Wikipedia
shiwiki
https://shi.wikipedia.org/wiki/Tasna_Tamzwarut
MediaWiki 1.47.0-wmf.23
first-letter
Midya
Amẓli
Amsawal
Asmras
Amsawal n usmras
Wikipidya
Amsawal n Wikipidya
Afaylu
Amsawal n ufaylu
MidyaWiki
Amsawal n MidyaWiki
Talɣa
Amsawal n talɣa
Tiwisi
Amsawal n twisi
Taggayt
Amsawal n taggayt
Aggur
Amsawal n waggur
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Imaziɣn
0
1711
78886
78857
2026-10-09T13:49:26Z
YathYaznathen2
48638
/* */
78886
wikitext
text/x-wiki
{{Gar amla}}
{{Infobox ethnic group
| group = {{unbulleted list|Imaziɣn}}<!-- [[WP:NOETHNICGALLERIES]] -->
| native_name = {{hlist|{{lang|ber-Latn|Imaziɣen}}|{{lang|ber|ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ}}}}
| image = Tatouages berbères — Femme.png
| caption = [[Acnyal Amaziɣ|Acnyal Amaziɣ]]
| population = 25 id mlyun<ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref> ar 36 id mlyun<ref name="Danver2015">{{cite book|author=Steven L. Danver|title=Native Peoples of the World: An Encyclopedia of Groups, Cultures and Contemporary Issues|url=https://books.google.com/books?id=vf4TBwAAQBAJ&pg=PA23|year=2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46400-6|quote=The Berber population numbers approximately 36 million people.|page=23}}</ref><ref name="Berber people">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Berber|title=Berber people|access-date=2016-08-17}}</ref><ref name="Berber speakers">{{cite web|url=https://www.foxnews.com/world/north-africas-berbers-get-boost-from-arab-spring/|title=North Africa's Berbers get boost from Arab Spring|publisher=[[Fox News]]|date=5 May 2012|access-date=8 December 2013}}</ref><ref name="Bilingualism, p. 860">{{cite book|last1=Bhatia|first1=Tej K.|last2=Ritchie|first2=William C.|title=The Handbook of Bilingualism|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=0631227350|page=860|url=https://books.google.com/books?id=pNqVaUk4dM0C|access-date=16 July 2016}}</ref>
| region1 = [[Lmɣrib]]
| pop1 = 14 id mlyun{{refn|<ref>{{Cite book |last=Rubin |first=Barry |url=https://www.google.com/books?id=8vBnBwAAQBAJ&pg=PA554 |title=The Middle East: A Guide to Politics, Economics, Society and Culture |date=2015-03-17 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-45578-3 |pages=554 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Berber Marginalization in North Africa Fuels Identity Movements |url=https://fanack.com/morocco/population-of-morocco/berber-identity-movements/ |access-date=2025-02-11 |website=The MENA Chronicle {{!}} Fanack |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-07-04 |title=Berber {{!}} people {{!}} Britannica.com |url=https://www.britannica.com/topic/Berber |access-date=2022-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704131003/https://www.britannica.com/topic/Berber |archive-date=2018-07-04 }}</ref>}} ar 15 id mlyun{{refn|<ref>{{Cite book |last=Rosen |first=Lawrence |url=https://www.google.com/books?id=uo6wCgAAQBAJ&pg=PA202 |title=Two Arabs, a Berber, and a Jew: Entangled Lives in Morocco |date=2015-12-02 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-31751-9 |pages=202 |language=en |quote=He accepts the undocumented estimate that nearly half the Moroccan population—perhaps as many as fifteen million people—identify themselves as Berber...}}</ref><ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-03-03 |title=AP PHOTOS: Berbers live on in Morocco's Atlas Mountains |url=https://apnews.com/general-news-dc618d95c6d84e99b219c0fb51f5d4f8 |access-date=2025-02-11 |website=AP News |language=en |quote=At least 15 million Moroccans are Amazigh, divided into different groups according to their dialects.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ennaji |first=Moha |url=https://www.google.com/books?id=DXsF7fT318QC&pg=PA72 |title=Multilingualism, Cultural Identity, and Education in Morocco |date=2005-01-20 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-387-23979-8 |pages=72 |language=en}}</ref>}}
| region2 = [[Ddzayr]]
| pop2 = 7 id mlyun<ref>{{Cite book |last=Rubin |first=Barry |url=https://www.google.com/books?id=8vBnBwAAQBAJ&pg=PA554 |title=The Middle East: A Guide to Politics, Economics, Society and Culture |date=2015-03-17 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-45578-3 |pages=554 |language=en}}</ref> ar 13 id mlyun<ref name="axl.cefan.ulaval.ca"/><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-35515769|title=Algeria reinstates term limit and recognises Berber language|newspaper=BBC News|date=2016-02-07}}</ref>
| region3 = [[Nnijr]]
| pop3 = 2.6 id mlyun<ref name=nigertuareg>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/niger/|title=The World Factbook|website=Central Intelligence Agency|access-date=2016-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330032003/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/niger/|archive-date=2021-03-30}}, Niger: 11% of 23.6 million</ref>
| region4 = [[Fṛanṣa]]
| pop4 = 2 id mlyun<ref>[https://web.archive.org/web/20140929080724/http://www.dglflf.culture.gouv.fr/lgfrance/lgfrance_presentation.htm ''Les langues de France: un patrimoine méconnu, une réalité vivante''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140929080724/http://www.dglflf.culture.gouv.fr/lgfrance/lgfrance_presentation.htm|date=2014-09-29}}, originally published by CultureComm unication.gouv.fr.</ref>
| region5 = [[Mali]]
