Wikipedia
shiwiki
https://shi.wikipedia.org/wiki/Tasna_Tamzwarut
MediaWiki 1.47.0-wmf.13
first-letter
Midya
Amẓli
Amsawal
Asmras
Amsawal n usmras
Wikipidya
Amsawal n Wikipidya
Afaylu
Amsawal n ufaylu
MidyaWiki
Amsawal n MidyaWiki
Talɣa
Amsawal n talɣa
Tiwisi
Amsawal n twisi
Taggayt
Amsawal n taggayt
Aggur
Amsawal n waggur
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Lmɣrib
0
1838
78733
71583
2026-08-05T00:24:21Z
InternetArchiveBot
82
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
78733
wikitext
text/x-wiki
{{Ismawn mrwasnin/Tin imgradn|Ism=[[Mrrakc (ismawn mrwasnin)|Mrrakc]]}}
{| class="infobox" style="border: 1px solid; border-spacing: 3px; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 85%; line-height: 1.5em; width: 22em;"
| align=center colspan=2 style="background-color: #ddd;" | <span style="font-size:small;">'''Tagldit n Lmɣrib'''</span><br />ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ ([[Tutlayin_timaziɣin|tamaziɣt]])<br />المملكة المغربية ([[Tutlayt_Taɛrabt|taɛrabt]])
|-
| align=center widht=150px |[[Afaylu:Flag of Morocco.svg|125px|center]]<br>[[Acnyal n Lmɣrib|Acnyal]]
| align=center width=150px | [[Afaylu:Coat of arms of Morocco.svg|85px|center]]<br>[[Tawmrigt n Lmɣrib|Tawmrigt]]
|-
| align=center colspan=2 | '''Tanfalit''' : ''Akuc, Tamazirt, Agllid''<br />''ⴰⴽⵓⵛ, ⴰⵎⵓⵔ, ⴰⴳⵍⵍⵉⴷ''<br />''الله، الوطن، الملك''
|-
| align=center colspan=2 | '''Izli''' : ''[[Izli anamur n Lmɣrib]]''<br />[[Afaylu:National Anthem of Morocco.ogg]]
|-
| align=center colspan=2 | [[Afaylu:Morocco_WS-included_(orthographic_projection).svg |220px|center]]<br><span style="font-size:x-small;">Adɣar n Lmɣrib ɣ tfriqt</span>
|-
| align=center colspan=2 style="background-color: #ddd;" | '''Tamssugurt'''
|-
| '''Talɣa n uwank'''
| Tagldit
|-
| '''Agllid'''
| [[Muḥmmad VI|Muḥmmad wiss sḍis]]
|-
| '''Tutlayin tunṣibin'''
| [[Tutlayin_timaziɣin|Tamaziɣt]] d [[Tutlayt_Taɛrabt|Taɛrabt]]
|-
| '''Tutlayin yaḍn'''
| [[Tutlayt Tafransist|Tafransist]]
|-
| '''Tamaẓunt'''
| [[ⵔⵔⴱⴰⵟ|Rrbaṭ]]
|-
| align=center colspan=2 style="background-color: #ddd;" | '''Tarakalt'''
|-
| '''Tamdint akkʷ imqqurn'''
| [[Tigmmi_Tumlilt|Tigmmi Tumlilt]]
|-
| colspan=2 | '''Tajumma :'''
|-
| • '''Aɣrud'''
| 710,850 km²<br />(tis 40)
|-
| • [[Aman|'''Aman''']] %
| 0.056 (250 km²)
|-
| '''Akud adigan'''
| GMT 0<br />GMT 1 ɣ unbdu
|-
| align=center colspan=2 style="background-color: #ddd;" | '''Amzruy'''
|-
| [[Idrisiyn|'''Idrisiyn''']]
| 789 - 974
|-
| [[Imrabṭn|'''Imrabṭn''']]
| 1060 - 1147
|-
| [[Imwaḥdin|'''Imwaḥdin''']]
| 1147 - 1248
|-
| [[Imarinen|'''Imarinen''']]
| 1248 - 1465
|-
| [[Iwaṭṭasn|'''Iwaṭṭasn''']]
| 1472 - 1554
|-
| [[Isɛdiyn|'''Isɛdiyn''']]
| 1554 - 1659
|-
| [[Iɛalawiyn|'''Iɛalawiyn''']]
| Zɣ 1666 ar ɣilad
|-
| [[Taḍa n fas|'''Taḍa n fas''']]
| 30 mars 1912
|-
| colspan=2 | '''Azarug :'''
|-
| • '''Zɣ''' [[Fransa|'''Fransa''']]
| 2 mars 1956
|-
| • '''Zɣ''' [[Ṣbanya|'''Ṣbanya''']]
| 17 ibrir 1956
|-
| align=center colspan=2 style="background-color: #ddd;" | '''Taraɣrft'''
|-
| '''Asmɣrf'''
| Imrriyn
|-
| colspan=2 | '''Imzdaɣ :'''
|-
| • '''Assiḍn 2014'''
| 3 848 242<ref>{{Bdr awib |last=Maaroufi |first=Youssef |title=Note sur les premiers résultats du Recensement Général de la Population et de l’Habitat 2014 |url=https://www.rgph2014.hcp.ma/Note-sur-les-premiers-resultats-du-Recensement-General-de-la-Population-et-de-l-Habitat-2014_a369.html |access-date=2025-04-27 |website=Recensement général de la population et de l'habitat 2014 (RGPH2014) |language=fr}}</ref>(tis 38)
|-
| • '''Tanẓẓi'''
| 77,71/km²
|-
| align=center colspan=2 style="background-color: #ddd;" | '''Tadmsa'''
|-
| colspan=2 | [[Afars amadday ustiy|'''Afars amadday ustiy''']] ([[Taksli n tẓḍart n tisɣi|TTT]]) '''2015'''
|-
| • '''Aɣrud'''
| 274.53 mlyar dular<ref>http://knoema.com/atlas/Morocco/GDP-PPP-based</ref>
|-
| • '''I yan'''
| 8,194 dular<ref>http://knoema.com/atlas/Morocco/GDP-per-capita-PPP-based</ref>
|-
| colspan=2 | [[Afars amadday ustiy|'''Afars amadday ustiy''']] (Asmawan) '''2015'''
|-
| • '''Aɣrud'''
| 103.08 mlyar dular<ref>http://knoema.com/atlas/Morocco/GDP</ref>
|-
| • '''I yan'''
| 3,077 dular<ref>http://knoema.com/atlas/Morocco/GDP-per-capita</ref>
|-
| '''Tamatart n jini (2007)'''
| 40.9<ref>http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/</ref>
|-
| '''Tamatart n tnflit tanfgant'''
| 0.647<ref>http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2016_statistical_annex.pdf</ref><br />(tis 123)
|-
| [[Aqqariḍ|'''Aqariḍ''']]
| Adrhm
|-
| align=center colspan=2 style="background-color: #ddd;" | '''Isfka yaḍn'''
|-
| '''Tasga n undah'''
| Tafasiyt
|-
| '''Tanglt n utilifun'''
| +212
|-
| '''Tangalt n tmazirt'''
| MA
|-
| '''Tangalt n wantirnit'''
| .ma
|}
'''Murakuc''' niɣ '''Lmɣrib''' (s tutlayt [[Tutlayt Taɛrabt|taɛṛabt]] : « المغرب », ''al-Maɣrib'' ; s ugmmay n [[Tifinaɣ|tfinaɣ]] : « ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ », ''Lmɣrib'') nɣ s yism nns amaddud '''Tagldit n Lmɣrib''' (s [[Tutlayt Taɛrabt|tɛṛabt]]: « المَمْلَكَةُ المَغْرِبِيَّة », ''al-Mamlaka al-Maɣribiya'' ; s ugmmay n [[Tifinaɣ|tfinaɣ]] : « ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ », ''Tagldit n Lmɣrib'') tga yat tmazirt, ig yan [[Awank agldan|uwank agldan]], tlla ɣ ugafa utrim n [[tafriqt]], tg yat zɣ tmizar n [[Tamzɣa|tmazɣa]]. Tamaẓunt nns tga tt [[Rrbaṭ]], d tiɣrmt da akkʷ gis imqqurn tga tt [[Tigmmi Tumlilt|Tgmmi Tumlilt]].
