Wikipedia sewiki https://se.wikipedia.org/wiki/Port%C3%A1la:Ovdasiidu MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Erenoamáš Ságastallan Geavaheaddji Geavaheaddjeságastallan Wikipedia Wikipedia-ságastallan Fiila Fiilaságastallan MediaWiki MediaWiki-ságastallan Málle Málleságastallan Veahkki Veahkkeságastallan Kategoriija Kategoriijaságastallan Portála Portálaságastallan TimedText TimedText talk Modula Modulaságastallan Arrangement Arrangementsdiskusjon 0 21 306826 306462 2026-08-31T10:21:01Z Martin Macha 2111 23562 /* */ 306826 wikitext text/x-wiki {{Riika | namma = Norgga gonagasriika<br />Kongeriket Norge<br />Kongeriket Noreg | en-namma = Norway | leavga = Flag of Norway.svg | vearjogovva = Coat of arms of Norway.svg | kárta = Europe-Norway.svg | stáhtahápmi = [[Vuođđolágalaš monarkiija]] | gonagas = [[Haakon VIII]] | oaiveministtar = [[Jonas Gahr Støre]] | viidodat = 385 207<ref name="kart">{{Cite web|url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|title=Arealstatistics for Norway 2020|publisher=Kartverket, mapping directory for Norway|year=2019|date=2019-12-20|accessdate=2020-03-08|language=no}}</ref> | čáhci = 6 % | olmmošlohku = 5 627 400<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref><small>(2026)</small> | populašuvdnačoahkkisvuohta = 14,6 | olmmošlogu lassáneapmi = 0,329 (2011) | iehčanasvuohta = [[geassemánu 7.]] b. [[1905]] | iehčanasvuođa dáhpáhusat = | valuhta = [[Norgga ruvdno]] | valuhtakoda = NOK | áigi = UTC+1 | geasseáigi = UTC+2 | nationálalávlla = «[[Ja, vi elsker dette landet]]»<br />[[File:Norway (National Anthem).ogg]] | nationálabeaivi = [[miessemánu 17.]] | motto = ''Alt for Norge'' | hdi = 0,966<ref name="UNDP2023">{{Cite web|url=https://hdr.undp.org/data-center/human-development-indexindicies/HDI|title=2022 Human Development Index Ranking|publisher=United Nations Development Programme|date=2023-03-13|accessdate=2024-03-16|language=en}}</ref> | hdi-sadji = 2 | hdi-jahki = 2022 | báb = 276 400 millejovnna USD | báb-sadji = 43 | báb-per-ássi = 59 100 USD | báb-jahki = 2010 | oanádus = NO | fievru = N | girdi = LN | guovlonummir = +47 }} '''Norga''' dahjege '''Norgga gonagasriika''' ([[Girjedárogiella|girjedárogillii]] ''Kongeriket Norge'', [[Ođđadárogiella|ođđadárogillii]] ''Kongeriket Noreg'') lea gonagasriika [[Davvi-Eurohpá]]s. Stáhta gullá [[Davviriikkat|Davviriikkaide]] ja [[Skandinávia]]i. Norggas lea eananrádji nuortan [[Ruoŧŧa|Ruoŧain]], lullin [[Suopma|Suomain]] ja Finnmárkku nuortaoasis maid [[Ruošša]]in. Norga lea Davviriikkaid goalmmádin stuorámus stáhta viidodaga ektui ja njealjádin stuorámus olmmošlogu ektui. Norga vuođđuduvvui guovtte álbmoga guvlui, dáža ja sámi álbmoga. Norgii gullet maid [[Svalbárda]], [[Jan Mayen]] ja [[Bjørnøya]]. Riikka oaivegávpot ja stuorámus gávpot lea [[Oslo]]. == Geografiija == [[Fiila:Norway-map.png|thumb|left|Norgga kárta]] Norggas oarjin lea [[Norggamearra]], lullin [[Skagerrak]] ja davvin [[Barentsmearra]]. Norgga oaivegávpot lea [[Oslo]] ja eará stuorra gávpogat leat [[Bergen]], [[Trondheim]], [[Stavanger]], [[Kristiansand]] ja [[Romsa]]. Norgga viidodat lea 323 802&nbsp;km². Várit leat váldooassi viidodagas. Norgga alimus várri lea [[Galdhøpiggen]]. == Historjá == Norga