Wikipedia sewiki https://se.wikipedia.org/wiki/Port%C3%A1la:Ovdasiidu MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Erenoamáš Ságastallan Geavaheaddji Geavaheaddjeságastallan Wikipedia Wikipedia-ságastallan Fiila Fiilaságastallan MediaWiki MediaWiki-ságastallan Málle Málleságastallan Veahkki Veahkkeságastallan Kategoriija Kategoriijaságastallan Portála Portálaságastallan TimedText TimedText talk Modula Modulaságastallan Arrangement Arrangementsdiskusjon 0 999 307417 307408 2026-10-13T00:29:07Z InternetArchiveBot 24064 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 307417 wikitext text/x-wiki {{Gieldadieđut, Suopma | namma = Helsset | vearjogovva = Helsinki.vaakuna.svg | kárta = Helsinki.sijainti.suomi.2009.svg | leatna = [[Lulli-Suoma leatna]] | eanangoddi= [[Uusimaa eanangoddi]] | guovlogielda = [[Helssega guovlogielda]] | vuođđudanjahki = 1550<ref name="Suom.paikannimi"/> | hálddahusguovddáš = | viidodat = 715,47 (214,58) <ref name="pinta-ala2026"/> | olmmošlohku = 694 392 | olmmošlogujahki = 31.12.2025<ref name="kuntal-as.luku"/> | giella = [[suomagiella]] (73,4 %)<br />[[ruoŧagiella]] (5,4 %)<!-- per fiwiki--> | url = www.hel.fi | gielddahoavda = Daniel Sazonov <ref name="johto"/><ref name="hel.fi-2.12.2025"/> | eará = }} [[Fiila:Helsinki 25.01464E 60.23290N.jpg|thumb|Satellihttagovva Helssegis]] [[Fiila:HelsinkiMontage NoEffects.jpg|thumb]] '''Helsset''' ({{g-fi|Helsinki}}, {{g-sv|Helsingfors}}) lea [[Suopma|Suoma]] oaivegávpot.<ref name="Suom.paikannimi"/><ref name="kuntal-perus"/> Dan rádjegielddat leat [[Espoo]], [[Vantaa]] ja [[Sipoo]].<ref name="kuntal-perus"/> == Gilit == * Eteläinen suurpiiri: 1. Kruununhaka | 2. Kluuvi | 3. Kaartinkaupunki | 4. Kamppi | 5. Punavuori | 6. Eira | 7. Ullanlinna | 8. Katajanokka | 9. Kaivopuisto | 13. Etu-Töölö | 14. Taka-Töölö | 20. Länsisatama (Ruoholahti; Salmisaari; Lapinlahti; Jätkäsaari; Hernesaari) | 31. Lauttasaari (Kotkavuori; Vattuniemi; Myllykallio; Koivusaari) | 52. Suomenlinna * Läntinen suurpiiri: 15. Meilahti | 16. Ruskeasuo (Vanha Ruskeasuo; Pikku Huopalahti) | 18. Laakso | 29. Haaga (Etelä-Haaga; Kivihaka; Pohjois-Haaga; Lassila) | 30. Munkkiniemi (Vanha Munkkiniemi; Kuusisaari; Lehtisaari; Munkkivuori; Niemenmäki; Talinranta) | 32. Konala | 33. Kaarela (Kannelmäki; Maununneva; Malminkartano; Hakuninmaa; Kuninkaantammi; Honkasuo) | 46. Pitäjänmäki (Pajamäki; Tali; Reimarla; Marttila; Pitäjänmäen yritysalue) * Keskinen suurpiiri: 10. Sörnäinen (Vilhonvuori; Kalasatama; Sompasaari; Hanasaari) | 11. Kallio (Siltasaari; Linjat; Torkkelinmäki) | 12. Alppiharju (Harju; Alppila) | 17. Pasila (Länsi-Pasila; Pohjois-Pasila; Itä-Pasila; Keski-Pasila) | 21. Hermanni (Hermanninmäki; Hermanninranta; Kyläsaari) | 22. Vallila | 23. Toukola (Toukola; Arabianranta) | 24. Kumpula | 25. Käpylä | 26. Koskela | 27. Vanhakaupunki * Pohjoinen suurpiiri: 28. Oulunkylä (Pirkkola; Maunula; Metsälä; Patola; Veräjämäki; Maunulanpuisto; Veräjälaakso) | 34. Pakila (Länsi-Pakila; Itä-Pakila) | 35. Tuomarinkylä (Paloheinä; Torpparinmäki; Tuomarinkartano; Haltiala) * Koillinen suurpiiri: 36. Viikki (Viikinranta; Latokartano; Viikin tiedepuisto; Viikinmäki) | 37. Pukinmäki | 38. Malmi (Ylä-Malmi; Ala-Malmi; Pihlajamäki; Tattariharju; Malmin lentokenttä; Pihlajisto) | 39. Tapaninkylä (Tapaninvainio; Tapanila) | 40. Suutarila (Siltamäki; Tapulikaupunki; Töyrynummi) | 41. Suurmetsä (Puistola; Heikinlaakso; Tattarisuo; Alppikylä; Jakomäki) * Kaakkoinen suurpiiri: 19. Mustikkamaa–Korkeasaari | 42. Kulosaari | 43. Herttoniemi (Länsi-Herttoniemi; Roihuvuori; Herttoniemen yritysalue; Herttoniemenranta) | 44. Tammisalo | 48. Vartiosaari | 49. Laajasalo (Yliskylä; Jollas; Tullisaari; Kruunuvuorenranta; Hevossalmi) | 50. Villinki | 51. Santahamina | 53. Ulkosaaret (Länsisaaret; Itäsaaret; Aluemeri) * Itäinen suurpiiri: 45. Vartiokylä (Vartioharju; Puotila; Puotinharju; Myllypuro; Marjaniemi; Roihupellon teollisuusalue; Itäkeskus) | 47. Mellunkylä (Kontula; Vesala; Mellunmäki; Kivikko; Kurkimäki) | 54. Vuosaari (Keski-Vuosaari; Nordsjön kartano; Uutela; Meri-Rastila; Kallahti; Aurinkolahti; Rastila; Niinisaari; Mustavuori) * Östersundomin suurpiiri: 55. Östersundom | 56. Salmenkallio | 57. Talosaari | 58. Karhusaari | 59. Ultuna (Landbo, Puroniitty) == Historjá == [[Ruoŧŧa|Ruoŧa]] gonagas vuođđudii Helssega jagis [[1550]].<ref name="Suom.paikannimi"/> [[1700-lohku (jahkečuohti)|1700-logus]] huksejuvvui Helssega ovdii ladni ([[suomagiella|suomagillii]] ''Suomenlinna'', [[ruoŧagiella|ruoŧagillii]] ''Sveaborg'') vuoi sáhttet bealuštit iežaset [[Ruošša]] vuostá. Helsset válljejuvvui oaivegávpogin jagis [[1812]] dan maŋŋá go Suomas lei boahtán oassi Ruošša keaisárriikka. Helssegis šattai Suoma dásseválddi oaivegávpot jagis [[1917]]. == Viidodat ja dálkkádat == Viidodat oktiibuot 686&nbsp;km²<br /> Eananviidodat 186&nbsp;km²<br /> Mearraviidodat 500&nbsp;km²<br /> Jagi gaskaárvosaš temperatuvra (2003) + 5,6&nbsp;°C<br /> Lieggasamos mánotbadji, suoidnemánnu, gaskaárvosaš temperatuvra + 17,2&nbsp;°C<br /> Čoaskámus mánotbadji, [[guovvamánnu]], gaskaárvosaš temperatuvra - 4,9&nbsp;°C == Gáldut == {{Gáldut| * <ref name="Suom.paikannimi">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | namma =Suomalainen paikannimikirja. Kuvallinen pdf-julkaisu, s. 75-76: Helsinki | čálli = | beaivemearri =2019 (alkup. 2007) | olggosaddi =Kotimaisten kielten tutkimuskeskus, kotus.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} <!--| arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25--> | arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25}}</ref> * <ref name="pinta-ala2026">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download | namma =Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 | beaivemearri =1.1.2026 | olggosaddi =Maanmittauslaitos, maanmittauslaitos.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-as.luku">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/sites/default/files/media/file/Kuntajaot-ja-asukasluvut-kunnittain-1997-2026.xlsx | namma =Kuntajaot ja asukasluvut kunnittain 1997-2026 | beaivemearri =31.12.2025 | olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-perus">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/kunnat/helsinki | namma = Kuntien yhteystiedot ja vaakunat: Helsinki| beaivemearri = | olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="johto">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.hel.fi/fi/paatoksenteko-ja-hallinto/kaupungin-organisaatio/kaupungin-johtoryhma | namma =Kaupungin johtoryhmä| olggosaddi =Helsingin kaupunki, hel.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="hel.fi-2.12.2025">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.hel.fi/fi/uutiset/pormestari-daniel-sazonov-elamamme-on-naapurustossa-johon-kiinnitymme | namma =Pormestari Daniel Sazonov: "Elämämme on naapurustossa, johon kiinnitymme” | čálli = | beaivemearri =2.12.2025 | olggosaddi =Helsingin kaupunki, hel.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> }} == Liŋkkat == {{Commonscat}} * [http://www.hel.fi/ Helssega gávpoga siiddut] * [http://www.helsinki.fi/ Helssega siiddut] [[Kategoriija:Helsset]] [[Kategoriija:Suoma gávpogat]] [[Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat]] [[Kategoriija:Lulli-Suoma leatna]] {{Incubatorleaŋka | sma = Helsinki | smj = Helsinki | smn = Helsig | fkv = Helsinki }} n85o8tz01emwkmxm1vbuv9ll1lvc4f2 0 1573 307411 301211 2026-10-12T13:05:32Z Paju 16067 + updates + photogallery + references 307411 wikitext text/x-wiki {{Gieldadieđut, Suopma | namma=Eanodat<br>Enontekiö | vearjogovva=Enontekiö.vaakuna.svg | kárta=Enontekiö sijainti Suomi.svg | eanangoddi=[[Lappi eanangoddi]] | guovlogielda=[[Duottar-Lappi guovlogielda]] | vuođđudanjahki= 1877 | hálddahusguovddáš=[[Heahttá]] | viidodat=8&nbsp;391,33 (7 968,86) <ref name="pinta-ala2026"/> | olmmošlohku=1&nbsp;769 | olmmošlogujahki= 31.12.2025<ref name="kuntal-as.luku"/> | giella=[[Suomagiella]]<ref name="kuntal-perus"/><br>[[Davvisámegiella]] | gielddahoavda=Eero Ylitalo<ref name="johto"/> }} '''Eanodat'''<ref name="Suom.paikannimi"/> ([[anárašgiella|anárašgillii]] ''Iänudâh'', [[suomagiella|suomagillii]] ''Enontekiö'', [[ruoŧagiella|ruoŧagillii]] ''Enontekis'') lea gielda [[Lappi eanangoddi|Lappi eanangottis]], [[Suopma|Suomas]].