| pop5 = 850,000<ref name=WorldFactbookMali>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mali/|title=Mali|date=5 November 2021|publisher=The World Factbook|access-date=22 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330032030/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mali/|archive-date=30 March 2021}}</ref>
| region6 = [[Libya]]
| pop6 = 600,000<ref>{{Citation |last=Zurutuza |first=Karlos |year= |title=Libya's Berbers fear ethnic conflict |publisher=[[Al Jazeera English|Aljazeera]] |publication-place= |page= |url=https://www.aljazeera.com/news/2015/1/6/libyas-berbers-fear-ethnic-conflict |access-date=2021-11-11}}</ref>
| region7 = [[Bljika]]
| pop7 = 500,000<ref>{{Cite news|url=http://www.lemonde.fr/idees/article/2016/03/23/la-belgique-est-devenue-un-trou-noir-securitaire_4888420_3232.html|title=Au cœur des réseaux djihadistes européens, le passé douloureux du Rif marocain|last=Truong|first=Nicolas|date=2016-03-23|newspaper=Le Monde.fr|language=fr|issn=1950-6244|access-date=2016-11-16}}</ref>
| region8 = [[Hulanḍa]]
| pop8 = 467,455{{Citation needed|date=March 2019}}
| region9 = [[Buṛkina Faṣu]]
| pop9 = 406,271<ref name=burkinatuareg>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso/|title=The World Factbook|website=Central Intelligence Agency|access-date=2021-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111020045/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso|archive-date=2021-01-11}}, Burkina Faso: 1.9% of 21.4 million</ref>
| region10 = [[Tuns]]
| pop10 = 100,000<ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref>
| region11 = [[Kanaḍa]]
| pop11 = 37,060<ref>{{Cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=&Code2=&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census – Canada |first=Statistics Canada|last=Government of Canada|date=February 8, 2017|website=www12.statcan.gc.ca}}</ref>
| region12 = [[Miṣṛa]]
| pop12 = 30,000<ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref>
| region13 = [[Muriṭanya]]
| pop13 = 10,000<ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref>
| region14 = [[Nnurwij]]
| pop14 = 4,500{{citation needed|date=December 2020}}
| region15 = [[Israyil]]
| pop15 = 3,500<ref>Moshe Shokeid: ''The Dual Heritage: Immigrants from the Atlas Mountains in an Israeli Village''. Manchester University Press, 1971.</ref>
| region16 = [[Iwankn Munnin n Marikan]]
| pop16 = 1,325<ref>{{cite web|author=US Census Bureau|title=The Arab Population: 2000|url=https://www.census.gov/prod/2003pubs/c2kbr-23.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20040113064140/http://www.census.gov/prod/2003pubs/c2kbr-23.pdf |archive-date=2004-01-13 |url-status=live|access-date=2013-05-05}}</ref>
| langs = [[Tutlayin timaziɣin]]
| rels = Amata nnsn gan [[Sunni Islam|imuslmn isunniyn]]<br />Tidrsiwin n [[Lislam Aybaḍi|Imuslmn Ibaḍiyn]], [[Lislam Aciɛi|Lislam Aciɛi]] d, [[Tmasiḥiyt]] (slawant [[Takatulikt]]),<ref name=Miller2015>{{cite journal|url=https://www.academia.edu/16338087|title=Believers in Christ from a Muslim Background: A Global Census|last1=Miller|first1=Duane Alexander|last2=Johnstone|first2=Patrick|journal=Interdisciplinary Journal of Research on Religion|volume=11|number=10|year=2015|via=academia.edu|access-date=27 March 2016|issn=1556-3723}}</ref><ref>{{in lang|fr}} [https://web.archive.org/web/20171018134716/http://matoub.kabylie.free.fr/kabylie/article.php3?id_article=174 Sadek Lekdja: ''Christianity in Kabylie'', Radio France Internationale, 7 mai 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018134716/http://matoub.kabylie.free.fr/kabylie/article.php3?id_article=174 |date=2017-10-18 }}.</ref> [[Berber Jews|Judaism]]<!-- as per [[Infobox ethnic group]], the religion parameter is for the "group's religious affiliations" – irreligion is having no religious affiliation -->
| native_name_lang = ber
}}
Gan '''Imaziɣn''' yan uɣrf illan ɣ ugafa n [[Tfriqt]], gin aɣrf nns anṣli, gint [[Tutlayin timaziɣin|tutalyin Timaziɣin]] ils nnsn.
== Ism ==
''Imaziɣn'' iga ism nna fkan imaziɣen i iɣfawn-nnsn, ig ism agʷnsan (endonym), ikka-d ayt dars. Asuf nns iga tt ''(t)amaziɣ(t)''. Llan ismawen yaḍen nna gan imaziɣn i yixfawn nnsn; zun d ''iclḥiyen'' gin itutlayt nnsn ''taclḥit''. Tacelḥit ad nenna as tlla tunɣilt-ad n Wikipidia (shi). ''Imuhaɣ'', ger wiyyaḍ, iga yism da akkan imaziɣn n ayt tnzruft (désert) i ixfawn nnsn, mac ism ad nufa ad nini iga ɣar tamzarayt n ''imaziɣn''. Iga amagut agʷnsan (nɣ irẓan) n tguri ''amaziɣ'': ''imuzaɣ'', s tmerniwt n usnfl amsesli n "z" s "h", yan usnfl bahra ittwassann ɣ dar ayt tnzruft (''izi'', s umdya, ar darsn ittgga ''ihi'').
==Amadan amaziɣ ==
Afgan amaziɣ amzwaru nɣ babatsn n imaziɣn assaɣ ns igat "Maziɣ", ilma maziɣ dars sin warraw "Bṛans" d "Madɣis", mayad a ibḍan imaziɣn s sin iɣrfan : Ibṛnasn (aɣrf n Bṛans) d imdɣasn (aɣrf n Madɣis).
===Ibrnas===
----
Ibrnas bḍan s mraw n iɣrfan (nɣ iqqbiln) :
*Iskurn
*Iẓnagn
*Iktamn
*Iwrabn
*Imṣmudn
*Izdajn
*Iwriɣn
*Iɛjisn
*Ilmaṭn
*Iguzuln
=== Imdɣasn ===
----
Imdɣasn bḍan s sin d mraw n uɣrf :
*Ijanatn (Znata)
*Infzawn
*Imzatn
*Imɣiln
*Imtɣṛn
*Iṣḍinen
*Izwaɣn
*Izwwarn
*Ilwwatn
*Inffusn
*Imṭmaṭn
*Imdyunen
== Tamsalt n usala ==
Assa, amata n imaraten ar ttinin mas d-kkan imaziɣn kra n imzdaɣn ganin autoktonn, bayenn-d ''in situ'' ɣ [[Tafriqt n ugafa|Ifriqya n ugafa]], tili darsn yan idls apaliolit igan ibiromaurus (-16,000 usggʷas), d wiyyaḍ darsn yan idls amizolit igan u Gfsa (idels agefsi). Wiyyaḍ ar ttinin mas d-kkan (imaziɣn) imzdaɣn icrqiyn ganin ayt Ccam, zugn s ugafa n Ifriqya ɣ uzmz n tetranzisiont taniolitt. (gr - 9,500 d -7,000 usggʷas)....
