တႆး

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="shn">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး</sitename>
    <dbname>shnwiki</dbname>
    <base>https://shn.wikipedia.org/wiki/%E1%81%BC%E1%82%83%E1%82%88%E1%82%81%E1%80%B0%E1%80%9D%E1%80%BA%E1%82%81%E1%82%85%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ၶိုၵ်ႉတွၼ်း</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ၾၢႆႇ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ၾၢႆႇ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီႇတီႇယႃႇဝီႇၶီႇ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် မီႇတီႇယႃႇဝီႇၶီႇ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထႅမ်းပလဵတ်ႉ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ထႅမ်းပလဵတ်ႉ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ပိူင်ထၢၼ်ႈ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ၵိူၼ်ႇတူ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၵိူၼ်ႇတူ</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ပိူင်လိူင်း</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ပိူင်လိူင်း</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မေႃႇၵျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် မေႃႇၵျူး</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>တႆး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>392</id>
    <revision>
      <id>126034</id>
      <parentid>126027</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T12:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raa Zaa Leng Saue</username>
        <id>1207</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Chenzeyan29|Chenzeyan29]] ([[User talk:Chenzeyan29|ဢုပ်ႇဢူဝ်း]]) ၵေႃႉ ၶိုၼ်ၶိုၼ်း လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႆႈ [[Special:Diff/126027|126027]]</comment>
      <origin>126034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12886" sha1="duvs2a30xa3idmoowupnjlq4mtv1y20" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = တႆး&lt;br /&gt;Tai Yai&lt;br /&gt;Shan
| image            = [[File:NarngSaoTai.jpg|200px|center]]
| caption          = ယိင်းသၢဝ်တႆး တီႈ [[ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ]]၊ [[မိူင်းတႆး]]
| pop              = {{circa}} 5 လၢၼ်ႉ + (မွၵ်ႈ)&lt;!--&lt;ref name=POTWF/&gt;--&gt;&lt;ref name=&quot;CIA geos&quot;/&gt;
| region1          = {{flag|မိူင်းမၢၼ်ႈ}}&lt;br&gt;(ပိူင်လူင် {{flag|မိူင်းတႆး}})
| pop1             = 5 လၢၼ်ႉ{{efn|According to the [[CIA Factbook]], the Shan make up 9% of the total population of Myanmar (55 million) or approximately 5 million people.}}
| ref1             = &lt;ref name=&quot;CIA geos&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |publisher=cia.gov |access-date=24 January 2018 |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201171209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| rels             = ပိူင်လူင်: [[ထေႇရဝႃႇတ]], [[:en:Tai folk religion|ၾိင်ႈၵိူဝ်းယမ်ၾီတႆး]] &lt;br/&gt;
| langs            = [[ၽႃႇသႃႇတႆး|တႆး]]၊ [[ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ|မၢၼ်ႈ]]၊ [[:en:Northern Thai language|လၢၼ်ႉၼႃး]]၊ [[ၽႃႇသႃႇထႆး|ထႆး]]
| related          = [[:en:Zhuang people|ၸွင်ႈ]]၊ [[:en:Dai people|တႆးၼိူဝ်]]၊ [[:en:Lao people|တႆးလၢဝ်း]]၊ [[:en:Nung people|တႆးၼုင်ႈ]], [[:en:Bouyei people|တႆးပူဝ်ႇယီႇ]], [[:en:Kam people|တႆးတွင်ႇ]]၊ [[:en:Thai people|တႆးထႆး]]၊ [[:en:Ahom people|တႆးဢႃႇႁူမ်ႇ]]
}}

[[File:Flag of Shan State.svg|thumb|Right|100px|]]
[[File:A Shan ceremony.jpg|thumb|တၢင်းၵႃႈတူဝ်း ဢွၼ်တၢင်းပီ  1900]]
[[File:ShanFields.jpg|250px|thumb|]]
[[File:ShanStateVillage.jpg|250px|thumb|]]