Timdinin nns imqqurn gan-tnt [[Fas]], [[Mrrakc|Mṛṛakc]], [[Sla]], [[Mknas]], [[Agadir]], [[Asfi]], [[Ṭanja]], [[Tiṭwan|Tiṭṭawn]], [[Wujda]], [[Lɛyun]], [[Lḥusima]], [[Bni Mllal]], [[Lqnḍrt]], [[Warzazat]] d [[Ddaxla]]. Iḥudda-tt-id zɣ ugafa [[Ill Agrakal|ill agrakal]], zɣ unẓul [[Muritanya|Muriṭanya]], zɣ ugmuḍ tamazirt n [[Dzayr|Dzayer]], zɣ utaram iḥudda-tt-id y[[ill Aṭalanti]]. Tamazirt ad tɣʷi kra n 710.850 km², d zdɣn gis kra n 36 id mlyun n middn iɣ nẓṛa tqdirat n usggʷas n 2019<ref>{{Bdr awib |date=2019-05-16 |title=Maroc Population, 1960-2017 - knoema.com |url=https://knoema.fr/atlas/Maroc/Population |archive-url=https://web.archive.org/web/20190516185714/https://knoema.fr/atlas/Maroc/Population |archive-date=2019-05-16 |access-date=2025-04-27 |website=knoema.fr}}</ref>. Iga Lmɣrib agmam ɣ wammas n Iwunak Munnin zɣ usggʷas n 1956, d iga yan zɣ tmizar lli-d iskrn [[Tamunt n Lmɣrib Mqqurn]] ɣ usggʷas n 1989<ref>{{Bdr awib |date=2023-03-13 |title=دستور 2011 {{!}} مجلس النواب، البرلمان، المملكة المغربية |url=https://www.chambredesrepresentants.ma/ar/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313211659/https://www.chambredesrepresentants.ma/ar/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-2011 |archive-date=2023-03-13 |access-date=2025-04-27 |website=www.chambredesrepresentants.ma}}</ref>.
Tṭṭaf tmazirt n Lmɣrib yan wanaw n tnbaḍt igan [[tagldit tadusturant]], agllid nns iga t [[Muḥmmad VI|Muḥammad wis-sḍiṣ]], nttan ad ittnbaḍn tamazirt zɣ usggʷas n 1999 lliɣ immut babas [[Ḥasan II|Ḥasan Wis Sin]]. Tṭṭaf tmazirt ad ula yan udustur ar sis tswuri zɣ usggʷas n 2011, nttan a f ṣwwṭn tugt n inmurn.
Anssixf nɣ amawas amzwaru lli illan ɣil-ad iga-t [[Ɛaziz Axnnuc]], lli igan anssixf n [[Agraw Anamur i Insimann|Ugraw Anamur i Insimann]].<ref>[https://www.mapnews.ma/am/activites-royales/%E2%B5%89%E2%B5%99%E2%B5%9C%E2%B5%89-%E2%B4%B1%E2%B4%B0%E2%B4%B1-%E2%B5%8F-%E2%B5%A1%E2%B4%B0%E2%B4%B7%E2%B4%B7%E2%B5%93%E2%B5%94-%E2%B5%8E%E2%B4%B0%E2%B5%99%E2%B5%99-%E2%B5%84%E2%B4%B0%E2%B5%A3%E2%B5%89%E2%B5%A3-%E2%B4%B0%E2%B5%85%E2%B5%8F%E2%B5%93%E2%B5%9B-%E2%B4%B0%E2%B4%B7-%E2%B5%89%E2%B4%B3-%E2%B4%B0%E2%B5%8F%E2%B5%99%E2%B5%99%E2%B5%89%E2%B5%85%E2%B4%BC-%E2%B5%8F-%E2%B5%9C%E2%B5%8F%E2%B4%B1%E2%B4%B0%E2%B4%B9%E2%B5%9C-%E2%B5%89%E2%B5%99%E2%B5%8E%E2%B4%B3%E2%B5%8D%E2%B5%9C-%E2%B5%99-%E2%B5%9C%E2%B5%93%E2%B4%B3%E2%B5%89-%E2%B5%8F-%E2%B5%9C%E2%B5%8F%E2%B4%B1%E2%B4%B0%E2%B4%B9%E2%B5%9C Isti bab n waddur mass ɛaziz axnuc ad ig anssixf n tnbaḍt ismglt s tugi n tnbaḍt tamaynut] - MAP Amaziɣ</ref>
== Aẓur n yism ==
{{Imgradn sis itealqn|Imgradn=[[Mrrakc]]}}
[[Afaylu:1924Morocco25centimes.jpg|thumb|Tawlaft n iqariḍn n Lmḍrib ar skarn 25 suntim, win usggʷas n 1924. Ittyara gisn ism n Lmḍrib s tutlayt taɛrabt d tanfransist.|left|249x249px]]
Ism n « Lmɣrib » ikka-d taɛṛabt. Anamk nns iga-t ɣilli ɣ ttggz tafukt. Ittyussan daɣ Lmɣrib ɣ dar imaratn iɛrabn s « almaɣrib alaqṣa » (المغرب الأقصى) lli t-igan « ''Lmeɣrib nna akkʷ yaggugen'' », s unamk n « ''adɣar akkʷ yaggugen nna ɣ tteggez tafukt'' ».
Ism n ''Amṛṛuk'' s [[Tutlayin timaziɣin|tmaziɣt]] « ⴰⵎⵕⵕⵓⴽ » iga asmẓi n yism anṣli ''Murakuc'' nɣ ''Mrrakc'', aẓur n ism ad igat « Amur n wakuc », Assinf ad iwintid irwas tutlayin tiṛumiyin, ḍfṛn kullu ismawn lli akkant tmizar yaḍn taɣarast ad. Ar ttinin ifransawiyn « Maroc », isblyuniyn « Marruecos », Ibrtqqizn nɣ d iburtuɣaliyn ar ttinin « Marrocos », Ngalza ar ttinin « Morocco », Ilalmaniyn ar ttinin « Marokko ». Abla iturkiyn lli as ittinin « Fas », d iraniyn lli as ittinin « Murakuc ».
Ism aqbur lli s tettussan tamazirt n Lmɣrib igat « Muriṭanya », tkkatinn tagldit n Muriṭanya tga tagldit nna akk izwarn ɣ Lmɣrib, tsmun Lmɣrib n ɣila d tmazirt n Muriṭanya d imik ɣ [[Dzayr]] ( Ẓr [[Muriṭanya]] bac ad tssnt uggar ). Tfrn tt-id ismawn yaḍn zun d Mrrakc dar lmurabitin, d Fas.
==Amzruy==
{{Imgradn sis itealqn|Imgradn=[[Amzruy n Lmɣṛib|Amzruy n Lmɣrib]]}}
===Azrmzruy===
Adɣar lli ɣ illa Lmɣrib ɣilad ikka-tt-inn ittuyzdaɣ zɣ uzmz aẓrwan aqbur, ɣ kra n wakud illan gr 190.000 d 90.000 m.ɛ (mnid ad ilul ɛisa). Tlla yat tiɣri tamaynut tzḍar ad tml mas t-inn ikka Lmɣrib ittuyzdaɣ urta akk tarix ad bɛd ma d ufan kra n ixsan n ufgan azayku ma mu ttinin Homosapiens tama n uftas n yill aṭlasi ɣ udrar n Iɣud lliɣ asn skrn taḥalil ufan mas lɛmr nnsn ar itturri s 315.000 q.ɛ, ɣayad ad yujjan ixsan ad ad gin tilli akk iqburn ɣ umaḍal akk<ref>{{Bdr aɣmis |last=Smith |first=Tanya M. |last2=Tafforeau |first2=Paul |last3=Reid |first3=Donald J. |last4=Grün |first4=Rainer |last5=Eggins |first5=Stephen |last6=Boutakiout |first6=Mohamed |last7=Hublin |first7=Jean-Jacques |date=2007-04-10 |title=Earliest evidence of modern human life history in North African early Homo sapiens |url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0700747104 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=104 |issue=15 |pages=6128–6133 |doi=10.1073/pnas.0700747104 |issn=0027-8424 |pmc=1828706 |pmid=17372199}}</ref>.