<ref name="kuntal-perus"/><ref name="Suom.paikannimi"/> Eanodaga rádjegielddat leat Suoma bealde [[Muoná]], [[Gihttel]] ja [[Anár]],<ref name="kuntal-perus"/> [[Norga|Norggas]] [[Guovdageaidnu]], [[Ráisa]], [[Gáivuotna]] ja [[Omasvuotna]] ja [[Ruoŧŧa|Ruoŧas]] ges [[Girona gielda]]. Gielddas leat sullii 2&nbsp;000 ássi: 1&nbsp;769 (2025)<ref name="kuntal-as.luku"/>. Gieldda ássiin 85,0 proseanttas lea eatnigiella suomagiella ja 10,2 proseanttas [[davvisámegiella|sámegiella]] (2025).<!-- per fiwiki--> Gieldda viidodat lea 8&nbsp;391,33&nbsp;km², mas 422,47&nbsp;km² leat <ref name="pinta-ala2026"/>. Populašuvdnačoahkkisvuohta lea 0,21 ássi/km². Eanodagas leat buot Suoma duoddarat mat leat badjel 1000 mehtera. <gallery heights=140px mode=packed> Fiila:Enontekiön virastotalo.jpg| Fiila:Eanodaga Girku.jpg|thumb|left|[[Eanodat girku]]. Hetan koulukeskus.jpg|Heahtá oktanas vuođđoskuvla. Enontekiön kirjasto.jpg|Girjerádju. Lake Kilpisjärvi in Enontekiö, Lapland, Finland, 2021 September.jpg|Gilbbesjávri. </gallery> == Dovddus eanodatlaččat == * [[Anni-Kristiina Juuso]] * [[Yrjö Kokko]] * [[Nils-Aslak Valkeapää]] * [[Wimme Saari]] * [[Aslak Juuso]] * [[Klemetti Näkkäläjärvi]] == Gáldut == {{Gáldut| * <ref name="Suom.paikannimi">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | namma =Suomalainen paikannimikirja. Kuvallinen pdf-julkaisu, s. 48: Enontekiö | beaivemearri =2019 (alkup. 2007) | olggosaddi =Kotimaisten kielten tutkimuskeskus, kotus.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} <!--| arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25-->}}</ref> * <ref name="pinta-ala2026">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download | namma =Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 | beaivemearri =1.1.2026 | olggosaddi =Maanmittauslaitos, maanmittauslaitos.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-as.luku">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/sites/default/files/media/file/Kuntajaot-ja-asukasluvut-kunnittain-1997-2026.xlsx | namma =Kuntajaot ja asukasluvut kunnittain 1997-2026 | beaivemearri =31.12.2025 | olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-perus">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/kunnat/enontekio | namma = Kuntien yhteystiedot ja vaakunat: Enontekiö| olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="johto">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://enontekio.fi/fi/ajankohtaista/uutiset/enontekion-kunnanjohtajaksi-on-valittu-kunnallisneuvos-eero-ylitalo | namma =Enontekiön kunnanjohtajaksi on valittu kunnallisneuvos Eero Ylitalo| beaivemearri =22.11.2025| olggosaddi =enontekio.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> }} == Liŋkkat == {{Commonscat|Enontekiö|Eanodat}} {{Lappi gielddat}} [[Kategoriija:Eanodat| ]] qklevrulmpxvo2w1a5d66namczpr9hm 307415 307411 2026-10-13T00:10:55Z InternetArchiveBot 24064 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 307415 wikitext text/x-wiki {{Gieldadieđut, Suopma | namma=Eanodat<br>Enontekiö | vearjogovva=Enontekiö.vaakuna.svg | kárta=Enontekiö sijainti Suomi.svg | eanangoddi=[[Lappi eanangoddi]] | guovlogielda=[[Duottar-Lappi guovlogielda]] | vuođđudanjahki= 1877 | hálddahusguovddáš=[[Heahttá]] | viidodat=8&nbsp;391,33 (7 968,86) <ref name="pinta-ala2026"/> | olmmošlohku=1&nbsp;769 | olmmošlogujahki= 31.12.2025<ref name="kuntal-as.luku"/> | giella=[[Suomagiella]]<ref name="kuntal-perus"/><br>[[Davvisámegiella]] | gielddahoavda=Eero Ylitalo<ref name="johto"/> }} '''Eanodat'''<ref name="Suom.paikannimi"/> ([[anárašgiella|anárašgillii]] ''Iänudâh'', [[suomagiella|suomagillii]] ''Enontekiö'', [[ruoŧagiella|ruoŧagillii]] ''Enontekis'') lea gielda [[Lappi eanangoddi|Lappi eanangottis]], [[Suopma|Suomas]].<ref name="kuntal-perus"/><ref name="Suom.paikannimi"/> Eanodaga rádjegielddat leat Suoma bealde [[Muoná]], [[Gihttel]] ja [[Anár]],<ref name="kuntal-perus"/> [[Norga|Norggas]] [[Guovdageaidnu]], [[Ráisa]], [[Gáivuotna]] ja [[Omasvuotna]] ja [[Ruoŧŧa|Ruoŧas]] ges [[Girona gielda]]. Gielddas leat sullii 2&nbsp;000 ássi: 1&nbsp;769 (2025)<ref name="kuntal-as.luku"/>. Gieldda ássiin 85,0 proseanttas lea eatnigiella suomagiella ja 10,2 proseanttas [[davvisámegiella|sámegiella]] (2025).<!-- per fiwiki--> Gieldda viidodat lea 8&nbsp;391,33&nbsp;km², mas 422,47&nbsp;km² leat <ref name="pinta-ala2026"/>. Populašuvdnačoahkkisvuohta lea 0,21 ássi/km². Eanodagas leat buot Suoma duoddarat mat leat badjel 1000 mehtera. <gallery heights=140px mode=packed> Fiila:Enontekiön virastotalo.jpg| Fiila:Eanodaga Girku.jpg|thumb|left|[[Eanodat girku]]. Hetan koulukeskus.jpg|Heahtá oktanas vuođđoskuvla. Enontekiön kirjasto.jpg|Girjerádju. Lake Kilpisjärvi in Enontekiö, Lapland, Finland, 2021 September.jpg|Gilbbesjávri. </gallery> == Dovddus eanodatlaččat == * [[Anni-Kristiina Juuso]] * [[Yrjö Kokko]] * [[Nils-Aslak Valkeapää]] * [[Wimme Saari]] * [[Aslak Juuso]] * [[Klemetti Näkkäläjärvi]] == Gáldut == {{Gáldut| * <ref name="Suom.paikannimi">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | namma =Suomalainen paikannimikirja. Kuvallinen pdf-julkaisu, s. 48: Enontekiö | beaivemearri =2019 (alkup. 2007) | olggosaddi =Kotimaisten kielten tutkimuskeskus, kotus.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} <!--| arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25--> | arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25}}</ref> * <ref name="pinta-ala2026">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download | namma =Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 | beaivemearri =1.1.2026 | olggosaddi =Maanmittauslaitos, maanmittauslaitos.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-as.luku">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/sites/default/files/media/file/Kuntajaot-ja-asukasluvut-kunnittain-1997-2026.xlsx | namma =Kuntajaot ja asukasluvut kunnittain 1997-2026 | beaivemearri =31.12.2025 | olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-perus">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/kunnat/enontekio | namma = Kuntien yhteystiedot ja vaakunat: Enontekiö| olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="johto">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://enontekio.fi/fi/ajankohtaista/uutiset/enontekion-kunnanjohtajaksi-on-valittu-kunnallisneuvos-eero-ylitalo | namma =Enontekiön kunnanjohtajaksi on valittu kunnallisneuvos Eero Ylitalo| beaivemearri =22.11.2025| olggosaddi =enontekio.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> }} == Liŋkkat == {{Commonscat|Enontekiö|Eanodat}} {{Lappi gielddat}} [[Kategoriija:Eanodat| ]] ravgg0kgxlqlxkibi8gokwqrselpynk 0 3399 307412 306732 2026-10-12T13:41:15Z Paju 16067 + name also in minory language meängiella+ first reference with updated population + gallery with 2 photos 307412 wikitext text/x-wiki {{WPiskkadeapmi}} {{SDG}} {| style="border: 1px solid #ccc; float: right; padding: 0.2em; margin: 0 0 1em 1em;min-width:240px; max-width:40%;" ! style="background-color: #e7dcc3;" colspan="2" | <span style="font-size:large;">'''Giron – Kiruna'''</span> |----- colspan="2" | style="text-align: center; padding: 1em;" | [[File:Kiruna vapen.svg|60px]] | style="text-align: center; padding: 1em;" | [[File:Kiruna Municipality in Norrbotten County.png|100px]] |----- ! colspan="2" style="background-color: #e7dcc3;" | Vuođđodieđut |----- | [[Leatna]]: || [[Norrbottena leatna]] |----- | [[Hálddahusguovddáš]]: || |----- | [[Viidodat]]: || 20 714,66&nbsp;km² |----- | [[Olmmošlohku]]: || 22 402 ''<small>(2025)</small>''<ref name="kommunatlas.se"/> |----- | [[Virggálaš giella]]: || |----- | Webbasiiddut: || [https://web.archive.org/web/20061214015503/http://www.mittkiruna.se/ www.kiruna.se] |----- ! colspan="2" style="background-color: #e7dcc3;" | Politihkka |----- | [[Sátnejođiheaddji]]: || () ''<small>()</small>'' |----- | |----- |} '''Girona gielda''' ({{g-sv|Kiruna kommun}}, {{g-fi|Kiirunan kunta}}, [[meängiella]]: ''Kirunan kunta'') lea gávpotgielda Davvi-[[Ruoŧŧa|Ruoŧas]] [[Norrbottena leatna|Norrbottena leanas]].