==တႆး==
[[တႆး]] ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဢေးသျႃး ၸုမ်းၼိုင်ႈ။ ၵမ်ႈၼမ် ယူႇသဝ်းတီႈ ၸိုင်ႈတႆး ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျႅၼ်ႇမႃႇ။ ၼွၵ်ႈသေၸိုင်ႈတႆး ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျႅၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ယူႇသဝ်းတီႈ ၸႄႈတိူင်းမၢၼ်းတလေး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ မိူင်းလၢဝ်း လႄႈ မိူင်းထႆး ဢၼ်တိတ်းၸပ်းဝႆႉတင်း ၸိုင်ႈတႆးၼႆၵေႃႈ မီးတႆး ယူႇသဝ်းဝႆႉတင်းၼမ်။ တီႈၼႂ်းမိူင်း ဢိၼ်တိယ ၸႄႈမိူင်းဢႃႇသမ်ႇ၊ ဢရုၼၶျၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးဝႆႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးယူႇ။ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မႅၼ်ႇမႃႇၼႆႉ မီးတႆး ယူႇသဝ်းဝႆႉ မွၵ်ႈႁူၵ်းလၢၼ်ႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

== တီႈပွင်ႇတႆး==
တီႈပွင်ႇတႆးၼၼ်ႉ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် သပ်းလႅင်းၼႄမႃးဝႃႈ 
* ၵူၼ်းမီးမိူင်း ၵူၼ်းမီးၾိင်ႈ ၵူၼ်းမီးၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းမႃး ႁင်းၶေႃ မီးၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ႁင်းၶေႃ။ &lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt; မႁႃႇမုင်ႉ မိူင်းၸႄ၊ တႆးလႄႈ တီႈပွင်ႇတႆး၊ ပပ်ႉသႅင်တဵၼ်း မၢႆ 4 ၊ 1999 &lt;/ref&gt;
* ပွင်ႇဝႃႈ “ယႂ်ႇ”၊ ပဵၼ်ယႂ်ႇ၊ ပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇပဵၼ်ၶႃႈၽႂ်၊ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၸၼ်ႉၵူၼ်း။
* လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ၊ ၸိုင်ႈမိူင်းၵွၼ်းၶေႃ၊ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်း။ &lt;ref name=&quot;ref1&quot;/&gt;
* သဝ်းၶေႃထၢင်ႇႁၢင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈပွင်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ တႆးၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၶေႃႈမီးတီႈပွင်ႇ ဢၼ်ၵိုင်ႇလႅပ်ႈၵၼ် တင်းလွင်ႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈ ၾိင်ႈထုင်းတႆးၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်မႃး ယႃႉၵဝ်းတႆး ဢွၼ်တၢင်းၸိုင် တႆးတိုၼ်း ဢမ်ႇမီးၵၢင်ၸႂ် ၶႂ်ႈယႃႉၵဝ်း သုၵ်ႉယုင်ႈၽႂ်။ တိုၼ်းၶႂ်ႈယူႇသဝ်းၶေႃ ဢၼ်မီးၶေႃႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉယူႇ တႃႇသေႇ။ သင်ဝႃႈ ပိူၼ်ႈမႃးယႃႉၵဝ်း လွင်ႈသဝ်းၶေႃ ထၢင်ႇႁၢင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ တိုၼ်းဢဝ်သၢႆၸႂ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ တၢင်လႅၵ်ႈမႃးတႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* တီႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ တႆးၼုမ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1958 ၼၼ်ႉ ၵဝိတႆးဢူးၵွႆႇ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈပွင်ႇတႆးဝႃႈ ၻိပ်ပတီတိ တႆး (ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ မေႃပိူင်းလႅင်းပၼ်ပိူၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ တႆး) ၼႆယဝ်ႉ။