historjá ovtta riikan álggii sullii 100 jagi dássái, vaikko dálá Norgga guovllus lea orron olbmot juo guhká; muhtin báikkiin juo [[Jiekŋaáigi|jiekŋaáiggi]] nohkama rájes. Go Norggas leat ollu várit ja vuonat leat leamaš ollu unna olmmošjovkkožat ja olbmot eai leat sáhttán johtit ollu. == Politihkka == [[Fiila:Storting Spring 2016.JPG|200px|thumb|left|Stuorradiggi]] Norgga lea vuođđolágalaš monarkiija ja dien jođiheaddji lea [[Norgga Gonagas|gonagas]]. Dálá gonagas lea [[Harald V]]. Politihkalaš váldi gonagasas ii leat. Stuorámus váldi lea [[Stuorradiggi|Stuorradikkis]] (dárogillii ''Stortinget''). == Hálddahuslaš juohkin == === Fylkkat === Norga lea hálddahuslaččat juhkkojuvvon 11 fylkii. Dás lea listu fylkkain: *[[Romssa ja Finnmárkku fylka|Romsa ja Finnmárku]] * [[Nordlánda]] * [[Trøndelága]] * [[Møre ja Romsdal]] *[[Vestlándda fylka|Vestlánda]] * [[Rogalánda]] *[[Agdera fylka|Agder]] *[[Vestfoldda ja Telemárkku fylka|Vestfolda ja Telemárku]] *[[Vikena fylka|Viken]] *[[Innlandet fylka|Innlandet]] * [[Oslo]] === Gielddat ja gávpogat === Norgga dálá gielddahálddahusa ovttadat lea gielda dahje suohkan (dárogillii ''kommune''). Norggas leat dál (2020) 356 gieldda. == Ekonomiija == Norgga valuhta lea [[Norgga ruvdno]], mii juhkkojuvvo 100 evrii. Norgga ekonomiija váldooassi vuođđuduvvá olje- ja gássabuvttadeapmái ja guollebivdái. == Veahkadat == Golggotmánus 2019 Norggas ledje 5,3 miljovnna ássi. Jagis 2007 94,4 ássiin ledje norgalaččat, geaidda rehkenastojuvvojit mielde maiddái Norgga sullii 60 000 [[Sámit|sápmelačča]]. == Kultuvra == [[Fiila:Flag of Norway.svg|100px|thumb|right|Norgga leavga]] Dážaid nationála symbolat leat leavga, nationáladreassa ja nationálabeaivi. Máŋgasiin lea iežas guovllu nationáladreassa ja Norgga leavga. ===Unesco máilmmiárbelistu=== [[UNESCO máilmmiárbelistu|UNESCO máilmmiárbelisttus]] leat Norggas čuovvovaš gávcci [[máilmmiarbi|máilmmiárbesaji]].<ref>{{Neahttagáldu | čálli = | namma = World Heritage List {{g-se|Máilmmiárbelistu}}| čujuhus = http://whc.unesco.org/en/list/?search=&searchSites=&search_by_country=norway&region=&search_yearinscribed=&themes=&criteria_restrication=&type=&media=&order=country&description= | beaivemearri = | olggosaddi = UNESCO | čujuhuvvon = 29.03.2018| giella = {{en}}}}</ref> <gallery mode="packed"> Fiila:Bryggen, Bergen3.JPG|[[Bergen]]a [[Bergena Bryggen|Bryggen]] (1979) Fiila:Urnes,a.jpg|[[Urnesa stáhpegirku]] (1979) Fiila:Roros02.jpg|[[Plassje báktegávpot ja Circumferensa]] (1980) Fiila:RockCarvings in Alta.jpg|[[Áltá|Álttá]] [[Álttá báktedáidda|báktedáidda]] (1985) Fiila:Vegaoyan.jpg|[[Nordlánda|Nordlándda]] [[Vegasullot]] (2004) Fiila:Hammerfest, fuglenes, memoriale per l'arco geodetico di struve, misurato a partire da qui, colonna 02.jpg|[[Struve meridiánadávgi]] (2025) Fiila:The Seven Sisters, Geiranger Fjord, Norway.jpg|[[Geirangervuotna]] [[Møre ja Romsdal]]as (2005) Fiila:Fjord in Norway.jpg|[[Nærøyvuotna]] [[Sogn ja Fjordane]]s (2005) Fiila:VemorkHydroelectricPlant.jpg|[[Rjukan–Notodden industriijaguovlu]] (2015) </gallery> ==Gáldut== {{gáldut}} == Geahča maid == * [[Máilmme riikkat]] * [[Norgga gielddat]] * [[Norgga fylkkat]] {{WPiskkadeapmi}} {{Eurohpá}} {{NATO}} [[Kategoriija:Norga| ]] [[Kategoriija:Davviriikkat]] [[Kategoriija:Eurohpá