<ref name="kommunatlas.se"/> ==Čoahkkebáikkit== Girona gielddas leat njeallje [[čoahkkebáiki|čoahkkebáikki]]: {| class="wikitable" ! # !! Čoahkkebáiki !! Ássit |- | 1 || '''[[Giron]]''' || align="right" | 18 154 |- | 2 || [[Vittangi]] || align="right" | 789 |- | 3 || [[Jukkasjärvi]] || align="right" | 519 |- | 4 || [[Svappavaara]] || align="right" | 394 |- | 5 || [[Kuttainen]] || align="right" | 364 |- | 6 || [[Karesuando]] || align="right" | 313 |- | 7 || [[Övre Soppero]] || align="right" | 220 |} <gallery heights=140px mode=packed> Fiila:Kiruna in Winter.jpg|Girona (2019). Fiila:Kiruna Stadshus with snow 2026-01-10 04.jpg| </gallery> == Gáldut == {{Gáldut| * <ref name="kommunatlas.se">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kommunatlas.se/kommun/kiruna/ | namma =Kiruna kommun — 22 402 invånare 2025 | beaivemearri = 2025| olggosaddi =kommunatlas.se | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{sv}} }}</ref> }} == Liŋkkat == * [https://web.archive.org/web/20090118105853/http://kiruna.se/start_en.html www.kiruna.se] {{Norrbottena leana gielddat}} [[Kategoriija:Norrbottena leana gielddat]] 77ao12k0nttfmtitlib6v4u07t5cj0o 307413 307412 2026-10-12T13:42:34Z Paju 16067 f 307413 wikitext text/x-wiki {{WPiskkadeapmi}} {{SDG}} {| style="border: 1px solid #ccc; float: right; padding: 0.2em; margin: 0 0 1em 1em;min-width:240px; max-width:40%;" ! style="background-color: #e7dcc3;" colspan="2" | <span style="font-size:large;">'''Giron – Kiruna'''</span> |----- colspan="2" | style="text-align: center; padding: 1em;" | [[File:Kiruna vapen.svg|60px]] | style="text-align: center; padding: 1em;" | [[File:Kiruna Municipality in Norrbotten County.png|100px]] |----- ! colspan="2" style="background-color: #e7dcc3;" | Vuođđodieđut |----- | [[Leatna]]: || [[Norrbottena leatna]] |----- | [[Hálddahusguovddáš]]: || |----- | [[Viidodat]]: || 20 714,66&nbsp;km² |----- | [[Olmmošlohku]]: || 22 402 ''<small>(2025)</small>''<ref name="kommunatlas.se"/> |----- | [[Virggálaš giella]]: || |----- | Webbasiiddut: || [https://web.archive.org/web/20061214015503/http://www.mittkiruna.se/ www.kiruna.se] |----- ! colspan="2" style="background-color: #e7dcc3;" | Politihkka |----- | [[Sátnejođiheaddji]]: || () ''<small>()</small>'' |----- | |----- |} '''Girona gielda''' ({{g-sv|Kiruna kommun}}, {{g-fi|Kiirunan kunta}}, [[meängiella|meängillii]]: ''Kirunan kunta'') lea gávpotgielda Davvi-[[Ruoŧŧa|Ruoŧas]] [[Norrbottena leatna|Norrbottena leanas]].<ref name="kommunatlas.se"/> ==Čoahkkebáikkit== Girona gielddas leat njeallje [[čoahkkebáiki|čoahkkebáikki]]: {| class="wikitable" ! # !! Čoahkkebáiki !! Ássit |- | 1 || '''[[Giron]]''' || align="right" | 18 154 |- | 2 || [[Vittangi]] || align="right" | 789 |- | 3 || [[Jukkasjärvi]] || align="right" | 519 |- | 4 || [[Svappavaara]] || align="right" | 394 |- | 5 || [[Kuttainen]] || align="right" | 364 |- | 6 || [[Karesuando]] || align="right" | 313 |- | 7 || [[Övre Soppero]] || align="right" | 220 |} <gallery heights=140px mode=packed> Fiila:Kiruna in Winter.jpg|Girona (2019). Fiila:Kiruna Stadshus with snow 2026-01-10 04.jpg| </gallery> == Gáldut == {{Gáldut| * <ref name="kommunatlas.se">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kommunatlas.se/kommun/kiruna/ | namma =Kiruna kommun — 22 402 invånare 2025 | beaivemearri = 2025| olggosaddi =kommunatlas.se | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{sv}} }}</ref> }} == Liŋkkat == * [https://web.archive.org/web/20090118105853/http://kiruna.se/start_en.html www.kiruna.se] {{Norrbottena leana gielddat}} [[Kategoriija:Norrbottena leana gielddat]] f4vazgy7mj818vs1yqlejxkytzbaqmu 0 3540 307418 307339 2026-10-13T00:38:51Z InternetArchiveBot 24064 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 307418 wikitext text/x-wiki {{SDG}} {{Gieldadieđut, Suopma | namma = Kajaani | vearjogovva = Kajaani.vaakuna.svg | kárta = Kajaani sijainti Suomi.svg | leatna = [[Oulu leatna]] | eanangoddi= [[Kainuu eanangoddi]] | guovlogielda = [[Kajaani guovlogielda]] | vuođđudanjahki = 1651<ref name="Suom.paikannimi"/> | hálddahusguovddáš = | viidodat = 2 263,82<ref name="pinta-ala2026"/> | olmmošlohku = 36 370 | olmmošlogujahki = 31.12.2025<ref name="kuntal-as.luku"/> | giella = [[suomagiella]]<ref name="kuntal-perus"/> | url = www.kajaani.fi | gielddahoavda = Terho Savolainen <ref name="johto"/><ref name="yle.fi-24.6.2026"/> | eará = }} [[Fiila:Kajaani Raatihuone 20090116.JPG|thumb|left|<!--Kajaanin raatihuone-->]] '''Kajaani''' ({{g-sv|Kajana}}) lea gávpot [[Kainuu eanangoddi|Kainuu eanangottis]], [[Suopma|Suomas]]. Kajaani rádjegielddat leat [[Paltamo]], [[Pyhäntä]], [[Siikalatva]], [[Sonkajärvi]], [[Sotkamo]], [[Vaala]] ja [[Vieremä]].<ref name="kuntal-perus"/> == Gáldut == {{Gáldut| * <ref name="Suom.paikannimi">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | namma =Suomalainen paikannimikirja. Kuvallinen pdf-julkaisu, s. 124: Kajaani | čálli = | beaivemearri =2019 (alkup. 2007) | olggosaddi =Kotimaisten kielten tutkimuskeskus, kotus.fi | čujuhuvvon =7.10.2026 | giella ={{fi}} <!--| arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25--> | arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25}}</ref> * <ref name="pinta-ala2026">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download | namma =Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 | beaivemearri =1.1.2026 | olggosaddi =Maanmittauslaitos, maanmittauslaitos.fi | čujuhuvvon =7.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-as.luku">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/sites/default/files/media/file/Kuntajaot-ja-asukasluvut-kunnittain-1997-2026.xlsx | namma =Kuntajaot ja asukasluvut kunnittain 1997-2026 | beaivemearri =31.12.2025 | olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =7.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-perus">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/municipalities-all?name=kajaani | namma = Kuntien yhteystiedot ja vaakunat: Kajaani | beaivemearri = | olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =7.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="johto">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://kajaani.fi/kaupunki-ja-hallinto/organisaatio/ | namma =Organisaatio | čálli =| beaivemearri =| olggosaddi =Kajaanin kaupunki, kajaani.fi | čujuhuvvon =9.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="yle.fi-24.6.2026">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://yle.fi/a/74-20233199 | namma =Kajaanin uudeksi kaupunginjohtajaksi on valittu Iisalmen elinkeinojohtaja Terho Savolainen | čálli =Reeta Hytönen| beaivemearri =24.6.2026| olggosaddi =Yleisradio, yle.fi | čujuhuvvon =9.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> }} == Liŋkkat == {{Commonscat}} {{Kainuu gielddat}} [[Kategoriija:Oulu leatna]] [[Kategoriija:Kainuu eanangoddi]] [[Kategoriija:Suoma gávpogat]] lmnufi9tk6ovvv6o072584lobo81pwm 0 3727 307422 307409 2026-10-13T01:24:58Z InternetArchiveBot 24064 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 307422 wikitext text/x-wiki {{SDG}} {{Gieldadieđut, Suopma | namma = Tampere | vearjogovva = Tampere.vaakuna.svg | kárta = Tampere sijainti Suomi.svg | leatna = [[Oarje-Suoma leatna]] | eanangoddi= [[Pirkanmaa eanangoddi]] | guovlogielda = [[Tampere guovlugielda]] | vuođđudanjahki = [[1779]]<ref name="Suom.paikannimi"/> | hálddahusguovddáš = | viidodat = 690,71 (526,16)<ref name="pinta-ala2026"/> | olmmošlohku = 263 337 | olmmošlogujahki = 31.12.2025<ref name="kuntal-as.luku"/> | giella = [[suomagiella]]<ref name="kuntal-perus"/> | url = www.tampere.fi | gielddahoavda = Ilmari Nurminen <ref name="johto"/><ref name="yle.fi-14.4.2025"/> | eará = }} [[Fiila:Tampella Koskenniska Tampere.JPG|thumb|Tampere]] '''Tampere''' lea [[Suopma|Suoma]] ({{g-sv|Tammerfors}}) gávpot [[Pirkanmaa eanangoddi|Pirkanmaa]] eanangottis.