တႆးၼႆႉ ပေႃးလႆႈယူႇသဝ်း ထၢင်ႇႁၢင်ႈ ပဵၼ်မုၵ်ႉပဵၼ်ၸုမ်းယူႇၸိုင် ဢမ်ႇမီးၸႂ်ၶႂ်ႈသုၵ်ႉဢူၼ် ပႄႉပုၼ်ႈၽႂ်၊ တိုၼ်းမေႃဝႆႉ ပုၼ်ႈပိူၼ်ႈပုၼ်ႈႁဝ်းသေ ပၼ်မီးၶေႃႈထၢင်ႇႁၢင်ႊ ၽႂ်မၼ်းမႃး တႃႇသေႇ။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉဢဝ် ၵုင်ႇမုၼ်ငိုၼ်းၶမ်း ပဵၼ်ယႂ်ႇ။ မေႃမီး ၼမ်ႉၸႂ်ႁၢၼ်ႉၸႂ်၊ ယူႇသဝ်းၸုၵ်းမၼ်ႈမႃး လႆႈယူႇ။ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵေႃႈ တႄႇဢဝ်ပေႃႈမႄႈ တေႃႇထဝ်ႈမွၼ်ႇ တိုၼ်းမီးဝႆႉ ၶေႃႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၽႂ်မၼ်းသေ ဢမ်ႇၵႃး သုၼ်ႇႁိူၼ်းတေႃႇႁိူၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈတေႃႇဝၢၼ်ႈ၊ မိူင်းတေႃႇမိူင်းသုၼ်ႇၶိူဝ်းတေႃႇၶိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၼ်းမီး ၶေႃႈထၢင်ႇႁၢင်ႊၽႂ်မၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်မႃးယူႇ။ မီးသုၼ်ႇ ဢၼ်ၵိုၵ်းမၢႆမီႈဝႆႉ တႃႇသေႇ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း တူၼ်ႈမၢၵ်ႇမႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၶွင်ၽႂ် ႁူမ်ႈၵၼ် ဢဝ်ၵိၼ်လႆႈၵေႃႈယႃႇ တိုၼ်းမေႃဝႆႉ ပုၼ်ႈၵူၼ်းၽၢႆႇလင်ထႅင်ႈ။ ဢမ်ႇတေႃႉဢဝ်ၵႂႃႇ ႁင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇမူတ်း။ တႃႈၼမ်ႉဢၢပ်ႇၵေႃႈ မီးတႃႈမုၼ်ၸဝ်ႈ၊ၶုၼ်၊ ၽူႈၸၢႆး၊ ၽူႈယိင်းၼႆ ႁင်းၽႂ်မၼ်းသေ ၼၢင်းယိင်း ၽူႈၸၢႆး ဢွၼ်ၵၼ် လွၼ်ႈၶူဝ်း ဢၢပ်ႇၼမ်ႉမႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉမီး လွင်ႈၵၼ်ႉၸၼ်ၵၼ်မႃးသေပွၵ်ႈ။ တွၼ်ႈၽွင်းငမ်းမိူင်းၵေႃႈ ပိၵ်ႉဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ် ၸင်ႇတေလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ၶိုၼ်း ၼႆၵေႃႈယႃႇ ၼႂ်းၵႃႈ လုၵ်ႈၸဝ်ႈၶုၼ်ၼၼ်ႉ (မီးလၢႆၵူၼ်းၵေႃႈလီ) ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ႁပ်ႉၶၢမ်ႇႁၼ်ထိုင်ၵေႃႉလႂ်ၵေႃႈ ၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်လႆႈ။ ပဵၼ်ၶုၼ်ယူႇသေတႃႉ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸွမ်းမၢႆမီႈၶုၼ်လႄႈ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇၽွမ်ႉႁပ်ႉယဝ်ႉ ၼႆၸိုင် တိုၼ်းလႆႈလူင်းပၼ်သေ မဝ်ႇၵႃး လႆႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူင်းၵႂႃႇၵေႃႈ မီးမႃးတင်းၼမ်။ ပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇတႆးၼႆႉ ဢဝ်ၸွမ်း ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ၵိုင်ႇလႅပ်ႈ တင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈသေ ၽွင်းငမ်းမႃးၸဵမ်ၵွၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။&lt;ref name=&quot;ref2&quot;&gt; ရႃႇၸဝၢင်း လႄႈ သိူၵ်ႈမိူင်းတႆး၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 2 &lt;/ref&gt;

