Wikipedia sewiki https://se.wikipedia.org/wiki/Port%C3%A1la:Ovdasiidu MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Media Erenoamáš Ságastallan Geavaheaddji Geavaheaddjeságastallan Wikipedia Wikipedia-ságastallan Fiila Fiilaságastallan MediaWiki MediaWiki-ságastallan Málle Málleságastallan Veahkki Veahkkeságastallan Kategoriija Kategoriijaságastallan Portála Portálaságastallan TimedText TimedText talk Modula Modulaságastallan Arrangement Arrangementsdiskusjon 0 8706 306831 299966 2026-09-05T10:01:47Z Martin Macha 2111 23562 /* */ 306831 wikitext text/x-wiki {{SDG}} [[File:Oslo palace1.jpg|thumb|Norgga sloahtta]] '''Norgga gonagas''' lea [[Norga|Norgga]] formála stádaoaivámuš ja doaimmaheaddjiválddi bajimus jođiheaddji. Duohtavuođas lea [[Ráđđehus]] geas lea dát váldi. Sis lea leamašan dát váldi dan rájes go uniovdna Ruoŧain botkejuvvui [[geassemánnu|geassemánu]] [[7. beaivvi]] [[1905]]:s. Go gonagas lea formála stádaoaivámuš, de ferte son čállit vuollái buot Ráđđehusa almmolaš mearrádusaid, maiddai gohčoduvvon gonagaslaš resolušuvnnat, ja dohkkehit lágaid maid Stuoradiggi lea meannudan. Dát dáhpahuvvá dábálaččat bearjadagaid fásta čoahkkimin, nammalassi Gonagas stádaráđis. Dehálaš njuolggadus Gonagasa válddi birra gávdno Vuođđolágas. Eanas páragráfain gos Gonagasas lea váldi, ferte dulkot dan guvlui ahte lea Ráđđehusas geas lea dat váldi. Soames njuolggadusat leat gonagasa iežas, ovdamearkkaide dego árbbi njuolggadusat ja Gonagasa geatnegasvuođa birra (geahča ovdamearkkaide §§4 ja 11). Gonagasas lea ollislaš immunitehta, vrg. §5. Ovdalašáiggi ledje dušše dievddut geat sáhtte árbet ruvnnu, muhto dát vierru rievdaduvvui go vuođđoláhka rievdaduvvui [[1990]]:is. Jus stádaoaivámuš lea nissonolmmoš, de lea son Dronnet, geas lea seammá vuoigatvuođat ja geatnegasvuođat nugo Gonagasas,Lága vuođul vrg .§3. Doahpa “Gonagas” adno ain eanas norgga lágain, dakko gokko sus lea earenoamáš váldi, nu go láhkaásahusa čállit dahje geasestit mearrádusa dihto gažaldagas. Dát oassi lea báhcan dan rájes go Gonagasas duođas lei doaibmiváldi [[Norga|Norggas]], [[1800]]-logus. Dán áiggi mii feret lohkát “Ráđđehus” dakko gokko čuožžu “Gonagas”. Dan válddi sáhttá juogadit, juoga mii dahkko eanas áiggi. Praktihkalaččat ferte lohkát “Gonagas” nu ahte lea váldi biddjo dan departementii masa dat lahka gullá. Dat lea eará láddje jus “Gonagas stádaráđis” lea adnon, – dakkár áššin lea ráđđehusas alddan doaimmaheaddjiváldi. Dáláš Norgga gonagas lea [[Haakon VIII]]. ==Opmodat== Máŋga opmodaga maid gonagas ja gonagasbearaš atnet, leat almmolaš opmodagat, muhto gonagas beassá daid atnit. *Det Kongelige Slott Oslos *Bygdø Kongsgård Oslos *Oscarshall Bygdøyas *Gamlehaugen Bergenis *Stiftsgården Trondheimas *Ledaal Stavangeris Gonagasbearrašis leat maiddai priváhta opmodagat. *Skaugum Askeris *Kongsseteren Voksenkollenis Oslos *Prinsehytta Sikkilsdalenas Jotunheimenis *Mågerø Tjømes Gonagas eaiggáda maiddái Kongeskipet “Norge” [[Kategoriija:Norgga