==Amzruy==
[[Afaylu:East_Numidia.jpg|link=https://incubator.wikimedia.org/wiki/File:East_Numidia.jpg|thumb|250x250px|takarḍa n [[Numidya]]]]
=== Numidya ===
numidya nttat tagldit taqburt tamaẓunt nns sirta ɣilad assaɣ nns qsenṭina tbed ghrb n ẓlmḍ n ifriqya zi tuns ar lmɣrib lan dis sin n trbiɛin tarbiɛt tamzwarut assaɣ n mazilyun di ljiha lghrbiya di tgldit n numidya netnin d taqbilt n tamizt di mdukal n ṛuman gin tiwiza jirasn x qarṭaj, tarbiɛt wais sin assaɣ nns masaysulyun lan ag qerṭaj x ṛuman tamurt nnsen tla jar sṭif d dzayt (tamaẓunt) d wahran dɣi
[[masinissa]] niɣ masin asmzi n ussaɣ
=== Iglidn imaziɣn ===
* [[Masinissa|masinisa]]
* [[sifaks]]
* [[gaya]]
* [[tin hinan]]
* [[aksil]]
* [[yugrtn]]
== Tiram ==
[[Afaylu:Couscous_of_Fes.JPG|link=https://incubator.wikimedia.org/wiki/File:Couscous_of_Fes.JPG|thumb|200x200px|ksksu]]
sksu niɣ الكُسْكُس utci da amaziɣ itwag s uggran n imndi niɣ dra itwac s tɣnjayi niɣ s ufuil
illint ola tiram yanin dar imazighn twasen nist g tsgwin n umadal zond taglla nghd tarayt na skarn imazighn sg irden ola tomzin
== Tutlayt ==
== Asgd ==
== Timizar ==
[[Afaylu:Moroccan_stop_sign_in_Arabic_and_Berber.jpg|link=https://incubator.wikimedia.org/wiki/File:Moroccan_stop_sign_in_Arabic_and_Berber.jpg|thumb|bedd]]
=== Ɣ Lmɣrib ===
niɣ tagldit n lmɣrib([[Amṛṛuk|lmrruk]])s taɛrabt [[المغرب| المملكة المغربية]] awank tlla g ẓlmḍ n ifriqya tamaẓunt nnes ṛbaṭ tga tadart tumlilt tamdint tamqrant d tamaẓunt tadmsant; tsaja lmɣrib x yil amllal n wammas x tagut n ugaraw n laṭlanti agmmuḍ nns dzayr ayfus nns muriṭanya
=== Ɣ Dzayr ===
dzayr assaɣ nnes unṣib (tagdudant n dzayr tadimuqraṭit taɣrfant) niɣ الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية tawankt tamuslmt taɛrabt tamaziɣt dzayr yan n tmurt tamqrat di tafrikt tis mraw deg umaḍal, tlla deg tafrikt n ugafa x ẓlmḍ nnes il amlal n wammas x ugmmuḍ nnes tuns d libya x uyfus mali d nijer x tagutn lmɣrib d muriṭanya
=== Ɣ Tuns ===
tuns tawankt n ifriqya ugafa tusid ingr dzayr d libya tamaẓunt nns tuns ma immalan masd itunsiyn imaziɣn ,mamk imaziɣn maṛṛa , acku tussna n itunsiyn nttat 100% tga tamaziɣt iɣ itɛrrb ils , ur ittɛrrb tussna gan maṛṛa imzdaɣ n tmurt tuns sg imaziɣn، di anggaru... tnna tzrawt timttit (ijtilaɛiya) di tuns tagara usggʷas 2009 tenna masd uṭṭun n itunsiyn sg laṣl amaziɣ ur idrus xf 60% sg maṛṛa imzdaɣ n tuns. tugt n itunsiyn walan i tiqbilin timaziɣin timqqranin tnfra (tḥkm) tmurt dat (qbl) ad tḍṛ qarṭaj di anaw tikunfidiraliyin lli iḥkmn maṛṛa tisggiwin sg tamazirt , ilmma tbḍa ɣr iɣrman d tiwacunin، da nttafa gr tikunfidariwin lli cigan itussan، takunfidiralit lfaracic tssnta nttat sg tala d lqṣrin ar aftas ( susa d ṣfaqṣ ) tyawskar g ufus umɣar amaziɣ anṭlas d tkkatin tamanaɣt nns tala، d ula takunfidiralit n warɣma g iffus (ljanub) acrqi nttat tkkatin da tsmuna tugt n tiqbilin dis lɛkara d lxzur d tawazin d wadrna d didsn imzdaɣ ɣmrasn ljbaliya . da nttafa ula di iẓlmḍ tiqbilin yaḍn timqranin , s twala tbḍa ar tiqbilin timẓyanin، da nk°tti digs zund: lḥiṣr، mqɛd، naqza، makna، bjawa، lḥnanca، awtala، ulad ɛiyar، wartlan، lbraqa، kasra، hwara، carn، zɣalma ... gan imsiwln s tutlayt tamaziɣt ass a di tuns ugar n 500,000 n ufgan llan di mṭmaṭa، tiṭṭawin، tigzirt jarba،qabs, gafṣa، lgṣrin,tkruna,ksra,tala d idurar xamir d tmi n iwutta akd dzayr d ula imsiwln s tmaziɣt d imzdaɣn n tuns tamanaɣt n iffus bla nettu imaziɣn imzwagn di bṛṛa
=== Ɣ Libya ===
libya tawankt tlla di ifriqya n ugafa (iẓlmḍ) tamaẓunt nns ṭarablus
=== Ɣ Muritanya ===
muriṭanya niɣ tagdudant tamuslmt tamuriṭanit; awank di iẓlmḍ n ifriqya tamaẓunt nns nwakcuṭ tlla xu agaraw n laṭlasi x ẓlmḍ ins lmɣrid d dzayr d siniɣal x yfus d mali x ugmmuḍ d uyfus
=== Ɣ Miṣra ===
[[Afaylu:Girl wearing the traditional dress of Siwa Oasis grinding salt.jpg|thumb|Yat terbat tamaziɣt igan ult Isiwan, Miṣra, ar teẓẓaḍ tisent s uzerg.]]
Yat lwaḥt a'ɣ bahra sul llan imaziɣen ɣ tmazirt n Miṣra, a'tt-igan d Siwa, neɣ Isiwan iɣ nit nra ad nsawel s tmaziɣt. Tucka-d Isiwan ɣ utaram akkʷ n tmazirt n Miṣra, taẓ i iwetta n tmazirt d Libya. Uṭṭun n imezdaɣen nns iga-t 35,000, 20,000 ad zigsen isawalen s tmaziɣt, d wuṭṭun-ad n imselmaziɣen ar ukan sul ittnaqas. Tella yat lwaḥt yaḍen, imeẓẓeyn f Isiwan, ɣ llan imaziɣen, tga-tt Gara. Tella ɣ ugafa ugmiḍ n Isiwan, d ur nn bahra fell-as taggug. Ayt Gara drusen f ayt Isiwan.
== iɣrfan n imaziɣn ==
== Tisaɣulin ==
<references/>
<references />
[[Taggayt:ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ]]
{{Tazddart n waggur
|Aggur1 = Imaziɣen
}}
i7ltz0gnkevkp1o20clhhyxg3pghnp5
78887
78886
2026-10-09T13:50:23Z
YathYaznathen2
48638
/* */
78887
wikitext
text/x-wiki
{{Gar amla}}
{{Infobox ethnic group
| group = {{unbulleted list|Imaziɣn}}<!-- [[WP:NOETHNICGALLERIES]] -->
| native_name = {{hlist|{{lang|ber-Latn|Imaziɣen}}|{{lang|ber|ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ}}}}
| image = Tatouages berbères — Femme.png
| caption =
| population = 25 id mlyun<ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref> ar 36 id mlyun<ref name="Danver2015">{{cite book|author=Steven L. Danver|title=Native Peoples of the World: An Encyclopedia of Groups, Cultures and Contemporary Issues|url=https://books.google.com/books?id=vf4TBwAAQBAJ&pg=PA23|year=2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-46400-6|quote=The Berber population numbers approximately 36 million people.|page=23}}</ref><ref name="Berber people">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Berber|title=Berber people|access-date=2016-08-17}}</ref><ref name="Berber speakers">{{cite web|url=https://www.foxnews.com/world/north-africas-berbers-get-boost-from-arab-spring/|title=North Africa's Berbers get boost from Arab Spring|publisher=[[Fox News]]|date=5 May 2012|access-date=8 December 2013}}</ref><ref name="Bilingualism, p. 860">{{cite book|last1=Bhatia|first1=Tej K.|last2=Ritchie|first2=William C.|title=The Handbook of Bilingualism|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=0631227350|page=860|url=https://books.google.com/books?id=pNqVaUk4dM0C|access-date=16 July 2016}}</ref>
| region1 = [[Lmɣrib]]
