-02T13:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:جرمني]] [[زمرو:ماحوليات بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:يورپ جي ماحوليات]]</comment>
      <origin>416478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="kcywxetf42iwezck0ckzetsn30y7csv" xml:space="preserve">[[زمرو:جرمني]]
[[زمرو:ماحوليات بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:يورپ جي ماحوليات]]</text>
      <sha1>kcywxetf42iwezck0ckzetsn30y7csv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ ۾ سياحت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103527</id>
    <revision>
      <id>416479</id>
      <timestamp>2026-10-02T13:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ]] [[زمرو:جرمني ۾ سياحت]]</comment>
      <origin>416479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="s8gjwspp3154u55j4yaeyivx5swn5s2" xml:space="preserve">[[زمرو:بيڊن-ورٽمبرگ]]
[[زمرو:جرمني ۾ سياحت]]</text>
      <sha1>s8gjwspp3154u55j4yaeyivx5swn5s2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جرمني ۾ سياحت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103528</id>
    <revision>
      <id>416480</id>
      <timestamp>2026-10-02T13:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:جرمني]] [[زمرو:يورپ ۾ سياحت]] [[زمرو:سياحت بلحاظ ملڪ]]</comment>
      <origin>416480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="dxzf78c9zpq6jch97sbqjj1q9x9m4bc" xml:space="preserve">[[زمرو:جرمني]]
[[زمرو:يورپ ۾ سياحت]]
[[زمرو:سياحت بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>dxzf78c9zpq6jch97sbqjj1q9x9m4bc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ٽيمز درياھه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103529</id>
    <revision>
      <id>416485</id>
      <timestamp>2026-10-02T13:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:ur:Special:Redirect/revision/6576938|دریائے ٹیمز]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>416485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3994" sha1="6qzfh1ut8wl6iewbve6v77gnuxzb4fk" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه [[کاٹس والڈ|ڪوٽسوالڊ]] ٽڪرين کان اڀرندو آهي. ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، البرٽ برج، [[ویسٹ منسٹر پل|ويسٽ منسٽر برج]]، [[واٹر لو پل|واٽر لو برج]] ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.</text>
      <sha1>6qzfh1ut8wl6iewbve6v77gnuxzb4fk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416486</id>
      <parentid>416485</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4825" sha1="ncthlmlp3s5vslmugjontq0dhqsx8w8" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]</text>
      <sha1>ncthlmlp3s5vslmugjontq0dhqsx8w8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416487</id>
      <parentid>416486</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5760" sha1="p3k961cmu6pwd1i5eokr6mqpnc5p18l" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
زمرو. ،[[زمرو:ٿيمز جو پاڻي نيڪال وارو علائقو| ]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:برطانيا ۾ دريائي آمدرفت|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي مرڪز|ٿيمز، درياهه]] {{گلوسٽر شائر ۾ ٽرانسپورٽ}} {{سرَي ۾ ٽرانسپورٽ}}</text>
      <sha1>p3k961cmu6pwd1i5eokr6mqpnc5p18l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416488</id>
      <parentid>416487</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5813" sha1="tqc22zcw47yrdgw59s16wlhwl116akf" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
زمرو. ،[[زمرو:ٿيمز جو پاڻي نيڪال وارو علائقو| ]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:برطانيا ۾ دريائي آمدرفت|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي مرڪز|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
 {{گلوسٽر شائر ۾ ٽرانسپورٽ}} {{سرَي ۾ ٽرانسپورٽ}}</text>
      <sha1>tqc22zcw47yrdgw59s16wlhwl116akf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416489</id>
      <parentid>416488</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5873" sha1="3n2oxpi94ykdmogyfa571iqddtgrzxv" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
زمرو. ،[[زمرو:ٿيمز جو پاڻي نيڪال وارو علائقو| ]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:برطانيا ۾ دريائي آمدرفت|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي مرڪز|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
 {{گلوسٽر شائر ۾ ٽرانسپورٽ}} {{سرَي ۾ ٽرانسپورٽ}}</text>
      <sha1>3n2oxpi94ykdmogyfa571iqddtgrzxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416490</id>
      <parentid>416489</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5928" sha1="plc4y4jmsxpgf6ht5musk70r9256y1y" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
زمرو. ،[[زمرو:ٿيمز جو پاڻي نيڪال وارو علائقو| ]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:برطانيا ۾ دريائي آمدرفت|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي مرڪز|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]
 {{گلوسٽر شائر ۾ ٽرانسپورٽ}} {{سرَي ۾ ٽرانسپورٽ}}</text>
      <sha1>plc4y4jmsxpgf6ht5musk70r9256y1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416491</id>
      <parentid>416490</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:نيڪال جا طاس]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5964" sha1="mcbknuuj920hygryqabw3z6u9c092sm" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
زمرو. ،[[زمرو:ٿيمز جو پاڻي نيڪال وارو علائقو| ]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:برطانيا ۾ دريائي آمدرفت|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي مرڪز|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]
[[زمرو:نيڪال جا طاس]]
 {{گلوسٽر شائر ۾ ٽرانسپورٽ}} {{سرَي ۾ ٽرانسپورٽ}}</text>
      <sha1>mcbknuuj920hygryqabw3z6u9c092sm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416492</id>
      <parentid>416491</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6021" sha1="n96l0rrtkk92ggcskpglow5a10s6lek" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
زمرو. ،[[زمرو:ٿيمز جو پاڻي نيڪال وارو علائقو| ]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:برطانيا ۾ دريائي آمدرفت|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي مرڪز|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]
[[زمرو:نيڪال جا طاس]]
[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
 {{گلوسٽر شائر ۾ ٽرانسپورٽ}} {{سرَي ۾ ٽرانسپورٽ}}</text>
      <sha1>n96l0rrtkk92ggcskpglow5a10s6lek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416493</id>
      <parentid>416492</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6073" sha1="eixf674vk9czopxeqoijb31t56vwjtt" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
زمرو. ،[[زمرو:ٿيمز جو پاڻي نيڪال وارو علائقو| ]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:برطانيا ۾ دريائي آمدرفت|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي مرڪز|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]
[[زمرو:نيڪال جا طاس]]
[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
 {{گلوسٽر شائر ۾ ٽرانسپورٽ}} {{سرَي ۾ ٽرانسپورٽ}}</text>
      <sha1>eixf674vk9czopxeqoijb31t56vwjtt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416494</id>
      <parentid>416493</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6133" sha1="raz65ar8ntl7uw6381sw5qs4ic88y8g" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
زمرو. ،[[زمرو:ٿيمز جو پاڻي نيڪال وارو علائقو| ]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:برطانيا ۾ دريائي آمدرفت|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي مرڪز|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]
[[زمرو:نيڪال جا طاس]]
[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:گلوسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]</text>
      <sha1>raz65ar8ntl7uw6381sw5qs4ic88y8g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416495</id>
      <parentid>416494</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:يورپ جا درياهه ۽ نديون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6187" sha1="8d5apekki6sjgok6os5fs8qr5l8cj8w" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
زمرو. ،[[زمرو:ٿيمز جو پاڻي نيڪال وارو علائقو| ]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:برطانيا ۾ دريائي آمدرفت|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي مرڪز|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]
[[زمرو:نيڪال جا طاس]]
[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:گلوسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ جا درياهه ۽ نديون]]</text>
      <sha1>8d5apekki6sjgok6os5fs8qr5l8cj8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416496</id>
      <parentid>416495</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6225" sha1="6qkmaq8ehdrby66w0y1fkh3rh17zdw5" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
[[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي مرڪز|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]

[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]
[[زمرو:نيڪال جا طاس]]
[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:گلوسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ جا درياهه ۽ نديون]]</text>
      <sha1>6qkmaq8ehdrby66w0y1fkh3rh17zdw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416497</id>
      <parentid>416496</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:سياحتي ڪشش جا ماڳ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6270" sha1="mqqzgu3q96imj0guayckc6r4ouq53rm" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
[[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي مرڪز|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]

[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]
[[زمرو:نيڪال جا طاس]]
[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:گلوسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ جا درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:سياحتي ڪشش جا ماڳ]]</text>
      <sha1>mqqzgu3q96imj0guayckc6r4ouq53rm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416498</id>
      <parentid>416497</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6280" sha1="l33uy8c56jphebc4b8jrlmna60xtd9h" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
[[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]

[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]
[[زمرو:نيڪال جا طاس]]
[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:گلوسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ جا درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:سياحتي ڪشش جا ماڳ]]</text>
      <sha1>l33uy8c56jphebc4b8jrlmna60xtd9h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416576</id>
      <parentid>416498</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5780" sha1="9zzc1boaprytktuucwj2f2lyral7vd3" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]</text>
      <sha1>9zzc1boaprytktuucwj2f2lyral7vd3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416599</id>
      <parentid>416576</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5864" sha1="g1smbcqchuyxeebb5sa1cv19hln0qaa" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] 
[[زمرو:گلوسسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]</text>
      <sha1>g1smbcqchuyxeebb5sa1cv19hln0qaa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416607</id>
      <parentid>416599</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>416607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5866" sha1="l08lol1axqk1ztk33t2lhhu8u6ctlp5" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٿيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] 
[[زمرو:گلوسسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]</text>
      <sha1>l08lol1axqk1ztk33t2lhhu8u6ctlp5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416616</id>
      <parentid>416607</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5866" sha1="dz0oowy0bgtkneoliu0h2g2mxstdsns" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٽيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] 
[[زمرو:گلوسسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]</text>
      <sha1>dz0oowy0bgtkneoliu0h2g2mxstdsns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416617</id>
      <parentid>416616</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:57:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ibne maryam صفحي [[ٿيمز درياھه]] کي [[ٽيمز درياھه]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>416616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5866" sha1="dz0oowy0bgtkneoliu0h2g2mxstdsns" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٽيمس درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] 
[[زمرو:گلوسسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]</text>
      <sha1>dz0oowy0bgtkneoliu0h2g2mxstdsns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416619</id>
      <parentid>416617</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:58:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5866" sha1="6fapv3llu0zvwr0h47fqv9v2syp0nve" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٽيمز درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] 
[[زمرو:گلوسسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]</text>
      <sha1>6fapv3llu0zvwr0h47fqv9v2syp0nve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416625</id>
      <parentid>416619</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5865" sha1="6c574h8969a7qrpv9n71v6vljq314va" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٿيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=[[پروٹو-کیلٹک زبان]] *''tamēssa''، ممکنہ معنی &quot;تاریک&quot;
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=[[مرکزی لندن]] مع [[ٹاوربرج]]|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=جنوبی انگلینڈ کے اندر ٹیمز کا نقشہ|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=&lt;!-- LOCATION --&gt;|subdivision_type1=ملک|subdivision_name1=انگلستان|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=کاؤنٹیاں|subdivision_name3=[[گلوسٹرشائر]]، [[ویلٹشائر]]، [[اوکسفرڈشائر]]، [[برکشائر]]، [[بکنگھمشائر]]، [[سرئے]]، [[لندن]]، [[کینٹ]]، [[ایسیکس]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ٹاؤن/شہر|subdivision_name5=[[Cricklade]]، [[Lechlade]]، [[اوکسفرڈ]]، [[ایبینگڈن-آن-ٹیمز]]، [[Wallingford, Oxfordshire|Wallingford]]، [[ریڈنگ، بارکشائر]]، [[Henley-on-Thames]]، [[مارلو، بکنگھمشائر]]، [[Maidenhead]]، [[ونڈسر، بارکشائر]]، [[Staines-upon-Thames]]، [[Sunbury-on-Thames]]، [[والٹن-آن-ٹیمز]]، [[کنگسٹن اپون ٹیمز]]، [[ٹیڈینگٹن]]، [[ویسٹ منسٹر]]، لندن
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=[[Thames Head]]، Gloucestershire, UK|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=[[Ullenwood]]، Gloucestershire, UK|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٽيمز درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:ٽيمز جو نيڪال جو طاس]]
[[زمرو:گلوسسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]</text>
      <sha1>6c574h8969a7qrpv9n71v6vljq314va</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416652</id>
      <parentid>416625</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5820" sha1="9sim0mo06dp01lhxugjoc11glf3dk0z" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٽيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=پروٽو-سيلٽڪ لفظ &quot;ٽيمئسا&quot; (tamēssa) جنهن جو مطلب شايد ”اونداهو“ آهي.|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=ٽيمز سينٽرل [[لنڊن]] ۾ ۽ ٽاور برج|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=ڏاکڻي [[انگلينڊ]] ۾ ٽيمز جو وهڪرو|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=|subdivision_type1=[[ملڪ]]|subdivision_name1=[[انگلينڊ]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=ڪائونٽيون|subdivision_name3=گلوسسٽرشائر، ولٽشائر، آڪسفورڊشائر، برڪشائر، بڪنگهم شائر، سرئ گريٽر لنڊن، ڪينٽ، ايسيڪس|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=شھر/قصبا|subdivision_name5=ڪرڪليڊ، ليچليڊ، آڪسفورڊ، ايبينگڊن، والنگفورڊ، ريڊنگ، هينلي-آن-ٽيمز، مارلو، ميڊن هيڊ، ونڊسر، اسٽينز-اپان-ٽيمز، والٽن-آن-ٽيمز، سنبري-آن-ٽيمز، ڪنگسٽن اپان ٽيمز، [[لنڊن]] (بشمول ٽوڪنهام ۽ &quot;دي سٽي&quot;)، ڊيگنهام، ايرٿ، ڊارٽفورڊ، گريز، گريوز اينڊ|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=ٽيمز هيڊ، گلوسسٽرشائر، برطانيا|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=اُلن ووڊ، گلوسسٽرشائر، برطانيا|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٽيمز درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:ٽيمز جو نيڪال جو طاس]]
[[زمرو:گلوسسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]</text>
      <sha1>9sim0mo06dp01lhxugjoc11glf3dk0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416662</id>
      <parentid>416652</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>416662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5848" sha1="8om6gjow44ocr0mcn767c1l8gkiwysl" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٽيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=پروٽو-سيلٽڪ لفظ &quot;ٽيمئسا&quot; (tamēssa) جنهن جو مطلب شايد ”اونداهو“ آهي.|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=ٽيمز سينٽرل [[لنڊن]] ۾ ۽ ٽاور برج|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=ڏاکڻي [[انگلينڊ]] ۾ ٽيمز جو وهڪرو|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=|subdivision_type1=[[ملڪ]]|subdivision_name1=[[انگلينڊ]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=ڪائونٽيون|subdivision_name3=گلوسسٽرشائر، ولٽشائر، آڪسفورڊشائر، برڪشائر، بڪنگهم شائر، سرئ گريٽر لنڊن، ڪينٽ، ايسيڪس|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=شھر/قصبا|subdivision_name5=ڪرڪليڊ، ليچليڊ، آڪسفورڊ، ايبينگڊن، والنگفورڊ، ريڊنگ، هينلي-آن-ٽيمز، مارلو، ميڊن هيڊ، ونڊسر، اسٽينز-اپان-ٽيمز، والٽن-آن-ٽيمز، سنبري-آن-ٽيمز، ڪنگسٽن اپان ٽيمز، [[لنڊن]] (بشمول ٽوڪنهام ۽ &quot;دي سٽي&quot;)، ڊيگنهام، ايرٿ، ڊارٽفورڊ، گريز، گريوز اينڊ|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=ٽيمز هيڊ، گلوسسٽرشائر، برطانيا|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=اُلن ووڊ، گلوسسٽرشائر، برطانيا|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٽيمز درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:ٽيمز جو نيڪال جو طاس]]
[[زمرو:گلوسسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]</text>
      <sha1>8om6gjow44ocr0mcn767c1l8gkiwysl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416663</id>
      <parentid>416662</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8617" sha1="rmxyotx9240m8wwmj1qu7q140g144zc" xml:space="preserve">{{Infobox River|name=ٽيمز درياھه &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;River Thames|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=پروٽو-سيلٽڪ لفظ &quot;ٽيمئسا&quot; (tamēssa) جنهن جو مطلب شايد ”اونداهو“ آهي.|image=London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|image_size=320|image_caption=ٽيمز سينٽرل [[لنڊن]] ۾ ۽ ٽاور برج|map=Thames map.svg|map_size=320|map_caption=ڏاکڻي [[انگلينڊ]] ۾ ٽيمز جو وهڪرو|pushpin_map=|pushpin_map_size=320|pushpin_map_caption=|subdivision_type1=[[ملڪ]]|subdivision_name1=[[انگلينڊ]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=ڪائونٽيون|subdivision_name3=گلوسسٽرشائر، ولٽشائر، آڪسفورڊشائر، برڪشائر، بڪنگهم شائر، سرئ گريٽر لنڊن، ڪينٽ، ايسيڪس|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=شھر/قصبا|subdivision_name5=ڪرڪليڊ، ليچليڊ، آڪسفورڊ، ايبينگڊن، والنگفورڊ، ريڊنگ، هينلي-آن-ٽيمز، مارلو، ميڊن هيڊ، ونڊسر، اسٽينز-اپان-ٽيمز، والٽن-آن-ٽيمز، سنبري-آن-ٽيمز، ڪنگسٽن اپان ٽيمز، [[لنڊن]] (بشمول ٽوڪنهام ۽ &quot;دي سٽي&quot;)، ڊيگنهام، ايرٿ، ڊارٽفورڊ، گريز، گريوز اينڊ|length={{تحویل|346|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=London|discharge1_min=|discharge1_avg={{تحویل|65.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{تحویل|370|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=entering [[اوکسفرڈ]]|discharge2_min=|discharge2_avg={{تحویل|17.6|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_max=|discharge3_location=leaving Oxford|discharge3_min=|discharge3_avg={{تحویل|24.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_max=|discharge4_location=Reading|discharge4_min=|discharge4_avg={{تحویل|39.7|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_max=|discharge5_location=Windsor|discharge5_min=|discharge5_avg={{تحویل|59.3|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_max=&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=|source1_location=ٽيمز هيڊ، گلوسسٽرشائر، برطانيا|source1_coordinates={{Coord|51.69426|N|2.02972|W|display=inline|format=dms}}|source1_elevation={{تحویل|110|m|abbr=on}}|source2=|source2_location=اُلن ووڊ، گلوسسٽرشائر، برطانيا|source2_coordinates={{Coord|51|50|47.7|N|2|04|39.8|W|display=inline|format=dms}}|source2_elevation={{تحویل|214|m|abbr=on}}|mouth=[[Thames Estuary]]، [[بحیرہ شمال]]|mouth_location=[[ساوتھاینڈ-آن-سی]]، Essex, UK|mouth_coordinates={{Coord|51.4989|N|0.6087|E|display=inline,title|format=dms}}|mouth_elevation={{تحویل|0|m|abbr=on}}|progression=|river_system=|basin_size={{تحویل|12935|km2|abbr=on}}|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ٽيمز درياھه (Thames River؛''' {{IPAc-en|t|ɛ|m|z|audio=En-uk-Thames.ogg}} {{Respell|TEMZ|'}}) گڏيل بادشاهت ۾ هڪ درياهه آهي، جنهن جي ڪناري تي ان جو گاديءَ جو هنڌ [[لنڊن]] واقع آهي. هي درياهه ڪوٽسوالڊ ٽڪرين کان اڀرندو آهي ۽ ان جون شروعاتي شاخون ليڊ ڍنڍ تي ملن ٿيون. درياهه تي پندرهن پل آهن، جن ۾ لنڊن برج، [[ايلبرٽ برج]]، ويسٽ منسٽر برج، واٽر لو برج ۽ ٽاور برج شامل آهن. درياهه جي هيٺان گاڏين لاء ٻه وڏي سرنگون ۽ پيادلن لاءِ ٻه ننڍي سرنگون آهن. درياهه پار ڪرڻ لاءِ ٻہ پل، ڊولوچ ۽ گريوزنڊ، ٺاهيا ويا آهن. ٻيڙين جي اچ وڃ ڪان سواء، ٿيمس تي ڪشتي جي ڊوڙ جا مقابلا پڻ ٿين ٿا.

درياهه گلوسسٽر شائر ۾ ٽيمز هيڊ تي نڪرندو آهي ۽ ٽيمز کاڙي ذريعي ٽلبري، ايسيڪس ۽ گريوزنڊ، ڪينٽ جي ويجهو [[اتر سمنڊ]] ۾ وهندو آهي. اولهه کان، اهو [[آڪسفورڊ]] (جتي ڪڏهن ڪڏهن ان کي آئسس سڏيو ويندو آهي)، ريڊنگ، هينلي-آن-ٿيمس ۽ ونڊسر مان وهندو آهي. ٽيمز سڄي [[گريٽر لنڊن]] کي به نيڪال ڪري ٿو.  

درياهه جي هيٺين پهچ کي &quot;ٽائيڊ وي&quot; سڏيو ويندو آهي، جيڪو ٽيڊنگٽن لاڪ تائين ان جي ڊگهي لهر جي پهچ مان نڪتل آهي. ان جي لهر واري حصي ۾ ان جي [[لنڊن]] جي حصي جو گهڻو حصو شامل آهي ۽ ان ۾ 23 فوٽ (7 ميٽر) جو جوار ۽ زوال آهي. آڪسفورڊ کان وهڪري تائين، ٽيمز 55 ميٽر (180 فوٽ) گهٽجي ٿو. برطانيه جي مکيه زمين جي ڪجهه سڪل حصن مان گذرندي ۽ پيئڻ جي پاڻي لاءِ تمام گهڻو خلاصو ڪيو ويو آهي، ٽيمز جو خارج ٿيڻ ان جي ڊيگهه ۽ ويڪر کي نظر ۾ رکندي گهٽ آهي: سيورن ۾ هڪ ننڍڙو [[نيڪال جو طاس|نيڪال]] [[نيڪال جو طاس|جو طاس]] هجڻ جي باوجود سراسري طور تي تقريبن ٻه ڀيرا وڏو خارج ٿيڻ آهي. [[اسڪاٽلينڊ]] ۾، ٽائي ندي ٽيمز جي سراسري خارج ٿيڻ کان ٻيڻي کان وڌيڪ حاصل ڪري ٿي جيڪا 60 سيڪڙو ننڍي آهي. 

ان جي رستي سان گڏ 45 ڪشتين ۽ ٻيڙين لاء لاڪ آهن جن سان گڏ وير آهن. ان جو ڪيچمينٽ علائقو ڏکڻ اوڀر جو هڪ وڏو حصو ۽ اولهه انگلينڊ جو هڪ ننڍڙو حصو ڍڪي ٿو. درياهه کي گهٽ ۾ گهٽ 50 نالي وارين شاخن مان کارايو ويندو آهي. درياهه ۾ 80 کان وڌيڪ ٻيٽ آهن. ان جي پاڻي جي تازي پاڻي کان تقريبن سامونڊي پاڻي تائين مختلف هجڻ سان، ٿيمس مختلف قسم جي جهنگلي جيوت کي سهارو ڏئي ٿو ۽ ان سان لاڳاپيل خاص سائنسي دلچسپي جا ڪيترائي هنڌ آهن، جن مان سڀ کان وڏو اتر ڪينٽ دلدل ۾ آهي ۽ 20.4 چورس ميل (5,289 هيڪٽر) کي ڍڪي ٿو. 

== نالو ==

== تاريخ ==

== وهڪرو ==

== ارضيات ==

== جهنگلي جيوت ==

== انساني تاريخ: ==

== فعاليت ==

== آلودگي ==

== رانديون ==

== ٽيمز، آرٽس ۾ ==

== وڏيون ٻوڏ ۽ خشڪي جا واقعا ==

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}
==وڌيڪ معلومات==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{wiktionary|tamas}}
{{Commons category|River Thames}}
{{Wikisource|Special:Search/Thames|Thames}}
* [http://thames.me.uk/ Where Thames Smooth Waters Glide – Pictures and history and tides and poetry and conditions]
* [http://www.riverthamessociety.org.uk/ The River Thames Society]
* [http://thames-path.org.uk/ Thames Path National Trail]
* [http://riverthames.org.uk/ River Thames London Hired Boats and News Blog] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220930043016/https://riverthames.org.uk/ |date=30 September 2022}}
* [https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/32/in-search-of-arcadia BBC 4 documentary ''In search of Arcadia'' features the river]
{{River Thames}}

{{Portal|United Kingdom|Transport|England}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:ٽيمز جو نيڪال جو طاس]]
[[زمرو:گلوسسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]</text>
      <sha1>rmxyotx9240m8wwmj1qu7q140g144zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ٽيمز درياھه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103530</id>
    <revision>
      <id>416499</id>
      <timestamp>2026-10-02T14:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:    [[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] ز...</comment>
      <origin>416499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1422" sha1="phlhry1fy3nsf9tfpy91a2g4l3hufny" xml:space="preserve">


[[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] [[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:لنڊن جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]

[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]

[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:گلوسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ جا درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:سياحتي ڪشش جا ماڳ]]</text>
      <sha1>phlhry1fy3nsf9tfpy91a2g4l3hufny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416501</id>
      <parentid>416499</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1486" sha1="ipyttrqpofm4fldkzfzlygrn32a7qle" xml:space="preserve">
[[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] 


[[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] ز[[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون|ٿيمز]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]

[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:گلوسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ جا درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:سياحتي ڪشش جا ماڳ]]</text>
      <sha1>ipyttrqpofm4fldkzfzlygrn32a7qle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416502</id>
      <parentid>416501</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T15:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1483" sha1="n5otzfpp7r103565do84mwmnwhwy94w" xml:space="preserve">[[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] 


[[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون|ٿيمز]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]

[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:گلوسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ جا درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:سياحتي ڪشش جا ماڳ]]</text>
      <sha1>n5otzfpp7r103565do84mwmnwhwy94w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416503</id>
      <parentid>416502</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T15:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:انتظامي ورھاست بلحاظ ملڪ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1542" sha1="1vs7w6bq2ogbm6qtgns8wqehbradegk" xml:space="preserve">[[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] 


[[زمرو:برڪشائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ايسڪس جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:گلوسٽر شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:ڪينٽ جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] [[زمرو:سرَي جا درياهه|ٿيمز، درياهه]] 
[[زمرو:ولٽ شائر جا درياهه|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون|ٿيمز]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ|ٿيمز]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ|ٿيمز، درياهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]

[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:گلوسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ جا درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:انتظامي ورھاست بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>1vs7w6bq2ogbm6qtgns8wqehbradegk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416582</id>
      <parentid>416503</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:19:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="186" sha1="qdkesl0lw50xhtwm60i9sv2tih5uuys" xml:space="preserve">[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]</text>
      <sha1>qdkesl0lw50xhtwm60i9sv2tih5uuys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416615</id>
      <parentid>416582</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177" sha1="kvz4axizu5j6oj6r1qmkvrsk5h2axni" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]</text>
      <sha1>kvz4axizu5j6oj6r1qmkvrsk5h2axni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416621</id>
      <parentid>416615</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ibne maryam صفحي [[زمرو:ٿيمز درياھه]] کي [[زمرو:ٽيمز درياھه]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>416615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177" sha1="kvz4axizu5j6oj6r1qmkvrsk5h2axni" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ]] [[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]</text>
      <sha1>kvz4axizu5j6oj6r1qmkvrsk5h2axni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ٽيمز جو نيڪال جو طاس</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103531</id>
    <revision>
      <id>416500</id>
      <timestamp>2026-10-02T14:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ٿيمز درياھه]] [[زمرو:نيڪال جا طاس]]</comment>
      <origin>416500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="75joi4r21aiiyf8lcj4oljmzwbxybml" xml:space="preserve">[[زمرو:ٿيمز درياھه]]
[[زمرو:نيڪال جا طاس]]</text>
      <sha1>75joi4r21aiiyf8lcj4oljmzwbxybml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416620</id>
      <parentid>416500</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="efdxmoeits8zuya898pb20wgebif0j8" xml:space="preserve">[[زمرو:ٽيمز درياھه]]
[[زمرو:نيڪال جا طاس]]</text>
      <sha1>efdxmoeits8zuya898pb20wgebif0j8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416623</id>
      <parentid>416620</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T05:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ibne maryam صفحي [[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] کي [[زمرو:ٽيمز جو نيڪال جو طاس]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>416620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="efdxmoeits8zuya898pb20wgebif0j8" xml:space="preserve">[[زمرو:ٽيمز درياھه]]
[[زمرو:نيڪال جا طاس]]</text>
      <sha1>efdxmoeits8zuya898pb20wgebif0j8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103532</id>
    <revision>
      <id>416504</id>
      <timestamp>2026-10-02T16:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:ur:Special:Redirect/revision/6785222|انگلستان کی تاریخی کاؤنٹیاں]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>416504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="bh3ghg9d4x8qjo820zl9w6j82fwleia" xml:space="preserve">'''انگلينڊ جي تاريخي ڪائونٽيئن''' (Historic Counties of England) کي نارمن انتظامي ايڪائين جي طور تي قائم ڪيو هو.</text>
      <sha1>bh3ghg9d4x8qjo820zl9w6j82fwleia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416505</id>
      <parentid>416504</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:انگلينڊ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="202" sha1="efnbrxktxuuat1axxcml61cykml3dk4" xml:space="preserve">'''انگلينڊ جي تاريخي ڪائونٽيئن''' (Historic Counties of England) کي نارمن انتظامي ايڪائين جي طور تي قائم ڪيو هو.

[[زمرو:انگلينڊ]]</text>
      <sha1>efnbrxktxuuat1axxcml61cykml3dk4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416506</id>
      <parentid>416505</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="997" sha1="g9name4fc21zbdzeqjtwanonca5ybf4" xml:space="preserve">'''انگلينڊ جي تاريخي ڪائونٽيئن''' (Historic Counties of England) کي نارمن انتظامي ايڪائين جي طور تي قائم ڪيو هو.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[http://www.historiccountiestrust.co.uk/ The Historic Counties Trust]
*[http://realcounties.org.uk/ Campaign for Historic Counties]
*[https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac Interactive map comparing historic counties to current counties]
*[https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england Celebrating the Historic Counties of England]

{{DEFAULTSORT:Historic Counties of England}}
[[Category:History of England by county| ]]
[[Category:Counties of England established in antiquity| ]]
[[Category:Counties of England]]
[[Category:Vernacular geography|Counties England]]

[[زمرو:انگلينڊ]]</text>
      <sha1>g9name4fc21zbdzeqjtwanonca5ybf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416507</id>
      <parentid>416506</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>416507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1225" sha1="cwxwfph11c026her5991cp06y67thp2" xml:space="preserve">'''انگلينڊ جي تاريخي ڪائونٽيئن''' (Historic Counties of England) کي نارمن انتظامي ايڪائين جي طور تي قائم ڪيو هو.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[http://www.historiccountiestrust.co.uk/ The Historic Counties Trust]
*[http://realcounties.org.uk/ Campaign for Historic Counties]
*[https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac Interactive map comparing historic counties to current counties]
*[https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england Celebrating the Historic Counties of England]

{{DEFAULTSORT:Historic Counties of England}}


[[زمرو:انگلينڊ]]
زمرو:انگلينڊ جي تاريخ]]
انگلينڊ جا تاريخي ڪائونٽيون. زمرو: [[زمرو:ڪائونٽي جي لحاظ کان انگلينڊ جي تاريخ| ]] 
[[زمرو:قديم دور ۾ قائم ٿيل انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]] 
[[زمرو:مقامي جاگرافي|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>cwxwfph11c026her5991cp06y67thp2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416508</id>
      <parentid>416507</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>416508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1232" sha1="l3r56y3tgxg9ltgnyzymbic6erle11p" xml:space="preserve">'''انگلينڊ جي تاريخي ڪائونٽيئن''' (Historic Counties of England) کي نارمن انتظامي ايڪائين جي طور تي قائم ڪيو هو.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[http://www.historiccountiestrust.co.uk/ The Historic Counties Trust]
*[http://realcounties.org.uk/ Campaign for Historic Counties]
*[https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac Interactive map comparing historic counties to current counties]
*[https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england Celebrating the Historic Counties of England]

{{DEFAULTSORT:Historic Counties of England}}
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ جي تاريخ]]
 [[زمرو:ڪائونٽي جي لحاظ کان انگلينڊ جي تاريخ| ]] 
[[زمرو:قديم دور ۾ قائم ٿيل انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]] 
:
[[زمرو:مقامي جاگرافي|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
[[زمرو:انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>l3r56y3tgxg9ltgnyzymbic6erle11p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416509</id>
      <parentid>416508</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11012" sha1="fnx78ac4dzsq3cnzg75v2sghufp9yia" xml:space="preserve">'''انگلينڊ جي تاريخي ڪائونٽيئن''' (Historic Counties of England) کي نارمن انتظامي ايڪائين جي طور تي قائم ڪيو هو.

{{Short description|Category of areas of England}}
{{distinguish|text = the [[Ceremonial counties of England]]}}
{{see also|Counties of England}}
{{Use dmy dates|date=August 2026}}
{{Use British English|date=August 2017}}
{{Infobox subdivision type
| name=               County
| alt_name=           [[Shire]]
| map=                [[File:English counties 1851 with ridings.svg|250px]]
| caption=            Counties of England in 1851 with major rivers, the [[ridings of Yorkshire]], and the [[List of county exclaves in England and Wales 1844–1974|remaining exclaves]] shown
| category=           [[County]]
| territory=          England
| upper_unit=         Kingdom
| start_date=         5th–11th century
| current_number=     39
| number_date=        1 April 1889
| status=             [[County palatine]]
| population_range=   {{c.|21,000—3.4 million}} (1881)&lt;ref name=&quot;1881 census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser2?ResourceType=Census&amp;SearchTerms=england%20counties%201881&amp;simple=yes&amp;path=Results/Census/1881&amp;active=yes&amp;titlepos=1&amp;mno=55&amp;pageseq=6&amp;page=PrinterPageBrowser |title=Population. England and Wales. Vol. I. [Ancient] counties, 1881 |page=vi |work=Census of England and Wales 1881 |publisher=Online Historical Population Reports |access-date=26 July 2010 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716180519/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser2?ResourceType=Census&amp;SearchTerms=england%20counties%201881&amp;simple=yes&amp;path=Results/Census/1881&amp;active=yes&amp;titlepos=1&amp;mno=55&amp;pageseq=6&amp;page=PrinterPageBrowser |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_range=         {{c.}} 94,000–{{convert|3.8|e6acre|km2}} (1881)&lt;ref name=&quot;1881 census&quot;/&gt;
| government=         [[Shire court]]
| government1=        [[Sheriff|Shire-reeve]] (until 1066)
| government2=        [[Ealdorman]]
| government3=        [[Earl]] (from 1066)
| government4=        [[Quarter sessions]] (16th century–1889)
| government5=        [[County council]] (from 1 April 1889)
| subdivision=        Division, [[riding (division)|riding]], [[rape (county subdivision)|rape]], [[lathe (county subdivision)|lathe]], [[parts of Lincolnshire|parts]]
| subdivision1=       [[Hundred (county subdivision)|Hundred]] and equivalent
| subdivision2=       [[Parish (administrative division)|Parish]]
| subdivision3=
| subdivision4=
}}

The '''historic counties of England''' were [[Subdivisions of England|subdivisions]] that were established for administration by the [[Normans]], in many cases based on earlier [[Heptarchy|kingdoms]] and [[shire]]s created by the [[Angles (tribe)|Angles]], [[Saxons]], [[Jutes]], [[Celts]] and the [[Danes (tribe)|Danes]] and [[Norsemen|Norse]] in the North. They are alternatively known as '''ancient counties''',&lt;ref name=1891census&gt;{{cite web |url=http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse/Census%20%28by%20date%29/1891&amp;active=yes&amp;mno=61&amp;tocstate=expandnew&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=7 |title=Preliminary Report, England and Wales, 1891 |page=vii |work=Census of England and Wales 1891 |publisher=Online Historical Population Reports |access-date=26 July 2010 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716180624/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse%2FCensus%20%28by%20date%29%2F1891&amp;active=yes&amp;mno=61&amp;tocstate=expandnew&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=7 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=youngsdef&gt;{{cite book |last=Youngs | first= Frederic A Jr. |title=Guide to the Local Administrative Units of England, Vol.I: Southern England |year=1979 |publisher=[[Royal Historical Society]] |location=London |isbn=0-901050-67-9 |pages=xii-xiii|quote=''Ancient County'': Counties are geographic entities whose origins reach back into the pre-Conquest period. They were derived either from Jutish, Celtic and Anglo-Saxon kingdoms whose size made them suitable administrative units when England was unified in the tenth century, or as artificial creations formed from larger kingdoms. The number of 'shires' (the Anglo-Saxon term) or 'counties' (Norman term) varied in the medieval period, particularly in the north of England.}}&lt;/ref&gt; '''traditional counties''',&lt;ref name=guide/&gt; ''former counties''&lt;ref&gt;{{cite web |title=Definition of Sussex in English |url=https://www.advancedictionary.com/definition/sussex |website=Advance Dictionary |access-date=20 May 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520083710/https://www.advancedictionary.com/definition/sussex |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Merriam-Webster's Geographical Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC|year=1997|publisher=Merriam-Webster|isbn=0877795460|page=1135|chapter=Suffolk|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC&amp;pg=PA1135|access-date=21 September 2013}}&lt;/ref&gt; or simply as '''counties'''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Specsavers County Championship|url=https://www.ecb.co.uk/county-championship|publisher=ECB|access-date=15 April 2018|archive-date=16 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416201708/https://www.ecb.co.uk/county-championship|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In the centuries that followed their establishment, as well as their administrative function, the counties also helped define local culture and identity.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Bell|first1=Bethan|title=Flying the county flag: The preservation of an identity|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-26990828|publisher=BBC News|access-date=15 April 2018|date=20 April 2014|archive-date=8 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508121356/http://www.bbc.com/news/uk-england-26990828|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Worrall|first1=Simon|title=Britons Feeling Rootless After Changes to England's Historic Counties|url=https://news.nationalgeographic.com/news/2014/11/141123-british-identity-matthew-engel-history-culture-ngbooktalk/|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126102654/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/11/141123-british-identity-matthew-engel-history-culture-ngbooktalk|url-status=dead|archive-date=26 November 2014|publisher=National Geographic Society|access-date=15 April 2018|date=22 November 2014}}&lt;/ref&gt; This role continued even after the counties ceased to be used for administration after the creation of [[Administrative counties of England|administrative counties]] in 1889,&lt;ref&gt;[http://www.visionofbritain.org.uk/types/type_page.jsp?unit_type=ANC_CNTY Vision of Britain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170416220749/http://www.visionofbritain.org.uk/types/type_page.jsp?unit_type=ANC_CNTY |date=16 April 2017 }} — Type details for ancient county. Retrieved 19 October 2006,&lt;/ref&gt; which were themselves amended by further local government reforms in the years following.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Chisholm|first1=Michael|title=Structural Reform of British Local Government: Rhetoric and Reality|year=2000|publisher=Manchester University Press|url=https://archive.org/details/structuralreform0000chis|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/structuralreform0000chis/page/22 22]|isbn=9780719057717|quote=local government 1974 reform england.|access-date=15 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=UK Local Government – Key Dates|url=http://www.jlgc.org.uk/en/pdfs/keydates.pdf|access-date=15 April 2018|archive-date=27 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127190847/https://www.jlgc.org.uk/en/pdfs/keydates.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Unlike the partly self-governing [[Ancient borough|borough]]s that covered urban areas, the counties of medieval England existed primarily as a means of enforcing central government power, enabling monarchs to exercise control over local areas through their chosen representatives – originally [[high sheriff|sheriff]]s and later the [[lord-lieutenant]]s – and their subordinate [[Justice of the peace|justices of the peace]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Chandler|first=J. A.|title=Explaining Local Government: Local Government in Britain Since 1800|url=https://books.google.com/books?id=b0glBHiU9oAC|year=2007|publisher=Manchester University Press|location=Manchester|isbn=978-0719067068|page=2|chapter=Local government before 1832|chapter-url=https://books.google.com/books?id=b0glBHiU9oAC&amp;pg=PA2 }}&lt;/ref&gt; Counties were used initially for the [[administration of justice]], collection of taxes and organisation of the military, and later for local government and electing parliamentary representation.&lt;ref name=&quot;Hackwood&quot;&gt;{{cite book |title=The Story of the Shire, being the Lore, History and Evolution of English County Institutions |year=1920 |publisher=Heath Cranton Limited |place=London |last=Hackwood |first=Frederick William |url=https://archive.org/download/storyofshirebein00hackuoft/storyofshirebein00hackuoft_bw.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bryne&gt;{{cite book |last=Byrne |first=Tony |title=Local Government in Britain |year=1994 |publisher=Penguin Books |location=Harmondsworth |isbn=0-14-017663-2}}&lt;/ref&gt; They continue to form the basis of [[Local government in England|modern local government]] areas in many parts of the country away from the main urban areas, although the newly created areas sometimes have considerably altered boundaries from the historic counties on which they are based.&lt;ref name=guide/&gt;&lt;ref name=aspects&gt;{{cite book |author=[[Central Office of Information]] |title=Local Government |series=Aspects of Britain |year=1996 |publisher=[[HMSO]] |location=London |isbn=0-11-702037-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=hampton&gt;{{cite book |last=Hampton |first=William |title=Local Government and Urban Politics |year=1991 |publisher=[[Longman]] |location=London |isbn=0-582-06204-7}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[http://www.historiccountiestrust.co.uk/ The Historic Counties Trust]
*[http://realcounties.org.uk/ Campaign for Historic Counties]
*[https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac Interactive map comparing historic counties to current counties]
*[https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england Celebrating the Historic Counties of England]

{{DEFAULTSORT:Historic Counties of England}}
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ جي تاريخ]]
 [[زمرو:ڪائونٽي جي لحاظ کان انگلينڊ جي تاريخ| ]] 
[[زمرو:قديم دور ۾ قائم ٿيل انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]] 
:
[[زمرو:مقامي جاگرافي|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
[[زمرو:انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>fnx78ac4dzsq3cnzg75v2sghufp9yia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416510</id>
      <parentid>416509</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14491" sha1="rb5aeaq8vl4vkq6qk8zeguz09s4ncmw" xml:space="preserve">'''انگلينڊ جي تاريخي ڪائونٽيئن''' (Historic Counties of England) کي نارمن انتظامي ايڪائين جي طور تي قائم ڪيو هو.

{{Short description|Category of areas of England}}
{{distinguish|text = the [[Ceremonial counties of England]]}}
{{see also|Counties of England}}
{{Use dmy dates|date=August 2026}}
{{Use British English|date=August 2017}}
{{Infobox subdivision type
| name=               County
| alt_name=           [[Shire]]
| map=                [[File:English counties 1851 with ridings.svg|250px]]
| caption=            Counties of England in 1851 with major rivers, the [[ridings of Yorkshire]], and the [[List of county exclaves in England and Wales 1844–1974|remaining exclaves]] shown
| category=           [[County]]
| territory=          England
| upper_unit=         Kingdom
| start_date=         5th–11th century
| current_number=     39
| number_date=        1 April 1889
| status=             [[County palatine]]
| population_range=   {{c.|21,000—3.4 million}} (1881)&lt;ref name=&quot;1881 census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser2?ResourceType=Census&amp;SearchTerms=england%20counties%201881&amp;simple=yes&amp;path=Results/Census/1881&amp;active=yes&amp;titlepos=1&amp;mno=55&amp;pageseq=6&amp;page=PrinterPageBrowser |title=Population. England and Wales. Vol. I. [Ancient] counties, 1881 |page=vi |work=Census of England and Wales 1881 |publisher=Online Historical Population Reports |access-date=26 July 2010 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716180519/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser2?ResourceType=Census&amp;SearchTerms=england%20counties%201881&amp;simple=yes&amp;path=Results/Census/1881&amp;active=yes&amp;titlepos=1&amp;mno=55&amp;pageseq=6&amp;page=PrinterPageBrowser |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_range=         {{c.}} 94,000–{{convert|3.8|e6acre|km2}} (1881)&lt;ref name=&quot;1881 census&quot;/&gt;
| government=         [[Shire court]]
| government1=        [[Sheriff|Shire-reeve]] (until 1066)
| government2=        [[Ealdorman]]
| government3=        [[Earl]] (from 1066)
| government4=        [[Quarter sessions]] (16th century–1889)
| government5=        [[County council]] (from 1 April 1889)
| subdivision=        Division, [[riding (division)|riding]], [[rape (county subdivision)|rape]], [[lathe (county subdivision)|lathe]], [[parts of Lincolnshire|parts]]
| subdivision1=       [[Hundred (county subdivision)|Hundred]] and equivalent
| subdivision2=       [[Parish (administrative division)|Parish]]
| subdivision3=
| subdivision4=
}}

The '''historic counties of England''' were [[Subdivisions of England|subdivisions]] that were established for administration by the [[Normans]], in many cases based on earlier [[Heptarchy|kingdoms]] and [[shire]]s created by the [[Angles (tribe)|Angles]], [[Saxons]], [[Jutes]], [[Celts]] and the [[Danes (tribe)|Danes]] and [[Norsemen|Norse]] in the North. 


تاريخي ورهاست. ڪائونٽي (County). شائر (Shire). انگلينڊ. بادشاهت. 5هين کان 11هين صدي. 39 (1 اپريل 1889ع جي مطابق). ڪائونٽي پيليٽائن (County palatine). تقريبن 21,000 کان 3.4 ملين (1881ع)[1]. تقريبن 94,000 کان 3.8 ملين ايڪڙ (15,000 چورس ڪلوميٽر) (1881ع). شائر ڪورٽ (Shire court). شائر-ريو / شائر-ريف (1066ع تائين). ايلڊرمن (Ealdorman). ارل (Earl) (1066ع کان). ڪوارٽر سيشنز (16هين صدي کان 1889ع). ڪائونٽي ڪائونسل (1 اپريل 1889ع کان). * ڊويزن، رائڊنگ (riding)، ريپ (rape)، ليٿ (lathe)، حصا. هنڊريڊ (Hundred) ۽ ان جي برابر ورهاست. پيرش (Parish). * انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيون انتظامي مقصدن لاءِ نارمن (Normans) پاران قائم ڪيل ننڍيون انتظامي ورهاستيون هيون. ڪيترن ئي معاملن ۾، اهي اڳوڻين بادشاهتن ۽ شائرن (shires) تي ٻڌل هيون جيڪي اينگلز، سيڪسنز، جوٽس، سيلٽس ۽ اتر ۾ ڊينز (Danes) ۽ نورس (Norse) ماڻهن قائم ڪيون هيون. انهن کي قديم ڪائونٽين، روايتي ڪائونٽين، اڳوڻين ڪائونٽين يا صرف ”ڪائونٽين“ جي نالن سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو. انهن جي قيام کان پوءِ وارين صدين ۾، انتظامي ڪردار سان گڏوگڏ، انهن ڪائونٽين مقامي ثقافت ۽ سڃاڻپ کي طئي ڪرڻ ۾ پڻ مدد ڪئي. اهو ڪردار ان وقت به برقرار رهيو جڏهن 1889ع ۾ نئين ”انتظامي ڪائونٽين“ جي قيام کان پوءِ انهن پراڻين ڪائونٽين جو انتظامي استعمال ختم ٿي ويو؛ جيتوڻيڪ بعد وارن سالن ۾ مقامي حڪومت جي وڌيڪ سڌارن ذريعي انهن انتظامي ڪائونٽين ۾ به تبديليون آنديون ويون. * شهري علائقن تي مشتمل جزوي طور تي خودمختيار ”بورو“ (boroughs) جي برعڪس، وچئين دور جي انگلينڊ جون ڪائونٽيون بنيادي طور تي مرڪزي حڪومت جي طاقت کي لاڳو ڪرڻ جو ذريعو هيون. انهن بادشاهن کي پنهنجي چونڊيل نمائندن – شروعات ۾ شيرفس (sheriffs) ۽ بعد ۾ لارڊ-لييوٽيننٽس (lord-lieutenants) – ۽ انهن جي ماتحت ”جسٹسز آف دي پيس“ (امن برقرار رکندڙ ججن) ذريعي مقامي علائقن تي ڪنٽرول ڪرڻ جي قابل بڻايو. ڪائونٽين کي شروعات ۾ انصاف جي فراهمي، ٽيڪس جي وصولي ۽ فوج جي تنظيم لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو، ۽ بعد ۾ مقامي حڪومت ۽ پارلياماني نمائندگي جي چونڊ لاءِ استعمال ڪيو ويو. ملڪ جي مکيه شهري علائقن کان پري، ڪيترن ئي حصن ۾ اهي اڃا تائين جديد مقامي حڪومتي علائقن جو بنياد بڻيل آهن؛ جيتوڻيڪ نئين ٺاهيل علائقن جون حدون ڪڏهن ڪڏهن انهن تاريخي ”ڪائونٽيز“ (counties) کان ڪافي مختلف هونديون آهن جن تي اهي ٻڌل آهن.


They are alternatively known as '''ancient counties''',&lt;ref name=&quot;1891census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse/Census%20%28by%20date%29/1891&amp;active=yes&amp;mno=61&amp;tocstate=expandnew&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=7 |title=Preliminary Report, England and Wales, 1891 |page=vii |work=Census of England and Wales 1891 |publisher=Online Historical Population Reports |access-date=26 July 2010 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716180624/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse%2FCensus%20%28by%20date%29%2F1891&amp;active=yes&amp;mno=61&amp;tocstate=expandnew&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=7 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;youngsdef&quot;&gt;{{cite book |last=Youngs | first= Frederic A Jr. |title=Guide to the Local Administrative Units of England, Vol.I: Southern England |year=1979 |publisher=[[Royal Historical Society]] |location=London |isbn=0-901050-67-9 |pages=xii-xiii|quote=''Ancient County'': Counties are geographic entities whose origins reach back into the pre-Conquest period. They were derived either from Jutish, Celtic and Anglo-Saxon kingdoms whose size made them suitable administrative units when England was unified in the tenth century, or as artificial creations formed from larger kingdoms. The number of 'shires' (the Anglo-Saxon term) or 'counties' (Norman term) varied in the medieval period, particularly in the north of England.}}&lt;/ref&gt; '''traditional counties''',&lt;ref name=&quot;guide&quot; /&gt; ''former counties''&lt;ref&gt;{{cite web |title=Definition of Sussex in English |url=https://www.advancedictionary.com/definition/sussex |website=Advance Dictionary |access-date=20 May 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520083710/https://www.advancedictionary.com/definition/sussex |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Merriam-Webster's Geographical Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC|year=1997|publisher=Merriam-Webster|isbn=0877795460|page=1135|chapter=Suffolk|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC&amp;pg=PA1135|access-date=21 September 2013}}&lt;/ref&gt; or simply as '''counties'''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Specsavers County Championship|url=https://www.ecb.co.uk/county-championship|publisher=ECB|access-date=15 April 2018|archive-date=16 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416201708/https://www.ecb.co.uk/county-championship|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In the centuries that followed their establishment, as well as their administrative function, the counties also helped define local culture and identity.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Bell|first1=Bethan|title=Flying the county flag: The preservation of an identity|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-26990828|publisher=BBC News|access-date=15 April 2018|date=20 April 2014|archive-date=8 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508121356/http://www.bbc.com/news/uk-england-26990828|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Worrall|first1=Simon|title=Britons Feeling Rootless After Changes to England's Historic Counties|url=https://news.nationalgeographic.com/news/2014/11/141123-british-identity-matthew-engel-history-culture-ngbooktalk/|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126102654/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/11/141123-british-identity-matthew-engel-history-culture-ngbooktalk|url-status=dead|archive-date=26 November 2014|publisher=National Geographic Society|access-date=15 April 2018|date=22 November 2014}}&lt;/ref&gt; This role continued even after the counties ceased to be used for administration after the creation of [[Administrative counties of England|administrative counties]] in 1889,&lt;ref&gt;[http://www.visionofbritain.org.uk/types/type_page.jsp?unit_type=ANC_CNTY Vision of Britain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170416220749/http://www.visionofbritain.org.uk/types/type_page.jsp?unit_type=ANC_CNTY |date=16 April 2017 }} — Type details for ancient county. Retrieved 19 October 2006,&lt;/ref&gt; which were themselves amended by further local government reforms in the years following.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Chisholm|first1=Michael|title=Structural Reform of British Local Government: Rhetoric and Reality|year=2000|publisher=Manchester University Press|url=https://archive.org/details/structuralreform0000chis|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/structuralreform0000chis/page/22 22]|isbn=9780719057717|quote=local government 1974 reform england.|access-date=15 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=UK Local Government – Key Dates|url=http://www.jlgc.org.uk/en/pdfs/keydates.pdf|access-date=15 April 2018|archive-date=27 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127190847/https://www.jlgc.org.uk/en/pdfs/keydates.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Unlike the partly self-governing [[Ancient borough|borough]]s that covered urban areas, the counties of medieval England existed primarily as a means of enforcing central government power, enabling monarchs to exercise control over local areas through their chosen representatives – originally [[high sheriff|sheriff]]s and later the [[lord-lieutenant]]s – and their subordinate [[Justice of the peace|justices of the peace]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Chandler|first=J. A.|title=Explaining Local Government: Local Government in Britain Since 1800|url=https://books.google.com/books?id=b0glBHiU9oAC|year=2007|publisher=Manchester University Press|location=Manchester|isbn=978-0719067068|page=2|chapter=Local government before 1832|chapter-url=https://books.google.com/books?id=b0glBHiU9oAC&amp;pg=PA2 }}&lt;/ref&gt; Counties were used initially for the [[administration of justice]], collection of taxes and organisation of the military, and later for local government and electing parliamentary representation.&lt;ref name=&quot;Hackwood&quot;&gt;{{cite book |title=The Story of the Shire, being the Lore, History and Evolution of English County Institutions |year=1920 |publisher=Heath Cranton Limited |place=London |last=Hackwood |first=Frederick William |url=https://archive.org/download/storyofshirebein00hackuoft/storyofshirebein00hackuoft_bw.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bryne&gt;{{cite book |last=Byrne |first=Tony |title=Local Government in Britain |year=1994 |publisher=Penguin Books |location=Harmondsworth |isbn=0-14-017663-2}}&lt;/ref&gt; They continue to form the basis of [[Local government in England|modern local government]] areas in many parts of the country away from the main urban areas, although the newly created areas sometimes have considerably altered boundaries from the historic counties on which they are based.&lt;ref name=guide/&gt;&lt;ref name=aspects&gt;{{cite book |author=[[Central Office of Information]] |title=Local Government |series=Aspects of Britain |year=1996 |publisher=[[HMSO]] |location=London |isbn=0-11-702037-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=hampton&gt;{{cite book |last=Hampton |first=William |title=Local Government and Urban Politics |year=1991 |publisher=[[Longman]] |location=London |isbn=0-582-06204-7}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[http://www.historiccountiestrust.co.uk/ The Historic Counties Trust]
*[http://realcounties.org.uk/ Campaign for Historic Counties]
*[https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac Interactive map comparing historic counties to current counties]
*[https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england Celebrating the Historic Counties of England]

{{DEFAULTSORT:Historic Counties of England}}
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ جي تاريخ]]
 [[زمرو:ڪائونٽي جي لحاظ کان انگلينڊ جي تاريخ| ]] 
[[زمرو:قديم دور ۾ قائم ٿيل انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]] 
:
[[زمرو:مقامي جاگرافي|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
[[زمرو:انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>rb5aeaq8vl4vkq6qk8zeguz09s4ncmw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416515</id>
      <parentid>416510</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T17:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11466" sha1="cc9oe19ajtvp9y2hxs16uuqijblppg7" xml:space="preserve">'''انگلينڊ جي تاريخي ڪائونٽيئن''' (Historic Counties of England) کي نارمن انتظامي ايڪائين جي طور تي قائم ڪيو هو.
{{Short description|Category of areas of England}}
{{distinguish|text = the [[Ceremonial counties of England]]}}
{{see also|Counties of England}}
{{Infobox subdivision type
| name=               County
| alt_name=           [[Shire]]
| map=                [[File:English counties 1851 with ridings.svg|250px]]
| caption=            Counties of England in 1851 with major rivers, the [[ridings of Yorkshire]], and the [[List of county exclaves in England and Wales 1844–1974|remaining exclaves]] shown
| category=           [[County]]
| territory=          England
| upper_unit=         Kingdom
| start_date=         5th–11th century
| current_number=     39
| number_date=        1 April 1889
| status=             [[County palatine]]
| population_range=   {{c.|21,000—3.4 million}} (1881)&lt;ref name=&quot;1881 census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser2?ResourceType=Census&amp;SearchTerms=england%20counties%201881&amp;simple=yes&amp;path=Results/Census/1881&amp;active=yes&amp;titlepos=1&amp;mno=55&amp;pageseq=6&amp;page=PrinterPageBrowser |title=Population. England and Wales. Vol. I. [Ancient] counties, 1881 |page=vi |work=Census of England and Wales 1881 |publisher=Online Historical Population Reports |access-date=26 July 2010 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716180519/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser2?ResourceType=Census&amp;SearchTerms=england%20counties%201881&amp;simple=yes&amp;path=Results/Census/1881&amp;active=yes&amp;titlepos=1&amp;mno=55&amp;pageseq=6&amp;page=PrinterPageBrowser |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_range=         {{c.}} 94,000–{{convert|3.8|e6acre|km2}} (1881)&lt;ref name=&quot;1881 census&quot;/&gt;
| government=         [[Shire court]]
| government1=        [[Sheriff|Shire-reeve]] (until 1066)
| government2=        [[Ealdorman]]
| government3=        [[Earl]] (from 1066)
| government4=        [[Quarter sessions]] (16th century–1889)
| government5=        [[County council]] (from 1 April 1889)
| subdivision=        Division, [[riding (division)|riding]], [[rape (county subdivision)|rape]], [[lathe (county subdivision)|lathe]], [[parts of Lincolnshire|parts]]
| subdivision1=       [[Hundred (county subdivision)|Hundred]] and equivalent
| subdivision2=       [[Parish (administrative division)|Parish]]
| subdivision3=
| subdivision4=
}}
'''انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيون''' انتظامي مقصدن لاءِ نارمن ('''Normans''') پاران قائم ڪيل ننڍيون انتظامي ورهاستيون هيون. ڪيترن ئي معاملن ۾، اهي اڳوڻين بادشاهتن ۽ شائرن (shires) تي ٻڌل هيون جيڪي اينگلز، سيڪسنز، جوٽس، سيلٽس ۽ اتر ۾ ڊينز (Danes) ۽ نورس (Norse) ماڻهن قائم ڪيون هيون. 

انهن کي قديم ڪائونٽين،&lt;ref name=&quot;1891census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse/Census%20%28by%20date%29/1891&amp;active=yes&amp;mno=61&amp;tocstate=expandnew&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=7 |title=Preliminary Report, England and Wales, 1891 |page=vii |work=Census of England and Wales 1891 |publisher=Online Historical Population Reports |access-date=26 July 2010 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716180624/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse%2FCensus%20%28by%20date%29%2F1891&amp;active=yes&amp;mno=61&amp;tocstate=expandnew&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=7 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;youngsdef&quot;&gt;{{cite book |last=Youngs | first= Frederic A Jr. |title=Guide to the Local Administrative Units of England, Vol.I: Southern England |year=1979 |publisher=[[Royal Historical Society]] |location=London |isbn=0-901050-67-9 |pages=xii-xiii|quote=''Ancient County'': Counties are geographic entities whose origins reach back into the pre-Conquest period. They were derived either from Jutish, Celtic and Anglo-Saxon kingdoms whose size made them suitable administrative units when England was unified in the tenth century, or as artificial creations formed from larger kingdoms. The number of 'shires' (the Anglo-Saxon term) or 'counties' (Norman term) varied in the medieval period, particularly in the north of England.}}&lt;/ref&gt; روايتي ڪائونٽين، اڳوڻين ڪائونٽين&lt;ref&gt;{{cite web |title=Definition of Sussex in English |url=https://www.advancedictionary.com/definition/sussex |website=Advance Dictionary |access-date=20 May 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520083710/https://www.advancedictionary.com/definition/sussex |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book|title=Merriam-Webster's Geographical Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC|year=1997|publisher=Merriam-Webster|isbn=0877795460|page=1135|chapter=Suffolk|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC&amp;pg=PA1135|access-date=21 September 2013}}&lt;/ref&gt; يا صرف ”ڪائونٽين“ جي نالن سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Specsavers County Championship|url=https://www.ecb.co.uk/county-championship|publisher=ECB|access-date=15 April 2018|archive-date=16 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416201708/https://www.ecb.co.uk/county-championship|url-status=live}}&lt;/ref&gt; انهن جي قيام کان پوءِ وارين صدين ۾، انتظامي ڪردار  سان گڏوگڏ، انهن ڪائونٽين مقامي ثقافت ۽ سڃاڻپ کي طئي ڪرڻ ۾ پڻ مدد ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Bell|first1=Bethan|title=Flying the county flag: The preservation of an identity|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-26990828|publisher=BBC News|access-date=15 April 2018|date=20 April 2014|archive-date=8 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508121356/http://www.bbc.com/news/uk-england-26990828|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{cite web|last1=Worrall|first1=Simon|title=Britons Feeling Rootless After Changes to England's Historic Counties|url=https://news.nationalgeographic.com/news/2014/11/141123-british-identity-matthew-engel-history-culture-ngbooktalk/|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126102654/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/11/141123-british-identity-matthew-engel-history-culture-ngbooktalk|url-status=dead|archive-date=26 November 2014|publisher=National Geographic Society|access-date=15 April 2018|date=22 November 2014}}&lt;/ref&gt; اهو ڪردار ان وقت به برقرار رهيو جڏهن 1889ع ۾ نئين ”انتظامي ڪائونٽين“ جي قيام کان پوءِ انهن پراڻين ڪائونٽين جو انتظامي استعمال ختم ٿي ويو؛ جيتوڻيڪ بعد وارن سالن ۾ مقامي حڪومت جي وڌيڪ سڌارن ذريعي انهن انتظامي ڪائونٽين ۾ به تبديليون آنديون ويون. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Chisholm|first1=Michael|title=Structural Reform of British Local Government: Rhetoric and Reality|year=2000|publisher=Manchester University Press|url=https://archive.org/details/structuralreform0000chis|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/structuralreform0000chis/page/22 22]|isbn=9780719057717|quote=local government 1974 reform england.|access-date=15 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=UK Local Government – Key Dates|url=http://www.jlgc.org.uk/en/pdfs/keydates.pdf|access-date=15 April 2018|archive-date=27 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127190847/https://www.jlgc.org.uk/en/pdfs/keydates.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

شهري علائقن تي مشتمل جزوي طور تي خودمختيار ”بورو“ (boroughs) جي برعڪس، وچئين دور جي انگلينڊ جون ڪائونٽيون بنيادي طور تي مرڪزي حڪومت جي طاقت کي لاڳو ڪرڻ جو ذريعو هيون. انهن بادشاهن کي پنهنجي چونڊيل نمائندن – شروعات ۾ شيرفس (sheriffs) ۽ بعد ۾ لارڊ-لييوٽيننٽس (lord-lieutenants) – ۽ انهن جي ماتحت ”جسٹسز آف دي پيس“ (امن برقرار رکندڙ ججن) ذريعي مقامي علائقن تي ڪنٽرول ڪرڻ جي قابل بڻايو.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Chandler|first=J. A.|title=Explaining Local Government: Local Government in Britain Since 1800|url=https://books.google.com/books?id=b0glBHiU9oAC|year=2007|publisher=Manchester University Press|location=Manchester|isbn=978-0719067068|page=2|chapter=Local government before 1832|chapter-url=https://books.google.com/books?id=b0glBHiU9oAC&amp;pg=PA2 }}&lt;/ref&gt;  ڪائونٽين کي شروعات ۾ انصاف جي فراهمي، ٽيڪس جي وصولي ۽ فوج جي تنظيم لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو، ۽ بعد ۾ مقامي حڪومت ۽ پارلياماني نمائندگي جي چونڊ لاءِ استعمال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Hackwood&quot;&gt;{{cite book |title=The Story of the Shire, being the Lore, History and Evolution of English County Institutions |year=1920 |publisher=Heath Cranton Limited |place=London |last=Hackwood |first=Frederick William |url=https://archive.org/download/storyofshirebein00hackuoft/storyofshirebein00hackuoft_bw.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bryne&quot;&gt;{{cite book |last=Byrne |first=Tony |title=Local Government in Britain |year=1994 |publisher=Penguin Books |location=Harmondsworth |isbn=0-14-017663-2}}&lt;/ref&gt; ملڪ جي مکيه شهري علائقن کان پري، ڪيترن ئي حصن ۾ اهي اڃا تائين جديد مقامي حڪومتي علائقن جو بنياد بڻيل آهن؛ جيتوڻيڪ نئين ٺاهيل علائقن جون حدون ڪڏهن ڪڏهن انهن تاريخي ”ڪائونٽيز“ (counties) کان ڪافي مختلف هونديون آهن جن تي اهي ٻڌل آهن.&lt;ref name=&quot;guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;aspects&quot;&gt;{{cite book |author=[[Central Office of Information]] |title=Local Government |series=Aspects of Britain |year=1996 |publisher=[[HMSO]] |location=London |isbn=0-11-702037-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hampton&quot;&gt;{{cite book |last=Hampton |first=William |title=Local Government and Urban Politics |year=1991 |publisher=[[Longman]] |location=London |isbn=0-582-06204-7}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[http://www.historiccountiestrust.co.uk/ The Historic Counties Trust]
*[http://realcounties.org.uk/ Campaign for Historic Counties]
*[https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac Interactive map comparing historic counties to current counties]
*[https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england Celebrating the Historic Counties of England]

{{DEFAULTSORT:Historic Counties of England}}
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ جي تاريخ]]
 [[زمرو:ڪائونٽي جي لحاظ کان انگلينڊ جي تاريخ| ]] 
[[زمرو:قديم دور ۾ قائم ٿيل انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]] 
:
[[زمرو:مقامي جاگرافي|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
[[زمرو:انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>cc9oe19ajtvp9y2hxs16uuqijblppg7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416516</id>
      <parentid>416515</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T17:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11269" sha1="1jx7wluwwbfwxk5cqm5ahdd4ymmb9l5" xml:space="preserve">{{Short description|Category of areas of England}}
{{distinguish|text = the [[Ceremonial counties of England]]}}
{{see also|Counties of England}}
{{Infobox subdivision type
| name=               County
| alt_name=           [[Shire]]
| map=                [[File:English counties 1851 with ridings.svg|250px]]
| caption=            Counties of England in 1851 with major rivers, the [[ridings of Yorkshire]], and the [[List of county exclaves in England and Wales 1844–1974|remaining exclaves]] shown
| category=           [[County]]
| territory=          England
| upper_unit=         Kingdom
| start_date=         5th–11th century
| current_number=     39
| number_date=        1 April 1889
| status=             [[County palatine]]
| population_range=   {{c.|21,000—3.4 million}} (1881)&lt;ref name=&quot;1881 census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser2?ResourceType=Census&amp;SearchTerms=england%20counties%201881&amp;simple=yes&amp;path=Results/Census/1881&amp;active=yes&amp;titlepos=1&amp;mno=55&amp;pageseq=6&amp;page=PrinterPageBrowser |title=Population. England and Wales. Vol. I. [Ancient] counties, 1881 |page=vi |work=Census of England and Wales 1881 |publisher=Online Historical Population Reports |access-date=26 July 2010 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716180519/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser2?ResourceType=Census&amp;SearchTerms=england%20counties%201881&amp;simple=yes&amp;path=Results/Census/1881&amp;active=yes&amp;titlepos=1&amp;mno=55&amp;pageseq=6&amp;page=PrinterPageBrowser |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_range=         {{c.}} 94,000–{{convert|3.8|e6acre|km2}} (1881)&lt;ref name=&quot;1881 census&quot;/&gt;
| government=         [[Shire court]]
| government1=        [[Sheriff|Shire-reeve]] (until 1066)
| government2=        [[Ealdorman]]
| government3=        [[Earl]] (from 1066)
| government4=        [[Quarter sessions]] (16th century–1889)
| government5=        [[County council]] (from 1 April 1889)
| subdivision=        Division, [[riding (division)|riding]], [[rape (county subdivision)|rape]], [[lathe (county subdivision)|lathe]], [[parts of Lincolnshire|parts]]
| subdivision1=       [[Hundred (county subdivision)|Hundred]] and equivalent
| subdivision2=       [[Parish (administrative division)|Parish]]
| subdivision3=
| subdivision4=
}}
'''انگلينڊ جي تاريخي ڪائونٽيئن''' (Historic Counties of England) انتظامي مقصدن لاءِ نارمن (Normans) پاران قائم ڪيل ننڍيون انتظامي ورهاستيون هيون. ڪيترن ئي معاملن ۾ اهي اڳوڻي بادشاهتن ۽ &quot;شائرن&quot; (shires) تي ٻڌل هيون جيڪي اينگلز، سيڪسنز، جوٽس، سيلٽس ۽ اتر ۾ ڊينز (Danes) ۽ نورس (Norse) ماڻهن قائم ڪيون هيون. 