<ref name="kuntal-perus"/><ref name="Suom.paikannimi"/> Dan rádjegielddat leat [[Kangasala]], [[Lempäälä]], [[Nokia (gávpot)|Nokia]], [[Orivesi]], [[Pirkkala]], [[Ruovesi]] ja [[Ylöjärvi]].<ref name="kuntal-perus"/> == Gilit == Aito, Härmä, Herva, Iides, Kämmen, Kauka, Keskusta, Koivisto, Leino, Lentävä, Liela, Messu, Peltoo, Pispala, Raho, Sampo, Tasa, Terä, Tesoma == Gáldut == {{Gáldut| * <ref name="Suom.paikannimi">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | namma =Suomalainen paikannimikirja. Kuvallinen pdf-julkaisu, s. 445: Tampere | čálli = | beaivemearri =2019 (alkup. 2007) | olggosaddi =Kotimaisten kielten tutkimuskeskus, kotus.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} <!--| arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25--> | arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25}}</ref> * <ref name="pinta-ala2026">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download | namma =Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 | beaivemearri =1.1.2026 | olggosaddi =Maanmittauslaitos, maanmittauslaitos.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-as.luku">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/sites/default/files/media/file/Kuntajaot-ja-asukasluvut-kunnittain-1997-2026.xlsx | namma =Kuntajaot ja asukasluvut kunnittain 1997-2026 | beaivemearri =31.12.2025 | olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-perus">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/kunnat/tampere | namma = Kuntien yhteystiedot ja vaakunat: Tampere| olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="johto">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.tampere.fi/kaupunki-ja-paatoksenteko/organisaatio/pormestarimalli/pormestari-ilmari-nurminen | namma =Pormestari Ilmari Nurminen| olggosaddi =Tampereen kaupunki, tampere.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="yle.fi-14.4.2025">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://yle.fi/a/74-20155931 | namma =34-vuotias Ilmari Nurminen johtaa pian Tamperetta – tällainen hän on | čálli =Lauri Rautavuori| beaivemearri =14.4.2025 | olggosaddi = yle.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> }} == Liŋkkat == {{Commonscat}} {{Pirkanmaa eanangotti gielddat}} [[Kategoriija:Oarje-Suoma leatna]] [[Kategoriija:Suoma gávpogat]] hyw3qyd0fi8b0opsn762dhixqrzpq70 0 3769 307416 307407 2026-10-13T00:13:21Z InternetArchiveBot 24064 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 307416 wikitext text/x-wiki {{SDG}} {{Gieldadieđut, Suopma | namma = Espoo | vearjogovva = Espoo.vaakuna.svg | kárta = Espoo sijainti Suomi.svg | leatna = [[Lulli-Suoma leatna]] | eanangoddi= [[Uusimaa eanangoddi]] | guovlogielda = [[Helssega guovlogielda]] | vuođđudanjahki = 1458 | hálddahusguovddáš = | viidodat = 528,03 (312,88)<ref name="pinta-ala2026"/> | olmmošlohku = 325 716 | olmmošlogujahki = 31.12.2025<ref name="kuntal-as.luku"/> | giella = [[suomagiella]] (68,0 %)</br>[[ruoŧagiella]] (6,2 %)<!-- per fiwiki, 2025--> | url = www.espoo.fi | gielddahoavda =Kai Mykkänen <ref name="johto"/><ref name="is.fi-21.10.2024"/> | eará = }} [[Fiila:Espoo Montage 1.jpg|thumb|]] '''Espoo''' ({{g-sv|Esbo}}) lea [[Suopma|Suoma]] gávpot [[Uusimaa eanangoddi|Uusimaa]] eanangottis.<ref name="kuntal-perus"/><ref name="Suom.paikannimi"/> Dan rádjegielddat leat [[Helsset]], [[Kauniainen]], [[Kirkkonummi]], [[Nurmijärvi]], [[Vantaa]] ja [[Vihti]].<ref name="kuntal-perus"/> == Gilit == * Pohjois-Espoo (''Norra Esbo''): Bodom, Kalajärvi, Lahnus, Lakisto, Luukki, Niipperi, Perusmäki, Röylä, Vanhakartano, Velskola * Suur-Espoonlahti (''Stor-Esboviken''): Espoonlahti, Kaitaa, Latokaski, Nöykkiö, Saunalahti, Soukka, Suvisaaristo * Suur-Kauklahti (''Stor-Köklax''): Espoonkartano, Kauklahti, Kurttila, Vanttila * Suur-Leppävaara (''Stor-Alberga''): Karakallio, Kilo, Laaksolahti, Leppävaara, Lintuvaara, Lippajärvi, Sepänkylä, Viherlaakso * Suur-Matinkylä (''Stor-Mattby''): Henttaa, Matinkylä, Olari * Suur-Tapiola (''Stor-Hagalund''): Haukilahti, Laajalahti, Mankkaa, Niittykumpu, Otaniemi, Pohjois-Tapiola, Tapiola, Westend * Vanha-Espoo (''Gamla Esbo''): Espoon keskus, Gumböle, Högnäs, Järvenperä, Karhusuo, Karvasmäki, Kaupunginkallio, Kolmperä, Kunnarla, Kuurinniitty, Muurala, Nupuri, Nuuksio, Siikajärvi, Vanha-Nuuksio == Gáldut == {{Gáldut| * <ref name="Suom.paikannimi">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | namma =Suomalainen paikannimikirja. Kuvallinen pdf-julkaisu, s. 50: Espoo | čálli = | beaivemearri =2019 (alkup. 2007) | olggosaddi =Kotimaisten kielten tutkimuskeskus, kotus.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} <!--| arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25--> | arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25}}</ref> * <ref name="pinta-ala2026">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download | namma =Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 | beaivemearri =1.1.2026 | olggosaddi =Maanmittauslaitos, maanmittauslaitos.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-as.luku">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/sites/default/files/media/file/Kuntajaot-ja-asukasluvut-kunnittain-1997-2026.xlsx | namma =Kuntajaot ja asukasluvut kunnittain 1997-2026 | beaivemearri =31.12.2025 | olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-perus">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/kunnat/espoo | namma = Kuntien yhteystiedot ja vaakunat: Espoo| beaivemearri = | olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="johto">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.espoo.fi/fi/kaupunki-ja-paatoksenteko/kaupunginjohtaja-ja-toimialajohto | namma =Kaupunginjohtaja ja toimialajohto| beaivemearri =| olggosaddi =Espoon kaupunki, espoo.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="is.fi-21.10.2024">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.is.fi/politiikka/art-2000010777721.html | namma =Kai Mykkänen valittiin Espoon kaupungin­johtajaksi | čálli =Erno Laisi| beaivemearri =21.10.2024| olggosaddi =is.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> }} == Liŋkkat == {{Commonscat}} {{Uusimaa eanangotti gielddat}} [[Kategoriija:Lulli-Suoma leatna]] [[Kategoriija:Suoma gávpogat]] soz6zywlt0t163bacllpt2ialsu2j6z 0 3784 307419 307377 2026-10-13T00:47:05Z InternetArchiveBot 24064 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 307419 wikitext text/x-wiki {{SDG}} {{Gieldadieđut, Suopma | namma = Kotka gávpot | vearjogovva = Kotka.vaakuna.svg | kárta = Kotka sijainti Suomi.svg | leatna = [[Lulli-Suoma leatna]] | eanangoddi= [[Kymileagi eanangoddi|Kymileagi]] | guovlogielda = [[Kotka–Hamina guovlugielda]] | vuođđudanjahki = 1879 | hálddahusguovddáš = | viidodat =949,76 (272,14)<ref name="pinta-ala2026"/> | olmmošlohku =50 029 | olmmošlogujahki = 31.12.2025<ref name="kuntal-as.luku"/> | giella = [[suomagiella]]<ref name="kuntal-perus"/> | url = www.kotka.fi | gielddahoavda = | eará = }} '''Kotka''' lea gávpot [[Lulli-Suoma leatna|Lulli-Suoma leanas]] [[Kymileagi eanangoddi|Kymileagi eanangottis]].<ref name="kuntal-perus"/><ref name="Suom.paikannimi"/> Dan rádjegielddat leat [[Hamina]], [[Kouvola]] ja [[Pyhtää]].<ref name="kuntal-perus"/> == Gáldut == {{Gáldut| * <ref name="pinta-ala2026">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download | namma =Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 | čálli =| beaivemearri =1.1.2026 | olggosaddi =Maanmittauslaitos, maanmittauslaitos.fi | čujuhuvvon =10.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-as.luku">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/sites/default/files/media/file/Kuntajaot-ja-asukasluvut-kunnittain-1997-2026.xlsx | namma =Kuntajaot ja asukasluvut kunnittain 1997-2026 | čálli =| beaivemearri =31.12.2025 | olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =10.