လွင်ႈဝႃႈ လႆႈဢဝ်လုၵ်ႈၶုၼ် ၶိုၼ်ႈပုတ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၵၢပ်ႈလႂ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် ၼပ်ႉထိုဝ်ၵိူဝ်းလီ ထွမ်ႇၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၵၼ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ် ပိူင်လိူၵ်ႈၶုၼ် ၼင်ႇၼၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉတႆး မေႃၽွင်းငမ်း မီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႊၽႂ်မၼ်း မေႃပၼ်ပုၼ်ႈ သုၼ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်း မႃးၸဵမ်ၵွၼ်ႇလႄႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး တိုၼ်းမီးၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼမ်လၢႆမႃးတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ မိူဝ်ႈယင်းပႆႇမီး ၽူႈသႄႇယႃႉၵဝ်း ႁႂ်ႈႁဝ်းတႅၵ်ႇယၢႆႈ ႁၼ်ပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉ ယၢမ်ႈမီးမႃး ၶေႃႈထၢင်ႇထိူမ် ႁၼ်ပိူင်ႈၵၼ်သေ မေႃဢွၼ်ၵၼ် ပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း သိူဝ်းသႃႇမႃးလႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉမီးၽေးၶဵၼ်သင် သေၸိူဝ်ႉသေပိူင်၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဢၼ်တိုၼ်းယူႇၵိုၵ်း မိူင်းတႆးမႃး ၸဵမ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ တိုၼ်းပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမိူင်းတႆးယူႇယဝ်ႉ။&lt;ref name=&quot;ref2&quot;/&gt;

==မၢႆတွင်း==
{{notelist}}

==ၽိုၼ်ဢိင်==
{{reflist}}</text>
      <sha1>duvs2a30xa3idmoowupnjlq4mtv1y20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထႅမ်းပလဵတ်ႉ:Infobox officeholder/office</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1252</id>
    <revision>
      <id>126054</id>
      <parentid>116815</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T04:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saimawnkham</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>126054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18570" sha1="j6ddgjrie5kxfdavnkpc0hk4p3u2cxd" xml:space="preserve">{{#if:{{{speaker|}}}{{{state_legislature|}}}{{{state_assembly|}}}{{{speaker_office|}}}{{{state_delegate|}}}{{{state_house|}}}{{{prior_term|}}}{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}{{{termstart|}}}{{{election_date|}}}{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}{{{jr/sr|}}}{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}{{{state|}}}{{{jr/sr and state|}}}{{{state_senate|}}}{{{district|}}}{{{ambassador_from|}}}{{{minister_from|}}}{{{order|}}}{{{office|}}}{{{title|}}}{{{country|}}}{{{constituency_AM|}}}{{{constituency_MP|}}}{{{parliament|}}}{{{assembly|}}}{{{constituency_|}}}{{{riding|}}}{{{term|}}}{{{termend|}}}{{{alongside|}}}{{{co-leader|}}}
|{{#invoke:infobox|infoboxTemplate|child=yes|decat=yes
| headerstyle = color: #202122; background:{{{color|lavender}}};line-height:normal;padding:0.2em;
| datastyle = border-bottom:none

&lt;!--------Speaker of the House---------&gt;
| header1 = {{#if:{{{speaker|}}}|
{{{speaker}}} {{#if:{{{state_legislature|}}}
  |[[Speaker of the {{{state_legislature}}} Legislature]]
  |{{#if:{{{state_assembly|}}}
     |[[Speaker of the {{{state_assembly|}}} {{#ifeq:{{{state_assembly|}}}|Nevada||{{#ifeq:{{{state_assembly|}}}|New Jersey|General|State}}}} Assembly]]
     |{{#if:{{{speaker_office|}}}|{{{speaker_office}}}|[[Speaker of the {{#if:{{{state_delegate|}}} |{{{state_delegate}}}|{{#if:{{{state_house|}}} |{{{state_house}}}|United States}}}} House of {{#if:{{{state_delegate|}}}|Delegates|Representatives}}|Speaker of the {{#if:{{{state_delegate|}}} |{{{state_delegate}}}|{{#if:{{{state_house|}}} |{{{state_house}}}|U.S.}}}} House of {{#if:{{{state_delegate|}}}|Delegates|Representatives}}]]}}
   }}
 }}{{#if:{{{prior_term|}}}|
&lt;br /&gt;{{{prior_term}}}}}
}}