انهن کي قديم ڪائونٽين،&lt;ref name=&quot;1891census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse/Census%20%28by%20date%29/1891&amp;active=yes&amp;mno=61&amp;tocstate=expandnew&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=7 |title=Preliminary Report, England and Wales, 1891 |page=vii |work=Census of England and Wales 1891 |publisher=Online Historical Population Reports |access-date=26 July 2010 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716180624/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse%2FCensus%20%28by%20date%29%2F1891&amp;active=yes&amp;mno=61&amp;tocstate=expandnew&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=7 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;youngsdef&quot;&gt;{{cite book |last=Youngs | first= Frederic A Jr. |title=Guide to the Local Administrative Units of England, Vol.I: Southern England |year=1979 |publisher=[[Royal Historical Society]] |location=London |isbn=0-901050-67-9 |pages=xii-xiii|quote=''Ancient County'': Counties are geographic entities whose origins reach back into the pre-Conquest period. They were derived either from Jutish, Celtic and Anglo-Saxon kingdoms whose size made them suitable administrative units when England was unified in the tenth century, or as artificial creations formed from larger kingdoms. The number of 'shires' (the Anglo-Saxon term) or 'counties' (Norman term) varied in the medieval period, particularly in the north of England.}}&lt;/ref&gt; روايتي ڪائونٽين، اڳوڻين ڪائونٽين&lt;ref&gt;{{cite web |title=Definition of Sussex in English |url=https://www.advancedictionary.com/definition/sussex |website=Advance Dictionary |access-date=20 May 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520083710/https://www.advancedictionary.com/definition/sussex |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book|title=Merriam-Webster's Geographical Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC|year=1997|publisher=Merriam-Webster|isbn=0877795460|page=1135|chapter=Suffolk|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC&amp;pg=PA1135|access-date=21 September 2013}}&lt;/ref&gt; يا صرف &quot;ڪائونٽين&quot; جي نالن سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Specsavers County Championship|url=https://www.ecb.co.uk/county-championship|publisher=ECB|access-date=15 April 2018|archive-date=16 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416201708/https://www.ecb.co.uk/county-championship|url-status=live}}&lt;/ref&gt; انهن جي قيام کان پوءِ وارين صدين ۾، انتظامي ڪردار سان گڏوگڏ، انهن ڪائونٽين مقامي ثقافت ۽ سڃاڻپ کي طئي ڪرڻ ۾ پڻ مدد ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Bell|first1=Bethan|title=Flying the county flag: The preservation of an identity|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-26990828|publisher=BBC News|access-date=15 April 2018|date=20 April 2014|archive-date=8 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508121356/http://www.bbc.com/news/uk-england-26990828|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Worrall|first1=Simon|title=Britons Feeling Rootless After Changes to England's Historic Counties|url=https://news.nationalgeographic.com/news/2014/11/141123-british-identity-matthew-engel-history-culture-ngbooktalk/|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126102654/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/11/141123-british-identity-matthew-engel-history-culture-ngbooktalk|url-status=dead|archive-date=26 November 2014|publisher=National Geographic Society|access-date=15 April 2018|date=22 November 2014}}&lt;/ref&gt; اهو ڪردار ان وقت به برقرار رهيو جڏهن 1889ع ۾ نئين &quot;انتظامي ڪائونٽين&quot; جي قيام کان پوءِ انهن پراڻين ڪائونٽين جو انتظامي استعمال ختم ٿي ويو؛ جيتوڻيڪ بعد وارن سالن ۾ مقامي حڪومت جي وڌيڪ سڌارن ذريعي انهن انتظامي ڪائونٽين ۾ به تبديليون آنديون ويون.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Chisholm|first1=Michael|title=Structural Reform of British Local Government: Rhetoric and Reality|year=2000|publisher=Manchester University Press|url=https://archive.org/details/structuralreform0000chis|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/structuralreform0000chis/page/22 22]|isbn=9780719057717|quote=local government 1974 reform england.|access-date=15 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=UK Local Government – Key Dates|url=http://www.jlgc.org.uk/en/pdfs/keydates.pdf|access-date=15 April 2018|archive-date=27 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127190847/https://www.jlgc.org.uk/en/pdfs/keydates.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

شهري علائقن تي مشتمل جزوي طور تي خودمختيار &quot;بورو&quot; (boroughs) جي برعڪس، وچئين دور جي انگلينڊ جون ڪائونٽيون بنيادي طور تي مرڪزي حڪومت جي طاقت کي لاڳو ڪرڻ جو ذريعو هيون. انهن بادشاهن کي پنهنجي چونڊيل نمائندن, شروعات ۾ شيرفس (sheriffs) ۽ بعد ۾ لارڊ-لييوٽيننٽس (lord-lieutenants) ۽ انهن جي ماتحت &quot;امن برقرار رکندڙ ججن&quot; (justice of peace) ذريعي مقامي علائقن تي ڪنٽرول ڪرڻ جي قابل بڻايو.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Chandler|first=J. A.|title=Explaining Local Government: Local Government in Britain Since 1800|url=https://books.google.com/books?id=b0glBHiU9oAC|year=2007|publisher=Manchester University Press|location=Manchester|isbn=978-0719067068|page=2|chapter=Local government before 1832|chapter-url=https://books.google.com/books?id=b0glBHiU9oAC&amp;pg=PA2 }}&lt;/ref&gt;  ڪائونٽين کي شروعات ۾ انصاف جي فراهمي، ٽيڪس جي وصولي ۽ فوج جي تنظيم لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو ۽ بعد ۾ مقامي حڪومت ۽ پارلياماني نمائندگي جي چونڊ لاءِ استعمال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Hackwood&quot;&gt;{{cite book |title=The Story of the Shire, being the Lore, History and Evolution of English County Institutions |year=1920 |publisher=Heath Cranton Limited |place=London |last=Hackwood |first=Frederick William |url=https://archive.org/download/storyofshirebein00hackuoft/storyofshirebein00hackuoft_bw.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bryne&quot;&gt;{{cite book |last=Byrne |first=Tony |title=Local Government in Britain |year=1994 |publisher=Penguin Books |location=Harmondsworth |isbn=0-14-017663-2}}&lt;/ref&gt; ملڪ جي مکيه شهري علائقن کان پري، ڪيترن ئي حصن ۾ اهي اڃا تائين جديد مقامي حڪومتي علائقن جو بنياد بڻيل آهن؛ جيتوڻيڪ نئين ٺاهيل علائقن جون حدون ڪڏهن ڪڏهن انهن تاريخي &quot;ڪائونٽيز&quot; (counties) کان ڪافي مختلف هونديون آهن جن تي اهي ٻڌل آهن.&lt;ref name=&quot;guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;aspects&quot;&gt;{{cite book |author=[[Central Office of Information]] |title=Local Government |series=Aspects of Britain |year=1996 |publisher=[[HMSO]] |location=London |isbn=0-11-702037-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hampton&quot;&gt;{{cite book |last=Hampton |first=William |title=Local Government and Urban Politics |year=1991 |publisher=[[Longman]] |location=London |isbn=0-582-06204-7}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[http://www.historiccountiestrust.co.uk/ The Historic Counties Trust]
*[http://realcounties.org.uk/ Campaign for Historic Counties]
*[https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac Interactive map comparing historic counties to current counties]
*[https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england Celebrating the Historic Counties of England]

{{DEFAULTSORT:Historic Counties of England}}
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ جي تاريخ]]
 [[زمرو:ڪائونٽي جي لحاظ کان انگلينڊ جي تاريخ| ]] 
[[زمرو:قديم دور ۾ قائم ٿيل انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]] 
:
[[زمرو:مقامي جاگرافي|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
[[زمرو:انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>1jx7wluwwbfwxk5cqm5ahdd4ymmb9l5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416517</id>
      <parentid>416516</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T17:24:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11476" sha1="32qc023vdwb6jisy7b1crcfhx1ed5qs" xml:space="preserve">{{Short description|Category of areas of England}}
{{distinguish|text = the [[Ceremonial counties of England]]}}
{{see also|Counties of England}}
{{Infobox subdivision type
| name=               County
| alt_name=           [[Shire]]
| map=                [[File:English counties 1851 with ridings.svg|250px]]
| caption=            Counties of England in 1851 with major rivers, the [[ridings of Yorkshire]], and the [[List of county exclaves in England and Wales 1844–1974|remaining exclaves]] shown
| category=           [[County]]
| territory=          England
| upper_unit=         Kingdom
| start_date=         5th–11th century
| current_number=     39
| number_date=        1 April 1889
| status=             [[County palatine]]
| population_range=   {{c.|21,000—3.4 million}} (1881)&lt;ref name=&quot;1881 census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser2?ResourceType=Census&amp;SearchTerms=england%20counties%201881&amp;simple=yes&amp;path=Results/Census/1881&amp;active=yes&amp;titlepos=1&amp;mno=55&amp;pageseq=6&amp;page=PrinterPageBrowser |title=Population. England and Wales. Vol. I. [Ancient] counties, 1881 |page=vi |work=Census of England and Wales 1881 |publisher=Online Historical Population Reports |access-date=26 July 2010 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716180519/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser2?ResourceType=Census&amp;SearchTerms=england%20counties%201881&amp;simple=yes&amp;path=Results/Census/1881&amp;active=yes&amp;titlepos=1&amp;mno=55&amp;pageseq=6&amp;page=PrinterPageBrowser |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_range=         {{c.}} 94,000–{{convert|3.8|e6acre|km2}} (1881)&lt;ref name=&quot;1881 census&quot;/&gt;
| government=         [[Shire court]]
| government1=        [[Sheriff|Shire-reeve]] (until 1066)
| government2=        [[Ealdorman]]
| government3=        [[Earl]] (from 1066)
| government4=        [[Quarter sessions]] (16th century–1889)
| government5=        [[County council]] (from 1 April 1889)
| subdivision=        Division, [[riding (division)|riding]], [[rape (county subdivision)|rape]], [[lathe (county subdivision)|lathe]], [[parts of Lincolnshire|parts]]
| subdivision1=       [[Hundred (county subdivision)|Hundred]] and equivalent
| subdivision2=       [[Parish (administrative division)|Parish]]
| subdivision3=
| subdivision4=
}}
'''انگلينڊ جي تاريخي ڪائونٽيئن''' (&lt;small&gt;Historic&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Counties&lt;/small&gt; &lt;small&gt;of&lt;/small&gt; &lt;small&gt;England&lt;/small&gt;) انتظامي مقصدن لاءِ &quot;نارمن&quot; (&lt;small&gt;Normans&lt;/small&gt;) پاران قائم ڪيل ننڍيون انتظامي ورهاستون هيون. ڪيترن ئي معاملن ۾ اهي اڳوڻي بادشاهتن ۽ &quot;شائرن&quot; (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) تي ٻڌل هيون جيڪي اينگلز، سيڪسنز، جوٽس، سيلٽس ۽ اتر ۾ ڊينز (&lt;small&gt;Danes&lt;/small&gt;) ۽ نورس (&lt;small&gt;Norse&lt;/small&gt;) ماڻهن قائم ڪيون هيون. 

انهن کي قديم ڪائونٽين،&lt;ref name=&quot;1891census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse/Census%20%28by%20date%29/1891&amp;active=yes&amp;mno=61&amp;tocstate=expandnew&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=7 |title=Preliminary Report, England and Wales, 1891 |page=vii |work=Census of England and Wales 1891 |publisher=Online Historical Population Reports |access-date=26 July 2010 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716180624/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse%2FCensus%20%28by%20date%29%2F1891&amp;active=yes&amp;mno=61&amp;tocstate=expandnew&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=7 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;youngsdef&quot;&gt;{{cite book |last=Youngs | first= Frederic A Jr. |title=Guide to the Local Administrative Units of England, Vol.I: Southern England |year=1979 |publisher=[[Royal Historical Society]] |location=London |isbn=0-901050-67-9 |pages=xii-xiii|quote=''Ancient County'': Counties are geographic entities whose origins reach back into the pre-Conquest period. They were derived either from Jutish, Celtic and Anglo-Saxon kingdoms whose size made them suitable administrative units when England was unified in the tenth century, or as artificial creations formed from larger kingdoms. The number of 'shires' (the Anglo-Saxon term) or 'counties' (Norman term) varied in the medieval period, particularly in the north of England.}}&lt;/ref&gt; روايتي ڪائونٽين، اڳوڻين ڪائونٽين&lt;ref&gt;{{cite web |title=Definition of Sussex in English |url=https://www.advancedictionary.com/definition/sussex |website=Advance Dictionary |access-date=20 May 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520083710/https://www.advancedictionary.com/definition/sussex |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book|title=Merriam-Webster's Geographical Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC|year=1997|publisher=Merriam-Webster|isbn=0877795460|page=1135|chapter=Suffolk|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC&amp;pg=PA1135|access-date=21 September 2013}}&lt;/ref&gt; يا صرف &quot;ڪائونٽين&quot; جي نالن سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Specsavers County Championship|url=https://www.ecb.co.uk/county-championship|publisher=ECB|access-date=15 April 2018|archive-date=16 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416201708/https://www.ecb.co.uk/county-championship|url-status=live}}&lt;/ref&gt; انهن جي قيام کان پوءِ واري صدين ۾، انتظامي ڪردار سان گڏوگڏ، انهن مقامي ثقافت ۽ سڃاڻپ کي طئي ڪرڻ ۾ پڻ مدد ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Bell|first1=Bethan|title=Flying the county flag: The preservation of an identity|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-26990828|publisher=BBC News|access-date=15 April 2018|date=20 April 2014|archive-date=8 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508121356/http://www.bbc.com/news/uk-england-26990828|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Worrall|first1=Simon|title=Britons Feeling Rootless After Changes to England's Historic Counties|url=https://news.nationalgeographic.com/news/2014/11/141123-british-identity-matthew-engel-history-culture-ngbooktalk/|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126102654/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/11/141123-british-identity-matthew-engel-history-culture-ngbooktalk|url-status=dead|archive-date=26 November 2014|publisher=National Geographic Society|access-date=15 April 2018|date=22 November 2014}}&lt;/ref&gt; اهو ڪردار ان وقت به برقرار رهيو جڏهن &lt;small&gt;1889&lt;/small&gt;ع ۾ نئين &quot;انتظامي ڪائونٽين&quot; جي قيام کان پوءِ انهن پراڻين ڪائونٽين جو انتظامي استعمال ختم ٿي ويو؛ جيتوڻيڪ بعد وارن سالن ۾ مقامي حڪومت جي وڌيڪ سڌارن ذريعي انهن انتظامي ڪائونٽين ۾ به تبديليون آنديون ويون.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Chisholm|first1=Michael|title=Structural Reform of British Local Government: Rhetoric and Reality|year=2000|publisher=Manchester University Press|url=https://archive.org/details/structuralreform0000chis|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/structuralreform0000chis/page/22 22]|isbn=9780719057717|quote=local government 1974 reform england.|access-date=15 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=UK Local Government – Key Dates|url=http://www.jlgc.org.uk/en/pdfs/keydates.pdf|access-date=15 April 2018|archive-date=27 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127190847/https://www.jlgc.org.uk/en/pdfs/keydates.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

شهري علائقن تي مشتمل جزوي طور تي خودمختيار &quot;بورو&quot; (&lt;small&gt;boroughs&lt;/small&gt;) جي برعڪس، وچئين دور جي انگلينڊ جون ڪائونٽيون بنيادي طور تي مرڪزي حڪومت جي طاقت کي لاڳو ڪرڻ جو ذريعو هيون. انهن بادشاهن کي پنهنجي چونڊيل نمائندن, شروعات ۾ شيرف (&lt;small&gt;sheriffs&lt;/small&gt;) ۽ بعد ۾ لارڊ-لييوٽيننٽس (&lt;small&gt;lord&lt;/small&gt;-&lt;small&gt;lieutenants&lt;/small&gt;) ۽ انهن جي ماتحت &quot;امن برقرار رکندڙ ججن&quot; (&lt;small&gt;justice&lt;/small&gt; &lt;small&gt;of&lt;/small&gt; &lt;small&gt;peace&lt;/small&gt;) ذريعي مقامي علائقن تي ڪنٽرول ڪرڻ جي قابل بڻايو.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Chandler|first=J. A.|title=Explaining Local Government: Local Government in Britain Since 1800|url=https://books.google.com/books?id=b0glBHiU9oAC|year=2007|publisher=Manchester University Press|location=Manchester|isbn=978-0719067068|page=2|chapter=Local government before 1832|chapter-url=https://books.google.com/books?id=b0glBHiU9oAC&amp;pg=PA2 }}&lt;/ref&gt; ڪائونٽين کي شروعات ۾ انصاف جي فراهمي، ٽيڪس جي وصولي ۽ فوج جي تنظيم لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو ۽ بعد ۾ مقامي حڪومت ۽ پارلياماني نمائندگي جي چونڊ لاءِ استعمال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Hackwood&quot;&gt;{{cite book |title=The Story of the Shire, being the Lore, History and Evolution of English County Institutions |year=1920 |publisher=Heath Cranton Limited |place=London |last=Hackwood |first=Frederick William |url=https://archive.org/download/storyofshirebein00hackuoft/storyofshirebein00hackuoft_bw.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bryne&quot;&gt;{{cite book |last=Byrne |first=Tony |title=Local Government in Britain |year=1994 |publisher=Penguin Books |location=Harmondsworth |isbn=0-14-017663-2}}&lt;/ref&gt; ملڪ جي مکيه شهري علائقن کان پري، ڪيترن ئي حصن ۾ اهي اڃا تائين جديد مقامي حڪومتي علائقن جو بنياد بڻيل آهن؛ جيتوڻيڪ نئين ٺاهيل علائقن جون حدون ڪڏهن ڪڏهن انهن &quot;تاريخي ڪائونٽيز&quot; کان ڪافي مختلف هونديون آهن جن تي اهي ٻڌل آهن.&lt;ref name=&quot;guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;aspects&quot;&gt;{{cite book |author=[[Central Office of Information]] |title=Local Government |series=Aspects of Britain |year=1996 |publisher=[[HMSO]] |location=London |isbn=0-11-702037-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hampton&quot;&gt;{{cite book |last=Hampton |first=William |title=Local Government and Urban Politics |year=1991 |publisher=[[Longman]] |location=London |isbn=0-582-06204-7}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[http://www.historiccountiestrust.co.uk/ The Historic Counties Trust]
*[http://realcounties.org.uk/ Campaign for Historic Counties]
*[https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac Interactive map comparing historic counties to current counties]
*[https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england Celebrating the Historic Counties of England]

{{DEFAULTSORT:Historic Counties of England}}
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ جي تاريخ]]
 [[زمرو:ڪائونٽي جي لحاظ کان انگلينڊ جي تاريخ| ]] 
[[زمرو:قديم دور ۾ قائم ٿيل انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]] 
:
[[زمرو:مقامي جاگرافي|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
[[زمرو:انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>32qc023vdwb6jisy7b1crcfhx1ed5qs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416518</id>
      <parentid>416517</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T17:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11455" sha1="tcsupulnu1zat8tpernucd6cnprgo0z" xml:space="preserve">{{Short description|Category of areas of England}}
{{distinguish|text = the [[Ceremonial counties of England]]}}
{{see also|Counties of England}}
{{Infobox subdivision type
| name=               County
| alt_name=           [[Shire]]
| map=                [[File:English counties 1851 with ridings.svg|250px]]
| caption=            Counties of England in 1851 with major rivers, the [[ridings of Yorkshire]], and the [[List of county exclaves in England and Wales 1844–1974|remaining exclaves]] shown
| category=           [[County]]
| territory=          England
| upper_unit=         Kingdom
| start_date=         5th–11th century
| current_number=     39
| number_date=        1 April 1889
| status=             [[County palatine]]
| population_range=   {{c.|21,000—3.4 million}} (1881)&lt;ref name=&quot;1881 census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser2?ResourceType=Census&amp;SearchTerms=england%20counties%201881&amp;simple=yes&amp;path=Results/Census/1881&amp;active=yes&amp;titlepos=1&amp;mno=55&amp;pageseq=6&amp;page=PrinterPageBrowser |title=Population. England and Wales. Vol. I. [Ancient] counties, 1881 |page=vi |work=Census of England and Wales 1881 |publisher=Online Historical Population Reports |access-date=26 July 2010 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716180519/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser2?ResourceType=Census&amp;SearchTerms=england%20counties%201881&amp;simple=yes&amp;path=Results/Census/1881&amp;active=yes&amp;titlepos=1&amp;mno=55&amp;pageseq=6&amp;page=PrinterPageBrowser |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| area_range=         {{c.}} 94,000–{{convert|3.8|e6acre|km2}} (1881)&lt;ref name=&quot;1881 census&quot;/&gt;
| government=         [[Shire court]]
| government1=        [[Sheriff|Shire-reeve]] (until 1066)
| government2=        [[Ealdorman]]
| government3=        [[Earl]] (from 1066)
| government4=        [[Quarter sessions]] (16th century–1889)
| government5=        [[County council]] (from 1 April 1889)
| subdivision=        Division, [[riding (division)|riding]], [[rape (county subdivision)|rape]], [[lathe (county subdivision)|lathe]], [[parts of Lincolnshire|parts]]
| subdivision1=       [[Hundred (county subdivision)|Hundred]] and equivalent
| subdivision2=       [[Parish (administrative division)|Parish]]
| subdivision3=
| subdivision4=
}}
'''[[انگلينڊ]] جي تاريخي ڪائونٽيئن''' (&lt;small&gt;Historic&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Counties&lt;/small&gt; &lt;small&gt;of&lt;/small&gt; &lt;small&gt;England&lt;/small&gt;) انتظامي مقصدن لاءِ &quot;نارمن&quot; پاران قائم ڪيل ننڍيون انتظامي ورهاستون هيون. ڪيترن ئي معاملن ۾ اهي اڳوڻي بادشاهتن ۽ &quot;شائرن&quot; (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) تي ٻڌل هيون جيڪي اينگلز، سيڪسنز، جوٽس، سيلٽس ۽ اتر ۾ ڊينز (&lt;small&gt;Danes&lt;/small&gt;) ۽ نورس (&lt;small&gt;Norse&lt;/small&gt;) ماڻهن قائم ڪيون هيون. 

انهن کي قديم ڪائونٽين،&lt;ref name=&quot;1891census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse/Census%20%28by%20date%29/1891&amp;active=yes&amp;mno=61&amp;tocstate=expandnew&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=7 |title=Preliminary Report, England and Wales, 1891 |page=vii |work=Census of England and Wales 1891 |publisher=Online Historical Population Reports |access-date=26 July 2010 |archive-date=16 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716180624/http://www.histpop.org/ohpr/servlet/PageBrowser?path=Browse%2FCensus%20%28by%20date%29%2F1891&amp;active=yes&amp;mno=61&amp;tocstate=expandnew&amp;display=sections&amp;display=tables&amp;display=pagetitles&amp;pageseq=7 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;youngsdef&quot;&gt;{{cite book |last=Youngs | first= Frederic A Jr. |title=Guide to the Local Administrative Units of England, Vol.I: Southern England |year=1979 |publisher=[[Royal Historical Society]] |location=London |isbn=0-901050-67-9 |pages=xii-xiii|quote=''Ancient County'': Counties are geographic entities whose origins reach back into the pre-Conquest period. They were derived either from Jutish, Celtic and Anglo-Saxon kingdoms whose size made them suitable administrative units when England was unified in the tenth century, or as artificial creations formed from larger kingdoms. The number of 'shires' (the Anglo-Saxon term) or 'counties' (Norman term) varied in the medieval period, particularly in the north of England.}}&lt;/ref&gt; روايتي ڪائونٽين، اڳوڻين ڪائونٽين&lt;ref&gt;{{cite web |title=Definition of Sussex in English |url=https://www.advancedictionary.com/definition/sussex |website=Advance Dictionary |access-date=20 May 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520083710/https://www.advancedictionary.com/definition/sussex |url-status=live }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book|title=Merriam-Webster's Geographical Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC|year=1997|publisher=Merriam-Webster|isbn=0877795460|page=1135|chapter=Suffolk|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC&amp;pg=PA1135|access-date=21 September 2013}}&lt;/ref&gt; يا صرف &quot;ڪائونٽين&quot; جي نالن سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Specsavers County Championship|url=https://www.ecb.co.uk/county-championship|publisher=ECB|access-date=15 April 2018|archive-date=16 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416201708/https://www.ecb.co.uk/county-championship|url-status=live}}&lt;/ref&gt; انهن جي قيام کان پوءِ واري صدين ۾، انتظامي ڪردار سان گڏوگڏ، انهن مقامي ثقافت ۽ سڃاڻپ کي طئي ڪرڻ ۾ پڻ مدد ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Bell|first1=Bethan|title=Flying the county flag: The preservation of an identity|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-26990828|publisher=BBC News|access-date=15 April 2018|date=20 April 2014|archive-date=8 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508121356/http://www.bbc.com/news/uk-england-26990828|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Worrall|first1=Simon|title=Britons Feeling Rootless After Changes to England's Historic Counties|url=https://news.nationalgeographic.com/news/2014/11/141123-british-identity-matthew-engel-history-culture-ngbooktalk/|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126102654/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/11/141123-british-identity-matthew-engel-history-culture-ngbooktalk|url-status=dead|archive-date=26 November 2014|publisher=National Geographic Society|access-date=15 April 2018|date=22 November 2014}}&lt;/ref&gt; اهو ڪردار ان وقت به برقرار رهيو جڏهن &lt;small&gt;1889&lt;/small&gt;ع ۾ نئين &quot;انتظامي ڪائونٽين&quot; جي قيام کان پوءِ انهن پراڻين ڪائونٽين جو انتظامي استعمال ختم ٿي ويو؛ جيتوڻيڪ بعد وارن سالن ۾ مقامي حڪومت جي وڌيڪ سڌارن ذريعي انهن انتظامي ڪائونٽين ۾ به تبديليون آنديون ويون.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Chisholm|first1=Michael|title=Structural Reform of British Local Government: Rhetoric and Reality|year=2000|publisher=Manchester University Press|url=https://archive.org/details/structuralreform0000chis|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/structuralreform0000chis/page/22 22]|isbn=9780719057717|quote=local government 1974 reform england.|access-date=15 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=UK Local Government – Key Dates|url=http://www.jlgc.org.uk/en/pdfs/keydates.pdf|access-date=15 April 2018|archive-date=27 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127190847/https://www.jlgc.org.uk/en/pdfs/keydates.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

شهري علائقن تي مشتمل جزوي طور تي خودمختيار &quot;بورو&quot; (&lt;small&gt;boroughs&lt;/small&gt;) جي برعڪس، وچئين دور جي انگلينڊ جون ڪائونٽيون بنيادي طور تي مرڪزي حڪومت جي طاقت کي لاڳو ڪرڻ جو ذريعو هيون. انهن بادشاهن کي پنهنجي چونڊيل نمائندن, شروعات ۾ شيرف (&lt;small&gt;sheriffs&lt;/small&gt;) ۽ بعد ۾ لارڊ-لييوٽيننٽس (&lt;small&gt;lord&lt;/small&gt;-&lt;small&gt;lieutenants&lt;/small&gt;) ۽ انهن جي ماتحت &quot;امن برقرار رکندڙ ججن&quot; (&lt;small&gt;justice&lt;/small&gt; &lt;small&gt;of&lt;/small&gt; &lt;small&gt;peace&lt;/small&gt;) ذريعي مقامي علائقن تي ڪنٽرول ڪرڻ جي قابل بڻايو.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Chandler|first=J. A.|title=Explaining Local Government: Local Government in Britain Since 1800|url=https://books.google.com/books?id=b0glBHiU9oAC|year=2007|publisher=Manchester University Press|location=Manchester|isbn=978-0719067068|page=2|chapter=Local government before 1832|chapter-url=https://books.google.com/books?id=b0glBHiU9oAC&amp;pg=PA2 }}&lt;/ref&gt; ڪائونٽين کي شروعات ۾ انصاف جي فراهمي، ٽيڪس جي وصولي ۽ فوج جي تنظيم لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو ۽ بعد ۾ مقامي حڪومت ۽ پارلياماني نمائندگي جي چونڊ لاءِ استعمال ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;Hackwood&quot;&gt;{{cite book |title=The Story of the Shire, being the Lore, History and Evolution of English County Institutions |year=1920 |publisher=Heath Cranton Limited |place=London |last=Hackwood |first=Frederick William |url=https://archive.org/download/storyofshirebein00hackuoft/storyofshirebein00hackuoft_bw.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bryne&quot;&gt;{{cite book |last=Byrne |first=Tony |title=Local Government in Britain |year=1994 |publisher=Penguin Books |location=Harmondsworth |isbn=0-14-017663-2}}&lt;/ref&gt; ملڪ جي مکيه شهري علائقن کان پري، ڪيترن ئي حصن ۾ اهي اڃا تائين جديد مقامي حڪومتي علائقن جو بنياد بڻيل آهن؛ جيتوڻيڪ نئين ٺاهيل علائقن جون حدون ڪڏهن ڪڏهن انهن &quot;تاريخي ڪائونٽيز&quot; کان ڪافي مختلف هونديون آهن جن تي اهي ٻڌل آهن.&lt;ref name=&quot;guide&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;aspects&quot;&gt;{{cite book |author=[[Central Office of Information]] |title=Local Government |series=Aspects of Britain |year=1996 |publisher=[[HMSO]] |location=London |isbn=0-11-702037-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hampton&quot;&gt;{{cite book |last=Hampton |first=William |title=Local Government and Urban Politics |year=1991 |publisher=[[Longman]] |location=London |isbn=0-582-06204-7}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[http://www.historiccountiestrust.co.uk/ The Historic Counties Trust]
*[http://realcounties.org.uk/ Campaign for Historic Counties]
*[https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac Interactive map comparing historic counties to current counties]
*[https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england Celebrating the Historic Counties of England]

{{DEFAULTSORT:Historic Counties of England}}
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:انگلينڊ جي تاريخ]]
 [[زمرو:ڪائونٽي جي لحاظ کان انگلينڊ جي تاريخ| ]] 
[[زمرو:قديم دور ۾ قائم ٿيل انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]] 
:
[[زمرو:مقامي جاگرافي|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
[[زمرو:انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>tcsupulnu1zat8tpernucd6cnprgo0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگلينڊ جون ڪائونٽيون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103533</id>
    <revision>
      <id>416511</id>
      <timestamp>2026-10-02T16:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:ur:Special:Redirect/revision/11464844|انگلستان کی کاؤنٹیاں]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>416511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="503" sha1="5ttaa4ld6p5v10y2nrehvvhb5bse8q8" xml:space="preserve">[[فائل:English_ceremonial_counties_1998.svg|thumb|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]

'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون (Counties of England)''' انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿيندڙ علائقا آهن. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ|انگلينڊ کي]] [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر 83 ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي.</text>
      <sha1>5ttaa4ld6p5v10y2nrehvvhb5bse8q8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416512</id>
      <parentid>416511</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61034" sha1="mvyq681ke9bwiy37n1v60ommb2whijn" xml:space="preserve">[[فائل:English_ceremonial_counties_1998.svg|thumb|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]

'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون (Counties of England)''' انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿيندڙ علائقا آهن. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ|انگلينڊ کي]] [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر 83 ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي.

{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Use British English|date=September 2015}}
{{Use dmy dates|date=September 2015}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
{{Politics of England}}

The '''counties of England''' are a type of [[subdivision of England]]. Counties have been used as administrative areas in England since [[History of Anglo-Saxon England|Anglo-Saxon]] times. There are three definitions of county in England: the 48 [[ceremonial counties]] used for the purposes of [[Lord-lieutenant|lieutenancy]]; the 84 [[Metropolitan county|metropolitan]] and [[Non-metropolitan county|non-metropolitan]] counties (77 of which are used for [[Local government in England|local government]]);{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} and the 39 [[Historic counties of England|historic counties]].  In most cases a ceremonial county shares its name with a local government county, but often covering a wider area.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}
  
The [[historic counties of England]] were mostly formed as [[shire]]s or divisions of the earlier [[Heptarchy|kingdoms]], which gradually united by the 10th century to become England. The counties were initially used primarily for the administration of justice, overseen by a [[High sheriff|sheriff]]. They subsequently gained other roles, notably serving as [[county constituency|constituencies]] and as areas for organising the [[militia]], which was the responsibility of the [[lord-lieutenant]]. The county [[magistrate]]s also gradually took on some administrative functions.

[[Administrative counties of England|Administrative counties]] with elected county councils were created in 1889, taking over the administrative functions of the magistrates. The functions and territories of the counties have evolved since then, with significant amendments on several occasions, notably in 1889, 1965 and 1974.

Following the 1974 reforms, England (outside [[Greater London]] and the [[Isles of Scilly]]) had a two-tier structure of upper-tier county councils and lower-tier district councils, with each county being designated as either a [[metropolitan county]] or a [[non-metropolitan county]]. From 1995 onwards numerous [[Unitary authorities of England|unitary authorities]] have been established in the non-metropolitan counties, usually by creating a non-metropolitan county containing a single district and having one council perform both county and district functions. Since 1996 there have been two legal definitions of county: the counties as defined in local government legislation, and the counties for the purposes of lieutenancy (the latter being informally known as ceremonial counties). The historic counties have not been used for local government since 1974; as of 2025, local councils may optionally decide whether to mark their boundaries on [[road signs in the United Kingdom|road signs]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

The local government counties today cover England except for Greater London and the Isles of Scilly. There are six metropolitan counties and 78 non-metropolitan counties. Of the non-metropolitan counties, 21 are governed in a two-tier arrangement with an upper-tier [[county council]] and a number of lower-tier [[Districts of England|district councils]], 56 are governed by a unitary authority performing both county and district functions, and one ([[Berkshire]]) is governed by six unitary authorities whilst remaining legally one county.

For the purposes of lieutenancy England (including Greater London and the Isles of Scilly) is divided into 48 counties, which are defined as groups of one or more local government counties.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

Counties are also frequently used for non-administrative purposes, including culture, tourism and sport, with many organisations, clubs and leagues being organised on a county basis. For the purpose of sorting and delivering mail, England was divided into [[Postal counties of the United Kingdom|postal counties]] until 1996; they were then abandoned by [[Royal Mail]] in favour of [[postcodes in the United Kingdom|postcodes]].

==History==

===Origins===
{{main|Historic counties of England}}
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]

Most of the historic English counties were established between the 7th and 11th centuries.&lt;ref name=aspects&gt;{{ cite book | publisher=Her Majesty's Stationery Office | title=Aspects of Britain: Local Government | year=1996}}&lt;/ref&gt; Counties were initially used for the administration of justice and organisation of the militia, all overseen by a sheriff. The sheriff was usually appointed by the monarch but in some cases, known as the [[county palatine|counties palatine]], the right to appoint sheriffs rested elsewhere; for example with the [[Bishop of Durham]] for [[County Durham]], and with the [[Earl of Chester]] for [[Cheshire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=287, 310–318|url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/286/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Records of the Palatine of Durham |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C91 |website=The National Archives |access-date=16 March 2024}}&lt;/ref&gt;

A county's magistrates sat four times a year as the [[quarter sessions]]. For more serious cases judges visited each county twice a year for the [[assizes]]. In some larger counties the practice arose of holding the quarter sessions separately for subdivisions of the county, including the [[Riding (division)|Ridings]] of [[Yorkshire]], the [[Parts of Lincolnshire]] and the [[East Sussex|Eastern]] and [[West Sussex|Western]] divisions of [[Sussex]]. The quarter sessions were also gradually given various civil functions, such as providing asylums, maintaining main roads and bridges, and the regulation of alehouses.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Landau |first1=Norma |title=The Justices of the Peace 1679–1760 |date=2023 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=9780520312340 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=rqXeEAAAQBAJ&amp;pg=PA41 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

When [[Parliament of England|parliament]]s began to be called from the 13th century onwards, the counties formed part of the system for electing [[Member of Parliament (United Kingdom)|members of parliament]]. Certain towns and cities were [[parliamentary borough]]s sending their own representatives, and the remainder of each county served as a [[county constituency]], with the MPs for such constituencies being known as [[knights of the shire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume II |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=xvi}}&lt;/ref&gt;

From [[Tudor period|Tudor]] times onwards a [[lord-lieutenant]] was appointed to oversee the militia, taking some of the functions previously held by the sheriff.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Anson |first1=William R. |title=The Law and Custom of the Constitution: Part 2 |date=1892 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |page=236 |url=https://books.google.com/books?id=P-41AQAAMAAJ&amp;pg=PA236 |access-date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; Some larger towns and cities were made self-governing [[county corporate|counties corporate]], starting with [[London]] in {{circa|1132}},{{efn|The charter of [[Henry I of England|Henry I]] which gave London the right to appoint its own sheriffs is undated, but the evidence suggests it was issued between 1130 and 1133, with sometime around Easter 1132 considered the most likely date.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tatlock |first1=J. S. P. |title=The Date of Henry I's Charter to London |journal=Speculum |date=October 1936 |volume=11 |issue=4 |pages=461–469 |doi=10.2307/2848538 |jstor=2848538 |url=https://www.jstor.org/stable/2848538 |access-date=17 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;}} with the right to hold their own courts and appoint their own sheriffs. The counties corporate continued to be deemed part of the wider county for the purposes of lieutenancy, with the exception of London which had its own lieutenants. The Ridings of Yorkshire had their own lieutenants from 1660 onwards. Sometimes smaller counties shared either a sheriff or lieutenant; the same person was usually appointed to be lieutenant of both [[Cumberland]] and [[Westmorland]] until 1876, whilst [[Cambridgeshire]] and [[Huntingdonshire]] shared a sheriff until 1965.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=284–286 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/284/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=statutesatlarge&gt;{{cite book |title=The Statutes at Large |date=1798 |page=426 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Imy3W_M5mtIC&amp;pg=PA426 |access-date=18 February 2024 |chapter=Militia Act 1796 (37 Geo. 3 c. 3)|publisher=M. Baskett }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Militia Act |date=1882 |page=21 |publisher=Sweet &amp; Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=N4pCAQAAMAAJ&amp;pg=RA2-PA21 |access-date=18 February 2024}}&lt;/ref&gt;

The counties' role as constituencies effectively ceased following the [[Reform Act 1832]] and the associated [[Parliamentary Boundaries Act 1832]]. Most counties were divided into smaller constituencies, with the group of constituencies within each county being termed the 'parliamentary county'.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Parliamentary Boundaries Act |date=1832 |url=https://books.google.com/books?id=Uq0uAAAAIAAJ&amp;pg=PA300 |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

County boundaries were sometimes adjusted, for example by some of the [[Inclosure Acts]] of the 18th and 19th centuries.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A History of the County of Oxford: Volume 6 |date=1959 |publisher=Victoria County History |location=London |pages=324–333 |url=https://www.british-history.ac.uk/vch/oxon/vol6/pp324-333 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; County and other boundaries were not centrally recorded with any accuracy before the 19th century, but were instead known by local knowledge and custom. When the [[Ordnance Survey]] started producing large scale maps, they had to undertake extensive research with locals to establish where exactly the boundaries were. Boundaries were recorded by the Ordnance Survey gradually in a process which started in 1841 and was not fully completed until 1888.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fletcher |first1=David |title=The Ordnance Survey's Nineteenth Century Boundary Survey: Context, Characteristics and Impact |journal=Imago Mundi |date=1999 |volume=51 |pages=131–146 |doi=10.1080/03085699908592906 |jstor=1151445 |url=https://www.jstor.org/stable/1151445 |access-date=18 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Many counties had detached [[exclave]]s, away from the main body of the county. Most exclaves were eliminated by boundary adjustments under the [[Counties (Detached Parts) Act 1844]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Counties (Detached Parts) Act 1844|year=1844|chapter=61|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[Poor Law Amendment Act 1834]] created [[poor law union]]s, which were defined as groups of [[civil parish|parishes]] and frequently crossed county boundaries. Parishes were typically assigned to a union centred on a nearby town, whether or not that town was in the same county. The unions were administered by elected [[board of guardians|boards of guardians]], and formed the basis for the [[registration district]]s created in 1837. Each union as a whole was assigned to a [[registration county]], which therefore differed in places from the legal counties. The registration counties were used for census reporting from 1851 to 1911.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poor Law / Registration County |url=https://visionofbritain.org.uk/types/type/PR_CNTY |website=A Vision of Britain through Time |publisher=GB Historical GIS / University of Portsmouth |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt; The unions also formed the basis for the [[sanitary district]]s created in 1872, which took on various local government functions.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guardians as Rural Sanitary Authorities: Powers and Duties under Public Health Act, 1872, and Sewage Utilization Acts |date=1872 |publisher=Knight &amp; Co |location=London |page=2 |url={{GBurl|6KPLya-ng5MC}} |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The county of [[Westmorland]] was formed in 1227.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume 2 |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=756}}&lt;/ref&gt; From then until 1889 there were generally agreed to be 39 counties in England, although there were some [[Liberty (division)|liberties]] such as the [[Liberty of Ripon]] which were independent from their host counties for judicial purposes. The [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542]] formally absorbed [[Wales]] into the kingdom of England and completed its division into [[Historic counties of Wales|13 counties]] on the English model. Contemporary lists after that sometimes included [[Monmouthshire]] as a 40th English county, on account of its assizes being included in the [[Circuit court|Oxford circuit]] rather than one of the [[Court of Great Sessions in Wales|Welsh circuits]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cockburn |first1=J. S. |title=A History of English Assizes, 1558–1714 |date=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521084490 |page=23 |url=https://books.google.com/books?id=VBU9AAAAIAAJ&amp;pg=PA23 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |page=310 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/310/mode/2up |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; The 39 historic counties were:&lt;ref name=statutesatlarge/&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Bedfordshire]]
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cornwall]]
*[[Cumberland]]
*[[Derbyshire]]
*[[Devon]]
*Dorset
*Durham
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Herefordshire]]
*Hertfordshire
*Huntingdonshire
*Kent
*Lancashire
*[[Leicestershire]]
*[[Lincolnshire]]
*[[Middlesex]]
*[[Norfolk]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*[[Nottinghamshire]]
*Oxfordshire
*[[Rutland]]
*[[Shropshire]]
*Somerset
*Staffordshire
*[[Suffolk]]
*Surrey
*[[Sussex]]
*Warwickshire
*[[Westmorland]]
*[[Wiltshire]]
*Worcestershire
*[[Yorkshire]]
{{div col end}}

===Creation of county councils===
[[File:Staffordshire Shire Hall.jpg|thumb|Many counties had a central courthouse from which they were administered, which often became the first meeting place for the county councils created in 1889, such as [[Shire Hall, Stafford]].]]

By the late 19th century, there was increasing pressure to reform the structure of English counties; [[municipal borough|borough]] councils and boards of guardians were elected, but there were no elections for county-level authorities. Some urban areas had also grown across county boundaries, creating problems in how they were administered. The [[Local Government Act 1888]] sought to address these issues. It established elected county councils, which came into being in 1889 and took over the administrative functions of the quarter sessions.&lt;ref&gt;B. Keith-Lucas, ''Government of the County in England'', The Western Political Quarterly, Vol. 9, No. 1. (March 1956), pp. 44–55.&lt;/ref&gt;

Some towns and cities were considered large enough to run their own county-level services and so were made [[county borough]]s, independent from the new county councils. [[Urban sanitary district]]s which straddled county boundaries were placed entirely in one county. A new [[County of London]] was created covering the area which had been administered by the [[Metropolitan Board of Works]] since 1856, which covered the City of London and parts of [[Middlesex]], [[Surrey]] and [[Kent]]. In those counties where the quarter sessions had been held separately for different parts of the county, separate county councils were created for each part.&lt;ref name=Thomson&gt;{{cite book | author=Thomson, D. | title=England in the Nineteenth Century (1815–1914) | year=1978}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pulling |first1=Alexander |title=A Handbook for County Authorities |date=1889 |page=3 |publisher=W. Clowes and Sons |url=https://books.google.com/books?id=L2JHAQAAMAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The area controlled by a county council was termed an [[administrative county]]. The 1888 Act also adjusted the county boundaries for all other purposes, including judicial functions, sheriffs and lieutenants, to match groups of the administrative counties and county boroughs. As such, Cambridgeshire, Lincolnshire, Northamptonshire, Suffolk and Sussex retained a single sheriff and lieutenant each, despite being split between multiple administrative counties. Yorkshire kept a single sheriff, whilst each of its ridings retained a separate lieutenant and formed their own administrative counties.&lt;ref name=bryne&gt;{{ cite book | author=Bryne, T. | title=Local Government in Britain | year=1994 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1888|year=1888|chapter=41|access-date=17 March 2024}} Section 59&lt;/ref&gt; In 1890 the [[Isle of Wight]] was made an administrative county whilst remaining part of [[Hampshire]] for other purposes.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 2) Act 1889 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukla/Vict/52-53/177/contents/enacted |website=legislation.gov.uk |publisher=The National Archives |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Constituencies were not changed by the 1888 Act and so the parliamentary counties continued to be defined as they had been when the constituencies were last [[Redistribution of Seats Act 1885|reviewed in 1885]], by reference to the counties as they had then existed.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Stanford's Parliamentary County Atlas |date=1885 |publisher=Edward Stanford |location=London |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=hWEGAAAAMAAJ |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; This led to a mismatch in some areas between the parliamentary counties and the counties as had been adjusted for all other purposes. This lasted until the constituencies were next [[Representation of the People Act 1918|reviewed in 1918]], when they were realigned to nest within the newer versions of the counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Representation of the People Act 1918|year=1918|chapter=64|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The 1888 Act used the term 'entire county' to refer to the wider version of the county, including any associated county boroughs or parts which had been made administrative counties.&lt;ref&gt;Section 100&lt;/ref&gt; The informal term 'geographical county' was also used on Ordnance Survey maps to distinguish the wider version of the county from the administrative counties.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Administrative Areas Series |url=https://maps.nls.uk/view/196758374 |website=Ordnance Survey |publisher=National Library of Scotland |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Harley |first1=John Brian |title=Ordnance Survey Maps: A descriptive manual |date=1975 |publisher=Ordnance Survey |page=82 |isbn=978-0-319-00000-7 |url=https://books.google.com/books?id=PTBBvU9_y2wC&amp;q=%22ordnance+survey%22+%22geographical+county%22 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

There were various adjustments to county boundaries after 1889. There were numerous changes following the [[Local Government Act 1894]], which converted [[rural sanitary district]]s into [[rural district]]s and established [[Parish council (England)|parish councils]], but said that districts and parishes were no longer allowed to straddle county boundaries. The number of county boroughs gradually increased, and boundaries were occasionally adjusted to accommodate urban areas which were developing across county boundaries. In 1931 the boundaries between Gloucestershire, Warwickshire, and Worcestershire were adjusted to transfer 26 parishes between the three counties, largely to eliminate the [[List of county exclaves in England and Wales 1844 - 1974|remaining exclaves]] not addressed in 1844.&lt;ref&gt;Provisional Order Confirmation (Gloucestershire, Warwickshire and Worcestershire) Act&lt;/ref&gt;

The functions of county councils gradually grew. Notable expansions in their responsibilities included taking over education from the abolished [[School boards in England and Wales|school boards]] in 1902,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education Act 1902 |url=https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318063003/https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-date=18 March 2024 |access-date=26 March 2024 |website=Education in the UK}}&lt;/ref&gt; and taking over the assistance of the poor from the abolished boards of guardians in 1930.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1929|year=1929|chapter=17|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Reforms===
[[File:English counties 1974 (named).svg|thumb|Metropolitan and non-metropolitan counties established in 1974]]

A [[Local Government Boundary Commission (1945–1949)|Local Government Boundary Commission]] was set up in 1945 which reviewed the structure of local government and recommended a significant overhaul, including extensive changes to counties and county boroughs. The commission was wound up in 1949 when the government decided not to pursue these proposals.&lt;ref name=&quot;Bevan PQ&quot;&gt;''[https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1949/mar/25/local-government-boundary-commission#S5CV0463P0_19490325_CWA_25 Hansard]'', House of Commons 5th series, vol 463, col ''74''.&lt;/ref&gt;

A [[Royal Commission on Local Government in Greater London]] was established in 1957 and a [[Local Government Commission for England (1958–1967)|Local Government Commission for England]] in 1958 to recommend new local government structures. The major outcomes of the work of the commissions came in 1965. The County of London was abolished and was replaced by the [[Greater London]] administrative area, which also included most of the remaining part of Middlesex (which was abolished as an administrative county) and areas formerly part of Surrey, Kent, Essex and Hertfordshire. Huntingdonshire was merged with the [[Soke of Peterborough]] to form [[Huntingdon and Peterborough]], and the original administrative county of Cambridgeshire was merged with the [[Isle of Ely]] to form [[Cambridgeshire and Isle of Ely]].&lt;ref name=&quot;hansard&quot;&gt;{{cite web |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |title=Local Government (East Midlands) HC Deb 09 March 1964 vol 691 cc170-211 |access-date=5 June 2008 |work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]] |date=9 March 1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626023600/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |archive-date=26 June 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

A Royal Commission on Local Government in England was set up in 1966 and produced the [[Redcliffe-Maud Report]] in 1969, which recommended the complete redrawing of local government areas in England, replacing the existing counties and districts and having most local government functions exercised by all-purpose unitary authorities. Following the change in government at the [[1970 United Kingdom general election|1970 general election]], the incoming [[Conservative Party (UK)|Conservative]] administration of [[Edward Heath]] abandoned the Redcliffe-Maud proposals, having campaigned against them as part of their election manifesto.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1970 Conservative Party Manifesto|url=http://www.conservativemanifesto.com/1970/1970-conservative-manifesto.shtml|access-date=2020-10-18|website=conservativemanifesto.com}}&lt;/ref&gt;

Instead, the Heath government produced the [[Local Government Act 1972]] which reorganised local government from 1 April 1974 into a two-tier structure of counties and districts across the whole of England apart from the Isles of Scilly and Greater London (which retained its two-tier structure of the [[Greater London Council]] and [[London boroughs]] which had been introduced in 1965). The administrative counties and county boroughs were all abolished, and the lower tier of district councils was reorganised.&lt;ref name=kingdom&gt;{{cite book |last=Kingdom|first=John |title= Government and Politics in Britain |year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=maud&gt;{{cite book |author=Redcliffe-Maud &amp; Wood, B. |title=English Local Government Reformed |year=1974 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sandford |first1=Mark |title=Long shadows: 50 years of the Local Government Act 1972 |url=https://commonslibrary.parliament.uk/long-shadows-50-years-of-the-local-government-act-1972/ |website=House of Commons Library |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024 |date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;

The Heath government also reformed the judicial functions which had been organised by geographical counties; the [[Courts Act 1971]] abolished the quarter sessions and assizes with effect from 1972.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Courts Act 1971|year=1971|chapter=23|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;{{efn|Despite the name, [[County Court (England and Wales)|county courts]] were not arranged by counties but by separately defined county court districts.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Udall |first1=Henry |title=The New County Courts Act |date=1846 |publisher=V. and R. Stevens, and G. S. Norton |location=London |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=bXhjAAAAcAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;}} The sheriffs and lieutenants continued to exist, but both roles had lost powers to become largely ceremonial by the time of the 1970s reforms. As such, following the loss of judicial functions in 1972, the counties' roles were the administrative functions of local government, plus the limited ceremonial roles of the sheriffs and lieutenants. As part of the reforms under the Local Government Act 1972 the post of sheriff was renamed '[[high sheriff]]', and both they and the lieutenants were appointed to the new counties created in 1974.&lt;ref name=1972section216&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1972|year=1972|chapter=70|section=216|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Whilst the administrative counties and county boroughs were abolished in 1974, the wider geographical or historic counties were not explicitly abolished by the 1972 Act, albeit they were left with no administrative or ceremonial functions.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrating the historic counties of England |url=https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england |website=Ministry of Housing, Communities and Local Government |access-date=18 March 2024 |date=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Following the 1974 reforms there were 45 counties, six of which were classed as metropolitan counties, covering the larger urban areas:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]]
*[[Merseyside]]
*[[South Yorkshire]]
*[[Tyne and Wear]]
*[[West Midlands (county)|West Midlands]]
*[[West Yorkshire]]
{{div col end}}

The other 39 counties were classed as non-metropolitan counties:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Avon (county)|Avon]]
*Bedfordshire
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cleveland (county)|Cleveland]]
*Cornwall
*[[Cumbria]]
*Derbyshire
*Devon
*Dorset
*Durham
*[[East Sussex]]
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Hereford and Worcester]]
*Hertfordshire
*[[Humberside]]
*Isle of Wight
*Kent
*Lancashire
*Leicestershire
*Lincolnshire
*Norfolk
*[[North Yorkshire]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*Nottinghamshire
*Oxfordshire
*Shropshire
*Somerset
*Staffordshire
*Suffolk
*Surrey
*Warwickshire
*[[West Sussex]]
*Wiltshire
{{div col end}}
Most of the non-metropolitan counties retained the names of historic counties and were defined by reference to the administrative and geographical counties which preceded them, retaining the same or similar boundaries where practicable. Whilst the Heath government had rejected the more radical Radcliffe-Maud proposals, they did still make adjustments to boundaries where they concluded they were necessary to better align with functional economic areas. For example, the north-western part of [[Berkshire]] was transferred to [[Oxfordshire]] on account of being separated from the rest of Berkshire by the [[Berkshire Downs]] hills and having better connections to the city of [[Oxford]] than to Berkshire's largest town and administrative centre of [[Reading, Berkshire|Reading]]. Similarly, [[Gatwick Airport]] was transferred from [[Surrey]] to [[West Sussex]] so that it could be in the same county as [[Crawley]], the adjoining [[New towns in the United Kingdom|new town]].&lt;ref name=hampton&gt;{{ cite book | author=Hampton, W. | title=Local Government and Urban Politics | year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ministry of Housing, Communities &amp; Local Government |title=England's traditional counties |url=https://www.gov.uk/government/collections/englands-traditional-counties |publisher=HM Government |access-date=28 July 2018 |date=1 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Current and historic counties |url=https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac |publisher=Department for Communities and Local Government |access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Four of the non-metropolitan counties established in 1974 were given names that had not previously been used for counties: [[Avon (county)|Avon]], [[Cleveland (county)|Cleveland]], [[Cumbria]], and [[Humberside]]. Another was a merger of two former counties and combined both their names: [[Hereford and Worcester]]. The pre-1974 counties of Cumberland, Rutland, Westmorland, and Huntingdon and Peterborough were considered too small to function efficiently as separate counties, and did not have their names taken forward by new counties. Cumberland and Westmorland were both incorporated into Cumbria (alongside parts of Lancashire and Yorkshire). Huntingdon and [[City of Peterborough|Peterborough]] became lower-tier districts within Cambridgeshire, and Rutland was made a district of Leicestershire.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The English Non-metropolitan Districts (Names) Order 1973|year=1973|number=551|access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Further changes===
{{Image frame
| width=220
| caption=Evolution of the metropolitan and non-metropolitan counties
| align=right
| innerstyle=font-size: 92%; background:#FBFBFB;
| content={{switcher
  | default = 8
  | [[File:English counties 1974.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1974 to 31 March 1996
  | 1974–1996
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1996.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1996 to 31 March 1997
  | 1996–1997
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1997.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1997 to 31 March 1998
  | 1997–1998
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1998.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1998 to 31 March 2009
  | 1998–2009
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 2009.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2009 to 31 March 2019
  | 2009–2019
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2019.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2019 to 31 March 2021
  | 2019–2021
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2021.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2021 to 31 March 2023
  | 2021–2023
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg|220px]]&lt;br /&gt;from 1 April 2023
  | 2023–
  }}
}}
{{further|Local Government Commission for England (1992)}}

The metropolitan county councils were abolished in 1986 after just 12 years in operation. The Greater London Council was abolished at the same time. The metropolitan counties and Greater London continued to legally exist as geographic areas and retained their high sheriffs and lieutenants despite the loss of their upper-tier councils. The lower-tier [[metropolitan borough]]s and London boroughs took on the functions of the abolished councils, with some functions (such as emergency services, civil defence and public transport) being delivered through joint committees.&lt;ref name=1985act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1985|year=1985|chapter=51|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[1990s UK local government reform|reform in the 1990s]] allowed the creation of non-metropolitan counties containing a single district, where one council performed both county and district functions. These became informally known as [[unitary authorities of England|unitary authorities]].&lt;ref name=politics_uk&gt;{{ cite book |title=Politics UK |year=2004 |publisher=Pearson |edition=5th |last1=Jones |first1=Bill |last2=Kavanagh |first2=Dennis |last3=Moran |first3=Michael |last4=Norton |first4=Philip |isbn=0582423333}}&lt;/ref&gt; The first was the Isle of Wight, where the two districts were abolished and the county council took over their functions in 1995.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Isle of Wight (Structural Change) Order 1994|year=1994|number=1210}}&lt;/ref&gt;

In 1996, Avon, Cleveland and Humberside were abolished after just 22 years in existence. None of those three had attracted much public loyalty, and there had been campaigns to abolish them, especially in the case of Humberside.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Reorganisation (Humberside), 26 May 1994 |url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1994-05-26/debates/c140b038-b418-4cc4-8547-9a6fc563fb4a/LocalGovernmentReorganisation(Humberside) |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; Those three counties were split into unitary authorities, each of which was legally a new non-metropolitan county and a district covering the same area, with the district council also performing county functions. Rather than appoint lieutenants and high sheriffs for these new counties created in 1996, it was decided to resurrect the pre-1974 practice of defining counties for the purposes of lieutenancy and shrievalty separately from the local government counties.&lt;ref name=1995regs&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Local Government Changes for England (Miscellaneous Provision) Regulations 1995|year=1995|number=1748|access-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1997act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Lieutenancies Act 1997|year=1997|chapter=23|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Several other unitary authorities were created between 1996 and 1998. Many of these were districts based on larger towns and cities, including several places that had been county boroughs prior to 1974. Being made unitary authorities therefore effectively restored the pre-1974 powers in such cases. Whilst these unitary authorities are legally all non-metropolitan counties, they are rarely referred to as counties other than in the context of local government law.

The pre-1974 counties of Rutland, Herefordshire and Worcestershire also regained their independence. Rutland was made a unitary authority in 1997,&lt;ref name=LeicestershireandRutland&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=507|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; and in 1998 Herefordshire was made a unitary authority and Worcestershire was re-established as a two-tier county.&lt;ref name=HerefordandWorcester&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Hereford and Worcester (Structural, Boundary and Electoral Changes) Order 1996|year=1996|number=1867|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; [[Berkshire County Council]] was abolished in 1998 and the county's six districts became unitary authorities, but unusually the non-metropolitan county of Berkshire was not abolished. The six Berkshire unitary authorities are the only ones not to also be non-metropolitan counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Berkshire (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=1879|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[2009 structural changes to local government in England|reforms in 2009]] and between [[2019–2023 structural changes to local government in England|2019 and 2023]] saw more unitary authorities created within the non-metropolitan counties. Since the most recent changes in 2023, England outside Greater London and the Isles of Scilly has been divided into 84 metropolitan and non-metropolitan counties for local government purposes. The 48 ceremonial counties used for the purposes of lieutenancy have been unchanged since 1998.

== Local government ==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==References==
{{Reflist}}

{{England topics}}
{{Subdivisions of England}}
{{England counties}}
{{Administrative geography of the United Kingdom}}
{{Articles on second-level administrative divisions of European countries}}

[[Category:Counties of England| ]]
[[Category:Politics of England]]
Sub Divisions of England</text>
      <sha1>mvyq681ke9bwiy37n1v60ommb2whijn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416513</id>
      <parentid>416512</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>416513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60999" sha1="d18mjc043xhr7l7iuhjq7hijbcen1zz" xml:space="preserve">[[فائل:English_ceremonial_counties_1998.svg|thumb|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]

'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون (Counties of England)''' انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿيندڙ علائقا آهن. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ|انگلينڊ کي]] [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر 83 ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي.

{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Use British English|date=September 2015}}
{{Use dmy dates|date=September 2015}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
{{Politics of England}}

The '''counties of England''' are a type of [[subdivision of England]]. Counties have been used as administrative areas in England since [[History of Anglo-Saxon England|Anglo-Saxon]] times. There are three definitions of county in England: the 48 [[ceremonial counties]] used for the purposes of [[Lord-lieutenant|lieutenancy]]; the 84 [[Metropolitan county|metropolitan]] and [[Non-metropolitan county|non-metropolitan]] counties (77 of which are used for [[Local government in England|local government]]);{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} and the 39 [[Historic counties of England|historic counties]].  In most cases a ceremonial county shares its name with a local government county, but often covering a wider area.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}
  
The [[historic counties of England]] were mostly formed as [[shire]]s or divisions of the earlier [[Heptarchy|kingdoms]], which gradually united by the 10th century to become England. The counties were initially used primarily for the administration of justice, overseen by a [[High sheriff|sheriff]]. They subsequently gained other roles, notably serving as [[county constituency|constituencies]] and as areas for organising the [[militia]], which was the responsibility of the [[lord-lieutenant]]. The county [[magistrate]]s also gradually took on some administrative functions.

[[Administrative counties of England|Administrative counties]] with elected county councils were created in 1889, taking over the administrative functions of the magistrates. The functions and territories of the counties have evolved since then, with significant amendments on several occasions, notably in 1889, 1965 and 1974.

Following the 1974 reforms, England (outside [[Greater London]] and the [[Isles of Scilly]]) had a two-tier structure of upper-tier county councils and lower-tier district councils, with each county being designated as either a [[metropolitan county]] or a [[non-metropolitan county]]. From 1995 onwards numerous [[Unitary authorities of England|unitary authorities]] have been established in the non-metropolitan counties, usually by creating a non-metropolitan county containing a single district and having one council perform both county and district functions. Since 1996 there have been two legal definitions of county: the counties as defined in local government legislation, and the counties for the purposes of lieutenancy (the latter being informally known as ceremonial counties). The historic counties have not been used for local government since 1974; as of 2025, local councils may optionally decide whether to mark their boundaries on [[road signs in the United Kingdom|road signs]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

The local government counties today cover England except for Greater London and the Isles of Scilly. There are six metropolitan counties and 78 non-metropolitan counties. Of the non-metropolitan counties, 21 are governed in a two-tier arrangement with an upper-tier [[county council]] and a number of lower-tier [[Districts of England|district councils]], 56 are governed by a unitary authority performing both county and district functions, and one ([[Berkshire]]) is governed by six unitary authorities whilst remaining legally one county.

For the purposes of lieutenancy England (including Greater London and the Isles of Scilly) is divided into 48 counties, which are defined as groups of one or more local government counties.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

Counties are also frequently used for non-administrative purposes, including culture, tourism and sport, with many organisations, clubs and leagues being organised on a county basis. For the purpose of sorting and delivering mail, England was divided into [[Postal counties of the United Kingdom|postal counties]] until 1996; they were then abandoned by [[Royal Mail]] in favour of [[postcodes in the United Kingdom|postcodes]].