Ɣ uzmz anaẓran (n uẓru) amaynu, uckand iṣyaḍn d imksawn, staqrn ɣ ṣavana n idɣarn nna. Tadlsa nnsn tsfalkay aylliɣ ibda waman ar t ittiliḥ bɛd 500 q.ɛ s ssbab n isnfal n unzwi. Idɣarn lli illan ɣ taman yill n Lmɣrib ɣ umzwaru n uzmz anaẓran amaynu tkka-tt-inn tmunn ddu yat tdlsa n lfxxar d tadlsa n idɣarn n yill agrakal. Tɣuriwin n tarkyulujit mlan masd ttadjin n tfunasin d tkrrazt s sin-itsn kkan-tt-inn ɣ uzmz ann. Ɣ uzmz n iɣir, tadlsa tajirsit tlkm ɣ-akud-ann s ugafa n Lmɣrib.
=== Azmz aqbur ===
[[Afaylu:Volubilis - Diana.jpg|left|thumb|208x208px|Dyana, yat takuct tarumiyt tlla ɣ tiɣrmt n [[Walili]].]]
Tuckit n ifiniqin s iftasn imurwakucin yiwi s tsutin n unbaḍ n imẓẓin g yiẓẓlmḍ n Lmɣrib. Isbbabn ifiniqin iflayn tamnaḍt nɣd tasga n tagut ɣ yill umlil agrakal dat n tasut tiss tamt dat n tlalit n Ɛisa d dffir nns s imikk ṣkan tisgiyin n tisnt g yiftasn d isaffn n Lmɣrib. D gr timntawin mqqurnin izwarn n ifiniqin tlla g Cala, Liksus, d Mugadur.
Tucka-d tɣrma taqṛṭajit dat n tasut tiss smmust dat n tlalit n Ɛisa d tsmuzza n tkiriḍt nns ɣ iẓẓlmḍ n tafṛiqt. [[Qṛṭaj]] trna tazdiwin n tsbbabt nns d tqqbilin timaziɣin, d ar asn takka aqqaṛiḍ ku asggʷas afadd ad tḥḍu amyawas nnsn g tsarwa n tngiwin timzwura.
Zzɣ tasut tiss kṛaḍt dat n tlalit n Ɛisa, tkkatt inn Muṛitanya tga tagldit taqqbilit tamaziɣt g ugʷmmaḍ agrakal n Lmɣrib, agllid i kullu iqqbuṛn ittussann mas inbḍ tagldit ad igat Baga, lli ynbḍn ɣ tasut tiss kṛaḍt dat n tlalit n Ɛisa d dffir nns yucka d Bukus amzwaru i ynbḍn gr 100 d 80 dat n tlalit, igldan imaziɣn ur ar yadlli bahra kkṛḍn iftasn, taɣawsa lli yssrxan akccum n iṛumin, ɣ-akud-ann aɣulnt kra n tsgiwin g Muṛiṭanya tga tamsddurruyt taṛumit g 33 dat n tlalit, d taɣul dffir nns kullut g usggʷas n 40 dffir n tlalit lliɣ inɣa umnukad Kaligula agllid Amuri Baṭelimus.
[[Afaylu:Volubilis mosaic Diana and her nymph.jpg|thumb|Rsma yann nit n takuct Dyana ɣ [[Walili]].]]
Unuɣ n takuct Diyana g [[Walili]], Ṛuma tkkṛḍ ikaliwn n Muritanya, i yadlli ur bahra ittuswttan, s imsasatn d tmyaqqanin d tqqbilin tiẓuṛanin d g udɣar ad ig azzaɣ asrdasan, d tsiriw tissas nns ɣar f tsgiwin iɣ a yadlli tlummaẓ gis, d iɣ ur a bahra tsɣawsa kigan n isrdasn afadd attn t tḥḍu .
Tamnaḍt ad taɣul tga agzzum ɣ tamnukda n Ṛuma d yaɣul wassaɣ nns igat Muṛitanya Taṭnjit d tga tɣrmt n Ṭanjis nɣ [[Ṭanja]] amnru nns. ɣ tizi lliɣ inbḍ amnkad aṛumani Agsṭus, inbbaḍn n Muritanya taṭnjit lli yadlli inbḍn tasgiwin n yiffus n Vulubilis nɣ [[Walili]]. Kra n inmzrayn ar ttinin mas tlm tamnukda taṛumanit ar Anfa (Ɣila tga [[Tigmmi Tumlilt|Tigmmi tumlilt]] s yism).
Ɣ usggʷas n 285 tffuɣ tamnukda taṛumanit ɣ Lmɣrib d uckan-d iwindaln igan tiqqbilin zzɣ tamazirt n ijiṛmanin, d ḍaṛat nnsn Iquṭin d Ibiẓanṭin. Ɣ tizi yad kkantt inn middn g idrarn ur tn isdurri awd yan, is tn yadlli nbḍn inbbaḍn d imɣarn zzɣ gisn. Ackn-d ilmma wid iskarn tiɣri i tamasiḥt s Lmɣrib g tasut tiss snat, d kra n middn izdɣn g iḍuṛan ad d ismgan d kra n imkrazn kcmn s usgd ad amaynu lli tn id ilkmn.
===Azmz anammas ===
Azzaɣ amuslm n tsga n Lmɣrib amuzzur, issntin ɣ tuẓẓmt n tasut tiss sat n tlalit, d imurs g ussnti n tasut tiss tamt. Azzaɣ ad yiwi d [[Lislam]] d tutlayt [[Tutlayt Taɛrabt|tasrɣint]] s Lmɣrib. Dffir nns yiwrri Lmɣrib iga agzzum g uwank amawi g tfṛiqt, d isnbaḍn n ku tasgiwin ar ttustan zzɣ dar asnbaḍ imqquṛn g Lqirawan s tqbilin timaziɣin lli ikcmn lislam,macc awxxa ɣikan ɣaman f uslgn nnsn iqqbuṛn, d fkan argay I wawank amuslm amaynu. Uckan d kra n tqbilin tisrɣinin s Lmɣrib zdɣn gis d skrn tigldanin nnsn, zun d [[Ṣalḥ Bn Mnṣuṛ]] lli iṣkan tagldit n Nkkur d ifsr Lislam gr imzdaɣn n tgldit nns, tugtt n tikkal dffir lliɣ ar ttilin kigan n imnɣan.[[Afaylu:TumbaIbnBatuta.jpg|thumb|Asmḍl n [[Ibn Baṭuṭa|Ibn Baṭṭuṭa]] lli d iddrn gr 1304 d 1369 ɣ tamdint n [[Ṭanja]].|200x200px]]G 750 tel, tiqqbilin timaziɣin nkrn mgal n tgllit tamawit. Tagrawla tssnta g dar tiqqbilin illan g tagut n Lmɣrib d tfsr dɣya g tmnaḍt kullu. Waxxa tagrawla tdrus d s 742 tel, urta tlkm Lqiṛawan, d ur sul ẓḍaṛn dffir nns isnbaḍn imawin nɣd ignsas nnsn iεbbasin ad siwrrin anbaḍ nnsn f tagut n [[Tafriqt|tfṛiqt]]. Lmɣrib g tizi yad iffuɣ afus n yimawin macc yiwrri ibḍa f kigan n tglda timaziɣin mẓẓinin zun d: [[Burɣwaṭa|Ibuṛɣwaṭin]], [[Sijilmassa]], [[Nkkur]], d rnu fllasn [[Tilmsan]], d [[Tahrt]] i yllan ɣilad g [[Dzayr]] g usggʷas n 789 tel, ittugma wawank aydrisi inbḍn Lmɣrib f g ufus n Idris iwis n Ɛbdllah, i yadlli irwln zzɣ yat tmdayt g usggʷas n 786 tel, d ifta s tɣrmt n Walili d tbrrkt taqqbilt n Uṛaba tamaziɣt, dffir nns issnta inmuzun nns ar kiɣ ilkm awank n Tamsna, Fizaz, d Tlmsan. Ar kiɣ t inɣa Haṛun Ṛṛacid s ustci, ilmma yumẓ iwis Idris wiss sin anbaḍ dffir nns lliɣ dars 12 usggʷas. Afrux ad igad argaz d issmɣur anbaḍ nns ar kiɣ yumẓ Lmɣrib kullut, d iṣka tiɣrmt n [[Fas]].