| pop1 = 14 id mlyun{{refn|<ref>{{Cite book |last=Rubin |first=Barry |url=https://www.google.com/books?id=8vBnBwAAQBAJ&pg=PA554 |title=The Middle East: A Guide to Politics, Economics, Society and Culture |date=2015-03-17 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-45578-3 |pages=554 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Berber Marginalization in North Africa Fuels Identity Movements |url=https://fanack.com/morocco/population-of-morocco/berber-identity-movements/ |access-date=2025-02-11 |website=The MENA Chronicle {{!}} Fanack |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-07-04 |title=Berber {{!}} people {{!}} Britannica.com |url=https://www.britannica.com/topic/Berber |access-date=2022-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704131003/https://www.britannica.com/topic/Berber |archive-date=2018-07-04 }}</ref>}} ar 15 id mlyun{{refn|<ref>{{Cite book |last=Rosen |first=Lawrence |url=https://www.google.com/books?id=uo6wCgAAQBAJ&pg=PA202 |title=Two Arabs, a Berber, and a Jew: Entangled Lives in Morocco |date=2015-12-02 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-31751-9 |pages=202 |language=en |quote=He accepts the undocumented estimate that nearly half the Moroccan population—perhaps as many as fifteen million people—identify themselves as Berber...}}</ref><ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-03-03 |title=AP PHOTOS: Berbers live on in Morocco's Atlas Mountains |url=https://apnews.com/general-news-dc618d95c6d84e99b219c0fb51f5d4f8 |access-date=2025-02-11 |website=AP News |language=en |quote=At least 15 million Moroccans are Amazigh, divided into different groups according to their dialects.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ennaji |first=Moha |url=https://www.google.com/books?id=DXsF7fT318QC&pg=PA72 |title=Multilingualism, Cultural Identity, and Education in Morocco |date=2005-01-20 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-387-23979-8 |pages=72 |language=en}}</ref>}}
| region2 = [[Ddzayr]]
| pop2 = 7 id mlyun<ref>{{Cite book |last=Rubin |first=Barry |url=https://www.google.com/books?id=8vBnBwAAQBAJ&pg=PA554 |title=The Middle East: A Guide to Politics, Economics, Society and Culture |date=2015-03-17 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-45578-3 |pages=554 |language=en}}</ref> ar 13 id mlyun<ref name="axl.cefan.ulaval.ca"/><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-35515769|title=Algeria reinstates term limit and recognises Berber language|newspaper=BBC News|date=2016-02-07}}</ref>
| region3 = [[Nnijr]]
| pop3 = 2.6 id mlyun<ref name=nigertuareg>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/niger/|title=The World Factbook|website=Central Intelligence Agency|access-date=2016-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330032003/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/niger/|archive-date=2021-03-30}}, Niger: 11% of 23.6 million</ref>
| region4 = [[Fṛanṣa]]
| pop4 = 2 id mlyun<ref>[https://web.archive.org/web/20140929080724/http://www.dglflf.culture.gouv.fr/lgfrance/lgfrance_presentation.htm ''Les langues de France: un patrimoine méconnu, une réalité vivante''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140929080724/http://www.dglflf.culture.gouv.fr/lgfrance/lgfrance_presentation.htm|date=2014-09-29}}, originally published by CultureComm unication.gouv.fr.</ref>
| region5 = [[Mali]]
| pop5 = 850,000<ref name=WorldFactbookMali>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mali/|title=Mali|date=5 November 2021|publisher=The World Factbook|access-date=22 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330032030/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mali/|archive-date=30 March 2021}}</ref>
| region6 = [[Libya]]
| pop6 = 600,000<ref>{{Citation |last=Zurutuza |first=Karlos |year= |title=Libya's Berbers fear ethnic conflict |publisher=[[Al Jazeera English|Aljazeera]] |publication-place= |page= |url=https://www.aljazeera.com/news/2015/1/6/libyas-berbers-fear-ethnic-conflict |access-date=2021-11-11}}</ref>
| region7 = [[Bljika]]
| pop7 = 500,000<ref>{{Cite news|url=http://www.lemonde.fr/idees/article/2016/03/23/la-belgique-est-devenue-un-trou-noir-securitaire_4888420_3232.html|title=Au cœur des réseaux djihadistes européens, le passé douloureux du Rif marocain|last=Truong|first=Nicolas|date=2016-03-23|newspaper=Le Monde.fr|language=fr|issn=1950-6244|access-date=2016-11-16}}</ref>
| region8 = [[Hulanḍa]]
| pop8 = 467,455{{Citation needed|date=March 2019}}
| region9 = [[Buṛkina Faṣu]]
| pop9 = 406,271<ref name=burkinatuareg>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso/|title=The World Factbook|website=Central Intelligence Agency|access-date=2021-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111020045/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso|archive-date=2021-01-11}}, Burkina Faso: 1.9% of 21.4 million</ref>
| region10 = [[Tuns]]
| pop10 = 100,000<ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref>
| region11 = [[Kanaḍa]]
| pop11 = 37,060<ref>{{Cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=&Code2=&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1|title=Census Profile, 2016 Census – Canada |first=Statistics Canada|last=Government of Canada|date=February 8, 2017|website=www12.statcan.gc.ca}}</ref>
| region12 = [[Miṣṛa]]
| pop12 = 30,000<ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref>
| region13 = [[Muriṭanya]]
| pop13 = 10,000<ref>{{Cite book |last=Williams |first=Victoria R. |url=https://www.google.com/books?id=OxnOEAAAQBAJ&pg=PT277 |title=Indigenous Peoples: An Encyclopedia of Culture, History, and Threats to Survival [4 volumes] |date=2020-02-24 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=979-8-216-10219-9 |language=en |quote=However, there may be around twenty-five million Berbers in total, with fifteen million Berbers living in Morocco; six million in Algeria; one million each in Libya, Mali, and Niger; thirty thousand in Egypt; one hundred thousand in Tunisia; and ten thousand in Mauritania.}}</ref>
| region14 = [[Nnurwij]]
| pop14 = 4,500{{citation needed|date=December 2020}}
| region15 = [[Israyil]]
| pop15 = 3,500<ref>Moshe Shokeid: ''The Dual Heritage: Immigrants from the Atlas Mountains in an Israeli Village''. Manchester University Press, 1971.</ref>
| region16 = [[Iwankn Munnin n Marikan]]
| pop16 = 1,325<ref>{{cite web|author=US Census Bureau|title=The Arab Population: 2000|url=https://www.census.gov/prod/2003pubs/c2kbr-23.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20040113064140/http://www.census.gov/prod/2003pubs/c2kbr-23.pdf |archive-date=2004-01-13 |url-status=live|access-date=2013-05-05}}</ref>
| langs = [[Tutlayin timaziɣin]]
| rels = Amata nnsn gan [[Sunni Islam|imuslmn isunniyn]]<br />Tidrsiwin n [[Lislam Aybaḍi|Imuslmn Ibaḍiyn]], [[Lislam Aciɛi|Lislam Aciɛi]] d, [[Tmasiḥiyt]] (slawant [[Takatulikt]]),<ref name=Miller2015>{{cite journal|url=https://www.academia.edu/16338087|title=Believers in Christ from a Muslim Background: A Global Census|last1=Miller|first1=Duane Alexander|last2=Johnstone|first2=Patrick|journal=Interdisciplinary Journal of Research on Religion|volume=11|number=10|year=2015|via=academia.edu|access-date=27 March 2016|issn=1556-3723}}</ref><ref>{{in lang|fr}} [https://web.archive.org/web/20171018134716/http://matoub.kabylie.free.fr/kabylie/article.php3?id_article=174 Sadek Lekdja: ''Christianity in Kabylie'', Radio France Internationale, 7 mai 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018134716/http://matoub.kabylie.free.fr/kabylie/article.php3?id_article=174 |date=2017-10-18 }}.</ref> [[Berber Jews|Judaism]]<!-- as per [[Infobox ethnic group]], the religion parameter is for the "group's religious affiliations" – irreligion is having no religious affiliation -->
| native_name_lang = ber
}}
Gan '''Imaziɣn''' yan uɣrf illan ɣ ugafa n [[Tfriqt]], gin aɣrf nns anṣli, gint [[Tutlayin timaziɣin|tutalyin Timaziɣin]] ils nnsn.