==History==

===Origins===
{{main|Historic counties of England}}
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]

Most of the historic English counties were established between the 7th and 11th centuries.&lt;ref name=aspects&gt;{{ cite book | publisher=Her Majesty's Stationery Office | title=Aspects of Britain: Local Government | year=1996}}&lt;/ref&gt; Counties were initially used for the administration of justice and organisation of the militia, all overseen by a sheriff. The sheriff was usually appointed by the monarch but in some cases, known as the [[county palatine|counties palatine]], the right to appoint sheriffs rested elsewhere; for example with the [[Bishop of Durham]] for [[County Durham]], and with the [[Earl of Chester]] for [[Cheshire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=287, 310–318|url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/286/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Records of the Palatine of Durham |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C91 |website=The National Archives |access-date=16 March 2024}}&lt;/ref&gt;

A county's magistrates sat four times a year as the [[quarter sessions]]. For more serious cases judges visited each county twice a year for the [[assizes]]. In some larger counties the practice arose of holding the quarter sessions separately for subdivisions of the county, including the [[Riding (division)|Ridings]] of [[Yorkshire]], the [[Parts of Lincolnshire]] and the [[East Sussex|Eastern]] and [[West Sussex|Western]] divisions of [[Sussex]]. The quarter sessions were also gradually given various civil functions, such as providing asylums, maintaining main roads and bridges, and the regulation of alehouses.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Landau |first1=Norma |title=The Justices of the Peace 1679–1760 |date=2023 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=9780520312340 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=rqXeEAAAQBAJ&amp;pg=PA41 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

When [[Parliament of England|parliament]]s began to be called from the 13th century onwards, the counties formed part of the system for electing [[Member of Parliament (United Kingdom)|members of parliament]]. Certain towns and cities were [[parliamentary borough]]s sending their own representatives, and the remainder of each county served as a [[county constituency]], with the MPs for such constituencies being known as [[knights of the shire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume II |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=xvi}}&lt;/ref&gt;

From [[Tudor period|Tudor]] times onwards a [[lord-lieutenant]] was appointed to oversee the militia, taking some of the functions previously held by the sheriff.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Anson |first1=William R. |title=The Law and Custom of the Constitution: Part 2 |date=1892 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |page=236 |url=https://books.google.com/books?id=P-41AQAAMAAJ&amp;pg=PA236 |access-date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; Some larger towns and cities were made self-governing [[county corporate|counties corporate]], starting with [[London]] in {{circa|1132}},{{efn|The charter of [[Henry I of England|Henry I]] which gave London the right to appoint its own sheriffs is undated, but the evidence suggests it was issued between 1130 and 1133, with sometime around Easter 1132 considered the most likely date.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tatlock |first1=J. S. P. |title=The Date of Henry I's Charter to London |journal=Speculum |date=October 1936 |volume=11 |issue=4 |pages=461–469 |doi=10.2307/2848538 |jstor=2848538 |url=https://www.jstor.org/stable/2848538 |access-date=17 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;}} with the right to hold their own courts and appoint their own sheriffs. The counties corporate continued to be deemed part of the wider county for the purposes of lieutenancy, with the exception of London which had its own lieutenants. The Ridings of Yorkshire had their own lieutenants from 1660 onwards. Sometimes smaller counties shared either a sheriff or lieutenant; the same person was usually appointed to be lieutenant of both [[Cumberland]] and [[Westmorland]] until 1876, whilst [[Cambridgeshire]] and [[Huntingdonshire]] shared a sheriff until 1965.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=284–286 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/284/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=statutesatlarge&gt;{{cite book |title=The Statutes at Large |date=1798 |page=426 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Imy3W_M5mtIC&amp;pg=PA426 |access-date=18 February 2024 |chapter=Militia Act 1796 (37 Geo. 3 c. 3)|publisher=M. Baskett }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Militia Act |date=1882 |page=21 |publisher=Sweet &amp; Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=N4pCAQAAMAAJ&amp;pg=RA2-PA21 |access-date=18 February 2024}}&lt;/ref&gt;

The counties' role as constituencies effectively ceased following the [[Reform Act 1832]] and the associated [[Parliamentary Boundaries Act 1832]]. Most counties were divided into smaller constituencies, with the group of constituencies within each county being termed the 'parliamentary county'.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Parliamentary Boundaries Act |date=1832 |url=https://books.google.com/books?id=Uq0uAAAAIAAJ&amp;pg=PA300 |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

County boundaries were sometimes adjusted, for example by some of the [[Inclosure Acts]] of the 18th and 19th centuries.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A History of the County of Oxford: Volume 6 |date=1959 |publisher=Victoria County History |location=London |pages=324–333 |url=https://www.british-history.ac.uk/vch/oxon/vol6/pp324-333 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; County and other boundaries were not centrally recorded with any accuracy before the 19th century, but were instead known by local knowledge and custom. When the [[Ordnance Survey]] started producing large scale maps, they had to undertake extensive research with locals to establish where exactly the boundaries were. Boundaries were recorded by the Ordnance Survey gradually in a process which started in 1841 and was not fully completed until 1888.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fletcher |first1=David |title=The Ordnance Survey's Nineteenth Century Boundary Survey: Context, Characteristics and Impact |journal=Imago Mundi |date=1999 |volume=51 |pages=131–146 |doi=10.1080/03085699908592906 |jstor=1151445 |url=https://www.jstor.org/stable/1151445 |access-date=18 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Many counties had detached [[exclave]]s, away from the main body of the county. Most exclaves were eliminated by boundary adjustments under the [[Counties (Detached Parts) Act 1844]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Counties (Detached Parts) Act 1844|year=1844|chapter=61|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[Poor Law Amendment Act 1834]] created [[poor law union]]s, which were defined as groups of [[civil parish|parishes]] and frequently crossed county boundaries. Parishes were typically assigned to a union centred on a nearby town, whether or not that town was in the same county. The unions were administered by elected [[board of guardians|boards of guardians]], and formed the basis for the [[registration district]]s created in 1837. Each union as a whole was assigned to a [[registration county]], which therefore differed in places from the legal counties. The registration counties were used for census reporting from 1851 to 1911.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poor Law / Registration County |url=https://visionofbritain.org.uk/types/type/PR_CNTY |website=A Vision of Britain through Time |publisher=GB Historical GIS / University of Portsmouth |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt; The unions also formed the basis for the [[sanitary district]]s created in 1872, which took on various local government functions.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guardians as Rural Sanitary Authorities: Powers and Duties under Public Health Act, 1872, and Sewage Utilization Acts |date=1872 |publisher=Knight &amp; Co |location=London |page=2 |url={{GBurl|6KPLya-ng5MC}} |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The county of [[Westmorland]] was formed in 1227.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume 2 |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=756}}&lt;/ref&gt; From then until 1889 there were generally agreed to be 39 counties in England, although there were some [[Liberty (division)|liberties]] such as the [[Liberty of Ripon]] which were independent from their host counties for judicial purposes. The [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542]] formally absorbed [[Wales]] into the kingdom of England and completed its division into [[Historic counties of Wales|13 counties]] on the English model. Contemporary lists after that sometimes included [[Monmouthshire]] as a 40th English county, on account of its assizes being included in the [[Circuit court|Oxford circuit]] rather than one of the [[Court of Great Sessions in Wales|Welsh circuits]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cockburn |first1=J. S. |title=A History of English Assizes, 1558–1714 |date=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521084490 |page=23 |url=https://books.google.com/books?id=VBU9AAAAIAAJ&amp;pg=PA23 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |page=310 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/310/mode/2up |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; The 39 historic counties were:&lt;ref name=statutesatlarge/&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Bedfordshire]]
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cornwall]]
*[[Cumberland]]
*[[Derbyshire]]
*[[Devon]]
*Dorset
*Durham
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Herefordshire]]
*Hertfordshire
*Huntingdonshire
*Kent
*Lancashire
*[[Leicestershire]]
*[[Lincolnshire]]
*[[Middlesex]]
*[[Norfolk]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*[[Nottinghamshire]]
*Oxfordshire
*[[Rutland]]
*[[Shropshire]]
*Somerset
*Staffordshire
*[[Suffolk]]
*Surrey
*[[Sussex]]
*Warwickshire
*[[Westmorland]]
*[[Wiltshire]]
*Worcestershire
*[[Yorkshire]]
{{div col end}}

===Creation of county councils===
[[File:Staffordshire Shire Hall.jpg|thumb|Many counties had a central courthouse from which they were administered, which often became the first meeting place for the county councils created in 1889, such as [[Shire Hall, Stafford]].]]

By the late 19th century, there was increasing pressure to reform the structure of English counties; [[municipal borough|borough]] councils and boards of guardians were elected, but there were no elections for county-level authorities. Some urban areas had also grown across county boundaries, creating problems in how they were administered. The [[Local Government Act 1888]] sought to address these issues. It established elected county councils, which came into being in 1889 and took over the administrative functions of the quarter sessions.&lt;ref&gt;B. Keith-Lucas, ''Government of the County in England'', The Western Political Quarterly, Vol. 9, No. 1. (March 1956), pp. 44–55.&lt;/ref&gt;

Some towns and cities were considered large enough to run their own county-level services and so were made [[county borough]]s, independent from the new county councils. [[Urban sanitary district]]s which straddled county boundaries were placed entirely in one county. A new [[County of London]] was created covering the area which had been administered by the [[Metropolitan Board of Works]] since 1856, which covered the City of London and parts of [[Middlesex]], [[Surrey]] and [[Kent]]. In those counties where the quarter sessions had been held separately for different parts of the county, separate county councils were created for each part.&lt;ref name=Thomson&gt;{{cite book | author=Thomson, D. | title=England in the Nineteenth Century (1815–1914) | year=1978}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pulling |first1=Alexander |title=A Handbook for County Authorities |date=1889 |page=3 |publisher=W. Clowes and Sons |url=https://books.google.com/books?id=L2JHAQAAMAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The area controlled by a county council was termed an [[administrative county]]. The 1888 Act also adjusted the county boundaries for all other purposes, including judicial functions, sheriffs and lieutenants, to match groups of the administrative counties and county boroughs. As such, Cambridgeshire, Lincolnshire, Northamptonshire, Suffolk and Sussex retained a single sheriff and lieutenant each, despite being split between multiple administrative counties. Yorkshire kept a single sheriff, whilst each of its ridings retained a separate lieutenant and formed their own administrative counties.&lt;ref name=bryne&gt;{{ cite book | author=Bryne, T. | title=Local Government in Britain | year=1994 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1888|year=1888|chapter=41|access-date=17 March 2024}} Section 59&lt;/ref&gt; In 1890 the [[Isle of Wight]] was made an administrative county whilst remaining part of [[Hampshire]] for other purposes.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 2) Act 1889 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukla/Vict/52-53/177/contents/enacted |website=legislation.gov.uk |publisher=The National Archives |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Constituencies were not changed by the 1888 Act and so the parliamentary counties continued to be defined as they had been when the constituencies were last [[Redistribution of Seats Act 1885|reviewed in 1885]], by reference to the counties as they had then existed.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Stanford's Parliamentary County Atlas |date=1885 |publisher=Edward Stanford |location=London |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=hWEGAAAAMAAJ |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; This led to a mismatch in some areas between the parliamentary counties and the counties as had been adjusted for all other purposes. This lasted until the constituencies were next [[Representation of the People Act 1918|reviewed in 1918]], when they were realigned to nest within the newer versions of the counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Representation of the People Act 1918|year=1918|chapter=64|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The 1888 Act used the term 'entire county' to refer to the wider version of the county, including any associated county boroughs or parts which had been made administrative counties.&lt;ref&gt;Section 100&lt;/ref&gt; The informal term 'geographical county' was also used on Ordnance Survey maps to distinguish the wider version of the county from the administrative counties.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Administrative Areas Series |url=https://maps.nls.uk/view/196758374 |website=Ordnance Survey |publisher=National Library of Scotland |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Harley |first1=John Brian |title=Ordnance Survey Maps: A descriptive manual |date=1975 |publisher=Ordnance Survey |page=82 |isbn=978-0-319-00000-7 |url=https://books.google.com/books?id=PTBBvU9_y2wC&amp;q=%22ordnance+survey%22+%22geographical+county%22 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

There were various adjustments to county boundaries after 1889. There were numerous changes following the [[Local Government Act 1894]], which converted [[rural sanitary district]]s into [[rural district]]s and established [[Parish council (England)|parish councils]], but said that districts and parishes were no longer allowed to straddle county boundaries. The number of county boroughs gradually increased, and boundaries were occasionally adjusted to accommodate urban areas which were developing across county boundaries. In 1931 the boundaries between Gloucestershire, Warwickshire, and Worcestershire were adjusted to transfer 26 parishes between the three counties, largely to eliminate the [[List of county exclaves in England and Wales 1844 - 1974|remaining exclaves]] not addressed in 1844.&lt;ref&gt;Provisional Order Confirmation (Gloucestershire, Warwickshire and Worcestershire) Act&lt;/ref&gt;

The functions of county councils gradually grew. Notable expansions in their responsibilities included taking over education from the abolished [[School boards in England and Wales|school boards]] in 1902,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education Act 1902 |url=https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318063003/https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-date=18 March 2024 |access-date=26 March 2024 |website=Education in the UK}}&lt;/ref&gt; and taking over the assistance of the poor from the abolished boards of guardians in 1930.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1929|year=1929|chapter=17|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Reforms===
[[File:English counties 1974 (named).svg|thumb|Metropolitan and non-metropolitan counties established in 1974]]

A [[Local Government Boundary Commission (1945–1949)|Local Government Boundary Commission]] was set up in 1945 which reviewed the structure of local government and recommended a significant overhaul, including extensive changes to counties and county boroughs. The commission was wound up in 1949 when the government decided not to pursue these proposals.&lt;ref name=&quot;Bevan PQ&quot;&gt;''[https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1949/mar/25/local-government-boundary-commission#S5CV0463P0_19490325_CWA_25 Hansard]'', House of Commons 5th series, vol 463, col ''74''.&lt;/ref&gt;

A [[Royal Commission on Local Government in Greater London]] was established in 1957 and a [[Local Government Commission for England (1958–1967)|Local Government Commission for England]] in 1958 to recommend new local government structures. The major outcomes of the work of the commissions came in 1965. The County of London was abolished and was replaced by the [[Greater London]] administrative area, which also included most of the remaining part of Middlesex (which was abolished as an administrative county) and areas formerly part of Surrey, Kent, Essex and Hertfordshire. Huntingdonshire was merged with the [[Soke of Peterborough]] to form [[Huntingdon and Peterborough]], and the original administrative county of Cambridgeshire was merged with the [[Isle of Ely]] to form [[Cambridgeshire and Isle of Ely]].&lt;ref name=&quot;hansard&quot;&gt;{{cite web |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |title=Local Government (East Midlands) HC Deb 09 March 1964 vol 691 cc170-211 |access-date=5 June 2008 |work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]] |date=9 March 1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626023600/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |archive-date=26 June 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

A Royal Commission on Local Government in England was set up in 1966 and produced the [[Redcliffe-Maud Report]] in 1969, which recommended the complete redrawing of local government areas in England, replacing the existing counties and districts and having most local government functions exercised by all-purpose unitary authorities. Following the change in government at the [[1970 United Kingdom general election|1970 general election]], the incoming [[Conservative Party (UK)|Conservative]] administration of [[Edward Heath]] abandoned the Redcliffe-Maud proposals, having campaigned against them as part of their election manifesto.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1970 Conservative Party Manifesto|url=http://www.conservativemanifesto.com/1970/1970-conservative-manifesto.shtml|access-date=2020-10-18|website=conservativemanifesto.com}}&lt;/ref&gt;

Instead, the Heath government produced the [[Local Government Act 1972]] which reorganised local government from 1 April 1974 into a two-tier structure of counties and districts across the whole of England apart from the Isles of Scilly and Greater London (which retained its two-tier structure of the [[Greater London Council]] and [[London boroughs]] which had been introduced in 1965). The administrative counties and county boroughs were all abolished, and the lower tier of district councils was reorganised.&lt;ref name=kingdom&gt;{{cite book |last=Kingdom|first=John |title= Government and Politics in Britain |year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=maud&gt;{{cite book |author=Redcliffe-Maud &amp; Wood, B. |title=English Local Government Reformed |year=1974 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sandford |first1=Mark |title=Long shadows: 50 years of the Local Government Act 1972 |url=https://commonslibrary.parliament.uk/long-shadows-50-years-of-the-local-government-act-1972/ |website=House of Commons Library |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024 |date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;

The Heath government also reformed the judicial functions which had been organised by geographical counties; the [[Courts Act 1971]] abolished the quarter sessions and assizes with effect from 1972.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Courts Act 1971|year=1971|chapter=23|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;{{efn|Despite the name, [[County Court (England and Wales)|county courts]] were not arranged by counties but by separately defined county court districts.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Udall |first1=Henry |title=The New County Courts Act |date=1846 |publisher=V. and R. Stevens, and G. S. Norton |location=London |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=bXhjAAAAcAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;}} The sheriffs and lieutenants continued to exist, but both roles had lost powers to become largely ceremonial by the time of the 1970s reforms. As such, following the loss of judicial functions in 1972, the counties' roles were the administrative functions of local government, plus the limited ceremonial roles of the sheriffs and lieutenants. As part of the reforms under the Local Government Act 1972 the post of sheriff was renamed '[[high sheriff]]', and both they and the lieutenants were appointed to the new counties created in 1974.&lt;ref name=1972section216&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1972|year=1972|chapter=70|section=216|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Whilst the administrative counties and county boroughs were abolished in 1974, the wider geographical or historic counties were not explicitly abolished by the 1972 Act, albeit they were left with no administrative or ceremonial functions.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrating the historic counties of England |url=https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england |website=Ministry of Housing, Communities and Local Government |access-date=18 March 2024 |date=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Following the 1974 reforms there were 45 counties, six of which were classed as metropolitan counties, covering the larger urban areas:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]]
*[[Merseyside]]
*[[South Yorkshire]]
*[[Tyne and Wear]]
*[[West Midlands (county)|West Midlands]]
*[[West Yorkshire]]
{{div col end}}

The other 39 counties were classed as non-metropolitan counties:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Avon (county)|Avon]]
*Bedfordshire
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cleveland (county)|Cleveland]]
*Cornwall
*[[Cumbria]]
*Derbyshire
*Devon
*Dorset
*Durham
*[[East Sussex]]
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Hereford and Worcester]]
*Hertfordshire
*[[Humberside]]
*Isle of Wight
*Kent
*Lancashire
*Leicestershire
*Lincolnshire
*Norfolk
*[[North Yorkshire]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*Nottinghamshire
*Oxfordshire
*Shropshire
*Somerset
*Staffordshire
*Suffolk
*Surrey
*Warwickshire
*[[West Sussex]]
*Wiltshire
{{div col end}}
Most of the non-metropolitan counties retained the names of historic counties and were defined by reference to the administrative and geographical counties which preceded them, retaining the same or similar boundaries where practicable. Whilst the Heath government had rejected the more radical Radcliffe-Maud proposals, they did still make adjustments to boundaries where they concluded they were necessary to better align with functional economic areas. For example, the north-western part of [[Berkshire]] was transferred to [[Oxfordshire]] on account of being separated from the rest of Berkshire by the [[Berkshire Downs]] hills and having better connections to the city of [[Oxford]] than to Berkshire's largest town and administrative centre of [[Reading, Berkshire|Reading]]. Similarly, [[Gatwick Airport]] was transferred from [[Surrey]] to [[West Sussex]] so that it could be in the same county as [[Crawley]], the adjoining [[New towns in the United Kingdom|new town]].&lt;ref name=hampton&gt;{{ cite book | author=Hampton, W. | title=Local Government and Urban Politics | year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ministry of Housing, Communities &amp; Local Government |title=England's traditional counties |url=https://www.gov.uk/government/collections/englands-traditional-counties |publisher=HM Government |access-date=28 July 2018 |date=1 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Current and historic counties |url=https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac |publisher=Department for Communities and Local Government |access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Four of the non-metropolitan counties established in 1974 were given names that had not previously been used for counties: [[Avon (county)|Avon]], [[Cleveland (county)|Cleveland]], [[Cumbria]], and [[Humberside]]. Another was a merger of two former counties and combined both their names: [[Hereford and Worcester]]. The pre-1974 counties of Cumberland, Rutland, Westmorland, and Huntingdon and Peterborough were considered too small to function efficiently as separate counties, and did not have their names taken forward by new counties. Cumberland and Westmorland were both incorporated into Cumbria (alongside parts of Lancashire and Yorkshire). Huntingdon and [[City of Peterborough|Peterborough]] became lower-tier districts within Cambridgeshire, and Rutland was made a district of Leicestershire.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The English Non-metropolitan Districts (Names) Order 1973|year=1973|number=551|access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Further changes===
{{Image frame
| width=220
| caption=Evolution of the metropolitan and non-metropolitan counties
| align=right
| innerstyle=font-size: 92%; background:#FBFBFB;
| content={{switcher
  | default = 8
  | [[File:English counties 1974.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1974 to 31 March 1996
  | 1974–1996
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1996.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1996 to 31 March 1997
  | 1996–1997
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1997.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1997 to 31 March 1998
  | 1997–1998
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1998.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1998 to 31 March 2009
  | 1998–2009
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 2009.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2009 to 31 March 2019
  | 2009–2019
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2019.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2019 to 31 March 2021
  | 2019–2021
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2021.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2021 to 31 March 2023
  | 2021–2023
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg|220px]]&lt;br /&gt;from 1 April 2023
  | 2023–
  }}
}}
{{further|Local Government Commission for England (1992)}}

The metropolitan county councils were abolished in 1986 after just 12 years in operation. The Greater London Council was abolished at the same time. The metropolitan counties and Greater London continued to legally exist as geographic areas and retained their high sheriffs and lieutenants despite the loss of their upper-tier councils. The lower-tier [[metropolitan borough]]s and London boroughs took on the functions of the abolished councils, with some functions (such as emergency services, civil defence and public transport) being delivered through joint committees.&lt;ref name=1985act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1985|year=1985|chapter=51|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[1990s UK local government reform|reform in the 1990s]] allowed the creation of non-metropolitan counties containing a single district, where one council performed both county and district functions. These became informally known as [[unitary authorities of England|unitary authorities]].&lt;ref name=politics_uk&gt;{{ cite book |title=Politics UK |year=2004 |publisher=Pearson |edition=5th |last1=Jones |first1=Bill |last2=Kavanagh |first2=Dennis |last3=Moran |first3=Michael |last4=Norton |first4=Philip |isbn=0582423333}}&lt;/ref&gt; The first was the Isle of Wight, where the two districts were abolished and the county council took over their functions in 1995.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Isle of Wight (Structural Change) Order 1994|year=1994|number=1210}}&lt;/ref&gt;

In 1996, Avon, Cleveland and Humberside were abolished after just 22 years in existence. None of those three had attracted much public loyalty, and there had been campaigns to abolish them, especially in the case of Humberside.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Reorganisation (Humberside), 26 May 1994 |url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1994-05-26/debates/c140b038-b418-4cc4-8547-9a6fc563fb4a/LocalGovernmentReorganisation(Humberside) |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; Those three counties were split into unitary authorities, each of which was legally a new non-metropolitan county and a district covering the same area, with the district council also performing county functions. Rather than appoint lieutenants and high sheriffs for these new counties created in 1996, it was decided to resurrect the pre-1974 practice of defining counties for the purposes of lieutenancy and shrievalty separately from the local government counties.&lt;ref name=1995regs&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Local Government Changes for England (Miscellaneous Provision) Regulations 1995|year=1995|number=1748|access-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1997act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Lieutenancies Act 1997|year=1997|chapter=23|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Several other unitary authorities were created between 1996 and 1998. Many of these were districts based on larger towns and cities, including several places that had been county boroughs prior to 1974. Being made unitary authorities therefore effectively restored the pre-1974 powers in such cases. Whilst these unitary authorities are legally all non-metropolitan counties, they are rarely referred to as counties other than in the context of local government law.

The pre-1974 counties of Rutland, Herefordshire and Worcestershire also regained their independence. Rutland was made a unitary authority in 1997,&lt;ref name=LeicestershireandRutland&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=507|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; and in 1998 Herefordshire was made a unitary authority and Worcestershire was re-established as a two-tier county.&lt;ref name=HerefordandWorcester&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Hereford and Worcester (Structural, Boundary and Electoral Changes) Order 1996|year=1996|number=1867|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; [[Berkshire County Council]] was abolished in 1998 and the county's six districts became unitary authorities, but unusually the non-metropolitan county of Berkshire was not abolished. The six Berkshire unitary authorities are the only ones not to also be non-metropolitan counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Berkshire (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=1879|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[2009 structural changes to local government in England|reforms in 2009]] and between [[2019–2023 structural changes to local government in England|2019 and 2023]] saw more unitary authorities created within the non-metropolitan counties. Since the most recent changes in 2023, England outside Greater London and the Isles of Scilly has been divided into 84 metropolitan and non-metropolitan counties for local government purposes. The 48 ceremonial counties used for the purposes of lieutenancy have been unchanged since 1998.

== Local government ==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>d18mjc043xhr7l7iuhjq7hijbcen1zz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416523</id>
      <parentid>416513</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T17:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62974" sha1="turkpwo3q59d0lbm4nl2u8x1hdiacgw" xml:space="preserve">[[فائل:English_ceremonial_counties_1998.svg|thumb|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]

'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون (Counties of England)''' انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿيندڙ علائقا آهن. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ|انگلينڊ کي]] [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر 83 ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي.

{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Use British English|date=September 2015}}
{{Use dmy dates|date=September 2015}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}انگلينڊ جون ڪائونٽيون (&lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جو هڪ قسم آهن. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي وصفون يا قسم: &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; (&lt;small&gt;lieutenancy&lt;/small&gt;) جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

Counties are also frequently used for non-administrative purposes, including culture, tourism and sport, with many organisations, clubs and leagues being organised on a county basis. For the purpose of sorting and delivering mail, England was divided into [[Postal counties of the United Kingdom|postal counties]] until 1996; they were then abandoned by [[Royal Mail]] in favour of [[postcodes in the United Kingdom|postcodes]].

==History==

===Origins===
{{main|Historic counties of England}}
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]

Most of the historic English counties were established between the 7th and 11th centuries.&lt;ref name=aspects&gt;{{ cite book | publisher=Her Majesty's Stationery Office | title=Aspects of Britain: Local Government | year=1996}}&lt;/ref&gt; Counties were initially used for the administration of justice and organisation of the militia, all overseen by a sheriff. The sheriff was usually appointed by the monarch but in some cases, known as the [[county palatine|counties palatine]], the right to appoint sheriffs rested elsewhere; for example with the [[Bishop of Durham]] for [[County Durham]], and with the [[Earl of Chester]] for [[Cheshire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=287, 310–318|url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/286/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Records of the Palatine of Durham |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C91 |website=The National Archives |access-date=16 March 2024}}&lt;/ref&gt;

A county's magistrates sat four times a year as the [[quarter sessions]]. For more serious cases judges visited each county twice a year for the [[assizes]]. In some larger counties the practice arose of holding the quarter sessions separately for subdivisions of the county, including the [[Riding (division)|Ridings]] of [[Yorkshire]], the [[Parts of Lincolnshire]] and the [[East Sussex|Eastern]] and [[West Sussex|Western]] divisions of [[Sussex]]. The quarter sessions were also gradually given various civil functions, such as providing asylums, maintaining main roads and bridges, and the regulation of alehouses.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Landau |first1=Norma |title=The Justices of the Peace 1679–1760 |date=2023 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=9780520312340 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=rqXeEAAAQBAJ&amp;pg=PA41 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

When [[Parliament of England|parliament]]s began to be called from the 13th century onwards, the counties formed part of the system for electing [[Member of Parliament (United Kingdom)|members of parliament]]. Certain towns and cities were [[parliamentary borough]]s sending their own representatives, and the remainder of each county served as a [[county constituency]], with the MPs for such constituencies being known as [[knights of the shire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume II |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=xvi}}&lt;/ref&gt;

From [[Tudor period|Tudor]] times onwards a [[lord-lieutenant]] was appointed to oversee the militia, taking some of the functions previously held by the sheriff.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Anson |first1=William R. |title=The Law and Custom of the Constitution: Part 2 |date=1892 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |page=236 |url=https://books.google.com/books?id=P-41AQAAMAAJ&amp;pg=PA236 |access-date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; Some larger towns and cities were made self-governing [[county corporate|counties corporate]], starting with [[London]] in {{circa|1132}},{{efn|The charter of [[Henry I of England|Henry I]] which gave London the right to appoint its own sheriffs is undated, but the evidence suggests it was issued between 1130 and 1133, with sometime around Easter 1132 considered the most likely date.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tatlock |first1=J. S. P. |title=The Date of Henry I's Charter to London |journal=Speculum |date=October 1936 |volume=11 |issue=4 |pages=461–469 |doi=10.2307/2848538 |jstor=2848538 |url=https://www.jstor.org/stable/2848538 |access-date=17 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;}} with the right to hold their own courts and appoint their own sheriffs. The counties corporate continued to be deemed part of the wider county for the purposes of lieutenancy, with the exception of London which had its own lieutenants. The Ridings of Yorkshire had their own lieutenants from 1660 onwards. Sometimes smaller counties shared either a sheriff or lieutenant; the same person was usually appointed to be lieutenant of both [[Cumberland]] and [[Westmorland]] until 1876, whilst [[Cambridgeshire]] and [[Huntingdonshire]] shared a sheriff until 1965.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=284–286 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/284/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=statutesatlarge&gt;{{cite book |title=The Statutes at Large |date=1798 |page=426 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Imy3W_M5mtIC&amp;pg=PA426 |access-date=18 February 2024 |chapter=Militia Act 1796 (37 Geo. 3 c. 3)|publisher=M. Baskett }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Militia Act |date=1882 |page=21 |publisher=Sweet &amp; Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=N4pCAQAAMAAJ&amp;pg=RA2-PA21 |access-date=18 February 2024}}&lt;/ref&gt;

The counties' role as constituencies effectively ceased following the [[Reform Act 1832]] and the associated [[Parliamentary Boundaries Act 1832]]. Most counties were divided into smaller constituencies, with the group of constituencies within each county being termed the 'parliamentary county'.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Parliamentary Boundaries Act |date=1832 |url=https://books.google.com/books?id=Uq0uAAAAIAAJ&amp;pg=PA300 |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

County boundaries were sometimes adjusted, for example by some of the [[Inclosure Acts]] of the 18th and 19th centuries.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A History of the County of Oxford: Volume 6 |date=1959 |publisher=Victoria County History |location=London |pages=324–333 |url=https://www.british-history.ac.uk/vch/oxon/vol6/pp324-333 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; County and other boundaries were not centrally recorded with any accuracy before the 19th century, but were instead known by local knowledge and custom. When the [[Ordnance Survey]] started producing large scale maps, they had to undertake extensive research with locals to establish where exactly the boundaries were. Boundaries were recorded by the Ordnance Survey gradually in a process which started in 1841 and was not fully completed until 1888.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fletcher |first1=David |title=The Ordnance Survey's Nineteenth Century Boundary Survey: Context, Characteristics and Impact |journal=Imago Mundi |date=1999 |volume=51 |pages=131–146 |doi=10.1080/03085699908592906 |jstor=1151445 |url=https://www.jstor.org/stable/1151445 |access-date=18 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Many counties had detached [[exclave]]s, away from the main body of the county. Most exclaves were eliminated by boundary adjustments under the [[Counties (Detached Parts) Act 1844]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Counties (Detached Parts) Act 1844|year=1844|chapter=61|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[Poor Law Amendment Act 1834]] created [[poor law union]]s, which were defined as groups of [[civil parish|parishes]] and frequently crossed county boundaries. Parishes were typically assigned to a union centred on a nearby town, whether or not that town was in the same county. The unions were administered by elected [[board of guardians|boards of guardians]], and formed the basis for the [[registration district]]s created in 1837. Each union as a whole was assigned to a [[registration county]], which therefore differed in places from the legal counties. The registration counties were used for census reporting from 1851 to 1911.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poor Law / Registration County |url=https://visionofbritain.org.uk/types/type/PR_CNTY |website=A Vision of Britain through Time |publisher=GB Historical GIS / University of Portsmouth |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt; The unions also formed the basis for the [[sanitary district]]s created in 1872, which took on various local government functions.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guardians as Rural Sanitary Authorities: Powers and Duties under Public Health Act, 1872, and Sewage Utilization Acts |date=1872 |publisher=Knight &amp; Co |location=London |page=2 |url={{GBurl|6KPLya-ng5MC}} |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The county of [[Westmorland]] was formed in 1227.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume 2 |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=756}}&lt;/ref&gt; From then until 1889 there were generally agreed to be 39 counties in England, although there were some [[Liberty (division)|liberties]] such as the [[Liberty of Ripon]] which were independent from their host counties for judicial purposes. The [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542]] formally absorbed [[Wales]] into the kingdom of England and completed its division into [[Historic counties of Wales|13 counties]] on the English model. Contemporary lists after that sometimes included [[Monmouthshire]] as a 40th English county, on account of its assizes being included in the [[Circuit court|Oxford circuit]] rather than one of the [[Court of Great Sessions in Wales|Welsh circuits]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cockburn |first1=J. S. |title=A History of English Assizes, 1558–1714 |date=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521084490 |page=23 |url=https://books.google.com/books?id=VBU9AAAAIAAJ&amp;pg=PA23 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |page=310 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/310/mode/2up |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; The 39 historic counties were:&lt;ref name=statutesatlarge/&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Bedfordshire]]
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cornwall]]
*[[Cumberland]]
*[[Derbyshire]]
*[[Devon]]
*Dorset
*Durham
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Herefordshire]]
*Hertfordshire
*Huntingdonshire
*Kent
*Lancashire
*[[Leicestershire]]
*[[Lincolnshire]]
*[[Middlesex]]
*[[Norfolk]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*[[Nottinghamshire]]
*Oxfordshire
*[[Rutland]]
*[[Shropshire]]
*Somerset
*Staffordshire
*[[Suffolk]]
*Surrey
*[[Sussex]]
*Warwickshire
*[[Westmorland]]
*[[Wiltshire]]
*Worcestershire
*[[Yorkshire]]
{{div col end}}

===Creation of county councils===
[[File:Staffordshire Shire Hall.jpg|thumb|Many counties had a central courthouse from which they were administered, which often became the first meeting place for the county councils created in 1889, such as [[Shire Hall, Stafford]].]]

By the late 19th century, there was increasing pressure to reform the structure of English counties; [[municipal borough|borough]] councils and boards of guardians were elected, but there were no elections for county-level authorities. Some urban areas had also grown across county boundaries, creating problems in how they were administered. The [[Local Government Act 1888]] sought to address these issues. It established elected county councils, which came into being in 1889 and took over the administrative functions of the quarter sessions.&lt;ref&gt;B. Keith-Lucas, ''Government of the County in England'', The Western Political Quarterly, Vol. 9, No. 1. (March 1956), pp. 44–55.&lt;/ref&gt;

Some towns and cities were considered large enough to run their own county-level services and so were made [[county borough]]s, independent from the new county councils. [[Urban sanitary district]]s which straddled county boundaries were placed entirely in one county. A new [[County of London]] was created covering the area which had been administered by the [[Metropolitan Board of Works]] since 1856, which covered the City of London and parts of [[Middlesex]], [[Surrey]] and [[Kent]]. In those counties where the quarter sessions had been held separately for different parts of the county, separate county councils were created for each part.&lt;ref name=Thomson&gt;{{cite book | author=Thomson, D. | title=England in the Nineteenth Century (1815–1914) | year=1978}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pulling |first1=Alexander |title=A Handbook for County Authorities |date=1889 |page=3 |publisher=W. Clowes and Sons |url=https://books.google.com/books?id=L2JHAQAAMAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The area controlled by a county council was termed an [[administrative county]]. The 1888 Act also adjusted the county boundaries for all other purposes, including judicial functions, sheriffs and lieutenants, to match groups of the administrative counties and county boroughs. As such, Cambridgeshire, Lincolnshire, Northamptonshire, Suffolk and Sussex retained a single sheriff and lieutenant each, despite being split between multiple administrative counties. Yorkshire kept a single sheriff, whilst each of its ridings retained a separate lieutenant and formed their own administrative counties.&lt;ref name=bryne&gt;{{ cite book | author=Bryne, T. | title=Local Government in Britain | year=1994 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1888|year=1888|chapter=41|access-date=17 March 2024}} Section 59&lt;/ref&gt; In 1890 the [[Isle of Wight]] was made an administrative county whilst remaining part of [[Hampshire]] for other purposes.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 2) Act 1889 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukla/Vict/52-53/177/contents/enacted |website=legislation.gov.uk |publisher=The National Archives |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Constituencies were not changed by the 1888 Act and so the parliamentary counties continued to be defined as they had been when the constituencies were last [[Redistribution of Seats Act 1885|reviewed in 1885]], by reference to the counties as they had then existed.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Stanford's Parliamentary County Atlas |date=1885 |publisher=Edward Stanford |location=London |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=hWEGAAAAMAAJ |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; This led to a mismatch in some areas between the parliamentary counties and the counties as had been adjusted for all other purposes. This lasted until the constituencies were next [[Representation of the People Act 1918|reviewed in 1918]], when they were realigned to nest within the newer versions of the counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Representation of the People Act 1918|year=1918|chapter=64|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The 1888 Act used the term 'entire county' to refer to the wider version of the county, including any associated county boroughs or parts which had been made administrative counties.&lt;ref&gt;Section 100&lt;/ref&gt; The informal term 'geographical county' was also used on Ordnance Survey maps to distinguish the wider version of the county from the administrative counties.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Administrative Areas Series |url=https://maps.nls.uk/view/196758374 |website=Ordnance Survey |publisher=National Library of Scotland |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Harley |first1=John Brian |title=Ordnance Survey Maps: A descriptive manual |date=1975 |publisher=Ordnance Survey |page=82 |isbn=978-0-319-00000-7 |url=https://books.google.com/books?id=PTBBvU9_y2wC&amp;q=%22ordnance+survey%22+%22geographical+county%22 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

There were various adjustments to county boundaries after 1889. There were numerous changes following the [[Local Government Act 1894]], which converted [[rural sanitary district]]s into [[rural district]]s and established [[Parish council (England)|parish councils]], but said that districts and parishes were no longer allowed to straddle county boundaries. The number of county boroughs gradually increased, and boundaries were occasionally adjusted to accommodate urban areas which were developing across county boundaries. In 1931 the boundaries between Gloucestershire, Warwickshire, and Worcestershire were adjusted to transfer 26 parishes between the three counties, largely to eliminate the [[List of county exclaves in England and Wales 1844 - 1974|remaining exclaves]] not addressed in 1844.&lt;ref&gt;Provisional Order Confirmation (Gloucestershire, Warwickshire and Worcestershire) Act&lt;/ref&gt;

The functions of county councils gradually grew. Notable expansions in their responsibilities included taking over education from the abolished [[School boards in England and Wales|school boards]] in 1902,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education Act 1902 |url=https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318063003/https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-date=18 March 2024 |access-date=26 March 2024 |website=Education in the UK}}&lt;/ref&gt; and taking over the assistance of the poor from the abolished boards of guardians in 1930.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1929|year=1929|chapter=17|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Reforms===
[[File:English counties 1974 (named).svg|thumb|Metropolitan and non-metropolitan counties established in 1974]]

A [[Local Government Boundary Commission (1945–1949)|Local Government Boundary Commission]] was set up in 1945 which reviewed the structure of local government and recommended a significant overhaul, including extensive changes to counties and county boroughs. The commission was wound up in 1949 when the government decided not to pursue these proposals.&lt;ref name=&quot;Bevan PQ&quot;&gt;''[https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1949/mar/25/local-government-boundary-commission#S5CV0463P0_19490325_CWA_25 Hansard]'', House of Commons 5th series, vol 463, col ''74''.&lt;/ref&gt;

A [[Royal Commission on Local Government in Greater London]] was established in 1957 and a [[Local Government Commission for England (1958–1967)|Local Government Commission for England]] in 1958 to recommend new local government structures. The major outcomes of the work of the commissions came in 1965. The County of London was abolished and was replaced by the [[Greater London]] administrative area, which also included most of the remaining part of Middlesex (which was abolished as an administrative county) and areas formerly part of Surrey, Kent, Essex and Hertfordshire. Huntingdonshire was merged with the [[Soke of Peterborough]] to form [[Huntingdon and Peterborough]], and the original administrative county of Cambridgeshire was merged with the [[Isle of Ely]] to form [[Cambridgeshire and Isle of Ely]].&lt;ref name=&quot;hansard&quot;&gt;{{cite web |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |title=Local Government (East Midlands) HC Deb 09 March 1964 vol 691 cc170-211 |access-date=5 June 2008 |work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]] |date=9 March 1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626023600/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |archive-date=26 June 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

A Royal Commission on Local Government in England was set up in 1966 and produced the [[Redcliffe-Maud Report]] in 1969, which recommended the complete redrawing of local government areas in England, replacing the existing counties and districts and having most local government functions exercised by all-purpose unitary authorities. Following the change in government at the [[1970 United Kingdom general election|1970 general election]], the incoming [[Conservative Party (UK)|Conservative]] administration of [[Edward Heath]] abandoned the Redcliffe-Maud proposals, having campaigned against them as part of their election manifesto.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1970 Conservative Party Manifesto|url=http://www.conservativemanifesto.com/1970/1970-conservative-manifesto.shtml|access-date=2020-10-18|website=conservativemanifesto.com}}&lt;/ref&gt;

Instead, the Heath government produced the [[Local Government Act 1972]] which reorganised local government from 1 April 1974 into a two-tier structure of counties and districts across the whole of England apart from the Isles of Scilly and Greater London (which retained its two-tier structure of the [[Greater London Council]] and [[London boroughs]] which had been introduced in 1965). The administrative counties and county boroughs were all abolished, and the lower tier of district councils was reorganised.&lt;ref name=kingdom&gt;{{cite book |last=Kingdom|first=John |title= Government and Politics in Britain |year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=maud&gt;{{cite book |author=Redcliffe-Maud &amp; Wood, B. |title=English Local Government Reformed |year=1974 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sandford |first1=Mark |title=Long shadows: 50 years of the Local Government Act 1972 |url=https://commonslibrary.parliament.uk/long-shadows-50-years-of-the-local-government-act-1972/ |website=House of Commons Library |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024 |date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;

The Heath government also reformed the judicial functions which had been organised by geographical counties; the [[Courts Act 1971]] abolished the quarter sessions and assizes with effect from 1972.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Courts Act 1971|year=1971|chapter=23|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;{{efn|Despite the name, [[County Court (England and Wales)|county courts]] were not arranged by counties but by separately defined county court districts.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Udall |first1=Henry |title=The New County Courts Act |date=1846 |publisher=V. and R. Stevens, and G. S. Norton |location=London |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=bXhjAAAAcAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;}} The sheriffs and lieutenants continued to exist, but both roles had lost powers to become largely ceremonial by the time of the 1970s reforms. As such, following the loss of judicial functions in 1972, the counties' roles were the administrative functions of local government, plus the limited ceremonial roles of the sheriffs and lieutenants. As part of the reforms under the Local Government Act 1972 the post of sheriff was renamed '[[high sheriff]]', and both they and the lieutenants were appointed to the new counties created in 1974.&lt;ref name=1972section216&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1972|year=1972|chapter=70|section=216|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Whilst the administrative counties and county boroughs were abolished in 1974, the wider geographical or historic counties were not explicitly abolished by the 1972 Act, albeit they were left with no administrative or ceremonial functions.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrating the historic counties of England |url=https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england |website=Ministry of Housing, Communities and Local Government |access-date=18 March 2024 |date=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Following the 1974 reforms there were 45 counties, six of which were classed as metropolitan counties, covering the larger urban areas:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]]
*[[Merseyside]]
*[[South Yorkshire]]
*[[Tyne and Wear]]
*[[West Midlands (county)|West Midlands]]
*[[West Yorkshire]]
{{div col end}}

The other 39 counties were classed as non-metropolitan counties:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Avon (county)|Avon]]
*Bedfordshire
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cleveland (county)|Cleveland]]
*Cornwall
*[[Cumbria]]
*Derbyshire
*Devon
*Dorset
*Durham
*[[East Sussex]]
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Hereford and Worcester]]
*Hertfordshire
*[[Humberside]]
*Isle of Wight
*Kent
*Lancashire
*Leicestershire
*Lincolnshire
*Norfolk
*[[North Yorkshire]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*Nottinghamshire
*Oxfordshire
*Shropshire
*Somerset
*Staffordshire
*Suffolk
*Surrey
*Warwickshire
*[[West Sussex]]
*Wiltshire
{{div col end}}
Most of the non-metropolitan counties retained the names of historic counties and were defined by reference to the administrative and geographical counties which preceded them, retaining the same or similar boundaries where practicable. Whilst the Heath government had rejected the more radical Radcliffe-Maud proposals, they did still make adjustments to boundaries where they concluded they were necessary to better align with functional economic areas. For example, the north-western part of [[Berkshire]] was transferred to [[Oxfordshire]] on account of being separated from the rest of Berkshire by the [[Berkshire Downs]] hills and having better connections to the city of [[Oxford]] than to Berkshire's largest town and administrative centre of [[Reading, Berkshire|Reading]]. Similarly, [[Gatwick Airport]] was transferred from [[Surrey]] to [[West Sussex]] so that it could be in the same county as [[Crawley]], the adjoining [[New towns in the United Kingdom|new town]].&lt;ref name=hampton&gt;{{ cite book | author=Hampton, W. | title=Local Government and Urban Politics | year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ministry of Housing, Communities &amp; Local Government |title=England's traditional counties |url=https://www.gov.uk/government/collections/englands-traditional-counties |publisher=HM Government |access-date=28 July 2018 |date=1 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Current and historic counties |url=https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac |publisher=Department for Communities and Local Government |access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Four of the non-metropolitan counties established in 1974 were given names that had not previously been used for counties: [[Avon (county)|Avon]], [[Cleveland (county)|Cleveland]], [[Cumbria]], and [[Humberside]]. Another was a merger of two former counties and combined both their names: [[Hereford and Worcester]]. The pre-1974 counties of Cumberland, Rutland, Westmorland, and Huntingdon and Peterborough were considered too small to function efficiently as separate counties, and did not have their names taken forward by new counties. Cumberland and Westmorland were both incorporated into Cumbria (alongside parts of Lancashire and Yorkshire). Huntingdon and [[City of Peterborough|Peterborough]] became lower-tier districts within Cambridgeshire, and Rutland was made a district of Leicestershire.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The English Non-metropolitan Districts (Names) Order 1973|year=1973|number=551|access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Further changes===
{{Image frame
| width=220
| caption=Evolution of the metropolitan and non-metropolitan counties
| align=right
| innerstyle=font-size: 92%; background:#FBFBFB;
| content={{switcher
  | default = 8
  | [[File:English counties 1974.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1974 to 31 March 1996
  | 1974–1996
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1996.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1996 to 31 March 1997
  | 1996–1997
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1997.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1997 to 31 March 1998
  | 1997–1998
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1998.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1998 to 31 March 2009
  | 1998–2009
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 2009.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2009 to 31 March 2019
  | 2009–2019
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2019.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2019 to 31 March 2021
  | 2019–2021
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2021.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2021 to 31 March 2023
  | 2021–2023
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg|220px]]&lt;br /&gt;from 1 April 2023
  | 2023–
  }}
}}
{{further|Local Government Commission for England (1992)}}

The metropolitan county councils were abolished in 1986 after just 12 years in operation. The Greater London Council was abolished at the same time. The metropolitan counties and Greater London continued to legally exist as geographic areas and retained their high sheriffs and lieutenants despite the loss of their upper-tier councils. The lower-tier [[metropolitan borough]]s and London boroughs took on the functions of the abolished councils, with some functions (such as emergency services, civil defence and public transport) being delivered through joint committees.&lt;ref name=1985act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1985|year=1985|chapter=51|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[1990s UK local government reform|reform in the 1990s]] allowed the creation of non-metropolitan counties containing a single district, where one council performed both county and district functions. These became informally known as [[unitary authorities of England|unitary authorities]].&lt;ref name=politics_uk&gt;{{ cite book |title=Politics UK |year=2004 |publisher=Pearson |edition=5th |last1=Jones |first1=Bill |last2=Kavanagh |first2=Dennis |last3=Moran |first3=Michael |last4=Norton |first4=Philip |isbn=0582423333}}&lt;/ref&gt; The first was the Isle of Wight, where the two districts were abolished and the county council took over their functions in 1995.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Isle of Wight (Structural Change) Order 1994|year=1994|number=1210}}&lt;/ref&gt;

In 1996, Avon, Cleveland and Humberside were abolished after just 22 years in existence. None of those three had attracted much public loyalty, and there had been campaigns to abolish them, especially in the case of Humberside.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Reorganisation (Humberside), 26 May 1994 |url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1994-05-26/debates/c140b038-b418-4cc4-8547-9a6fc563fb4a/LocalGovernmentReorganisation(Humberside) |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; Those three counties were split into unitary authorities, each of which was legally a new non-metropolitan county and a district covering the same area, with the district council also performing county functions. Rather than appoint lieutenants and high sheriffs for these new counties created in 1996, it was decided to resurrect the pre-1974 practice of defining counties for the purposes of lieutenancy and shrievalty separately from the local government counties.&lt;ref name=1995regs&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Local Government Changes for England (Miscellaneous Provision) Regulations 1995|year=1995|number=1748|access-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1997act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Lieutenancies Act 1997|year=1997|chapter=23|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Several other unitary authorities were created between 1996 and 1998. Many of these were districts based on larger towns and cities, including several places that had been county boroughs prior to 1974. Being made unitary authorities therefore effectively restored the pre-1974 powers in such cases. Whilst these unitary authorities are legally all non-metropolitan counties, they are rarely referred to as counties other than in the context of local government law.

The pre-1974 counties of Rutland, Herefordshire and Worcestershire also regained their independence. Rutland was made a unitary authority in 1997,&lt;ref name=LeicestershireandRutland&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=507|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; and in 1998 Herefordshire was made a unitary authority and Worcestershire was re-established as a two-tier county.&lt;ref name=HerefordandWorcester&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Hereford and Worcester (Structural, Boundary and Electoral Changes) Order 1996|year=1996|number=1867|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; [[Berkshire County Council]] was abolished in 1998 and the county's six districts became unitary authorities, but unusually the non-metropolitan county of Berkshire was not abolished. The six Berkshire unitary authorities are the only ones not to also be non-metropolitan counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Berkshire (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=1879|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[2009 structural changes to local government in England|reforms in 2009]] and between [[2019–2023 structural changes to local government in England|2019 and 2023]] saw more unitary authorities created within the non-metropolitan counties. Since the most recent changes in 2023, England outside Greater London and the Isles of Scilly has been divided into 84 metropolitan and non-metropolitan counties for local government purposes. The 48 ceremonial counties used for the purposes of lieutenancy have been unchanged since 1998.

== Local government ==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>turkpwo3q59d0lbm4nl2u8x1hdiacgw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416524</id>
      <parentid>416523</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T17:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>416524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62807" sha1="adwteg2hii6zhde44sluv5evjt8opp2" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (Counties of England) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر 83 ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي وصفون يا قسم: &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; (&lt;small&gt;lieutenancy&lt;/small&gt;) جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

Counties are also frequently used for non-administrative purposes, including culture, tourism and sport, with many organisations, clubs and leagues being organised on a county basis. For the purpose of sorting and delivering mail, England was divided into [[Postal counties of the United Kingdom|postal counties]] until 1996; they were then abandoned by [[Royal Mail]] in favour of [[postcodes in the United Kingdom|postcodes]].

==History==
[[فائل:English_ceremonial_counties_1998.svg|thumb|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
===Origins===
{{main|Historic counties of England}}
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]

Most of the historic English counties were established between the 7th and 11th centuries.&lt;ref name=aspects&gt;{{ cite book | publisher=Her Majesty's Stationery Office | title=Aspects of Britain: Local Government | year=1996}}&lt;/ref&gt; Counties were initially used for the administration of justice and organisation of the militia, all overseen by a sheriff. The sheriff was usually appointed by the monarch but in some cases, known as the [[county palatine|counties palatine]], the right to appoint sheriffs rested elsewhere; for example with the [[Bishop of Durham]] for [[County Durham]], and with the [[Earl of Chester]] for [[Cheshire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=287, 310–318|url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/286/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Records of the Palatine of Durham |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C91 |website=The National Archives |access-date=16 March 2024}}&lt;/ref&gt;

A county's magistrates sat four times a year as the [[quarter sessions]]. For more serious cases judges visited each county twice a year for the [[assizes]]. In some larger counties the practice arose of holding the quarter sessions separately for subdivisions of the county, including the [[Riding (division)|Ridings]] of [[Yorkshire]], the [[Parts of Lincolnshire]] and the [[East Sussex|Eastern]] and [[West Sussex|Western]] divisions of [[Sussex]]. The quarter sessions were also gradually given various civil functions, such as providing asylums, maintaining main roads and bridges, and the regulation of alehouses.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Landau |first1=Norma |title=The Justices of the Peace 1679–1760 |date=2023 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=9780520312340 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=rqXeEAAAQBAJ&amp;pg=PA41 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

When [[Parliament of England|parliament]]s began to be called from the 13th century onwards, the counties formed part of the system for electing [[Member of Parliament (United Kingdom)|members of parliament]]. Certain towns and cities were [[parliamentary borough]]s sending their own representatives, and the remainder of each county served as a [[county constituency]], with the MPs for such constituencies being known as [[knights of the shire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume II |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=xvi}}&lt;/ref&gt;

From [[Tudor period|Tudor]] times onwards a [[lord-lieutenant]] was appointed to oversee the militia, taking some of the functions previously held by the sheriff.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Anson |first1=William R. |title=The Law and Custom of the Constitution: Part 2 |date=1892 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |page=236 |url=https://books.google.com/books?id=P-41AQAAMAAJ&amp;pg=PA236 |access-date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; Some larger towns and cities were made self-governing [[county corporate|counties corporate]], starting with [[London]] in {{circa|1132}},{{efn|The charter of [[Henry I of England|Henry I]] which gave London the right to appoint its own sheriffs is undated, but the evidence suggests it was issued between 1130 and 1133, with sometime around Easter 1132 considered the most likely date.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tatlock |first1=J. S. P. |title=The Date of Henry I's Charter to London |journal=Speculum |date=October 1936 |volume=11 |issue=4 |pages=461–469 |doi=10.2307/2848538 |jstor=2848538 |url=https://www.jstor.org/stable/2848538 |access-date=17 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;}} with the right to hold their own courts and appoint their own sheriffs. The counties corporate continued to be deemed part of the wider county for the purposes of lieutenancy, with the exception of London which had its own lieutenants. The Ridings of Yorkshire had their own lieutenants from 1660 onwards. Sometimes smaller counties shared either a sheriff or lieutenant; the same person was usually appointed to be lieutenant of both [[Cumberland]] and [[Westmorland]] until 1876, whilst [[Cambridgeshire]] and [[Huntingdonshire]] shared a sheriff until 1965.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=284–286 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/284/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=statutesatlarge&gt;{{cite book |title=The Statutes at Large |date=1798 |page=426 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Imy3W_M5mtIC&amp;pg=PA426 |access-date=18 February 2024 |chapter=Militia Act 1796 (37 Geo. 3 c. 3)|publisher=M. Baskett }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Militia Act |date=1882 |page=21 |publisher=Sweet &amp; Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=N4pCAQAAMAAJ&amp;pg=RA2-PA21 |access-date=18 February 2024}}&lt;/ref&gt;

The counties' role as constituencies effectively ceased following the [[Reform Act 1832]] and the associated [[Parliamentary Boundaries Act 1832]]. Most counties were divided into smaller constituencies, with the group of constituencies within each county being termed the 'parliamentary county'.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Parliamentary Boundaries Act |date=1832 |url=https://books.google.com/books?id=Uq0uAAAAIAAJ&amp;pg=PA300 |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

County boundaries were sometimes adjusted, for example by some of the [[Inclosure Acts]] of the 18th and 19th centuries.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A History of the County of Oxford: Volume 6 |date=1959 |publisher=Victoria County History |location=London |pages=324–333 |url=https://www.british-history.ac.uk/vch/oxon/vol6/pp324-333 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; County and other boundaries were not centrally recorded with any accuracy before the 19th century, but were instead known by local knowledge and custom. When the [[Ordnance Survey]] started producing large scale maps, they had to undertake extensive research with locals to establish where exactly the boundaries were. Boundaries were recorded by the Ordnance Survey gradually in a process which started in 1841 and was not fully completed until 1888.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fletcher |first1=David |title=The Ordnance Survey's Nineteenth Century Boundary Survey: Context, Characteristics and Impact |journal=Imago Mundi |date=1999 |volume=51 |pages=131–146 |doi=10.1080/03085699908592906 |jstor=1151445 |url=https://www.jstor.org/stable/1151445 |access-date=18 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Many counties had detached [[exclave]]s, away from the main body of the county. Most exclaves were eliminated by boundary adjustments under the [[Counties (Detached Parts) Act 1844]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Counties (Detached Parts) Act 1844|year=1844|chapter=61|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[Poor Law Amendment Act 1834]] created [[poor law union]]s, which were defined as groups of [[civil parish|parishes]] and frequently crossed county boundaries. Parishes were typically assigned to a union centred on a nearby town, whether or not that town was in the same county. The unions were administered by elected [[board of guardians|boards of guardians]], and formed the basis for the [[registration district]]s created in 1837. Each union as a whole was assigned to a [[registration county]], which therefore differed in places from the legal counties. The registration counties were used for census reporting from 1851 to 1911.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poor Law / Registration County |url=https://visionofbritain.org.uk/types/type/PR_CNTY |website=A Vision of Britain through Time |publisher=GB Historical GIS / University of Portsmouth |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt; The unions also formed the basis for the [[sanitary district]]s created in 1872, which took on various local government functions.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guardians as Rural Sanitary Authorities: Powers and Duties under Public Health Act, 1872, and Sewage Utilization Acts |date=1872 |publisher=Knight &amp; Co |location=London |page=2 |url={{GBurl|6KPLya-ng5MC}} |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The county of [[Westmorland]] was formed in 1227.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume 2 |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=756}}&lt;/ref&gt; From then until 1889 there were generally agreed to be 39 counties in England, although there were some [[Liberty (division)|liberties]] such as the [[Liberty of Ripon]] which were independent from their host counties for judicial purposes. The [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542]] formally absorbed [[Wales]] into the kingdom of England and completed its division into [[Historic counties of Wales|13 counties]] on the English model. Contemporary lists after that sometimes included [[Monmouthshire]] as a 40th English county, on account of its assizes being included in the [[Circuit court|Oxford circuit]] rather than one of the [[Court of Great Sessions in Wales|Welsh circuits]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cockburn |first1=J. S. |title=A History of English Assizes, 1558–1714 |date=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521084490 |page=23 |url=https://books.google.com/books?id=VBU9AAAAIAAJ&amp;pg=PA23 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |page=310 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/310/mode/2up |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; The 39 historic counties were:&lt;ref name=statutesatlarge/&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Bedfordshire]]
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cornwall]]
*[[Cumberland]]
*[[Derbyshire]]
*[[Devon]]
*Dorset
*Durham
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Herefordshire]]
*Hertfordshire
*Huntingdonshire
*Kent
*Lancashire
*[[Leicestershire]]
*[[Lincolnshire]]
*[[Middlesex]]
*[[Norfolk]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*[[Nottinghamshire]]
*Oxfordshire
*[[Rutland]]
*[[Shropshire]]
*Somerset
*Staffordshire
*[[Suffolk]]
*Surrey
*[[Sussex]]
*Warwickshire
*[[Westmorland]]
*[[Wiltshire]]
*Worcestershire
*[[Yorkshire]]
{{div col end}}

===Creation of county councils===
[[File:Staffordshire Shire Hall.jpg|thumb|Many counties had a central courthouse from which they were administered, which often became the first meeting place for the county councils created in 1889, such as [[Shire Hall, Stafford]].]]

By the late 19th century, there was increasing pressure to reform the structure of English counties; [[municipal borough|borough]] councils and boards of guardians were elected, but there were no elections for county-level authorities. Some urban areas had also grown across county boundaries, creating problems in how they were administered. The [[Local Government Act 1888]] sought to address these issues. It established elected county councils, which came into being in 1889 and took over the administrative functions of the quarter sessions.&lt;ref&gt;B. Keith-Lucas, ''Government of the County in England'', The Western Political Quarterly, Vol. 9, No. 1. (March 1956), pp. 44–55.&lt;/ref&gt;

Some towns and cities were considered large enough to run their own county-level services and so were made [[county borough]]s, independent from the new county councils. [[Urban sanitary district]]s which straddled county boundaries were placed entirely in one county. A new [[County of London]] was created covering the area which had been administered by the [[Metropolitan Board of Works]] since 1856, which covered the City of London and parts of [[Middlesex]], [[Surrey]] and [[Kent]]. In those counties where the quarter sessions had been held separately for different parts of the county, separate county councils were created for each part.&lt;ref name=Thomson&gt;{{cite book | author=Thomson, D. | title=England in the Nineteenth Century (1815–1914) | year=1978}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pulling |first1=Alexander |title=A Handbook for County Authorities |date=1889 |page=3 |publisher=W. Clowes and Sons |url=https://books.google.com/books?id=L2JHAQAAMAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The area controlled by a county council was termed an [[administrative county]]. The 1888 Act also adjusted the county boundaries for all other purposes, including judicial functions, sheriffs and lieutenants, to match groups of the administrative counties and county boroughs. As such, Cambridgeshire, Lincolnshire, Northamptonshire, Suffolk and Sussex retained a single sheriff and lieutenant each, despite being split between multiple administrative counties. Yorkshire kept a single sheriff, whilst each of its ridings retained a separate lieutenant and formed their own administrative counties.&lt;ref name=bryne&gt;{{ cite book | author=Bryne, T. | title=Local Government in Britain | year=1994 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1888|year=1888|chapter=41|access-date=17 March 2024}} Section 59&lt;/ref&gt; In 1890 the [[Isle of Wight]] was made an administrative county whilst remaining part of [[Hampshire]] for other purposes.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 2) Act 1889 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukla/Vict/52-53/177/contents/enacted |website=legislation.gov.uk |publisher=The National Archives |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Constituencies were not changed by the 1888 Act and so the parliamentary counties continued to be defined as they had been when the constituencies were last [[Redistribution of Seats Act 1885|reviewed in 1885]], by reference to the counties as they had then existed.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Stanford's Parliamentary County Atlas |date=1885 |publisher=Edward Stanford |location=London |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=hWEGAAAAMAAJ |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; This led to a mismatch in some areas between the parliamentary counties and the counties as had been adjusted for all other purposes. This lasted until the constituencies were next [[Representation of the People Act 1918|reviewed in 1918]], when they were realigned to nest within the newer versions of the counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Representation of the People Act 1918|year=1918|chapter=64|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The 1888 Act used the term 'entire county' to refer to the wider version of the county, including any associated county boroughs or parts which had been made administrative counties.&lt;ref&gt;Section 100&lt;/ref&gt; The informal term 'geographical county' was also used on Ordnance Survey maps to distinguish the wider version of the county from the administrative counties.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Administrative Areas Series |url=https://maps.nls.uk/view/196758374 |website=Ordnance Survey |publisher=National Library of Scotland |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Harley |first1=John Brian |title=Ordnance Survey Maps: A descriptive manual |date=1975 |publisher=Ordnance Survey |page=82 |isbn=978-0-319-00000-7 |url=https://books.google.com/books?id=PTBBvU9_y2wC&amp;q=%22ordnance+survey%22+%22geographical+county%22 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

There were various adjustments to county boundaries after 1889. There were numerous changes following the [[Local Government Act 1894]], which converted [[rural sanitary district]]s into [[rural district]]s and established [[Parish council (England)|parish councils]], but said that districts and parishes were no longer allowed to straddle county boundaries. The number of county boroughs gradually increased, and boundaries were occasionally adjusted to accommodate urban areas which were developing across county boundaries. In 1931 the boundaries between Gloucestershire, Warwickshire, and Worcestershire were adjusted to transfer 26 parishes between the three counties, largely to eliminate the [[List of county exclaves in England and Wales 1844 - 1974|remaining exclaves]] not addressed in 1844.&lt;ref&gt;Provisional Order Confirmation (Gloucestershire, Warwickshire and Worcestershire) Act&lt;/ref&gt;

The functions of county councils gradually grew. Notable expansions in their responsibilities included taking over education from the abolished [[School boards in England and Wales|school boards]] in 1902,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education Act 1902 |url=https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318063003/https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-date=18 March 2024 |access-date=26 March 2024 |website=Education in the UK}}&lt;/ref&gt; and taking over the assistance of the poor from the abolished boards of guardians in 1930.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1929|year=1929|chapter=17|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Reforms===
[[File:English counties 1974 (named).svg|thumb|Metropolitan and non-metropolitan counties established in 1974]]

A [[Local Government Boundary Commission (1945–1949)|Local Government Boundary Commission]] was set up in 1945 which reviewed the structure of local government and recommended a significant overhaul, including extensive changes to counties and county boroughs. The commission was wound up in 1949 when the government decided not to pursue these proposals.&lt;ref name=&quot;Bevan PQ&quot;&gt;''[https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1949/mar/25/local-government-boundary-commission#S5CV0463P0_19490325_CWA_25 Hansard]'', House of Commons 5th series, vol 463, col ''74''.&lt;/ref&gt;

A [[Royal Commission on Local Government in Greater London]] was established in 1957 and a [[Local Government Commission for England (1958–1967)|Local Government Commission for England]] in 1958 to recommend new local government structures. The major outcomes of the work of the commissions came in 1965. The County of London was abolished and was replaced by the [[Greater London]] administrative area, which also included most of the remaining part of Middlesex (which was abolished as an administrative county) and areas formerly part of Surrey, Kent, Essex and Hertfordshire. Huntingdonshire was merged with the [[Soke of Peterborough]] to form [[Huntingdon and Peterborough]], and the original administrative county of Cambridgeshire was merged with the [[Isle of Ely]] to form [[Cambridgeshire and Isle of Ely]].&lt;ref name=&quot;hansard&quot;&gt;{{cite web |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |title=Local Government (East Midlands) HC Deb 09 March 1964 vol 691 cc170-211 |access-date=5 June 2008 |work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]] |date=9 March 1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626023600/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |archive-date=26 June 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

A Royal Commission on Local Government in England was set up in 1966 and produced the [[Redcliffe-Maud Report]] in 1969, which recommended the complete redrawing of local government areas in England, replacing the existing counties and districts and having most local government functions exercised by all-purpose unitary authorities. Following the change in government at the [[1970 United Kingdom general election|1970 general election]], the incoming [[Conservative Party (UK)|Conservative]] administration of [[Edward Heath]] abandoned the Redcliffe-Maud proposals, having campaigned against them as part of their election manifesto.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1970 Conservative Party Manifesto|url=http://www.conservativemanifesto.com/1970/1970-conservative-manifesto.shtml|access-date=2020-10-18|website=conservativemanifesto.com}}&lt;/ref&gt;

Instead, the Heath government produced the [[Local Government Act 1972]] which reorganised local government from 1 April 1974 into a two-tier structure of counties and districts across the whole of England apart from the Isles of Scilly and Greater London (which retained its two-tier structure of the [[Greater London Council]] and [[London boroughs]] which had been introduced in 1965). The administrative counties and county boroughs were all abolished, and the lower tier of district councils was reorganised.&lt;ref name=kingdom&gt;{{cite book |last=Kingdom|first=John |title= Government and Politics in Britain |year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=maud&gt;{{cite book |author=Redcliffe-Maud &amp; Wood, B. |title=English Local Government Reformed |year=1974 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sandford |first1=Mark |title=Long shadows: 50 years of the Local Government Act 1972 |url=https://commonslibrary.parliament.uk/long-shadows-50-years-of-the-local-government-act-1972/ |website=House of Commons Library |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024 |date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;

The Heath government also reformed the judicial functions which had been organised by geographical counties; the [[Courts Act 1971]] abolished the quarter sessions and assizes with effect from 1972.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Courts Act 1971|year=1971|chapter=23|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;{{efn|Despite the name, [[County Court (England and Wales)|county courts]] were not arranged by counties but by separately defined county court districts.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Udall |first1=Henry |title=The New County Courts Act |date=1846 |publisher=V. and R. Stevens, and G. S. Norton |location=London |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=bXhjAAAAcAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;}} The sheriffs and lieutenants continued to exist, but both roles had lost powers to become largely ceremonial by the time of the 1970s reforms. As such, following the loss of judicial functions in 1972, the counties' roles were the administrative functions of local government, plus the limited ceremonial roles of the sheriffs and lieutenants. As part of the reforms under the Local Government Act 1972 the post of sheriff was renamed '[[high sheriff]]', and both they and the lieutenants were appointed to the new counties created in 1974.&lt;ref name=1972section216&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1972|year=1972|chapter=70|section=216|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Whilst the administrative counties and county boroughs were abolished in 1974, the wider geographical or historic counties were not explicitly abolished by the 1972 Act, albeit they were left with no administrative or ceremonial functions.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrating the historic counties of England |url=https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england |website=Ministry of Housing, Communities and Local Government |access-date=18 March 2024 |date=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Following the 1974 reforms there were 45 counties, six of which were classed as metropolitan counties, covering the larger urban areas:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]]
*[[Merseyside]]
*[[South Yorkshire]]
*[[Tyne and Wear]]
*[[West Midlands (county)|West Midlands]]
*[[West Yorkshire]]
{{div col end}}

The other 39 counties were classed as non-metropolitan counties:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Avon (county)|Avon]]
*Bedfordshire
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cleveland (county)|Cleveland]]
*Cornwall
*[[Cumbria]]
*Derbyshire
*Devon
*Dorset
*Durham
*[[East Sussex]]
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Hereford and Worcester]]
*Hertfordshire
*[[Humberside]]
*Isle of Wight
*Kent
*Lancashire
*Leicestershire
*Lincolnshire
*Norfolk
*[[North Yorkshire]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*Nottinghamshire
*Oxfordshire
*Shropshire
*Somerset
*Staffordshire
*Suffolk
*Surrey
*Warwickshire
*[[West Sussex]]
*Wiltshire
{{div col end}}
Most of the non-metropolitan counties retained the names of historic counties and were defined by reference to the administrative and geographical counties which preceded them, retaining the same or similar boundaries where practicable. Whilst the Heath government had rejected the more radical Radcliffe-Maud proposals, they did still make adjustments to boundaries where they concluded they were necessary to better align with functional economic areas. For example, the north-western part of [[Berkshire]] was transferred to [[Oxfordshire]] on account of being separated from the rest of Berkshire by the [[Berkshire Downs]] hills and having better connections to the city of [[Oxford]] than to Berkshire's largest town and administrative centre of [[Reading, Berkshire|Reading]]. Similarly, [[Gatwick Airport]] was transferred from [[Surrey]] to [[West Sussex]] so that it could be in the same county as [[Crawley]], the adjoining [[New towns in the United Kingdom|new town]].&lt;ref name=hampton&gt;{{ cite book | author=Hampton, W. | title=Local Government and Urban Politics | year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ministry of Housing, Communities &amp; Local Government |title=England's traditional counties |url=https://www.gov.uk/government/collections/englands-traditional-counties |publisher=HM Government |access-date=28 July 2018 |date=1 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Current and historic counties |url=https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac |publisher=Department for Communities and Local Government |access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Four of the non-metropolitan counties established in 1974 were given names that had not previously been used for counties: [[Avon (county)|Avon]], [[Cleveland (county)|Cleveland]], [[Cumbria]], and [[Humberside]]. Another was a merger of two former counties and combined both their names: [[Hereford and Worcester]]. The pre-1974 counties of Cumberland, Rutland, Westmorland, and Huntingdon and Peterborough were considered too small to function efficiently as separate counties, and did not have their names taken forward by new counties. Cumberland and Westmorland were both incorporated into Cumbria (alongside parts of Lancashire and Yorkshire). Huntingdon and [[City of Peterborough|Peterborough]] became lower-tier districts within Cambridgeshire, and Rutland was made a district of Leicestershire.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The English Non-metropolitan Districts (Names) Order 1973|year=1973|number=551|access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Further changes===
{{Image frame
| width=220
| caption=Evolution of the metropolitan and non-metropolitan counties
| align=right
| innerstyle=font-size: 92%; background:#FBFBFB;
| content={{switcher
  | default = 8
  | [[File:English counties 1974.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1974 to 31 March 1996
  | 1974–1996
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1996.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1996 to 31 March 1997
  | 1996–1997
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1997.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1997 to 31 March 1998
  | 1997–1998
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1998.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1998 to 31 March 2009
  | 1998–2009
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 2009.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2009 to 31 March 2019
  | 2009–2019
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2019.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2019 to 31 March 2021
  | 2019–2021
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2021.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2021 to 31 March 2023
  | 2021–2023
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg|220px]]&lt;br /&gt;from 1 April 2023
  | 2023–
  }}
}}
{{further|Local Government Commission for England (1992)}}

The metropolitan county councils were abolished in 1986 after just 12 years in operation. The Greater London Council was abolished at the same time. The metropolitan counties and Greater London continued to legally exist as geographic areas and retained their high sheriffs and lieutenants despite the loss of their upper-tier councils. The lower-tier [[metropolitan borough]]s and London boroughs took on the functions of the abolished councils, with some functions (such as emergency services, civil defence and public transport) being delivered through joint committees.&lt;ref name=1985act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1985|year=1985|chapter=51|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[1990s UK local government reform|reform in the 1990s]] allowed the creation of non-metropolitan counties containing a single district, where one council performed both county and district functions. These became informally known as [[unitary authorities of England|unitary authorities]].&lt;ref name=politics_uk&gt;{{ cite book |title=Politics UK |year=2004 |publisher=Pearson |edition=5th |last1=Jones |first1=Bill |last2=Kavanagh |first2=Dennis |last3=Moran |first3=Michael |last4=Norton |first4=Philip |isbn=0582423333}}&lt;/ref&gt; The first was the Isle of Wight, where the two districts were abolished and the county council took over their functions in 1995.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Isle of Wight (Structural Change) Order 1994|year=1994|number=1210}}&lt;/ref&gt;

In 1996, Avon, Cleveland and Humberside were abolished after just 22 years in existence. None of those three had attracted much public loyalty, and there had been campaigns to abolish them, especially in the case of Humberside.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Reorganisation (Humberside), 26 May 1994 |url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1994-05-26/debates/c140b038-b418-4cc4-8547-9a6fc563fb4a/LocalGovernmentReorganisation(Humberside) |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; Those three counties were split into unitary authorities, each of which was legally a new non-metropolitan county and a district covering the same area, with the district council also performing county functions. Rather than appoint lieutenants and high sheriffs for these new counties created in 1996, it was decided to resurrect the pre-1974 practice of defining counties for the purposes of lieutenancy and shrievalty separately from the local government counties.&lt;ref name=1995regs&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Local Government Changes for England (Miscellaneous Provision) Regulations 1995|year=1995|number=1748|access-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1997act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Lieutenancies Act 1997|year=1997|chapter=23|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Several other unitary authorities were created between 1996 and 1998. Many of these were districts based on larger towns and cities, including several places that had been county boroughs prior to 1974. Being made unitary authorities therefore effectively restored the pre-1974 powers in such cases. Whilst these unitary authorities are legally all non-metropolitan counties, they are rarely referred to as counties other than in the context of local government law.