Lliɣ iḍṛ unbaḍ Aydrisi, d zzɣ usggʷas 1060, ssntan t tidfrin timaziɣin ar ttnbaḍn Lmɣrib, Awank amzwaru gitsn iga t uwank n Imṛabṭn zzɣ tqqbilt n ilmtunn lli iḍfuṛn i tqqbilt imqquṛn n yiẓnagn. Awank n Yimṛabṭn tmurs g ad tsmun tamazirt n Umurnwakuc. Dffir n Yimṛabṭn uckan d kigan n tglda tiyyaḍ zun d [[Imwaḥḥidn|Imwwuḥḥidin]], [[Imarinen|Imarinin]], [[Iwaṭṭasn|Iwṭṭasn]], d Isεdin yat tḍfuṛ tayyaḍ d kraygat yat ar tskar amnru nns g iɣrman imqqurn g Lmɣrib ɣ akud ann. Tiɣrmin ad ar ttussanent ɣilad s tiɣrmun n tamnukda tamurwakucit. D ḍaṛat n tasut tiss 11 tel, buɣlan t teglda yad d urrint gan t idwasn imqquṛn g tagut n Tafṛiqt s usrag n tmnaḍin mqqurnin lli yadlli nbḍn gis d awr nttu ula [[Andalus|Landalus]]. Lliɣ tḍr Landalus rurn kigan n imuslmn d udayn s Lmɣrib f yimnɣi lli ssnkrn t tgldanin timasiḥin, lli ittusann ɣilad s yimnɣan n usuwrruy.
=== Azmz amaynu ===
G umzruy amaynu ɣaman Isεdin g unbḍ ar usggʷas n 1659. dffir nns tnunnt tdfrt n Iεalawin i yadlli inbḍn tagldit n Tfilalt zzɣ 1635. tadfrt ad tules tsmun Lmɣrib g usggʷas n 1666. G usggʷas n 1684 yurrid Mulay Smaεil iwis n Ccrif s Ṭanja zzɣ Ingliz d issnta ar ismun tiɣrmin n Lmɣrib g yan wawank imunn, mqqar ugint kra n teqqbilin addiss munnt, ikkattinn Lmɣrib ad igan awank amzwaru issikzn s tsimant n Mirikan g ussnti n tgrawla tamirikanit g usggʷas n 1787. Ukan kkan tt inn tinawin timirikanin ittkkan illan n Lmɣrib ar fllasn ttakʷayn imritln imaziɣn, dffir nns iɣtes ugllid Muḥmmad wiss kṛaḍ masd ku tinawin timirikanin rad magẓnt zzɣ tukyiwin n imritln g tetgart n tiddukla ittuskrn g usggʷas n 1777. d tatgart ad tga ɣilad zzɣ titgarin tiqqbuṛin itskr Mirikan, d i sul isuln ar ɣass ad.
Zzɣ tazwiri n tasut tiss 18 ibidd Lmɣrib mnid yat tgrawla imqqurn ittuzdan d tgrawla tamgurant tussnta g Uṛupa, d yurm Lmxzn ad iskr kigan n isuɣdn afad ad imun d usrus amaynu I'll an g mnid nns, d gr isuɣdn ad:
* Issnta Lmɣrib ar issifiḍ imuzar xf islulla d ikrḍ fllasn Lmxzn ad sskṛẓn tiḍaf afad ad ur tɣama tikki d temxxart, d tssgdl asnsr n iqqaṛiḍn n tmizar n bṛṛa.
* Iṣka wawank yat tinml tamaynut g Sela afad ad gis ttuɣran timassanin timaynutin n uzmz ann, d ar takka taggazt i yinlmadn, d tṣṣifḍ ismmigln s bṛṛa.
* Zzɣ ismmigln i yeṣṣifḍ uwank, kra n inlmadn skrn asmuttg dar udfrir n Urupa n tagut, d isɣa d ɣ akudan Lmxzn ilafn imaynutn d iṣka yan usakʷn n walaf g tɣrmt n Fas.
==== Lmxzn d tsrtit ====
{{Agzzum ixwan}}
==== Lɛṣkṛ ====
{{Agzzum ixwan}}
==== Tadamsa ====
{{Agzzum ixwan}}
=== Azmz iqṛṛbn ===
{{Agzzum ixwan}}
== Tasrtit d tmrsal ==
[[Afaylu:Mohammed VI of Morocco.jpg|thumb|201x201px|Agllid n tmazirt [[Muḥmmad VI|Muḥammad wis-sḍiṣ]] ]]
=== Angraw n tnbaḍt ===
{{Agzzum ixwan}}
=== Adustur d tmrsal ===
{{Agzzum ixwan}}
=== Acnyal d izli anamur ===
{{Agzzum ixwan}}
=== Tibḍit tamssugurt ===
==== Tasgiwin ====
Ɣ usggʷas n 2015 ttusnfln tasgiwin n tmazirt aylliɣ skrn gisnt sin d mraw n tsgiwin ad tnt igan :
{|
|
:1. Tamnaḍt n [[Tasga n Ṭanja-Tiṭwan-Lḥusima|Ṭanja-Tiṭwan-Lḥusima]]
:2. Tamnaḍt n [[Tasga Tagmuḍant|Agmuḍ]]
:3. Tamnaḍt n [[Tasga n Fas-Mknas|Fas-Mknas]]
:4. Tamnaḍt n [[Tasga n Rrbaṭ-Sla-Lqnḍrt|Rrbaṭ-Sla-Lqnḍrt]]
:5. Tamnaḍt n [[Tasga n Tigmmi Tumlilt-Sṭṭat|Tigmmi Tumlilt-Sṭṭat]]
:6. Tamnaḍt n [[Tasga n Bni Mllal-Xnifra|Bni Mllal-Xnifra]]
|
[[Afaylu:Tasgiwin n Murakuc - Regions of Morocco.png|150px|thumb|Timnaḍin n tmazirt n lmɣrib s snat d mrawt itsnt]]
|
:7. Tamnaḍt n [[Tasga n Mrrakc-Asfi|Mrrakc-Asfi]]
:8. Tamnaḍt n [[Tasga n Dṛɛa-Tafilalt|Dra-Tafilalt]]
:9. Tamnaḍt n [[Tasga n Sus-Massa|Sus-Massa]]
:10. Tamnaḍt n [[Tasga n Glmim-Asif Nun|Glmim-Asif Nun]]
:11. Tamnaḍt n [[Tasga n Lɛyun-Tala Tazggaɣt|Lɛyun-Tala Tazggaɣt]]
:12. Tamnaḍt n [[Tasga n Ddaxla-Asif n Wurɣ|Ddaxla-Asif n Wurɣ]]
|}
==== Timdinin mqqurnin ====
{{Imgradn sis itealqn|Imgradn=[[Timdinin n Lmeɣrib]]}}
Llan ɣ tmazirt n Lmɣrib kigan n timdinin d iɣrman zun d ukan akk tmizar n umaḍal. Ilin kra n 70 tmdinin nna ɣ illa uggar n 50 000 umzdaɣ, talli akk gisn imqqurn tga tt tiɣrmt n [[Tigmmi Tumlilt|Tigmmi tumlilt]] s yan uṭṭun imzdaɣ iqrbn ukan aylkm 4 imlyunen n middn.
Ar aɣ immal uɣawas ad lli illan ddaw as mraw timdinin lli akk imqqurn ɣ tmazirt d mnck n imzdaɣ ad gisnt illant.