== Ism ==
''Imaziɣn'' iga ism nna fkan imaziɣen i iɣfawn-nnsn, ig ism agʷnsan (endonym), ikka-d ayt dars. Asuf nns iga tt ''(t)amaziɣ(t)''. Llan ismawen yaḍen nna gan imaziɣn i yixfawn nnsn; zun d ''iclḥiyen'' gin itutlayt nnsn ''taclḥit''. Tacelḥit ad nenna as tlla tunɣilt-ad n Wikipidia (shi). ''Imuhaɣ'', ger wiyyaḍ, iga yism da akkan imaziɣn n ayt tnzruft (désert) i ixfawn nnsn, mac ism ad nufa ad nini iga ɣar tamzarayt n ''imaziɣn''. Iga amagut agʷnsan (nɣ irẓan) n tguri ''amaziɣ'': ''imuzaɣ'', s tmerniwt n usnfl amsesli n "z" s "h", yan usnfl bahra ittwassann ɣ dar ayt tnzruft (''izi'', s umdya, ar darsn ittgga ''ihi'').
==Amadan amaziɣ ==
Afgan amaziɣ amzwaru nɣ babatsn n imaziɣn assaɣ ns igat "Maziɣ", ilma maziɣ dars sin warraw "Bṛans" d "Madɣis", mayad a ibḍan imaziɣn s sin iɣrfan : Ibṛnasn (aɣrf n Bṛans) d imdɣasn (aɣrf n Madɣis).
===Ibrnas===
----
Ibrnas bḍan s mraw n iɣrfan (nɣ iqqbiln) :
*Iskurn
*Iẓnagn
*Iktamn
*Iwrabn
*Imṣmudn
*Izdajn
*Iwriɣn
*Iɛjisn
*Ilmaṭn
*Iguzuln
=== Imdɣasn ===
----
Imdɣasn bḍan s sin d mraw n uɣrf :
*Ijanatn (Znata)
*Infzawn
*Imzatn
*Imɣiln
*Imtɣṛn
*Iṣḍinen
*Izwaɣn
*Izwwarn
*Ilwwatn
*Inffusn
*Imṭmaṭn
*Imdyunen
== Tamsalt n usala ==
Assa, amata n imaraten ar ttinin mas d-kkan imaziɣn kra n imzdaɣn ganin autoktonn, bayenn-d ''in situ'' ɣ [[Tafriqt n ugafa|Ifriqya n ugafa]], tili darsn yan idls apaliolit igan ibiromaurus (-16,000 usggʷas), d wiyyaḍ darsn yan idls amizolit igan u Gfsa (idels agefsi). Wiyyaḍ ar ttinin mas d-kkan (imaziɣn) imzdaɣn icrqiyn ganin ayt Ccam, zugn s ugafa n Ifriqya ɣ uzmz n tetranzisiont taniolitt. (gr - 9,500 d -7,000 usggʷas)....
==Amzruy==
[[Afaylu:East_Numidia.jpg|link=https://incubator.wikimedia.org/wiki/File:East_Numidia.jpg|thumb|250x250px|takarḍa n [[Numidya]]]]
=== Numidya ===
numidya nttat tagldit taqburt tamaẓunt nns sirta ɣilad assaɣ nns qsenṭina tbed ghrb n ẓlmḍ n ifriqya zi tuns ar lmɣrib lan dis sin n trbiɛin tarbiɛt tamzwarut assaɣ n mazilyun di ljiha lghrbiya di tgldit n numidya netnin d taqbilt n tamizt di mdukal n ṛuman gin tiwiza jirasn x qarṭaj, tarbiɛt wais sin assaɣ nns masaysulyun lan ag qerṭaj x ṛuman tamurt nnsen tla jar sṭif d dzayt (tamaẓunt) d wahran dɣi
[[masinissa]] niɣ masin asmzi n ussaɣ
=== Iglidn imaziɣn ===
* [[Masinissa|masinisa]]
* [[sifaks]]
* [[gaya]]
* [[tin hinan]]
* [[aksil]]
* [[yugrtn]]
== Tiram ==
[[Afaylu:Couscous_of_Fes.JPG|link=https://incubator.wikimedia.org/wiki/File:Couscous_of_Fes.JPG|thumb|200x200px|ksksu]]
sksu niɣ الكُسْكُس utci da amaziɣ itwag s uggran n imndi niɣ dra itwac s tɣnjayi niɣ s ufuil
illint ola tiram yanin dar imazighn twasen nist g tsgwin n umadal zond taglla nghd tarayt na skarn imazighn sg irden ola tomzin
== Tutlayt ==
== Asgd ==
== Timizar ==
[[Afaylu:Moroccan_stop_sign_in_Arabic_and_Berber.jpg|link=https://incubator.wikimedia.org/wiki/File:Moroccan_stop_sign_in_Arabic_and_Berber.jpg|thumb|bedd]]
=== Ɣ Lmɣrib ===
niɣ tagldit n lmɣrib([[Amṛṛuk|lmrruk]])s taɛrabt [[المغرب| المملكة المغربية]] awank tlla g ẓlmḍ n ifriqya tamaẓunt nnes ṛbaṭ tga tadart tumlilt tamdint tamqrant d tamaẓunt tadmsant; tsaja lmɣrib x yil amllal n wammas x tagut n ugaraw n laṭlanti agmmuḍ nns dzayr ayfus nns muriṭanya
=== Ɣ Dzayr ===
dzayr assaɣ nnes unṣib (tagdudant n dzayr tadimuqraṭit taɣrfant) niɣ الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية tawankt tamuslmt taɛrabt tamaziɣt dzayr yan n tmurt tamqrat di tafrikt tis mraw deg umaḍal, tlla deg tafrikt n ugafa x ẓlmḍ nnes il amlal n wammas x ugmmuḍ nnes tuns d libya x uyfus mali d nijer x tagutn lmɣrib d muriṭanya
=== Ɣ Tuns ===
tuns tawankt n ifriqya ugafa tusid ingr dzayr d libya tamaẓunt nns tuns ma immalan masd itunsiyn imaziɣn ,mamk imaziɣn maṛṛa , acku tussna n itunsiyn nttat 100% tga tamaziɣt iɣ itɛrrb ils , ur ittɛrrb tussna gan maṛṛa imzdaɣ n tmurt tuns sg imaziɣn، di anggaru... tnna tzrawt timttit (ijtilaɛiya) di tuns tagara usggʷas 2009 tenna masd uṭṭun n itunsiyn sg laṣl amaziɣ ur idrus xf 60% sg maṛṛa imzdaɣ n tuns. tugt n itunsiyn walan i tiqbilin timaziɣin timqqranin tnfra (tḥkm) tmurt dat (qbl) ad tḍṛ qarṭaj di anaw tikunfidiraliyin lli iḥkmn maṛṛa tisggiwin sg tamazirt , ilmma tbḍa ɣr iɣrman d tiwacunin، da nttafa gr tikunfidariwin lli cigan itussan، takunfidiralit lfaracic tssnta nttat sg tala d lqṣrin ar aftas ( susa d ṣfaqṣ ) tyawskar g ufus umɣar amaziɣ anṭlas d tkkatin tamanaɣt nns tala، d ula takunfidiralit n warɣma g iffus (ljanub) acrqi nttat tkkatin da tsmuna tugt n tiqbilin dis lɛkara d lxzur d tawazin d wadrna d didsn imzdaɣ ɣmrasn ljbaliya . da nttafa ula di iẓlmḍ tiqbilin yaḍn timqranin , s twala tbḍa ar tiqbilin timẓyanin، da nk°tti digs zund: lḥiṣr، mqɛd، naqza، makna، bjawa، lḥnanca، awtala، ulad ɛiyar، wartlan، lbraqa، kasra، hwara، carn، zɣalma ... gan imsiwln s tutlayt tamaziɣt ass a di tuns ugar n 500,000 n ufgan llan di mṭmaṭa، tiṭṭawin، tigzirt jarba،qabs, gafṣa، lgṣrin,tkruna,ksra,tala d idurar xamir d tmi n iwutta akd dzayr d ula imsiwln s tmaziɣt d imzdaɣn n tuns tamanaɣt n iffus bla nettu imaziɣn imzwagn di bṛṛa
=== Ɣ Libya ===
libya tawankt tlla di ifriqya n ugafa (iẓlmḍ) tamaẓunt nns ṭarablus
=== Ɣ Muritanya ===
muriṭanya niɣ tagdudant tamuslmt tamuriṭanit; awank di iẓlmḍ n ifriqya tamaẓunt nns nwakcuṭ tlla xu agaraw n laṭlasi x ẓlmḍ ins lmɣrid d dzayr d siniɣal x yfus d mali x ugmmuḍ d uyfus
=== Ɣ Miṣra ===
[[Afaylu:Girl wearing the traditional dress of Siwa Oasis grinding salt.jpg|thumb|Yat terbat tamaziɣt igan ult Isiwan, Miṣra, ar teẓẓaḍ tisent s uzerg.]]