The pre-1974 counties of Rutland, Herefordshire and Worcestershire also regained their independence. Rutland was made a unitary authority in 1997,&lt;ref name=LeicestershireandRutland&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=507|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; and in 1998 Herefordshire was made a unitary authority and Worcestershire was re-established as a two-tier county.&lt;ref name=HerefordandWorcester&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Hereford and Worcester (Structural, Boundary and Electoral Changes) Order 1996|year=1996|number=1867|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; [[Berkshire County Council]] was abolished in 1998 and the county's six districts became unitary authorities, but unusually the non-metropolitan county of Berkshire was not abolished. The six Berkshire unitary authorities are the only ones not to also be non-metropolitan counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Berkshire (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=1879|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[2009 structural changes to local government in England|reforms in 2009]] and between [[2019–2023 structural changes to local government in England|2019 and 2023]] saw more unitary authorities created within the non-metropolitan counties. Since the most recent changes in 2023, England outside Greater London and the Isles of Scilly has been divided into 84 metropolitan and non-metropolitan counties for local government purposes. The 48 ceremonial counties used for the purposes of lieutenancy have been unchanged since 1998.

== Local government ==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>adwteg2hii6zhde44sluv5evjt8opp2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416525</id>
      <parentid>416524</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T17:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62797" sha1="j91p5twiw1xti0ts1luk3rhm9fe3w3j" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

Counties are also frequently used for non-administrative purposes, including culture, tourism and sport, with many organisations, clubs and leagues being organised on a county basis. For the purpose of sorting and delivering mail, England was divided into [[Postal counties of the United Kingdom|postal counties]] until 1996; they were then abandoned by [[Royal Mail]] in favour of [[postcodes in the United Kingdom|postcodes]].

==History==
[[فائل:English_ceremonial_counties_1998.svg|thumb|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
===Origins===
{{main|Historic counties of England}}
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]

Most of the historic English counties were established between the 7th and 11th centuries.&lt;ref name=aspects&gt;{{ cite book | publisher=Her Majesty's Stationery Office | title=Aspects of Britain: Local Government | year=1996}}&lt;/ref&gt; Counties were initially used for the administration of justice and organisation of the militia, all overseen by a sheriff. The sheriff was usually appointed by the monarch but in some cases, known as the [[county palatine|counties palatine]], the right to appoint sheriffs rested elsewhere; for example with the [[Bishop of Durham]] for [[County Durham]], and with the [[Earl of Chester]] for [[Cheshire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=287, 310–318|url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/286/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Records of the Palatine of Durham |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C91 |website=The National Archives |access-date=16 March 2024}}&lt;/ref&gt;

A county's magistrates sat four times a year as the [[quarter sessions]]. For more serious cases judges visited each county twice a year for the [[assizes]]. In some larger counties the practice arose of holding the quarter sessions separately for subdivisions of the county, including the [[Riding (division)|Ridings]] of [[Yorkshire]], the [[Parts of Lincolnshire]] and the [[East Sussex|Eastern]] and [[West Sussex|Western]] divisions of [[Sussex]]. The quarter sessions were also gradually given various civil functions, such as providing asylums, maintaining main roads and bridges, and the regulation of alehouses.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Landau |first1=Norma |title=The Justices of the Peace 1679–1760 |date=2023 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=9780520312340 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=rqXeEAAAQBAJ&amp;pg=PA41 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

When [[Parliament of England|parliament]]s began to be called from the 13th century onwards, the counties formed part of the system for electing [[Member of Parliament (United Kingdom)|members of parliament]]. Certain towns and cities were [[parliamentary borough]]s sending their own representatives, and the remainder of each county served as a [[county constituency]], with the MPs for such constituencies being known as [[knights of the shire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume II |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=xvi}}&lt;/ref&gt;

From [[Tudor period|Tudor]] times onwards a [[lord-lieutenant]] was appointed to oversee the militia, taking some of the functions previously held by the sheriff.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Anson |first1=William R. |title=The Law and Custom of the Constitution: Part 2 |date=1892 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |page=236 |url=https://books.google.com/books?id=P-41AQAAMAAJ&amp;pg=PA236 |access-date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; Some larger towns and cities were made self-governing [[county corporate|counties corporate]], starting with [[London]] in {{circa|1132}},{{efn|The charter of [[Henry I of England|Henry I]] which gave London the right to appoint its own sheriffs is undated, but the evidence suggests it was issued between 1130 and 1133, with sometime around Easter 1132 considered the most likely date.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tatlock |first1=J. S. P. |title=The Date of Henry I's Charter to London |journal=Speculum |date=October 1936 |volume=11 |issue=4 |pages=461–469 |doi=10.2307/2848538 |jstor=2848538 |url=https://www.jstor.org/stable/2848538 |access-date=17 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;}} with the right to hold their own courts and appoint their own sheriffs. The counties corporate continued to be deemed part of the wider county for the purposes of lieutenancy, with the exception of London which had its own lieutenants. The Ridings of Yorkshire had their own lieutenants from 1660 onwards. Sometimes smaller counties shared either a sheriff or lieutenant; the same person was usually appointed to be lieutenant of both [[Cumberland]] and [[Westmorland]] until 1876, whilst [[Cambridgeshire]] and [[Huntingdonshire]] shared a sheriff until 1965.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=284–286 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/284/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=statutesatlarge&gt;{{cite book |title=The Statutes at Large |date=1798 |page=426 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Imy3W_M5mtIC&amp;pg=PA426 |access-date=18 February 2024 |chapter=Militia Act 1796 (37 Geo. 3 c. 3)|publisher=M. Baskett }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Militia Act |date=1882 |page=21 |publisher=Sweet &amp; Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=N4pCAQAAMAAJ&amp;pg=RA2-PA21 |access-date=18 February 2024}}&lt;/ref&gt;

The counties' role as constituencies effectively ceased following the [[Reform Act 1832]] and the associated [[Parliamentary Boundaries Act 1832]]. Most counties were divided into smaller constituencies, with the group of constituencies within each county being termed the 'parliamentary county'.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Parliamentary Boundaries Act |date=1832 |url=https://books.google.com/books?id=Uq0uAAAAIAAJ&amp;pg=PA300 |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

County boundaries were sometimes adjusted, for example by some of the [[Inclosure Acts]] of the 18th and 19th centuries.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A History of the County of Oxford: Volume 6 |date=1959 |publisher=Victoria County History |location=London |pages=324–333 |url=https://www.british-history.ac.uk/vch/oxon/vol6/pp324-333 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; County and other boundaries were not centrally recorded with any accuracy before the 19th century, but were instead known by local knowledge and custom. When the [[Ordnance Survey]] started producing large scale maps, they had to undertake extensive research with locals to establish where exactly the boundaries were. Boundaries were recorded by the Ordnance Survey gradually in a process which started in 1841 and was not fully completed until 1888.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fletcher |first1=David |title=The Ordnance Survey's Nineteenth Century Boundary Survey: Context, Characteristics and Impact |journal=Imago Mundi |date=1999 |volume=51 |pages=131–146 |doi=10.1080/03085699908592906 |jstor=1151445 |url=https://www.jstor.org/stable/1151445 |access-date=18 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Many counties had detached [[exclave]]s, away from the main body of the county. Most exclaves were eliminated by boundary adjustments under the [[Counties (Detached Parts) Act 1844]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Counties (Detached Parts) Act 1844|year=1844|chapter=61|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[Poor Law Amendment Act 1834]] created [[poor law union]]s, which were defined as groups of [[civil parish|parishes]] and frequently crossed county boundaries. Parishes were typically assigned to a union centred on a nearby town, whether or not that town was in the same county. The unions were administered by elected [[board of guardians|boards of guardians]], and formed the basis for the [[registration district]]s created in 1837. Each union as a whole was assigned to a [[registration county]], which therefore differed in places from the legal counties. The registration counties were used for census reporting from 1851 to 1911.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poor Law / Registration County |url=https://visionofbritain.org.uk/types/type/PR_CNTY |website=A Vision of Britain through Time |publisher=GB Historical GIS / University of Portsmouth |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt; The unions also formed the basis for the [[sanitary district]]s created in 1872, which took on various local government functions.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guardians as Rural Sanitary Authorities: Powers and Duties under Public Health Act, 1872, and Sewage Utilization Acts |date=1872 |publisher=Knight &amp; Co |location=London |page=2 |url={{GBurl|6KPLya-ng5MC}} |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The county of [[Westmorland]] was formed in 1227.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume 2 |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=756}}&lt;/ref&gt; From then until 1889 there were generally agreed to be 39 counties in England, although there were some [[Liberty (division)|liberties]] such as the [[Liberty of Ripon]] which were independent from their host counties for judicial purposes. The [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542]] formally absorbed [[Wales]] into the kingdom of England and completed its division into [[Historic counties of Wales|13 counties]] on the English model. Contemporary lists after that sometimes included [[Monmouthshire]] as a 40th English county, on account of its assizes being included in the [[Circuit court|Oxford circuit]] rather than one of the [[Court of Great Sessions in Wales|Welsh circuits]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cockburn |first1=J. S. |title=A History of English Assizes, 1558–1714 |date=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521084490 |page=23 |url=https://books.google.com/books?id=VBU9AAAAIAAJ&amp;pg=PA23 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |page=310 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/310/mode/2up |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; The 39 historic counties were:&lt;ref name=statutesatlarge/&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Bedfordshire]]
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cornwall]]
*[[Cumberland]]
*[[Derbyshire]]
*[[Devon]]
*Dorset
*Durham
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Herefordshire]]
*Hertfordshire
*Huntingdonshire
*Kent
*Lancashire
*[[Leicestershire]]
*[[Lincolnshire]]
*[[Middlesex]]
*[[Norfolk]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*[[Nottinghamshire]]
*Oxfordshire
*[[Rutland]]
*[[Shropshire]]
*Somerset
*Staffordshire
*[[Suffolk]]
*Surrey
*[[Sussex]]
*Warwickshire
*[[Westmorland]]
*[[Wiltshire]]
*Worcestershire
*[[Yorkshire]]
{{div col end}}

===Creation of county councils===
[[File:Staffordshire Shire Hall.jpg|thumb|Many counties had a central courthouse from which they were administered, which often became the first meeting place for the county councils created in 1889, such as [[Shire Hall, Stafford]].]]

By the late 19th century, there was increasing pressure to reform the structure of English counties; [[municipal borough|borough]] councils and boards of guardians were elected, but there were no elections for county-level authorities. Some urban areas had also grown across county boundaries, creating problems in how they were administered. The [[Local Government Act 1888]] sought to address these issues. It established elected county councils, which came into being in 1889 and took over the administrative functions of the quarter sessions.&lt;ref&gt;B. Keith-Lucas, ''Government of the County in England'', The Western Political Quarterly, Vol. 9, No. 1. (March 1956), pp. 44–55.&lt;/ref&gt;

Some towns and cities were considered large enough to run their own county-level services and so were made [[county borough]]s, independent from the new county councils. [[Urban sanitary district]]s which straddled county boundaries were placed entirely in one county. A new [[County of London]] was created covering the area which had been administered by the [[Metropolitan Board of Works]] since 1856, which covered the City of London and parts of [[Middlesex]], [[Surrey]] and [[Kent]]. In those counties where the quarter sessions had been held separately for different parts of the county, separate county councils were created for each part.&lt;ref name=Thomson&gt;{{cite book | author=Thomson, D. | title=England in the Nineteenth Century (1815–1914) | year=1978}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pulling |first1=Alexander |title=A Handbook for County Authorities |date=1889 |page=3 |publisher=W. Clowes and Sons |url=https://books.google.com/books?id=L2JHAQAAMAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The area controlled by a county council was termed an [[administrative county]]. The 1888 Act also adjusted the county boundaries for all other purposes, including judicial functions, sheriffs and lieutenants, to match groups of the administrative counties and county boroughs. As such, Cambridgeshire, Lincolnshire, Northamptonshire, Suffolk and Sussex retained a single sheriff and lieutenant each, despite being split between multiple administrative counties. Yorkshire kept a single sheriff, whilst each of its ridings retained a separate lieutenant and formed their own administrative counties.&lt;ref name=bryne&gt;{{ cite book | author=Bryne, T. | title=Local Government in Britain | year=1994 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1888|year=1888|chapter=41|access-date=17 March 2024}} Section 59&lt;/ref&gt; In 1890 the [[Isle of Wight]] was made an administrative county whilst remaining part of [[Hampshire]] for other purposes.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 2) Act 1889 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukla/Vict/52-53/177/contents/enacted |website=legislation.gov.uk |publisher=The National Archives |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Constituencies were not changed by the 1888 Act and so the parliamentary counties continued to be defined as they had been when the constituencies were last [[Redistribution of Seats Act 1885|reviewed in 1885]], by reference to the counties as they had then existed.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Stanford's Parliamentary County Atlas |date=1885 |publisher=Edward Stanford |location=London |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=hWEGAAAAMAAJ |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; This led to a mismatch in some areas between the parliamentary counties and the counties as had been adjusted for all other purposes. This lasted until the constituencies were next [[Representation of the People Act 1918|reviewed in 1918]], when they were realigned to nest within the newer versions of the counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Representation of the People Act 1918|year=1918|chapter=64|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The 1888 Act used the term 'entire county' to refer to the wider version of the county, including any associated county boroughs or parts which had been made administrative counties.&lt;ref&gt;Section 100&lt;/ref&gt; The informal term 'geographical county' was also used on Ordnance Survey maps to distinguish the wider version of the county from the administrative counties.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Administrative Areas Series |url=https://maps.nls.uk/view/196758374 |website=Ordnance Survey |publisher=National Library of Scotland |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Harley |first1=John Brian |title=Ordnance Survey Maps: A descriptive manual |date=1975 |publisher=Ordnance Survey |page=82 |isbn=978-0-319-00000-7 |url=https://books.google.com/books?id=PTBBvU9_y2wC&amp;q=%22ordnance+survey%22+%22geographical+county%22 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

There were various adjustments to county boundaries after 1889. There were numerous changes following the [[Local Government Act 1894]], which converted [[rural sanitary district]]s into [[rural district]]s and established [[Parish council (England)|parish councils]], but said that districts and parishes were no longer allowed to straddle county boundaries. The number of county boroughs gradually increased, and boundaries were occasionally adjusted to accommodate urban areas which were developing across county boundaries. In 1931 the boundaries between Gloucestershire, Warwickshire, and Worcestershire were adjusted to transfer 26 parishes between the three counties, largely to eliminate the [[List of county exclaves in England and Wales 1844 - 1974|remaining exclaves]] not addressed in 1844.&lt;ref&gt;Provisional Order Confirmation (Gloucestershire, Warwickshire and Worcestershire) Act&lt;/ref&gt;

The functions of county councils gradually grew. Notable expansions in their responsibilities included taking over education from the abolished [[School boards in England and Wales|school boards]] in 1902,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education Act 1902 |url=https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318063003/https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-date=18 March 2024 |access-date=26 March 2024 |website=Education in the UK}}&lt;/ref&gt; and taking over the assistance of the poor from the abolished boards of guardians in 1930.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1929|year=1929|chapter=17|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Reforms===
[[File:English counties 1974 (named).svg|thumb|Metropolitan and non-metropolitan counties established in 1974]]

A [[Local Government Boundary Commission (1945–1949)|Local Government Boundary Commission]] was set up in 1945 which reviewed the structure of local government and recommended a significant overhaul, including extensive changes to counties and county boroughs. The commission was wound up in 1949 when the government decided not to pursue these proposals.&lt;ref name=&quot;Bevan PQ&quot;&gt;''[https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1949/mar/25/local-government-boundary-commission#S5CV0463P0_19490325_CWA_25 Hansard]'', House of Commons 5th series, vol 463, col ''74''.&lt;/ref&gt;

A [[Royal Commission on Local Government in Greater London]] was established in 1957 and a [[Local Government Commission for England (1958–1967)|Local Government Commission for England]] in 1958 to recommend new local government structures. The major outcomes of the work of the commissions came in 1965. The County of London was abolished and was replaced by the [[Greater London]] administrative area, which also included most of the remaining part of Middlesex (which was abolished as an administrative county) and areas formerly part of Surrey, Kent, Essex and Hertfordshire. Huntingdonshire was merged with the [[Soke of Peterborough]] to form [[Huntingdon and Peterborough]], and the original administrative county of Cambridgeshire was merged with the [[Isle of Ely]] to form [[Cambridgeshire and Isle of Ely]].&lt;ref name=&quot;hansard&quot;&gt;{{cite web |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |title=Local Government (East Midlands) HC Deb 09 March 1964 vol 691 cc170-211 |access-date=5 June 2008 |work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]] |date=9 March 1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626023600/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |archive-date=26 June 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

A Royal Commission on Local Government in England was set up in 1966 and produced the [[Redcliffe-Maud Report]] in 1969, which recommended the complete redrawing of local government areas in England, replacing the existing counties and districts and having most local government functions exercised by all-purpose unitary authorities. Following the change in government at the [[1970 United Kingdom general election|1970 general election]], the incoming [[Conservative Party (UK)|Conservative]] administration of [[Edward Heath]] abandoned the Redcliffe-Maud proposals, having campaigned against them as part of their election manifesto.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1970 Conservative Party Manifesto|url=http://www.conservativemanifesto.com/1970/1970-conservative-manifesto.shtml|access-date=2020-10-18|website=conservativemanifesto.com}}&lt;/ref&gt;

Instead, the Heath government produced the [[Local Government Act 1972]] which reorganised local government from 1 April 1974 into a two-tier structure of counties and districts across the whole of England apart from the Isles of Scilly and Greater London (which retained its two-tier structure of the [[Greater London Council]] and [[London boroughs]] which had been introduced in 1965). The administrative counties and county boroughs were all abolished, and the lower tier of district councils was reorganised.&lt;ref name=kingdom&gt;{{cite book |last=Kingdom|first=John |title= Government and Politics in Britain |year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=maud&gt;{{cite book |author=Redcliffe-Maud &amp; Wood, B. |title=English Local Government Reformed |year=1974 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sandford |first1=Mark |title=Long shadows: 50 years of the Local Government Act 1972 |url=https://commonslibrary.parliament.uk/long-shadows-50-years-of-the-local-government-act-1972/ |website=House of Commons Library |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024 |date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;

The Heath government also reformed the judicial functions which had been organised by geographical counties; the [[Courts Act 1971]] abolished the quarter sessions and assizes with effect from 1972.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Courts Act 1971|year=1971|chapter=23|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;{{efn|Despite the name, [[County Court (England and Wales)|county courts]] were not arranged by counties but by separately defined county court districts.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Udall |first1=Henry |title=The New County Courts Act |date=1846 |publisher=V. and R. Stevens, and G. S. Norton |location=London |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=bXhjAAAAcAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;}} The sheriffs and lieutenants continued to exist, but both roles had lost powers to become largely ceremonial by the time of the 1970s reforms. As such, following the loss of judicial functions in 1972, the counties' roles were the administrative functions of local government, plus the limited ceremonial roles of the sheriffs and lieutenants. As part of the reforms under the Local Government Act 1972 the post of sheriff was renamed '[[high sheriff]]', and both they and the lieutenants were appointed to the new counties created in 1974.&lt;ref name=1972section216&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1972|year=1972|chapter=70|section=216|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Whilst the administrative counties and county boroughs were abolished in 1974, the wider geographical or historic counties were not explicitly abolished by the 1972 Act, albeit they were left with no administrative or ceremonial functions.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrating the historic counties of England |url=https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england |website=Ministry of Housing, Communities and Local Government |access-date=18 March 2024 |date=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Following the 1974 reforms there were 45 counties, six of which were classed as metropolitan counties, covering the larger urban areas:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]]
*[[Merseyside]]
*[[South Yorkshire]]
*[[Tyne and Wear]]
*[[West Midlands (county)|West Midlands]]
*[[West Yorkshire]]
{{div col end}}

The other 39 counties were classed as non-metropolitan counties:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Avon (county)|Avon]]
*Bedfordshire
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cleveland (county)|Cleveland]]
*Cornwall
*[[Cumbria]]
*Derbyshire
*Devon
*Dorset
*Durham
*[[East Sussex]]
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Hereford and Worcester]]
*Hertfordshire
*[[Humberside]]
*Isle of Wight
*Kent
*Lancashire
*Leicestershire
*Lincolnshire
*Norfolk
*[[North Yorkshire]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*Nottinghamshire
*Oxfordshire
*Shropshire
*Somerset
*Staffordshire
*Suffolk
*Surrey
*Warwickshire
*[[West Sussex]]
*Wiltshire
{{div col end}}
Most of the non-metropolitan counties retained the names of historic counties and were defined by reference to the administrative and geographical counties which preceded them, retaining the same or similar boundaries where practicable. Whilst the Heath government had rejected the more radical Radcliffe-Maud proposals, they did still make adjustments to boundaries where they concluded they were necessary to better align with functional economic areas. For example, the north-western part of [[Berkshire]] was transferred to [[Oxfordshire]] on account of being separated from the rest of Berkshire by the [[Berkshire Downs]] hills and having better connections to the city of [[Oxford]] than to Berkshire's largest town and administrative centre of [[Reading, Berkshire|Reading]]. Similarly, [[Gatwick Airport]] was transferred from [[Surrey]] to [[West Sussex]] so that it could be in the same county as [[Crawley]], the adjoining [[New towns in the United Kingdom|new town]].&lt;ref name=hampton&gt;{{ cite book | author=Hampton, W. | title=Local Government and Urban Politics | year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ministry of Housing, Communities &amp; Local Government |title=England's traditional counties |url=https://www.gov.uk/government/collections/englands-traditional-counties |publisher=HM Government |access-date=28 July 2018 |date=1 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Current and historic counties |url=https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac |publisher=Department for Communities and Local Government |access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Four of the non-metropolitan counties established in 1974 were given names that had not previously been used for counties: [[Avon (county)|Avon]], [[Cleveland (county)|Cleveland]], [[Cumbria]], and [[Humberside]]. Another was a merger of two former counties and combined both their names: [[Hereford and Worcester]]. The pre-1974 counties of Cumberland, Rutland, Westmorland, and Huntingdon and Peterborough were considered too small to function efficiently as separate counties, and did not have their names taken forward by new counties. Cumberland and Westmorland were both incorporated into Cumbria (alongside parts of Lancashire and Yorkshire). Huntingdon and [[City of Peterborough|Peterborough]] became lower-tier districts within Cambridgeshire, and Rutland was made a district of Leicestershire.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The English Non-metropolitan Districts (Names) Order 1973|year=1973|number=551|access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Further changes===
{{Image frame
| width=220
| caption=Evolution of the metropolitan and non-metropolitan counties
| align=right
| innerstyle=font-size: 92%; background:#FBFBFB;
| content={{switcher
  | default = 8
  | [[File:English counties 1974.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1974 to 31 March 1996
  | 1974–1996
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1996.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1996 to 31 March 1997
  | 1996–1997
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1997.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1997 to 31 March 1998
  | 1997–1998
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1998.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1998 to 31 March 2009
  | 1998–2009
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 2009.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2009 to 31 March 2019
  | 2009–2019
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2019.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2019 to 31 March 2021
  | 2019–2021
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2021.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2021 to 31 March 2023
  | 2021–2023
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg|220px]]&lt;br /&gt;from 1 April 2023
  | 2023–
  }}
}}
{{further|Local Government Commission for England (1992)}}

The metropolitan county councils were abolished in 1986 after just 12 years in operation. The Greater London Council was abolished at the same time. The metropolitan counties and Greater London continued to legally exist as geographic areas and retained their high sheriffs and lieutenants despite the loss of their upper-tier councils. The lower-tier [[metropolitan borough]]s and London boroughs took on the functions of the abolished councils, with some functions (such as emergency services, civil defence and public transport) being delivered through joint committees.&lt;ref name=1985act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1985|year=1985|chapter=51|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[1990s UK local government reform|reform in the 1990s]] allowed the creation of non-metropolitan counties containing a single district, where one council performed both county and district functions. These became informally known as [[unitary authorities of England|unitary authorities]].&lt;ref name=politics_uk&gt;{{ cite book |title=Politics UK |year=2004 |publisher=Pearson |edition=5th |last1=Jones |first1=Bill |last2=Kavanagh |first2=Dennis |last3=Moran |first3=Michael |last4=Norton |first4=Philip |isbn=0582423333}}&lt;/ref&gt; The first was the Isle of Wight, where the two districts were abolished and the county council took over their functions in 1995.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Isle of Wight (Structural Change) Order 1994|year=1994|number=1210}}&lt;/ref&gt;

In 1996, Avon, Cleveland and Humberside were abolished after just 22 years in existence. None of those three had attracted much public loyalty, and there had been campaigns to abolish them, especially in the case of Humberside.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Reorganisation (Humberside), 26 May 1994 |url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1994-05-26/debates/c140b038-b418-4cc4-8547-9a6fc563fb4a/LocalGovernmentReorganisation(Humberside) |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; Those three counties were split into unitary authorities, each of which was legally a new non-metropolitan county and a district covering the same area, with the district council also performing county functions. Rather than appoint lieutenants and high sheriffs for these new counties created in 1996, it was decided to resurrect the pre-1974 practice of defining counties for the purposes of lieutenancy and shrievalty separately from the local government counties.&lt;ref name=1995regs&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Local Government Changes for England (Miscellaneous Provision) Regulations 1995|year=1995|number=1748|access-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1997act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Lieutenancies Act 1997|year=1997|chapter=23|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Several other unitary authorities were created between 1996 and 1998. Many of these were districts based on larger towns and cities, including several places that had been county boroughs prior to 1974. Being made unitary authorities therefore effectively restored the pre-1974 powers in such cases. Whilst these unitary authorities are legally all non-metropolitan counties, they are rarely referred to as counties other than in the context of local government law.

The pre-1974 counties of Rutland, Herefordshire and Worcestershire also regained their independence. Rutland was made a unitary authority in 1997,&lt;ref name=LeicestershireandRutland&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=507|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; and in 1998 Herefordshire was made a unitary authority and Worcestershire was re-established as a two-tier county.&lt;ref name=HerefordandWorcester&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Hereford and Worcester (Structural, Boundary and Electoral Changes) Order 1996|year=1996|number=1867|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; [[Berkshire County Council]] was abolished in 1998 and the county's six districts became unitary authorities, but unusually the non-metropolitan county of Berkshire was not abolished. The six Berkshire unitary authorities are the only ones not to also be non-metropolitan counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Berkshire (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=1879|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[2009 structural changes to local government in England|reforms in 2009]] and between [[2019–2023 structural changes to local government in England|2019 and 2023]] saw more unitary authorities created within the non-metropolitan counties. Since the most recent changes in 2023, England outside Greater London and the Isles of Scilly has been divided into 84 metropolitan and non-metropolitan counties for local government purposes. The 48 ceremonial counties used for the purposes of lieutenancy have been unchanged since 1998.

== Local government ==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>j91p5twiw1xti0ts1luk3rhm9fe3w3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416559</id>
      <parentid>416525</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T02:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62806" sha1="2r45woo5l2kc6a6dnvv3v41723gfiw6" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

Counties are also frequently used for non-administrative purposes, including culture, tourism and sport, with many organisations, clubs and leagues being organised on a county basis. For the purpose of sorting and delivering mail, England was divided into [[Postal counties of the United Kingdom|postal counties]] until 1996; they were then abandoned by [[Royal Mail]] in favour of [[postcodes in the United Kingdom|postcodes]].

==History==
[[فائل:English_ceremonial_counties_1998.svg|thumb|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
===Origins===
{{main|Historic counties of England}}
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]

Most of the historic English counties were established between the 7th and 11th centuries.&lt;ref name=aspects&gt;{{ cite book | publisher=Her Majesty's Stationery Office | title=Aspects of Britain: Local Government | year=1996}}&lt;/ref&gt; Counties were initially used for the administration of justice and organisation of the militia, all overseen by a sheriff. The sheriff was usually appointed by the monarch but in some cases, known as the [[county palatine|counties palatine]], the right to appoint sheriffs rested elsewhere; for example with the [[Bishop of Durham]] for [[County Durham]], and with the [[Earl of Chester]] for [[Cheshire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=287, 310–318|url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/286/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Records of the Palatine of Durham |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C91 |website=The National Archives |access-date=16 March 2024}}&lt;/ref&gt;

A county's magistrates sat four times a year as the [[quarter sessions]]. For more serious cases judges visited each county twice a year for the [[assizes]]. In some larger counties the practice arose of holding the quarter sessions separately for subdivisions of the county, including the [[Riding (division)|Ridings]] of [[Yorkshire]], the [[Parts of Lincolnshire]] and the [[East Sussex|Eastern]] and [[West Sussex|Western]] divisions of [[Sussex]]. The quarter sessions were also gradually given various civil functions, such as providing asylums, maintaining main roads and bridges, and the regulation of alehouses.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Landau |first1=Norma |title=The Justices of the Peace 1679–1760 |date=2023 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=9780520312340 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=rqXeEAAAQBAJ&amp;pg=PA41 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

When [[Parliament of England|parliament]]s began to be called from the 13th century onwards, the counties formed part of the system for electing [[Member of Parliament (United Kingdom)|members of parliament]]. Certain towns and cities were [[parliamentary borough]]s sending their own representatives, and the remainder of each county served as a [[county constituency]], with the MPs for such constituencies being known as [[knights of the shire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume II |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=xvi}}&lt;/ref&gt;

From [[Tudor period|Tudor]] times onwards a [[lord-lieutenant]] was appointed to oversee the militia, taking some of the functions previously held by the sheriff.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Anson |first1=William R. |title=The Law and Custom of the Constitution: Part 2 |date=1892 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |page=236 |url=https://books.google.com/books?id=P-41AQAAMAAJ&amp;pg=PA236 |access-date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; Some larger towns and cities were made self-governing [[county corporate|counties corporate]], starting with [[London]] in {{circa|1132}},{{efn|The charter of [[Henry I of England|Henry I]] which gave London the right to appoint its own sheriffs is undated, but the evidence suggests it was issued between 1130 and 1133, with sometime around Easter 1132 considered the most likely date.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tatlock |first1=J. S. P. |title=The Date of Henry I's Charter to London |journal=Speculum |date=October 1936 |volume=11 |issue=4 |pages=461–469 |doi=10.2307/2848538 |jstor=2848538 |url=https://www.jstor.org/stable/2848538 |access-date=17 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;}} with the right to hold their own courts and appoint their own sheriffs. The counties corporate continued to be deemed part of the wider county for the purposes of lieutenancy, with the exception of London which had its own lieutenants. The Ridings of Yorkshire had their own lieutenants from 1660 onwards. Sometimes smaller counties shared either a sheriff or lieutenant; the same person was usually appointed to be lieutenant of both [[Cumberland]] and [[Westmorland]] until 1876, whilst [[Cambridgeshire]] and [[Huntingdonshire]] shared a sheriff until 1965.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=284–286 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/284/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=statutesatlarge&gt;{{cite book |title=The Statutes at Large |date=1798 |page=426 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Imy3W_M5mtIC&amp;pg=PA426 |access-date=18 February 2024 |chapter=Militia Act 1796 (37 Geo. 3 c. 3)|publisher=M. Baskett }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Militia Act |date=1882 |page=21 |publisher=Sweet &amp; Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=N4pCAQAAMAAJ&amp;pg=RA2-PA21 |access-date=18 February 2024}}&lt;/ref&gt;

The counties' role as constituencies effectively ceased following the [[Reform Act 1832]] and the associated [[Parliamentary Boundaries Act 1832]]. Most counties were divided into smaller constituencies, with the group of constituencies within each county being termed the 'parliamentary county'.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Parliamentary Boundaries Act |date=1832 |url=https://books.google.com/books?id=Uq0uAAAAIAAJ&amp;pg=PA300 |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

County boundaries were sometimes adjusted, for example by some of the [[Inclosure Acts]] of the 18th and 19th centuries.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A History of the County of Oxford: Volume 6 |date=1959 |publisher=Victoria County History |location=London |pages=324–333 |url=https://www.british-history.ac.uk/vch/oxon/vol6/pp324-333 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; County and other boundaries were not centrally recorded with any accuracy before the 19th century, but were instead known by local knowledge and custom. When the [[Ordnance Survey]] started producing large scale maps, they had to undertake extensive research with locals to establish where exactly the boundaries were. Boundaries were recorded by the Ordnance Survey gradually in a process which started in 1841 and was not fully completed until 1888.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fletcher |first1=David |title=The Ordnance Survey's Nineteenth Century Boundary Survey: Context, Characteristics and Impact |journal=Imago Mundi |date=1999 |volume=51 |pages=131–146 |doi=10.1080/03085699908592906 |jstor=1151445 |url=https://www.jstor.org/stable/1151445 |access-date=18 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Many counties had detached [[exclave]]s, away from the main body of the county. Most exclaves were eliminated by boundary adjustments under the [[Counties (Detached Parts) Act 1844]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Counties (Detached Parts) Act 1844|year=1844|chapter=61|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[Poor Law Amendment Act 1834]] created [[poor law union]]s, which were defined as groups of [[civil parish|parishes]] and frequently crossed county boundaries. Parishes were typically assigned to a union centred on a nearby town, whether or not that town was in the same county. The unions were administered by elected [[board of guardians|boards of guardians]], and formed the basis for the [[registration district]]s created in 1837. Each union as a whole was assigned to a [[registration county]], which therefore differed in places from the legal counties. The registration counties were used for census reporting from 1851 to 1911.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poor Law / Registration County |url=https://visionofbritain.org.uk/types/type/PR_CNTY |website=A Vision of Britain through Time |publisher=GB Historical GIS / University of Portsmouth |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt; The unions also formed the basis for the [[sanitary district]]s created in 1872, which took on various local government functions.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guardians as Rural Sanitary Authorities: Powers and Duties under Public Health Act, 1872, and Sewage Utilization Acts |date=1872 |publisher=Knight &amp; Co |location=London |page=2 |url={{GBurl|6KPLya-ng5MC}} |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The county of [[Westmorland]] was formed in 1227.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume 2 |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=756}}&lt;/ref&gt; From then until 1889 there were generally agreed to be 39 counties in England, although there were some [[Liberty (division)|liberties]] such as the [[Liberty of Ripon]] which were independent from their host counties for judicial purposes. The [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542]] formally absorbed [[Wales]] into the kingdom of England and completed its division into [[Historic counties of Wales|13 counties]] on the English model. Contemporary lists after that sometimes included [[Monmouthshire]] as a 40th English county, on account of its assizes being included in the [[Circuit court|Oxford circuit]] rather than one of the [[Court of Great Sessions in Wales|Welsh circuits]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cockburn |first1=J. S. |title=A History of English Assizes, 1558–1714 |date=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521084490 |page=23 |url=https://books.google.com/books?id=VBU9AAAAIAAJ&amp;pg=PA23 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |page=310 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/310/mode/2up |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; The 39 historic counties were:&lt;ref name=statutesatlarge/&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Bedfordshire]]
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cornwall]]
*[[Cumberland]]
*[[Derbyshire]]
*[[Devon]]
*Dorset
*Durham
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Herefordshire]]
*Hertfordshire
*Huntingdonshire
*Kent
*Lancashire
*[[Leicestershire]]
*[[Lincolnshire]]
*[[Middlesex]]
*[[Norfolk]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*[[Nottinghamshire]]
*Oxfordshire
*[[Rutland]]
*[[Shropshire]]
*Somerset
*Staffordshire
*[[Suffolk]]
*Surrey
*[[Sussex]]
*Warwickshire
*[[Westmorland]]
*[[Wiltshire]]
*Worcestershire
*[[Yorkshire]]
{{div col end}}

===Creation of county councils===
[[File:Staffordshire Shire Hall.jpg|thumb|Many counties had a central courthouse from which they were administered, which often became the first meeting place for the county councils created in 1889, such as [[Shire Hall, Stafford]].]]

By the late 19th century, there was increasing pressure to reform the structure of English counties; [[municipal borough|borough]] councils and boards of guardians were elected, but there were no elections for county-level authorities. Some urban areas had also grown across county boundaries, creating problems in how they were administered. The [[Local Government Act 1888]] sought to address these issues. It established elected county councils, which came into being in 1889 and took over the administrative functions of the quarter sessions.&lt;ref&gt;B. Keith-Lucas, ''Government of the County in England'', The Western Political Quarterly, Vol. 9, No. 1. (March 1956), pp. 44–55.&lt;/ref&gt;

Some towns and cities were considered large enough to run their own county-level services and so were made [[county borough]]s, independent from the new county councils. [[Urban sanitary district]]s which straddled county boundaries were placed entirely in one county. A new [[County of London]] was created covering the area which had been administered by the [[Metropolitan Board of Works]] since 1856, which covered the City of London and parts of [[Middlesex]], [[Surrey]] and [[Kent]]. In those counties where the quarter sessions had been held separately for different parts of the county, separate county councils were created for each part.&lt;ref name=Thomson&gt;{{cite book | author=Thomson, D. | title=England in the Nineteenth Century (1815–1914) | year=1978}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pulling |first1=Alexander |title=A Handbook for County Authorities |date=1889 |page=3 |publisher=W. Clowes and Sons |url=https://books.google.com/books?id=L2JHAQAAMAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The area controlled by a county council was termed an [[administrative county]]. The 1888 Act also adjusted the county boundaries for all other purposes, including judicial functions, sheriffs and lieutenants, to match groups of the administrative counties and county boroughs. As such, Cambridgeshire, Lincolnshire, Northamptonshire, Suffolk and Sussex retained a single sheriff and lieutenant each, despite being split between multiple administrative counties. Yorkshire kept a single sheriff, whilst each of its ridings retained a separate lieutenant and formed their own administrative counties.&lt;ref name=bryne&gt;{{ cite book | author=Bryne, T. | title=Local Government in Britain | year=1994 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1888|year=1888|chapter=41|access-date=17 March 2024}} Section 59&lt;/ref&gt; In 1890 the [[Isle of Wight]] was made an administrative county whilst remaining part of [[Hampshire]] for other purposes.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 2) Act 1889 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukla/Vict/52-53/177/contents/enacted |website=legislation.gov.uk |publisher=The National Archives |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Constituencies were not changed by the 1888 Act and so the parliamentary counties continued to be defined as they had been when the constituencies were last [[Redistribution of Seats Act 1885|reviewed in 1885]], by reference to the counties as they had then existed.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Stanford's Parliamentary County Atlas |date=1885 |publisher=Edward Stanford |location=London |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=hWEGAAAAMAAJ |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; This led to a mismatch in some areas between the parliamentary counties and the counties as had been adjusted for all other purposes. This lasted until the constituencies were next [[Representation of the People Act 1918|reviewed in 1918]], when they were realigned to nest within the newer versions of the counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Representation of the People Act 1918|year=1918|chapter=64|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The 1888 Act used the term 'entire county' to refer to the wider version of the county, including any associated county boroughs or parts which had been made administrative counties.&lt;ref&gt;Section 100&lt;/ref&gt; The informal term 'geographical county' was also used on Ordnance Survey maps to distinguish the wider version of the county from the administrative counties.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Administrative Areas Series |url=https://maps.nls.uk/view/196758374 |website=Ordnance Survey |publisher=National Library of Scotland |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Harley |first1=John Brian |title=Ordnance Survey Maps: A descriptive manual |date=1975 |publisher=Ordnance Survey |page=82 |isbn=978-0-319-00000-7 |url=https://books.google.com/books?id=PTBBvU9_y2wC&amp;q=%22ordnance+survey%22+%22geographical+county%22 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

There were various adjustments to county boundaries after 1889. There were numerous changes following the [[Local Government Act 1894]], which converted [[rural sanitary district]]s into [[rural district]]s and established [[Parish council (England)|parish councils]], but said that districts and parishes were no longer allowed to straddle county boundaries. The number of county boroughs gradually increased, and boundaries were occasionally adjusted to accommodate urban areas which were developing across county boundaries. In 1931 the boundaries between Gloucestershire, Warwickshire, and Worcestershire were adjusted to transfer 26 parishes between the three counties, largely to eliminate the [[List of county exclaves in England and Wales 1844 - 1974|remaining exclaves]] not addressed in 1844.&lt;ref&gt;Provisional Order Confirmation (Gloucestershire, Warwickshire and Worcestershire) Act&lt;/ref&gt;

The functions of county councils gradually grew. Notable expansions in their responsibilities included taking over education from the abolished [[School boards in England and Wales|school boards]] in 1902,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education Act 1902 |url=https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318063003/https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-date=18 March 2024 |access-date=26 March 2024 |website=Education in the UK}}&lt;/ref&gt; and taking over the assistance of the poor from the abolished boards of guardians in 1930.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1929|year=1929|chapter=17|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Reforms===
[[File:English counties 1974 (named).svg|thumb|Metropolitan and non-metropolitan counties established in 1974]]

A [[Local Government Boundary Commission (1945–1949)|Local Government Boundary Commission]] was set up in 1945 which reviewed the structure of local government and recommended a significant overhaul, including extensive changes to counties and county boroughs. The commission was wound up in 1949 when the government decided not to pursue these proposals.&lt;ref name=&quot;Bevan PQ&quot;&gt;''[https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1949/mar/25/local-government-boundary-commission#S5CV0463P0_19490325_CWA_25 Hansard]'', House of Commons 5th series, vol 463, col ''74''.&lt;/ref&gt;

A [[Royal Commission on Local Government in Greater London]] was established in 1957 and a [[Local Government Commission for England (1958–1967)|Local Government Commission for England]] in 1958 to recommend new local government structures. The major outcomes of the work of the commissions came in 1965. The County of London was abolished and was replaced by the [[Greater London]] administrative area, which also included most of the remaining part of Middlesex (which was abolished as an administrative county) and areas formerly part of Surrey, Kent, Essex and Hertfordshire. Huntingdonshire was merged with the [[Soke of Peterborough]] to form [[Huntingdon and Peterborough]], and the original administrative county of Cambridgeshire was merged with the [[Isle of Ely]] to form [[Cambridgeshire and Isle of Ely]].&lt;ref name=&quot;hansard&quot;&gt;{{cite web |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |title=Local Government (East Midlands) HC Deb 09 March 1964 vol 691 cc170-211 |access-date=5 June 2008 |work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]] |date=9 March 1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626023600/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |archive-date=26 June 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

A Royal Commission on Local Government in England was set up in 1966 and produced the [[Redcliffe-Maud Report]] in 1969, which recommended the complete redrawing of local government areas in England, replacing the existing counties and districts and having most local government functions exercised by all-purpose unitary authorities. Following the change in government at the [[1970 United Kingdom general election|1970 general election]], the incoming [[Conservative Party (UK)|Conservative]] administration of [[Edward Heath]] abandoned the Redcliffe-Maud proposals, having campaigned against them as part of their election manifesto.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1970 Conservative Party Manifesto|url=http://www.conservativemanifesto.com/1970/1970-conservative-manifesto.shtml|access-date=2020-10-18|website=conservativemanifesto.com}}&lt;/ref&gt;

Instead, the Heath government produced the [[Local Government Act 1972]] which reorganised local government from 1 April 1974 into a two-tier structure of counties and districts across the whole of England apart from the Isles of Scilly and Greater London (which retained its two-tier structure of the [[Greater London Council]] and [[London boroughs]] which had been introduced in 1965). The administrative counties and county boroughs were all abolished, and the lower tier of district councils was reorganised.&lt;ref name=kingdom&gt;{{cite book |last=Kingdom|first=John |title= Government and Politics in Britain |year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=maud&gt;{{cite book |author=Redcliffe-Maud &amp; Wood, B. |title=English Local Government Reformed |year=1974 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sandford |first1=Mark |title=Long shadows: 50 years of the Local Government Act 1972 |url=https://commonslibrary.parliament.uk/long-shadows-50-years-of-the-local-government-act-1972/ |website=House of Commons Library |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024 |date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;

The Heath government also reformed the judicial functions which had been organised by geographical counties; the [[Courts Act 1971]] abolished the quarter sessions and assizes with effect from 1972.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Courts Act 1971|year=1971|chapter=23|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;{{efn|Despite the name, [[County Court (England and Wales)|county courts]] were not arranged by counties but by separately defined county court districts.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Udall |first1=Henry |title=The New County Courts Act |date=1846 |publisher=V. and R. Stevens, and G. S. Norton |location=London |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=bXhjAAAAcAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;}} The sheriffs and lieutenants continued to exist, but both roles had lost powers to become largely ceremonial by the time of the 1970s reforms. As such, following the loss of judicial functions in 1972, the counties' roles were the administrative functions of local government, plus the limited ceremonial roles of the sheriffs and lieutenants. As part of the reforms under the Local Government Act 1972 the post of sheriff was renamed '[[high sheriff]]', and both they and the lieutenants were appointed to the new counties created in 1974.&lt;ref name=1972section216&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1972|year=1972|chapter=70|section=216|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Whilst the administrative counties and county boroughs were abolished in 1974, the wider geographical or historic counties were not explicitly abolished by the 1972 Act, albeit they were left with no administrative or ceremonial functions.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrating the historic counties of England |url=https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england |website=Ministry of Housing, Communities and Local Government |access-date=18 March 2024 |date=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Following the 1974 reforms there were 45 counties, six of which were classed as metropolitan counties, covering the larger urban areas:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]]
*[[Merseyside]]
*[[South Yorkshire]]
*[[Tyne and Wear]]
*[[West Midlands (county)|West Midlands]]
*[[West Yorkshire]]
{{div col end}}

The other 39 counties were classed as non-metropolitan counties:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Avon (county)|Avon]]
*Bedfordshire
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cleveland (county)|Cleveland]]
*Cornwall
*[[Cumbria]]
*Derbyshire
*Devon
*Dorset
*Durham
*[[East Sussex]]
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Hereford and Worcester]]
*Hertfordshire
*[[Humberside]]
*Isle of Wight
*Kent
*Lancashire
*Leicestershire
*Lincolnshire
*Norfolk
*[[North Yorkshire]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*Nottinghamshire
*Oxfordshire
*Shropshire
*Somerset
*Staffordshire
*Suffolk
*Surrey
*Warwickshire
*[[West Sussex]]
*Wiltshire
{{div col end}}
Most of the non-metropolitan counties retained the names of historic counties and were defined by reference to the administrative and geographical counties which preceded them, retaining the same or similar boundaries where practicable. Whilst the Heath government had rejected the more radical Radcliffe-Maud proposals, they did still make adjustments to boundaries where they concluded they were necessary to better align with functional economic areas. For example, the north-western part of [[Berkshire]] was transferred to [[Oxfordshire]] on account of being separated from the rest of Berkshire by the [[Berkshire Downs]] hills and having better connections to the city of [[Oxford]] than to Berkshire's largest town and administrative centre of [[Reading, Berkshire|Reading]]. Similarly, [[Gatwick Airport]] was transferred from [[Surrey]] to [[West Sussex]] so that it could be in the same county as [[Crawley]], the adjoining [[New towns in the United Kingdom|new town]].&lt;ref name=hampton&gt;{{ cite book | author=Hampton, W. | title=Local Government and Urban Politics | year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ministry of Housing, Communities &amp; Local Government |title=England's traditional counties |url=https://www.gov.uk/government/collections/englands-traditional-counties |publisher=HM Government |access-date=28 July 2018 |date=1 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Current and historic counties |url=https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac |publisher=Department for Communities and Local Government |access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Four of the non-metropolitan counties established in 1974 were given names that had not previously been used for counties: [[Avon (county)|Avon]], [[Cleveland (county)|Cleveland]], [[Cumbria]], and [[Humberside]]. Another was a merger of two former counties and combined both their names: [[Hereford and Worcester]]. The pre-1974 counties of Cumberland, Rutland, Westmorland, and Huntingdon and Peterborough were considered too small to function efficiently as separate counties, and did not have their names taken forward by new counties. Cumberland and Westmorland were both incorporated into Cumbria (alongside parts of Lancashire and Yorkshire). Huntingdon and [[City of Peterborough|Peterborough]] became lower-tier districts within Cambridgeshire, and Rutland was made a district of Leicestershire.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The English Non-metropolitan Districts (Names) Order 1973|year=1973|number=551|access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Further changes===
{{Image frame
| width=220
| caption=Evolution of the metropolitan and non-metropolitan counties
| align=right
| innerstyle=font-size: 92%; background:#FBFBFB;
| content={{switcher
  | default = 8
  | [[File:English counties 1974.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1974 to 31 March 1996
  | 1974–1996
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1996.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1996 to 31 March 1997
  | 1996–1997
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1997.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1997 to 31 March 1998
  | 1997–1998
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1998.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1998 to 31 March 2009
  | 1998–2009
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 2009.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2009 to 31 March 2019
  | 2009–2019
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2019.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2019 to 31 March 2021
  | 2019–2021
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2021.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2021 to 31 March 2023
  | 2021–2023
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg|220px]]&lt;br /&gt;from 1 April 2023
  | 2023–
  }}
}}
{{further|Local Government Commission for England (1992)}}

The metropolitan county councils were abolished in 1986 after just 12 years in operation. The Greater London Council was abolished at the same time. The metropolitan counties and Greater London continued to legally exist as geographic areas and retained their high sheriffs and lieutenants despite the loss of their upper-tier councils. The lower-tier [[metropolitan borough]]s and London boroughs took on the functions of the abolished councils, with some functions (such as emergency services, civil defence and public transport) being delivered through joint committees.&lt;ref name=1985act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1985|year=1985|chapter=51|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[1990s UK local government reform|reform in the 1990s]] allowed the creation of non-metropolitan counties containing a single district, where one council performed both county and district functions. These became informally known as [[unitary authorities of England|unitary authorities]].&lt;ref name=politics_uk&gt;{{ cite book |title=Politics UK |year=2004 |publisher=Pearson |edition=5th |last1=Jones |first1=Bill |last2=Kavanagh |first2=Dennis |last3=Moran |first3=Michael |last4=Norton |first4=Philip |isbn=0582423333}}&lt;/ref&gt; The first was the Isle of Wight, where the two districts were abolished and the county council took over their functions in 1995.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Isle of Wight (Structural Change) Order 1994|year=1994|number=1210}}&lt;/ref&gt;

In 1996, Avon, Cleveland and Humberside were abolished after just 22 years in existence. None of those three had attracted much public loyalty, and there had been campaigns to abolish them, especially in the case of Humberside.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Reorganisation (Humberside), 26 May 1994 |url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1994-05-26/debates/c140b038-b418-4cc4-8547-9a6fc563fb4a/LocalGovernmentReorganisation(Humberside) |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; Those three counties were split into unitary authorities, each of which was legally a new non-metropolitan county and a district covering the same area, with the district council also performing county functions. Rather than appoint lieutenants and high sheriffs for these new counties created in 1996, it was decided to resurrect the pre-1974 practice of defining counties for the purposes of lieutenancy and shrievalty separately from the local government counties.&lt;ref name=1995regs&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Local Government Changes for England (Miscellaneous Provision) Regulations 1995|year=1995|number=1748|access-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1997act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Lieutenancies Act 1997|year=1997|chapter=23|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Several other unitary authorities were created between 1996 and 1998. Many of these were districts based on larger towns and cities, including several places that had been county boroughs prior to 1974. Being made unitary authorities therefore effectively restored the pre-1974 powers in such cases. Whilst these unitary authorities are legally all non-metropolitan counties, they are rarely referred to as counties other than in the context of local government law.

The pre-1974 counties of Rutland, Herefordshire and Worcestershire also regained their independence. Rutland was made a unitary authority in 1997,&lt;ref name=LeicestershireandRutland&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=507|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; and in 1998 Herefordshire was made a unitary authority and Worcestershire was re-established as a two-tier county.&lt;ref name=HerefordandWorcester&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Hereford and Worcester (Structural, Boundary and Electoral Changes) Order 1996|year=1996|number=1867|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; [[Berkshire County Council]] was abolished in 1998 and the county's six districts became unitary authorities, but unusually the non-metropolitan county of Berkshire was not abolished. The six Berkshire unitary authorities are the only ones not to also be non-metropolitan counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Berkshire (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=1879|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[2009 structural changes to local government in England|reforms in 2009]] and between [[2019–2023 structural changes to local government in England|2019 and 2023]] saw more unitary authorities created within the non-metropolitan counties. Since the most recent changes in 2023, England outside Greater London and the Isles of Scilly has been divided into 84 metropolitan and non-metropolitan counties for local government purposes. The 48 ceremonial counties used for the purposes of lieutenancy have been unchanged since 1998.

== Local government ==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

==List==
The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>2r45woo5l2kc6a6dnvv3v41723gfiw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416560</id>
      <parentid>416559</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T02:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66745" sha1="i5r79cnxbq4hofkydq4x2s08iks8h2d" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

Counties are also frequently used for non-administrative purposes, including culture, tourism and sport, with many organisations, clubs and leagues being organised on a county basis. For the purpose of sorting and delivering mail, England was divided into [[Postal counties of the United Kingdom|postal counties]] until 1996; they were then abandoned by [[Royal Mail]] in favour of [[postcodes in the United Kingdom|postcodes]].

==List==
The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}
==History==
[[فائل:English_ceremonial_counties_1998.svg|thumb|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
===Origins===
{{main|Historic counties of England}}
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]

Most of the historic English counties were established between the 7th and 11th centuries.&lt;ref name=aspects&gt;{{ cite book | publisher=Her Majesty's Stationery Office | title=Aspects of Britain: Local Government | year=1996}}&lt;/ref&gt; Counties were initially used for the administration of justice and organisation of the militia, all overseen by a sheriff. The sheriff was usually appointed by the monarch but in some cases, known as the [[county palatine|counties palatine]], the right to appoint sheriffs rested elsewhere; for example with the [[Bishop of Durham]] for [[County Durham]], and with the [[Earl of Chester]] for [[Cheshire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=287, 310–318|url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/286/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Records of the Palatine of Durham |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C91 |website=The National Archives |access-date=16 March 2024}}&lt;/ref&gt;

A county's magistrates sat four times a year as the [[quarter sessions]]. For more serious cases judges visited each county twice a year for the [[assizes]]. In some larger counties the practice arose of holding the quarter sessions separately for subdivisions of the county, including the [[Riding (division)|Ridings]] of [[Yorkshire]], the [[Parts of Lincolnshire]] and the [[East Sussex|Eastern]] and [[West Sussex|Western]] divisions of [[Sussex]]. The quarter sessions were also gradually given various civil functions, such as providing asylums, maintaining main roads and bridges, and the regulation of alehouses.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Landau |first1=Norma |title=The Justices of the Peace 1679–1760 |date=2023 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=9780520312340 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=rqXeEAAAQBAJ&amp;pg=PA41 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

When [[Parliament of England|parliament]]s began to be called from the 13th century onwards, the counties formed part of the system for electing [[Member of Parliament (United Kingdom)|members of parliament]]. Certain towns and cities were [[parliamentary borough]]s sending their own representatives, and the remainder of each county served as a [[county constituency]], with the MPs for such constituencies being known as [[knights of the shire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume II |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=xvi}}&lt;/ref&gt;

From [[Tudor period|Tudor]] times onwards a [[lord-lieutenant]] was appointed to oversee the militia, taking some of the functions previously held by the sheriff.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Anson |first1=William R. |title=The Law and Custom of the Constitution: Part 2 |date=1892 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |page=236 |url=https://books.google.com/books?id=P-41AQAAMAAJ&amp;pg=PA236 |access-date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; Some larger towns and cities were made self-governing [[county corporate|counties corporate]], starting with [[London]] in {{circa|1132}},{{efn|The charter of [[Henry I of England|Henry I]] which gave London the right to appoint its own sheriffs is undated, but the evidence suggests it was issued between 1130 and 1133, with sometime around Easter 1132 considered the most likely date.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tatlock |first1=J. S. P. |title=The Date of Henry I's Charter to London |journal=Speculum |date=October 1936 |volume=11 |issue=4 |pages=461–469 |doi=10.2307/2848538 |jstor=2848538 |url=https://www.jstor.org/stable/2848538 |access-date=17 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;}} with the right to hold their own courts and appoint their own sheriffs. The counties corporate continued to be deemed part of the wider county for the purposes of lieutenancy, with the exception of London which had its own lieutenants. The Ridings of Yorkshire had their own lieutenants from 1660 onwards. Sometimes smaller counties shared either a sheriff or lieutenant; the same person was usually appointed to be lieutenant of both [[Cumberland]] and [[Westmorland]] until 1876, whilst [[Cambridgeshire]] and [[Huntingdonshire]] shared a sheriff until 1965.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=284–286 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/284/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=statutesatlarge&gt;{{cite book |title=The Statutes at Large |date=1798 |page=426 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Imy3W_M5mtIC&amp;pg=PA426 |access-date=18 February 2024 |chapter=Militia Act 1796 (37 Geo. 3 c. 3)|publisher=M. Baskett }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Militia Act |date=1882 |page=21 |publisher=Sweet &amp; Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=N4pCAQAAMAAJ&amp;pg=RA2-PA21 |access-date=18 February 2024}}&lt;/ref&gt;

The counties' role as constituencies effectively ceased following the [[Reform Act 1832]] and the associated [[Parliamentary Boundaries Act 1832]]. Most counties were divided into smaller constituencies, with the group of constituencies within each county being termed the 'parliamentary county'.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Parliamentary Boundaries Act |date=1832 |url=https://books.google.com/books?id=Uq0uAAAAIAAJ&amp;pg=PA300 |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

County boundaries were sometimes adjusted, for example by some of the [[Inclosure Acts]] of the 18th and 19th centuries.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A History of the County of Oxford: Volume 6 |date=1959 |publisher=Victoria County History |location=London |pages=324–333 |url=https://www.british-history.ac.uk/vch/oxon/vol6/pp324-333 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; County and other boundaries were not centrally recorded with any accuracy before the 19th century, but were instead known by local knowledge and custom. When the [[Ordnance Survey]] started producing large scale maps, they had to undertake extensive research with locals to establish where exactly the boundaries were. Boundaries were recorded by the Ordnance Survey gradually in a process which started in 1841 and was not fully completed until 1888.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fletcher |first1=David |title=The Ordnance Survey's Nineteenth Century Boundary Survey: Context, Characteristics and Impact |journal=Imago Mundi |date=1999 |volume=51 |pages=131–146 |doi=10.1080/03085699908592906 |jstor=1151445 |url=https://www.jstor.org/stable/1151445 |access-date=18 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Many counties had detached [[exclave]]s, away from the main body of the county. Most exclaves were eliminated by boundary adjustments under the [[Counties (Detached Parts) Act 1844]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Counties (Detached Parts) Act 1844|year=1844|chapter=61|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[Poor Law Amendment Act 1834]] created [[poor law union]]s, which were defined as groups of [[civil parish|parishes]] and frequently crossed county boundaries. Parishes were typically assigned to a union centred on a nearby town, whether or not that town was in the same county. The unions were administered by elected [[board of guardians|boards of guardians]], and formed the basis for the [[registration district]]s created in 1837. Each union as a whole was assigned to a [[registration county]], which therefore differed in places from the legal counties. The registration counties were used for census reporting from 1851 to 1911.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poor Law / Registration County |url=https://visionofbritain.org.uk/types/type/PR_CNTY |website=A Vision of Britain through Time |publisher=GB Historical GIS / University of Portsmouth |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt; The unions also formed the basis for the [[sanitary district]]s created in 1872, which took on various local government functions.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guardians as Rural Sanitary Authorities: Powers and Duties under Public Health Act, 1872, and Sewage Utilization Acts |date=1872 |publisher=Knight &amp; Co |location=London |page=2 |url={{GBurl|6KPLya-ng5MC}} |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The county of [[Westmorland]] was formed in 1227.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume 2 |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=756}}&lt;/ref&gt; From then until 1889 there were generally agreed to be 39 counties in England, although there were some [[Liberty (division)|liberties]] such as the [[Liberty of Ripon]] which were independent from their host counties for judicial purposes. The [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542]] formally absorbed [[Wales]] into the kingdom of England and completed its division into [[Historic counties of Wales|13 counties]] on the English model. Contemporary lists after that sometimes included [[Monmouthshire]] as a 40th English county, on account of its assizes being included in the [[Circuit court|Oxford circuit]] rather than one of the [[Court of Great Sessions in Wales|Welsh circuits]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cockburn |first1=J. S. |title=A History of English Assizes, 1558–1714 |date=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521084490 |page=23 |url=https://books.google.com/books?id=VBU9AAAAIAAJ&amp;pg=PA23 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |page=310 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/310/mode/2up |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; The 39 historic counties were:&lt;ref name=statutesatlarge/&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Bedfordshire]]
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cornwall]]
*[[Cumberland]]
*[[Derbyshire]]
*[[Devon]]
*Dorset
*Durham
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Herefordshire]]
*Hertfordshire
*Huntingdonshire
*Kent
*Lancashire
*[[Leicestershire]]
*[[Lincolnshire]]
*[[Middlesex]]
*[[Norfolk]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*[[Nottinghamshire]]
*Oxfordshire
*[[Rutland]]
*[[Shropshire]]
*Somerset
*Staffordshire
*[[Suffolk]]
*Surrey
*[[Sussex]]
*Warwickshire
*[[Westmorland]]
*[[Wiltshire]]
*Worcestershire
*[[Yorkshire]]
{{div col end}}

===Creation of county councils===
[[File:Staffordshire Shire Hall.jpg|thumb|Many counties had a central courthouse from which they were administered, which often became the first meeting place for the county councils created in 1889, such as [[Shire Hall, Stafford]].]]