{|class="infobox" style="text-align:center; width:100%; max-width:100% !important; margin-right:10px; font-size:90%" align="center"
|-
! rowspan=20 |
[[Afaylu:Maârif, Morocco - panoramio (2).jpg|135px|frameless]]<br/>[[Tigmmi Tumlilt]]<br/>[[Afaylu:Kasbah_des_Oudaias_P1060356.JPG|135px|frameless]]<br/>[[Rrbaṭ]]<br/>[[Afaylu:Vue_medina_fes.jpg|135px|frameless]]<br/>[[Fas]]<br/>[[Afaylu:MoroccoMarrakech_townfromhill.jpg|135px|frameless]]<br/>[[Mrrakc]]
! align=center style="background:#f5f5f5;" | Anmala
! style="background:#f5f5f5;" align="center" | Tamdint
! align=center style="background:#f5f5f5;" | Tamnaḍt
! align=center style="background:#f5f5f5;" | Amḍan n imzdaɣn
! rowspan=20 |
[[Afaylu:Agadir_Areal_view_cropped.jpg|135px|frameless]]<br/>[[Agadir]]<br/>[[Afaylu:Tangier_5184a.jpg|135px|frameless]]<br/>[[Ṭanja]]<br/>[[Afaylu:DSC_3176_(8602579117).jpg|135px|frameless]]<br/>[[Sla]]<br/>[[Afaylu:Oujda.near_bab_al_gharbi.jpg|135px|frameless]]<br/>[[Wujda]]
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||[[Tigmmi_Tumlilt|Tigmmi Tumlilt]] || [[Tasga_n_Tigmmi_Tumlilt-Sṭṭat|Tigmmi Tumlilt-Sṭṭat]] || 3,359,818
|-
| style="background:#f0f0f0;" align="center" | 2 ||[[Fas]]||[[Tasga n Fas-Mknas|Fas-Mknas]]|| 1,112,072
|-
| style="background:#f0f0f0;" align="center" | 3 ||[[Ṭanja]]||[[Tasga n Ṭanja-Tiṭwan-Lḥusima|Ṭanja-Tiṭwan-Lḥusima]]|| 947,952
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||[[Mrrakc]] || [[Tasga n Mrrakc-Asfi|Mrrakc-Asfi]] || 928,850
|-
| style="background:#f0f0f0;" align="center" | 5 || [[Sla]] ||[[Tasga n Rrbaṭ-Sla-Lqnḍrt|Rrbaṭ-Sla-Lqnḍrt]]|| 890,403
|-
| style="background:#f0f0f0;" align="center" | 6 ||[[Mknas]]||[[Tasga n Fas-Mknas|Fas-Mknas]]|| 632,079
|-
| style="background:#f0f0f0;" align="center" | 7 ||[[Rrbaṭ]]||[[Tasga n Rrbaṭ-Sla-Lqnḍrt|Rrbaṭ-Sla-Lqnḍrt]]|| 577,827
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||[[Wujda]] || [[Tasga Tagmuḍant|Tagmuḍant]] || 494,252
|-
| style="background:#f0f0f0;" align="center" | 9 ||[[Lqnḍrt]]||[[Tasga n Rrbaṭ-Sla-Lqnḍrt|Rrbaṭ-Sla-Lqnḍrt]]|| 431,282
|-
| style="background:#f0f0f0;" align="center" | 10 ||[[Agadir]]||[[Tasga n Sus-Massa|Sus-Massa]]|| 421,844
|-
|}
== Tarakalt ==
Lmɣrib iga yat tmazirt lli ɣ illa ttanawuɛ bahra imqqurn ɣ ammas n imuɣliyn nns, ar gis nntafa kraygat anaw n ugama, zun d : idrarn, izaɣarn, tanrẓuft ...
<gallery>
File:Image du Maroc .jpg
File:Image du Maroc 5.jpg
File:Image du Maroc (2).jpg
File:Image du Maroc 3.jpg
File:Image du Maroc 2.jpg
File:Image du Maroc 4.jpg
File:Image du Maroc 6.jpg
File:Image du Maroc.jpg
</gallery>{{Add f tawlaft}}
Iwala Lmɣrib i tmizar lli iṭṭafn wakal izdin d yill aṭlasi, izf n uftas nns igatt Ixf n Spartil, lli illan ɣ ugafa n tmazirt, ɣ tsga yaḍn n wakal ar nttafa Djabal Ṭariq, ɣ yixf ad nit a ɣ ibddu yill agrakal. Ɣ yiffus akkʷ d yiffus agmuḍan ar nttafa tanrẓuft tamɣrabit. Ɣ tuẓẓumt n tmazirt llan gis idrarn d izaɣarn.
Iṭṭaf Lmɣrib iwtta nns ɣ ugafa d [[Ill Agrakal|yill agrakal]], ɣ iffus [[Muritanya|Muriṭanya]], ɣ ugmuḍ tamazirt n [[Dzayr|Dzayer]], ɣ utaram iḥudda-ttid [[Ill Aṭalanti|yill Aṭalanti]]. Tmazirt ad tumẓ yat tjumma n 710.850 km². Tmaẓunt nns iga-tt [[Rrbaṭ]], d timdinin nns imqqurn gan-tn [[Fas]], [[Mrrakc]], [[Sla]], [[Mknas]], [[Agadir]], [[Asfi]], [[Ṭanja]], [[Tiṭwan|Tiṭṭawn]], [[Wujda]], [[Lɛyun]], [[Lḥusima]], [[Bni Mllal]], [[Lqnḍrt]], [[Warzazat]] d [[Ddaxla]].
=== Anzwi ===
[[Afaylu:Ifrane snow.jpg|thumb|116x116px|Adfl ɣ [[Ifran (tiɣrmt)|Ifran]]]]
Anzwi n tmazirt n Lmɣrib ur igi yan, kraygat tsga ɣ tmazirt ad dars yan unzwi ur irwasn tasgiwin yaḍnin, ar nttafa anzwi anammasan (amutawaṣṣiṭi) ɣ ugafa n tmazirt, anzwi amuḥiṭi ɣ utaram, d unzwi anrẓufan (aṣḥrawi) ɣ iffus. Idɣarn nna ɣ illa yill gisn yan unzwi iɛdln izuzwan. Azgn n ugafa ar gis zrayn sin wannazn: annaz iɣurn (iqqurn) ar ittack ɣ gr ayyur wis-smmus d wis-tẓa n usggʷas, d wannaz lliɣ ar ittili [[Anẓar|unẓar]] ar ittack ɣ gr wayyur wis-mraw d wis-kkuẓ. Amma iffus n tmazirt illa gis yan unzwi igan aṣḥrawi iqqurn iḥman zun d kamit. Ar itettar unzwi n tmazirt s yat tumant tamaḍut tga tt ma mu nttini argigi n ugafa aṭlasi. Tumant ad ar tettḥkkam ɣ [[Anẓar|unẓar]] d [[Adfl|udfl]] lli-d ittackan s Lmɣrib zɣ tsga n yill aṭlasi.
===Idrarn===
Uggar n tulutayn n tmazirt n Lmɣrib gis ɣar [[Adrar|idrarn]], ar tlkkm tiɣzi n kra n idrarn n tmazirt ad uggar n 4000 m ɣ iggi yill. Adrar n [[Adrar n Tubqal|Tubqal]] ay-gan yixf n idrarn ad d nttan ad akk gisn iɣzzifn, tlkn tiɣzi nns 4167 m. Lmɣrib iga tmazirt waḥdat ɣ [[Tamazɣa|tmazɣa]] aɣ llan salasil n idrarn ikmmln ad t igan [[Idrarn n Waṭlas|idrarn n waṭlas]] lli nẓḍar ad nbḍu idrarn ad s kraḍ n trabbutin: [[Aṭlas mẓẓiyn]], [[aṭlas mqqurn]] d [[aṭlas anammas]]. Ad ur nttu ula [[Idrarn n Rrif|idrarn n rrif]] lli llan ɣ ugafa n tmazirt, adrar lli akk gisn iɣzifn igatt adrar n [[Adrar n Tidɣin|Tidɣin]] s yat tiɣzi n 2456 m.