riikkat]] [[Kategoriija:NATO]] rgia1wuufb874hl2a56undajj2h436n 0 1129 306825 306606 2026-08-31T00:28:34Z InternetArchiveBot 24064 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 306825 wikitext text/x-wiki {{WPiskkadeapmi}} {{Giella| namma = Davvisámegiella | iežas = davvisámegiella, sámegiella | kategoriija = [[Urálalaš gielat]] | kategoriija2 = [[Sámegielat]] | kategoriija3 = '''Davvisámegiella''' | guovlu = [[Ruoŧŧa]], [[Norga]], [[Suopma]] | vir = [[Anár]], [[Eanodat]], [[Soađegilli]], [[Ohcejohka]], [[Deanu gielda|Deatnu]], [[Gáivuotna]], [[Guovdageaidnu]], [[Kárášjohka]], [[Loabát]], [[Porsáŋgu]], [[Unjárga]] | mearri = sullii 30 000 | sadji = ii čuođi stuorámusa joavkkus | abc = láhten | gáhtten = [[Ruovttueatnan gielaid dutkanguovddáš]] | iso1 = se | iso2 = sme | iso3 = sme | sil = SME }} [[Fiila:WIKITONGUES-_Lene_and_B%C3%B8rre_speaking_Northern_Sami.webm|thumb|]] [[Fiila:Sami languages large 2.png|upright=1.25|right|thumb|Sámegielaid guovllut 1. [[lullisámegiella]] 2. [[ubmisámegiella]] 3. [[biđonsámegiella]] 4. [[julevsámegiella]] 5. [[davvisámegiella]] 6. [[nuortalašgiella]] 7. [[anárašgiella]] 8. [[gielddasámegiella]] 9. [[darjjesámegiella]]]] '''Davvisámegiella''' gullá [[sámegielat|sámegielaid]] oarjesámegielaid davvejovkui ovttas [[julevsámegiella|julev-]] ja [[bihtánsámegiella|bihtánsámegielain]]. Eará oarjesámegielat leat [[ubmisámegiella]] ja [[lullisámegiella]]. == Guovlu == Davvisámegiella hállojuvvo [[Ruoŧŧa|Ruoŧas]], [[Norga|Norggas]] ja [[Suopma|Suomas]]. == Alfabehta == ''Gč. maid [[Davvisámegiela alfabehta]]'' {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а a | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Á á á | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b be | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c ce | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Č č če | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d de | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Đ đ đje | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e e |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f eff | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g ge | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h ho | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j je | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k ko | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l ell | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m emm |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n enn | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŋ ŋ eŋŋ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p pe | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r err | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s ess | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Š š eš | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t te |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ŧ ŧ ŧe | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u u | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v ve | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z ez | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ž ž ež | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} == Davvisámegiela suopmanat == ''Gč. maid [[Davvisámegiela suopmanat]]'' == Jietnadatoahppa == === Diftoŋggat === [[Diftoŋga|Diftoŋggat]] leat guokte [[vokála]] maŋŋálagaid mat jietnaduvvojit ovttas. Davvisámegiela čállingielas gávdnojit njeallje diftoŋgga: '''ea, ie oa''' ja '''uo'''. [[Guovdageaidnu]]laččat dábálaččat jietnadit diftoŋggaid nugo dat leat čállojuvvon, muhto [[Kárášjohka|Kárášjogas]] '''ea''' gullo dego '''ie'''. [[Vuolle-Deatnu|Vuolle-Deanus]] '''ea''' gullo dego '''iä'''. Kárášjogas '''ie''' gullo dávjá dego '''e''', Vuolle-Deanus fas dego '''ea'''.<ref name=":0">Pope, Sárá, Eatnigiella 2.deaddileapmi, Davvi Girji o.s 1996</ref> '''oa''' gullo Kárášjogas dávjá dego '''uo''' ja Vuolle-Deanus '''oa''' gullo dego '''uo, uä''' dahje '''ue'''. Kárášjogas '''uo''' gullo dego '''ue'''. Vuolle-Deanus '''uo''' gullo dego '''uä'''.<ref name=":0" /> == Giellaoahppa == === Morfologiija === ''Gč. maid [[Davvisámegiela sojahanoahppu]]'' Davvisámegiela morfologiija dahje sojahanoahppu gieđahallá mo davvisámegiela sánit sojahuvvojit. == Sátnevuorká == == Čállingiella == [[Davvisámegiela ortografiija|Davvisámegiela čállinvuogi]] hutkin sáhttá dadjat [[Knud Leem]]a. Su čállinvuohki lei ráhkaduvvon Finnmárkku suopmaniid vuođul. Sámekonfereansa dohkkehii oktasaš čállingiela, man Sámi giellalávdegoddi evttohii [[1978]]:s. Davvisámegiela oktasaš ortografiija váldojuvvui atnui jagis [[1979]], go [[Norgga Girko- ja oahpahusdepartemeanta]] dohkkehii dan skuvlaatnui. == Historjá == == Girjjálašvuohta == === Bibliografiija === * [https://glottolog.org/resource/languoid/id/nort2671 Glottolog: Davvisámegiela gielladutkama bibilografiija] === Sátnegirjjit === * {{Girjegáldu | Čálli = Knud Leem | Jahki = 1756 | Namma = En Lappesk Nomenclator efter den Dialect, som bruges af Fjeld-Lapperne i Porsanger-Fjorden | www = https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/leem1756.pdf | Olggosaddinbáiki = København }} * {{Girjegáldu | Čálli = Knud Leem | Jahki = 1768 | Namma = Lexicon Lapponicum bipartitum, Lapponico – Danico – Latinum & Danico – Latino – Lapponicum, cum Indice Latino. Pars Prima Lapponico – Danico – Latina | Olggosaddinbáiki = København}} * Frette, Thor (1975): ''Norsk-samisk ordbok (Dárugiel-sámigiel sádnigir'ji)'', Universitetsforlaget. * {{Girjegáldu | Čálli = Jens Andreas Friis | Jahki = 1887 | Namma = Ordbog over det lappiske Sprog med latinsk og norsk Forklaring samt en Oversigt over Sprogets Grammatik | www = https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/friis1887.pdf }} * Nielsen, Konrad (1913): [http://fennougrica.kansalliskirjasto.fi/handle/10024/89820 Lappisches Wörterbuch nach den Dialekten von Polmak, Karasjok und Kautokeino]. Heft I. Lexica Societatis Fenno-Ugricae I. 1913. * Nielsen, Konrad (1932-1938): Lappisk ordbok Lapp dictionary (med Asbjørn Nesheim) * {{Girjegáldu | Čálli = Stockfleth, Nils Vibe | Jahki = 1852 | Namma = Norsk-lappisk Ordbog | www = https://runeberg.org/nolappordb }} === Grammatihkat ja artihkkalat grammatihka birra === * Friis, J. A. (1856). [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/friis1856lappiskgrammatik.pdf Lappisk Grammatik. Udarbeidet efter den