Yat lwaḥt a'ɣ bahra sul llan imaziɣen ɣ tmazirt n Miṣra, a'tt-igan d Siwa, neɣ Isiwan iɣ nit nra ad nsawel s tmaziɣt. Tucka-d Isiwan ɣ utaram akkʷ n tmazirt n Miṣra, taẓ i iwetta n tmazirt d Libya. Uṭṭun n imezdaɣen nns iga-t 35,000, 20,000 ad zigsen isawalen s tmaziɣt, d wuṭṭun-ad n imselmaziɣen ar ukan sul ittnaqas. Tella yat lwaḥt yaḍen, imeẓẓeyn f Isiwan, ɣ llan imaziɣen, tga-tt Gara. Tella ɣ ugafa ugmiḍ n Isiwan, d ur nn bahra fell-as taggug. Ayt Gara drusen f ayt Isiwan.
== iɣrfan n imaziɣn ==
== Tisaɣulin ==
<references/>
<references />
[[Taggayt:ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ]]
{{Tazddart n waggur
|Aggur1 = Imaziɣen
}}
6cfszgvc7mdfnntbt6zk7eejj0giicu
Wikipidya
0
2510
78889
76123
2026-10-10T01:13:50Z
InternetArchiveBot
82
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
78889
wikitext
text/x-wiki
{{Amnni_ur_iṭṭafn_taggayt}}
{| style="width: 22em; border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 80%; line-height: 1.5em;"
|-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;
|align=center colspan=2|<big>'''Wikipidya'''</big><br>''Wikipedia''
|-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;
|slign=center colspan=2|
[[Afaylu:Wikipedia-logo-v2.svg|Tamatart nɣ alugu n Wikipidya|thumb|none]]
|-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;
|'''Azday:||[https://www.wikipedia.org/ wikipedia.org]
|-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;
|'''Tanfalit:|| Tasanayt tilellit
|-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;
|'''Anaw n usit:|| Tasanayt tamuṭṭunt
|-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;
|'''Tutlayt:|| 316 (yanayr 2021)
|-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;
|'''Azmmem: || Fabur d iɣ trit
|-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;
|'''Bab: || [[Timrslt n Wikimidya]]
|-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;
|'''Iskr tt: || Jimmi Walis d Larri Sangr
|-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;
|'''Ibda ɣ: || 15 yanayr 2001
|-style="border: 1px solid #eee; background: #9f999;
|align=center colspan=2|'''Mɛlumat yaḍni<br>
|-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;
|'''Asɣnzi: || [[Afaylu:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|13px|alt={{{1|Non}}}|link=]] Uhu
|-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;
|'''Asussn: || [[Afaylu:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|13px|alt={{{1|Non}}}|link=]] Uhu
|-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;
|}
Tga '''Wikipidya''' yat tsanayt nɣ d asamu amuṭṭun igan ilelli nɣ aḥuṛṛi illan s ɣaydd n [[Tutlayt|tutlayin]], tettuyskar d tettuyɛdal fad ad tg yat twuri n umyawas innurẓmn i kraygat yan, xdmn gis agudi n imaratn nna gis ittaran bla ad gis rbḥn nɣ ad gis amẓn [[Aqqariḍ|tiɣrad]]<ref>[https://web.archive.org/web/20181225091641/https://www.thespec.com/news-story/2205263-wikipedia-makes-a-house-call-to-mac/ Wikipedia Makes A House Call To Mac"] - Mark McNeil</ref>, s uwttas ad tg [[tussna]] yat tɣawsa igan fabuṛ ur iqqan ad dars yili atig d kraygat yan dars azrf ad iɣr d ad yaqqra ɣayli ittiri<ref>[https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2006/09/the-hive/305118/ Can thousands of Wikipedians be wrong? How an attempt to build an online encyclopedia touched off history’s biggest experiment in collaborative knowledge] - MARSHALL POE</ref>. Tga Wikipidya yan zɣ iɣbula n lmɛlumat nna akk imqqurn d nna akk ittuyssan ɣ umaḍal ɣ ammas n wantirnit, d nttat yat zɣ smuss d mraw isitn lli d ttkkan middn bzaf s tṣnif lli tskr [[Aliska]] ɣ wayyur n yunyu 2020<ref>[https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/9/comScore-Media-Metrix-Ranks-Top-50-US-Web-Properties-for-August-201?cs_edgescape_cc=US Comscore Media Metrix Ranks Top 50 U.S. Web Properties for August 2012] - RESTON, VA, Cuntanbir 12, 2012</ref>. Ar takka tsanayt ad yan lmuḥtawa igan fabuṛ d bla n id lichar. Tumẓ tt [[timrslt n Wikimidya|tmrslt n Wikimidya]] d nttat ad sis ittklfn, tga tmrslt ad yat tmaddast ur igi awttas nns [[Aqqariḍ|iqariḍn]], ar t ttmwaln middn ɣar s tiwisi d tabarruɛat<ref>[https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2015/12/02/wikipedia-has-a-ton-of-money-so-why-is-it-begging-you-to-donate-yours/ Wikipedia has a ton of money. So why is it begging you to donate yours?] - Caitlin Dewey</ref>.
Ibda usit ad n Wikipidya ɣ 15 yanayr 2001 s ifassn n [[Jimi Wilz]] d [[Lari Sanjr]], d Sanjr ad as ifkan yism ad, ism ad n Wikipidya ibḍa f snat tguriwin, Wiki s unamk n Bzrba zɛma da gis ttafat lmɛluma dɣya, d Pidya lli d ikkan tguri n Encyclopedia. Lliɣ bḥra tbda tkka-tt-inn ɣar s tutlayt [[Tutlayt Tanglizt|tanglizt]], mac dɣya sliɣ d gis baynt tutlayin yaḍni lli tn ikkan xtalfn cwiya ɣ lmuḥrawa lli tn gis kkant ula tɣarast n tirra nnsnt. Ɣil ad llan uggar n 300 id wikipidya, tin tanglizt ad akk gisn imqqurn d tṭṭaf uggar n 5 id mlyun n imgradn. Ɣ kulci wikipidyat, llan kra n 40 id mlyun n imgradn s 300 tutlayt. Ɣ fibrayr 2014 tettuyẓra wikipidya kra n 18 id mlyar n twal d kra n 500 id mlyun n lvizitat kraygat wayyur.