==== Idrarn n waṭlas ====
[[Afaylu:Panorama Djebel el Kest.jpg|thumb|198x198px|Idrarn n waṭlas mẓẓiyn d afa lli d itbayyan ɣ tuẓẓumt n tawlaft igatt [[Adrar n Lkst|Afa n tmzgadiwin]] (Adrar n Lkst)]]
{{Imgradn sis itealqn|Imgradn=[[Idrarn n Waṭlas]]}}
Idrarn n Waṭlas gan yat trabbut imqqurn n idrarn illan ɣ [[Tafriqt n ugafa|tfriqt n ugafa]]. Idrarn ad umẓn zɣ iffus utrim n Lmɣrib ar ugafa n [[Tuns]]. Gisn ar nttafa udrar n [[Adrar n Tubqal|Tubqal]] lli igan adrar akkʷ iɣzzifn ɣ ammas n [[Tamazɣa|tmazɣa]] s yat tiɣzi ilkmn uggar n 4000m.
Ɣ Lmɣrib, nẓḍar ad nbḍu idrarn ad s kraḍ n trabbutin, ar nttafa :
===== Aṭlas mẓẓiyn =====
{{Imgradn sis itealqn|Imgradn=[[Aṭlas mẓẓiyn]]}}
Idrarn n waṭlas mẓẓiyn ɣʷin yat tjumma imqqurn ɣ wakal n iffus n tmazirt zɣ yill aṭlasi ɣ iffus utaram ar iffus agmuḍan iɣ akk tzrit tasgiwin n [[Warzazat]] tlkmt tiɣrmt n [[Tafilalt]] (tumẓ ɣin tqriban kra n 500km n uzaru). Ɣ iffus dars iwtta d tnrẓuft (ṣṣḥra). Adrar lli akk illan ɣ ugmuḍ n idrarn ad iga tt [[adrar n Saɣru]], d iṭṭaf iwtta ɣ ugafa d idrarn n [[Aṭlas mqqurn|waṭlas mqqurn]]. Afa n idrarn ad iga tt [[adrar n Sirwa]] lli yadli igan yan uburkan, tlkm tiɣzi nns 3304 m.
[[Afaylu:ETH-BIB-Der höchste Berg des Atlas (Mount Toubkal) 4225 m von N-Tschadseeflug 1930-31-LBS MH02-08-0361.tif|left|thumb|160x160px|Tawlaft n udrar n [[Adrar n Tubqal|Tubqal]] iswrt upilot afransawi Walter Mittelholzer ]]
===== Aṭlas mqqurn =====
{{Imgradn sis itealqn|Imgradn=[[Aṭlas mqqurn]] • [[Adrar n Tubqal|Tubqal]]}}
Idrarn n waṭlas mqqurn nɣd Adrar n Drn gan idraren li kullu imqqurn ɣ tmazirt n [[Lmrruk|umrruk]]. Iga [[Adrar n Tubqal|Tubqal]] ixf n idrarn ad, nttan a-kullu gisn iɣzifen , yili ɣ tiɣzi n 4167 m. Idrarn ad bḍun Amrruk fsnat tsgiwin mqqurnin, yat bahra irɣan tḥbu fllas azazwu d yat ifan udm ns i yill ɣayn af tfulki bahra ɣ uzazwu nns.
Ar ttini kra n middn i idraran ad Adrar n Drn acku nttni ad yakkan tudrt i izaɣarn d igmmaḍn d kullu ikaliwn n tmazirt n [[Lmrruk|umrruk]] acku nttni ad tkkan waman lli-f tbidd tudert n kraygat targant wala imuidar.
Adrar n Tubqal iga yan udrar illan ɣ ammas n idraren n [[Aṭlas mqqurn|waṭlas mqquṛn]]. Nettan ad akkʷ ittawssan nger idraren n lmɣrib acku nttat ad akk gisn iɣzzif, tiɣzi nns tugr 4000m. Adrar n tubqal assaɣ ns aẓuṛan iga tt tugga akal s tmaziɣt iga adrar i kullu yattuyn ɣ iẓẓlmḍ n tafṛiqt d wiss sin ɣ tfṛiqt ffir n udrar n kilimangaru. d illa ɣ tizult n aṭlas amqqran, ɣ tmazirt n umur n wakuc (lmɣrib) yaggug-nn s 63 km f tɣrmt n [[mrrakc]], d ar tlkkm tattuyt ns ar 4167 mitru.
===== Aṭlas anammas =====
{{Imgradn sis itealqn|Imgradn=[[Aṭlas anammas]]}}
==== Idrarn n rrif ====
{{Agzzum ixwan}}
===Izaɣarn===
{{Agzzum ixwan}}
===Isaffn===
{{Agzzum ixwan}}
===Aftas===
ibḍa uftas amṛṛukiy f sin, f yill agrakal d [[agaraw aṭlantiy|ugaraw aṭlantiy]].
=== Taɣarin ===
{{Agzzum ixwan}}
== Amun ==
=== Tutlayin ===
{{Imgradn sis itealqn|Imgradn=[[Tutlayt Taɛrabt|Tutlayt taɛrabt]] • [[Tutlayin timaziɣin]]}}[[Afaylu:Morocco - Linguistic map.png|thumb|158x158px|Tutlayin n tmazirt n Lmɣrib]]
Zɣ mad ittini udustur lli-d iffuɣ ɣ usggʷas n 2011, ar nttafa mas gant tutlayt [[Tutlayt Taɛrabt|taɛrabt]] d tutlayt [[Tutlayt tamaziɣt tanawayt tamɣrabit|tamaziɣt tanawayt]] tutlayin tunṣibin n tmazirt n Lmɣrib. Tantala nna bahra ittuysawaln dar imɣrabiyn tga-tt darija nɣ ma mu nttini [[Tantala taɛrabt tamɣrabit|taɛrabt tamɣrabit]]. Iɣ nucka ad nẓr usiḍn lli ittyuskar s ifassn n tasmirit tamattayt n usɣiws<ref>Tasmirit tamattayt n usɣiws - [http://rgphentableaux.hcp.ma/Default1/ rgphentableaux.hcp.ma]</ref> rad naf mas 91.6% n imɣrabiyn ssn i yat zɣ tantliwin n tutlayt [[Tutlayt Taɛrabt|taɛrabt]] (90.8% ssn i darija, 0.8 ssn i lḥssanya) d mas 26% ssn i yat zɣ tutlayin [[Tutlayin timaziɣin|timaziɣin]] (14,7% ssn i [[Taclḥit|tclḥit]], 7,9% ssn i [[Tamaziɣt n Waṭlas anammas|tamaziɣt n waṭlas anammas]] d 4% ssn i [[Tarifit|trifit]]), mac tuggt n middn ckkan f usiḍn ad is nit iṣḥa nɣd iskrkisn ka aynna, d tuggt nnsn nnan mas uṭṭun n willi sawalnin s tmaziɣt idrus bzaf f ɣaylli nit illan ɣ lwaqiɛ d mas uṭṭun n imsawaln n tutlayin timaziɣin izḍar ad akk yugr 50% n imzdaɣn.<ref>{{Bdr awib |title=جدل بالمغرب بشأن عدد الناطقين بالأمازيغية |url=https://www.aljazeera.net/news/2015/10/24/%d8%ac%d8%af%d9%84-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ba%d8%b1%d8%a8-%d8%a8%d8%b4%d8%a3%d9%86-%d8%b9%d8%af%d8%af-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a7%d8%b7%d9%82%d9%8a%d9%86 |access-date=2025-04-27 |website=الجزيرة نت |language=ar}}</ref><ref>{{Bdr awib |title=جمعيات أمازيغية تطالب بالكشف عن "العدد الحقيقي" للناطقين بالأمازيغية في المغرب |url=https://lakome2.com/societe/44515/ |access-date=2025-04-27 |website=لكم-lakome2 |language=ar}}</ref>
Tuggt n willi sawalnin s [[tutlayin timaziɣin]] ar sawaln ula s darija, ɣayad acku ɣ yan uzmz tkka-tt-inn tlfaza d lmidya ar tzzray kullu isuyas nnsn s darija d ur jju d zrin kra s kra n tutlayt tamaziɣt, mayad yujja kigan n middn ad akk ttun tutlayt nnsn tamaziɣt ar sawaln ɣar s darija.