finmarkiske Hoveddialekt eller Sproget, saaledes som det almindeligst tales i norsk Finmarken] * Nickel, Klaus Peter (1990). Samisk grammatikk. Oslo: Universitetsforlaget. * Nickel, Klaus Peter (1994). [https://web.archive.org/web/20210414145039/https://beta.nb.no/items/eaad24abe5ea19a27f8dccdff33abb7b%3Bpage%3D0%3BsearchText%3Dklaus%20peter%20nickel#?h=klaus%20peter%20nickel&c=0&cv=0&xywh=-1642%252C66%252C5965%252C4310 Samisk grammatikk]. Karasjok: Davvi girji. * Nielsen, Konrad (1926-1929): Lærebok i lappisk * Leem, Knud (1748). [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/leem1748.pdf En Lappisk Grammatica Efter den Dialect, som bruges af Field-Lapperne udi Porsanger-Fiorden] * Rask, Rasmus (1832). [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/rask1832v1.pdf Ræsonneret lappisk Sproglære efter den Sprogart, som bruges af Fjældlapperne i Porsangerfjorden i Finmarken. En Omarbejdelse af Prof. Knud Leems Lappiske Grammatica]. København. * Sammallahti, Pekka (1998). [http://www.nb.no/nbsok/nb/5b55ff641598c54e7895ef15adf236dc?index=1#0 The Saami languages. An introduction]. Karasjok: Davvi girji. * Stockfleth, N. V. (1840). [https://saamilinguistics.files.wordpress.com/2016/05/stockfleth1840grammatikietlapp00stoc.pdf Grammatik i det lappiske Sprog saaledes som det tales i norsk-Finmarken]. Förste Del. Bogstav- og Formlæren. (PDF). * Ylikoski, Jussi (2009). [http://www.sgr.fi/sust/sust257/sust257.html Non-finites in North Saami]. 257. Helsingfors: Mémoires de la Société Finno-Ougrienne. === Neahttásiiddut=== * [http://gtweb.uit.no/jorgal Dihtorjorgaleapmi davvisámegielas girjedárogillii] * [http://risten.no Sámi giellagálddu tearbmabánka] * [http://giellatekno.uit.no/oahpa/grammatihkka.sme.html Davvisámegiela gieallaoahppa neahtas] * [http://www.risten.no/bakgrunn/gram/sme/index_no.html Oanehis davvisámegiela gieallaoahppa neahtas] * [http://divvun.no Divvunprográmma davvisámegillii] * [http://giellatekno.uit.no Davvisámegiela giellaoahpalaš analysa] * [http://www.e-skuvla.no E-skuvla.no] * [http://sanit.oahpa.no/ Neahttadigisánit e-sátnegirji] ==Gáldut== {{Gáldut}} == Liŋkkat == * [https://web.archive.org/web/20070927075853/http://www.karasjok.kommune.no/documentarchive.aspx?Option=2&Areaid=79&title=Oppslagsverk+&maintitle= Dáro- ja davvisámegiel tearpmat] * [http://www.risten.no/bakgrunn/gram/sme/index_se.html Davvisámegiel grammatihkka.] * [http://giellatekno.uit.no/ Sámi giellateknologiija prošeakta] * [https://web.archive.org/web/20160213073827/http://kaino.kotus.fi/algu/ Sámegielaid etymologaš diehtovuođđu] * [https://web.archive.org/web/20140101113215/http://www.lohkan.no/ Sátnemeahccái] * [https://web.archive.org/web/20140109064512/http://www4.ur.se/gulahalan/ Gulahalan, sámegiela álgo- ja joatkkagurssa] * [https://satni.org/ Sámegielaid neahttasátnegirji] * [https://sanit.oahpa.no/ Neahttadigisánit] * [https://web.archive.org/web/20250809232955/https://satnegirji.skuolfi.org/ Suoma-Davvisáme-Suoma neahttasátnegirji] {{Urálalaš gielat}} [[Kategoriija:Davvisámegiella|*]] [[Kategoriija:Norgga gielat]] [[Kategoriija:Ovttaskas gielat]] [[Kategoriija:Suoma gielat]] [[Kategoriija:Ruoŧa gielat]] [[Kategoriija:Sámegielat]] aia0il0cf25bz225bb2mzvj4oc596ek