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-perus">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/kunnat/kotka| namma = Kuntien yhteystiedot ja vaakunat: Kotka| čálli =| beaivemearri = | olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =10.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="Suom.paikannimi">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | namma =Suomalainen paikannimikirja. Kuvallinen pdf-julkaisu, s. 183: Kotka | čálli = | beaivemearri =2019 (alkup. 2007) | olggosaddi =Kotimaisten kielten tutkimuskeskus, kotus.fi | čujuhuvvon =10.10.2026 | giella ={{fi}} <!--| arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25--> | arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25 }}</ref> }} == Liŋkkat == {{Commonscat}} {{Kymileagi eanangotti gielddat}} [[Kategoriija:Lulli-Suoma leatna]] [[Kategoriija:Suoma gávpogat]] 3kvg4r3zl1u3ntgzojmoc3s2m3grhea 0 3827 307420 307410 2026-10-13T00:47:54Z InternetArchiveBot 24064 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 307420 wikitext text/x-wiki {{SDG}} {{Gieldadieđut, Suopma | namma = Lahden kaupunki | vearjogovva = Lahti.vaakuna.svg | kárta = Lahti sijainti Suomi.svg | leatna = [[Lulli-Suoma leatna]] | eanangoddi= [[Päijät-Häme eanangoddi]] | guovlogielda = [[Lahti guovlugielda]] | vuođđudanjahki = 1878<ref name="Suom.paikannimi"/> | hálddahusguovddáš = | viidodat = 517,63 (459,58)<ref name="pinta-ala2026"/> | olmmošlohku = 121 832 | olmmošlogujahki = 31.12.2025<ref name="kuntal-as.luku"/> | giella = [[suomagiella]]<ref name="kuntal-perus"/> | url = www.lahti.fi | gielddahoavda = Niko Kyynäräinen <ref name="johto"/> | eará = }} '''Lahti''' ({{g-sv|Lahtis}}) lea [[Suopma|Suoma]] gávpotgielda [[Lulli-Suoma leatna|Lulli-Suoma leanas]], [[Päijät-Häme eanangoddi|Päijät-Häme eanangottis]]. Lahti gávpot gullá [[Lahti guovlugielda|Lahti guovlugildii]]. Dan rádjegielddat leat [[Asikkala]], [[Heinola]], [[Hollola]], [[Iitti]] ja [[Orimattila]].<ref name="kuntal-perus"/> [[Fiila:Centre of Lahti.JPG|thumb|250px|Aleksanterinkatu (Lahti).]] == Gáldut == {{Gáldut| * <ref name="Suom.paikannimi">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | namma =Suomalainen paikannimikirja. Kuvallinen pdf-julkaisu, s. 215: Lahti | beaivemearri =2019 (alkup. 2007) | olggosaddi =Kotimaisten kielten tutkimuskeskus, kotus.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} <!--| arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25--> | arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25}}</ref> * <ref name="pinta-ala2026">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download | namma =Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 | beaivemearri =1.1.2026 | olggosaddi =Maanmittauslaitos, maanmittauslaitos.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-as.luku">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/sites/default/files/media/file/Kuntajaot-ja-asukasluvut-kunnittain-1997-2026.xlsx | namma =Kuntajaot ja asukasluvut kunnittain 1997-2026 | beaivemearri =31.12.2025 | olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =11.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-perus">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/kunnat/lahti | namma = Kuntien yhteystiedot ja vaakunat: Lahti| olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="johto">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.lahti.fi/kaupunki-ja-paatoksenteko/tietoja-lahdesta/kaupungin-organisaatio/kaupungin-johtoryhma/ | namma =Kau­pun­gin joh­to­ryh­mä| beaivemearri =| olggosaddi =lahden kaupunki, lahti.fi | čujuhuvvon =12.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> }} == Liŋkkat == {{Commonscat}} * [http://www.lahti.fi/ Lahti] - gávpoga siiddut * [https://web.archive.org/web/20120802054932/http://www.lahdessa.info/ Lahti info] - Lahti info siiddut {{Päijät-Häme eanangotti gielddat}} [[Kategoriija:Lulli-Suoma leatna]] [[Kategoriija:Suoma gávpogat]] 37q8r47yd18c7u41uqd5f35me8wojh0 0 4668 307421 307344 2026-10-13T00:55:34Z InternetArchiveBot 24064 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 307421 wikitext text/x-wiki {{SDG}} {{Gieldadieđut, Suopma | namma=Mariehamn<br />(Maarianhamina) | vearjogovva=Maarianhamina.vaakuna.svg | kárta=Maarianhamina sijainti Suomi.svg | leatna=[[Ålánda]] | eanangoddi=[[Ålánda]] | guovlogielda=Mariehamna gávpot | vuođđudanjahki=[[1861]]<ref name="Suom.paikannimi"/> | hálddahusguovddáš= | viidodat=20,76 (11,83)<ref name="pinta-ala2026"/> | olmmošlohku=11&nbsp;957 | olmmošlogujahki=31.12.2025<ref name="kuntal-as.luku"/> | giella=[[ruoŧagiella]]<ref name="kuntal-perus"/> | url=www.mariehamn.ax | gielddahoavda=Emma Dahlén <ref name="johto"/> | eará= }} '''Mariehamna''' dahjege '''Maarianhamina''' ({{g-sv|Mariehamn}}, {{g-fi|Maarianhamina}}) lea gávpot [[Ålánda|Ålánddas]].<ref name="kuntal-perus"/><ref name="Suom.paikannimi"/><ref name="mariehamn-en"/> Mariehamn rádjegielddat leat [[Jomala]] ja [[Lemland]].<ref name="kuntal-perus"/> Mariehamna lea Marienhamna gávpot ({{g-sv|Mariehamns stad}}, {{g-fi|Maarianhaminan kaupunki}}) -guovlogieldda aidna gielda. guovlogieldda [[LAU]] 1 ([[NUTS]] 4) -nummir lea 211. == Gáldut == {{Gáldut| * <ref name="pinta-ala2026">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.maanmittauslaitos.fi/media/31708/download | namma =Suomen pinta-ala kunnittain 1.1.2026 | čálli =| beaivemearri =1.1.2026 | olggosaddi =Maanmittauslaitos, maanmittauslaitos.fi | čujuhuvvon =10.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-as.luku">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/sites/default/files/media/file/Kuntajaot-ja-asukasluvut-kunnittain-1997-2026.xlsx | namma =Kuntajaot ja asukasluvut kunnittain 1997-2026 | čálli =| beaivemearri =31.12.2025 | olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =10.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="kuntal-perus">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.kuntaliitto.fi/municipalities-all?name=Maarianhamina| namma = Kuntien yhteystiedot ja vaakunat: Maarianhamina| čálli =| beaivemearri = | olggosaddi =Kuntaliitto, kuntaliitto.fi | čujuhuvvon =10.10.2026 | giella ={{fi}} }}</ref> * <ref name="johto">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.mariehamn.ax/organisation-och-arbete/administrativ-organisation/stadsledning | namma = Stadsledning | čálli =| beaivemearri =| olggosaddi =Maarianhaminan kaupunki, mariehamn.ax | čujuhuvvon =10.10.2026 | giella ={{sv}} }}</ref> * <ref name="Suom.paikannimi">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | namma =Suomalainen paikannimikirja. Kuvallinen pdf-julkaisu, s. 256: Maarianhamina | čálli = | beaivemearri =2019 (alkup. 2007) | olggosaddi =Kotimaisten kielten tutkimuskeskus, kotus.fi | čujuhuvvon =10.10.2026 | giella ={{fi}} <!--| arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25--> | arkiiva =https://web.archive.org/web/20210825125113/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk63/SuomalainenPaikannimikirja_e-kirja_kuvallinen.pdf | arkiverejuvvon =2021-08-25}}</ref> * <ref name="mariehamn-en">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://aland.travel/mariehamn-en | namma = Port town Mariehamn| čálli =| beaivemearri =| olggosaddi =aland.travel | čujuhuvvon =10.10.2026 | giella ={{en}} }}</ref> }} {{Ålándda eanangotti guovlogielddat}} [[Kategoriija:Ålánda]] [[Kategoriija:Suoma gávpogat]] q1tntyrx8vnfhwk3qud0zsdqv2acvfk 0 5979 307414 307364 2026-10-12T23:49:09Z InternetArchiveBot 24064 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 307414 wikitext text/x-wiki {{Olmmoš}} [[Fiila:Aaro Hellaakoski 1913.jpg|thumb|250px|Aaro Hellaakoski jagi 1913]] '''Aaro Hellaakoski''' ([[geassemánu 22.]] b. [[1893]], [[Oulu]] &ndash; [[skábmamánu 23.]] b. [[1952]], [[Helsset]]) lei [[Suopma|suopmelaš]] girječálli ja diktačálli. Son lei eret [[Oulu]]s. Hellaakoski čálii divttaid, románaid ja dieđalaš dutkamiid. Diktačállin Hellaakoski lei [[modernisma|modernismma]] álgojalgejeaddji Suomas. Hellaakoski barggai maid dáidda- ja girjjálašvuođakritihkarin ee. čuovvovaš bláđiin: Aika, [[Karjalan Aamulehti]] ja [[Iltalehti]] <ref>{{Neahttagáldu | čujuhus =http://www.ouka.fi/kirjasto/kirjailijat/hellaak/kriitik.htm | namma =Aaro Hellaakoski | čálli = | beaivemearri = | olggosaddi =ouka.fi | čujuhuvvon = | giella ={{fi}} | arkiiva =https://web.archive.org/web/20070808062708/http://www.ouka.fi/kirjasto/kirjailijat/hellaak/kriitik.htm | arkiverejuvvon =2007-08-08 }}</ref> == Bibliografiija == ;Divttat: * Runot, 1916 * Nimettömiä lauluja, 1918 * Me kaksi, 1920 * Elegiasta oodiin, 1921 * Maininki ja vaahtopää, 1924 * Jääpeili, 1928 * Valitut runot, 1940 * Vartiossa, 1943 * Uusi runo, 1943 * Huojuvat keulat, 1946 * Hiljaisuus, 1949 * Sarjoja, 1952 * Huomenna seestyvää, 1953, * Nimettömiä lauluja, 1918 ;Románat/noveallat: * Suljettujen ovien takana, 1923 * Iloinen yllätys, 1927 * Kuuntelua, 1950 ;Dutkamat: * Puulaan järviryhmän kehityshistoria, 1928 * Suursaimaa * T. K. Sallinen, 1921 * Niin kuin minä näin. 1959 == Bálkkašumit == [[Aleksis Kivi -bálkkašupmi]] 1946 == Li&#0331;kkat == * [https://web.archive.org/web/20080315204707/http://www.ouka.fi/kirjasto/kirjailijat/hellaak/ Kirjailijat Oulussa: Aaro Hellaakoski] * [http://www.gutenberg.org/files/13429/13429-h/13429-h.htm Nimettömiä lauluja (1918) - (Gutenberg.org)] * [http://www.gutenberg.org/files/13099/13099-h/13099-h.htm Runoja (1916) - (Gutenberg.org)] * [http://oukasrv6.ouka.fi:8003/?dat0=helaakoski&formid=kirre&rppg=20&sort=auth&typ0=86&sesid=1164028224&/ Oulun kaupunginkirjaston Pakkala-kirjailijatietokanta] == Gáldut == {{Gáldut}} * Unto Kupiainen: Aaro Hellaakoski, Ihminen ja runoilija. WSOY Porvoo 1953. * [http://runeberg.org/pieni/1/0639.html Pieni tietosanakirja] <!-- '''Satakieli CD''' (Lyra 2006). Lyra All Stars & Johanna Iivanainen esittää Aaro Hellaakosken runoihin sävellettyjä runoja. Juhannuksena 2007 julkaistu CD sisältää: Satakieli-sarja (1–10), Hauen laulu, Viatonten valssi ja Vieretyksin. --> {{DEFAULTSORT:Hellaakoski, Aaro}} [[Kategoriija:Suopmelaš girječállit]] [[Kategoriija:Suopmelaš diktačállit]] [[Kategoriija:Suopmelaš diehtogirječállit]] [[Kategoriija:Suopmelaš filosofat]] [[Kategoriija:Suopmelaš kritihkkarat]] nmjnaysvgpligvxczx8ltbrsgnhhvi6 0 22831 307424 306214 2026-10-13T03:51:44Z Paju 16067 + references + links added 307424 wikitext text/x-wiki [[Fiila:FDR_Memorial_wall.jpg|thumb|250px|right|''Njeallje friddjavuođa ''Franklin Delano Roosevelt Memorial -muitomearkkas ([https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=fi&pagename=Nelj%C3%A4_vapautta&params=38_53_2_N_77_2_40_W_type:landmark <span title="Karttoja ja ilmakuvia kohteesta 38°53′2″N, 77°2′40″W">38°53′2″N, 77°2′40″W</span>]{{Coord|38|53|2|N|77|2|40|W|type:landmark}}).]] <span>'''Njeallje friddjavuođa''' </span>dahje '''njeallje luomusvuođa '''({{G-en|Four Freedoms}}) ledje njeallje friddjavuođa maid [[Amerihká ovttastuvvan stáhtat|Amerihká ovttastuvvan stáhtaid]] 32. presideanta [[Franklin D. Roosevelt]] čilgii vuosttaš geardde [[ođđajagimánu 6.]] b. 1941 Našuvnna dilli -ságastis Amerihká ovttastuvvan stáhtaid kongressii. Su mielde dan friddjavuođat gullet buot olbmuide máilmmis.<ref name="wwnorton.com"/><ref name="four-freedoms-speech"/> Friddjavuođat leat:<ref name="wwnorton.com"/> # [[Sátnefriddjavuohta]] dahje -luomusvuohta (Freedom of speech and expression) # [[Oskkufriddjavuođa]] dahje -luomusvuohta (Freedom of worship) # [[Vuoigatvuohta govttolaš eallindássái]]  (Freedom from want) # [[Vuoigatvuohta eallit balakeahttá]] (Freedom from fear) Franklin D. Roosevelta njeallje friddjavuođat ledje belohahkii su eamida [[Eleanor Roosevelt]]a [[olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálaš julggaštus]]a vuođđun.<ref name="hmdb.org"/> == Gáldut == {{Gáldut| * <ref name="four-freedoms-speech">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://web.archive.org/web/20170427143405/http://edsitement.neh.gov/lesson-plan/fdrs-four-freedoms-speech-freedom-fireside | namma =FDR's "Four Freedoms" Speech: Freedom by the Fireside (1941 State of the Union message to Congress)| čálli =Franklin Delano Roosevelt| beaivemearri = 1941| olggosaddi =neh.gov | čujuhuvvon =13.10.2026 | giella ={{en}} }}</ref> * <ref name="wwnorton.com">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://web.archive.org/web/20170511040133/http://www.wwnorton.com/college/history/ralph/workbook/ralprs36b.htm | namma =The "Four Freedoms". Franklin D. Roosevelt's Address to Congress January 6, 1941| čálli =| beaivemearri = | olggosaddi = wwnorton.com| čujuhuvvon =13.10.2026 | giella ={{en}} }}</ref> * <ref name="hmdb.org">{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.hmdb.org/m.asp?m=204146 | namma =Four Freedoms — Eleanor Roosevelt and the Universal Declaration of Human Rights | čálli =Devry Becker Jones | beaivemearri = | olggosaddi = Historical Marker Database, hmdb.org | čujuhuvvon =13.10.2026 | giella ={{en}} }}</ref> }} == Liŋkkat == * [https://en.wikisource.org/wiki/Franklin_Delano_Roosevelt%27s_Eighth_State_of_the_Union_Address Franklin Delano Roosevelt's Eighth State of the Union Address (6.1.1941)] {{en}} (wikisource.org) * [https://www.americanrhetoric.com/speeches/fdrthefourfreedoms.htm Franklin Delano Roosevelt: The Four Freedoms (1941) - video (American Rhetoric. Top 100 Speeches)] {{en}} * [https://www.fdrfourfreedomspark.org/learn/the-four-freedoms-speech/ The Four Freedoms Speech ] {{en}} (fdrfourfreedomspark.org) [[Kategoriija:Olmmošvuoigatvuođat]] bc8sutj6tat1pyapueliow2hhl5e6q6 0 22847 307423 306980 2026-10-13T02:13:06Z Paju 16067 - gáldu váilo + added new reference 307423 wikitext text/x-wiki [[Fiila:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|mini|300x300px|Eleanor Roosevelt ja olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálaš julggaštus.]] '''Olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálaš julggaštus'''<ref name="udhr">{{Neahttagáldu | namma = Olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálaš julggaštus | čujuhus = http://unicode.org/udhr/d/udhr_sme.html | olggosaddi = Ovttastuvvan našuvnnat | čujuhuvvon = 03.06.2018 | arkiiva = https://web.archive.org/web/20190614200006/http://www.unicode.org/udhr/d/udhr_sme.html | arkiverejuvvon = 2019-06-14}}</ref>, '''ON:a julggaštus olmmošvuoigatvuođaid birra'''<ref name="sv-sd">{{Neahttagáldu | namma = Olmmošvuoigatvuođat | čujuhus = https://www.sametinget.se/6060 | olggosaddi = Ruoŧa Sámediggi | čujuhuvvon = 03.06.2018}}</ref> dahje '''ON olmmošvuoigatvuođajulggaštus'''<ref name="sv-sd-2"/> lea julggaštus man [[Ovttastuvvan našuvnnat]] leat dohkkehan [[juovlamánu 10.]] b. [[1948]]<ref name="sv-sd-2">{{Neahttagáldu | čálli= Mikaelsson, Stefan, Nutti, Per Olof, Persson, Mona ja Svonni, Lars Wilhelm| namma = Ipmirdit go leanastivrrat maid olmmošvuoigatvuođat mearkkašit sámi álbmogii? | čujuhus = https://www.sametinget.se/83025?lang=sme&cat=16&idx=6 | olggosaddi = Ruoŧa Sámediggi | čujuhuvvon = 04.06.2018}}</ref> dan goalmmáda [[Ovttastuvvan našuvnnaid dievasčoahkkin|dievasčoahkkimis]]. Julggaštusa dohkkeheamis jienastedje 48 riikka. Ii mihkkige riika leat jienastan vuostái, muhto gávcci riikka biehtadedje jienasteamis ([[Sovjetlihttu]] ja eará [[nuortabloka|nuortablokka]] riikkat, [[Lulli-Afrihká]] ja [[Saudi-Arabia]])<ref>{{Neahttagáldu | čujuhus =https://www.britannica.com/topic/Universal-Declaration-of-Human-Rights | namma =Universal Declaration of Human Rights | čálli =George J. Andreopoulos| olggosaddi =Encyclopedia Britannica, britannica.com| čujuhuvvon = 13.10.2026|giella= {{en}} }}</ref>. Dohkkehanbeaivvi gudnin [[juovlamánu 10.]] b. ávvuduvvo juohke jagi [[Olmmošvuoigatvuođaid beaivi|olmmošvuoigatvuođaid beaivin]]. Dakkaviđe dan historjjálaš dáhpáhusa maŋŋel dievasčoahkkin ávžžui buot miellahtoriikkaid almmustahttit julggaštusa. Riikkaid dáhttojuvvui "juohkit ja lasihit dieđuid, lohkat ja čilget dan skuvllain ja eará oahppolágádusain eará riikkaid ja guovlluid beroškeahttá politihkalaš diliin".