Tkka-tt-inn tmazirt n Lmɣrib ɣ yan uzmz ur bahra yaggugn ddu ufus n [[Fransa]] d [[Ṣbanya]], mayad yujja tutlayt [[Tutlayt Tafransist|tafransist]] d [[Tutlayt Taṣbnyulit|taṣbnyulit]] ad kcmn s tmazirt. Tkka-tt-inn tutlayt [[Tutlayt Tafransist|tafransist]] ɣ yan uzmz tga tutlayt tunṣibt, mac ɣila mqqar urt sul tgi, ar ka sul aqran imɣrabiyn tutlayt ad ɣ ammas n tinmal., tga ɣila [[Tutlayt Tafransist|tafransist]] tutlayt tabrranit tamzwarut ɣ tmazirt d nttat as bahra swurrin imɣrabin ɣ akk igran n tudrt nnsn slawan akk ɣ kullu mad izdin d twuri d tadamsa. Tlla ula tutlayt [[Tutlayt Taṣbnyulit|taṣbnyulit]] nna s isawal tqriban kra n 2 id mlyun n imɣrabiyn slawan ɣ ugafa n tmazirt. Tili tutlayt [[Tutlayt Tanglizt|tanglizt]] ula nttat tntacr bahra ɣ isggwasn ad ggranin slawan dar iɛrrimn.
===Middn===
[[Afaylu:Morocco population.svg|left|thumb|147x147px|Uṭṭun n imzdaɣ kraygat usggʷas]]
Uṭṭun n imzdaɣ n tmazirt n Lmɣrib ɣila iga tt 36.5 imlyunen n middn. S yat zyada n 1.26% kraygat usggʷas. Uggar n 100.000 ibrraniyn zdɣn ɣ tmazirt ad, aɣlabya nnsn gan [[Ṣbanya|iṣbnyuliyn]] nɣ [[Fransa|ifransawiyn]] umẓn latrit nnsn nɣ gan zɣ willi txdamn ɣ timssurin tigraɣlatin. Asɣl ad n zyada inaqsd ukan yan imik ɣ isggwasn n gr 1971 d 1982, lliɣ gis tlkm 2.5%.
Ɣ isggwasn ad ggranin ar nttafa ula isuqqiyn llid ikkan iffus n tnrẓuft ɣ akk timdinin mqqurnin n tmazirt.
Ar aɣ mmaln tiɣuriwin timaynutn mas uṭṭun imqqurn n [[iɛrabn]] d [[Imaziɣen|imaziɣn]] lli ar ntfrraq gratsn s tutlayt ur tn bahra naḥya ɣ mad izdin d tanfalit tawiratit nnsn. Tiɣuriwin ad mlant aɣ mas tamhlt n usɛrrb lli ijran ɣ ammas n tmazirt txdm mzyan. Ahablugrub-Y iga yan ukrumuzum ar itdda zɣ babas i warraw nns bla ad gis ijru kra n usnfl iɣrfan s iɣrfan. Tiɣuriwin lli ittuyskarnin f imɣrabiyn tmla aɣ mas 81.7% nnsn walan i uhablugrub E (iggut bahra dar [[Imaziɣen|imaziɣn]])<ref>[https://web.archive.org/web/20120414212524/http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2004_v74_p1023-1034.pdf http://hpgl.stanford.edu] 2012-04-14</ref> d gisn nit 72.6% walan i uhablugrub E1b1b<ref>https://web.archive.org/web/20120414212524/http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2004_v74_p1023-1034.pdf E1b1b gant: M78 d M81</ref>, swa ɣ idɣarn nna ɣ ttuysawal [[Tutlayt Taɛrabt|tɛrabt]] wala ɣilli ɣ ttuysawal [[Tutlayin timaziɣin|tamaziɣt]].<ref>https://web.archive.org/web/20120414212524/http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2004_v74_p1023-1034.pdf </ref><ref>[[:en:Y-DNA_haplogroups_in_populations_of_the_Near_East|Y-DNA haplogroups in populations of the Near East]]</ref>
D yan uṭṭun idrusn n middn walan i uhablugrub J (lli bahra iggutn dar imzdaɣ n [[Agmuḍ anammas|ugmuḍ anammas]]).
=== Isgdan ===
[[Afaylu:Hassan_II_mosque,_Casablanca_2.jpg|thumb|205x205px|[[Timzgida Ḥasan II]] nttat aygan timzgida akk mqqurn ɣ tmazirt ula ɣ [[Tafriqt n ugafa|tfriqt n ugafa]]. Tlla timzgid ad ɣ tamdint n [[Tigmmi Tumlilt|Tgmmi tumlilt]].]]
Uṭṭun imqqurn n imzdaɣ n tmazirt n Lmɣrib gan [[Lislam|imuslmn]], d nttan ay-gan asgd n tmazirt, d ula udustur n 2011 innat, d inna ula mas illa uzrf dar kraygat yan ad yamn s kraygat usgd iratt. Ɣ usnmkta n tmazirt ar gis ttinin mas 99% n ugdud iga amuslm, d 1% ann lli iɣaman gis insraniyn d udayn ...
Tiɣuriwin d isiḍnn lli ur gin imaddudn ar ttinin mas gr 85 d 90% zḍarn ad gin mutadayin. Isiḍnn ad ttuyskarn f [[1000|ifḍan]] n imɣrabiyn tufa mas gr 3-14% zɣ willi d irarn nnan is ur gin mutadayinin, d 1% nnan akk is gan warasgdiyin (mulḥidin). Asiḍn n usggʷas n 2020 inna mas uṭṭun n warasgdiyin imqqur-d s kraṭ twal d mas aɣlabya nnsn gan iɛrrimn, d mas usɣl nnsn ilkmd 15% n imɣrabiyn.
== [[Tadamsa]] ==
=== Tawuri ===
{{Agzzum ixwan}}
=== Tamguri ===
{{Agzzum ixwan}}
=== Tafllaḥt ===
{{Agzzum ixwan}}
=== Iqdduḥn ===
{{Agzzum ixwan}}
=== Taẓḍaṛt ===
{{Agzzum ixwan}}
=== Tamallayt ===
Tga tamdint tamṛṛukit tamzwarut lli baḥra d ittawin imallayn. ɣ usggas n 2008, Mṛṛakc dar yan uẓdar n ussns (hébergement) igaddan d {{formatnum:44 394 }} lkatri lgddam n Ugadir [[Agadir]] lli ddar illa {{formatnum:28 605}} lkatri d [[Tigmmi Tumlilt|Tigmmi tumlilt]] s {{formatnum:12 762}} n lkatri.
Ig umṛṛuk ɣaṣṣaḍ wisssin ɣ timizar ntmallayt ɣ ifriqya.