Ɣ mars 2017 wikipidya tṭṭf uggar n 40 id mlyun n imgradn ifulkim zɛma mqqurn d ittyuran s yat tɣarast ifulkin. Ɣ 2015 tbdr tasɣunt n Natcr yat rrivyu ar gis tqaran 42 imgradn n tmassant zɣ yat tasanayt tga s yism [[Briṭanika]] nttat d Wikipidya, tufa masd ddiqqa n imgradn n Wikipidya taẓ i tin Briṭanika. Tasɣunt n Mkazin ula nttat tnna masd tasrtit n Wikipidya da tajjan kraygat yan ad gis yara mayad ad isɣlin atig n Wikipidya aylliɣ tga xkad lli tga ɣilad tuf akk tasanayin yaḍni lli ganin s iqariḍn
== Amzruy ==
Ibda usnfar ad n Wikipidya s [https://en.wikipedia.org/ Wikipidya tanglizt] ɣ 15 yanayr n usggwas n 2001, tḍfart [https://fr.wikipedia.org/ Wikipidya tafransist]. Dɣya sliɣd daɣ baynt tutlayin yaḍni ɣ ammas n usit ad. Tlkmd Wikipidya tanglizt s mlyun imgradn ɣ 1 mars 2006. Ɣ 20 cutanbir tlkmd wikipidya s mlyun imgradn ɣ uggar n 100 n tutlayin. d ar bdda tɣumu Wikipidya tanglizt talli akk izwarn ɣ lɛadad n imgradn s 2 id mlyun ɣ akudann gis 700 id walf n imgradn s 190 n tutlayin, gisn wid mẓẓiyn, ilin gisn ula wid mqqurn.
Ɣ iyyirn zwarnin n usggwas n 2006. Wikipidya gis 174 n nnusax nna ɣ llant uggar 100 imgradn. 51 gisnt uggar n 10 id waln n imgradn, d sa d mraw gisnt uggar n 50 id walf n imgradn. Ama tutlayin mqqurnin zun d Wikipidya tanglizt, tanfransist, talmanit, tapulunit, tajappunit, tahulandit, tabrtqqizt, taswidit, taṣbnyulit, tarusit d tafilnanditgisnt uggar n 100 id walf n imgradn kraygat yat gisnt.
Ama iɣ nra ad nsawl f tutlayin timaziɣin, tbda [https://kab.wikipedia.org/ Wikipidya taqbaylit] ɣ 14 abril n usggwas n 2007<ref>Zɣ ɣaylli ittyuran ɣ tasna n Inkubator nns Wp/kab</ref>. Ɣ 12 mars 2015 gis 2387 n imgradn d 4939 n willi gis itxdamn nɣ xdmn yad gis waxxa ɣir yat twal. Ama tutlayin timaziɣin yaḍna llan ka sul ɣ Inkubatur.
<gallery class="center" caption="Taṭawwur n tamatart n Wikipidya">
File:Wiki logo Nupedia.jpg|Zɣ lliɣ tbda – tigira n 2001
File:Wiki logo The Cunctator.png|6 dujanbir 2001 – 2003
File:Wikipedia-logo-en.png|13 uktubr 2003 – 13 may 2010
File:Wikipedia-logo-v2.svg|Tamatart n ɣilad
</gallery>
[[Afaylu:Nupedia logo and wordmark.png|thumb|Wikipidya ikka-tt-inn iga yan usnfar n tgrumsna yaḍn qqarn as Nupidya]]
=== Nupidya ===
Ɣ umzwaru, Wikipidya iga ansmad i usnfar Nupidya. Wad iggʷran iga yan usnfar n tgrumsna igan fabur ɣ ifili illan s [[Tutlayt Tanglizt|tnglizit]], imgradn nns da tn ttaran imuzayn. Nupidya ittusnflul ɣ 9 maṛṣ 2000 ddu tilit n Bumis, yan waggur wantirnit.
==Amanar n tirra g Wikipidya taclḥit : ==
[[File:Amanar n tirra g wikipidya taclḥit.pdf|thumb|center|500px|Amanar n tirra g wikipidya taclḥit s talɣa n PDF]]
== Tisaɣulin ==
<references />{{Aggur:Tasenselkimt/Tazdart}}
q3n6udvpur6xr0qd4ajfluq61f4t4j9
Faṭima Ṣadiqi
0
5536
78888
69763
2026-10-10T00:18:36Z
InternetArchiveBot
82
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
78888
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|en=Fatima Sadiqi}}
Tga '''Faṭima Ṣadiqi''' (s tɛṛabt: فاطمة صديقي) yat tslamdt tamsdawant mqqurn n tsnlist, d tɣuriwin n usrtu ɣ [[Tasdawit n Sidi Muḥammad Bn Ɛbdllah|Tsdawit n Sidi Muḥammad Bn Ɛbdllah]] ɣ [[Fas]], [[Lmɣrib]].<ref>{{Cite web|date=2023-08-22|title=CommonGroundNews - The Common Ground News Service|url=https://commongroundnews.org/|access-date=2023-09-02|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608052907/https://commongroundnews.org/|archive-date=2020-06-08}}</ref>
== Timẓi nns ==
Tga Faṭima Ṣadiqi illis n Lḥajj Muḥammad Bn Muḥammad U Lḥsn Ṣadiqi d Lḥajja Faḍma Ult Lḥajj Ḥmad n Ayt Buṛhim. Iga babas yan umssartu mi gan iẓuran ifarann. Tlul Ṣadiqi ɣ [[Lqnḍrt|Lqqnḍrt]], Lmɣrib, tg tamnzut gr tẓa n warraw. Ttahl Faṭima Ṣadiqi [[Muḥa Nnaji]].
== Asgmi ==
Tɣra Ṣadiqi aswir amnzu ɣ [[Nnaḍur]], tɣr aswir asmattag ɣ [[Tawrirt]], d uswir asinan ɣ [[Wjda]]. Zɣ 1971 ar 1976, tɣra tutlayt Tinglizt d tdlsa ɣ Tɣiwant n Tskla ɣ Ṛṛbaḍ.<ref>{{cite web|url=http://www.um5a.ac.ma|title=Redirection en HTML|access-date=2019-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121031839/http://www.um5a.ac.ma/|archive-date=2013-01-21|url-status=dead}}</ref> Tuwi aslkin n Uslmd d Tbidaɣujit zɣ dar Tinml Tamattuyt n Islmadn ɣ Ṛṛbaṭ ɣ 1977.<ref>{{Cite web|url=http://www.enset.um5s.ac.ma/|title=ENSET de Rabat -Maroc- Ecole Normale Supérieure de l'Enseignement Technique|access-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131006074549/http://enset.um5s.ac.ma/|archive-date=2013-10-06|url-status=dead}}</ref> Zɣ 1979 ar 1982, tɣra Tasnilst Timiẓirt ɣ [[Tasdawit n Issiks|Tsdawit n Issiks]], Bṛiṭanya Taxatart, lli ɣ tuwi MA d PhD f Umyag ɣ Tmaziɣt d tsddast n twinst tuddist ɣ Tmaziɣt (''The Verb in Berber'' and ''The Syntax of the Complex Sentence in Berber'', respectively).