<ref name="udhr-fi">{{Neahttagáldu | namma = Universal Declaration of Human Rights - Finnish | čujuhus = http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=fin | olggosaddi = Ovttastuvvan našuvnnat | čujuhuvvon = 03.06.2018|giella={{fi}} }}</ref> Eanaš julggaštusa sisdoalus lea maŋŋelis nannen guovtti riikkaidgaskasaš [[oktasašsoahpamuš|oktasašsoahpamušain]] main nubbi guoská [[siviila- ja politihkalaš vuoigatvuođat|siviila- ja politihkalaš vuoigatvuođaide]] (SP-soahpamuš), nubbi fas [[ekonomalaš, sosiálalaš ja čuvgehuslaš vuoigatvuođat|ekonomalaš, sosiálalaš ja čuvgehuslaš vuoigatvuođaide]] (ESČ-soahpamuš){{Gáldu váilo}}. Julggaštusa virggálaš teaksta lea oažžumis ON guđa virggálaš gillii: [[Arábagiella|arábagillii]], [[Eaŋgalsgiella|eaŋgalasgillii]], [[Fránskkagiella|fránskkagillii]], [[Kiinnágiella|kiinnágillii]] ja [[Ruoššagiella|ruoššagillii]]. Dasa lassin máŋga ON miellahtoriikkain leat čuvvon dievasčoahkkima ávžžuhusa ja [[jorgaleapmi|jorgalan]] julggaštusa iežas gillii. Dan rádjái julggaštus lea jorgaluvvon 369 [[Giella|gillii]] dahje suopmanii. Julggaštusa lea oažžumis nuvttá ON guđa virggálaš gillii, davviriikkalaš gillii ja vehá eará gillii ON davviriikkalaš diehtojuohkindoaimmahagas mii lea [[Københápman|Københápmamis]]. == Olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálaš julggaštus == === Álggahus === Danne go [[friddjavuohta|friddjavuođa]], [[vánhurskkisvuođa]] ja [[ráfi]] vuođđu máilmmis lea buot olmmošgoddái gullevaččaid lunddolaš olmmošárvvu dovddiidus ja sin dássásaš ja massemeahttun vuoigatvuođaid dovddiidus, danne go olgguštus [[Olmmošvuoigatvuođat|olmmošvuoigatvuođain]] ja badjelgeahččanvuohta daid hárrái lea mielddisbuktán veahkájolaš daguid, mat leat suorggahan olmmošgotti oamedovddu, ja danne go álbmogiid alimus joksanmearrin lea dovddastuvvon dakkáraš máilmmi ovdanšaddu, gos lea sárdnun- ja oskkufriddjavuohta ja gos lea balus ja heađis friddjavuohta, danne go lea vealtameahttun dárbbašlaš suodjalit olmmošvuoigatvuođaid lága bokte, amaset olbmot fertet manimuš heađisteaset stuimmáskit bággoválddi ja soarddu vuostá, danne go lea deaŧalaš ovddidit ustitlaš gaskavuođaid gárgedusa našuvnnaid gaskkas, danne go [[Ovttastuvvan našuvnnat|Ovttastuvvan našuvnnaid]] álbmogat lihtu bokte ođđasis duođaštit sin oskkuset olbmo [[Vuođđovuoigatvuođat|vuođđovuoigatvuođaide]], olmmošoktagasa árvui ja mávssolašvuhtii, olmmáiolbmo ja nissonolbmo dássásaš vuoigatvuođaide, ja leat soahpan ovddidit sosiálalaš ovdáneami ja buorránahttit eallineavttuid stuorit friddjavuođa siste, danne go miellahttostáhtat leat geatnegahttán iežaset, Ovttastuvvan našuvnnaiguin ovttasbarggadettiin, váfistit olmmošvuoigatvuođaid oppalaš gudnejahttojumi ja doahttaleami, danne go dáid vuoigatvuođaid ja friddjavuođaid oktasaš ipmárdusas lea stuorimus mávssolašvuohta dan fertehusa duohtandahkamis, de danne dievasčoahkkin dákko bokte almmuha dán olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálaš julggaštusa oktasaš joksanmearrin buot álbmogiidda ja buot našuvnnaide vai juohke olmmošoktagas ja juohke servodateisseváldi, álo muittus anedettiin dán julggaštusa, vikkašii oahpahusa ja bajásgeassima bokte ovddidit gudnejahttojumi dáid vuoigatvuođaid ja friddjavuođaid hárrái, ja našuvnnalaš ja internašuvnnalaš doaibmabijuid bokte váfistit ahte dat šaddet oppalaččat ja fámolaččat dovddastuvvot ja doahttaluvvot sihke miellahttostáhtaid iežas álbmoga siste ja daid lágaváldi vuolde orru rádjosiid álbmogiid siste. === Artihkkalat === '''Artihkal 1.''' Buot olbmot leat riegádan friddjan ja olmmošárvvu ja olmmošvuoigatvuođaid dáfus dássásažžan. Sidjiide lea addon jierpmi ja oamedovddu ja sii galget meannudit guimmiideaset guovdu vieljalaš vuoiŋŋain. '''Artihkal 2.''' Juohkehaš lea vuoigaduvvon buot daid vuoigatvuođaide ja friddjavuođaide, mat dán julggaštusas leat namahuvvon, almmá mange vealahaga, náli, ivnni, sohkabeali, giela, oskku, politihkalaš dahje eará miellaguottu, našuvnnalaš dahje sosiálalaš surggiideami, opmodaga, riegádeami dahje eará dilálašvuođa dáfus. Orruneatnama dahje -guovllu politihkalaš, lágaválddálaš dahje internašuvnnalaš dilli maiddá ii galgga váikkuhit vealahusa, lehkos dat eanan dahje guovlu iešstivrejeaddji dahje earáid geahču vuolde dahje muđui mange láhkái earáid hálddus stivrra dáfus. '''Artihkal 3.''' Juohke olbmos lea vuoigatvuohta eallimii, friddjavuhtii ja persovnnalaš oadjebasvuhtii. '''Artihkal 4.''' Ii oktage galgga dollojuvvot šlávvan dahje bággobálvalusas. [[Šlávvavuohta]] ja šlávvagávppi joraheapmi, vaikko guđege vuogi mielde, galgá leat gildojuvvon. '''Artihkal 5.''' Ii oktage galgga illastusa vuollái dagahuvvot dahje goaves, olmmošmeahttun dahje vuolideaddji gieđahallama dahje ráŋggáštusa vuollái. '''Artihkal 6.''' Juohke olbmos lea juohke sajis vuoigatvuohta dasa, ahte son galgá dovddastuvvot olmmošoktagassan lága ovddas. '''Artihkal 7.''' Buohkat leat lága ovddas dássásaččat ja almmá mangelágán vealahusa haga lea buohkain vuoigatvuohta oažžut seammá láhkasuodjalusa. Buohkain lea dássásaš vuoigatvuohta oažžut lága suodjalusa buotlágán vealahusa vuostá, man bokte dát julggaštus rihkkojuvvo, ja juohkelágán ávžžuhusa vuostá danlágán vealahusa dahkamii. '''Artihkal 8. '''Juohkehaččas lea vuoigatvuohta oažžut ulmmálaš veahki dohkálaš našuvnnalaš [[duopmostuolu|duopmostuoluin]] dakkáraš daguid vuostá mat rihkkot daid [[Vuođđovuoigatvuođat|vuođđodahkki vuoigatvuođaid]], mat leat sutnje addon vuođđoásahusa dahje lága bokte. '''Artihkal 9.''' Ii oktage galgga sahte sivas gitta váldojuvvot, giddagassii biddjojuvvot dahje riikkabáhtarussii áddjojuvvot. '''Artihkal 10.''' Go geange vuoigatvuođat ja geatnegasvuođat galget mearriduvvot, ja go su vuostá nostojuvvon [[rihkussivahus|ráŋggáštussivahus]] galgá merrejuvvot, de juohke olbmos lea ollislaš dássásaš vuoigatvuohta oažžut vánhurskkis ja almmolaš ášševuodjima sorjjasmeahttun ja bealátkeahtes duopmostuolu ovddas. '''Artihkal 11.''' # Juohke olbmos guhte ráŋggáštusvuloš daguin sivahuvvo, lea vuoigatvuohta lohkkojuvvot vigiheapme gitta dasságo su sivalašvuohta lea nanuduvvon almmolaš duopmostuolu riektemeanuin, main sus leat leamaš buot dat dáhkádusat mat leat dárbbašlaččat iežas bealuštussii. # Ii oktage galgga dubmejuvvot ráŋggáštussii dakkár dagu dahje šláibmahusa ovddas, mii dahkuáiggi ii lean ráŋggáštusvuloš našuvnnalaš lága mielde dahje álbmotrievtti mielde. Iige galgga garraset duomu sáhttit cealkit go dan mii lágas leai mearriduvvon dalle go ráŋggáštusvuloš dahku dáhpáhuvai. '''Artihkal 12. '''Ii oktage galgga gillát evttolaš seaguheami iežas priváhtaeallimii, bearrašii, ruktui dahje reivelonohallamii, iige alageavvama gudni dahje máinnolmasvuođa ala. Juohkehaš lea vuoigaduvvon lága suodjalussii dakkár seaguheami dahje alageavvama vuostá. '''Artihkal 13. ''' # Juohkehaččas lea vuoigatvuohta friddja johtalit ja friddja válljet alccesis orrunsaji stáhta rájiid siskkobealde. # Juohkehaččas lea vuoigatvuohta vuolgit riikkas eret, maiddái iežas riikkas, ja máhccat ruoktot iežas riikii. '''Artihkal 14. ''' # Juohkehaččas lea vuoigatvuohta vierroriikkain ohcat ja oažžut dorvobáikki doarrádallama sivas. # Dát vuoigatvuohta ii sáhte čurvojuvvot doarjjan go riektedoarrádallama duođalaš vuođđun leat eahpepolitihkalaš rihkkosat dahje dagut, mat leat Ovttastuvvon našuvnnaid ulbmiliid ja vuođđojurdagiid vuostá. '''Artihkal 15. ''' # Juohkehaččas lea vuoigatvuohta stáhtaboargárvuhtii. # Ii ovttasge galgga evttolaččat váldojuvvot eret stáhtaboargárvuohta, dahje biehttaluvvot vuoigatvuohta molsut stáhtaboargárvuođa. '''Artihkal 16. ''' # Dievasahkásaš dievdoolbmuin ja nissonolbmuin lea vuoigatvuohta náitalit ja vuođđudit bearraša almmá mange ráddjehusa mii boahtá nális, našuvnnalašvuođas dahje oskkus. Sis lea gáibádus dássásaš vuoigatvuođaide náitosa