ɣid maymmalan tiskfal n ussns s lkatri n timdayyin n umṛṛuk ɣ usggas n 2008:<ref>[https://web.archive.org/web/20130919233750/http://www.tourisme.gov.ma/francais/5-Tourisme-chiffres/CapaciteHoteliere.htm :: Royaume du Maroc : Administration du Tourisme<!-- Titre généré automatiquement -->]</ref>
* [[Mrrakc]] : {{formatnum:44394}} lkatri
* [[Agadir]] : {{formatnum:28605}} lkatri
* [[Tigmmi Tumlilt|Tigmmi tumlilt]] : {{formatnum:12762}} lkatri
* [[Ṭanja]] : {{formatnum:7431}} lkatri
* [[Fas]] : {{formatnum:7224}} lkatri
* [[Warzazat]] : {{formatnum:7006}} lkatri
* [[Ṛbaṭ]] : {{formatnum:4812}} lkatri
* [[Tiṭṭawin]] : {{formatnum:4359}} lkatri
* [[Mknas]] : {{formatnum:3139}} lkatri
* [[Taṣṣurt]] : {{formatnum:3322}} lkatri
== Ttaqafa ==
=== Tifugliwin tinamurin ===
Ddaw as llan akk tfugliwin tinamurin d tisgdanin n tmazirt n Lmɣrib<ref>[https://web.archive.org/web/20071011100338/http://www.emploi.gov.ma/docs/153200652832PM.doc Emploi.gov.ma/docs/153200652832PM.doc] - Tifugliwin n tmazirt</ref>:
{| cellpadding=4 cellspacing=0 border=1 style="font-family: Verdana, sans-serif; margin: 0 0 1em 1em; font-size:90%; width:100%; text-align:center; background-color: var(--background-color); color: var(--text-color);"
|'''Asakud'''
|'''Ism n tfugla'''
|'''Ma gis illan'''
|----
|1 muḥarram
|''Fatiḥ muḥarram''
|''Ixf n usggʷas ahijri (tafugla tasgdant)''
|----
|12 rabiɛ al-awal
|''Ɛid lmilud''
|''Ass lliɣ d ilul urqqas n rbbi [[Muḥmmad]] (tafugla tasgdant)''
|----
|1 cawal
|''Ɛid Lfiṭr''
|''Ar as nttini ula Ɛid imẓẓiyn (tafugla tasgdant)''
|----
|10 du lḥijja
|''Ɛid n Tfaska''
|''Ass lliɣ ar nqqrs i tfaska (tafugla tasgdant)''
|----
|1 innayr
|''Ixf usggʷas''
|''Ass amzwaru ɣ usggʷas amaynu (tafugla tagraɣlant)''
|----
|11 innayr
|''Ɛid n listiqlal''
|''Ass lliɣ d ifka ugllid ṭṭalab nns bac ad tamẓ tmazirt listiqlal nns (tafugla tanamurt)''
|----
|1 mayu
|''Ɛid n twuri''
|''Ass lɛid dar willi sxdamn ɣ tmazirt (tafugla tagraɣlant)''
|----
|30 yulyuz
|''Ɛid lɛarc''
|''Ass lliɣ gis iga [[Muḥmmad VI|Muḥammad wis-sḍiṣ]] agllid (tafugla tanamurt)''
|----
|14 ɣuct
|''Arar n Asif n wurɣ''
|''Ass lliɣ d irar ugllid [[Ḥasan II|Ḥasan wis-sin]] Asif n wurɣ (tafugla tanamurt)''
|----
|20 ɣuct
|''Tagrawla n ugllid d ugdud''
|''Ass lliɣ d ẓẓan f ugllid Muḥmmad V flnt ɣ Madaɣacqar ukan tnkrd rwina ɣ tmazirt (tafugla tanamurt)''
|----
|21 ɣuct
|''Ɛid lmilud n ugllid''
|''Ass lliɣ d ilul ugllid [[Muḥmmad VI|Muḥammad wis-sḍiṣ]] (tafugla tanamurt)''
|----
|6 nuwanbir
|''Tawada tazgzawt''
|''Ass lliɣ d inna ugllid [[Ḥasan II|Ḥasan wis-sin]] is ixṣṣa ad skrn imɣrabiyn yat twada bac ad sis rarn tanrẓuft (tafugla tanamurt)''
|----
|18 nuwanbir
|''Ɛid n tsimant''
|''Ass lliɣ gis yumẓ Lmɣrib tasimant nns ɣ usggʷas n 1956 (tafugla tanamurt)''
|}
=== Idɣarn n Yunisku ===
[[Afaylu:Kasbahs in Aït Benhaddou.JPG|thumb|197x197px|Iɣrm n [[Ayt Bn Ḥddu]] ɣ tsgiwin n tamdint n [[Warzazat]], iga yan zɣ idɣarn n Yunisku. Ikcm sis zɣ isggwas n 1987.]]
Llan ɣ tmazirt n Lmɣrib tẓa idɣarn ikcmn ɣ ammas n tmaddast n Yunisku n aydatn igraɣlann ɣ ussinew adlsan. Walli akk izwarn ikka-tt-inn ɣ usggʷas n 1981, d walli iggran ɣ usggʷas n 2012. Idɣarn ad ɣwid ad tnt igan s trtib n ukccum nnsn<ref>[https://whc.unesco.org/fr/etatsparties/ma/ Idɣarn n Yunisku - Tamazirt n Lmɣrib]</ref> :
* Tamdint taqburt n [[Fas]] (1981)
* Tamdint taqburt n [[Mrrakc]] (1985)
* Iɣrm n [[Ayt Bn Ḥddu]] (1987)
* Tamdint taqburt n [[Mknas]] (1996)
* Tamdint taqburt n [[Tiṭwan|Tiṭṭawn]] (1997)
* Ansa Arkyuluji n [[Walili]] (1997)
* Tamdint taqburt n [[Taṣṣurt]] (2001)
* Tamdint tabrṭqizt n [[Jdida|Mazagan]] (2004)
* Tamdint n [[Rrbaṭ]] (2012)
Ilin kra n idɣarn yaḍni isrstn Lmɣrib d willi ran gisn ad kcmn ula nttni ɣ ammas n idɣarn ad n Yunisku:
* Mulay Dris Zahrun (1995)
* Tamdint n Taza d Jamɛ Lkbir (1995)
* Timzgida n [[Tinml (tamdint)|Tinml]] (1995)
* Tamdint n Liksus (1995)
* Lkur (1995)
* Tantut n Tafuɣalt (1995)
* Agdal n Ṭlasmṭan (1995)
* Ansa n Ajkal (1998)
* Aglmam n Xnifs (1998)
* Adgal n [[Ddaxla]] (1998)
* Amda n Figig (2011)
* Ddarbiḍa (2013)
* Trabbut n imdwn Tiɣmrt (2016)
* Ansa aṣḥrawi n Asif n Nun (2016)
=== Tiwlafin fulkinin n tmazirt ===
<gallery mode="packed">
Neige ifrane.jpg|Adfl ɣ ammas n tiɣrmt n [[Ifran]] ɣ idrarn n [[Aṭlas anammas|Waṭlas anammas]].
Palace gate.jpg|[[Iɣrm n Udayas]] ɣ [[Rrbaṭ|Rrbat]].
Rabat Hassan tower 1995.jpg|Amur n Hassan ɣ [[Rrbaṭ|Rrbat]].
Fes Bab Bou Jeloud.jpg|Bab Bujlud ɣ [[Fas]].
Volubilis North Baths.jpg|Ixban n tiɣrmt n [[Walili]].
Quemado.jpg|Taɣart n [[Ill Agrakal|yill agrakal]] ɣ [[Lḥusima]].
Royal Palace at Tetouan Morocco.JPG|Iɣrm agldan ɣ [[Tiṭṭawin|Tiṭwan]].
Bab Mansour.jpg|[[Bab Mansour el Aleuj]].
Dunes de Merzouga.jpg|Amrdul n [[Mrzuga]].
Essaouira beach.jpg|Taftist n Tassurt.
Djemaa el Fna, evening.JPG|[[Place Jemaa el-Fna]].
Maroc Marrakech Bab Agnaou Luc Viatour.jpg|[[Bab Agnaw]] n [[Mrrakc]].
Menara marrakech.jpg|Mnara n [[Mrrakc]].
Parc de la Ligue Arabe.jpg|Agdal n [[Tigmmi Tumlilt]].
MoroccoMarrakech Koutoubia mosqueFromGarden1.jpg|Timzgida n [[Timzgid n Kutubiya|Kutubiya]].
Atlas Mountains snow cover.jpg|Adrar n [[Adrar n Tubqal|Tubqal.]]
Asilah.jpg|[[Assilah]].
Chauen.jpg|Idrarn n [[rrif|Arrif]].
MoroccoChefchaouen downtown.jpg|Yat tsukt ɣ [[Ccawn]].
Near Ouarzazate(Marocco).JPG|[[Warzazat]].
Morocco - AlJadida - Medina.jpg|[[Jdida]].
Ballon Ciel d'Afrique à Marrakech.JPG|[[Mrrakc]].
Phare à Tanger.JPG|[[Cap Spartel]].
Kitesurf-Dakhla-Morocco (4).JPG|lagune n [[Ddaxla|Daxla]].
Médina Essaouira.JPG|[[Taṣṣurt]].
</gallery>
== Izdayn ittawiyn s mani yaḍn ==
* {{Commons}}https://www.lexilogos.com/maroc_carte.htm
* http://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/moroccof.pdf takrḍa n UN ɣ 2005.
== Tisaɣulin ==
-{
{{Isugam}}
}-{{Timizar n tfriqt}}
<br>{{Tazddart n waggur |Imaziɣn |Taɣrma |Tarakalt}}
[[Taggayt:Lmɣrib]]
[[Taggayt:Timizar n Tafriqt]]
cnxgfjpxnm7j4edemm5egxiipc5924s