== Tudrt tazzulant d urzzu ==
Tga Ṣadiqi taslmadt tasdawant tanafllat n [[Tasnilst|Tsnilst]] d [[Tiɣuriwin n usartu|Tɣuriwin n usartu]] ɣ [[Tasdawit n Sidi Muḥammad Bn Ɛbdllah|Tsdawit n Sidi Muḥammad Bn Ɛbdllah]] ɣ Fas. Tssɣra tasddast, tasnalɣa, tasnmslit, tiɣuriwin n usartu, tiẓṛuntatin tigraɣlanin d usnɣms. Tssɣra Ṣadiqi ɣ Tsdawiyin n Iwunak Munnin (Marikan) zun d Tasdawit n Mansfild ɣ 2003, [[Tasadwit n Harfard]] ɣ 2007, d Tsdawit n Uwank n Kalifuṛnya ɣ Pumuna (2013-2014), tg taslmadt tanrzuft n tɣuriwin n usartu ɣ Usinag n Asya d Tɣuriwin tigmuḍanin ɣ Tsdawit n Zyurix. Tg daɣ tasmunt n wammas n Woodrow Wilson Amaḍlan (2015-2016).
Tiẓlayin d irzzutn nna tt intayn gant tnt:
* Tiɣuriwin n usartu d tmɣart ɣ Tfriqt n Ugafa
* Tiẓruntitin tigraɣlanin d timaḍlanin
* Tiɣuriwin timaziɣin
* Tasmaḍalt n usnfl anamun
== Tiẓrigin ==
=== Adslan ===
* {{Cite book|title=Daesh Ideology and Women's Legal Rights|publisher=Cambridge University Press|year=2017}}
* {{Cite book|title=Moroccan Feminist Discourses|publisher=Palgrave Macmillan|year=2014}}
* {{Cite book|title=Images of Women in Abdullah Bashrahil's Poetry|publisher=Arab Institute for Research and Publishing|year=2004}}
* {{Cite book|title=Women, Gender, and Language in Morocco|publisher=Brill Academic Publishers|year=2009}} Largely acclaimed as the first international book on language and gender in the MENA region. Reviewed for various international and refereed journals such as ''Gender and language'', ''International Sociology'', ''Journal of Pragmatics'', and ''International Studies''.
* {{Cite book|title=Grammaire du berbère|publisher=L’Harmattan|year=1997}} (First grammar of its kind by a native speaker of the language.)
* {{Cite book|title=Studies in Berber syntax|publisher=Königshaussen and Neumann|year=1986}}
=== Imnnitn ikadimiyn akkʷ ggʷranin ===
* ”The Big Absent in the Moroccan Feminist Movements: The Berber Dimension”. In North Africa Transition and Emerging Actors. Berber Movements. Anna Maria Di Tolla & Ersilia Francesca (eds.), Studi Maghrebini, "L'Orientale", 2017.
* ”The Moroccan Feminist Movement (1946-2014) (2017). In Balghis Badri & Aili Tripp (eds). Women's Activism in Africa: Struggles for Rights and Representation.
* ”A Genesis of Gender and Women’s Studies in Morocco” (2017). In Rita Stephan, and Mounira Charrad (Eds.) Women Rising. New York : [http://nyupress.org New York University Press].
* ”Women’s Perceptions of Islam in Today’s Morocco”. [http://www.jfsonline.org/ Journal of Feminist Scholarship]. Issue 11. Fall 2016.
* ”Emerging Amazigh Feminist Nongovernmental NGOs” [http://jmews.org/ Journal of Middle East Women’s Studies] 2016. 12(1): 122-125.
* ”Feminization of Authority in Morocco” (2015). In Gender, Power, Democracy, edited by Mino Vianello and Mary Hawkesworth. 2014. [http://www.palgrave.com New York: Palgrave Macmillan].
* ”Women’s Organizing in Morocco in Light of A Post-Arab Spring Moment and an Islamist Government” (2015). In Zeina Zaatari (ed.) Encyclopedia of Women and Islamic Cultures. Supplement XI. Political-Social Movements: Community Based.
* ”The Center: A New Post-Arab Spring Space for Women’s Rights” (2016). In Women’s Movements in the Post-“Arab Spring” North Africa. In F. Sadiqi, ed.
* “The Marginalization of Moroccan Women in Society and the Media” (2015). In Ennaji, M. ed. Minorities and Women in North Africa. [http://africaworldpressbooks.com/brands/The-Red-Sea-Press,-Inc..html Trenton: The Red Sea Press].
* “Berber and Language Politics in the Moroccan Educational System” (2014), in Moha Ennaji (ed) Multiculturalism and Democracy in North Africa. [https://www.routledge.com London: Routledge].
* “The Potential Within: Progressive Ijtihad in the Practice Moroccan Judges’ Adjudications on Shiqaq (discord) Divorce" (2013), in Elisa Ada Giunchi (ed) Adjucating Family Law in Muslim Courts.
* “Women’s NGOs and the Struggle for Democracy in Morocco” (2013), in Galia Golan and Walid Salem (eds) Non-State Actors in the Middle East. Factors for Peace and Democracy. London: Routledge.
* ”Women and Islam in Morocco” (2013), The Oxford Encyclopedia of Islam and Women.
=== Imnnitn ɣ usnɣms agraɣlan ===
* “Gender at the Heart of the New Moroccan Constitution”. Article written for the Common Ground News. This article has been translated into several languages. September 6, 2011.
* “North African Women at the Forefront of Legal Reform”. Article written for the Common Ground News. This article has been translated into several languages. November 10, 2010.
* ”Morocco’s Veiled Feminists”. Article written for the Project Syndicate. This article has been translated into several languages. May 25, 2006.
== Imussutn n usnɣms ==
* “Gender Equity and Islam”. Interviewed by Santorri Chamley. New African Magazine. June Issue, 2011.
* “Le FolEspoir des Berbères”. Part of a group of interviewees. Le Point Magazine. June 2, 2011.<ref>{{Cite web|last=magazine|first=Le Point|date=2011-06-02|title=Le fol espoir des Berbères|url=https://www.lepoint.fr/villes/le-fol-espoir-des-berberes-02-06-2011-1340239_27.php|language=fr}}</ref>
* “La Méthode de Freedom House.” Jeune Afrique. March 23, 2010. Interview.
* “Morocco: Women’s Rights”. CNN documentary and interview. New York, June 30, 2009.
* ”Feminine Echos.”(In Arabic). Radio Médi 1. January 9, 2009.<ref>{{Cite web|date=2013-05-28|title=Medi1 Radio - Lecture : Fatima Sadiqi Part 01|url=http://www.medi1.com/player/player.php?i=1756193}}</ref>
* ”Family Law Changes in Morocco”. Interview. Every woman Program. Al Jazeera International. Doha (Qatar), March 7, 2008.
* ”How I became a Leading Voice for Moroccan Women”. Interviewed by Saundra Satterlee for the Guardian Weekly. London, January 4, 2008.
* ”Women’s Words. A Moroccan Scholar-Activist Links Language and Power”. Interviewed by Aimee Dowl. Ms Magazine. Summer Issue, 2007.
* Amazigh TV debate: discussion about Amazigh (Berber) Culture and Politics. March 2007.
* Radio debate: Islam and Feminism (with Amina Wadud from the US and Ziba Mir-Husseini from England). Amsterdam, May 19, 2005.
== Tisaɣulin ==
{{Reflist}}
[[Taggayt:Imsnilsn]]
[[Taggayt:Mddn ddrnin]]
[[Taggayt:Imassann n tmaziɣt]]
374e92tvt3pu9s71dp7pv9oqzhpxljd