By the late 19th century, there was increasing pressure to reform the structure of English counties; [[municipal borough|borough]] councils and boards of guardians were elected, but there were no elections for county-level authorities. Some urban areas had also grown across county boundaries, creating problems in how they were administered. The [[Local Government Act 1888]] sought to address these issues. It established elected county councils, which came into being in 1889 and took over the administrative functions of the quarter sessions.&lt;ref&gt;B. Keith-Lucas, ''Government of the County in England'', The Western Political Quarterly, Vol. 9, No. 1. (March 1956), pp. 44–55.&lt;/ref&gt;

Some towns and cities were considered large enough to run their own county-level services and so were made [[county borough]]s, independent from the new county councils. [[Urban sanitary district]]s which straddled county boundaries were placed entirely in one county. A new [[County of London]] was created covering the area which had been administered by the [[Metropolitan Board of Works]] since 1856, which covered the City of London and parts of [[Middlesex]], [[Surrey]] and [[Kent]]. In those counties where the quarter sessions had been held separately for different parts of the county, separate county councils were created for each part.&lt;ref name=Thomson&gt;{{cite book | author=Thomson, D. | title=England in the Nineteenth Century (1815–1914) | year=1978}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pulling |first1=Alexander |title=A Handbook for County Authorities |date=1889 |page=3 |publisher=W. Clowes and Sons |url=https://books.google.com/books?id=L2JHAQAAMAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The area controlled by a county council was termed an [[administrative county]]. The 1888 Act also adjusted the county boundaries for all other purposes, including judicial functions, sheriffs and lieutenants, to match groups of the administrative counties and county boroughs. As such, Cambridgeshire, Lincolnshire, Northamptonshire, Suffolk and Sussex retained a single sheriff and lieutenant each, despite being split between multiple administrative counties. Yorkshire kept a single sheriff, whilst each of its ridings retained a separate lieutenant and formed their own administrative counties.&lt;ref name=bryne&gt;{{ cite book | author=Bryne, T. | title=Local Government in Britain | year=1994 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1888|year=1888|chapter=41|access-date=17 March 2024}} Section 59&lt;/ref&gt; In 1890 the [[Isle of Wight]] was made an administrative county whilst remaining part of [[Hampshire]] for other purposes.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 2) Act 1889 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukla/Vict/52-53/177/contents/enacted |website=legislation.gov.uk |publisher=The National Archives |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Constituencies were not changed by the 1888 Act and so the parliamentary counties continued to be defined as they had been when the constituencies were last [[Redistribution of Seats Act 1885|reviewed in 1885]], by reference to the counties as they had then existed.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Stanford's Parliamentary County Atlas |date=1885 |publisher=Edward Stanford |location=London |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=hWEGAAAAMAAJ |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; This led to a mismatch in some areas between the parliamentary counties and the counties as had been adjusted for all other purposes. This lasted until the constituencies were next [[Representation of the People Act 1918|reviewed in 1918]], when they were realigned to nest within the newer versions of the counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Representation of the People Act 1918|year=1918|chapter=64|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The 1888 Act used the term 'entire county' to refer to the wider version of the county, including any associated county boroughs or parts which had been made administrative counties.&lt;ref&gt;Section 100&lt;/ref&gt; The informal term 'geographical county' was also used on Ordnance Survey maps to distinguish the wider version of the county from the administrative counties.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Administrative Areas Series |url=https://maps.nls.uk/view/196758374 |website=Ordnance Survey |publisher=National Library of Scotland |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Harley |first1=John Brian |title=Ordnance Survey Maps: A descriptive manual |date=1975 |publisher=Ordnance Survey |page=82 |isbn=978-0-319-00000-7 |url=https://books.google.com/books?id=PTBBvU9_y2wC&amp;q=%22ordnance+survey%22+%22geographical+county%22 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

There were various adjustments to county boundaries after 1889. There were numerous changes following the [[Local Government Act 1894]], which converted [[rural sanitary district]]s into [[rural district]]s and established [[Parish council (England)|parish councils]], but said that districts and parishes were no longer allowed to straddle county boundaries. The number of county boroughs gradually increased, and boundaries were occasionally adjusted to accommodate urban areas which were developing across county boundaries. In 1931 the boundaries between Gloucestershire, Warwickshire, and Worcestershire were adjusted to transfer 26 parishes between the three counties, largely to eliminate the [[List of county exclaves in England and Wales 1844 - 1974|remaining exclaves]] not addressed in 1844.&lt;ref&gt;Provisional Order Confirmation (Gloucestershire, Warwickshire and Worcestershire) Act&lt;/ref&gt;

The functions of county councils gradually grew. Notable expansions in their responsibilities included taking over education from the abolished [[School boards in England and Wales|school boards]] in 1902,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education Act 1902 |url=https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318063003/https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-date=18 March 2024 |access-date=26 March 2024 |website=Education in the UK}}&lt;/ref&gt; and taking over the assistance of the poor from the abolished boards of guardians in 1930.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1929|year=1929|chapter=17|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Reforms===
[[File:English counties 1974 (named).svg|thumb|Metropolitan and non-metropolitan counties established in 1974]]

A [[Local Government Boundary Commission (1945–1949)|Local Government Boundary Commission]] was set up in 1945 which reviewed the structure of local government and recommended a significant overhaul, including extensive changes to counties and county boroughs. The commission was wound up in 1949 when the government decided not to pursue these proposals.&lt;ref name=&quot;Bevan PQ&quot;&gt;''[https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1949/mar/25/local-government-boundary-commission#S5CV0463P0_19490325_CWA_25 Hansard]'', House of Commons 5th series, vol 463, col ''74''.&lt;/ref&gt;

A [[Royal Commission on Local Government in Greater London]] was established in 1957 and a [[Local Government Commission for England (1958–1967)|Local Government Commission for England]] in 1958 to recommend new local government structures. The major outcomes of the work of the commissions came in 1965. The County of London was abolished and was replaced by the [[Greater London]] administrative area, which also included most of the remaining part of Middlesex (which was abolished as an administrative county) and areas formerly part of Surrey, Kent, Essex and Hertfordshire. Huntingdonshire was merged with the [[Soke of Peterborough]] to form [[Huntingdon and Peterborough]], and the original administrative county of Cambridgeshire was merged with the [[Isle of Ely]] to form [[Cambridgeshire and Isle of Ely]].&lt;ref name=&quot;hansard&quot;&gt;{{cite web |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |title=Local Government (East Midlands) HC Deb 09 March 1964 vol 691 cc170-211 |access-date=5 June 2008 |work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]] |date=9 March 1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626023600/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |archive-date=26 June 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

A Royal Commission on Local Government in England was set up in 1966 and produced the [[Redcliffe-Maud Report]] in 1969, which recommended the complete redrawing of local government areas in England, replacing the existing counties and districts and having most local government functions exercised by all-purpose unitary authorities. Following the change in government at the [[1970 United Kingdom general election|1970 general election]], the incoming [[Conservative Party (UK)|Conservative]] administration of [[Edward Heath]] abandoned the Redcliffe-Maud proposals, having campaigned against them as part of their election manifesto.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1970 Conservative Party Manifesto|url=http://www.conservativemanifesto.com/1970/1970-conservative-manifesto.shtml|access-date=2020-10-18|website=conservativemanifesto.com}}&lt;/ref&gt;

Instead, the Heath government produced the [[Local Government Act 1972]] which reorganised local government from 1 April 1974 into a two-tier structure of counties and districts across the whole of England apart from the Isles of Scilly and Greater London (which retained its two-tier structure of the [[Greater London Council]] and [[London boroughs]] which had been introduced in 1965). The administrative counties and county boroughs were all abolished, and the lower tier of district councils was reorganised.&lt;ref name=kingdom&gt;{{cite book |last=Kingdom|first=John |title= Government and Politics in Britain |year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=maud&gt;{{cite book |author=Redcliffe-Maud &amp; Wood, B. |title=English Local Government Reformed |year=1974 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sandford |first1=Mark |title=Long shadows: 50 years of the Local Government Act 1972 |url=https://commonslibrary.parliament.uk/long-shadows-50-years-of-the-local-government-act-1972/ |website=House of Commons Library |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024 |date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;

The Heath government also reformed the judicial functions which had been organised by geographical counties; the [[Courts Act 1971]] abolished the quarter sessions and assizes with effect from 1972.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Courts Act 1971|year=1971|chapter=23|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;{{efn|Despite the name, [[County Court (England and Wales)|county courts]] were not arranged by counties but by separately defined county court districts.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Udall |first1=Henry |title=The New County Courts Act |date=1846 |publisher=V. and R. Stevens, and G. S. Norton |location=London |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=bXhjAAAAcAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;}} The sheriffs and lieutenants continued to exist, but both roles had lost powers to become largely ceremonial by the time of the 1970s reforms. As such, following the loss of judicial functions in 1972, the counties' roles were the administrative functions of local government, plus the limited ceremonial roles of the sheriffs and lieutenants. As part of the reforms under the Local Government Act 1972 the post of sheriff was renamed '[[high sheriff]]', and both they and the lieutenants were appointed to the new counties created in 1974.&lt;ref name=1972section216&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1972|year=1972|chapter=70|section=216|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Whilst the administrative counties and county boroughs were abolished in 1974, the wider geographical or historic counties were not explicitly abolished by the 1972 Act, albeit they were left with no administrative or ceremonial functions.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrating the historic counties of England |url=https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england |website=Ministry of Housing, Communities and Local Government |access-date=18 March 2024 |date=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Following the 1974 reforms there were 45 counties, six of which were classed as metropolitan counties, covering the larger urban areas:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]]
*[[Merseyside]]
*[[South Yorkshire]]
*[[Tyne and Wear]]
*[[West Midlands (county)|West Midlands]]
*[[West Yorkshire]]
{{div col end}}

The other 39 counties were classed as non-metropolitan counties:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Avon (county)|Avon]]
*Bedfordshire
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cleveland (county)|Cleveland]]
*Cornwall
*[[Cumbria]]
*Derbyshire
*Devon
*Dorset
*Durham
*[[East Sussex]]
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Hereford and Worcester]]
*Hertfordshire
*[[Humberside]]
*Isle of Wight
*Kent
*Lancashire
*Leicestershire
*Lincolnshire
*Norfolk
*[[North Yorkshire]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*Nottinghamshire
*Oxfordshire
*Shropshire
*Somerset
*Staffordshire
*Suffolk
*Surrey
*Warwickshire
*[[West Sussex]]
*Wiltshire
{{div col end}}
Most of the non-metropolitan counties retained the names of historic counties and were defined by reference to the administrative and geographical counties which preceded them, retaining the same or similar boundaries where practicable. Whilst the Heath government had rejected the more radical Radcliffe-Maud proposals, they did still make adjustments to boundaries where they concluded they were necessary to better align with functional economic areas. For example, the north-western part of [[Berkshire]] was transferred to [[Oxfordshire]] on account of being separated from the rest of Berkshire by the [[Berkshire Downs]] hills and having better connections to the city of [[Oxford]] than to Berkshire's largest town and administrative centre of [[Reading, Berkshire|Reading]]. Similarly, [[Gatwick Airport]] was transferred from [[Surrey]] to [[West Sussex]] so that it could be in the same county as [[Crawley]], the adjoining [[New towns in the United Kingdom|new town]].&lt;ref name=hampton&gt;{{ cite book | author=Hampton, W. | title=Local Government and Urban Politics | year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ministry of Housing, Communities &amp; Local Government |title=England's traditional counties |url=https://www.gov.uk/government/collections/englands-traditional-counties |publisher=HM Government |access-date=28 July 2018 |date=1 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Current and historic counties |url=https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac |publisher=Department for Communities and Local Government |access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Four of the non-metropolitan counties established in 1974 were given names that had not previously been used for counties: [[Avon (county)|Avon]], [[Cleveland (county)|Cleveland]], [[Cumbria]], and [[Humberside]]. Another was a merger of two former counties and combined both their names: [[Hereford and Worcester]]. The pre-1974 counties of Cumberland, Rutland, Westmorland, and Huntingdon and Peterborough were considered too small to function efficiently as separate counties, and did not have their names taken forward by new counties. Cumberland and Westmorland were both incorporated into Cumbria (alongside parts of Lancashire and Yorkshire). Huntingdon and [[City of Peterborough|Peterborough]] became lower-tier districts within Cambridgeshire, and Rutland was made a district of Leicestershire.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The English Non-metropolitan Districts (Names) Order 1973|year=1973|number=551|access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Further changes===
{{Image frame
| width=220
| caption=Evolution of the metropolitan and non-metropolitan counties
| align=right
| innerstyle=font-size: 92%; background:#FBFBFB;
| content={{switcher
  | default = 8
  | [[File:English counties 1974.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1974 to 31 March 1996
  | 1974–1996
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1996.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1996 to 31 March 1997
  | 1996–1997
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1997.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1997 to 31 March 1998
  | 1997–1998
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1998.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1998 to 31 March 2009
  | 1998–2009
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 2009.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2009 to 31 March 2019
  | 2009–2019
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2019.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2019 to 31 March 2021
  | 2019–2021
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2021.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2021 to 31 March 2023
  | 2021–2023
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg|220px]]&lt;br /&gt;from 1 April 2023
  | 2023–
  }}
}}
{{further|Local Government Commission for England (1992)}}

The metropolitan county councils were abolished in 1986 after just 12 years in operation. The Greater London Council was abolished at the same time. The metropolitan counties and Greater London continued to legally exist as geographic areas and retained their high sheriffs and lieutenants despite the loss of their upper-tier councils. The lower-tier [[metropolitan borough]]s and London boroughs took on the functions of the abolished councils, with some functions (such as emergency services, civil defence and public transport) being delivered through joint committees.&lt;ref name=1985act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1985|year=1985|chapter=51|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[1990s UK local government reform|reform in the 1990s]] allowed the creation of non-metropolitan counties containing a single district, where one council performed both county and district functions. These became informally known as [[unitary authorities of England|unitary authorities]].&lt;ref name=politics_uk&gt;{{ cite book |title=Politics UK |year=2004 |publisher=Pearson |edition=5th |last1=Jones |first1=Bill |last2=Kavanagh |first2=Dennis |last3=Moran |first3=Michael |last4=Norton |first4=Philip |isbn=0582423333}}&lt;/ref&gt; The first was the Isle of Wight, where the two districts were abolished and the county council took over their functions in 1995.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Isle of Wight (Structural Change) Order 1994|year=1994|number=1210}}&lt;/ref&gt;

In 1996, Avon, Cleveland and Humberside were abolished after just 22 years in existence. None of those three had attracted much public loyalty, and there had been campaigns to abolish them, especially in the case of Humberside.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Reorganisation (Humberside), 26 May 1994 |url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1994-05-26/debates/c140b038-b418-4cc4-8547-9a6fc563fb4a/LocalGovernmentReorganisation(Humberside) |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; Those three counties were split into unitary authorities, each of which was legally a new non-metropolitan county and a district covering the same area, with the district council also performing county functions. Rather than appoint lieutenants and high sheriffs for these new counties created in 1996, it was decided to resurrect the pre-1974 practice of defining counties for the purposes of lieutenancy and shrievalty separately from the local government counties.&lt;ref name=1995regs&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Local Government Changes for England (Miscellaneous Provision) Regulations 1995|year=1995|number=1748|access-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1997act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Lieutenancies Act 1997|year=1997|chapter=23|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Several other unitary authorities were created between 1996 and 1998. Many of these were districts based on larger towns and cities, including several places that had been county boroughs prior to 1974. Being made unitary authorities therefore effectively restored the pre-1974 powers in such cases. Whilst these unitary authorities are legally all non-metropolitan counties, they are rarely referred to as counties other than in the context of local government law.

The pre-1974 counties of Rutland, Herefordshire and Worcestershire also regained their independence. Rutland was made a unitary authority in 1997,&lt;ref name=LeicestershireandRutland&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=507|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; and in 1998 Herefordshire was made a unitary authority and Worcestershire was re-established as a two-tier county.&lt;ref name=HerefordandWorcester&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Hereford and Worcester (Structural, Boundary and Electoral Changes) Order 1996|year=1996|number=1867|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; [[Berkshire County Council]] was abolished in 1998 and the county's six districts became unitary authorities, but unusually the non-metropolitan county of Berkshire was not abolished. The six Berkshire unitary authorities are the only ones not to also be non-metropolitan counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Berkshire (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=1879|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[2009 structural changes to local government in England|reforms in 2009]] and between [[2019–2023 structural changes to local government in England|2019 and 2023]] saw more unitary authorities created within the non-metropolitan counties. Since the most recent changes in 2023, England outside Greater London and the Isles of Scilly has been divided into 84 metropolitan and non-metropolitan counties for local government purposes. The 48 ceremonial counties used for the purposes of lieutenancy have been unchanged since 1998.

== Local government ==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

==List==
The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>i5r79cnxbq4hofkydq4x2s08iks8h2d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416561</id>
      <parentid>416560</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T02:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68432" sha1="1x14txp5defklwpoyd0bys700qg6v9z" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

== ڪائونٽيون ==
رسوماتي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن (ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي) جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي: 

رسوماتي ڪائونٽي. مقامي حڪومتي علائقا. * بيڊفورڊ شائر (Bedfordshire): بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن. * برڪ شائر (Berkshire): برڪ شائر. * برسٽول (Bristol): برسٽول. * بڪنگهم شائر (Buckinghamshire): بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز. * ڪيمبرج شائر (Cambridgeshire): ڪيمبرج شائر، پيٽربرو. * چيشائر (Cheshire): چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن. * سٽي آف لنڊن (City of London): سٽي آف لنڊن. * ڪارن وال (Cornwall): ڪارن وال، آئلز آف سِلي. * ڪمبريا (Cumbria): ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ اينڊ فرنس. * ڊربي شائر (Derbyshire): ڊربي شائر، ڊربي. * ڊيوون (Devon): ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي. * ڊورسٽ (Dorset): ڊورسٽ، بورنمائوتھ، ڪرائسٽ چرچ اينڊ پول. * ڊرهم (Durham): ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (درياهه ٽيز جي اتر ۾) ايسٽ رائڊنگ (East Riding).

==List==
The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}
==History==
[[فائل:English_ceremonial_counties_1998.svg|thumb|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
===Origins===
{{main|Historic counties of England}}
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]

Most of the historic English counties were established between the 7th and 11th centuries.&lt;ref name=aspects&gt;{{ cite book | publisher=Her Majesty's Stationery Office | title=Aspects of Britain: Local Government | year=1996}}&lt;/ref&gt; Counties were initially used for the administration of justice and organisation of the militia, all overseen by a sheriff. The sheriff was usually appointed by the monarch but in some cases, known as the [[county palatine|counties palatine]], the right to appoint sheriffs rested elsewhere; for example with the [[Bishop of Durham]] for [[County Durham]], and with the [[Earl of Chester]] for [[Cheshire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=287, 310–318|url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/286/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Records of the Palatine of Durham |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C91 |website=The National Archives |access-date=16 March 2024}}&lt;/ref&gt;

A county's magistrates sat four times a year as the [[quarter sessions]]. For more serious cases judges visited each county twice a year for the [[assizes]]. In some larger counties the practice arose of holding the quarter sessions separately for subdivisions of the county, including the [[Riding (division)|Ridings]] of [[Yorkshire]], the [[Parts of Lincolnshire]] and the [[East Sussex|Eastern]] and [[West Sussex|Western]] divisions of [[Sussex]]. The quarter sessions were also gradually given various civil functions, such as providing asylums, maintaining main roads and bridges, and the regulation of alehouses.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Landau |first1=Norma |title=The Justices of the Peace 1679–1760 |date=2023 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=9780520312340 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=rqXeEAAAQBAJ&amp;pg=PA41 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

When [[Parliament of England|parliament]]s began to be called from the 13th century onwards, the counties formed part of the system for electing [[Member of Parliament (United Kingdom)|members of parliament]]. Certain towns and cities were [[parliamentary borough]]s sending their own representatives, and the remainder of each county served as a [[county constituency]], with the MPs for such constituencies being known as [[knights of the shire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume II |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=xvi}}&lt;/ref&gt;

From [[Tudor period|Tudor]] times onwards a [[lord-lieutenant]] was appointed to oversee the militia, taking some of the functions previously held by the sheriff.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Anson |first1=William R. |title=The Law and Custom of the Constitution: Part 2 |date=1892 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |page=236 |url=https://books.google.com/books?id=P-41AQAAMAAJ&amp;pg=PA236 |access-date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; Some larger towns and cities were made self-governing [[county corporate|counties corporate]], starting with [[London]] in {{circa|1132}},{{efn|The charter of [[Henry I of England|Henry I]] which gave London the right to appoint its own sheriffs is undated, but the evidence suggests it was issued between 1130 and 1133, with sometime around Easter 1132 considered the most likely date.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tatlock |first1=J. S. P. |title=The Date of Henry I's Charter to London |journal=Speculum |date=October 1936 |volume=11 |issue=4 |pages=461–469 |doi=10.2307/2848538 |jstor=2848538 |url=https://www.jstor.org/stable/2848538 |access-date=17 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;}} with the right to hold their own courts and appoint their own sheriffs. The counties corporate continued to be deemed part of the wider county for the purposes of lieutenancy, with the exception of London which had its own lieutenants. The Ridings of Yorkshire had their own lieutenants from 1660 onwards. Sometimes smaller counties shared either a sheriff or lieutenant; the same person was usually appointed to be lieutenant of both [[Cumberland]] and [[Westmorland]] until 1876, whilst [[Cambridgeshire]] and [[Huntingdonshire]] shared a sheriff until 1965.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=284–286 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/284/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=statutesatlarge&gt;{{cite book |title=The Statutes at Large |date=1798 |page=426 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Imy3W_M5mtIC&amp;pg=PA426 |access-date=18 February 2024 |chapter=Militia Act 1796 (37 Geo. 3 c. 3)|publisher=M. Baskett }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Militia Act |date=1882 |page=21 |publisher=Sweet &amp; Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=N4pCAQAAMAAJ&amp;pg=RA2-PA21 |access-date=18 February 2024}}&lt;/ref&gt;

The counties' role as constituencies effectively ceased following the [[Reform Act 1832]] and the associated [[Parliamentary Boundaries Act 1832]]. Most counties were divided into smaller constituencies, with the group of constituencies within each county being termed the 'parliamentary county'.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Parliamentary Boundaries Act |date=1832 |url=https://books.google.com/books?id=Uq0uAAAAIAAJ&amp;pg=PA300 |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

County boundaries were sometimes adjusted, for example by some of the [[Inclosure Acts]] of the 18th and 19th centuries.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A History of the County of Oxford: Volume 6 |date=1959 |publisher=Victoria County History |location=London |pages=324–333 |url=https://www.british-history.ac.uk/vch/oxon/vol6/pp324-333 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; County and other boundaries were not centrally recorded with any accuracy before the 19th century, but were instead known by local knowledge and custom. When the [[Ordnance Survey]] started producing large scale maps, they had to undertake extensive research with locals to establish where exactly the boundaries were. Boundaries were recorded by the Ordnance Survey gradually in a process which started in 1841 and was not fully completed until 1888.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fletcher |first1=David |title=The Ordnance Survey's Nineteenth Century Boundary Survey: Context, Characteristics and Impact |journal=Imago Mundi |date=1999 |volume=51 |pages=131–146 |doi=10.1080/03085699908592906 |jstor=1151445 |url=https://www.jstor.org/stable/1151445 |access-date=18 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Many counties had detached [[exclave]]s, away from the main body of the county. Most exclaves were eliminated by boundary adjustments under the [[Counties (Detached Parts) Act 1844]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Counties (Detached Parts) Act 1844|year=1844|chapter=61|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[Poor Law Amendment Act 1834]] created [[poor law union]]s, which were defined as groups of [[civil parish|parishes]] and frequently crossed county boundaries. Parishes were typically assigned to a union centred on a nearby town, whether or not that town was in the same county. The unions were administered by elected [[board of guardians|boards of guardians]], and formed the basis for the [[registration district]]s created in 1837. Each union as a whole was assigned to a [[registration county]], which therefore differed in places from the legal counties. The registration counties were used for census reporting from 1851 to 1911.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poor Law / Registration County |url=https://visionofbritain.org.uk/types/type/PR_CNTY |website=A Vision of Britain through Time |publisher=GB Historical GIS / University of Portsmouth |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt; The unions also formed the basis for the [[sanitary district]]s created in 1872, which took on various local government functions.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guardians as Rural Sanitary Authorities: Powers and Duties under Public Health Act, 1872, and Sewage Utilization Acts |date=1872 |publisher=Knight &amp; Co |location=London |page=2 |url={{GBurl|6KPLya-ng5MC}} |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The county of [[Westmorland]] was formed in 1227.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume 2 |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=756}}&lt;/ref&gt; From then until 1889 there were generally agreed to be 39 counties in England, although there were some [[Liberty (division)|liberties]] such as the [[Liberty of Ripon]] which were independent from their host counties for judicial purposes. The [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542]] formally absorbed [[Wales]] into the kingdom of England and completed its division into [[Historic counties of Wales|13 counties]] on the English model. Contemporary lists after that sometimes included [[Monmouthshire]] as a 40th English county, on account of its assizes being included in the [[Circuit court|Oxford circuit]] rather than one of the [[Court of Great Sessions in Wales|Welsh circuits]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cockburn |first1=J. S. |title=A History of English Assizes, 1558–1714 |date=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521084490 |page=23 |url=https://books.google.com/books?id=VBU9AAAAIAAJ&amp;pg=PA23 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |page=310 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/310/mode/2up |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; The 39 historic counties were:&lt;ref name=statutesatlarge/&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Bedfordshire]]
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cornwall]]
*[[Cumberland]]
*[[Derbyshire]]
*[[Devon]]
*Dorset
*Durham
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Herefordshire]]
*Hertfordshire
*Huntingdonshire
*Kent
*Lancashire
*[[Leicestershire]]
*[[Lincolnshire]]
*[[Middlesex]]
*[[Norfolk]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*[[Nottinghamshire]]
*Oxfordshire
*[[Rutland]]
*[[Shropshire]]
*Somerset
*Staffordshire
*[[Suffolk]]
*Surrey
*[[Sussex]]
*Warwickshire
*[[Westmorland]]
*[[Wiltshire]]
*Worcestershire
*[[Yorkshire]]
{{div col end}}

===Creation of county councils===
[[File:Staffordshire Shire Hall.jpg|thumb|Many counties had a central courthouse from which they were administered, which often became the first meeting place for the county councils created in 1889, such as [[Shire Hall, Stafford]].]]

By the late 19th century, there was increasing pressure to reform the structure of English counties; [[municipal borough|borough]] councils and boards of guardians were elected, but there were no elections for county-level authorities. Some urban areas had also grown across county boundaries, creating problems in how they were administered. The [[Local Government Act 1888]] sought to address these issues. It established elected county councils, which came into being in 1889 and took over the administrative functions of the quarter sessions.&lt;ref&gt;B. Keith-Lucas, ''Government of the County in England'', The Western Political Quarterly, Vol. 9, No. 1. (March 1956), pp. 44–55.&lt;/ref&gt;

Some towns and cities were considered large enough to run their own county-level services and so were made [[county borough]]s, independent from the new county councils. [[Urban sanitary district]]s which straddled county boundaries were placed entirely in one county. A new [[County of London]] was created covering the area which had been administered by the [[Metropolitan Board of Works]] since 1856, which covered the City of London and parts of [[Middlesex]], [[Surrey]] and [[Kent]]. In those counties where the quarter sessions had been held separately for different parts of the county, separate county councils were created for each part.&lt;ref name=Thomson&gt;{{cite book | author=Thomson, D. | title=England in the Nineteenth Century (1815–1914) | year=1978}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pulling |first1=Alexander |title=A Handbook for County Authorities |date=1889 |page=3 |publisher=W. Clowes and Sons |url=https://books.google.com/books?id=L2JHAQAAMAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The area controlled by a county council was termed an [[administrative county]]. The 1888 Act also adjusted the county boundaries for all other purposes, including judicial functions, sheriffs and lieutenants, to match groups of the administrative counties and county boroughs. As such, Cambridgeshire, Lincolnshire, Northamptonshire, Suffolk and Sussex retained a single sheriff and lieutenant each, despite being split between multiple administrative counties. Yorkshire kept a single sheriff, whilst each of its ridings retained a separate lieutenant and formed their own administrative counties.&lt;ref name=bryne&gt;{{ cite book | author=Bryne, T. | title=Local Government in Britain | year=1994 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1888|year=1888|chapter=41|access-date=17 March 2024}} Section 59&lt;/ref&gt; In 1890 the [[Isle of Wight]] was made an administrative county whilst remaining part of [[Hampshire]] for other purposes.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 2) Act 1889 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukla/Vict/52-53/177/contents/enacted |website=legislation.gov.uk |publisher=The National Archives |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Constituencies were not changed by the 1888 Act and so the parliamentary counties continued to be defined as they had been when the constituencies were last [[Redistribution of Seats Act 1885|reviewed in 1885]], by reference to the counties as they had then existed.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Stanford's Parliamentary County Atlas |date=1885 |publisher=Edward Stanford |location=London |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=hWEGAAAAMAAJ |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; This led to a mismatch in some areas between the parliamentary counties and the counties as had been adjusted for all other purposes. This lasted until the constituencies were next [[Representation of the People Act 1918|reviewed in 1918]], when they were realigned to nest within the newer versions of the counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Representation of the People Act 1918|year=1918|chapter=64|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The 1888 Act used the term 'entire county' to refer to the wider version of the county, including any associated county boroughs or parts which had been made administrative counties.&lt;ref&gt;Section 100&lt;/ref&gt; The informal term 'geographical county' was also used on Ordnance Survey maps to distinguish the wider version of the county from the administrative counties.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Administrative Areas Series |url=https://maps.nls.uk/view/196758374 |website=Ordnance Survey |publisher=National Library of Scotland |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Harley |first1=John Brian |title=Ordnance Survey Maps: A descriptive manual |date=1975 |publisher=Ordnance Survey |page=82 |isbn=978-0-319-00000-7 |url=https://books.google.com/books?id=PTBBvU9_y2wC&amp;q=%22ordnance+survey%22+%22geographical+county%22 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

There were various adjustments to county boundaries after 1889. There were numerous changes following the [[Local Government Act 1894]], which converted [[rural sanitary district]]s into [[rural district]]s and established [[Parish council (England)|parish councils]], but said that districts and parishes were no longer allowed to straddle county boundaries. The number of county boroughs gradually increased, and boundaries were occasionally adjusted to accommodate urban areas which were developing across county boundaries. In 1931 the boundaries between Gloucestershire, Warwickshire, and Worcestershire were adjusted to transfer 26 parishes between the three counties, largely to eliminate the [[List of county exclaves in England and Wales 1844 - 1974|remaining exclaves]] not addressed in 1844.&lt;ref&gt;Provisional Order Confirmation (Gloucestershire, Warwickshire and Worcestershire) Act&lt;/ref&gt;

The functions of county councils gradually grew. Notable expansions in their responsibilities included taking over education from the abolished [[School boards in England and Wales|school boards]] in 1902,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education Act 1902 |url=https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318063003/https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-date=18 March 2024 |access-date=26 March 2024 |website=Education in the UK}}&lt;/ref&gt; and taking over the assistance of the poor from the abolished boards of guardians in 1930.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1929|year=1929|chapter=17|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Reforms===
[[File:English counties 1974 (named).svg|thumb|Metropolitan and non-metropolitan counties established in 1974]]

A [[Local Government Boundary Commission (1945–1949)|Local Government Boundary Commission]] was set up in 1945 which reviewed the structure of local government and recommended a significant overhaul, including extensive changes to counties and county boroughs. The commission was wound up in 1949 when the government decided not to pursue these proposals.&lt;ref name=&quot;Bevan PQ&quot;&gt;''[https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1949/mar/25/local-government-boundary-commission#S5CV0463P0_19490325_CWA_25 Hansard]'', House of Commons 5th series, vol 463, col ''74''.&lt;/ref&gt;

A [[Royal Commission on Local Government in Greater London]] was established in 1957 and a [[Local Government Commission for England (1958–1967)|Local Government Commission for England]] in 1958 to recommend new local government structures. The major outcomes of the work of the commissions came in 1965. The County of London was abolished and was replaced by the [[Greater London]] administrative area, which also included most of the remaining part of Middlesex (which was abolished as an administrative county) and areas formerly part of Surrey, Kent, Essex and Hertfordshire. Huntingdonshire was merged with the [[Soke of Peterborough]] to form [[Huntingdon and Peterborough]], and the original administrative county of Cambridgeshire was merged with the [[Isle of Ely]] to form [[Cambridgeshire and Isle of Ely]].&lt;ref name=&quot;hansard&quot;&gt;{{cite web |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |title=Local Government (East Midlands) HC Deb 09 March 1964 vol 691 cc170-211 |access-date=5 June 2008 |work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]] |date=9 March 1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626023600/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |archive-date=26 June 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

A Royal Commission on Local Government in England was set up in 1966 and produced the [[Redcliffe-Maud Report]] in 1969, which recommended the complete redrawing of local government areas in England, replacing the existing counties and districts and having most local government functions exercised by all-purpose unitary authorities. Following the change in government at the [[1970 United Kingdom general election|1970 general election]], the incoming [[Conservative Party (UK)|Conservative]] administration of [[Edward Heath]] abandoned the Redcliffe-Maud proposals, having campaigned against them as part of their election manifesto.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1970 Conservative Party Manifesto|url=http://www.conservativemanifesto.com/1970/1970-conservative-manifesto.shtml|access-date=2020-10-18|website=conservativemanifesto.com}}&lt;/ref&gt;

Instead, the Heath government produced the [[Local Government Act 1972]] which reorganised local government from 1 April 1974 into a two-tier structure of counties and districts across the whole of England apart from the Isles of Scilly and Greater London (which retained its two-tier structure of the [[Greater London Council]] and [[London boroughs]] which had been introduced in 1965). The administrative counties and county boroughs were all abolished, and the lower tier of district councils was reorganised.&lt;ref name=kingdom&gt;{{cite book |last=Kingdom|first=John |title= Government and Politics in Britain |year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=maud&gt;{{cite book |author=Redcliffe-Maud &amp; Wood, B. |title=English Local Government Reformed |year=1974 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sandford |first1=Mark |title=Long shadows: 50 years of the Local Government Act 1972 |url=https://commonslibrary.parliament.uk/long-shadows-50-years-of-the-local-government-act-1972/ |website=House of Commons Library |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024 |date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;

The Heath government also reformed the judicial functions which had been organised by geographical counties; the [[Courts Act 1971]] abolished the quarter sessions and assizes with effect from 1972.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Courts Act 1971|year=1971|chapter=23|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;{{efn|Despite the name, [[County Court (England and Wales)|county courts]] were not arranged by counties but by separately defined county court districts.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Udall |first1=Henry |title=The New County Courts Act |date=1846 |publisher=V. and R. Stevens, and G. S. Norton |location=London |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=bXhjAAAAcAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;}} The sheriffs and lieutenants continued to exist, but both roles had lost powers to become largely ceremonial by the time of the 1970s reforms. As such, following the loss of judicial functions in 1972, the counties' roles were the administrative functions of local government, plus the limited ceremonial roles of the sheriffs and lieutenants. As part of the reforms under the Local Government Act 1972 the post of sheriff was renamed '[[high sheriff]]', and both they and the lieutenants were appointed to the new counties created in 1974.&lt;ref name=1972section216&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1972|year=1972|chapter=70|section=216|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Whilst the administrative counties and county boroughs were abolished in 1974, the wider geographical or historic counties were not explicitly abolished by the 1972 Act, albeit they were left with no administrative or ceremonial functions.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrating the historic counties of England |url=https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england |website=Ministry of Housing, Communities and Local Government |access-date=18 March 2024 |date=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Following the 1974 reforms there were 45 counties, six of which were classed as metropolitan counties, covering the larger urban areas:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]]
*[[Merseyside]]
*[[South Yorkshire]]
*[[Tyne and Wear]]
*[[West Midlands (county)|West Midlands]]
*[[West Yorkshire]]
{{div col end}}

The other 39 counties were classed as non-metropolitan counties:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Avon (county)|Avon]]
*Bedfordshire
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cleveland (county)|Cleveland]]
*Cornwall
*[[Cumbria]]
*Derbyshire
*Devon
*Dorset
*Durham
*[[East Sussex]]
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Hereford and Worcester]]
*Hertfordshire
*[[Humberside]]
*Isle of Wight
*Kent
*Lancashire
*Leicestershire
*Lincolnshire
*Norfolk
*[[North Yorkshire]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*Nottinghamshire
*Oxfordshire
*Shropshire
*Somerset
*Staffordshire
*Suffolk
*Surrey
*Warwickshire
*[[West Sussex]]
*Wiltshire
{{div col end}}
Most of the non-metropolitan counties retained the names of historic counties and were defined by reference to the administrative and geographical counties which preceded them, retaining the same or similar boundaries where practicable. Whilst the Heath government had rejected the more radical Radcliffe-Maud proposals, they did still make adjustments to boundaries where they concluded they were necessary to better align with functional economic areas. For example, the north-western part of [[Berkshire]] was transferred to [[Oxfordshire]] on account of being separated from the rest of Berkshire by the [[Berkshire Downs]] hills and having better connections to the city of [[Oxford]] than to Berkshire's largest town and administrative centre of [[Reading, Berkshire|Reading]]. Similarly, [[Gatwick Airport]] was transferred from [[Surrey]] to [[West Sussex]] so that it could be in the same county as [[Crawley]], the adjoining [[New towns in the United Kingdom|new town]].&lt;ref name=hampton&gt;{{ cite book | author=Hampton, W. | title=Local Government and Urban Politics | year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ministry of Housing, Communities &amp; Local Government |title=England's traditional counties |url=https://www.gov.uk/government/collections/englands-traditional-counties |publisher=HM Government |access-date=28 July 2018 |date=1 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Current and historic counties |url=https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac |publisher=Department for Communities and Local Government |access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Four of the non-metropolitan counties established in 1974 were given names that had not previously been used for counties: [[Avon (county)|Avon]], [[Cleveland (county)|Cleveland]], [[Cumbria]], and [[Humberside]]. Another was a merger of two former counties and combined both their names: [[Hereford and Worcester]]. The pre-1974 counties of Cumberland, Rutland, Westmorland, and Huntingdon and Peterborough were considered too small to function efficiently as separate counties, and did not have their names taken forward by new counties. Cumberland and Westmorland were both incorporated into Cumbria (alongside parts of Lancashire and Yorkshire). Huntingdon and [[City of Peterborough|Peterborough]] became lower-tier districts within Cambridgeshire, and Rutland was made a district of Leicestershire.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The English Non-metropolitan Districts (Names) Order 1973|year=1973|number=551|access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Further changes===
{{Image frame
| width=220
| caption=Evolution of the metropolitan and non-metropolitan counties
| align=right
| innerstyle=font-size: 92%; background:#FBFBFB;
| content={{switcher
  | default = 8
  | [[File:English counties 1974.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1974 to 31 March 1996
  | 1974–1996
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1996.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1996 to 31 March 1997
  | 1996–1997
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1997.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1997 to 31 March 1998
  | 1997–1998
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1998.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1998 to 31 March 2009
  | 1998–2009
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 2009.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2009 to 31 March 2019
  | 2009–2019
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2019.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2019 to 31 March 2021
  | 2019–2021
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2021.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2021 to 31 March 2023
  | 2021–2023
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg|220px]]&lt;br /&gt;from 1 April 2023
  | 2023–
  }}
}}
{{further|Local Government Commission for England (1992)}}

The metropolitan county councils were abolished in 1986 after just 12 years in operation. The Greater London Council was abolished at the same time. The metropolitan counties and Greater London continued to legally exist as geographic areas and retained their high sheriffs and lieutenants despite the loss of their upper-tier councils. The lower-tier [[metropolitan borough]]s and London boroughs took on the functions of the abolished councils, with some functions (such as emergency services, civil defence and public transport) being delivered through joint committees.&lt;ref name=1985act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1985|year=1985|chapter=51|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[1990s UK local government reform|reform in the 1990s]] allowed the creation of non-metropolitan counties containing a single district, where one council performed both county and district functions. These became informally known as [[unitary authorities of England|unitary authorities]].&lt;ref name=politics_uk&gt;{{ cite book |title=Politics UK |year=2004 |publisher=Pearson |edition=5th |last1=Jones |first1=Bill |last2=Kavanagh |first2=Dennis |last3=Moran |first3=Michael |last4=Norton |first4=Philip |isbn=0582423333}}&lt;/ref&gt; The first was the Isle of Wight, where the two districts were abolished and the county council took over their functions in 1995.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Isle of Wight (Structural Change) Order 1994|year=1994|number=1210}}&lt;/ref&gt;

In 1996, Avon, Cleveland and Humberside were abolished after just 22 years in existence. None of those three had attracted much public loyalty, and there had been campaigns to abolish them, especially in the case of Humberside.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Reorganisation (Humberside), 26 May 1994 |url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1994-05-26/debates/c140b038-b418-4cc4-8547-9a6fc563fb4a/LocalGovernmentReorganisation(Humberside) |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; Those three counties were split into unitary authorities, each of which was legally a new non-metropolitan county and a district covering the same area, with the district council also performing county functions. Rather than appoint lieutenants and high sheriffs for these new counties created in 1996, it was decided to resurrect the pre-1974 practice of defining counties for the purposes of lieutenancy and shrievalty separately from the local government counties.&lt;ref name=1995regs&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Local Government Changes for England (Miscellaneous Provision) Regulations 1995|year=1995|number=1748|access-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1997act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Lieutenancies Act 1997|year=1997|chapter=23|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Several other unitary authorities were created between 1996 and 1998. Many of these were districts based on larger towns and cities, including several places that had been county boroughs prior to 1974. Being made unitary authorities therefore effectively restored the pre-1974 powers in such cases. Whilst these unitary authorities are legally all non-metropolitan counties, they are rarely referred to as counties other than in the context of local government law.

The pre-1974 counties of Rutland, Herefordshire and Worcestershire also regained their independence. Rutland was made a unitary authority in 1997,&lt;ref name=LeicestershireandRutland&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=507|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; and in 1998 Herefordshire was made a unitary authority and Worcestershire was re-established as a two-tier county.&lt;ref name=HerefordandWorcester&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Hereford and Worcester (Structural, Boundary and Electoral Changes) Order 1996|year=1996|number=1867|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; [[Berkshire County Council]] was abolished in 1998 and the county's six districts became unitary authorities, but unusually the non-metropolitan county of Berkshire was not abolished. The six Berkshire unitary authorities are the only ones not to also be non-metropolitan counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Berkshire (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=1879|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[2009 structural changes to local government in England|reforms in 2009]] and between [[2019–2023 structural changes to local government in England|2019 and 2023]] saw more unitary authorities created within the non-metropolitan counties. Since the most recent changes in 2023, England outside Greater London and the Isles of Scilly has been divided into 84 metropolitan and non-metropolitan counties for local government purposes. The 48 ceremonial counties used for the purposes of lieutenancy have been unchanged since 1998.

== Local government ==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

==List==
The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>1x14txp5defklwpoyd0bys700qg6v9z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416562</id>
      <parentid>416561</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T02:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* List */</comment>
      <origin>416562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68423" sha1="7as0b8ovdldo5215pf0k1yqiuxwvb9w" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

== ڪائونٽيون ==
رسوماتي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن (ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي) جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي: 

رسوماتي ڪائونٽي. مقامي حڪومتي علائقا. * بيڊفورڊ شائر (Bedfordshire): بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن. * برڪ شائر (Berkshire): برڪ شائر. * برسٽول (Bristol): برسٽول. * بڪنگهم شائر (Buckinghamshire): بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز. * ڪيمبرج شائر (Cambridgeshire): ڪيمبرج شائر، پيٽربرو. * چيشائر (Cheshire): چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن. * سٽي آف لنڊن (City of London): سٽي آف لنڊن. * ڪارن وال (Cornwall): ڪارن وال، آئلز آف سِلي. * ڪمبريا (Cumbria): ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ اينڊ فرنس. * ڊربي شائر (Derbyshire): ڊربي شائر، ڊربي. * ڊيوون (Devon): ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي. * ڊورسٽ (Dorset): ڊورسٽ، بورنمائوتھ، ڪرائسٽ چرچ اينڊ پول. * ڊرهم (Durham): ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (درياهه ٽيز جي اتر ۾) ايسٽ رائڊنگ (East Riding).

The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}
==History==
[[فائل:English_ceremonial_counties_1998.svg|thumb|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
===Origins===
{{main|Historic counties of England}}
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]

Most of the historic English counties were established between the 7th and 11th centuries.&lt;ref name=aspects&gt;{{ cite book | publisher=Her Majesty's Stationery Office | title=Aspects of Britain: Local Government | year=1996}}&lt;/ref&gt; Counties were initially used for the administration of justice and organisation of the militia, all overseen by a sheriff. The sheriff was usually appointed by the monarch but in some cases, known as the [[county palatine|counties palatine]], the right to appoint sheriffs rested elsewhere; for example with the [[Bishop of Durham]] for [[County Durham]], and with the [[Earl of Chester]] for [[Cheshire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=287, 310–318|url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/286/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Records of the Palatine of Durham |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C91 |website=The National Archives |access-date=16 March 2024}}&lt;/ref&gt;

A county's magistrates sat four times a year as the [[quarter sessions]]. For more serious cases judges visited each county twice a year for the [[assizes]]. In some larger counties the practice arose of holding the quarter sessions separately for subdivisions of the county, including the [[Riding (division)|Ridings]] of [[Yorkshire]], the [[Parts of Lincolnshire]] and the [[East Sussex|Eastern]] and [[West Sussex|Western]] divisions of [[Sussex]]. The quarter sessions were also gradually given various civil functions, such as providing asylums, maintaining main roads and bridges, and the regulation of alehouses.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Landau |first1=Norma |title=The Justices of the Peace 1679–1760 |date=2023 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=9780520312340 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=rqXeEAAAQBAJ&amp;pg=PA41 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

When [[Parliament of England|parliament]]s began to be called from the 13th century onwards, the counties formed part of the system for electing [[Member of Parliament (United Kingdom)|members of parliament]]. Certain towns and cities were [[parliamentary borough]]s sending their own representatives, and the remainder of each county served as a [[county constituency]], with the MPs for such constituencies being known as [[knights of the shire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume II |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=xvi}}&lt;/ref&gt;

From [[Tudor period|Tudor]] times onwards a [[lord-lieutenant]] was appointed to oversee the militia, taking some of the functions previously held by the sheriff.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Anson |first1=William R. |title=The Law and Custom of the Constitution: Part 2 |date=1892 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |page=236 |url=https://books.google.com/books?id=P-41AQAAMAAJ&amp;pg=PA236 |access-date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; Some larger towns and cities were made self-governing [[county corporate|counties corporate]], starting with [[London]] in {{circa|1132}},{{efn|The charter of [[Henry I of England|Henry I]] which gave London the right to appoint its own sheriffs is undated, but the evidence suggests it was issued between 1130 and 1133, with sometime around Easter 1132 considered the most likely date.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tatlock |first1=J. S. P. |title=The Date of Henry I's Charter to London |journal=Speculum |date=October 1936 |volume=11 |issue=4 |pages=461–469 |doi=10.2307/2848538 |jstor=2848538 |url=https://www.jstor.org/stable/2848538 |access-date=17 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;}} with the right to hold their own courts and appoint their own sheriffs. The counties corporate continued to be deemed part of the wider county for the purposes of lieutenancy, with the exception of London which had its own lieutenants. The Ridings of Yorkshire had their own lieutenants from 1660 onwards. Sometimes smaller counties shared either a sheriff or lieutenant; the same person was usually appointed to be lieutenant of both [[Cumberland]] and [[Westmorland]] until 1876, whilst [[Cambridgeshire]] and [[Huntingdonshire]] shared a sheriff until 1965.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=284–286 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/284/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=statutesatlarge&gt;{{cite book |title=The Statutes at Large |date=1798 |page=426 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Imy3W_M5mtIC&amp;pg=PA426 |access-date=18 February 2024 |chapter=Militia Act 1796 (37 Geo. 3 c. 3)|publisher=M. Baskett }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Militia Act |date=1882 |page=21 |publisher=Sweet &amp; Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=N4pCAQAAMAAJ&amp;pg=RA2-PA21 |access-date=18 February 2024}}&lt;/ref&gt;

The counties' role as constituencies effectively ceased following the [[Reform Act 1832]] and the associated [[Parliamentary Boundaries Act 1832]]. Most counties were divided into smaller constituencies, with the group of constituencies within each county being termed the 'parliamentary county'.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Parliamentary Boundaries Act |date=1832 |url=https://books.google.com/books?id=Uq0uAAAAIAAJ&amp;pg=PA300 |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

County boundaries were sometimes adjusted, for example by some of the [[Inclosure Acts]] of the 18th and 19th centuries.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A History of the County of Oxford: Volume 6 |date=1959 |publisher=Victoria County History |location=London |pages=324–333 |url=https://www.british-history.ac.uk/vch/oxon/vol6/pp324-333 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; County and other boundaries were not centrally recorded with any accuracy before the 19th century, but were instead known by local knowledge and custom. When the [[Ordnance Survey]] started producing large scale maps, they had to undertake extensive research with locals to establish where exactly the boundaries were. Boundaries were recorded by the Ordnance Survey gradually in a process which started in 1841 and was not fully completed until 1888.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fletcher |first1=David |title=The Ordnance Survey's Nineteenth Century Boundary Survey: Context, Characteristics and Impact |journal=Imago Mundi |date=1999 |volume=51 |pages=131–146 |doi=10.1080/03085699908592906 |jstor=1151445 |url=https://www.jstor.org/stable/1151445 |access-date=18 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Many counties had detached [[exclave]]s, away from the main body of the county. Most exclaves were eliminated by boundary adjustments under the [[Counties (Detached Parts) Act 1844]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Counties (Detached Parts) Act 1844|year=1844|chapter=61|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[Poor Law Amendment Act 1834]] created [[poor law union]]s, which were defined as groups of [[civil parish|parishes]] and frequently crossed county boundaries. Parishes were typically assigned to a union centred on a nearby town, whether or not that town was in the same county. The unions were administered by elected [[board of guardians|boards of guardians]], and formed the basis for the [[registration district]]s created in 1837. Each union as a whole was assigned to a [[registration county]], which therefore differed in places from the legal counties. The registration counties were used for census reporting from 1851 to 1911.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poor Law / Registration County |url=https://visionofbritain.org.uk/types/type/PR_CNTY |website=A Vision of Britain through Time |publisher=GB Historical GIS / University of Portsmouth |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt; The unions also formed the basis for the [[sanitary district]]s created in 1872, which took on various local government functions.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guardians as Rural Sanitary Authorities: Powers and Duties under Public Health Act, 1872, and Sewage Utilization Acts |date=1872 |publisher=Knight &amp; Co |location=London |page=2 |url={{GBurl|6KPLya-ng5MC}} |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The county of [[Westmorland]] was formed in 1227.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume 2 |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=756}}&lt;/ref&gt; From then until 1889 there were generally agreed to be 39 counties in England, although there were some [[Liberty (division)|liberties]] such as the [[Liberty of Ripon]] which were independent from their host counties for judicial purposes. The [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542]] formally absorbed [[Wales]] into the kingdom of England and completed its division into [[Historic counties of Wales|13 counties]] on the English model. Contemporary lists after that sometimes included [[Monmouthshire]] as a 40th English county, on account of its assizes being included in the [[Circuit court|Oxford circuit]] rather than one of the [[Court of Great Sessions in Wales|Welsh circuits]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cockburn |first1=J. S. |title=A History of English Assizes, 1558–1714 |date=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521084490 |page=23 |url=https://books.google.com/books?id=VBU9AAAAIAAJ&amp;pg=PA23 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |page=310 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/310/mode/2up |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; The 39 historic counties were:&lt;ref name=statutesatlarge/&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Bedfordshire]]
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cornwall]]
*[[Cumberland]]
*[[Derbyshire]]
*[[Devon]]
*Dorset
*Durham
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Herefordshire]]
*Hertfordshire
*Huntingdonshire
*Kent
*Lancashire
*[[Leicestershire]]
*[[Lincolnshire]]
*[[Middlesex]]
*[[Norfolk]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*[[Nottinghamshire]]
*Oxfordshire
*[[Rutland]]
*[[Shropshire]]
*Somerset
*Staffordshire
*[[Suffolk]]
*Surrey
*[[Sussex]]
*Warwickshire
*[[Westmorland]]
*[[Wiltshire]]
*Worcestershire
*[[Yorkshire]]
{{div col end}}

===Creation of county councils===
[[File:Staffordshire Shire Hall.jpg|thumb|Many counties had a central courthouse from which they were administered, which often became the first meeting place for the county councils created in 1889, such as [[Shire Hall, Stafford]].]]

By the late 19th century, there was increasing pressure to reform the structure of English counties; [[municipal borough|borough]] councils and boards of guardians were elected, but there were no elections for county-level authorities. Some urban areas had also grown across county boundaries, creating problems in how they were administered. The [[Local Government Act 1888]] sought to address these issues. It established elected county councils, which came into being in 1889 and took over the administrative functions of the quarter sessions.&lt;ref&gt;B. Keith-Lucas, ''Government of the County in England'', The Western Political Quarterly, Vol. 9, No. 1. (March 1956), pp. 44–55.&lt;/ref&gt;

Some towns and cities were considered large enough to run their own county-level services and so were made [[county borough]]s, independent from the new county councils. [[Urban sanitary district]]s which straddled county boundaries were placed entirely in one county. A new [[County of London]] was created covering the area which had been administered by the [[Metropolitan Board of Works]] since 1856, which covered the City of London and parts of [[Middlesex]], [[Surrey]] and [[Kent]]. In those counties where the quarter sessions had been held separately for different parts of the county, separate county councils were created for each part.&lt;ref name=Thomson&gt;{{cite book | author=Thomson, D. | title=England in the Nineteenth Century (1815–1914) | year=1978}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pulling |first1=Alexander |title=A Handbook for County Authorities |date=1889 |page=3 |publisher=W. Clowes and Sons |url=https://books.google.com/books?id=L2JHAQAAMAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The area controlled by a county council was termed an [[administrative county]]. The 1888 Act also adjusted the county boundaries for all other purposes, including judicial functions, sheriffs and lieutenants, to match groups of the administrative counties and county boroughs. As such, Cambridgeshire, Lincolnshire, Northamptonshire, Suffolk and Sussex retained a single sheriff and lieutenant each, despite being split between multiple administrative counties. Yorkshire kept a single sheriff, whilst each of its ridings retained a separate lieutenant and formed their own administrative counties.&lt;ref name=bryne&gt;{{ cite book | author=Bryne, T. | title=Local Government in Britain | year=1994 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1888|year=1888|chapter=41|access-date=17 March 2024}} Section 59&lt;/ref&gt; In 1890 the [[Isle of Wight]] was made an administrative county whilst remaining part of [[Hampshire]] for other purposes.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 2) Act 1889 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukla/Vict/52-53/177/contents/enacted |website=legislation.gov.uk |publisher=The National Archives |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Constituencies were not changed by the 1888 Act and so the parliamentary counties continued to be defined as they had been when the constituencies were last [[Redistribution of Seats Act 1885|reviewed in 1885]], by reference to the counties as they had then existed.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Stanford's Parliamentary County Atlas |date=1885 |publisher=Edward Stanford |location=London |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=hWEGAAAAMAAJ |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; This led to a mismatch in some areas between the parliamentary counties and the counties as had been adjusted for all other purposes. This lasted until the constituencies were next [[Representation of the People Act 1918|reviewed in 1918]], when they were realigned to nest within the newer versions of the counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Representation of the People Act 1918|year=1918|chapter=64|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The 1888 Act used the term 'entire county' to refer to the wider version of the county, including any associated county boroughs or parts which had been made administrative counties.&lt;ref&gt;Section 100&lt;/ref&gt; The informal term 'geographical county' was also used on Ordnance Survey maps to distinguish the wider version of the county from the administrative counties.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Administrative Areas Series |url=https://maps.nls.uk/view/196758374 |website=Ordnance Survey |publisher=National Library of Scotland |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Harley |first1=John Brian |title=Ordnance Survey Maps: A descriptive manual |date=1975 |publisher=Ordnance Survey |page=82 |isbn=978-0-319-00000-7 |url=https://books.google.com/books?id=PTBBvU9_y2wC&amp;q=%22ordnance+survey%22+%22geographical+county%22 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

There were various adjustments to county boundaries after 1889. There were numerous changes following the [[Local Government Act 1894]], which converted [[rural sanitary district]]s into [[rural district]]s and established [[Parish council (England)|parish councils]], but said that districts and parishes were no longer allowed to straddle county boundaries. The number of county boroughs gradually increased, and boundaries were occasionally adjusted to accommodate urban areas which were developing across county boundaries. In 1931 the boundaries between Gloucestershire, Warwickshire, and Worcestershire were adjusted to transfer 26 parishes between the three counties, largely to eliminate the [[List of county exclaves in England and Wales 1844 - 1974|remaining exclaves]] not addressed in 1844.&lt;ref&gt;Provisional Order Confirmation (Gloucestershire, Warwickshire and Worcestershire) Act&lt;/ref&gt;

The functions of county councils gradually grew. Notable expansions in their responsibilities included taking over education from the abolished [[School boards in England and Wales|school boards]] in 1902,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education Act 1902 |url=https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318063003/https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-date=18 March 2024 |access-date=26 March 2024 |website=Education in the UK}}&lt;/ref&gt; and taking over the assistance of the poor from the abolished boards of guardians in 1930.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1929|year=1929|chapter=17|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Reforms===
[[File:English counties 1974 (named).svg|thumb|Metropolitan and non-metropolitan counties established in 1974]]

A [[Local Government Boundary Commission (1945–1949)|Local Government Boundary Commission]] was set up in 1945 which reviewed the structure of local government and recommended a significant overhaul, including extensive changes to counties and county boroughs. The commission was wound up in 1949 when the government decided not to pursue these proposals.&lt;ref name=&quot;Bevan PQ&quot;&gt;''[https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1949/mar/25/local-government-boundary-commission#S5CV0463P0_19490325_CWA_25 Hansard]'', House of Commons 5th series, vol 463, col ''74''.&lt;/ref&gt;

A [[Royal Commission on Local Government in Greater London]] was established in 1957 and a [[Local Government Commission for England (1958–1967)|Local Government Commission for England]] in 1958 to recommend new local government structures. The major outcomes of the work of the commissions came in 1965. The County of London was abolished and was replaced by the [[Greater London]] administrative area, which also included most of the remaining part of Middlesex (which was abolished as an administrative county) and areas formerly part of Surrey, Kent, Essex and Hertfordshire. Huntingdonshire was merged with the [[Soke of Peterborough]] to form [[Huntingdon and Peterborough]], and the original administrative county of Cambridgeshire was merged with the [[Isle of Ely]] to form [[Cambridgeshire and Isle of Ely]].&lt;ref name=&quot;hansard&quot;&gt;{{cite web |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |title=Local Government (East Midlands) HC Deb 09 March 1964 vol 691 cc170-211 |access-date=5 June 2008 |work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]] |date=9 March 1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626023600/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |archive-date=26 June 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

A Royal Commission on Local Government in England was set up in 1966 and produced the [[Redcliffe-Maud Report]] in 1969, which recommended the complete redrawing of local government areas in England, replacing the existing counties and districts and having most local government functions exercised by all-purpose unitary authorities. Following the change in government at the [[1970 United Kingdom general election|1970 general election]], the incoming [[Conservative Party (UK)|Conservative]] administration of [[Edward Heath]] abandoned the Redcliffe-Maud proposals, having campaigned against them as part of their election manifesto.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1970 Conservative Party Manifesto|url=http://www.conservativemanifesto.com/1970/1970-conservative-manifesto.shtml|access-date=2020-10-18|website=conservativemanifesto.com}}&lt;/ref&gt;

Instead, the Heath government produced the [[Local Government Act 1972]] which reorganised local government from 1 April 1974 into a two-tier structure of counties and districts across the whole of England apart from the Isles of Scilly and Greater London (which retained its two-tier structure of the [[Greater London Council]] and [[London boroughs]] which had been introduced in 1965). The administrative counties and county boroughs were all abolished, and the lower tier of district councils was reorganised.&lt;ref name=kingdom&gt;{{cite book |last=Kingdom|first=John |title= Government and Politics in Britain |year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=maud&gt;{{cite book |author=Redcliffe-Maud &amp; Wood, B. |title=English Local Government Reformed |year=1974 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sandford |first1=Mark |title=Long shadows: 50 years of the Local Government Act 1972 |url=https://commonslibrary.parliament.uk/long-shadows-50-years-of-the-local-government-act-1972/ |website=House of Commons Library |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024 |date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;

The Heath government also reformed the judicial functions which had been organised by geographical counties; the [[Courts Act 1971]] abolished the quarter sessions and assizes with effect from 1972.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Courts Act 1971|year=1971|chapter=23|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;{{efn|Despite the name, [[County Court (England and Wales)|county courts]] were not arranged by counties but by separately defined county court districts.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Udall |first1=Henry |title=The New County Courts Act |date=1846 |publisher=V. and R. Stevens, and G. S. Norton |location=London |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=bXhjAAAAcAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;}} The sheriffs and lieutenants continued to exist, but both roles had lost powers to become largely ceremonial by the time of the 1970s reforms. As such, following the loss of judicial functions in 1972, the counties' roles were the administrative functions of local government, plus the limited ceremonial roles of the sheriffs and lieutenants. As part of the reforms under the Local Government Act 1972 the post of sheriff was renamed '[[high sheriff]]', and both they and the lieutenants were appointed to the new counties created in 1974.&lt;ref name=1972section216&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1972|year=1972|chapter=70|section=216|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Whilst the administrative counties and county boroughs were abolished in 1974, the wider geographical or historic counties were not explicitly abolished by the 1972 Act, albeit they were left with no administrative or ceremonial functions.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrating the historic counties of England |url=https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england |website=Ministry of Housing, Communities and Local Government |access-date=18 March 2024 |date=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Following the 1974 reforms there were 45 counties, six of which were classed as metropolitan counties, covering the larger urban areas:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]]
*[[Merseyside]]
*[[South Yorkshire]]
*[[Tyne and Wear]]
*[[West Midlands (county)|West Midlands]]
*[[West Yorkshire]]
{{div col end}}

The other 39 counties were classed as non-metropolitan counties:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Avon (county)|Avon]]
*Bedfordshire
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cleveland (county)|Cleveland]]
*Cornwall
*[[Cumbria]]
*Derbyshire
*Devon
*Dorset
*Durham
*[[East Sussex]]
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Hereford and Worcester]]
*Hertfordshire
*[[Humberside]]
*Isle of Wight
*Kent
*Lancashire
*Leicestershire
*Lincolnshire
*Norfolk
*[[North Yorkshire]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*Nottinghamshire
*Oxfordshire
*Shropshire
*Somerset
*Staffordshire
*Suffolk
*Surrey
*Warwickshire
*[[West Sussex]]
*Wiltshire
{{div col end}}
Most of the non-metropolitan counties retained the names of historic counties and were defined by reference to the administrative and geographical counties which preceded them, retaining the same or similar boundaries where practicable. Whilst the Heath government had rejected the more radical Radcliffe-Maud proposals, they did still make adjustments to boundaries where they concluded they were necessary to better align with functional economic areas. For example, the north-western part of [[Berkshire]] was transferred to [[Oxfordshire]] on account of being separated from the rest of Berkshire by the [[Berkshire Downs]] hills and having better connections to the city of [[Oxford]] than to Berkshire's largest town and administrative centre of [[Reading, Berkshire|Reading]]. Similarly, [[Gatwick Airport]] was transferred from [[Surrey]] to [[West Sussex]] so that it could be in the same county as [[Crawley]], the adjoining [[New towns in the United Kingdom|new town]].&lt;ref name=hampton&gt;{{ cite book | author=Hampton, W. | title=Local Government and Urban Politics | year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ministry of Housing, Communities &amp; Local Government |title=England's traditional counties |url=https://www.gov.uk/government/collections/englands-traditional-counties |publisher=HM Government |access-date=28 July 2018 |date=1 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Current and historic counties |url=https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac |publisher=Department for Communities and Local Government |access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Four of the non-metropolitan counties established in 1974 were given names that had not previously been used for counties: [[Avon (county)|Avon]], [[Cleveland (county)|Cleveland]], [[Cumbria]], and [[Humberside]]. Another was a merger of two former counties and combined both their names: [[Hereford and Worcester]]. The pre-1974 counties of Cumberland, Rutland, Westmorland, and Huntingdon and Peterborough were considered too small to function efficiently as separate counties, and did not have their names taken forward by new counties. Cumberland and Westmorland were both incorporated into Cumbria (alongside parts of Lancashire and Yorkshire). Huntingdon and [[City of Peterborough|Peterborough]] became lower-tier districts within Cambridgeshire, and Rutland was made a district of Leicestershire.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The English Non-metropolitan Districts (Names) Order 1973|year=1973|number=551|access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Further changes===
{{Image frame
| width=220
| caption=Evolution of the metropolitan and non-metropolitan counties
| align=right
| innerstyle=font-size: 92%; background:#FBFBFB;
| content={{switcher
  | default = 8
  | [[File:English counties 1974.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1974 to 31 March 1996
  | 1974–1996
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1996.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1996 to 31 March 1997
  | 1996–1997
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1997.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1997 to 31 March 1998
  | 1997–1998
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1998.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1998 to 31 March 2009
  | 1998–2009
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 2009.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2009 to 31 March 2019
  | 2009–2019
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2019.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2019 to 31 March 2021
  | 2019–2021
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2021.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2021 to 31 March 2023
  | 2021–2023
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg|220px]]&lt;br /&gt;from 1 April 2023
  | 2023–
  }}
}}
{{further|Local Government Commission for England (1992)}}

The metropolitan county councils were abolished in 1986 after just 12 years in operation. The Greater London Council was abolished at the same time. The metropolitan counties and Greater London continued to legally exist as geographic areas and retained their high sheriffs and lieutenants despite the loss of their upper-tier councils. The lower-tier [[metropolitan borough]]s and London boroughs took on the functions of the abolished councils, with some functions (such as emergency services, civil defence and public transport) being delivered through joint committees.&lt;ref name=1985act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1985|year=1985|chapter=51|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[1990s UK local government reform|reform in the 1990s]] allowed the creation of non-metropolitan counties containing a single district, where one council performed both county and district functions. These became informally known as [[unitary authorities of England|unitary authorities]].&lt;ref name=politics_uk&gt;{{ cite book |title=Politics UK |year=2004 |publisher=Pearson |edition=5th |last1=Jones |first1=Bill |last2=Kavanagh |first2=Dennis |last3=Moran |first3=Michael |last4=Norton |first4=Philip |isbn=0582423333}}&lt;/ref&gt; The first was the Isle of Wight, where the two districts were abolished and the county council took over their functions in 1995.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Isle of Wight (Structural Change) Order 1994|year=1994|number=1210}}&lt;/ref&gt;

In 1996, Avon, Cleveland and Humberside were abolished after just 22 years in existence. None of those three had attracted much public loyalty, and there had been campaigns to abolish them, especially in the case of Humberside.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Reorganisation (Humberside), 26 May 1994 |url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1994-05-26/debates/c140b038-b418-4cc4-8547-9a6fc563fb4a/LocalGovernmentReorganisation(Humberside) |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; Those three counties were split into unitary authorities, each of which was legally a new non-metropolitan county and a district covering the same area, with the district council also performing county functions. Rather than appoint lieutenants and high sheriffs for these new counties created in 1996, it was decided to resurrect the pre-1974 practice of defining counties for the purposes of lieutenancy and shrievalty separately from the local government counties.&lt;ref name=1995regs&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Local Government Changes for England (Miscellaneous Provision) Regulations 1995|year=1995|number=1748|access-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1997act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Lieutenancies Act 1997|year=1997|chapter=23|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Several other unitary authorities were created between 1996 and 1998. Many of these were districts based on larger towns and cities, including several places that had been county boroughs prior to 1974. Being made unitary authorities therefore effectively restored the pre-1974 powers in such cases. Whilst these unitary authorities are legally all non-metropolitan counties, they are rarely referred to as counties other than in the context of local government law.