gonagasviessu]] pe7ugptqntqgis1m6lsyrhkat9k32wa 0 19525 306830 297639 2026-09-05T07:35:07Z ~2026-47940-00 34500 add reference 306830 wikitext text/x-wiki [[Fiila:Insulin Application.jpg|250px|thumb|right|[[Insuliidnapeanna]], mainna bidjat insuliinna goruhii.]] '''Diabetes''' (''Diabetes mellitus'', maiddái gohčoduvvon '''sohkardávda''') lea dávda mas olbmo [[čoavječolgaráksá]] ii nagot ráhkadit doarvái [[insuliidna|insuliinna]] goruhii. Diabetesa mihtilmas dávdamearka lea alla varrasohkkar [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/fcp.13009]. == Tiippat == Diabetes dábálaččat juhkkojuvvo guovtti tiipii. Tiipa 1 ja tiipa 2. Tiipa 2 lea dábálaččat go tiipa 1. === Tiipa 1 === [[Tiipa 1 diabetes]]is goruda [[Immuvdnavuogádat|immunasystema]] dovdameahttun sivas bilida čoavječolgarávssá [[betasealla]]id mat ráhkadit insuliinna. Dalle insuliinna ferte addit goruhii cirggastagain, peannain dahje insuliidnapumppain. Suoma olbmot buohccájit eanemus máilmmis tiipa 1 diabetesii. === Tiipa 2 === [[Tiipa 2 diabetes]]a váttisvuohta lea ovddemustá [[insuliidnaresistensa]], mii dađistaga váibada čoavječolgarávssá dassážii go dilli lea seammá go tiipa 1, namalassii ahte čoavječolgaráksá ii nagot ráhkadit doarvái insuliinna go livččii dárbu. Dát kombinašuvdna, go čoavječolgaráksá váibagoahtá ja eará gođđosat mat dábálaččat vástidit insuliidnii šaddet resisteanttat, mielddisbuktá ahte tiipa 2 diabetes lea dávda mii váilevaš divššuin vearrána áiggi mielde. Tiipa 2 diabetes lea álbmotdávda mii lassána [[Davviriikkat|Davviriikkain]]. Earenoamážit [[Suopma|Suomas]] dávda lea viehka dábálaš. Olbmot geat gillájit tiipa 2 diabetesa leat várálaččat jápmit ovdal áiggi ja maiddái buohccát iešguđet lassedávddaide. Diabetes lea dutkansuorgi mii stuorru. Maŋemus jagiid [[dálkkas]]fitnodagat leat duddjon máŋga ođđa dálkasiid. Ja dađistaga lea maiddái dutkojuvvon movt daid dálkasiid galggašii geavahit divššus. Diabetes tiipa 2 lassána dálá servodagas. Servodaga alla gaskamearálaš ahki, unnán rumašlaš lihkadeapmi ja [[buoidun]] váikkuhit lassáneapmái. Tiipa 1 diabetes maiddái lassána, muhto mii dasa livččii sivvan lea eahpečielggas. == Dovdomearkkat == Diabetesa dábálaš dovdomearkkat leat goiku, váibbasvuohta ja gožžandárbu. == Geahča maid== * [https://www.youtube.com/watch?v=Cgo-pO02lhU Fáktát diabetesa birra 1] ja [https://www.youtube.com/watch?v=7TRVzVmE-QA 2] Norgga diabeteslihttu * [http://coahkis.com/wp-content/uploads/2018/11/Tunnetko_diabeteksen_saamenkielinen_nettiin.pdf Dovddatgo diabetesa? Teste iežat riskka buohccát tiippa 2 diabetesii] Suoma diabeteslihttu * [http://coahkis.com/wp-content/uploads/2017/12/Saamenkielinen_ruokaesite_diabetes.pdf Dovddatgo diabetesa? Tiippa 2 diabetesa biebmodillirávagirjjáš] Suoma diabeteslihttu * [http://coahkis.com/wp-content/uploads/2018/11/Saamenkielinen_tyypin_2_riskitesti.pdf Tiippa 2 diabetesa buohccánriskka árvvoštallanskovvi] Suoma diabeteslihttu [[Kategoriija:Diabetes| ]] nzoevh1m0a02vvudq618tt5splpk8u7