dáfus, náitosa áiggi ja náitosa háddjehusa maŋŋá. # Náittosvuhtii mannan galgá dušše dalle dáhpáhuvvat go friddja ja ollislaš mieđáhus guktuid saddi beallelaččaid bealis lea duođaštuvvon. # Bearaš lea servodaga lunddolaš vuođđooktavuohta ja servodat ja stáhta galgá dan suodjalit. '''Artihkal 17.''' # Juohkehaččas lea vuoigatvuohta opmodaga eaiggáduššat, okto dahje earrásiiguin searválagaid. # Ii ovttasge galgga su opmodaga evttolaččat eret váldojuvvot. '''Artihkal 18. '''Juohkehaččas lea vuoigatvuohta jurddašan-, oamedovddu- ja oskufriddjavuhtii. Dát vuoigatvuohta sisttisdoallá friddjavuođa molsut religiovnna dahje oskku ja juogo okto dahje earrásiiguin searválagaid, almmolaččat dahje priváhtalaččat, praktiseret oskku oahpaheami bokte, meanuid bokte, bálvalusa bokte ja religiovnnalaš vieruid basuhemiin. '''Artihkal 19. '''Juohkehaččas lea vuoigatvuohta oaivil- ja sátnefriddjavuhtii. Dát vuoigatvuohta sisttisdoallá friddjavuođa čuoččuhit oaiviliid almmá earrásiid seaguhusa haga, ja friddjavuođa ohcat, vuostáváldit ja almmuhit dieđuid ja oainnuid juohkelágán diehtojuohkingaskomiid čađa, beroškeahttá riikarájiin. '''Artihkal 20. ''' # Juohkehaččas lea vuoigatvuohta ráfálaš čoahkkimiin ja ovttastumiin friddja oassádallat. # Ii oktage galgga bággejuvvot searvat makkárge ovttastupmái. '''Artihkal 21. ''' # Juohkehaččas lea vuoigatvuohta leat osolaš iežas riikka stivrejumis, juogo vuigestaga dahje friddja válljejuvvon ovddasteddjiid bokte. # Juohkehaččas lea dássásaš vuoigatvuohta beassat iežas riikka almmolaš doaimmaide. # Álbmoga dáhttu lea almmolaš válddi vuođđu. Dát dáhttu galgá dovdosii boahtit mearreáigásaš ja duođalaš válggain main oppalaš ja dássásaš jienastanvuoigatvuohta čiegus jienasteapmi dahje eará ovttaárvosaš friddja jienastanvuohki. '''Artihkal 22. '''Servodatmiellahttun lea juohkehaččas vuoigatvuohta [[sosiáladorvu|sosiálalaš oadjebasvuhtii]] ja juohkehaš sáhttá gáibidit ahte dat ekonomalaš, sosiálalaš ja kultuvrralaš buorit, mat leat vealtameahttun dárbbašlaččat olbmo árvui ja su persovnnalaš friddja ovdáneapmái, duohtandahkkojuvvojit našuvnnalaš doaibmabijuid bokte ja internašuvnnalaš ovttasbarggu bokte vuhtiiválddedettiin juohke sierralaš stáhta organisašuvnna ja veahkkeváriid. '''Artihkal 23. ''' # Juohkehaččas lea dássásaš vuoigatvuohta oažžut barggu, beassat friddja válljet alccesis fitnu, oažžut vánhurskkis ja buriid bargoeavttuid ja oažžut suodjalusa bargguhisvuođa vuostá. # Almmá mange vealahusa haga lea juohkehaččas vuoigatvuohta oažžut seammá bálkká seammá barggu ovddas. # Juohke bargis lea vuoigatvuohta oažžut vánhurskkis ja govttolaš mávssu, mii dáhkida sutnje alccesis ja su bearrašii olmmošárvvolaš áigáboađu, ja mii, juos dárbbašlažžan čájehuvvo, ollistuvvo eará sosiálalaš suodjalusa bokte. # Juohkehaččas lea vuoigatvuohta vuođđudit [[fágasearvi|fágaservviid]], ja miellahttun searvat dakkáriidda, suodjalan dihte iežas beroštumiid. '''Artihkal 24. '''Juohkehaččas lea vuoigatvuohta vuoiŋŋadussii ja luopmoáigái: dan vuoigatvuođa vuollái gullá maiddái bargoáiggi govttolaš ráddjehus ja mearreáigásaš bálkkáhuvvon luopmu. '''Artihkal 25. ''' # Juohkehaččas lea vuoigatvuohta danmuddosaš [[eallindássi|eallindássái]], ahte dat dáhkida su ja su bearraša [[dearvvašvuohta|dearvvašvuođa]] ja buorredili borramuša, biktasiid, ásodaga ja dearvvašfuola dáfus, ja maiddái dárbbašlaš sosiálalaš addosiid dáfus ja velá lassin oadjebasvuođa dáfus go [[bargguhisvuohta]], [[buohcuvuohta]], [[bargolámisvuohta]], [[leaskavuohta]], [[boarisvuohta]] dahjege muđui birgenvádjitvuohta deaivida, masa olmmoš ieš ii leat sivalaš. # [[Eadni|Etniin]] ja mánáin lea vuoigatvuohta sierralaš ovddasmorrašii ja veahkkái. Buot mánáin, lehkoset sii dal riegádan [[náittosvuohta|náittosvuođa]] siskkobealde dahje olggobealde, galgá lea seammá sosiálalaš suodjalus. '''Artihkal 26. ''' # Juohkehaččas lea vuoigatvuohta oahpahussii. [[Oahpahus]] galgá addojuvvot nuvttá, goit álgo- ja vuođđooahpahusa dáfus. [[Álgooahpahus]] galgá leat bákkolaš. Buohkain galgá leat vejolašvuohta fidnooahpahusa oažžut ja buohkaide galgá leat dássásaš vejolašvuohta váldit alit oahpahusa veajuideaset mielde. # Oahpahus galgá atnit joksanmearrin gárgedit olmmošlaš persovnnalašvuođa ja nannudit olmmošvuoigatvuođaid ja vuođđodahkki friddjavuođaid gudnejahttojumi. Dat galgá ovddidit ipmárdusa, sobalašvuođa ja ustitvuođa buot našuvnnaid, buot nállejuhkosiid ja buot religiovnna juhkosiid gaskkas ja dat galgá ovdánahttit Ovttastuvvon našuvnnaid barggu bisuhan dihte ráfi. # Váhnemiin lea vuosttassadjásaš vuoigatvuohta válljet mánáideaset várás oahpahusvuogi. '''Artihkal 27. ''' # Juohkehaččas lea vuoigatvuohta friddja oassádallat servodaga kultuvrralaš eallimis, návddašit dáidagiin ja šaddat osolažžan dieđalaš ovdáneapmái ja daid buriide, mat das čuvvot. # Juohkehaččas lea vuoigatvuohta oažžut daidda vuoiŋŋalaš ja ávnnaslaš beroštumiide suodjalusa, mat čuvvot boađusin vaikko guđelágán dieđalaš, girjjálaš dahje máhtolaš dahkosis, maid guhtege ieš lea ávdnen. '''Artihkal 28. '''Juohkehaš sáhttá gáibidit dakkár sosiálalaš ja internašuvnnalaš ortnega mii ollislaččat sáhttá duohtandahkat daid vuoigatvuođaid ja friddjavuođaid, mat dán julggaštusas leat namuhuvvon. '''Artihkal 29. ''' # Juohkehaččas leat dat geatnegasvuođat servodaga guovdu, mat aittonassii dahket vejolažžan persovnnalašvuođa friddja ja dievaslaš ovdáneami. # Geavahettiin vuoigatvuođaidis ja návddašettiin friddjavuođaidis ii leat oktage earálágán ráddjehusa vuloš, go dakkáriid mat lága bokte leat mearriduvvon aittonassii dáhkidan dihte earrásiid vuoigatvuođaid ja friddjavuođaid dárbbašlaš dovddiidusa ja gudnejahttojumi ja deavdin dihte daid gáibádusaid maid morála, almmolaš ortnet ja oppalaš buorredilli demokráhtalaš servodagas rievttuid mielde ovdandivvu. # Diet vuoigatvuođat ja friddjavuođat eai guđege dáhpáhusas sáhte adnojuvvot vuostá Ovttastuvvon našuvnnaid ulbmiliid ja vuođđojurdagiid. '''Artihkal 30.''' Ii mihkkege dán julggaštusas sáhte nu dulkojuvvot ahte dat vuoigada ovttage stáhta, juhkosa dahje olmmošoktagasa oassádallat dakkár doaimmas, dahje dahkat dakkár dagu, mii duššindagašii ovttage dain vuoigatvuođain dahje friddjavuođain mat leat namahuvvon julggaštusas. == Kritihkka == [[Isláma|Islámalaš]] riikkat atnet olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálaš julggaštusa menddo oarjeriikkalažžan nu ahte dat čálle jagi 1990 dávástussan šaria-njuolggadusaide vuođđuduvvan Kairo julggaštusa olmmošvuoigatvuođaid birra islámas.<ref name="ihmisoikeudet">{{Neahttagáldu|čujuhus=http://www.ihmisoikeudet.net/index.php?page=alueelliset-jarjestelmat|namma=Alueelliset ihmisoikeusjärjestelmät|čálli=|beaivemearri=|olggosaddi=Ihmisoikeudet.net|čujuhuvvon=19.03.2014|giella={{fi}}|arkiiva=https://web.archive.org/web/20140103234910/http://www.ihmisoikeudet.net/index.php?page=alueelliset-jarjestelmat|arkiverejuvvon=2014-01-03}}</ref><ref name="nare">{{Neahttagáldu|čujuhus=http://www.hs.fi/paakirjoitus/artikkeli/Ihmisoikeudet+on+turvattava+ennen+muuta/1329104857046|namma=Ihmisoikeudet on turvattava ennen muuta|čálli=Leo Näre|beaivemearri=29.09.2012|olggosaddi=Helsingin sanomat|čujuhuvvon=19.03.2014|giella={{fi}}}}</ref> == Geahča maid == * [[Njeallje luomusvuođa]] * [[Eurohpá olmmošvuoigatvuođasoahpamuš]] == Gáldut == {{Gáldut}} == Girjjálašvuohta == * ''Ihmisoikeuksien yleismaailmallinen julistus''. Johdannon ja historian kirjoittanut Tuija Sarvi. Suomen YK-liitto ry:n julkaisusarja. Helsinki: Suomen YK-liitto, 2008. ISBN 978-952-9694-62-4. {{fi}} == Geahča maid == * [https://web.archive.org/web/20190614200006/http://www.unicode.org/udhr/d/udhr_sme.html Julggaštus dávvesámegillii] * [http://www.ykliitto.fi/ Suoma ON-lihttu] {{fi}} ja {{sv}} * [https://web.archive.org/web/20150924033318/http://www.ihmisoikeudet.net/Lakijaturva/lakijaturva_2.html Ihmisoikeudet.net] {{fi}} [[Kategoriija:Olmmošvuoigatvuođat]] [[Kategoriija:Julggaštusat]] [[Kategoriija:Ovttastuvvan našuvnnat]] k823z4anuvd29s88c48vsprnx31yr4i