The pre-1974 counties of Rutland, Herefordshire and Worcestershire also regained their independence. Rutland was made a unitary authority in 1997,&lt;ref name=LeicestershireandRutland&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=507|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; and in 1998 Herefordshire was made a unitary authority and Worcestershire was re-established as a two-tier county.&lt;ref name=HerefordandWorcester&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Hereford and Worcester (Structural, Boundary and Electoral Changes) Order 1996|year=1996|number=1867|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; [[Berkshire County Council]] was abolished in 1998 and the county's six districts became unitary authorities, but unusually the non-metropolitan county of Berkshire was not abolished. The six Berkshire unitary authorities are the only ones not to also be non-metropolitan counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Berkshire (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=1879|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[2009 structural changes to local government in England|reforms in 2009]] and between [[2019–2023 structural changes to local government in England|2019 and 2023]] saw more unitary authorities created within the non-metropolitan counties. Since the most recent changes in 2023, England outside Greater London and the Isles of Scilly has been divided into 84 metropolitan and non-metropolitan counties for local government purposes. The 48 ceremonial counties used for the purposes of lieutenancy have been unchanged since 1998.

== Local government ==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

==List==
The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>7as0b8ovdldo5215pf0k1yqiuxwvb9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416563</id>
      <parentid>416562</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T02:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68653" sha1="99f2p8vx4s92p98sqlmig0gu6gfamgp" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]
رسوماتي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن (ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي) جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي: 

رسوماتي ڪائونٽي. مقامي حڪومتي علائقا. * بيڊفورڊ شائر (Bedfordshire): بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن. * برڪ شائر (Berkshire): برڪ شائر. * برسٽول (Bristol): برسٽول. * بڪنگهم شائر (Buckinghamshire): بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز. * ڪيمبرج شائر (Cambridgeshire): ڪيمبرج شائر، پيٽربرو. * چيشائر (Cheshire): چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن. * سٽي آف لنڊن (City of London): سٽي آف لنڊن. * ڪارن وال (Cornwall): ڪارن وال، آئلز آف سِلي. * ڪمبريا (Cumbria): ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ اينڊ فرنس. * ڊربي شائر (Derbyshire): ڊربي شائر، ڊربي. * ڊيوون (Devon): ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي. * ڊورسٽ (Dorset): ڊورسٽ، بورنمائوتھ، ڪرائسٽ چرچ اينڊ پول. * ڊرهم (Durham): ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (درياهه ٽيز جي اتر ۾) ايسٽ رائڊنگ (East Riding).

The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==History==
[[فائل:English_ceremonial_counties_1998.svg|thumb|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
===Origins===
{{main|Historic counties of England}}
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]

Most of the historic English counties were established between the 7th and 11th centuries.&lt;ref name=aspects&gt;{{ cite book | publisher=Her Majesty's Stationery Office | title=Aspects of Britain: Local Government | year=1996}}&lt;/ref&gt; Counties were initially used for the administration of justice and organisation of the militia, all overseen by a sheriff. The sheriff was usually appointed by the monarch but in some cases, known as the [[county palatine|counties palatine]], the right to appoint sheriffs rested elsewhere; for example with the [[Bishop of Durham]] for [[County Durham]], and with the [[Earl of Chester]] for [[Cheshire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=287, 310–318|url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/286/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Records of the Palatine of Durham |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C91 |website=The National Archives |access-date=16 March 2024}}&lt;/ref&gt;

A county's magistrates sat four times a year as the [[quarter sessions]]. For more serious cases judges visited each county twice a year for the [[assizes]]. In some larger counties the practice arose of holding the quarter sessions separately for subdivisions of the county, including the [[Riding (division)|Ridings]] of [[Yorkshire]], the [[Parts of Lincolnshire]] and the [[East Sussex|Eastern]] and [[West Sussex|Western]] divisions of [[Sussex]]. The quarter sessions were also gradually given various civil functions, such as providing asylums, maintaining main roads and bridges, and the regulation of alehouses.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Landau |first1=Norma |title=The Justices of the Peace 1679–1760 |date=2023 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=9780520312340 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=rqXeEAAAQBAJ&amp;pg=PA41 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

When [[Parliament of England|parliament]]s began to be called from the 13th century onwards, the counties formed part of the system for electing [[Member of Parliament (United Kingdom)|members of parliament]]. Certain towns and cities were [[parliamentary borough]]s sending their own representatives, and the remainder of each county served as a [[county constituency]], with the MPs for such constituencies being known as [[knights of the shire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume II |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=xvi}}&lt;/ref&gt;

From [[Tudor period|Tudor]] times onwards a [[lord-lieutenant]] was appointed to oversee the militia, taking some of the functions previously held by the sheriff.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Anson |first1=William R. |title=The Law and Custom of the Constitution: Part 2 |date=1892 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |page=236 |url=https://books.google.com/books?id=P-41AQAAMAAJ&amp;pg=PA236 |access-date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; Some larger towns and cities were made self-governing [[county corporate|counties corporate]], starting with [[London]] in {{circa|1132}},{{efn|The charter of [[Henry I of England|Henry I]] which gave London the right to appoint its own sheriffs is undated, but the evidence suggests it was issued between 1130 and 1133, with sometime around Easter 1132 considered the most likely date.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tatlock |first1=J. S. P. |title=The Date of Henry I's Charter to London |journal=Speculum |date=October 1936 |volume=11 |issue=4 |pages=461–469 |doi=10.2307/2848538 |jstor=2848538 |url=https://www.jstor.org/stable/2848538 |access-date=17 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;}} with the right to hold their own courts and appoint their own sheriffs. The counties corporate continued to be deemed part of the wider county for the purposes of lieutenancy, with the exception of London which had its own lieutenants. The Ridings of Yorkshire had their own lieutenants from 1660 onwards. Sometimes smaller counties shared either a sheriff or lieutenant; the same person was usually appointed to be lieutenant of both [[Cumberland]] and [[Westmorland]] until 1876, whilst [[Cambridgeshire]] and [[Huntingdonshire]] shared a sheriff until 1965.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=284–286 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/284/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=statutesatlarge&gt;{{cite book |title=The Statutes at Large |date=1798 |page=426 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Imy3W_M5mtIC&amp;pg=PA426 |access-date=18 February 2024 |chapter=Militia Act 1796 (37 Geo. 3 c. 3)|publisher=M. Baskett }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Militia Act |date=1882 |page=21 |publisher=Sweet &amp; Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=N4pCAQAAMAAJ&amp;pg=RA2-PA21 |access-date=18 February 2024}}&lt;/ref&gt;

The counties' role as constituencies effectively ceased following the [[Reform Act 1832]] and the associated [[Parliamentary Boundaries Act 1832]]. Most counties were divided into smaller constituencies, with the group of constituencies within each county being termed the 'parliamentary county'.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Parliamentary Boundaries Act |date=1832 |url=https://books.google.com/books?id=Uq0uAAAAIAAJ&amp;pg=PA300 |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

County boundaries were sometimes adjusted, for example by some of the [[Inclosure Acts]] of the 18th and 19th centuries.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A History of the County of Oxford: Volume 6 |date=1959 |publisher=Victoria County History |location=London |pages=324–333 |url=https://www.british-history.ac.uk/vch/oxon/vol6/pp324-333 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; County and other boundaries were not centrally recorded with any accuracy before the 19th century, but were instead known by local knowledge and custom. When the [[Ordnance Survey]] started producing large scale maps, they had to undertake extensive research with locals to establish where exactly the boundaries were. Boundaries were recorded by the Ordnance Survey gradually in a process which started in 1841 and was not fully completed until 1888.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fletcher |first1=David |title=The Ordnance Survey's Nineteenth Century Boundary Survey: Context, Characteristics and Impact |journal=Imago Mundi |date=1999 |volume=51 |pages=131–146 |doi=10.1080/03085699908592906 |jstor=1151445 |url=https://www.jstor.org/stable/1151445 |access-date=18 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Many counties had detached [[exclave]]s, away from the main body of the county. Most exclaves were eliminated by boundary adjustments under the [[Counties (Detached Parts) Act 1844]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Counties (Detached Parts) Act 1844|year=1844|chapter=61|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[Poor Law Amendment Act 1834]] created [[poor law union]]s, which were defined as groups of [[civil parish|parishes]] and frequently crossed county boundaries. Parishes were typically assigned to a union centred on a nearby town, whether or not that town was in the same county. The unions were administered by elected [[board of guardians|boards of guardians]], and formed the basis for the [[registration district]]s created in 1837. Each union as a whole was assigned to a [[registration county]], which therefore differed in places from the legal counties. The registration counties were used for census reporting from 1851 to 1911.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poor Law / Registration County |url=https://visionofbritain.org.uk/types/type/PR_CNTY |website=A Vision of Britain through Time |publisher=GB Historical GIS / University of Portsmouth |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt; The unions also formed the basis for the [[sanitary district]]s created in 1872, which took on various local government functions.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guardians as Rural Sanitary Authorities: Powers and Duties under Public Health Act, 1872, and Sewage Utilization Acts |date=1872 |publisher=Knight &amp; Co |location=London |page=2 |url={{GBurl|6KPLya-ng5MC}} |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The county of [[Westmorland]] was formed in 1227.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume 2 |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=756}}&lt;/ref&gt; From then until 1889 there were generally agreed to be 39 counties in England, although there were some [[Liberty (division)|liberties]] such as the [[Liberty of Ripon]] which were independent from their host counties for judicial purposes. The [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542]] formally absorbed [[Wales]] into the kingdom of England and completed its division into [[Historic counties of Wales|13 counties]] on the English model. Contemporary lists after that sometimes included [[Monmouthshire]] as a 40th English county, on account of its assizes being included in the [[Circuit court|Oxford circuit]] rather than one of the [[Court of Great Sessions in Wales|Welsh circuits]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cockburn |first1=J. S. |title=A History of English Assizes, 1558–1714 |date=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521084490 |page=23 |url=https://books.google.com/books?id=VBU9AAAAIAAJ&amp;pg=PA23 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |page=310 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/310/mode/2up |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; The 39 historic counties were:&lt;ref name=statutesatlarge/&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Bedfordshire]]
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cornwall]]
*[[Cumberland]]
*[[Derbyshire]]
*[[Devon]]
*Dorset
*Durham
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Herefordshire]]
*Hertfordshire
*Huntingdonshire
*Kent
*Lancashire
*[[Leicestershire]]
*[[Lincolnshire]]
*[[Middlesex]]
*[[Norfolk]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*[[Nottinghamshire]]
*Oxfordshire
*[[Rutland]]
*[[Shropshire]]
*Somerset
*Staffordshire
*[[Suffolk]]
*Surrey
*[[Sussex]]
*Warwickshire
*[[Westmorland]]
*[[Wiltshire]]
*Worcestershire
*[[Yorkshire]]
{{div col end}}

===Creation of county councils===
[[File:Staffordshire Shire Hall.jpg|thumb|Many counties had a central courthouse from which they were administered, which often became the first meeting place for the county councils created in 1889, such as [[Shire Hall, Stafford]].]]

By the late 19th century, there was increasing pressure to reform the structure of English counties; [[municipal borough|borough]] councils and boards of guardians were elected, but there were no elections for county-level authorities. Some urban areas had also grown across county boundaries, creating problems in how they were administered. The [[Local Government Act 1888]] sought to address these issues. It established elected county councils, which came into being in 1889 and took over the administrative functions of the quarter sessions.&lt;ref&gt;B. Keith-Lucas, ''Government of the County in England'', The Western Political Quarterly, Vol. 9, No. 1. (March 1956), pp. 44–55.&lt;/ref&gt;

Some towns and cities were considered large enough to run their own county-level services and so were made [[county borough]]s, independent from the new county councils. [[Urban sanitary district]]s which straddled county boundaries were placed entirely in one county. A new [[County of London]] was created covering the area which had been administered by the [[Metropolitan Board of Works]] since 1856, which covered the City of London and parts of [[Middlesex]], [[Surrey]] and [[Kent]]. In those counties where the quarter sessions had been held separately for different parts of the county, separate county councils were created for each part.&lt;ref name=Thomson&gt;{{cite book | author=Thomson, D. | title=England in the Nineteenth Century (1815–1914) | year=1978}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pulling |first1=Alexander |title=A Handbook for County Authorities |date=1889 |page=3 |publisher=W. Clowes and Sons |url=https://books.google.com/books?id=L2JHAQAAMAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The area controlled by a county council was termed an [[administrative county]]. The 1888 Act also adjusted the county boundaries for all other purposes, including judicial functions, sheriffs and lieutenants, to match groups of the administrative counties and county boroughs. As such, Cambridgeshire, Lincolnshire, Northamptonshire, Suffolk and Sussex retained a single sheriff and lieutenant each, despite being split between multiple administrative counties. Yorkshire kept a single sheriff, whilst each of its ridings retained a separate lieutenant and formed their own administrative counties.&lt;ref name=bryne&gt;{{ cite book | author=Bryne, T. | title=Local Government in Britain | year=1994 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1888|year=1888|chapter=41|access-date=17 March 2024}} Section 59&lt;/ref&gt; In 1890 the [[Isle of Wight]] was made an administrative county whilst remaining part of [[Hampshire]] for other purposes.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 2) Act 1889 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukla/Vict/52-53/177/contents/enacted |website=legislation.gov.uk |publisher=The National Archives |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Constituencies were not changed by the 1888 Act and so the parliamentary counties continued to be defined as they had been when the constituencies were last [[Redistribution of Seats Act 1885|reviewed in 1885]], by reference to the counties as they had then existed.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Stanford's Parliamentary County Atlas |date=1885 |publisher=Edward Stanford |location=London |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=hWEGAAAAMAAJ |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; This led to a mismatch in some areas between the parliamentary counties and the counties as had been adjusted for all other purposes. This lasted until the constituencies were next [[Representation of the People Act 1918|reviewed in 1918]], when they were realigned to nest within the newer versions of the counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Representation of the People Act 1918|year=1918|chapter=64|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The 1888 Act used the term 'entire county' to refer to the wider version of the county, including any associated county boroughs or parts which had been made administrative counties.&lt;ref&gt;Section 100&lt;/ref&gt; The informal term 'geographical county' was also used on Ordnance Survey maps to distinguish the wider version of the county from the administrative counties.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Administrative Areas Series |url=https://maps.nls.uk/view/196758374 |website=Ordnance Survey |publisher=National Library of Scotland |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Harley |first1=John Brian |title=Ordnance Survey Maps: A descriptive manual |date=1975 |publisher=Ordnance Survey |page=82 |isbn=978-0-319-00000-7 |url=https://books.google.com/books?id=PTBBvU9_y2wC&amp;q=%22ordnance+survey%22+%22geographical+county%22 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

There were various adjustments to county boundaries after 1889. There were numerous changes following the [[Local Government Act 1894]], which converted [[rural sanitary district]]s into [[rural district]]s and established [[Parish council (England)|parish councils]], but said that districts and parishes were no longer allowed to straddle county boundaries. The number of county boroughs gradually increased, and boundaries were occasionally adjusted to accommodate urban areas which were developing across county boundaries. In 1931 the boundaries between Gloucestershire, Warwickshire, and Worcestershire were adjusted to transfer 26 parishes between the three counties, largely to eliminate the [[List of county exclaves in England and Wales 1844 - 1974|remaining exclaves]] not addressed in 1844.&lt;ref&gt;Provisional Order Confirmation (Gloucestershire, Warwickshire and Worcestershire) Act&lt;/ref&gt;

The functions of county councils gradually grew. Notable expansions in their responsibilities included taking over education from the abolished [[School boards in England and Wales|school boards]] in 1902,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education Act 1902 |url=https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318063003/https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-date=18 March 2024 |access-date=26 March 2024 |website=Education in the UK}}&lt;/ref&gt; and taking over the assistance of the poor from the abolished boards of guardians in 1930.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1929|year=1929|chapter=17|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Reforms===
[[File:English counties 1974 (named).svg|thumb|Metropolitan and non-metropolitan counties established in 1974]]

A [[Local Government Boundary Commission (1945–1949)|Local Government Boundary Commission]] was set up in 1945 which reviewed the structure of local government and recommended a significant overhaul, including extensive changes to counties and county boroughs. The commission was wound up in 1949 when the government decided not to pursue these proposals.&lt;ref name=&quot;Bevan PQ&quot;&gt;''[https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1949/mar/25/local-government-boundary-commission#S5CV0463P0_19490325_CWA_25 Hansard]'', House of Commons 5th series, vol 463, col ''74''.&lt;/ref&gt;

A [[Royal Commission on Local Government in Greater London]] was established in 1957 and a [[Local Government Commission for England (1958–1967)|Local Government Commission for England]] in 1958 to recommend new local government structures. The major outcomes of the work of the commissions came in 1965. The County of London was abolished and was replaced by the [[Greater London]] administrative area, which also included most of the remaining part of Middlesex (which was abolished as an administrative county) and areas formerly part of Surrey, Kent, Essex and Hertfordshire. Huntingdonshire was merged with the [[Soke of Peterborough]] to form [[Huntingdon and Peterborough]], and the original administrative county of Cambridgeshire was merged with the [[Isle of Ely]] to form [[Cambridgeshire and Isle of Ely]].&lt;ref name=&quot;hansard&quot;&gt;{{cite web |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |title=Local Government (East Midlands) HC Deb 09 March 1964 vol 691 cc170-211 |access-date=5 June 2008 |work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]] |date=9 March 1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626023600/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |archive-date=26 June 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

A Royal Commission on Local Government in England was set up in 1966 and produced the [[Redcliffe-Maud Report]] in 1969, which recommended the complete redrawing of local government areas in England, replacing the existing counties and districts and having most local government functions exercised by all-purpose unitary authorities. Following the change in government at the [[1970 United Kingdom general election|1970 general election]], the incoming [[Conservative Party (UK)|Conservative]] administration of [[Edward Heath]] abandoned the Redcliffe-Maud proposals, having campaigned against them as part of their election manifesto.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1970 Conservative Party Manifesto|url=http://www.conservativemanifesto.com/1970/1970-conservative-manifesto.shtml|access-date=2020-10-18|website=conservativemanifesto.com}}&lt;/ref&gt;

Instead, the Heath government produced the [[Local Government Act 1972]] which reorganised local government from 1 April 1974 into a two-tier structure of counties and districts across the whole of England apart from the Isles of Scilly and Greater London (which retained its two-tier structure of the [[Greater London Council]] and [[London boroughs]] which had been introduced in 1965). The administrative counties and county boroughs were all abolished, and the lower tier of district councils was reorganised.&lt;ref name=kingdom&gt;{{cite book |last=Kingdom|first=John |title= Government and Politics in Britain |year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=maud&gt;{{cite book |author=Redcliffe-Maud &amp; Wood, B. |title=English Local Government Reformed |year=1974 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sandford |first1=Mark |title=Long shadows: 50 years of the Local Government Act 1972 |url=https://commonslibrary.parliament.uk/long-shadows-50-years-of-the-local-government-act-1972/ |website=House of Commons Library |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024 |date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;

The Heath government also reformed the judicial functions which had been organised by geographical counties; the [[Courts Act 1971]] abolished the quarter sessions and assizes with effect from 1972.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Courts Act 1971|year=1971|chapter=23|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;{{efn|Despite the name, [[County Court (England and Wales)|county courts]] were not arranged by counties but by separately defined county court districts.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Udall |first1=Henry |title=The New County Courts Act |date=1846 |publisher=V. and R. Stevens, and G. S. Norton |location=London |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=bXhjAAAAcAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;}} The sheriffs and lieutenants continued to exist, but both roles had lost powers to become largely ceremonial by the time of the 1970s reforms. As such, following the loss of judicial functions in 1972, the counties' roles were the administrative functions of local government, plus the limited ceremonial roles of the sheriffs and lieutenants. As part of the reforms under the Local Government Act 1972 the post of sheriff was renamed '[[high sheriff]]', and both they and the lieutenants were appointed to the new counties created in 1974.&lt;ref name=1972section216&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1972|year=1972|chapter=70|section=216|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Whilst the administrative counties and county boroughs were abolished in 1974, the wider geographical or historic counties were not explicitly abolished by the 1972 Act, albeit they were left with no administrative or ceremonial functions.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrating the historic counties of England |url=https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england |website=Ministry of Housing, Communities and Local Government |access-date=18 March 2024 |date=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Following the 1974 reforms there were 45 counties, six of which were classed as metropolitan counties, covering the larger urban areas:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]]
*[[Merseyside]]
*[[South Yorkshire]]
*[[Tyne and Wear]]
*[[West Midlands (county)|West Midlands]]
*[[West Yorkshire]]
{{div col end}}

The other 39 counties were classed as non-metropolitan counties:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Avon (county)|Avon]]
*Bedfordshire
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cleveland (county)|Cleveland]]
*Cornwall
*[[Cumbria]]
*Derbyshire
*Devon
*Dorset
*Durham
*[[East Sussex]]
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Hereford and Worcester]]
*Hertfordshire
*[[Humberside]]
*Isle of Wight
*Kent
*Lancashire
*Leicestershire
*Lincolnshire
*Norfolk
*[[North Yorkshire]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*Nottinghamshire
*Oxfordshire
*Shropshire
*Somerset
*Staffordshire
*Suffolk
*Surrey
*Warwickshire
*[[West Sussex]]
*Wiltshire
{{div col end}}
Most of the non-metropolitan counties retained the names of historic counties and were defined by reference to the administrative and geographical counties which preceded them, retaining the same or similar boundaries where practicable. Whilst the Heath government had rejected the more radical Radcliffe-Maud proposals, they did still make adjustments to boundaries where they concluded they were necessary to better align with functional economic areas. For example, the north-western part of [[Berkshire]] was transferred to [[Oxfordshire]] on account of being separated from the rest of Berkshire by the [[Berkshire Downs]] hills and having better connections to the city of [[Oxford]] than to Berkshire's largest town and administrative centre of [[Reading, Berkshire|Reading]]. Similarly, [[Gatwick Airport]] was transferred from [[Surrey]] to [[West Sussex]] so that it could be in the same county as [[Crawley]], the adjoining [[New towns in the United Kingdom|new town]].&lt;ref name=hampton&gt;{{ cite book | author=Hampton, W. | title=Local Government and Urban Politics | year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ministry of Housing, Communities &amp; Local Government |title=England's traditional counties |url=https://www.gov.uk/government/collections/englands-traditional-counties |publisher=HM Government |access-date=28 July 2018 |date=1 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Current and historic counties |url=https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac |publisher=Department for Communities and Local Government |access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Four of the non-metropolitan counties established in 1974 were given names that had not previously been used for counties: [[Avon (county)|Avon]], [[Cleveland (county)|Cleveland]], [[Cumbria]], and [[Humberside]]. Another was a merger of two former counties and combined both their names: [[Hereford and Worcester]]. The pre-1974 counties of Cumberland, Rutland, Westmorland, and Huntingdon and Peterborough were considered too small to function efficiently as separate counties, and did not have their names taken forward by new counties. Cumberland and Westmorland were both incorporated into Cumbria (alongside parts of Lancashire and Yorkshire). Huntingdon and [[City of Peterborough|Peterborough]] became lower-tier districts within Cambridgeshire, and Rutland was made a district of Leicestershire.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The English Non-metropolitan Districts (Names) Order 1973|year=1973|number=551|access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Further changes===
{{Image frame
| width=220
| caption=Evolution of the metropolitan and non-metropolitan counties
| align=right
| innerstyle=font-size: 92%; background:#FBFBFB;
| content={{switcher
  | default = 8
  | [[File:English counties 1974.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1974 to 31 March 1996
  | 1974–1996
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1996.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1996 to 31 March 1997
  | 1996–1997
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1997.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1997 to 31 March 1998
  | 1997–1998
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1998.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1998 to 31 March 2009
  | 1998–2009
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 2009.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2009 to 31 March 2019
  | 2009–2019
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2019.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2019 to 31 March 2021
  | 2019–2021
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2021.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2021 to 31 March 2023
  | 2021–2023
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg|220px]]&lt;br /&gt;from 1 April 2023
  | 2023–
  }}
}}
{{further|Local Government Commission for England (1992)}}

The metropolitan county councils were abolished in 1986 after just 12 years in operation. The Greater London Council was abolished at the same time. The metropolitan counties and Greater London continued to legally exist as geographic areas and retained their high sheriffs and lieutenants despite the loss of their upper-tier councils. The lower-tier [[metropolitan borough]]s and London boroughs took on the functions of the abolished councils, with some functions (such as emergency services, civil defence and public transport) being delivered through joint committees.&lt;ref name=1985act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1985|year=1985|chapter=51|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[1990s UK local government reform|reform in the 1990s]] allowed the creation of non-metropolitan counties containing a single district, where one council performed both county and district functions. These became informally known as [[unitary authorities of England|unitary authorities]].&lt;ref name=politics_uk&gt;{{ cite book |title=Politics UK |year=2004 |publisher=Pearson |edition=5th |last1=Jones |first1=Bill |last2=Kavanagh |first2=Dennis |last3=Moran |first3=Michael |last4=Norton |first4=Philip |isbn=0582423333}}&lt;/ref&gt; The first was the Isle of Wight, where the two districts were abolished and the county council took over their functions in 1995.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Isle of Wight (Structural Change) Order 1994|year=1994|number=1210}}&lt;/ref&gt;

In 1996, Avon, Cleveland and Humberside were abolished after just 22 years in existence. None of those three had attracted much public loyalty, and there had been campaigns to abolish them, especially in the case of Humberside.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Reorganisation (Humberside), 26 May 1994 |url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1994-05-26/debates/c140b038-b418-4cc4-8547-9a6fc563fb4a/LocalGovernmentReorganisation(Humberside) |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; Those three counties were split into unitary authorities, each of which was legally a new non-metropolitan county and a district covering the same area, with the district council also performing county functions. Rather than appoint lieutenants and high sheriffs for these new counties created in 1996, it was decided to resurrect the pre-1974 practice of defining counties for the purposes of lieutenancy and shrievalty separately from the local government counties.&lt;ref name=1995regs&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Local Government Changes for England (Miscellaneous Provision) Regulations 1995|year=1995|number=1748|access-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1997act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Lieutenancies Act 1997|year=1997|chapter=23|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Several other unitary authorities were created between 1996 and 1998. Many of these were districts based on larger towns and cities, including several places that had been county boroughs prior to 1974. Being made unitary authorities therefore effectively restored the pre-1974 powers in such cases. Whilst these unitary authorities are legally all non-metropolitan counties, they are rarely referred to as counties other than in the context of local government law.

The pre-1974 counties of Rutland, Herefordshire and Worcestershire also regained their independence. Rutland was made a unitary authority in 1997,&lt;ref name=LeicestershireandRutland&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=507|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; and in 1998 Herefordshire was made a unitary authority and Worcestershire was re-established as a two-tier county.&lt;ref name=HerefordandWorcester&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Hereford and Worcester (Structural, Boundary and Electoral Changes) Order 1996|year=1996|number=1867|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; [[Berkshire County Council]] was abolished in 1998 and the county's six districts became unitary authorities, but unusually the non-metropolitan county of Berkshire was not abolished. The six Berkshire unitary authorities are the only ones not to also be non-metropolitan counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Berkshire (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=1879|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[2009 structural changes to local government in England|reforms in 2009]] and between [[2019–2023 structural changes to local government in England|2019 and 2023]] saw more unitary authorities created within the non-metropolitan counties. Since the most recent changes in 2023, England outside Greater London and the Isles of Scilly has been divided into 84 metropolitan and non-metropolitan counties for local government purposes. The 48 ceremonial counties used for the purposes of lieutenancy have been unchanged since 1998.

== Local government ==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

==List==
The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>99f2p8vx4s92p98sqlmig0gu6gfamgp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416564</id>
      <parentid>416563</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T02:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ڪائونٽين جي فهرست */</comment>
      <origin>416564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67178" sha1="2hd4r2vy0thz68lh9g2ruyrm76dftv4" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]
رسوماتي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( Isles of Scilly)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==History==
[[فائل:English_ceremonial_counties_1998.svg|thumb|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
===Origins===
{{main|Historic counties of England}}
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]

Most of the historic English counties were established between the 7th and 11th centuries.&lt;ref name=aspects&gt;{{ cite book | publisher=Her Majesty's Stationery Office | title=Aspects of Britain: Local Government | year=1996}}&lt;/ref&gt; Counties were initially used for the administration of justice and organisation of the militia, all overseen by a sheriff. The sheriff was usually appointed by the monarch but in some cases, known as the [[county palatine|counties palatine]], the right to appoint sheriffs rested elsewhere; for example with the [[Bishop of Durham]] for [[County Durham]], and with the [[Earl of Chester]] for [[Cheshire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=287, 310–318|url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/286/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Records of the Palatine of Durham |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C91 |website=The National Archives |access-date=16 March 2024}}&lt;/ref&gt;

A county's magistrates sat four times a year as the [[quarter sessions]]. For more serious cases judges visited each county twice a year for the [[assizes]]. In some larger counties the practice arose of holding the quarter sessions separately for subdivisions of the county, including the [[Riding (division)|Ridings]] of [[Yorkshire]], the [[Parts of Lincolnshire]] and the [[East Sussex|Eastern]] and [[West Sussex|Western]] divisions of [[Sussex]]. The quarter sessions were also gradually given various civil functions, such as providing asylums, maintaining main roads and bridges, and the regulation of alehouses.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Landau |first1=Norma |title=The Justices of the Peace 1679–1760 |date=2023 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=9780520312340 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=rqXeEAAAQBAJ&amp;pg=PA41 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

When [[Parliament of England|parliament]]s began to be called from the 13th century onwards, the counties formed part of the system for electing [[Member of Parliament (United Kingdom)|members of parliament]]. Certain towns and cities were [[parliamentary borough]]s sending their own representatives, and the remainder of each county served as a [[county constituency]], with the MPs for such constituencies being known as [[knights of the shire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume II |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=xvi}}&lt;/ref&gt;

From [[Tudor period|Tudor]] times onwards a [[lord-lieutenant]] was appointed to oversee the militia, taking some of the functions previously held by the sheriff.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Anson |first1=William R. |title=The Law and Custom of the Constitution: Part 2 |date=1892 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |page=236 |url=https://books.google.com/books?id=P-41AQAAMAAJ&amp;pg=PA236 |access-date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; Some larger towns and cities were made self-governing [[county corporate|counties corporate]], starting with [[London]] in {{circa|1132}},{{efn|The charter of [[Henry I of England|Henry I]] which gave London the right to appoint its own sheriffs is undated, but the evidence suggests it was issued between 1130 and 1133, with sometime around Easter 1132 considered the most likely date.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tatlock |first1=J. S. P. |title=The Date of Henry I's Charter to London |journal=Speculum |date=October 1936 |volume=11 |issue=4 |pages=461–469 |doi=10.2307/2848538 |jstor=2848538 |url=https://www.jstor.org/stable/2848538 |access-date=17 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;}} with the right to hold their own courts and appoint their own sheriffs. The counties corporate continued to be deemed part of the wider county for the purposes of lieutenancy, with the exception of London which had its own lieutenants. The Ridings of Yorkshire had their own lieutenants from 1660 onwards. Sometimes smaller counties shared either a sheriff or lieutenant; the same person was usually appointed to be lieutenant of both [[Cumberland]] and [[Westmorland]] until 1876, whilst [[Cambridgeshire]] and [[Huntingdonshire]] shared a sheriff until 1965.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=284–286 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/284/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=statutesatlarge&gt;{{cite book |title=The Statutes at Large |date=1798 |page=426 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Imy3W_M5mtIC&amp;pg=PA426 |access-date=18 February 2024 |chapter=Militia Act 1796 (37 Geo. 3 c. 3)|publisher=M. Baskett }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Militia Act |date=1882 |page=21 |publisher=Sweet &amp; Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=N4pCAQAAMAAJ&amp;pg=RA2-PA21 |access-date=18 February 2024}}&lt;/ref&gt;

The counties' role as constituencies effectively ceased following the [[Reform Act 1832]] and the associated [[Parliamentary Boundaries Act 1832]]. Most counties were divided into smaller constituencies, with the group of constituencies within each county being termed the 'parliamentary county'.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Parliamentary Boundaries Act |date=1832 |url=https://books.google.com/books?id=Uq0uAAAAIAAJ&amp;pg=PA300 |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

County boundaries were sometimes adjusted, for example by some of the [[Inclosure Acts]] of the 18th and 19th centuries.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A History of the County of Oxford: Volume 6 |date=1959 |publisher=Victoria County History |location=London |pages=324–333 |url=https://www.british-history.ac.uk/vch/oxon/vol6/pp324-333 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; County and other boundaries were not centrally recorded with any accuracy before the 19th century, but were instead known by local knowledge and custom. When the [[Ordnance Survey]] started producing large scale maps, they had to undertake extensive research with locals to establish where exactly the boundaries were. Boundaries were recorded by the Ordnance Survey gradually in a process which started in 1841 and was not fully completed until 1888.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fletcher |first1=David |title=The Ordnance Survey's Nineteenth Century Boundary Survey: Context, Characteristics and Impact |journal=Imago Mundi |date=1999 |volume=51 |pages=131–146 |doi=10.1080/03085699908592906 |jstor=1151445 |url=https://www.jstor.org/stable/1151445 |access-date=18 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Many counties had detached [[exclave]]s, away from the main body of the county. Most exclaves were eliminated by boundary adjustments under the [[Counties (Detached Parts) Act 1844]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Counties (Detached Parts) Act 1844|year=1844|chapter=61|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[Poor Law Amendment Act 1834]] created [[poor law union]]s, which were defined as groups of [[civil parish|parishes]] and frequently crossed county boundaries. Parishes were typically assigned to a union centred on a nearby town, whether or not that town was in the same county. The unions were administered by elected [[board of guardians|boards of guardians]], and formed the basis for the [[registration district]]s created in 1837. Each union as a whole was assigned to a [[registration county]], which therefore differed in places from the legal counties. The registration counties were used for census reporting from 1851 to 1911.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poor Law / Registration County |url=https://visionofbritain.org.uk/types/type/PR_CNTY |website=A Vision of Britain through Time |publisher=GB Historical GIS / University of Portsmouth |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt; The unions also formed the basis for the [[sanitary district]]s created in 1872, which took on various local government functions.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guardians as Rural Sanitary Authorities: Powers and Duties under Public Health Act, 1872, and Sewage Utilization Acts |date=1872 |publisher=Knight &amp; Co |location=London |page=2 |url={{GBurl|6KPLya-ng5MC}} |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The county of [[Westmorland]] was formed in 1227.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume 2 |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=756}}&lt;/ref&gt; From then until 1889 there were generally agreed to be 39 counties in England, although there were some [[Liberty (division)|liberties]] such as the [[Liberty of Ripon]] which were independent from their host counties for judicial purposes. The [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542]] formally absorbed [[Wales]] into the kingdom of England and completed its division into [[Historic counties of Wales|13 counties]] on the English model. Contemporary lists after that sometimes included [[Monmouthshire]] as a 40th English county, on account of its assizes being included in the [[Circuit court|Oxford circuit]] rather than one of the [[Court of Great Sessions in Wales|Welsh circuits]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cockburn |first1=J. S. |title=A History of English Assizes, 1558–1714 |date=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521084490 |page=23 |url=https://books.google.com/books?id=VBU9AAAAIAAJ&amp;pg=PA23 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |page=310 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/310/mode/2up |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; The 39 historic counties were:&lt;ref name=statutesatlarge/&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Bedfordshire]]
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cornwall]]
*[[Cumberland]]
*[[Derbyshire]]
*[[Devon]]
*Dorset
*Durham
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Herefordshire]]
*Hertfordshire
*Huntingdonshire
*Kent
*Lancashire
*[[Leicestershire]]
*[[Lincolnshire]]
*[[Middlesex]]
*[[Norfolk]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*[[Nottinghamshire]]
*Oxfordshire
*[[Rutland]]
*[[Shropshire]]
*Somerset
*Staffordshire
*[[Suffolk]]
*Surrey
*[[Sussex]]
*Warwickshire
*[[Westmorland]]
*[[Wiltshire]]
*Worcestershire
*[[Yorkshire]]
{{div col end}}

===Creation of county councils===
[[File:Staffordshire Shire Hall.jpg|thumb|Many counties had a central courthouse from which they were administered, which often became the first meeting place for the county councils created in 1889, such as [[Shire Hall, Stafford]].]]

By the late 19th century, there was increasing pressure to reform the structure of English counties; [[municipal borough|borough]] councils and boards of guardians were elected, but there were no elections for county-level authorities. Some urban areas had also grown across county boundaries, creating problems in how they were administered. The [[Local Government Act 1888]] sought to address these issues. It established elected county councils, which came into being in 1889 and took over the administrative functions of the quarter sessions.&lt;ref&gt;B. Keith-Lucas, ''Government of the County in England'', The Western Political Quarterly, Vol. 9, No. 1. (March 1956), pp. 44–55.&lt;/ref&gt;

Some towns and cities were considered large enough to run their own county-level services and so were made [[county borough]]s, independent from the new county councils. [[Urban sanitary district]]s which straddled county boundaries were placed entirely in one county. A new [[County of London]] was created covering the area which had been administered by the [[Metropolitan Board of Works]] since 1856, which covered the City of London and parts of [[Middlesex]], [[Surrey]] and [[Kent]]. In those counties where the quarter sessions had been held separately for different parts of the county, separate county councils were created for each part.&lt;ref name=Thomson&gt;{{cite book | author=Thomson, D. | title=England in the Nineteenth Century (1815–1914) | year=1978}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pulling |first1=Alexander |title=A Handbook for County Authorities |date=1889 |page=3 |publisher=W. Clowes and Sons |url=https://books.google.com/books?id=L2JHAQAAMAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The area controlled by a county council was termed an [[administrative county]]. The 1888 Act also adjusted the county boundaries for all other purposes, including judicial functions, sheriffs and lieutenants, to match groups of the administrative counties and county boroughs. As such, Cambridgeshire, Lincolnshire, Northamptonshire, Suffolk and Sussex retained a single sheriff and lieutenant each, despite being split between multiple administrative counties. Yorkshire kept a single sheriff, whilst each of its ridings retained a separate lieutenant and formed their own administrative counties.&lt;ref name=bryne&gt;{{ cite book | author=Bryne, T. | title=Local Government in Britain | year=1994 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1888|year=1888|chapter=41|access-date=17 March 2024}} Section 59&lt;/ref&gt; In 1890 the [[Isle of Wight]] was made an administrative county whilst remaining part of [[Hampshire]] for other purposes.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 2) Act 1889 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukla/Vict/52-53/177/contents/enacted |website=legislation.gov.uk |publisher=The National Archives |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Constituencies were not changed by the 1888 Act and so the parliamentary counties continued to be defined as they had been when the constituencies were last [[Redistribution of Seats Act 1885|reviewed in 1885]], by reference to the counties as they had then existed.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Stanford's Parliamentary County Atlas |date=1885 |publisher=Edward Stanford |location=London |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=hWEGAAAAMAAJ |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; This led to a mismatch in some areas between the parliamentary counties and the counties as had been adjusted for all other purposes. This lasted until the constituencies were next [[Representation of the People Act 1918|reviewed in 1918]], when they were realigned to nest within the newer versions of the counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Representation of the People Act 1918|year=1918|chapter=64|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The 1888 Act used the term 'entire county' to refer to the wider version of the county, including any associated county boroughs or parts which had been made administrative counties.&lt;ref&gt;Section 100&lt;/ref&gt; The informal term 'geographical county' was also used on Ordnance Survey maps to distinguish the wider version of the county from the administrative counties.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Administrative Areas Series |url=https://maps.nls.uk/view/196758374 |website=Ordnance Survey |publisher=National Library of Scotland |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Harley |first1=John Brian |title=Ordnance Survey Maps: A descriptive manual |date=1975 |publisher=Ordnance Survey |page=82 |isbn=978-0-319-00000-7 |url=https://books.google.com/books?id=PTBBvU9_y2wC&amp;q=%22ordnance+survey%22+%22geographical+county%22 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

There were various adjustments to county boundaries after 1889. There were numerous changes following the [[Local Government Act 1894]], which converted [[rural sanitary district]]s into [[rural district]]s and established [[Parish council (England)|parish councils]], but said that districts and parishes were no longer allowed to straddle county boundaries. The number of county boroughs gradually increased, and boundaries were occasionally adjusted to accommodate urban areas which were developing across county boundaries. In 1931 the boundaries between Gloucestershire, Warwickshire, and Worcestershire were adjusted to transfer 26 parishes between the three counties, largely to eliminate the [[List of county exclaves in England and Wales 1844 - 1974|remaining exclaves]] not addressed in 1844.&lt;ref&gt;Provisional Order Confirmation (Gloucestershire, Warwickshire and Worcestershire) Act&lt;/ref&gt;

The functions of county councils gradually grew. Notable expansions in their responsibilities included taking over education from the abolished [[School boards in England and Wales|school boards]] in 1902,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education Act 1902 |url=https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318063003/https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-date=18 March 2024 |access-date=26 March 2024 |website=Education in the UK}}&lt;/ref&gt; and taking over the assistance of the poor from the abolished boards of guardians in 1930.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1929|year=1929|chapter=17|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Reforms===
[[File:English counties 1974 (named).svg|thumb|Metropolitan and non-metropolitan counties established in 1974]]

A [[Local Government Boundary Commission (1945–1949)|Local Government Boundary Commission]] was set up in 1945 which reviewed the structure of local government and recommended a significant overhaul, including extensive changes to counties and county boroughs. The commission was wound up in 1949 when the government decided not to pursue these proposals.&lt;ref name=&quot;Bevan PQ&quot;&gt;''[https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1949/mar/25/local-government-boundary-commission#S5CV0463P0_19490325_CWA_25 Hansard]'', House of Commons 5th series, vol 463, col ''74''.&lt;/ref&gt;

A [[Royal Commission on Local Government in Greater London]] was established in 1957 and a [[Local Government Commission for England (1958–1967)|Local Government Commission for England]] in 1958 to recommend new local government structures. The major outcomes of the work of the commissions came in 1965. The County of London was abolished and was replaced by the [[Greater London]] administrative area, which also included most of the remaining part of Middlesex (which was abolished as an administrative county) and areas formerly part of Surrey, Kent, Essex and Hertfordshire. Huntingdonshire was merged with the [[Soke of Peterborough]] to form [[Huntingdon and Peterborough]], and the original administrative county of Cambridgeshire was merged with the [[Isle of Ely]] to form [[Cambridgeshire and Isle of Ely]].&lt;ref name=&quot;hansard&quot;&gt;{{cite web |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |title=Local Government (East Midlands) HC Deb 09 March 1964 vol 691 cc170-211 |access-date=5 June 2008 |work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]] |date=9 March 1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626023600/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |archive-date=26 June 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

A Royal Commission on Local Government in England was set up in 1966 and produced the [[Redcliffe-Maud Report]] in 1969, which recommended the complete redrawing of local government areas in England, replacing the existing counties and districts and having most local government functions exercised by all-purpose unitary authorities. Following the change in government at the [[1970 United Kingdom general election|1970 general election]], the incoming [[Conservative Party (UK)|Conservative]] administration of [[Edward Heath]] abandoned the Redcliffe-Maud proposals, having campaigned against them as part of their election manifesto.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1970 Conservative Party Manifesto|url=http://www.conservativemanifesto.com/1970/1970-conservative-manifesto.shtml|access-date=2020-10-18|website=conservativemanifesto.com}}&lt;/ref&gt;

Instead, the Heath government produced the [[Local Government Act 1972]] which reorganised local government from 1 April 1974 into a two-tier structure of counties and districts across the whole of England apart from the Isles of Scilly and Greater London (which retained its two-tier structure of the [[Greater London Council]] and [[London boroughs]] which had been introduced in 1965). The administrative counties and county boroughs were all abolished, and the lower tier of district councils was reorganised.&lt;ref name=kingdom&gt;{{cite book |last=Kingdom|first=John |title= Government and Politics in Britain |year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=maud&gt;{{cite book |author=Redcliffe-Maud &amp; Wood, B. |title=English Local Government Reformed |year=1974 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sandford |first1=Mark |title=Long shadows: 50 years of the Local Government Act 1972 |url=https://commonslibrary.parliament.uk/long-shadows-50-years-of-the-local-government-act-1972/ |website=House of Commons Library |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024 |date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;

The Heath government also reformed the judicial functions which had been organised by geographical counties; the [[Courts Act 1971]] abolished the quarter sessions and assizes with effect from 1972.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Courts Act 1971|year=1971|chapter=23|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;{{efn|Despite the name, [[County Court (England and Wales)|county courts]] were not arranged by counties but by separately defined county court districts.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Udall |first1=Henry |title=The New County Courts Act |date=1846 |publisher=V. and R. Stevens, and G. S. Norton |location=London |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=bXhjAAAAcAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;}} The sheriffs and lieutenants continued to exist, but both roles had lost powers to become largely ceremonial by the time of the 1970s reforms. As such, following the loss of judicial functions in 1972, the counties' roles were the administrative functions of local government, plus the limited ceremonial roles of the sheriffs and lieutenants. As part of the reforms under the Local Government Act 1972 the post of sheriff was renamed '[[high sheriff]]', and both they and the lieutenants were appointed to the new counties created in 1974.&lt;ref name=1972section216&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1972|year=1972|chapter=70|section=216|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Whilst the administrative counties and county boroughs were abolished in 1974, the wider geographical or historic counties were not explicitly abolished by the 1972 Act, albeit they were left with no administrative or ceremonial functions.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrating the historic counties of England |url=https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england |website=Ministry of Housing, Communities and Local Government |access-date=18 March 2024 |date=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Following the 1974 reforms there were 45 counties, six of which were classed as metropolitan counties, covering the larger urban areas:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]]
*[[Merseyside]]
*[[South Yorkshire]]
*[[Tyne and Wear]]
*[[West Midlands (county)|West Midlands]]
*[[West Yorkshire]]
{{div col end}}

The other 39 counties were classed as non-metropolitan counties:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Avon (county)|Avon]]
*Bedfordshire
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cleveland (county)|Cleveland]]
*Cornwall
*[[Cumbria]]
*Derbyshire
*Devon
*Dorset
*Durham
*[[East Sussex]]
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Hereford and Worcester]]
*Hertfordshire
*[[Humberside]]
*Isle of Wight
*Kent
*Lancashire
*Leicestershire
*Lincolnshire
*Norfolk
*[[North Yorkshire]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*Nottinghamshire
*Oxfordshire
*Shropshire
*Somerset
*Staffordshire
*Suffolk
*Surrey
*Warwickshire
*[[West Sussex]]
*Wiltshire
{{div col end}}
Most of the non-metropolitan counties retained the names of historic counties and were defined by reference to the administrative and geographical counties which preceded them, retaining the same or similar boundaries where practicable. Whilst the Heath government had rejected the more radical Radcliffe-Maud proposals, they did still make adjustments to boundaries where they concluded they were necessary to better align with functional economic areas. For example, the north-western part of [[Berkshire]] was transferred to [[Oxfordshire]] on account of being separated from the rest of Berkshire by the [[Berkshire Downs]] hills and having better connections to the city of [[Oxford]] than to Berkshire's largest town and administrative centre of [[Reading, Berkshire|Reading]]. Similarly, [[Gatwick Airport]] was transferred from [[Surrey]] to [[West Sussex]] so that it could be in the same county as [[Crawley]], the adjoining [[New towns in the United Kingdom|new town]].&lt;ref name=hampton&gt;{{ cite book | author=Hampton, W. | title=Local Government and Urban Politics | year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ministry of Housing, Communities &amp; Local Government |title=England's traditional counties |url=https://www.gov.uk/government/collections/englands-traditional-counties |publisher=HM Government |access-date=28 July 2018 |date=1 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Current and historic counties |url=https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac |publisher=Department for Communities and Local Government |access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Four of the non-metropolitan counties established in 1974 were given names that had not previously been used for counties: [[Avon (county)|Avon]], [[Cleveland (county)|Cleveland]], [[Cumbria]], and [[Humberside]]. Another was a merger of two former counties and combined both their names: [[Hereford and Worcester]]. The pre-1974 counties of Cumberland, Rutland, Westmorland, and Huntingdon and Peterborough were considered too small to function efficiently as separate counties, and did not have their names taken forward by new counties. Cumberland and Westmorland were both incorporated into Cumbria (alongside parts of Lancashire and Yorkshire). Huntingdon and [[City of Peterborough|Peterborough]] became lower-tier districts within Cambridgeshire, and Rutland was made a district of Leicestershire.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The English Non-metropolitan Districts (Names) Order 1973|year=1973|number=551|access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Further changes===
{{Image frame
| width=220
| caption=Evolution of the metropolitan and non-metropolitan counties
| align=right
| innerstyle=font-size: 92%; background:#FBFBFB;
| content={{switcher
  | default = 8
  | [[File:English counties 1974.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1974 to 31 March 1996
  | 1974–1996
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1996.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1996 to 31 March 1997
  | 1996–1997
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1997.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1997 to 31 March 1998
  | 1997–1998
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1998.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1998 to 31 March 2009
  | 1998–2009
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 2009.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2009 to 31 March 2019
  | 2009–2019
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2019.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2019 to 31 March 2021
  | 2019–2021
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2021.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2021 to 31 March 2023
  | 2021–2023
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg|220px]]&lt;br /&gt;from 1 April 2023
  | 2023–
  }}
}}
{{further|Local Government Commission for England (1992)}}

The metropolitan county councils were abolished in 1986 after just 12 years in operation. The Greater London Council was abolished at the same time. The metropolitan counties and Greater London continued to legally exist as geographic areas and retained their high sheriffs and lieutenants despite the loss of their upper-tier councils. The lower-tier [[metropolitan borough]]s and London boroughs took on the functions of the abolished councils, with some functions (such as emergency services, civil defence and public transport) being delivered through joint committees.&lt;ref name=1985act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1985|year=1985|chapter=51|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[1990s UK local government reform|reform in the 1990s]] allowed the creation of non-metropolitan counties containing a single district, where one council performed both county and district functions. These became informally known as [[unitary authorities of England|unitary authorities]].&lt;ref name=politics_uk&gt;{{ cite book |title=Politics UK |year=2004 |publisher=Pearson |edition=5th |last1=Jones |first1=Bill |last2=Kavanagh |first2=Dennis |last3=Moran |first3=Michael |last4=Norton |first4=Philip |isbn=0582423333}}&lt;/ref&gt; The first was the Isle of Wight, where the two districts were abolished and the county council took over their functions in 1995.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Isle of Wight (Structural Change) Order 1994|year=1994|number=1210}}&lt;/ref&gt;

In 1996, Avon, Cleveland and Humberside were abolished after just 22 years in existence. None of those three had attracted much public loyalty, and there had been campaigns to abolish them, especially in the case of Humberside.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Reorganisation (Humberside), 26 May 1994 |url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1994-05-26/debates/c140b038-b418-4cc4-8547-9a6fc563fb4a/LocalGovernmentReorganisation(Humberside) |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; Those three counties were split into unitary authorities, each of which was legally a new non-metropolitan county and a district covering the same area, with the district council also performing county functions. Rather than appoint lieutenants and high sheriffs for these new counties created in 1996, it was decided to resurrect the pre-1974 practice of defining counties for the purposes of lieutenancy and shrievalty separately from the local government counties.&lt;ref name=1995regs&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Local Government Changes for England (Miscellaneous Provision) Regulations 1995|year=1995|number=1748|access-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1997act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Lieutenancies Act 1997|year=1997|chapter=23|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Several other unitary authorities were created between 1996 and 1998. Many of these were districts based on larger towns and cities, including several places that had been county boroughs prior to 1974. Being made unitary authorities therefore effectively restored the pre-1974 powers in such cases. Whilst these unitary authorities are legally all non-metropolitan counties, they are rarely referred to as counties other than in the context of local government law.

The pre-1974 counties of Rutland, Herefordshire and Worcestershire also regained their independence. Rutland was made a unitary authority in 1997,&lt;ref name=LeicestershireandRutland&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=507|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; and in 1998 Herefordshire was made a unitary authority and Worcestershire was re-established as a two-tier county.&lt;ref name=HerefordandWorcester&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Hereford and Worcester (Structural, Boundary and Electoral Changes) Order 1996|year=1996|number=1867|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; [[Berkshire County Council]] was abolished in 1998 and the county's six districts became unitary authorities, but unusually the non-metropolitan county of Berkshire was not abolished. The six Berkshire unitary authorities are the only ones not to also be non-metropolitan counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Berkshire (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=1879|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[2009 structural changes to local government in England|reforms in 2009]] and between [[2019–2023 structural changes to local government in England|2019 and 2023]] saw more unitary authorities created within the non-metropolitan counties. Since the most recent changes in 2023, England outside Greater London and the Isles of Scilly has been divided into 84 metropolitan and non-metropolitan counties for local government purposes. The 48 ceremonial counties used for the purposes of lieutenancy have been unchanged since 1998.

== Local government ==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

==List==
The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>2hd4r2vy0thz68lh9g2ruyrm76dftv4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416565</id>
      <parentid>416564</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T03:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ڪائونٽين جي فهرست */</comment>
      <origin>416565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68319" sha1="em39sansy5yvzptd8tjrhife8fdmgwh" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]
رسوماتي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( Isles of Scilly)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر: گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلاسٽر شائر. * گريٽر لنڊن: گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ). * گريٽر مانچسٽر: گريٽر مانچسٽر. || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] 
همپ شائر: همپ شائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن. * هيري فورڊ شائر: هيري فورڊ شائر. * آئل آف وائٽ: آئل آف وائٽ. * 
| Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|ڪينٽ: ڪينٽ، ميڊ وي. * لنڪاشائر: لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول. * ليسٽر شائر: ليسٽر شائر، ليسٽر. * لنڪن شائر: لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر. * || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|مرسي سائڊ: مرسي سائڊ. * نارفولڪ: نارفولڪ. * نارٿ يارڪ شائر: نارٿ يارڪ شائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (درياهه ٽيز جي ڏکڻ ۾)، يارڪ. * || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==History==
[[فائل:English_ceremonial_counties_1998.svg|thumb|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
===Origins===
{{main|Historic counties of England}}
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]

Most of the historic English counties were established between the 7th and 11th centuries.&lt;ref name=aspects&gt;{{ cite book | publisher=Her Majesty's Stationery Office | title=Aspects of Britain: Local Government | year=1996}}&lt;/ref&gt; Counties were initially used for the administration of justice and organisation of the militia, all overseen by a sheriff. The sheriff was usually appointed by the monarch but in some cases, known as the [[county palatine|counties palatine]], the right to appoint sheriffs rested elsewhere; for example with the [[Bishop of Durham]] for [[County Durham]], and with the [[Earl of Chester]] for [[Cheshire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=287, 310–318|url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/286/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Records of the Palatine of Durham |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C91 |website=The National Archives |access-date=16 March 2024}}&lt;/ref&gt;

A county's magistrates sat four times a year as the [[quarter sessions]]. For more serious cases judges visited each county twice a year for the [[assizes]]. In some larger counties the practice arose of holding the quarter sessions separately for subdivisions of the county, including the [[Riding (division)|Ridings]] of [[Yorkshire]], the [[Parts of Lincolnshire]] and the [[East Sussex|Eastern]] and [[West Sussex|Western]] divisions of [[Sussex]]. The quarter sessions were also gradually given various civil functions, such as providing asylums, maintaining main roads and bridges, and the regulation of alehouses.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Landau |first1=Norma |title=The Justices of the Peace 1679–1760 |date=2023 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=9780520312340 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=rqXeEAAAQBAJ&amp;pg=PA41 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

When [[Parliament of England|parliament]]s began to be called from the 13th century onwards, the counties formed part of the system for electing [[Member of Parliament (United Kingdom)|members of parliament]]. Certain towns and cities were [[parliamentary borough]]s sending their own representatives, and the remainder of each county served as a [[county constituency]], with the MPs for such constituencies being known as [[knights of the shire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume II |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=xvi}}&lt;/ref&gt;

From [[Tudor period|Tudor]] times onwards a [[lord-lieutenant]] was appointed to oversee the militia, taking some of the functions previously held by the sheriff.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Anson |first1=William R. |title=The Law and Custom of the Constitution: Part 2 |date=1892 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |page=236 |url=https://books.google.com/books?id=P-41AQAAMAAJ&amp;pg=PA236 |access-date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; Some larger towns and cities were made self-governing [[county corporate|counties corporate]], starting with [[London]] in {{circa|1132}},{{efn|The charter of [[Henry I of England|Henry I]] which gave London the right to appoint its own sheriffs is undated, but the evidence suggests it was issued between 1130 and 1133, with sometime around Easter 1132 considered the most likely date.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tatlock |first1=J. S. P. |title=The Date of Henry I's Charter to London |journal=Speculum |date=October 1936 |volume=11 |issue=4 |pages=461–469 |doi=10.2307/2848538 |jstor=2848538 |url=https://www.jstor.org/stable/2848538 |access-date=17 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;}} with the right to hold their own courts and appoint their own sheriffs. The counties corporate continued to be deemed part of the wider county for the purposes of lieutenancy, with the exception of London which had its own lieutenants. The Ridings of Yorkshire had their own lieutenants from 1660 onwards. Sometimes smaller counties shared either a sheriff or lieutenant; the same person was usually appointed to be lieutenant of both [[Cumberland]] and [[Westmorland]] until 1876, whilst [[Cambridgeshire]] and [[Huntingdonshire]] shared a sheriff until 1965.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=284–286 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/284/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=statutesatlarge&gt;{{cite book |title=The Statutes at Large |date=1798 |page=426 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Imy3W_M5mtIC&amp;pg=PA426 |access-date=18 February 2024 |chapter=Militia Act 1796 (37 Geo. 3 c. 3)|publisher=M. Baskett }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Militia Act |date=1882 |page=21 |publisher=Sweet &amp; Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=N4pCAQAAMAAJ&amp;pg=RA2-PA21 |access-date=18 February 2024}}&lt;/ref&gt;

The counties' role as constituencies effectively ceased following the [[Reform Act 1832]] and the associated [[Parliamentary Boundaries Act 1832]]. Most counties were divided into smaller constituencies, with the group of constituencies within each county being termed the 'parliamentary county'.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Parliamentary Boundaries Act |date=1832 |url=https://books.google.com/books?id=Uq0uAAAAIAAJ&amp;pg=PA300 |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

County boundaries were sometimes adjusted, for example by some of the [[Inclosure Acts]] of the 18th and 19th centuries.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A History of the County of Oxford: Volume 6 |date=1959 |publisher=Victoria County History |location=London |pages=324–333 |url=https://www.british-history.ac.uk/vch/oxon/vol6/pp324-333 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; County and other boundaries were not centrally recorded with any accuracy before the 19th century, but were instead known by local knowledge and custom. When the [[Ordnance Survey]] started producing large scale maps, they had to undertake extensive research with locals to establish where exactly the boundaries were. Boundaries were recorded by the Ordnance Survey gradually in a process which started in 1841 and was not fully completed until 1888.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fletcher |first1=David |title=The Ordnance Survey's Nineteenth Century Boundary Survey: Context, Characteristics and Impact |journal=Imago Mundi |date=1999 |volume=51 |pages=131–146 |doi=10.1080/03085699908592906 |jstor=1151445 |url=https://www.jstor.org/stable/1151445 |access-date=18 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Many counties had detached [[exclave]]s, away from the main body of the county. Most exclaves were eliminated by boundary adjustments under the [[Counties (Detached Parts) Act 1844]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Counties (Detached Parts) Act 1844|year=1844|chapter=61|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[Poor Law Amendment Act 1834]] created [[poor law union]]s, which were defined as groups of [[civil parish|parishes]] and frequently crossed county boundaries. Parishes were typically assigned to a union centred on a nearby town, whether or not that town was in the same county. The unions were administered by elected [[board of guardians|boards of guardians]], and formed the basis for the [[registration district]]s created in 1837. Each union as a whole was assigned to a [[registration county]], which therefore differed in places from the legal counties. The registration counties were used for census reporting from 1851 to 1911.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poor Law / Registration County |url=https://visionofbritain.org.uk/types/type/PR_CNTY |website=A Vision of Britain through Time |publisher=GB Historical GIS / University of Portsmouth |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt; The unions also formed the basis for the [[sanitary district]]s created in 1872, which took on various local government functions.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guardians as Rural Sanitary Authorities: Powers and Duties under Public Health Act, 1872, and Sewage Utilization Acts |date=1872 |publisher=Knight &amp; Co |location=London |page=2 |url={{GBurl|6KPLya-ng5MC}} |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The county of [[Westmorland]] was formed in 1227.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume 2 |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=756}}&lt;/ref&gt; From then until 1889 there were generally agreed to be 39 counties in England, although there were some [[Liberty (division)|liberties]] such as the [[Liberty of Ripon]] which were independent from their host counties for judicial purposes. The [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542]] formally absorbed [[Wales]] into the kingdom of England and completed its division into [[Historic counties of Wales|13 counties]] on the English model. Contemporary lists after that sometimes included [[Monmouthshire]] as a 40th English county, on account of its assizes being included in the [[Circuit court|Oxford circuit]] rather than one of the [[Court of Great Sessions in Wales|Welsh circuits]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cockburn |first1=J. S. |title=A History of English Assizes, 1558–1714 |date=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521084490 |page=23 |url=https://books.google.com/books?id=VBU9AAAAIAAJ&amp;pg=PA23 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |page=310 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/310/mode/2up |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; The 39 historic counties were:&lt;ref name=statutesatlarge/&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Bedfordshire]]
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cornwall]]
*[[Cumberland]]
*[[Derbyshire]]
*[[Devon]]
*Dorset
*Durham
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Herefordshire]]
*Hertfordshire
*Huntingdonshire
*Kent
*Lancashire
*[[Leicestershire]]
*[[Lincolnshire]]
*[[Middlesex]]
*[[Norfolk]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*[[Nottinghamshire]]
*Oxfordshire
*[[Rutland]]
*[[Shropshire]]
*Somerset
*Staffordshire
*[[Suffolk]]
*Surrey
*[[Sussex]]
*Warwickshire
*[[Westmorland]]
*[[Wiltshire]]
*Worcestershire
*[[Yorkshire]]
{{div col end}}

===Creation of county councils===
[[File:Staffordshire Shire Hall.jpg|thumb|Many counties had a central courthouse from which they were administered, which often became the first meeting place for the county councils created in 1889, such as [[Shire Hall, Stafford]].]]

By the late 19th century, there was increasing pressure to reform the structure of English counties; [[municipal borough|borough]] councils and boards of guardians were elected, but there were no elections for county-level authorities. Some urban areas had also grown across county boundaries, creating problems in how they were administered. The [[Local Government Act 1888]] sought to address these issues. It established elected county councils, which came into being in 1889 and took over the administrative functions of the quarter sessions.&lt;ref&gt;B. Keith-Lucas, ''Government of the County in England'', The Western Political Quarterly, Vol. 9, No. 1. (March 1956), pp. 44–55.&lt;/ref&gt;

Some towns and cities were considered large enough to run their own county-level services and so were made [[county borough]]s, independent from the new county councils. [[Urban sanitary district]]s which straddled county boundaries were placed entirely in one county. A new [[County of London]] was created covering the area which had been administered by the [[Metropolitan Board of Works]] since 1856, which covered the City of London and parts of [[Middlesex]], [[Surrey]] and [[Kent]]. In those counties where the quarter sessions had been held separately for different parts of the county, separate county councils were created for each part.&lt;ref name=Thomson&gt;{{cite book | author=Thomson, D. | title=England in the Nineteenth Century (1815–1914) | year=1978}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pulling |first1=Alexander |title=A Handbook for County Authorities |date=1889 |page=3 |publisher=W. Clowes and Sons |url=https://books.google.com/books?id=L2JHAQAAMAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The area controlled by a county council was termed an [[administrative county]]. The 1888 Act also adjusted the county boundaries for all other purposes, including judicial functions, sheriffs and lieutenants, to match groups of the administrative counties and county boroughs. As such, Cambridgeshire, Lincolnshire, Northamptonshire, Suffolk and Sussex retained a single sheriff and lieutenant each, despite being split between multiple administrative counties. Yorkshire kept a single sheriff, whilst each of its ridings retained a separate lieutenant and formed their own administrative counties.&lt;ref name=bryne&gt;{{ cite book | author=Bryne, T. | title=Local Government in Britain | year=1994 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1888|year=1888|chapter=41|access-date=17 March 2024}} Section 59&lt;/ref&gt; In 1890 the [[Isle of Wight]] was made an administrative county whilst remaining part of [[Hampshire]] for other purposes.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 2) Act 1889 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukla/Vict/52-53/177/contents/enacted |website=legislation.gov.uk |publisher=The National Archives |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Constituencies were not changed by the 1888 Act and so the parliamentary counties continued to be defined as they had been when the constituencies were last [[Redistribution of Seats Act 1885|reviewed in 1885]], by reference to the counties as they had then existed.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Stanford's Parliamentary County Atlas |date=1885 |publisher=Edward Stanford |location=London |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=hWEGAAAAMAAJ |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; This led to a mismatch in some areas between the parliamentary counties and the counties as had been adjusted for all other purposes. This lasted until the constituencies were next [[Representation of the People Act 1918|reviewed in 1918]], when they were realigned to nest within the newer versions of the counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Representation of the People Act 1918|year=1918|chapter=64|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The 1888 Act used the term 'entire county' to refer to the wider version of the county, including any associated county boroughs or parts which had been made administrative counties.&lt;ref&gt;Section 100&lt;/ref&gt; The informal term 'geographical county' was also used on Ordnance Survey maps to distinguish the wider version of the county from the administrative counties.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Administrative Areas Series |url=https://maps.nls.uk/view/196758374 |website=Ordnance Survey |publisher=National Library of Scotland |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Harley |first1=John Brian |title=Ordnance Survey Maps: A descriptive manual |date=1975 |publisher=Ordnance Survey |page=82 |isbn=978-0-319-00000-7 |url=https://books.google.com/books?id=PTBBvU9_y2wC&amp;q=%22ordnance+survey%22+%22geographical+county%22 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

There were various adjustments to county boundaries after 1889. There were numerous changes following the [[Local Government Act 1894]], which converted [[rural sanitary district]]s into [[rural district]]s and established [[Parish council (England)|parish councils]], but said that districts and parishes were no longer allowed to straddle county boundaries. The number of county boroughs gradually increased, and boundaries were occasionally adjusted to accommodate urban areas which were developing across county boundaries. In 1931 the boundaries between Gloucestershire, Warwickshire, and Worcestershire were adjusted to transfer 26 parishes between the three counties, largely to eliminate the [[List of county exclaves in England and Wales 1844 - 1974|remaining exclaves]] not addressed in 1844.&lt;ref&gt;Provisional Order Confirmation (Gloucestershire, Warwickshire and Worcestershire) Act&lt;/ref&gt;

The functions of county councils gradually grew. Notable expansions in their responsibilities included taking over education from the abolished [[School boards in England and Wales|school boards]] in 1902,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education Act 1902 |url=https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318063003/https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-date=18 March 2024 |access-date=26 March 2024 |website=Education in the UK}}&lt;/ref&gt; and taking over the assistance of the poor from the abolished boards of guardians in 1930.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1929|year=1929|chapter=17|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Reforms===
[[File:English counties 1974 (named).svg|thumb|Metropolitan and non-metropolitan counties established in 1974]]

A [[Local Government Boundary Commission (1945–1949)|Local Government Boundary Commission]] was set up in 1945 which reviewed the structure of local government and recommended a significant overhaul, including extensive changes to counties and county boroughs. The commission was wound up in 1949 when the government decided not to pursue these proposals.&lt;ref name=&quot;Bevan PQ&quot;&gt;''[https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1949/mar/25/local-government-boundary-commission#S5CV0463P0_19490325_CWA_25 Hansard]'', House of Commons 5th series, vol 463, col ''74''.&lt;/ref&gt;

A [[Royal Commission on Local Government in Greater London]] was established in 1957 and a [[Local Government Commission for England (1958–1967)|Local Government Commission for England]] in 1958 to recommend new local government structures. The major outcomes of the work of the commissions came in 1965. The County of London was abolished and was replaced by the [[Greater London]] administrative area, which also included most of the remaining part of Middlesex (which was abolished as an administrative county) and areas formerly part of Surrey, Kent, Essex and Hertfordshire. Huntingdonshire was merged with the [[Soke of Peterborough]] to form [[Huntingdon and Peterborough]], and the original administrative county of Cambridgeshire was merged with the [[Isle of Ely]] to form [[Cambridgeshire and Isle of Ely]].&lt;ref name=&quot;hansard&quot;&gt;{{cite web |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |title=Local Government (East Midlands) HC Deb 09 March 1964 vol 691 cc170-211 |access-date=5 June 2008 |work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]] |date=9 March 1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626023600/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |archive-date=26 June 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

A Royal Commission on Local Government in England was set up in 1966 and produced the [[Redcliffe-Maud Report]] in 1969, which recommended the complete redrawing of local government areas in England, replacing the existing counties and districts and having most local government functions exercised by all-purpose unitary authorities. Following the change in government at the [[1970 United Kingdom general election|1970 general election]], the incoming [[Conservative Party (UK)|Conservative]] administration of [[Edward Heath]] abandoned the Redcliffe-Maud proposals, having campaigned against them as part of their election manifesto.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1970 Conservative Party Manifesto|url=http://www.conservativemanifesto.com/1970/1970-conservative-manifesto.shtml|access-date=2020-10-18|website=conservativemanifesto.com}}&lt;/ref&gt;

Instead, the Heath government produced the [[Local Government Act 1972]] which reorganised local government from 1 April 1974 into a two-tier structure of counties and districts across the whole of England apart from the Isles of Scilly and Greater London (which retained its two-tier structure of the [[Greater London Council]] and [[London boroughs]] which had been introduced in 1965). The administrative counties and county boroughs were all abolished, and the lower tier of district councils was reorganised.&lt;ref name=kingdom&gt;{{cite book |last=Kingdom|first=John |title= Government and Politics in Britain |year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=maud&gt;{{cite book |author=Redcliffe-Maud &amp; Wood, B. |title=English Local Government Reformed |year=1974 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sandford |first1=Mark |title=Long shadows: 50 years of the Local Government Act 1972 |url=https://commonslibrary.parliament.uk/long-shadows-50-years-of-the-local-government-act-1972/ |website=House of Commons Library |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024 |date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;

The Heath government also reformed the judicial functions which had been organised by geographical counties; the [[Courts Act 1971]] abolished the quarter sessions and assizes with effect from 1972.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Courts Act 1971|year=1971|chapter=23|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;{{efn|Despite the name, [[County Court (England and Wales)|county courts]] were not arranged by counties but by separately defined county court districts.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Udall |first1=Henry |title=The New County Courts Act |date=1846 |publisher=V. and R. Stevens, and G. S. Norton |location=London |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=bXhjAAAAcAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;}} The sheriffs and lieutenants continued to exist, but both roles had lost powers to become largely ceremonial by the time of the 1970s reforms. As such, following the loss of judicial functions in 1972, the counties' roles were the administrative functions of local government, plus the limited ceremonial roles of the sheriffs and lieutenants. As part of the reforms under the Local Government Act 1972 the post of sheriff was renamed '[[high sheriff]]', and both they and the lieutenants were appointed to the new counties created in 1974.&lt;ref name=1972section216&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1972|year=1972|chapter=70|section=216|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Whilst the administrative counties and county boroughs were abolished in 1974, the wider geographical or historic counties were not explicitly abolished by the 1972 Act, albeit they were left with no administrative or ceremonial functions.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrating the historic counties of England |url=https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england |website=Ministry of Housing, Communities and Local Government |access-date=18 March 2024 |date=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Following the 1974 reforms there were 45 counties, six of which were classed as metropolitan counties, covering the larger urban areas:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]]
*[[Merseyside]]
*[[South Yorkshire]]
*[[Tyne and Wear]]
*[[West Midlands (county)|West Midlands]]
*[[West Yorkshire]]
{{div col end}}

The other 39 counties were classed as non-metropolitan counties:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Avon (county)|Avon]]
*Bedfordshire
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cleveland (county)|Cleveland]]
*Cornwall
*[[Cumbria]]
*Derbyshire
*Devon
*Dorset
*Durham
*[[East Sussex]]
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Hereford and Worcester]]
*Hertfordshire
*[[Humberside]]
*Isle of Wight
*Kent
*Lancashire
*Leicestershire
*Lincolnshire
*Norfolk
*[[North Yorkshire]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*Nottinghamshire
*Oxfordshire
*Shropshire
*Somerset
*Staffordshire
*Suffolk
*Surrey
*Warwickshire
*[[West Sussex]]
*Wiltshire
{{div col end}}
Most of the non-metropolitan counties retained the names of historic counties and were defined by reference to the administrative and geographical counties which preceded them, retaining the same or similar boundaries where practicable. Whilst the Heath government had rejected the more radical Radcliffe-Maud proposals, they did still make adjustments to boundaries where they concluded they were necessary to better align with functional economic areas. For example, the north-western part of [[Berkshire]] was transferred to [[Oxfordshire]] on account of being separated from the rest of Berkshire by the [[Berkshire Downs]] hills and having better connections to the city of [[Oxford]] than to Berkshire's largest town and administrative centre of [[Reading, Berkshire|Reading]]. Similarly, [[Gatwick Airport]] was transferred from [[Surrey]] to [[West Sussex]] so that it could be in the same county as [[Crawley]], the adjoining [[New towns in the United Kingdom|new town]].&lt;ref name=hampton&gt;{{ cite book | author=Hampton, W. | title=Local Government and Urban Politics | year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ministry of Housing, Communities &amp; Local Government |title=England's traditional counties |url=https://www.gov.uk/government/collections/englands-traditional-counties |publisher=HM Government |access-date=28 July 2018 |date=1 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Current and historic counties |url=https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac |publisher=Department for Communities and Local Government |access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Four of the non-metropolitan counties established in 1974 were given names that had not previously been used for counties: [[Avon (county)|Avon]], [[Cleveland (county)|Cleveland]], [[Cumbria]], and [[Humberside]]. Another was a merger of two former counties and combined both their names: [[Hereford and Worcester]]. The pre-1974 counties of Cumberland, Rutland, Westmorland, and Huntingdon and Peterborough were considered too small to function efficiently as separate counties, and did not have their names taken forward by new counties. Cumberland and Westmorland were both incorporated into Cumbria (alongside parts of Lancashire and Yorkshire). Huntingdon and [[City of Peterborough|Peterborough]] became lower-tier districts within Cambridgeshire, and Rutland was made a district of Leicestershire.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The English Non-metropolitan Districts (Names) Order 1973|year=1973|number=551|access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Further changes===
{{Image frame
| width=220
| caption=Evolution of the metropolitan and non-metropolitan counties
| align=right
| innerstyle=font-size: 92%; background:#FBFBFB;
| content={{switcher
  | default = 8
  | [[File:English counties 1974.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1974 to 31 March 1996
  | 1974–1996
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1996.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1996 to 31 March 1997
  | 1996–1997
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1997.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1997 to 31 March 1998
  | 1997–1998
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1998.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1998 to 31 March 2009
  | 1998–2009
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 2009.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2009 to 31 March 2019
  | 2009–2019
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2019.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2019 to 31 March 2021
  | 2019–2021
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2021.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2021 to 31 March 2023
  | 2021–2023
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg|220px]]&lt;br /&gt;from 1 April 2023
  | 2023–
  }}
}}
{{further|Local Government Commission for England (1992)}}

The metropolitan county councils were abolished in 1986 after just 12 years in operation. The Greater London Council was abolished at the same time. The metropolitan counties and Greater London continued to legally exist as geographic areas and retained their high sheriffs and lieutenants despite the loss of their upper-tier councils. The lower-tier [[metropolitan borough]]s and London boroughs took on the functions of the abolished councils, with some functions (such as emergency services, civil defence and public transport) being delivered through joint committees.&lt;ref name=1985act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1985|year=1985|chapter=51|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[1990s UK local government reform|reform in the 1990s]] allowed the creation of non-metropolitan counties containing a single district, where one council performed both county and district functions. These became informally known as [[unitary authorities of England|unitary authorities]].&lt;ref name=politics_uk&gt;{{ cite book |title=Politics UK |year=2004 |publisher=Pearson |edition=5th |last1=Jones |first1=Bill |last2=Kavanagh |first2=Dennis |last3=Moran |first3=Michael |last4=Norton |first4=Philip |isbn=0582423333}}&lt;/ref&gt; The first was the Isle of Wight, where the two districts were abolished and the county council took over their functions in 1995.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Isle of Wight (Structural Change) Order 1994|year=1994|number=1210}}&lt;/ref&gt;

In 1996, Avon, Cleveland and Humberside were abolished after just 22 years in existence. None of those three had attracted much public loyalty, and there had been campaigns to abolish them, especially in the case of Humberside.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Reorganisation (Humberside), 26 May 1994 |url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1994-05-26/debates/c140b038-b418-4cc4-8547-9a6fc563fb4a/LocalGovernmentReorganisation(Humberside) |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; Those three counties were split into unitary authorities, each of which was legally a new non-metropolitan county and a district covering the same area, with the district council also performing county functions. Rather than appoint lieutenants and high sheriffs for these new counties created in 1996, it was decided to resurrect the pre-1974 practice of defining counties for the purposes of lieutenancy and shrievalty separately from the local government counties.&lt;ref name=1995regs&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Local Government Changes for England (Miscellaneous Provision) Regulations 1995|year=1995|number=1748|access-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1997act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Lieutenancies Act 1997|year=1997|chapter=23|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Several other unitary authorities were created between 1996 and 1998. Many of these were districts based on larger towns and cities, including several places that had been county boroughs prior to 1974. Being made unitary authorities therefore effectively restored the pre-1974 powers in such cases. Whilst these unitary authorities are legally all non-metropolitan counties, they are rarely referred to as counties other than in the context of local government law.

The pre-1974 counties of Rutland, Herefordshire and Worcestershire also regained their independence. Rutland was made a unitary authority in 1997,&lt;ref name=LeicestershireandRutland&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=507|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; and in 1998 Herefordshire was made a unitary authority and Worcestershire was re-established as a two-tier county.&lt;ref name=HerefordandWorcester&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Hereford and Worcester (Structural, Boundary and Electoral Changes) Order 1996|year=1996|number=1867|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; [[Berkshire County Council]] was abolished in 1998 and the county's six districts became unitary authorities, but unusually the non-metropolitan county of Berkshire was not abolished. The six Berkshire unitary authorities are the only ones not to also be non-metropolitan counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Berkshire (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=1879|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[2009 structural changes to local government in England|reforms in 2009]] and between [[2019–2023 structural changes to local government in England|2019 and 2023]] saw more unitary authorities created within the non-metropolitan counties. Since the most recent changes in 2023, England outside Greater London and the Isles of Scilly has been divided into 84 metropolitan and non-metropolitan counties for local government purposes. The 48 ceremonial counties used for the purposes of lieutenancy have been unchanged since 1998.

== Local government ==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

==List==
The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>em39sansy5yvzptd8tjrhife8fdmgwh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416566</id>
      <parentid>416565</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T03:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ڪائونٽين جي فهرست */</comment>
      <origin>416566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67523" sha1="5cslqd2bc7s66q5hzguppc5482cdmn0" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]
رسوماتي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( Isles of Scilly)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==History==
[[فائل:English_ceremonial_counties_1998.svg|thumb|انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]
===Origins===
{{main|Historic counties of England}}
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]

Most of the historic English counties were established between the 7th and 11th centuries.&lt;ref name=aspects&gt;{{ cite book | publisher=Her Majesty's Stationery Office | title=Aspects of Britain: Local Government | year=1996}}&lt;/ref&gt; Counties were initially used for the administration of justice and organisation of the militia, all overseen by a sheriff. The sheriff was usually appointed by the monarch but in some cases, known as the [[county palatine|counties palatine]], the right to appoint sheriffs rested elsewhere; for example with the [[Bishop of Durham]] for [[County Durham]], and with the [[Earl of Chester]] for [[Cheshire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=287, 310–318|url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/286/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Records of the Palatine of Durham |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C91 |website=The National Archives |access-date=16 March 2024}}&lt;/ref&gt;

A county's magistrates sat four times a year as the [[quarter sessions]]. For more serious cases judges visited each county twice a year for the [[assizes]]. In some larger counties the practice arose of holding the quarter sessions separately for subdivisions of the county, including the [[Riding (division)|Ridings]] of [[Yorkshire]], the [[Parts of Lincolnshire]] and the [[East Sussex|Eastern]] and [[West Sussex|Western]] divisions of [[Sussex]]. The quarter sessions were also gradually given various civil functions, such as providing asylums, maintaining main roads and bridges, and the regulation of alehouses.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Landau |first1=Norma |title=The Justices of the Peace 1679–1760 |date=2023 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=9780520312340 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=rqXeEAAAQBAJ&amp;pg=PA41 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

When [[Parliament of England|parliament]]s began to be called from the 13th century onwards, the counties formed part of the system for electing [[Member of Parliament (United Kingdom)|members of parliament]]. Certain towns and cities were [[parliamentary borough]]s sending their own representatives, and the remainder of each county served as a [[county constituency]], with the MPs for such constituencies being known as [[knights of the shire]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume II |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=xvi}}&lt;/ref&gt;

From [[Tudor period|Tudor]] times onwards a [[lord-lieutenant]] was appointed to oversee the militia, taking some of the functions previously held by the sheriff.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Anson |first1=William R. |title=The Law and Custom of the Constitution: Part 2 |date=1892 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |page=236 |url=https://books.google.com/books?id=P-41AQAAMAAJ&amp;pg=PA236 |access-date=22 March 2024}}&lt;/ref&gt; Some larger towns and cities were made self-governing [[county corporate|counties corporate]], starting with [[London]] in {{circa|1132}},{{efn|The charter of [[Henry I of England|Henry I]] which gave London the right to appoint its own sheriffs is undated, but the evidence suggests it was issued between 1130 and 1133, with sometime around Easter 1132 considered the most likely date.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tatlock |first1=J. S. P. |title=The Date of Henry I's Charter to London |journal=Speculum |date=October 1936 |volume=11 |issue=4 |pages=461–469 |doi=10.2307/2848538 |jstor=2848538 |url=https://www.jstor.org/stable/2848538 |access-date=17 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;}} with the right to hold their own courts and appoint their own sheriffs. The counties corporate continued to be deemed part of the wider county for the purposes of lieutenancy, with the exception of London which had its own lieutenants. The Ridings of Yorkshire had their own lieutenants from 1660 onwards. Sometimes smaller counties shared either a sheriff or lieutenant; the same person was usually appointed to be lieutenant of both [[Cumberland]] and [[Westmorland]] until 1876, whilst [[Cambridgeshire]] and [[Huntingdonshire]] shared a sheriff until 1965.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |publisher=Longmans, Green |location=London |pages=284–286 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/284/mode/2up |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=statutesatlarge&gt;{{cite book |title=The Statutes at Large |date=1798 |page=426 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Imy3W_M5mtIC&amp;pg=PA426 |access-date=18 February 2024 |chapter=Militia Act 1796 (37 Geo. 3 c. 3)|publisher=M. Baskett }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Militia Act |date=1882 |page=21 |publisher=Sweet &amp; Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=N4pCAQAAMAAJ&amp;pg=RA2-PA21 |access-date=18 February 2024}}&lt;/ref&gt;

The counties' role as constituencies effectively ceased following the [[Reform Act 1832]] and the associated [[Parliamentary Boundaries Act 1832]]. Most counties were divided into smaller constituencies, with the group of constituencies within each county being termed the 'parliamentary county'.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Parliamentary Boundaries Act |date=1832 |url=https://books.google.com/books?id=Uq0uAAAAIAAJ&amp;pg=PA300 |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

County boundaries were sometimes adjusted, for example by some of the [[Inclosure Acts]] of the 18th and 19th centuries.&lt;ref&gt;{{cite book |title=A History of the County of Oxford: Volume 6 |date=1959 |publisher=Victoria County History |location=London |pages=324–333 |url=https://www.british-history.ac.uk/vch/oxon/vol6/pp324-333 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; County and other boundaries were not centrally recorded with any accuracy before the 19th century, but were instead known by local knowledge and custom. When the [[Ordnance Survey]] started producing large scale maps, they had to undertake extensive research with locals to establish where exactly the boundaries were. Boundaries were recorded by the Ordnance Survey gradually in a process which started in 1841 and was not fully completed until 1888.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fletcher |first1=David |title=The Ordnance Survey's Nineteenth Century Boundary Survey: Context, Characteristics and Impact |journal=Imago Mundi |date=1999 |volume=51 |pages=131–146 |doi=10.1080/03085699908592906 |jstor=1151445 |url=https://www.jstor.org/stable/1151445 |access-date=18 March 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Many counties had detached [[exclave]]s, away from the main body of the county. Most exclaves were eliminated by boundary adjustments under the [[Counties (Detached Parts) Act 1844]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Counties (Detached Parts) Act 1844|year=1844|chapter=61|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[Poor Law Amendment Act 1834]] created [[poor law union]]s, which were defined as groups of [[civil parish|parishes]] and frequently crossed county boundaries. Parishes were typically assigned to a union centred on a nearby town, whether or not that town was in the same county. The unions were administered by elected [[board of guardians|boards of guardians]], and formed the basis for the [[registration district]]s created in 1837. Each union as a whole was assigned to a [[registration county]], which therefore differed in places from the legal counties. The registration counties were used for census reporting from 1851 to 1911.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poor Law / Registration County |url=https://visionofbritain.org.uk/types/type/PR_CNTY |website=A Vision of Britain through Time |publisher=GB Historical GIS / University of Portsmouth |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt; The unions also formed the basis for the [[sanitary district]]s created in 1872, which took on various local government functions.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Guardians as Rural Sanitary Authorities: Powers and Duties under Public Health Act, 1872, and Sewage Utilization Acts |date=1872 |publisher=Knight &amp; Co |location=London |page=2 |url={{GBurl|6KPLya-ng5MC}} |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The county of [[Westmorland]] was formed in 1227.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Youngs |first1=Frederic |title=Guide to the Local Administrative Units of England: Volume 2 |date=1991 |publisher=Royal Historical Society |location=London |isbn=0861931270 |page=756}}&lt;/ref&gt; From then until 1889 there were generally agreed to be 39 counties in England, although there were some [[Liberty (division)|liberties]] such as the [[Liberty of Ripon]] which were independent from their host counties for judicial purposes. The [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542]] formally absorbed [[Wales]] into the kingdom of England and completed its division into [[Historic counties of Wales|13 counties]] on the English model. Contemporary lists after that sometimes included [[Monmouthshire]] as a 40th English county, on account of its assizes being included in the [[Circuit court|Oxford circuit]] rather than one of the [[Court of Great Sessions in Wales|Welsh circuits]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cockburn |first1=J. S. |title=A History of English Assizes, 1558–1714 |date=1972 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521084490 |page=23 |url=https://books.google.com/books?id=VBU9AAAAIAAJ&amp;pg=PA23 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Webb |first1=Sidney |last2=Webb |first2=Beatrice Potter |title=English local government, from the Revolution to the Municipal Corporations Act |date=1906 |page=310 |url=https://archive.org/details/englishlocalgove01webbuoft/page/310/mode/2up |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; The 39 historic counties were:&lt;ref name=statutesatlarge/&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Bedfordshire]]
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cornwall]]
*[[Cumberland]]
*[[Derbyshire]]
*[[Devon]]
*Dorset
*Durham
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Herefordshire]]
*Hertfordshire
*Huntingdonshire
*Kent
*Lancashire
*[[Leicestershire]]
*[[Lincolnshire]]
*[[Middlesex]]
*[[Norfolk]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*[[Nottinghamshire]]
*Oxfordshire
*[[Rutland]]
*[[Shropshire]]
*Somerset
*Staffordshire
*[[Suffolk]]
*Surrey
*[[Sussex]]
*Warwickshire
*[[Westmorland]]
*[[Wiltshire]]
*Worcestershire
*[[Yorkshire]]
{{div col end}}

===Creation of county councils===
[[File:Staffordshire Shire Hall.jpg|thumb|Many counties had a central courthouse from which they were administered, which often became the first meeting place for the county councils created in 1889, such as [[Shire Hall, Stafford]].]]

By the late 19th century, there was increasing pressure to reform the structure of English counties; [[municipal borough|borough]] councils and boards of guardians were elected, but there were no elections for county-level authorities. Some urban areas had also grown across county boundaries, creating problems in how they were administered. The [[Local Government Act 1888]] sought to address these issues. It established elected county councils, which came into being in 1889 and took over the administrative functions of the quarter sessions.&lt;ref&gt;B. Keith-Lucas, ''Government of the County in England'', The Western Political Quarterly, Vol. 9, No. 1. (March 1956), pp. 44–55.&lt;/ref&gt;

Some towns and cities were considered large enough to run their own county-level services and so were made [[county borough]]s, independent from the new county councils. [[Urban sanitary district]]s which straddled county boundaries were placed entirely in one county. A new [[County of London]] was created covering the area which had been administered by the [[Metropolitan Board of Works]] since 1856, which covered the City of London and parts of [[Middlesex]], [[Surrey]] and [[Kent]]. In those counties where the quarter sessions had been held separately for different parts of the county, separate county councils were created for each part.&lt;ref name=Thomson&gt;{{cite book | author=Thomson, D. | title=England in the Nineteenth Century (1815–1914) | year=1978}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pulling |first1=Alexander |title=A Handbook for County Authorities |date=1889 |page=3 |publisher=W. Clowes and Sons |url=https://books.google.com/books?id=L2JHAQAAMAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The area controlled by a county council was termed an [[administrative county]]. The 1888 Act also adjusted the county boundaries for all other purposes, including judicial functions, sheriffs and lieutenants, to match groups of the administrative counties and county boroughs. As such, Cambridgeshire, Lincolnshire, Northamptonshire, Suffolk and Sussex retained a single sheriff and lieutenant each, despite being split between multiple administrative counties. Yorkshire kept a single sheriff, whilst each of its ridings retained a separate lieutenant and formed their own administrative counties.&lt;ref name=bryne&gt;{{ cite book | author=Bryne, T. | title=Local Government in Britain | year=1994 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1888|year=1888|chapter=41|access-date=17 March 2024}} Section 59&lt;/ref&gt; In 1890 the [[Isle of Wight]] was made an administrative county whilst remaining part of [[Hampshire]] for other purposes.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 2) Act 1889 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukla/Vict/52-53/177/contents/enacted |website=legislation.gov.uk |publisher=The National Archives |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Constituencies were not changed by the 1888 Act and so the parliamentary counties continued to be defined as they had been when the constituencies were last [[Redistribution of Seats Act 1885|reviewed in 1885]], by reference to the counties as they had then existed.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Stanford's Parliamentary County Atlas |date=1885 |publisher=Edward Stanford |location=London |page=22 |url=https://books.google.com/books?id=hWEGAAAAMAAJ |access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; This led to a mismatch in some areas between the parliamentary counties and the counties as had been adjusted for all other purposes. This lasted until the constituencies were next [[Representation of the People Act 1918|reviewed in 1918]], when they were realigned to nest within the newer versions of the counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Representation of the People Act 1918|year=1918|chapter=64|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The 1888 Act used the term 'entire county' to refer to the wider version of the county, including any associated county boroughs or parts which had been made administrative counties.&lt;ref&gt;Section 100&lt;/ref&gt; The informal term 'geographical county' was also used on Ordnance Survey maps to distinguish the wider version of the county from the administrative counties.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Administrative Areas Series |url=https://maps.nls.uk/view/196758374 |website=Ordnance Survey |publisher=National Library of Scotland |access-date=17 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Harley |first1=John Brian |title=Ordnance Survey Maps: A descriptive manual |date=1975 |publisher=Ordnance Survey |page=82 |isbn=978-0-319-00000-7 |url=https://books.google.com/books?id=PTBBvU9_y2wC&amp;q=%22ordnance+survey%22+%22geographical+county%22 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

There were various adjustments to county boundaries after 1889. There were numerous changes following the [[Local Government Act 1894]], which converted [[rural sanitary district]]s into [[rural district]]s and established [[Parish council (England)|parish councils]], but said that districts and parishes were no longer allowed to straddle county boundaries. The number of county boroughs gradually increased, and boundaries were occasionally adjusted to accommodate urban areas which were developing across county boundaries. In 1931 the boundaries between Gloucestershire, Warwickshire, and Worcestershire were adjusted to transfer 26 parishes between the three counties, largely to eliminate the [[List of county exclaves in England and Wales 1844 - 1974|remaining exclaves]] not addressed in 1844.&lt;ref&gt;Provisional Order Confirmation (Gloucestershire, Warwickshire and Worcestershire) Act&lt;/ref&gt;

The functions of county councils gradually grew. Notable expansions in their responsibilities included taking over education from the abolished [[School boards in England and Wales|school boards]] in 1902,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education Act 1902 |url=https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318063003/https://education-uk.org/documents/acts/1902-education-act.html |archive-date=18 March 2024 |access-date=26 March 2024 |website=Education in the UK}}&lt;/ref&gt; and taking over the assistance of the poor from the abolished boards of guardians in 1930.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1929|year=1929|chapter=17|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Reforms===
[[File:English counties 1974 (named).svg|thumb|Metropolitan and non-metropolitan counties established in 1974]]

A [[Local Government Boundary Commission (1945–1949)|Local Government Boundary Commission]] was set up in 1945 which reviewed the structure of local government and recommended a significant overhaul, including extensive changes to counties and county boroughs. The commission was wound up in 1949 when the government decided not to pursue these proposals.&lt;ref name=&quot;Bevan PQ&quot;&gt;''[https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1949/mar/25/local-government-boundary-commission#S5CV0463P0_19490325_CWA_25 Hansard]'', House of Commons 5th series, vol 463, col ''74''.&lt;/ref&gt;

A [[Royal Commission on Local Government in Greater London]] was established in 1957 and a [[Local Government Commission for England (1958–1967)|Local Government Commission for England]] in 1958 to recommend new local government structures. The major outcomes of the work of the commissions came in 1965. The County of London was abolished and was replaced by the [[Greater London]] administrative area, which also included most of the remaining part of Middlesex (which was abolished as an administrative county) and areas formerly part of Surrey, Kent, Essex and Hertfordshire. Huntingdonshire was merged with the [[Soke of Peterborough]] to form [[Huntingdon and Peterborough]], and the original administrative county of Cambridgeshire was merged with the [[Isle of Ely]] to form [[Cambridgeshire and Isle of Ely]].&lt;ref name=&quot;hansard&quot;&gt;{{cite web |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |title=Local Government (East Midlands) HC Deb 09 March 1964 vol 691 cc170-211 |access-date=5 June 2008 |work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]] |date=9 March 1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626023600/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1964/mar/09/local-government-east-midlands |archive-date=26 June 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

A Royal Commission on Local Government in England was set up in 1966 and produced the [[Redcliffe-Maud Report]] in 1969, which recommended the complete redrawing of local government areas in England, replacing the existing counties and districts and having most local government functions exercised by all-purpose unitary authorities. Following the change in government at the [[1970 United Kingdom general election|1970 general election]], the incoming [[Conservative Party (UK)|Conservative]] administration of [[Edward Heath]] abandoned the Redcliffe-Maud proposals, having campaigned against them as part of their election manifesto.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1970 Conservative Party Manifesto|url=http://www.conservativemanifesto.com/1970/1970-conservative-manifesto.shtml|access-date=2020-10-18|website=conservativemanifesto.com}}&lt;/ref&gt;

Instead, the Heath government produced the [[Local Government Act 1972]] which reorganised local government from 1 April 1974 into a two-tier structure of counties and districts across the whole of England apart from the Isles of Scilly and Greater London (which retained its two-tier structure of the [[Greater London Council]] and [[London boroughs]] which had been introduced in 1965). The administrative counties and county boroughs were all abolished, and the lower tier of district councils was reorganised.&lt;ref name=kingdom&gt;{{cite book |last=Kingdom|first=John |title= Government and Politics in Britain |year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=maud&gt;{{cite book |author=Redcliffe-Maud &amp; Wood, B. |title=English Local Government Reformed |year=1974 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sandford |first1=Mark |title=Long shadows: 50 years of the Local Government Act 1972 |url=https://commonslibrary.parliament.uk/long-shadows-50-years-of-the-local-government-act-1972/ |website=House of Commons Library |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024 |date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;

The Heath government also reformed the judicial functions which had been organised by geographical counties; the [[Courts Act 1971]] abolished the quarter sessions and assizes with effect from 1972.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Courts Act 1971|year=1971|chapter=23|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;{{efn|Despite the name, [[County Court (England and Wales)|county courts]] were not arranged by counties but by separately defined county court districts.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Udall |first1=Henry |title=The New County Courts Act |date=1846 |publisher=V. and R. Stevens, and G. S. Norton |location=London |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=bXhjAAAAcAAJ&amp;pg=PA3 |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;}} The sheriffs and lieutenants continued to exist, but both roles had lost powers to become largely ceremonial by the time of the 1970s reforms. As such, following the loss of judicial functions in 1972, the counties' roles were the administrative functions of local government, plus the limited ceremonial roles of the sheriffs and lieutenants. As part of the reforms under the Local Government Act 1972 the post of sheriff was renamed '[[high sheriff]]', and both they and the lieutenants were appointed to the new counties created in 1974.&lt;ref name=1972section216&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1972|year=1972|chapter=70|section=216|access-date=18 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Whilst the administrative counties and county boroughs were abolished in 1974, the wider geographical or historic counties were not explicitly abolished by the 1972 Act, albeit they were left with no administrative or ceremonial functions.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Celebrating the historic counties of England |url=https://www.gov.uk/government/publications/celebrating-the-historic-counties-of-england/celebrating-the-historic-counties-of-england |website=Ministry of Housing, Communities and Local Government |access-date=18 March 2024 |date=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;

Following the 1974 reforms there were 45 counties, six of which were classed as metropolitan counties, covering the larger urban areas:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]]
*[[Merseyside]]
*[[South Yorkshire]]
*[[Tyne and Wear]]
*[[West Midlands (county)|West Midlands]]
*[[West Yorkshire]]
{{div col end}}

The other 39 counties were classed as non-metropolitan counties:
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Avon (county)|Avon]]
*Bedfordshire
*Berkshire
*Buckinghamshire
*Cambridgeshire
*Cheshire
*[[Cleveland (county)|Cleveland]]
*Cornwall
*[[Cumbria]]
*Derbyshire
*Devon
*Dorset
*Durham
*[[East Sussex]]
*Essex
*Gloucestershire
*Hampshire
*[[Hereford and Worcester]]
*Hertfordshire
*[[Humberside]]
*Isle of Wight
*Kent
*Lancashire
*Leicestershire
*Lincolnshire
*Norfolk
*[[North Yorkshire]]
*Northamptonshire
*Northumberland
*Nottinghamshire
*Oxfordshire
*Shropshire
*Somerset
*Staffordshire
*Suffolk
*Surrey
*Warwickshire
*[[West Sussex]]
*Wiltshire
{{div col end}}
Most of the non-metropolitan counties retained the names of historic counties and were defined by reference to the administrative and geographical counties which preceded them, retaining the same or similar boundaries where practicable. Whilst the Heath government had rejected the more radical Radcliffe-Maud proposals, they did still make adjustments to boundaries where they concluded they were necessary to better align with functional economic areas. For example, the north-western part of [[Berkshire]] was transferred to [[Oxfordshire]] on account of being separated from the rest of Berkshire by the [[Berkshire Downs]] hills and having better connections to the city of [[Oxford]] than to Berkshire's largest town and administrative centre of [[Reading, Berkshire|Reading]]. Similarly, [[Gatwick Airport]] was transferred from [[Surrey]] to [[West Sussex]] so that it could be in the same county as [[Crawley]], the adjoining [[New towns in the United Kingdom|new town]].&lt;ref name=hampton&gt;{{ cite book | author=Hampton, W. | title=Local Government and Urban Politics | year=1991 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ministry of Housing, Communities &amp; Local Government |title=England's traditional counties |url=https://www.gov.uk/government/collections/englands-traditional-counties |publisher=HM Government |access-date=28 July 2018 |date=1 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Current and historic counties |url=https://communities.maps.arcgis.com/apps/Compare/storytelling_compare/index.html?appid=7b0e661ef66b4a7aacb5a9acf55108ac |publisher=Department for Communities and Local Government |access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Four of the non-metropolitan counties established in 1974 were given names that had not previously been used for counties: [[Avon (county)|Avon]], [[Cleveland (county)|Cleveland]], [[Cumbria]], and [[Humberside]]. Another was a merger of two former counties and combined both their names: [[Hereford and Worcester]]. The pre-1974 counties of Cumberland, Rutland, Westmorland, and Huntingdon and Peterborough were considered too small to function efficiently as separate counties, and did not have their names taken forward by new counties. Cumberland and Westmorland were both incorporated into Cumbria (alongside parts of Lancashire and Yorkshire). Huntingdon and [[City of Peterborough|Peterborough]] became lower-tier districts within Cambridgeshire, and Rutland was made a district of Leicestershire.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The English Non-metropolitan Districts (Names) Order 1973|year=1973|number=551|access-date=19 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Further changes===
{{Image frame
| width=220
| caption=Evolution of the metropolitan and non-metropolitan counties
| align=right
| innerstyle=font-size: 92%; background:#FBFBFB;
| content={{switcher
  | default = 8
  | [[File:English counties 1974.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1974 to 31 March 1996
  | 1974–1996
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1996.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1996 to 31 March 1997
  | 1996–1997
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1997.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1997 to 31 March 1998
  | 1997–1998
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 1998.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 1998 to 31 March 2009
  | 1998–2009
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties 2009.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2009 to 31 March 2019
  | 2009–2019
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2019.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2019 to 31 March 2021
  | 2019–2021
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2021.svg|220px]]&lt;br /&gt;1 April 2021 to 31 March 2023
  | 2021–2023
  | [[File:English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg|220px]]&lt;br /&gt;from 1 April 2023
  | 2023–
  }}
}}
{{further|Local Government Commission for England (1992)}}

The metropolitan county councils were abolished in 1986 after just 12 years in operation. The Greater London Council was abolished at the same time. The metropolitan counties and Greater London continued to legally exist as geographic areas and retained their high sheriffs and lieutenants despite the loss of their upper-tier councils. The lower-tier [[metropolitan borough]]s and London boroughs took on the functions of the abolished councils, with some functions (such as emergency services, civil defence and public transport) being delivered through joint committees.&lt;ref name=1985act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Local Government Act 1985|year=1985|chapter=51|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[1990s UK local government reform|reform in the 1990s]] allowed the creation of non-metropolitan counties containing a single district, where one council performed both county and district functions. These became informally known as [[unitary authorities of England|unitary authorities]].&lt;ref name=politics_uk&gt;{{ cite book |title=Politics UK |year=2004 |publisher=Pearson |edition=5th |last1=Jones |first1=Bill |last2=Kavanagh |first2=Dennis |last3=Moran |first3=Michael |last4=Norton |first4=Philip |isbn=0582423333}}&lt;/ref&gt; The first was the Isle of Wight, where the two districts were abolished and the county council took over their functions in 1995.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Isle of Wight (Structural Change) Order 1994|year=1994|number=1210}}&lt;/ref&gt;

In 1996, Avon, Cleveland and Humberside were abolished after just 22 years in existence. None of those three had attracted much public loyalty, and there had been campaigns to abolish them, especially in the case of Humberside.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Reorganisation (Humberside), 26 May 1994 |url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1994-05-26/debates/c140b038-b418-4cc4-8547-9a6fc563fb4a/LocalGovernmentReorganisation(Humberside) |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; Those three counties were split into unitary authorities, each of which was legally a new non-metropolitan county and a district covering the same area, with the district council also performing county functions. Rather than appoint lieutenants and high sheriffs for these new counties created in 1996, it was decided to resurrect the pre-1974 practice of defining counties for the purposes of lieutenancy and shrievalty separately from the local government counties.&lt;ref name=1995regs&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Local Government Changes for England (Miscellaneous Provision) Regulations 1995|year=1995|number=1748|access-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1997act&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Lieutenancies Act 1997|year=1997|chapter=23|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Several other unitary authorities were created between 1996 and 1998. Many of these were districts based on larger towns and cities, including several places that had been county boroughs prior to 1974. Being made unitary authorities therefore effectively restored the pre-1974 powers in such cases. Whilst these unitary authorities are legally all non-metropolitan counties, they are rarely referred to as counties other than in the context of local government law.

The pre-1974 counties of Rutland, Herefordshire and Worcestershire also regained their independence. Rutland was made a unitary authority in 1997,&lt;ref name=LeicestershireandRutland&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=507|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; and in 1998 Herefordshire was made a unitary authority and Worcestershire was re-established as a two-tier county.&lt;ref name=HerefordandWorcester&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Hereford and Worcester (Structural, Boundary and Electoral Changes) Order 1996|year=1996|number=1867|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt; [[Berkshire County Council]] was abolished in 1998 and the county's six districts became unitary authorities, but unusually the non-metropolitan county of Berkshire was not abolished. The six Berkshire unitary authorities are the only ones not to also be non-metropolitan counties.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=si|si=The Berkshire (Structural Change) Order 1996|year=1996|number=1879|access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

Further [[2009 structural changes to local government in England|reforms in 2009]] and between [[2019–2023 structural changes to local government in England|2019 and 2023]] saw more unitary authorities created within the non-metropolitan counties. Since the most recent changes in 2023, England outside Greater London and the Isles of Scilly has been divided into 84 metropolitan and non-metropolitan counties for local government purposes. The 48 ceremonial counties used for the purposes of lieutenancy have been unchanged since 1998.

== Local government ==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

==List==
The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>5cslqd2bc7s66q5hzguppc5482cdmn0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416567</id>
      <parentid>416566</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T03:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34184" sha1="88vbnho9egz0oyd6ks3tfqst8sy7uy0" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]
رسوماتي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( Isles of Scilly)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

== Local government ==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

==List==
The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>88vbnho9egz0oyd6ks3tfqst8sy7uy0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416568</id>
      <parentid>416567</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T03:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34191" sha1="m8uw04w0v4cx3kvegpadwv53bss1nxk" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]
رسوماتي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( Isles of Scilly)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==مقامي حڪومتون==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Ceremonial counties==
{{main|Ceremonial counties of England}}
From 1974 to 1996 the local government counties were also used for the purposes of lieutenancy, with the exceptions that the Isles of Scilly were deemed part of Cornwall for lieutenancy purposes,&lt;ref name=1972section216/&gt; and Greater London was deemed to be two lieutenancy counties (the City of London and the rest of Greater London) under the [[Administration of Justice Act 1964]].&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Administration of Justice Act 1964|year=1964|chapter=42|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

{{image frame
|content = {{England Ceremonial Counties Labelled Map|Londonprefix = Greater|LondonLabel = Gr. London|WMsuffix = (county)}}
|caption = [[Ceremonial counties of England]]
}}

As unitary authorities began to be created in the mid 1990s it was decided to define counties for the purposes of lieutenancy differently from the local government counties in some cases. This was effectively reverting to the pre-1974 approach, when lieutenancy areas had covered multiple county boroughs and administrative counties. Regulations came into effect in 1996 introducing a new definition of the counties for lieutenancy purposes, being either the local government counties or specified groups of them. On the abolition of Avon, Cleveland and Humberside in 1996 the regulations split the area of Avon for the purposes of lieutenancy between Gloucestershire, Somerset and Bristol (a change from the pre-1974 position when Bristol had been part of the Gloucestershire lieutenancy). Cleveland was split between North Yorkshire and County Durham, and Humberside was split between Lincolnshire and a new 'East Riding of Yorkshire' lieutenancy county.&lt;ref name=1995regs/&gt;

The regulations were then consolidated into the [[Lieutenancies Act 1997]]. When Herefordshire, Rutland and Worcestershire were re-established as local government counties in 1997 and 1998 no amendment was made to the 1997 Act regarding them, allowing them to also serve as their own lieutenancy areas.&lt;ref name=HerefordandWorcester/&gt;&lt;ref name=LeicestershireandRutland/&gt; The lieutenancy counties have not changed in area since 1998, although the definitions of which local government counties are included in each lieutenancy have been amended to reflect new unitary authorities being created since 1997.&lt;ref name=1997act/&gt;

In legislation the lieutenancy areas are described as 'counties for the purposes of the lieutenancies'; the informal term 'ceremonial county' has come into usage for such areas, appearing in parliamentary debates as early as 1996.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Leicestershire (City of Leicester and District of Rutland) (Structural Change) Order 1996: House of Lords debate 28 February 1996 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1996/feb/28/leicestershire-city-of-leicester-and |website=Hansard |publisher=UK Parliament |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Since the adoption of different definitions of the counties for local government and lieutenancy purposes in 1996 there have been a growing number of instances where a local government county shares a name with a larger ceremonial county. For example the local government (non-metropolitan) county of Gloucestershire is the area administered by [[Gloucestershire County Council]], but the ceremonial county of Gloucestershire additionally includes the unitary authority of South Gloucestershire.&lt;ref name=1995regs/&gt;

==List==
The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>m8uw04w0v4cx3kvegpadwv53bss1nxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416569</id>
      <parentid>416568</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T03:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30741" sha1="4vkbv70kw3b61d81axtn7vg4654oivk" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]
رسوماتي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( Isles of Scilly)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==مقامي حڪومتون==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==List==
The ceremonial counties and their definitions by reference to local government areas (metropolitan counties, non-metropolitan counties, Greater London and the Isles of Scilly) are as follows:&lt;ref name=1997act/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ceremonial county!!Local government areas
|-
|[[Bedfordshire]] || [[Borough of Bedford|Bedford]], [[Central Bedfordshire]], [[Luton]]
|-
|[[Berkshire]] || Berkshire
|-
|[[Bristol]] || Bristol
|-
|[[Buckinghamshire]] || [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]], [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]]
|-
|[[Cambridgeshire]] || Cambridgeshire, [[City of Peterborough|Peterborough]]
|-
|[[Cheshire]] || [[Cheshire East]], [[Cheshire West and Chester]], [[Borough of Halton|Halton]], [[Borough of Warrington|Warrington]]
|-
|[[City of London]] || City of London
|-
|[[Cornwall]] || [[Cornwall]], [[Isles of Scilly]]
|-
|[[Cumbria]] || [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]], [[Westmorland and Furness]]
|-
|[[Derbyshire]] || Derbyshire, [[Derby]]
|-
|[[Devon]] || Devon, [[Plymouth]], [[Torbay]]
|-
|[[Dorset]] || [[Dorset (district)|Dorset]], [[Bournemouth, Christchurch and Poole]]
|-
|[[County Durham|Durham]] || [[County Durham (district)|Durham]],{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}} [[Borough of Darlington|Darlington]], [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]], [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (north of the [[River Tees]])
|-
|[[East Riding of Yorkshire]] || East Riding of Yorkshire, [[Kingston upon Hull]]
|-
|[[East Sussex]] || East Sussex, [[Brighton and Hove]]
|-
|[[Essex]] || Essex, [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]], [[Thurrock]]
|-
|[[Gloucestershire]] || Gloucestershire, [[South Gloucestershire]]
|-
|[[Greater London]] || Greater London except City of London
|-
|[[Greater Manchester]] || Greater Manchester
|-
|[[Hampshire]] || Hampshire, [[Portsmouth]], [[Southampton]]
|-
|[[Herefordshire]] || Herefordshire
|-
|[[Hertfordshire]] || Hertfordshire
|-
|[[Isle of Wight]] || Isle of Wight
|-
|[[Kent]] || Kent, [[Medway]]
|-
|[[Lancashire]] || Lancashire, [[Blackburn with Darwen]], [[Borough of Blackpool|Blackpool]]
|-
|[[Leicestershire]] || Leicestershire, [[Leicester]]
|-
|[[Lincolnshire]] || Lincolnshire, [[North East Lincolnshire]], [[North Lincolnshire]]
|-
|[[Merseyside]] || Merseyside
|-
|[[Norfolk]] || Norfolk
|-
|[[North Yorkshire]] || [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]], [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]], [[Redcar and Cleveland]], Stockton-on-Tees (south of River Tees), [[City of York|York]]
|-
|[[Northamptonshire]] || [[North Northamptonshire]], [[West Northamptonshire]]
|-
|[[Northumberland]] || Northumberland
|-
|[[Nottinghamshire]] || Nottinghamshire, [[Nottingham]]
|-
|[[Oxfordshire]] || Oxfordshire
|-
|[[Rutland]] || Rutland
|-
|[[Shropshire]] || [[Shropshire (district)|Shropshire]], [[Telford and Wrekin]]
|-
|[[Somerset]] || Somerset, [[Bath and North East Somerset]], [[North Somerset]]
|-
|[[South Yorkshire]] || South Yorkshire
|-
|[[Staffordshire]] || Staffordshire, [[Stoke-on-Trent]]
|-
|[[Suffolk]] || Suffolk
|-
|[[Surrey]] || Surrey
|-
|[[Tyne and Wear]] || Tyne and Wear
|-
|[[Warwickshire]] || Warwickshire
|-
|[[West Midlands (county)|West Midlands]] || West Midlands
|-
|[[West Sussex]] || West Sussex
|-
|[[West Yorkshire]] || West Yorkshire
|-
|[[Wiltshire]] || [[Wiltshire (district)|Wiltshire]], [[Borough of Swindon|Swindon]]
|-
|[[Worcestershire]] || Worcestershire
|}

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>4vkbv70kw3b61d81axtn7vg4654oivk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416570</id>
      <parentid>416569</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T03:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>416570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26801" sha1="j8dqefa0vhqblgb33uzi555sqapy85c" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]
رسوماتي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( Isles of Scilly)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==مقامي حڪومتون==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==Notes==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>j8dqefa0vhqblgb33uzi555sqapy85c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416571</id>
      <parentid>416570</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T03:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* نوٽ */</comment>
      <origin>416571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26802" sha1="0y7jyvzo4cyiiru075bdokikrn10fe9" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]
رسوماتي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( Isles of Scilly)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==مقامي حڪومتون==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==See also==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==نوٽ==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>0y7jyvzo4cyiiru075bdokikrn10fe9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416572</id>
      <parentid>416571</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T03:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* پڻ ڏسو */</comment>
      <origin>416572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26805" sha1="s5etji673d4lz4lhipm7dccxxx3n7ao" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]
رسوماتي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( Isles of Scilly)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==مقامي حڪومتون==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==Postal counties==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==پڻ ڏسو==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==نوٽ==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>s5etji673d4lz4lhipm7dccxxx3n7ao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416573</id>
      <parentid>416572</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T03:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* پوسٽل ڪائونٽيون */</comment>
      <origin>416573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26819" sha1="0mksr4z5qnyqhhuw6t5rwy6yksm5m86" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]
رسوماتي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( Isles of Scilly)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==مقامي حڪومتون==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==Culture==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==پوسٽل ڪائونٽيون==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==پڻ ڏسو==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==نوٽ==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>0mksr4z5qnyqhhuw6t5rwy6yksm5m86</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416574</id>
      <parentid>416573</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T03:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ثقافت */</comment>
      <origin>416574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26822" sha1="9tdpom0kqhu2lp6ecg5qa2v482nnpbp" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|The [[historic counties of England]] as they were in 1851, excluding [[Monmouthshire]] which was sometimes deemed part of England rather than Wales prior to 1974]]
رسوماتي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( Isles of Scilly)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==مقامي حڪومتون==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==ثقافت==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==پوسٽل ڪائونٽيون==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==پڻ ڏسو==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==نوٽ==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>9tdpom0kqhu2lp6ecg5qa2v482nnpbp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416575</id>
      <parentid>416574</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T03:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ڪائونٽين جي فهرست */</comment>
      <origin>416575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27048" sha1="4q018opx11dv6bztbc6zbfyiemvkzri" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|[[انگلينڊ]] جون تاريخي ڪائونٽيون جيئن ته &lt;small&gt;1851&lt;/small&gt;ع ۾ هيون؛ ان ۾ &quot;منمائوٿ شائر&quot; (&lt;small&gt;Monmouthshire&lt;/small&gt;) شامل ناهي، جنهن کي &lt;small&gt;1974&lt;/small&gt;ع کان اڳ ڪڏهن ڪڏهن [[ويلز]] جي بدران [[انگلينڊ]] جو حصو سمجهيو ويندو هو.]]
رسمي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( &lt;small&gt;Isles&lt;/small&gt; &lt;small&gt;of&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Scilly&lt;/small&gt;)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==مقامي حڪومتون==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|Metropolitan and non-metropolitan counties of England (from 2023)]]

Since the latest changes in 2023 there have been 84 counties for local government purposes, which are categorised as metropolitan or non-metropolitan counties. The non-metropolitan counties may governed by one or two tiers of councils. Those which are governed by one tier (unitary authorities) may either be governed by a county council which also performs the functions of a district, or a district council which also performs the functions of a county. The effect is the same, with only marginal differences in terminology; district councils are elected by wards, county councils by [[Wards and electoral divisions of the United Kingdom|electoral divisions]]. The local government counties are listed below, with the numbers corresponding to the adjoining map.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

===Metropolitan counties===
There have been no county councils since 1986; these are governed by the metropolitan borough councils with some joint committees. Most now form part or all of a [[combined authority]].
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Greater Manchester]] (27)
*[[Merseyside]] (28)
*[[South Yorkshire]] (24)
*[[Tyne and Wear]] (2)
*[[West Midlands (county)|West Midlands]] (37)
*[[West Yorkshire]] (9)
{{div col end}}

===Non-metropolitan counties===
;Two tiers
''Upper-tier county council and multiple lower-tier district councils:''
{{div col|colwidth=15em}}
*[[Cambridgeshire]] (45)
*[[Derbyshire]] (25)
*[[Devon]] (81)
*[[East Sussex]] (70)
*[[Essex]] (48)
*[[Gloucestershire]] (58)
*[[Hampshire]] (74)
*[[Hertfordshire]] (51)
*[[Kent]] (69)
*[[Lancashire]] (6)
*[[Leicestershire]] (39)
*[[Lincolnshire]] (21)
*[[Norfolk]] (46)
*[[Nottinghamshire]] (22)
*[[Oxfordshire]] (57)
*[[Staffordshire]] (35)
*[[Suffolk]] (47)
*[[Surrey]] (73)
*[[Warwickshire]] (38)
*[[West Sussex]] (72)
*[[Worcestershire]] (59)
{{div col end}}

;One tier
''County council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==ثقافت==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==پوسٽل ڪائونٽيون==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==پڻ ڏسو==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==نوٽ==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>4q018opx11dv6bztbc6zbfyiemvkzri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416664</id>
      <parentid>416575</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T10:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* مقامي حڪومتون */</comment>
      <origin>416664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28428" sha1="6u4qafhngogb5kycg2o1r8xrbdz6fww" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|[[انگلينڊ]] جون تاريخي ڪائونٽيون جيئن ته &lt;small&gt;1851&lt;/small&gt;ع ۾ هيون؛ ان ۾ &quot;منمائوٿ شائر&quot; (&lt;small&gt;Monmouthshire&lt;/small&gt;) شامل ناهي، جنهن کي &lt;small&gt;1974&lt;/small&gt;ع کان اڳ ڪڏهن ڪڏهن [[ويلز]] جي بدران [[انگلينڊ]] جو حصو سمجهيو ويندو هو.]]
رسمي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( &lt;small&gt;Isles&lt;/small&gt; &lt;small&gt;of&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Scilly&lt;/small&gt;)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==مقامي حڪومتون==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|انگلينڊ جون ميٽروپوليٽن ۽ نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (2023ع کان) سال &lt;small&gt;2023ع&lt;/small&gt; ۾ آيل تازين تبديلين کان پوءِ، مقامي حڪومت جي مقصدن لاءِ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ڪائونٽيون موجود آهن، جن جي درجه بندي ميٽروپوليٽن يا نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽين طور ڪئي وئي آهي. نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽين جو انتظام ڪائونسلن جي هڪ يا ٻن سطحن ذريعي هلايو وڃي ٿو. جن جو انتظام هڪ ئي سطح (يونٽري اٿارٽيز) ذريعي هلي ٿو، انهن ۾ يا ته ڪائونٽي ڪائونسل هوندي آهي جيڪا ضلعي جا فرض به سرانجام ڏيندي آهي، يا وري ضلعي ڪائونسل هوندي آهي جيڪا ڪائونٽي جا فرض به ادا ڪندي آهي. ان جو نتيجو ساڳيو ئي هوندو آهي، صرف اصطلاحن ۾ معمولي فرق هوندو آهي؛ ضلعي ڪائونسلن جي چونڊ وارڊن ذريعي ٿيندي آهي، جڏهن ته ڪائونٽي ڪائونسلن جي چونڊ چونڊ حلقن (&lt;small&gt;electoral&lt;/small&gt; &lt;small&gt;divisions&lt;/small&gt;) ذريعي ٿيندي آهي. مقامي حڪومت واريون ڪائونٽيون هيٺ ڏنل فهرست ۾ شامل آهن، جن جا نمبر ڀرپاسي واري نقشي مطابق آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Election Maps |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/election-maps/gb/ |publisher=Ordnance Survey |access-date=20 March 2024}}&lt;/ref&gt;

'''ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون'''سال &lt;small&gt;1986ع&lt;/small&gt; کان وٺي ڪي به ڪائونٽي ڪائونسلون موجود نه آهن؛ انهن جو انتظام ميٽروپوليٽن بورو ڪائونسلون (&lt;small&gt;metropolitan borough councils&lt;/small&gt;) ڪجهه گڏيل ڪميٽين جي مدد سان هلائينديون آهن. هاڻي انهن مان گهڻيون ڪائونٽيون ڪنهن گڏيل اٿارٽي (&lt;small&gt;combined authority&lt;/small&gt;) جو حصو يا مڪمل طور تي ان جو حصو بڻجي چڪيو آهن.]]]]{{div col|colwidth=15em}}M
# گريٽر مانچسٽر (27)
# مرسي سائيڊ (28) 
# سائوٿ يارڪ شائر (24) 
# ٽائين اينڊ ويئر (2) 
# ويسٽ مڊلينڊز (37) 
# ويسٽ يارڪ شائر (9) {{div col end}}'''غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون''' 
'''ٻه-سطحي (Two tiers)'''

مٿئين درجي جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ هيٺئين درجي جون ڪيتريون ئي ضلعي ڪائونسلون: 
{{div col|colwidth=15em}}N
# ڪيمبرج شائر (45) 
# ڊربي شائر (25) 
# ڊيوون (81) 
# ايسٽ سسڪس (70) 
# ايسڪس (48) 
# گلاسٽر شائر (58) 
# همپشائر (74) 
# هارٽفورڊ شائر (51) 
# ڪينٽ (69) 
# لنڪاشائر (6) 
# ليسٽر شائر (39) 
# لنڪن شائر (21) 
# نارفولڪ (46) 
# ناٽنگهم شائر (22) 
# آڪسفورڊ شائر (57) 
# اسٽافورڊ شائر (35) 
# سفولڪ (47) 
# سري (73) 
# واروڪ شائر (38) 
# ويسٽ سسڪس (72) 
# ورسٽر شائر (59){{div col end}}

;
'''هڪ-سطحي (One tier)'''

ڪائونٽي ڪائونسل جيڪا وحداني (unitary) نظام طور ڪم ڪري ٿي.
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==ثقافت==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==پوسٽل ڪائونٽيون==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==پڻ ڏسو==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==نوٽ==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>6u4qafhngogb5kycg2o1r8xrbdz6fww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416665</id>
      <parentid>416664</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T10:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* مقامي حڪومتون */</comment>
      <origin>416665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26354" sha1="l5df04ms44v08c8oc1on37l14s8d3ca" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|[[انگلينڊ]] جون تاريخي ڪائونٽيون جيئن ته &lt;small&gt;1851&lt;/small&gt;ع ۾ هيون؛ ان ۾ &quot;منمائوٿ شائر&quot; (&lt;small&gt;Monmouthshire&lt;/small&gt;) شامل ناهي، جنهن کي &lt;small&gt;1974&lt;/small&gt;ع کان اڳ ڪڏهن ڪڏهن [[ويلز]] جي بدران [[انگلينڊ]] جو حصو سمجهيو ويندو هو.]]
رسمي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( &lt;small&gt;Isles&lt;/small&gt; &lt;small&gt;of&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Scilly&lt;/small&gt;)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==مقامي حڪومتون==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|انگلينڊ جون ميٽروپوليٽن ۽ نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (2023ع کان) ]]]]{{div col|colwidth=15em}}M
# گريٽر مانچسٽر (27)
# مرسي سائيڊ (28) 
# سائوٿ يارڪ شائر (24) 
# ٽائين اينڊ ويئر (2) 
# ويسٽ مڊلينڊز (37) 
# ويسٽ يارڪ شائر (9) {{div col end}}'''غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون''' 
'''ٻه-سطحي (Two tiers)'''

مٿئين درجي جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ هيٺئين درجي جون ڪيتريون ئي ضلعي ڪائونسلون: 
{{div col|colwidth=15em}}N
# ڪيمبرج شائر (45) 
# ڊربي شائر (25) 
# ڊيوون (81) 
# ايسٽ سسڪس (70) 
# ايسڪس (48) 
# گلاسٽر شائر (58) 
# همپشائر (74) 
# هارٽفورڊ شائر (51) 
# ڪينٽ (69) 
# لنڪاشائر (6) 
# ليسٽر شائر (39) 
# لنڪن شائر (21) 
# نارفولڪ (46) 
# ناٽنگهم شائر (22) 
# آڪسفورڊ شائر (57) 
# اسٽافورڊ شائر (35) 
# سفولڪ (47) 
# سري (73) 
# واروڪ شائر (38) 
# ويسٽ سسڪس (72) 
# ورسٽر شائر (59){{div col end}}

;
'''هڪ-سطحي (One tier)'''

ڪائونٽي ڪائونسل جيڪا وحداني (unitary) نظام طور ڪم ڪري ٿي.
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==ثقافت==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==پوسٽل ڪائونٽيون==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==پڻ ڏسو==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==نوٽ==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>l5df04ms44v08c8oc1on37l14s8d3ca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416667</id>
      <parentid>416665</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T10:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>416667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28074" sha1="133rfkrbccnm6nl89mg2g4macji8s5a" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|[[انگلينڊ]] جون تاريخي ڪائونٽيون جيئن ته &lt;small&gt;1851&lt;/small&gt;ع ۾ هيون؛ ان ۾ &quot;منمائوٿ شائر&quot; (&lt;small&gt;Monmouthshire&lt;/small&gt;) شامل ناهي، جنهن کي &lt;small&gt;1974&lt;/small&gt;ع کان اڳ ڪڏهن ڪڏهن [[ويلز]] جي بدران [[انگلينڊ]] جو حصو سمجهيو ويندو هو.]]
رسمي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( &lt;small&gt;Isles&lt;/small&gt; &lt;small&gt;of&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Scilly&lt;/small&gt;)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==مقامي حڪومتون==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|انگلينڊ جون ميٽروپوليٽن ۽ نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (2023ع کان)]]

سال 2023ع ۾ آيل تازين تبديلين کان پوءِ، مقامي حڪومت جي مقصدن لاءِ 84 ڪائونٽيون موجود آهن، جن جي درجه بندي ميٽروپوليٽن يا نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽين طور ڪئي وئي آهي. نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽين جو انتظام ڪائونسلن جي هڪ يا ٻن سطحن ذريعي هلايو وڃي ٿو. جن جو انتظام هڪ ئي سطح (يونٽري اٿارٽيز) ذريعي هلي ٿو، انهن ۾ يا ته ڪائونٽي ڪائونسل هوندي آهي جيڪا ضلعي جا فرض به سرانجام ڏيندي آهي، يا وري ضلعي ڪائونسل هوندي آهي جيڪا ڪائونٽي جا فرض به ادا ڪندي آهي. ان جو نتيجو ساڳيو ئي هوندو آهي، صرف اصطلاحن ۾ معمولي فرق هوندو آهي؛ ضلعي ڪائونسلن جي چونڊ وارڊن ذريعي ٿيندي آهي، جڏهن ته ڪائونٽي ڪائونسلن جي چونڊ چونڊ حلقن (electoral divisions) ذريعي ٿيندي آهي. مقامي حڪومت واريون ڪائونٽيون هيٺ ڏنل فهرست ۾ شامل آهن، جن جا نمبر ڀرپاسي واري نقشي مطابق آهن.[1] ميٽروپوليٽن ڪائونٽيونسال 1986ع کان وٺي ڪي به ڪائونٽي ڪائونسلون موجود نه آهن؛ انهن جو انتظام ميٽروپوليٽن بورو ڪائونسلون (metropolitan borough councils) ڪجهه گڏيل ڪميٽين جي مدد سان هلائينديون آهن. هاڻي انهن مان گهڻيون ڪائونٽيون ڪنهن گڏيل اٿارٽي (combined authority) جو حصو يا مڪمل طور تي ان جو حصو بڻجي چڪيو آهن.

{{div col|colwidth=15em}}M
# گريٽر مانچسٽر (27)
# مرسي سائيڊ (28) 
# سائوٿ يارڪ شائر (24) 
# ٽائين اينڊ ويئر (2) 
# ويسٽ مڊلينڊز (37) 
# ويسٽ يارڪ شائر (9) {{div col end}}'''غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون''' 
'''ٻه-سطحي (Two tiers)'''

مٿئين درجي جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ هيٺئين درجي جون ڪيتريون ئي ضلعي ڪائونسلون: 
{{div col|colwidth=15em}}N
# ڪيمبرج شائر (45) 
# ڊربي شائر (25) 
# ڊيوون (81) 
# ايسٽ سسڪس (70) 
# ايسڪس (48) 
# گلاسٽر شائر (58) 
# همپشائر (74) 
# هارٽفورڊ شائر (51) 
# ڪينٽ (69) 
# لنڪاشائر (6) 
# ليسٽر شائر (39) 
# لنڪن شائر (21) 
# نارفولڪ (46) 
# ناٽنگهم شائر (22) 
# آڪسفورڊ شائر (57) 
# اسٽافورڊ شائر (35) 
# سفولڪ (47) 
# سري (73) 
# واروڪ شائر (38) 
# ويسٽ سسڪس (72) 
# ورسٽر شائر (59){{div col end}}

;
'''هڪ-سطحي (One tier)'''

ڪائونٽي ڪائونسل جيڪا وحداني (unitary) نظام طور ڪم ڪري ٿي.
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==ثقافت==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==پوسٽل ڪائونٽيون==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==پڻ ڏسو==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==نوٽ==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>133rfkrbccnm6nl89mg2g4macji8s5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416668</id>
      <parentid>416667</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T10:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* مقامي حڪومتون */</comment>
      <origin>416668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28158" sha1="igzja872mau735qnigui4lwp4abxxu0" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|[[انگلينڊ]] جون تاريخي ڪائونٽيون جيئن ته &lt;small&gt;1851&lt;/small&gt;ع ۾ هيون؛ ان ۾ &quot;منمائوٿ شائر&quot; (&lt;small&gt;Monmouthshire&lt;/small&gt;) شامل ناهي، جنهن کي &lt;small&gt;1974&lt;/small&gt;ع کان اڳ ڪڏهن ڪڏهن [[ويلز]] جي بدران [[انگلينڊ]] جو حصو سمجهيو ويندو هو.]]
رسمي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( &lt;small&gt;Isles&lt;/small&gt; &lt;small&gt;of&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Scilly&lt;/small&gt;)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==مقامي حڪومتون==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|انگلينڊ جون ميٽروپوليٽن ۽ نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (2023ع کان)]]

سال 2023ع ۾ آيل تازين تبديلين کان پوءِ، مقامي حڪومت جي مقصدن لاءِ 84 ڪائونٽيون موجود آهن، جن جي درجه بندي ميٽروپوليٽن يا نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽين طور ڪئي وئي آهي. نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽين جو انتظام ڪائونسلن جي هڪ يا ٻن سطحن ذريعي هلايو وڃي ٿو. جن جو انتظام هڪ ئي سطح (يونٽري اٿارٽيز) ذريعي هلي ٿو، انهن ۾ يا ته ڪائونٽي ڪائونسل هوندي آهي جيڪا ضلعي جا فرض به سرانجام ڏيندي آهي، يا وري ضلعي ڪائونسل هوندي آهي جيڪا ڪائونٽي جا فرض به ادا ڪندي آهي. ان جو نتيجو ساڳيو ئي هوندو آهي، صرف اصطلاحن ۾ معمولي فرق هوندو آهي؛ ضلعي ڪائونسلن جي چونڊ وارڊن ذريعي ٿيندي آهي، جڏهن ته ڪائونٽي ڪائونسلن جي چونڊ چونڊ حلقن (electoral divisions) ذريعي ٿيندي آهي. مقامي حڪومت واريون ڪائونٽيون هيٺ ڏنل فهرست ۾ شامل آهن، جن جا نمبر ڀرپاسي واري نقشي مطابق آهن.

'''ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون''' 

سال &lt;small&gt;1986ع&lt;/small&gt; کان وٺي ڪي به ڪائونٽي ڪائونسلون موجود نه آهن؛ انهن جو انتظام ميٽروپوليٽن بورو ڪائونسلون (&lt;small&gt;metropolitan borough councils)&lt;/small&gt; ڪجهه گڏيل ڪميٽين جي مدد سان هلائينديون آهن. هاڻي انهن مان گهڻيون ڪائونٽيون ڪنهن گڏيل اٿارٽي (&lt;small&gt;combined authority&lt;/small&gt;) جو حصو يا مڪمل طور تي ان جو حصو بڻجي چڪيو آهن.

{{div col|colwidth=15em}}ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون:
# گريٽر مانچسٽر (27)
# مرسي سائيڊ (28) 
# سائوٿ يارڪ شائر (24) 
# ٽائين اينڊ ويئر (2) 
# ويسٽ مڊلينڊز (37) 
# ويسٽ يارڪ شائر (9) {{div col end}}'''غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون'''

مٿئين درجي جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ هيٺئين درجي جون ڪيتريون ئي ضلعي ڪائونسلون: 
{{div col|colwidth=15em}}ٻه-سطحي (Two tiers)
# ڪيمبرج شائر (45) 
# ڊربي شائر (25) 
# ڊيوون (81) 
# ايسٽ سسڪس (70) 
# ايسڪس (48) 
# گلاسٽر شائر (58) 
# همپشائر (74) 
# هارٽفورڊ شائر (51) 
# ڪينٽ (69) 
# لنڪاشائر (6) 
# ليسٽر شائر (39) 
# لنڪن شائر (21) 
# نارفولڪ (46) 
# ناٽنگهم شائر (22) 
# آڪسفورڊ شائر (57) 
# اسٽافورڊ شائر (35) 
# سفولڪ (47) 
# سري (73) 
# واروڪ شائر (38) 
# ويسٽ سسڪس (72) 
# ورسٽر شائر (59){{div col end}}

;
'''هڪ-سطحي (One tier)'''

ڪائونٽي ڪائونسل جيڪا وحداني (unitary) نظام طور ڪم ڪري ٿي.
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

===Exceptions===
Greater London and the Isles of Scilly do not form part of any county for the purposes of local government legislation.

;Greater London
Greater London was created in 1965 by the [[London Government Act 1963]] as a ''[[sui generis]]'' administrative area, with the [[Greater London Council]] functioning as an upper-tier authority.&lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; It consists of the [[City of London]] plus 32 [[London borough]]s. It was left unaltered by the 1972 Act. The Greater London Council was abolished along with the metropolitan county councils in 1986.&lt;ref name=1985act/&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==ثقافت==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==پوسٽل ڪائونٽيون==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==پڻ ڏسو==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==نوٽ==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>igzja872mau735qnigui4lwp4abxxu0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416670</id>
      <parentid>416668</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T11:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* Exceptions */</comment>
      <origin>416670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28460" sha1="o479s9mjeakwau40ghcpfa2zxc274ok" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|[[انگلينڊ]] جون تاريخي ڪائونٽيون جيئن ته &lt;small&gt;1851&lt;/small&gt;ع ۾ هيون؛ ان ۾ &quot;منمائوٿ شائر&quot; (&lt;small&gt;Monmouthshire&lt;/small&gt;) شامل ناهي، جنهن کي &lt;small&gt;1974&lt;/small&gt;ع کان اڳ ڪڏهن ڪڏهن [[ويلز]] جي بدران [[انگلينڊ]] جو حصو سمجهيو ويندو هو.]]
رسمي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( &lt;small&gt;Isles&lt;/small&gt; &lt;small&gt;of&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Scilly&lt;/small&gt;)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==مقامي حڪومتون==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|انگلينڊ جون ميٽروپوليٽن ۽ نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (2023ع کان)]]

سال 2023ع ۾ آيل تازين تبديلين کان پوءِ، مقامي حڪومت جي مقصدن لاءِ 84 ڪائونٽيون موجود آهن، جن جي درجه بندي ميٽروپوليٽن يا نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽين طور ڪئي وئي آهي. نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽين جو انتظام ڪائونسلن جي هڪ يا ٻن سطحن ذريعي هلايو وڃي ٿو. جن جو انتظام هڪ ئي سطح (يونٽري اٿارٽيز) ذريعي هلي ٿو، انهن ۾ يا ته ڪائونٽي ڪائونسل هوندي آهي جيڪا ضلعي جا فرض به سرانجام ڏيندي آهي، يا وري ضلعي ڪائونسل هوندي آهي جيڪا ڪائونٽي جا فرض به ادا ڪندي آهي. ان جو نتيجو ساڳيو ئي هوندو آهي، صرف اصطلاحن ۾ معمولي فرق هوندو آهي؛ ضلعي ڪائونسلن جي چونڊ وارڊن ذريعي ٿيندي آهي، جڏهن ته ڪائونٽي ڪائونسلن جي چونڊ چونڊ حلقن (electoral divisions) ذريعي ٿيندي آهي. مقامي حڪومت واريون ڪائونٽيون هيٺ ڏنل فهرست ۾ شامل آهن، جن جا نمبر ڀرپاسي واري نقشي مطابق آهن.

'''ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون''' 

سال &lt;small&gt;1986ع&lt;/small&gt; کان وٺي ڪي به ڪائونٽي ڪائونسلون موجود نه آهن؛ انهن جو انتظام ميٽروپوليٽن بورو ڪائونسلون (&lt;small&gt;metropolitan borough councils)&lt;/small&gt; ڪجهه گڏيل ڪميٽين جي مدد سان هلائينديون آهن. هاڻي انهن مان گهڻيون ڪائونٽيون ڪنهن گڏيل اٿارٽي (&lt;small&gt;combined authority&lt;/small&gt;) جو حصو يا مڪمل طور تي ان جو حصو بڻجي چڪيو آهن.

{{div col|colwidth=15em}}ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون:
# گريٽر مانچسٽر (27)
# مرسي سائيڊ (28) 
# سائوٿ يارڪ شائر (24) 
# ٽائين اينڊ ويئر (2) 
# ويسٽ مڊلينڊز (37) 
# ويسٽ يارڪ شائر (9) {{div col end}}'''غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون'''

مٿئين درجي جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ هيٺئين درجي جون ڪيتريون ئي ضلعي ڪائونسلون: 
{{div col|colwidth=15em}}ٻه-سطحي (Two tiers)
# ڪيمبرج شائر (45) 
# ڊربي شائر (25) 
# ڊيوون (81) 
# ايسٽ سسڪس (70) 
# ايسڪس (48) 
# گلاسٽر شائر (58) 
# همپشائر (74) 
# هارٽفورڊ شائر (51) 
# ڪينٽ (69) 
# لنڪاشائر (6) 
# ليسٽر شائر (39) 
# لنڪن شائر (21) 
# نارفولڪ (46) 
# ناٽنگهم شائر (22) 
# آڪسفورڊ شائر (57) 
# اسٽافورڊ شائر (35) 
# سفولڪ (47) 
# سري (73) 
# واروڪ شائر (38) 
# ويسٽ سسڪس (72) 
# ورسٽر شائر (59){{div col end}}

;
'''هڪ-سطحي (One tier)'''

ڪائونٽي ڪائونسل جيڪا وحداني (unitary) نظام طور ڪم ڪري ٿي.
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Cornwall]] (84)
* [[County Durham (district)|Durham]] (3)
* [[Isle of Wight]] (77)
* [[North Yorkshire (district)|North Yorkshire]] (10)
* [[Northumberland]] (1)
* [[Shropshire (district)|Shropshire]] (33)
* [[Somerset]] (80)
* [[Wiltshire (district)|Wiltshire]] (65)
}}

''District council serving as unitary authority:''
{{columns-list|colwidth=15em|
* [[Bath and North East Somerset]] (64)
* [[Borough of Bedford|Bedford]] (52)
* [[Blackburn with Darwen]] (8)
* [[Borough of Blackpool|Blackpool]] (7)
* [[Bournemouth, Christchurch and Poole]] (79)
* [[Brighton and Hove]] (71)
* [[Bristol]] (62)
* [[Buckinghamshire (district)|Buckinghamshire]] (56)
* [[Central Bedfordshire]] (53)
* [[Cheshire East]] (32)
* [[Cheshire West and Chester]] (31)
* [[Cumberland (unitary authority)|Cumberland]] (5)
* [[Borough of Darlington|Darlington]] (11)
* [[Derby]] (26)
* [[Dorset (district)|Dorset]] (78)
* [[East Riding of Yorkshire]] (17)
* [[Borough of Halton|Halton]] (29)
* [[Borough of Hartlepool|Hartlepool]] (14)
* [[Herefordshire]] (60)
* [[Kingston upon Hull]] (18)
* [[Leicester]] (40)
* [[Luton]] (54)
* [[Medway]] (68)
* [[Borough of Middlesbrough|Middlesbrough]] (13)
* [[City of Milton Keynes|Milton Keynes]] (55)
* [[North East Lincolnshire]] (20)
* [[North Lincolnshire]] (19)
* [[North Northamptonshire]] (43)
* [[North Somerset]] (63)
* [[Nottingham]] (23)
* [[City of Peterborough|Peterborough]] (44)
* [[Plymouth]] (83)
* [[Portsmouth]] (76)
* [[Redcar and Cleveland]] (15)
* [[Rutland]] (41)
* [[South Gloucestershire]] (61)
* [[Southampton]] (75)
* [[City of Southend-on-Sea|Southend-on-Sea]] (49)
* [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]] (12)
* [[Stoke-on-Trent]] (36)
* [[Borough of Swindon|Swindon]] (66)
* [[Telford and Wrekin]] (34)
* [[Thurrock]] (50)
* [[Torbay]] (82)
* [[Borough of Warrington|Warrington]] (30)
* [[West Northamptonshire]] (42)
* [[Westmorland and Furness]] (4)
* [[City of York|York]] (16)
}}

''No county council but multiple districts serving as unitary authorities:''
*[[Berkshire]] (67) (unitary districts being [[Bracknell Forest]], [[Reading, Berkshire|Reading]], [[Slough]], [[West Berkshire]], [[Windsor and Maidenhead]], and [[Borough of Wokingham|Wokingham]])

=== استثنا ===
گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سلي (Isles of Scilly) مقامي حڪومت جي قانون سازي جي مقصدن لاءِ ڪنهن به ڪائونٽي جو حصو نٿا بڻجن. 

;گريٽر لنڊن
گريٽر لنڊن 1965ع ۾ ’لنڊن گورنمينٽ ايڪٽ 1963‘ تحت هڪ منفرد (sui generis) انتظامي علائقي طور قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ گريٽر لنڊن ڪائونسل هڪ اعليٰ سطحي اٿارٽي طور ڪم ڪندي هئي. &lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; اهو ’سٽي آف لنڊن‘ ۽ 32 لنڊن جي ضلعن (boroughs) تي مشتمل آهي. 1972ع واري ايڪٽ ذريعي ان ۾ ڪا به تبديلي نه ڪئي وئي. گريٽر لنڊن ڪائونسل کي 1986ع ۾ ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ ختم ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;1985act&quot; /&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==ثقافت==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==پوسٽل ڪائونٽيون==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==پڻ ڏسو==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==نوٽ==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>o479s9mjeakwau40ghcpfa2zxc274ok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416671</id>
      <parentid>416670</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T11:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* مقامي حڪومتون */</comment>
      <origin>416671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28501" sha1="j5j0okb1ujkbf18u3mtoxmdv083m75f" xml:space="preserve">{{Short description|Geographic divisions of England}}
{{Infobox subdivision type
| name = Counties of England
| alt_name = [[Shire]]s
| alt_name1 = 
| alt_name2 = 
| alt_name3 = 
| alt_name4 = 
| map = {{image array
| perrow = 2
| width = 200
| height = 200
| font-size = 100%
| image1 = English ceremonial counties 1998.svg
| caption1 = Ceremonial counties
| image2 = English metropolitan and non-metropolitan counties coloured map 2023.svg
| caption2 = Local government counties{{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
| image3 = English counties 1851 with ridings.svg
| caption3 = Historic counties
 }}
| category = [[County|Counties]]
| territory = [[England]]
| upper_unit = [[Regions of England]]
| start_date = {{ubli|[[Lieutenancies Act 1997|1996]]–1998 (ceremonial)|[[Local Government Act 1972|1974]]–[[2019–2023 structural changes to local government in England|2023]] (local govt)|[[Historic counties of England|Middle Ages]] (historic)}}
| type = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial]] (48)
| type1 = {{tree list}}
*Local government (84){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;}}
**[[Metropolitan county|Metropolitan]] (6)
**[[Non-metropolitan county|Non-metropolitan]] (78)
{{tree list/end}}
| type2 = [[Historic counties of England|Historic]] (39)
}}
'''انگلينڊ جون ڪائونٽيون''' (&lt;small&gt;Counties of England&lt;/small&gt;) ملڪ جي انتظامي ورهاست جي هڪ قسم آهن، جيڪيون انتظامي، جاگرافيائي ۽ سياسي حدون طئي ڪرڻ جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون. انتظامي مقصدن لاءِ، [[انگلينڊ]] کي [[گريٽر لنڊن]] ۽ جزائر سیلی کان ٻاهر &lt;small&gt;83&lt;/small&gt; ڪائونٽين ۾ ورهايو ويو آهي. انگلينڊ ۾ اينگلو-سيڪسن (&lt;small&gt;Anglo-Saxon&lt;/small&gt;) دور کان وٺي ڪائونٽين کي انتظامي علائقن طور استعمال ڪيو پيو وڃي. انگلينڊ ۾ ڪائونٽين جون ٽي  قسمن ۾ &lt;small&gt;48&lt;/small&gt; &quot;رسمي ڪائونٽيون&quot; (&lt;small&gt;ceremonial&lt;/small&gt; &lt;small&gt;counties&lt;/small&gt;) جيڪي &quot;ليوٽيننسي&quot; جي مقصدن لاءِ استعمال ٿين ٿيون؛ &lt;small&gt;84&lt;/small&gt; ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (جن مان &lt;small&gt;77&lt;/small&gt; مقامي حڪومت لاءِ استعمال ٿين ٿيون){{efn|name=&quot;Exceptions&quot;|The metropolitan county councils were [[Local Government Act 1985|abolished in 1986]] and their powers transferred to the [[metropolitan boroughs]], but the counties themselves were not abolished. [[Unitary authorities of England|Unitary authorities]] hold the status of a combined non-metropolitan county and district. The exception is [[Berkshire]] where the county council was abolished and its powers transferred to new unitary authorities, but its districts were not granted the status of non-metropolitan counties, thus retaining the Royal County of Berkshire. Greater London was designated an 'administrative area' rather than a county under the [[London Government Act 1963]], although it does contain the two ceremonial counties of [[Greater London]] and the [[City of London]].}} ۽ &lt;small&gt;39&lt;/small&gt; تاريخي ڪائونٽيون آهن. گهڻو ڪري هڪ رسمي ڪائونٽي جو نالو مقامي حڪومت واري ڪائونٽي جهڙو ئي هوندو آهي، پر اها اڪثر ڪري وڏي علائقي تي مشتمل هوندي آهي.{{efn|Each ceremonial county except four ([[Bedfordshire]], [[Cheshire]], [[Cumbria]], and [[Northamptonshire]]) shares its name with a metropolitan or non-metropolitan county.  All 6 metropolitan counties and 13 of the non-metropolitan counties cover the same areas as the corresponding ceremonial counties.  But 22 of the ceremonial counties cover larger areas than the eponymous non-metropolitan counties, because parts of the wider counties are served by separate [[Unitary authorities of England|unitary authorities]].}}

انگلينڊ جون تاريخي ڪائونٽيز گهڻو ڪري پراڻين بادشاهتن جي ”شائر“ (&lt;small&gt;shires&lt;/small&gt;) يا حصن طور قائم ٿيون هيون، جيڪي آهستي آهستي گڏجي ڏهين صديءَ تائين ”انگلينڊ“ بڻجي ويون. شروعات ۾ ڪائونٽيز بنيادي طور تي انصاف جي نظام کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿينديون هيون، جنهن جي نگراني ”شيرف“ (sheriff) ڪندو هو. بعد ۾ انهن کي ٻيون ذميواريون به مليون، خاص طور تي چونڊ حلقن طور ڪم ڪرڻ ۽ مقامي فوجي دستن (مليشيا) کي منظم ڪرڻ، جنهن جي ذميواري ”لارڊ-لائيوٽيننٽ“ (lord-lieutenant) جي هوندي هئي. ڪائونٽي جي مئجسٽريٽن پڻ آهستي آهستي ڪجهه انتظامي ڪم سنڀالڻ شروع ڪيا. 

چونڊيل ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ انتظامي ڪائونٽيز 1889ع ۾ قائم ڪيون ويون، جن مئجسٽريٽن کان انتظامي ذميواريون پنهنجي هٿ ۾ ورتيون. ان وقت کان وٺي ڪائونٽين جي ڪمن ۽ علائقن ۾ تبديليون اينديون رهيون آهن، جن ۾ ڪيترن ئي موقعن تي اهم ترميمون ڪيون ويون، خاص طور تي 1889، 1965 ۽ 1974ع ۾.

سال 1974ع جي سڌارن کان پوءِ، انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي کان سواءِ) ۾ ٻن سطحن وارو ڍانچو قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ مٿئين سطح تي ڪائونٽي ڪائونسلون ۽ هيٺئين سطح تي ضلعي ڪائونسلون شامل هيون؛ هر ڪائونٽي کي يا ته ميٽروپوليٽن ڪائونٽي يا نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي طور مقرر ڪيو ويو. 1995ع کان وٺي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيز ۾ ڪيتريون ئي ”يونٽري اٿارٽيز“ (unitary authorities) قائم ڪيون ويون آهن؛ اهي عام طور تي هڪ اهڙي نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ٺاهي قائم ڪيون وينديون آهن جيڪا صرف هڪ ضلعي تي مشتمل هوندي آهي ۽ هڪ ئي ڪائونسل ڪائونٽي ۽ ضلعي ٻنهي جا فرض سرانجام ڏيندي آهي. 1996ع کان وٺي ڪائونٽي جون ٻه قانوني وصفون موجود آهن: مقامي حڪومت جي قانون سازي ۾ بيان ڪيل ڪائونٽيز، ۽ لائيوٽيننسي جي مقصدن لاءِ ڪائونٽيز (جن کي غير رسمي طور تي سيريمونيل ڪائونٽيز چيو ويندو آهي). تاريخي ڪائونٽيز 1974ع کان وٺي مقامي حڪومت لاءِ استعمال نه ٿيون آهن؛ 2025 تائين، مقامي ڪائونسلون اختياري طور تي فيصلو ڪري سگهن ٿيون ته روڊ جي نشانين تي پنهنجون حدون نشان لڳائڻ گهرجن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/boundaries-preserve-teesside-stockton-council-32125242|title=Where do you live? Fight to preserve historic county boundaries to be taken to government|last=Lightfoot|first=Gareth|date=24 July 2025|website=Teesside Live}}&lt;/ref&gt;

اڄ مقامي حڪومتي ڪائونٽيون انگلينڊ کي ڍڪينديون آهن سواءِ گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي جي. ڇهه ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون ۽ 78 غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون آهن. غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون مان، 21 هڪ مٿئين سطح جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ ڪيترن ئي هيٺين سطح جي ضلعي ڪائونسلن سان گڏ ٻن سطحن جي انتظام ۾ سنڀاليون وينديون آهن، 56 هڪ يونٽري اٿارٽي پاران سنڀاليون وينديون آهن جيڪي ڪائونٽي ۽ ضلعي ڪم ٻئي انجام ڏينديون آهن، ۽ هڪ (برڪشائر) ڇهه يونٽري اٿارٽيز پاران سنڀاليو ويندو آهي جڏهن ته قانوني طور تي هڪ ڪائونٽي رهي ٿي.

ليفٽيننسي جي مقصدن لاءِ انگلينڊ (گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف اسڪيلي سميت) 48 ڪائونٽيون ۾ ورهايل آهي، جن کي هڪ يا وڌيڪ مقامي حڪومتي ڪائونٽيز جي گروپن طور بيان ڪيو ويو آهي.{{efn|With the exception of the non-metropolitan county of [[Borough of Stockton-on-Tees|Stockton-on-Tees]], which straddles the two ceremonial counties of [[County Durham]] and [[North Yorkshire]].}}

ڪائونٽين کي اڪثر ڪري غير انتظامي مقصدن، جهڙوڪ ثقافت، سياحت ۽ راندين لاءِ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ ڪيترائي ادارا، ڪلب ۽ ليگون ڪائونٽي جي بنياد تي قائم ڪيو وينديون آهن. ٽپال جي ورڇ ۽ پهچائڻ جي مقصد لاءِ، انگلينڊ کي سال 1996ع تائين &quot;پوسٽل ڪائونٽين&quot; ۾ ورهايو ويو هو؛ بعد ۾ &quot;رائل ميل&quot; پاران پوسٽ ڪوڊز جي حق ۾ انهن جو استعمال ختم ڪيو ويو. رسوماتي 

==ڪائونٽين جي فهرست==
[[File:English counties 1851 (named).svg|thumb|500px|[[انگلينڊ]] جون تاريخي ڪائونٽيون جيئن ته &lt;small&gt;1851&lt;/small&gt;ع ۾ هيون؛ ان ۾ &quot;منمائوٿ شائر&quot; (&lt;small&gt;Monmouthshire&lt;/small&gt;) شامل ناهي، جنهن کي &lt;small&gt;1974&lt;/small&gt;ع کان اڳ ڪڏهن ڪڏهن [[ويلز]] جي بدران [[انگلينڊ]] جو حصو سمجهيو ويندو هو.]]
رسمي ڪائونٽين (&lt;small&gt;ceremonial counties&lt;/small&gt;) ۽ مقامي حڪومتي علائقن؛ ميٽروپوليٽن ۽ نان-ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون، گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سِلي ( &lt;small&gt;Isles&lt;/small&gt; &lt;small&gt;of&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Scilly&lt;/small&gt;)  جي حوالي سان انهن جي تشريح هن ريت آهي:&lt;ref name=&quot;1997act&quot; /&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!رسمي ڪائونٽي!!مقامي حڪومتي علائقو
|-
|بيڊفورڊ شائر || بيڊفورڊ، سينٽرل بيڊفورڊ شائر، لوٽن
|-
|برڪ شائر || برڪ شائر
|-
|برسٽل || برسٽل
|-
|بڪنگهم شائر || بڪنگهم شائر، ملٽن ڪينز
|-
|ڪيمبرج شائر || ڪيمبرج شائر، پيٽربرو
|-
|چيشائر || چيشائر ايسٽ، چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر، هالٽن، وارنگٽن
|-
|سٽي آف لنڊن || سٽي آف لنڊن
|-
|ڪارنوال || ڪارنوال، آئلز آف سِلي
|-
|ڪمبريا || ڪمبرلينڊ، ويسٽ مورلينڊ ۽ فرنس
|-
|ڊربي شائر || ڊربي شائر، ڊربي
|-
|ڊيوون || ڊيوون، پلائموٿ، ٽوربي
|-
|ڊورسيٽ{{efn|Like most unitary authorities, Durham is legally a non-metropolitan county and a district covering the same area, with just one council. Unusually, they have different names; the county is just called 'Durham' but the district is called 'County Durham' (which is how the area is often described in everyday language, to distinguish it from the city of [[Durham, England|Durham]]). There is no district council, with [[Durham County Council]] serving as unitary authority. The ceremonial county is also legally just called 'Durham'.}}|| ڊورسيٽ، بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ ۽ پول
|-
|ڊرهم || ڊرهم، ڊارلنگٽن، هارٽليپول، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي اتر ۾) 
|-
|ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر || ايسٽ رائڊنگ آف يارڪ شائر، ڪنگسٽن اپان هل
|-
|ايسٽ سسيڪس || ايسٽ سسيڪس، برائٽن اينڊ هوو
|-
|ايسڪس || ايسڪس، سائوٿ اينڊ-آن-سي، ٿروڪ
|-
|گلاسٽر شائر || گلوسسٽر شائر، سائوٿ گلوسسٽر شائر
|-
|گريٽر لنڊن || گريٽر لنڊن (سٽي آف لنڊن کانسواءِ)
|-
|گريٽر مانچسٽر || گريٽر مانچسٽر
|-
|همپشائر 
| همپشائر، پورٽس مائوٿ، سائوٿمپٽن
|-
|هئرفورڊ شائر || هئرفورڊ شائر
|-
|هرٽفورڊ شائر || هرٽفورڊ شائر
|-
|آئل آف وائٽ || آئل آف وائٽ
|-
|ڪينٽ || ڪينٽ، ميڊ وي
|-
|لنڪاشائر || لنڪاشائر، بليڪ برن وِد ڊارون، بليڪ پول
|-
|ليسٽر شائر || ليسٽر شائر، ليسٽر
|-
|لنڪن شائر || لنڪن شائر، نارٿ ايسٽ لنڪن شائر، نارٿ لنڪن شائر
|-
|مرسي سائڊ || Merseyside
|-
|نارفوڪ || Norfolk
|-
|نارٿ يارڪشائر || نارٿ يارڪشائر، مڊلزبرو، ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ، اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (ٽيز ندي جي ڏکڻ ۾)، يارڪ
|-
|نارٿمپٽن شائر || نارٿ نارٿمپٽن شائر، ويسٽ نارٿمپٽن شائر
|-
|نارٿمبرلينڊ || نارٿمبرلينڊ
|-
|ناٽنگهم شائر || ناٽنگهم شائر، ناٽنگهم
|-
|آڪسفورڊ شائر || آڪسفورڊ شائر
|-
|رٽلينڊ || رٽلينڊ
|-
|شروپ شائر || شروپ شائر، ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن
|-
|سمرسيٽ || سومرسيٽ، باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سومرسيٽ، نارٿ سومرسيٽ
|-
|سائوٿ يارڪ شائر || سائوٿ يارڪ شائر
|-
|اسٽافورڊ شائر || اسٽافورڊ شائر، اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ
|-
|سفوڪ || Suffolk
|-
|سرئ || Surrey
|-
|ٽائين اينڊ ويئر || Tyne and Wear
|-
|واروڪ شائر || واروڪ شائر
|-
|ويسٽ مڊلينڊز || ويسٽ مڊلينڊز
|-
|ويسٽ سسيڪس || ويسٽ سسيڪس
|-
|ويسٽ يارڪ شائر || ويسٽ يارڪ شائر
|-
|ولٽ شائر || ولٽ شائر، سونڊن
|-
|وورسسٽر شائر || وورسسٽر شائر
|}

==مقامي حڪومتون==
[[File:English metropolitan and non-metropolitan counties numbered map 2023.svg|thumb|400px|انگلينڊ جون ميٽروپوليٽن ۽ نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون (2023ع کان)]]

سال 2023ع ۾ آيل تازين تبديلين کان پوءِ، مقامي حڪومت جي مقصدن لاءِ 84 ڪائونٽيون موجود آهن، جن جي درجه بندي ميٽروپوليٽن يا نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽين طور ڪئي وئي آهي. نان ميٽروپوليٽن ڪائونٽين جو انتظام ڪائونسلن جي هڪ يا ٻن سطحن ذريعي هلايو وڃي ٿو. جن جو انتظام هڪ ئي سطح (يونٽري اٿارٽيز) ذريعي هلي ٿو، انهن ۾ يا ته ڪائونٽي ڪائونسل هوندي آهي جيڪا ضلعي جا فرض به سرانجام ڏيندي آهي، يا وري ضلعي ڪائونسل هوندي آهي جيڪا ڪائونٽي جا فرض به ادا ڪندي آهي. ان جو نتيجو ساڳيو ئي هوندو آهي، صرف اصطلاحن ۾ معمولي فرق هوندو آهي؛ ضلعي ڪائونسلن جي چونڊ وارڊن ذريعي ٿيندي آهي، جڏهن ته ڪائونٽي ڪائونسلن جي چونڊ چونڊ حلقن (electoral divisions) ذريعي ٿيندي آهي. مقامي حڪومت واريون ڪائونٽيون هيٺ ڏنل فهرست ۾ شامل آهن، جن جا نمبر ڀرپاسي واري نقشي مطابق آهن.

'''ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون''' 

سال &lt;small&gt;1986ع&lt;/small&gt; کان وٺي ڪي به ڪائونٽي ڪائونسلون موجود نه آهن؛ انهن جو انتظام ميٽروپوليٽن بورو ڪائونسلون (&lt;small&gt;metropolitan borough councils)&lt;/small&gt; ڪجهه گڏيل ڪميٽين جي مدد سان هلائينديون آهن. هاڻي انهن مان گهڻيون ڪائونٽيون ڪنهن گڏيل اٿارٽي (&lt;small&gt;combined authority&lt;/small&gt;) جو حصو يا مڪمل طور تي ان جو حصو بڻجي چڪيو آهن.

{{div col|colwidth=15em}}ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون:
# گريٽر مانچسٽر (27)
# مرسي سائيڊ (28) 
# سائوٿ يارڪ شائر (24) 
# ٽائين اينڊ ويئر (2) 
# ويسٽ مڊلينڊز (37) 
# ويسٽ يارڪ شائر (9) {{div col end}}'''غير ميٽروپوليٽن ڪائونٽيون'''

مٿئين درجي جي ڪائونٽي ڪائونسل ۽ هيٺئين درجي جون ڪيتريون ئي ضلعي ڪائونسلون: 
{{div col|colwidth=15em}}ٻه-سطحي (Two tiers)
# ڪيمبرج شائر (45) 
# ڊربي شائر (25) 
# ڊيوون (81) 
# ايسٽ سسڪس (70) 
# ايسڪس (48) 
# گلاسٽر شائر (58) 
# همپشائر (74) 
# هارٽفورڊ شائر (51) 
# ڪينٽ (69) 
# لنڪاشائر (6) 
# ليسٽر شائر (39) 
# لنڪن شائر (21) 
# نارفولڪ (46) 
# ناٽنگهم شائر (22) 
# آڪسفورڊ شائر (57) 
# اسٽافورڊ شائر (35) 
# سفولڪ (47) 
# سري (73) 
# واروڪ شائر (38) 
# ويسٽ سسڪس (72) 
# ورسٽر شائر (59){{div col end}}

;
'''هڪ-سطحي (One tier)'''

ڪائونٽي ڪائونسل جيڪا وحداني (unitary) نظام طور ڪم ڪري ٿي.
{{columns-list|colwidth=15em|ڪارنوال (84) 
# ڊرهم (3) 
# آئل آف وائٽ (77) 
# نارٿ يارڪ شائر (10) 
# نارٿمبرلينڊ (1) 
# شروپ شائر (33) 
# سمرسيٽ (80) 
# ولٽ شائر (65) }}

''ضلعي ڪائونسل جيڪا واحد انتظامي اختيار'' ''(&lt;small&gt;Unitary&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Authority&lt;/small&gt;) طور ڪم ڪري ٿي:''
{{columns-list|colwidth=15em|باٿ اينڊ نارٿ ايسٽ سمرسيٽ (64) 
# بيڊفورڊ (52) 
# بليڪ برن وِد ڊاروين (8) 
# بليڪ پول (7) 
# بورنمائوٿ، ڪرائسٽ چرچ اينڊ پول (79) 
# برائٽن اينڊ هوو (71) 
# برسٽل (62) 
# بڪنگهم شائر (56) 
# سينٽرل بيڊفورڊ شائر (53) 
# چيشائر ايسٽ (32) 
# چيشائر ويسٽ اينڊ چيسٽر (31) 
# ڪمبرلينڊ (5) 
# ڊارلنگٽن (11) 
# ڊربي (26) 
# ڊورسٽ (78) 
# ايسٽ رائيڊنگ آف يارڪ شائر (17) 
# هالٽن (29) 
# هارٽل پول (14) 
# هيري فورڊ شائر (60) 
# ڪنگسٽن اپان هل (18) 
# ليسٽر (40) 
# لوٽن (54) 
# ميڊ وي (68) 
# مڊلزبرو (13) 
# ملٽن ڪينز (55) 
# نارٿ ايسٽ لنڪن شائر (20) 
# نارٿ لنڪن شائر (19) 
# نارٿ نارٿمپٽن شائر (43) 
# نارٿ سومرسيٽ (63) 
# ناٽنگهم (23) 
# پيٽربرو (44) 
# پلائي مائوٿ (83) 
# پورٽس مائوٿ (76) 
# ريڊڪار اينڊ ڪليولينڊ (15) 
# رٽلينڊ (41) 
# سائوٿ گلوسٽر شائر (61) 
# ساوٿ هيمپٽن (75) 
# ساوٿ اينڊ-آن-سي (49) 
# اسٽاڪٽن-آن-ٽيز (12) 
# اسٽوڪ-آن-ٽرينٽ (36) 
# سوئنڊن (66) 
# ٽيلفورڊ اينڊ ريڪن (34) 
# ٿرڪ (50) 
# ٽوربي (82) 
# وارنگٽن (30) 
# ويسٽ نارٿ هيمپٽن شائر (42) 
# ويسٽ مورلينڊ اينڊ فرنس (4) 
# يارڪ (16) }}

''ڪا به ڪائونٽي ڪائونسل نه آهي پر ڪيترائي ضلعا خودمختيار انتظامي يونٽن طور ڪم ڪن ٿا:'' 
*''برڪ شائر (67) (يونٽري ضلعن ۾ بريڪنل فاريسٽ، ريڊنگ، سلاو، ويسٽ برڪ شائر، ونڊسر اينڊ ميڊن هيڊ، ۽ ووڪنگهم شامل آهن).'' 

=== استثنا ===
گريٽر لنڊن ۽ آئلز آف سلي (Isles of Scilly) مقامي حڪومت جي قانون سازي جي مقصدن لاءِ ڪنهن به ڪائونٽي جو حصو نٿا بڻجن. 

;گريٽر لنڊن
گريٽر لنڊن 1965ع ۾ ’لنڊن گورنمينٽ ايڪٽ 1963‘ تحت هڪ منفرد (sui generis) انتظامي علائقي طور قائم ڪيو ويو، جنهن ۾ گريٽر لنڊن ڪائونسل هڪ اعليٰ سطحي اٿارٽي طور ڪم ڪندي هئي. &lt;ref&gt;Bryne, T., ''Local Government in Britain'' (1994)&lt;/ref&gt; اهو ’سٽي آف لنڊن‘ ۽ 32 لنڊن جي ضلعن (boroughs) تي مشتمل آهي. 1972ع واري ايڪٽ ذريعي ان ۾ ڪا به تبديلي نه ڪئي وئي. گريٽر لنڊن ڪائونسل کي 1986ع ۾ ميٽروپوليٽن ڪائونٽي ڪائونسلن سان گڏ ختم ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;1985act&quot; /&gt;

Since 2000, Greater London has had an elected [[London Assembly|Assembly]] and [[Mayor of London|Mayor]] responsible for strategic local government.&lt;ref&gt;{{cite legislation UK|type=act|act=Greater London Authority Act 1999|year=1999|chapter=29|access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt; Whilst not a county in terms of local government legislation, Greater London is deemed to comprise two counties for the purposes of lieutenancy: the City of London (covering the 'square mile' at the centre of the conurbation) and a Greater London lieutenancy county covering the rest of the area, being the 32 London boroughs.&lt;ref name=1997act/&gt;

;Isles of Scilly
The [[Council of the Isles of Scilly]] was formed in 1890 as a ''[[sui generis]]'' local authority.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Government Board's Provisional Order Confirmation (No. 6) Act 1889 |website=Council of the Isles of Scilly |url=https://www.scilly.gov.uk/sites/default/files/document/council/1890%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly Order 1930 applied provisions of the [[Local Government Act 1929]] to the islands &quot;as if the Isles of Scilly were an [[Administrative counties of England|administrative county]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/uksro/1930/216/pdfs/uksro_19300216_en.pdf |title=Isles of Scilly Order 1930 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; This effectively gave the council powers comparable to those of a [[Non-metropolitan county|county council]], without going so far as designating the islands a county.&lt;ref&gt;[https://www.scilly.gov.uk/council-democracy/about-us Council of the Isles of Scilly - About Us]&lt;/ref&gt; The Isles of Scilly form part of the ceremonial county of Cornwall,&lt;ref name=1972section216/&gt; and some functions, such as health and economic development, are shared with or provided by [[Cornwall Council]].

==ثقافت==
[[File:County flags at Parliament Square July 23rd 2019.jpg|thumb|County flags at [[Parliament Square]], opposite the [[United Kingdom Parliament]] in [[Westminster]], London]]

There is no well-established series of official symbols or flags covering all the counties. From 1889 the newly created county councils could apply to the [[College of Arms]] for [[coat of arms|coats of arms]], often incorporating traditional symbols associated with the county. This practice continued as new county councils were created in 1965 and 1974. Such armorial bearings were granted to the council rather than the geographic area of the counties themselves. Some have therefore become obsolete if the council they were granted to no longer exists. A recent [[List of British flags#Counties, regions and cities|series of flags]], with varying levels of official adoption, have been established in many of the counties by competition or public poll. [[List of county days in England|County days]] are a recent innovation in some areas.&lt;ref&gt;{{cite web |title=County flags to fly at Department for Communities and Local Government |url=https://www.gov.uk/government/news/county-flags-to-fly-at-department-for-communities-and-local-government |website=gov.uk |access-date=21 March 2024 |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ockso |first1=Glen |title=So long, Eric Pickles, and thanks for all the flags |url=https://www.theguardian.com/public-leaders-network/2015/may/13/so-long-eric-pickles-and-thanks-for-all-the-flags |access-date=21 March 2024 |work=The Guardian |date=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;

There are 17 [[County cricket|first-class men's county cricket]] teams that are based on historical English counties. These compete in the [[County Championship]] and in the other top-level domestic competitions organised by the [[England and Wales Cricket Board]] along with the 18th first-class cricket county - [[Glamorgan County Cricket Club|Glamorgan]] in Wales. There are also 19 [[Minor counties of English and Welsh cricket|English minor county teams]] which, along with [[Wales Minor Counties Cricket Club|a Wales Minor Counties side]], compete for the [[Minor Counties Championship]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=County Championship |url=https://www.ecb.co.uk/county-championship |website=England and Wales Cricket Board |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The [[County Football Association]]s are roughly based on English counties, with exceptions such as the combinations of [[Berkshire and Buckinghamshire Football Association|Berkshire and Buckinghamshire]] and [[Leicestershire &amp; Rutland County Football Association|Leicestershire and Rutland]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The County Football Associations |url=https://www.thefa.com/about-football-association/who-we-are/county-fas |website=The Football Association |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

==پوسٽل ڪائونٽيون==
{{main|Postal counties of the United Kingdom}}
The [[Royal Mail]] has always required postal addresses to include the name of certain towns, known as [[post town]]s, to assist with efficiently directing the mail.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Postcode Address File Code of Practice |url=https://www.royalmail.com/sites/default/files/docs/pdf/paf_code_of_practice_june_10.pdf |publisher=Royal Mail |access-date=21 March 2024 |date=May 2010}}&lt;/ref&gt; Historically they also required the name of the county in which that post town lay to be included as part of the address (except in some cases where the county name was considered superfluous, for example because the county took its name from the post town). There was also a series of official county name abbreviations sanctioned for postal use. For many rural areas and villages the post town to which they were assigned lay in a different county, and so in many places a correct postal address included the name of a county where the specific address was not located. For example the village of [[Easton on the Hill]] in [[Northamptonshire]] had to include [[Stamford, Lincolnshire]] in its address. The postal counties therefore included the same set of towns as the geographical counties, but had quite different boundaries.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Foster |first1=Thelma J. |title=Secretarial Procedures |date=1996 |publisher=Nelson Thornes |isbn=9780748727919 |page=233 |url=https://books.google.com/books?id=7Rrko7V365EC&amp;pg=PA233 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The Royal Mail was unable to follow the changes to county boundaries in 1965 and 1974 due to cost constraints and because several new counties had names that were too similar to post towns. The main differences were that Hereford and Worcester, Greater Manchester and Greater London could not be adopted as postal counties and that Humberside had to be split into [[North Humberside]] and [[South Humberside]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Local Government in England and Wales: A guide to the new system |date=1974 |publisher=Department of the Environment |page=185 |isbn=978-0-11-750847-7 |url=https://books.google.com/books?id=qCQoAQAAMAAJ&amp;q=%22south+humberside%22+%22postal+county%22 |access-date=21 March 2024}}&lt;/ref&gt;

The use of postal counties was abandoned by the Royal Mail in 1996 after [[Postcodes in the United Kingdom|postcodes]] had become sufficiently well-established.

==پڻ ڏسو==
* {{section link|List of counties of the United Kingdom|England}}
* [[List of ceremonial counties of England]] by population
* [[List of two-tier counties of England]] by population
* [[List of county councils in England]]
* [[Historic counties of England#List of counties|List of historic counties of England]]
* [[Settlements in ceremonial counties of England by population|List of the most populated settlements by county]]

==نوٽ==
{{notelist}}

==حوالا==
{{حوالا}} 
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون| ]] 
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>j5j0okb1ujkbf18u3mtoxmdv083m75f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103534</id>
    <revision>
      <id>416514</id>
      <timestamp>2026-10-02T16:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:  [[زمرو:انگلينڊ جي سياست]] [[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]] [[زمرو:انگلينڊ]] [[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</comment>
      <origin>416514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="194" sha1="1fgjxtlny03pyu0ynbwenonz1gwpwr9" xml:space="preserve">
[[زمرو:انگلينڊ جي سياست]]
[[زمرو:انگلينڊ جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:يورپ جون انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>1fgjxtlny03pyu0ynbwenonz1gwpwr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox astronomical event</title>
    <ns>10</ns>
    <id>103535</id>
    <revision>
      <id>416557</id>
      <timestamp>2026-10-02T20:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{infobox | headerstyle = background:#C0C0C0; |    title = {{{name|{{#if:{{#invoke:Wikidata|ViewSomething|labels|en|value}}|{{#invoke:Wikidata|ViewSomething|labels|en|value}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}} |    image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#invoke:Wikidata|getValue|P18|{{{image|FETCH_WIKIDATA}}} }}|upright={{{image_scale|1.3}}}|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} |  caption = {{{caption|{{#invoke:Wikidata|getImageLegend|FETCH_WIKIDATA}}}}}  |   label2 =...</comment>
      <origin>416557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5139" sha1="ph3wtc2x9ut1asr2xvc6qyuoly90xi1" xml:space="preserve">{{infobox
| headerstyle = background:#C0C0C0;
|    title = {{{name|{{#if:{{#invoke:Wikidata|ViewSomething|labels|en|value}}|{{#invoke:Wikidata|ViewSomething|labels|en|value}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}
|    image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#invoke:Wikidata|getValue|P18|{{{image|FETCH_WIKIDATA}}} }}|upright={{{image_scale|1.3}}}|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}}
|  caption = {{{caption|{{#invoke:Wikidata|getImageLegend|FETCH_WIKIDATA}}}}}

|   label2 = واقعي جو قسم
|    data2 = {{#invoke:String2|ucfirst|{{#invoke:WikidataIB|getValue|P31|name=event_type|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}}|onlysourced={{{onlysourced|yes}}}|{{{event_type|}}}}}}}

|   label3 = [[طيفي درجو]]
|    data4 = {{#invoke:WikidataIB|getValue|P215|name=spectral_class|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}}|onlysourced={{{onlysourced|yes}}}|{{{class|{{{type|}}} }}} }}

|   label5 = تاريخ
|    data5 = {{#invoke:WikidataIB|getValue|P575|name=start_time|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}}|onlysourced={{{onlysourced|yes}}}|{{{start_time|{{{discovery|}}}}}}}}

|   label6 = مُدو
|    data6 = {{#invoke:WikidataIB|getValue|P2047|name=duration|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}}|onlysourced={{{onlysourced|yes}}}|{{{duration|}}}}}

|   label7 = اوزار
|    data7 = {{#invoke:WikidataIB|getValue|P65|name=detected_by|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}}|onlysourced={{{onlysourced|yes}}}|{{{detected_by|}}}}}

|  label10 = [[تارن جو ميڙ]]
|   data10 = {{#invoke:WikidataIB|getValue|P59|name=constellation|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}}|onlysourced={{{onlysourced|yes}}}|{{{constellation|}}}}}

|  label11 = [[راست عروج]]
|   data11 = {{{ra|}}}

|  label12 = [[ميل]]
|   data12 = {{{dec|}}}

|  label13 = [[دور (فلڪيات)|دور]]
|   data13 = {{{epoch|}}}

|  label14 = [[ڪهڪشاني هم آهنگ نظام|ڪهڪشاني هم آهنگ]]
|   data14 = {{{gal|}}}

|  label15 = فاصلو
|   data15 = {{{distance|{{#if:{{#property:P2583}}|{{#ifeq:{{#invoke:Wikidata|getUnits|P2583|FETCH_WIKIDATA}}|light-year|{{convert|input=P2583|pc|abbr=on}}|{{convert|input=P2583|ly|abbr=on}} }} }} }}}

|  label16 = [[ڳاڙهي منتقلي]]
|   data16 = {{#invoke:WikidataIB|getValue|P1090|name=redshift|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}}|onlysourced={{{onlysourced|yes}}}|{{{redshift|}}}}}

|  label17 = ذريعو
|   data17 = {{{source|}}}

|  label18 = باقيات
|   data18 = {{{remnant|{{{SNRtype|}}} }}}

|  label19 = ميزبان
|   data19 = {{{host|}}}

|  label21 = اصل تارو
|   data21 = {{{progenitor|}}}

|  label22 = اصل تاري جو قسم
|   data22 = {{{progenitor_type|}}}

|  label23 = [[B-V رنگ|رنگ]] (B-V)
|   data23 = {{{b-v|}}}

|  label24 = نمايان خاصيتون
|   data24 = {{{notes|}}}

|  label26 = وڌ ۾ وڌ [[ظاهري قدر]]
|   data26 = {{{peak|{{{mag_v|}}}}}}

|  label27 = ڪُل توانائيءَ جو اخراج
|   data27 = {{{energy|}}}

|   label28 = ٻيا نالا
|   data28 = {{#invoke:Wikidata|getRawValue|P528|{{{names|FETCH_WIKIDATA}}}}}

|  label29 = ويب سائيٽ
|   data29 = {{{website|{{#if:{{#property:P856}}|{{Url|1={{#invoke:Wikidata|getValue|P856|FETCH_WIKIDATA}} }} }} }}}

|  label30 = اڳيون
|   data30 = {{#invoke:WikidataIB|getValue|P155|name=precededby|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}}|onlysourced={{{onlysourced|yes}}}|{{{predecessor|}}}}}

|  label31 = پويون
|   data31 = {{#invoke:WikidataIB|getValue|P156|name=followedby|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}}|onlysourced={{{onlysourced|yes}}}|{{{successor|}}}}}

|  data35 = {{{embedded|}}}

|  data40 = {{#if:{{{commons|}}}{{#invoke:Commons link|hasGalleryOrCategory|qid={{{qid|}}}}}|&amp;nbsp;{{Commons-inline|short=yes|{{{commons|}}}|qid={{{qid|}}}|notrack=1|&lt;!--
--&gt;لاڳاپيل ميڊيا وڪيميڊيا ڪامنز تي}}}}

| below = {{Edit on Wikidata}}

}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check
|ignoreblank=y
|unknown = {{main other|}}
|preview = [[Template:Infobox astronomical event]] اڻڄاتل پيراميٽر &quot;_VALUE_&quot; سان استعمال ٿيل صفحو
| name
| image
| image_scale
| caption
| alt
| names
| event_type
| class
| type
| start_time
| discovery
| duration
| detected_by
| constellation
| ra
| dec
| epoch
| gal
| distance
| redshift
| source
| remnant
| SNRtype
| host
| progenitor
| progenitor_type
| b-v
| notes
| peak
| mag_v
| energy
| website
| predecessor
| successor
| commons
| embedded
| onlysourced
}}

&lt;includeonly&gt;{{main other|
{{#if:{{safesubst:#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=1|preview=1}}
|[[Category:Articles using Infobox astronomical event using locally defined parameters]]
|[[Category:Articles with infoboxes completely from Wikidata]]
}}
}}&lt;/includeonly&gt;

&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ph3wtc2x9ut1asr2xvc6qyuoly90xi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Edit on Wikidata</title>
    <ns>10</ns>
    <id>103536</id>
    <revision>
      <id>416558</id>
      <timestamp>2026-10-02T20:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{#switch: {{{noicon|}}}  | no =   | false =   | #default = &lt;div class=&quot;metadata&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&amp;#91;[[d:{{#if:{{{qid|}}}|{{{qid}}}|{{#invoke:WikidataIB|pageId}}}}|edit on Wikidata]]]&lt;/div&gt; }}&lt;noinclude&gt; {{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>416558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="246" sha1="2wps67xa89j8bjz19byov0w36zuumd7" xml:space="preserve">{{#switch: {{{noicon|}}}
 | no = 
 | false = 
 | #default = &lt;div class=&quot;metadata&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&amp;#91;[[d:{{#if:{{{qid|}}}|{{{qid}}}|{{#invoke:WikidataIB|pageId}}}}|edit on Wikidata]]]&lt;/div&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2wps67xa89j8bjz19byov0w36zuumd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103537</id>
    <revision>
      <id>416577</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]] [[زمرو:يورپ جا درياهه ۽ نديون]] [[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]</comment>
      <origin>416577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="92wtiga5gl958n29p2n4nfr32oxu4lq" xml:space="preserve">[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:يورپ جا درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]</text>
      <sha1>92wtiga5gl958n29p2n4nfr32oxu4lq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103538</id>
    <revision>
      <id>416578</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:لنڊن ۾ سياحت]] [[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]  [[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]] [[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]] [[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]] [[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]] [[زمرو:نيڪال جا طاس]] [[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]] زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ...</comment>
      <origin>416578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="631" sha1="f907dh4tj1z0q4lpytrha8o9olbn3v2" xml:space="preserve">[[زمرو:لنڊن ۾ سياحت]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]

[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]
[[زمرو:نيڪال جا طاس]]
[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:گلوسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]</text>
      <sha1>f907dh4tj1z0q4lpytrha8o9olbn3v2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416579</id>
      <parentid>416578</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="640" sha1="kfyj8u8sn08ik0vu51jdbdokxpo67ep" xml:space="preserve">[[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]

[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]
[[زمرو:نيڪال جا طاس]]
[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:گلوسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]</text>
      <sha1>kfyj8u8sn08ik0vu51jdbdokxpo67ep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416580</id>
      <parentid>416579</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="lxp4xkamhfiwsh4t7o2tlqusnie3k6c" xml:space="preserve">[[زمرو:لنڊن ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]</text>
      <sha1>lxp4xkamhfiwsh4t7o2tlqusnie3k6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103539</id>
    <revision>
      <id>416581</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]] [[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]</comment>
      <origin>416581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116" sha1="8t1krpluio49xwp7uhbufadah6yk08t" xml:space="preserve">[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]</text>
      <sha1>8t1krpluio49xwp7uhbufadah6yk08t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ دريائي اچ وڃ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103540</id>
    <revision>
      <id>416583</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:دريائي اچ وڃ]] [[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ اچ وڃ]]</comment>
      <origin>416583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="5r244ei9aj6jxc3d79bhoyvpuvrrb4t" xml:space="preserve">[[زمرو:دريائي اچ وڃ]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ اچ وڃ]]</text>
      <sha1>5r244ei9aj6jxc3d79bhoyvpuvrrb4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ اچ وڃ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103541</id>
    <revision>
      <id>416584</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:گڏيل بادشاهت]] [[زمرو:يورپ ۾ اچ وڃ]] [[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ ملڪ]]   [[زمرو:برڪشائر]] [[زمرو:بڪنگهم شائر]] [[زمرو:ايسيڪس]] [[زمرو:گلوسيسٽر شائر]] [[زمرو:ڪينٽ]]  [[زمرو:آڪسفورڊ شائر]] [[زمرو:سرئ]]  [[زمرو:ولٽ شائر]] [[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]] زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديو...</comment>
      <origin>416584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="iv0y473xcdao5c4gplks9km2xqakzu5" xml:space="preserve">[[زمرو:گڏيل بادشاهت]]
[[زمرو:يورپ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ ملڪ]]


[[زمرو:برڪشائر]] [[زمرو:بڪنگهم شائر]] [[زمرو:ايسيڪس]] [[زمرو:گلوسيسٽر شائر]] [[زمرو:ڪينٽ]] 
[[زمرو:آڪسفورڊ شائر]] [[زمرو:سرئ]] 
[[زمرو:ولٽ شائر]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]
[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:گلوسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ جا درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:انتظامي ورھاست بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>iv0y473xcdao5c4gplks9km2xqakzu5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416585</id>
      <parentid>416584</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:گڏيل بادشاهت]]; added [[Category:گڏيل بادشاھت]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="4g3b4gpuctzy35dpzgxrcg64u1xp3i1" xml:space="preserve">[[زمرو:گڏيل بادشاھت]]
[[زمرو:يورپ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ ملڪ]]


[[زمرو:برڪشائر]] [[زمرو:بڪنگهم شائر]] [[زمرو:ايسيڪس]] [[زمرو:گلوسيسٽر شائر]] [[زمرو:ڪينٽ]] 
[[زمرو:آڪسفورڊ شائر]] [[زمرو:سرئ]] 
[[زمرو:ولٽ شائر]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]
[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:گلوسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ جا درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:انتظامي ورھاست بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>4g3b4gpuctzy35dpzgxrcg64u1xp3i1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416589</id>
      <parentid>416585</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>416589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1060" sha1="7sw2jbbhonzab441289s9imskbj16zw" xml:space="preserve">[[زمرو:گڏيل بادشاھت]]
[[زمرو:يورپ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ ملڪ]]


[[زمرو:برڪشائر]] [[زمرو:بڪنگهم شائر]] [[زمرو:ايسيڪس]] [[زمرو:گلوسيسٽر شائر]] [[زمرو:ڪينٽ]] 
[[زمرو:آڪسفورڊ شائر]] [[زمرو:سرئ]] 
[[زمرو:ولٽ شائر]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:يورپ ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ سياحتي ڪشش]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جي ارضيات]]
[[زمرو:يورپ ۾ سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت جا پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:گلوسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:يورپ جا درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:سياحتي ڪشش جا ماڳ]]
[[زمرو:انتظامي ورھاست بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>7sw2jbbhonzab441289s9imskbj16zw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416590</id>
      <parentid>416589</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="511" sha1="jge9tns8bzx7ob791q99kymio18khy0" xml:space="preserve">[[زمرو:گڏيل بادشاھت]]
[[زمرو:يورپ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ ملڪ]]


[[زمرو:برڪشائر]] [[زمرو:بڪنگهم شائر]] [[زمرو:ايسيڪس]] [[زمرو:گلوسيسٽر شائر]] [[زمرو:ڪينٽ]] 
[[زمرو:آڪسفورڊ شائر]] [[زمرو:سرئ]] 
[[زمرو:ولٽ شائر]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]
[[زمرو:گلوسسٽر شائر ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ]]</text>
      <sha1>jge9tns8bzx7ob791q99kymio18khy0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>416598</id>
      <parentid>416590</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T04:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>416598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="skfmpa433iqb8fvkewthfc5p7eb4mpd" xml:space="preserve">[[زمرو:گڏيل بادشاھت]]
[[زمرو:يورپ ۾ اچ وڃ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>skfmpa433iqb8fvkewthfc5p7eb4mpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:يورپ ۾ اچ وڃ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103542</id>
    <revision>
      <id>416586</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:يورپ]] [[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ کنڊ]]</comment>
      <origin>416586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="d62mgc1eqahrpy6au6gg3fzmfctfrnb" xml:space="preserve">[[زمرو:يورپ]]
[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ کنڊ]]</text>
      <sha1>d62mgc1eqahrpy6au6gg3fzmfctfrnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ کنڊ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103543</id>
    <revision>
      <id>416587</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]</comment>
      <origin>416587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="ahlwsv9fm4d4lwf2p3szpwfz5welsav" xml:space="preserve">[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]</text>
      <sha1>ahlwsv9fm4d4lwf2p3szpwfz5welsav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ ملڪ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103544</id>
    <revision>
      <id>416588</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]</comment>
      <origin>416588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="ahlwsv9fm4d4lwf2p3szpwfz5welsav" xml:space="preserve">[[زمرو:ٽرانسپورٽ بلحاظ جڳهه]]</text>
      <sha1>ahlwsv9fm4d4lwf2p3szpwfz5welsav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:برڪشائر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103545</id>
    <revision>
      <id>416591</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</comment>
      <origin>416591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بڪنگهم شائر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103546</id>
    <revision>
      <id>416592</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:30:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</comment>
      <origin>416592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ايسيڪس</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103547</id>
    <revision>
      <id>416593</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</comment>
      <origin>416593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گلوسيسٽر شائر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103548</id>
    <revision>
      <id>416594</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</comment>
      <origin>416594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سرئ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103549</id>
    <revision>
      <id>416595</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</comment>
      <origin>416595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ولٽ شائر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103550</id>
    <revision>
      <id>416596</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</comment>
      <origin>416596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آڪسفورڊ شائر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103551</id>
    <revision>
      <id>416597</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</comment>
      <origin>416597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سرئ ۾ اچ وڃ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103552</id>
    <revision>
      <id>416600</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سرئ]]  [[زمرو:انگلينڊ ۾ اچ وڃ]]</comment>
      <origin>416600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="cy0vr55efxsulaauzp0ixxd8nhf3i17" xml:space="preserve">[[زمرو:سرئ]] 
[[زمرو:انگلينڊ ۾ اچ وڃ]]</text>
      <sha1>cy0vr55efxsulaauzp0ixxd8nhf3i17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:انگلينڊ ۾ اچ وڃ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103553</id>
    <revision>
      <id>416601</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انگلينڊ]] [[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ اچ وڃ]]</comment>
      <origin>416601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="65bmirtips08mza6cn51mcysy9jn43s" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ اچ وڃ]]</text>
      <sha1>65bmirtips08mza6cn51mcysy9jn43s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گلوسسٽر شائر ۾ اچ وڃ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103554</id>
    <revision>
      <id>416602</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:گلوسيسٽر شائر]] [[زمرو:انگلينڊ ۾ اچ وڃ]]</comment>
      <origin>416602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="i8o2v21tc9096uesitlb3wiopgp8u9t" xml:space="preserve">[[زمرو:گلوسيسٽر شائر]]
[[زمرو:انگلينڊ ۾ اچ وڃ]]</text>
      <sha1>i8o2v21tc9096uesitlb3wiopgp8u9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:برڪشائر جا درياهه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103555</id>
    <revision>
      <id>416603</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:برڪشائر]] [[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</comment>
      <origin>416603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="q275fb8cjwm0rsika1cz6wf6cbhxet9" xml:space="preserve">[[زمرو:برڪشائر]]
[[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</text>
      <sha1>q275fb8cjwm0rsika1cz6wf6cbhxet9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103556</id>
    <revision>
      <id>416604</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انگلينڊ]] [[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]</comment>
      <origin>416604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="emvshoi3dkecnaeolrg6c2eaw2wkl4t" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ]]
[[زمرو:گڏيل بادشاهت ۾ درياهه ۽ نديون]]</text>
      <sha1>emvshoi3dkecnaeolrg6c2eaw2wkl4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بڪنگهم شائر جا درياهه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103557</id>
    <revision>
      <id>416605</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:بڪنگهم شائر]]  [[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</comment>
      <origin>416605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="qe37iflua9iw4kzj3x7i60ikfokd0ok" xml:space="preserve">[[زمرو:بڪنگهم شائر]] 
[[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</text>
      <sha1>qe37iflua9iw4kzj3x7i60ikfokd0ok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ايسڪس جا درياهه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103558</id>
    <revision>
      <id>416606</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ايسيڪس]] [[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</comment>
      <origin>416606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="ihp3e0f0zrula09vt4y5us2o7fcbb72" xml:space="preserve">[[زمرو:ايسيڪس]]
[[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</text>
      <sha1>ihp3e0f0zrula09vt4y5us2o7fcbb72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گلوسسٽر شائر جا درياهه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103559</id>
    <revision>
      <id>416608</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:گلوسيسٽر شائر]]  [[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</comment>
      <origin>416608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="2a4kbd4zrdyxhw9mx3fwx2ubhxrpi4r" xml:space="preserve">[[زمرو:گلوسيسٽر شائر]] 
[[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</text>
      <sha1>2a4kbd4zrdyxhw9mx3fwx2ubhxrpi4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ولٽ شائر جا درياهه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103560</id>
    <revision>
      <id>416609</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ولٽ شائر]] [[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</comment>
      <origin>416609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="lvci48jzi81k2i6k2w6nbvtl5amdu7x" xml:space="preserve">[[زمرو:ولٽ شائر]]
[[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</text>
      <sha1>lvci48jzi81k2i6k2w6nbvtl5amdu7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سرَي جا درياهه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103561</id>
    <revision>
      <id>416610</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سرئ]]  [[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</comment>
      <origin>416610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="r548ox3vcqwfrykrqeevouh5qrh53bz" xml:space="preserve">[[زمرو:سرئ]] 
[[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</text>
      <sha1>r548ox3vcqwfrykrqeevouh5qrh53bz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:لنڊن جا درياهه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103562</id>
    <revision>
      <id>416611</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:لنڊن]]  [[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</comment>
      <origin>416611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="8lkvs0xb4wwpqqy96rj0532czhmhdc9" xml:space="preserve">[[زمرو:لنڊن]] 
[[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</text>
      <sha1>8lkvs0xb4wwpqqy96rj0532czhmhdc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آڪسفورڊ شائر جا درياهه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103563</id>
    <revision>
      <id>416612</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:آڪسفورڊ شائر]]  [[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</comment>
      <origin>416612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="tif5z533d2h5mxexsv6zf0nq935qg1n" xml:space="preserve">[[زمرو:آڪسفورڊ شائر]] 
[[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</text>
      <sha1>tif5z533d2h5mxexsv6zf0nq935qg1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڪينٽ جا درياهه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103564</id>
    <revision>
      <id>416613</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ڪينٽ ڪائونٽي]] [[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</comment>
      <origin>416613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="4t340obq0cln8wuxdb9h7nwra2bgs3t" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪينٽ ڪائونٽي]]
[[زمرو:انگلينڊ ۾ درياهه ۽ نديون]]</text>
      <sha1>4t340obq0cln8wuxdb9h7nwra2bgs3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڪينٽ ڪائونٽي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103565</id>
    <revision>
      <id>416614</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</comment>
      <origin>416614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ جون ڪائونٽيون]]</text>
      <sha1>egnuw9jnmkaoo41naqmmmwe43xvmy29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ٿيمز درياھه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103566</id>
    <redirect title="ٽيمز درياھه" />
    <revision>
      <id>416618</id>
      <timestamp>2026-10-03T04:57:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>Ibne maryam صفحي [[ٿيمز درياھه]] کي [[ٽيمز درياھه]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>416618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="5kj5kinb1h8u6vw6c9l2jypap9fpoqg" xml:space="preserve">#چوريو [[ٽيمز درياھه]]</text>
      <sha1>5kj5kinb1h8u6vw6c9l2jypap9fpoqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ٿيمز درياھه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103567</id>
    <revision>
      <id>416622</id>
      <timestamp>2026-10-03T05:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>Ibne maryam صفحي [[زمرو:ٿيمز درياھه]] کي [[زمرو:ٽيمز درياھه]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>416622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="9mn3wyhmllu0qeb5o154wdcholqfb2q" xml:space="preserve">{{واپس منتقل زمرو|زمرو:ٽيمز درياھه}}</text>
      <sha1>9mn3wyhmllu0qeb5o154wdcholqfb2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103568</id>
    <revision>
      <id>416624</id>
      <timestamp>2026-10-03T05:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>Ibne maryam صفحي [[زمرو:ٿيمز جو نيڪال جو طاس]] کي [[زمرو:ٽيمز جو نيڪال جو طاس]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>416624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="hp8p1g5or8zyapgp9olw1s782z05s5v" xml:space="preserve">{{واپس منتقل زمرو|زمرو:ٽيمز جو نيڪال جو طاس}}</text>
      <sha1>hp8p1g5or8zyapgp9olw1s782z05s5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:انگلينڊ ۾ يونيورسٽي شهر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103569</id>
    <revision>
      <id>416655</id>
      <timestamp>2026-10-03T08:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انگلينڊ جا شھر]] [[زمرو:يونيورسٽي شهر]]</comment>
      <origin>416655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="m46ykf4butn58t6conq00cvoaoq55ra" xml:space="preserve">[[زمرو:انگلينڊ جا شھر]]
[[زمرو:يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>m46ykf4butn58t6conq00cvoaoq55ra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آڪسفورڊ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>103570</id>
    <revision>
      <id>416658</id>
      <timestamp>2026-10-03T08:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:آڪسفورڊ شائر]] [[زمرو:انگلينڊ ۾ يونيورسٽي شهر]]</comment>
      <origin>416658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="5qepyym0nf6xl8csep6gckavvktpgwi" xml:space="preserve">[[زمرو:آڪسفورڊ شائر]]
[[زمرو:انگلينڊ ۾ يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>5qepyym0nf6xl8csep6gckavvktpgwi</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>