&lt;!--------Office---------&gt;
| header2 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|
{{#if:{{{party_election|}}}{{{party|}}}
  |{{#if:{{{party_election|}}}|{{{party_election}}}|{{{party}}}}} {{#if:{{{nominee|}}}|nominee for&lt;br /&gt;{{{nominee}}}|candidate for&lt;br /&gt;{{{candidate}}}}}
  |{{#if:{{{nominee|}}}|Nominee for&lt;br /&gt;{{{nominee}}}|Candidate for&lt;br /&gt;{{{candidate}}}}}
}} }}

| data3 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|
{{#if:{{{termstart|}}}{{{election_date|}}} | &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''ဝၼ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;{{#if:{{{election_date|}}}|{{{election_date}}}|{{{termstart}}}}}
}} }}

| header4 = {{#if:{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}||
{{#if:{{{jr/sr|}}}|[[United States Senate|&lt;!--Changed code to eliminate &quot;Junior/Senior&quot; distinction for U.S. Senators per [[Template talk:Infobox Officeholder/Archive 9#Senior/Junior U.S. Senators]]{{{jr/sr}}}--&gt;United States Senator{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}}]]&lt;br /&gt;from {{{state}}}
}} }}

| header5 = {{#if:{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}||
{{{jr/sr and state|}}}
}}

| header6 = {{#if:{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}||
{{#if:{{{state_senate|}}}|Member{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}} of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{state_senate}}} Senate]]&lt;/span&gt;{{#if:{{{district|}}}|&lt;br /&gt;from the {{{district}}} district}}{{#if:{{{prior_term|}}}|
&lt;br /&gt;{{{prior_term}}}}}
}} }}

| header7 = {{#if:{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}||
{{#if:{{{state_legislature|}}}|Member{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}} of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{state_legislature}}} Legislature]]&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;from the {{{district}}} district
}} }}

| header8 = {{#if:{{{ambassador_from|}}}{{{minister_from|}}}||
{{#if:{{{order|}}} 
|{{{order}}}{{#if:{{{office|}}} |&amp;#32;[[{{{office}}}]]}}{{#if:{{{state|}}} |&amp;#32;[[{{{state}}}]]}}{{#if:{{{title|}}} |&amp;#32;{{{title}}}}}
|{{{office|}}}
}} }}

| header9 = {{#if:{{{ambassador_from|}}}{{{minister_from|}}}||
{{#if:{{{order|}}} 
||{{{title|}}}
}} }}

&lt;!--------Ambassador---------&gt;
| header10 = {{#if:{{both|{{{ambassador_from|}}}{{{minister_from|}}}|{{{country|}}}}}
  |{{#if:{{{order|}}}|{{{order}}}}} {{#if:{{{minister_from|}}}
    |[[{{{minister_from}}} Ambassador to {{CountryPrefixThe|{{{country}}}}}|{{{minister_from}}} Minister to &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{CountryPrefixThe|{{{country}}}}}&lt;/span&gt;]]
    |[[{{{ambassador_from}}} Ambassador to {{CountryPrefixThe|{{{country}}}}}|{{{ambassador_from}}} Ambassador to &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{CountryPrefixThe|{{{country}}}}}&lt;/span&gt;]]
    }} [[Category:Pages using infobox officeholder with ambassador from or minister from]]
}}

&lt;!--------MP---------&gt;
| header11 = {{#if:{{{constituency_AM|}}}{{{constituency_MP|}}}|
{{#switch:{{{parliament|}}}
 |Australian = Member of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[Australian House of Representatives|Australian Parliament]]&lt;/span&gt;
 |European = [[Member of the European&amp;nbsp;Parliament]]
 |Scottish = [[Member of the Scottish&amp;nbsp;Parliament]]
 |Sri Lanka|Sri Lankan = [[Member of Parliament (Sri Lanka)|Member of Parliament]]
 |United Kingdom|UK = [[Member of Parliament (United Kingdom)|Member of Parliament]]
 |#default = {{#if:{{{constituency_AM|}}}|{{#if:{{{assembly|}}}|Member of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{assembly}}} Assembly]]&lt;/span&gt;|Assembly Member}}|Member of {{#if:{{{parliament|}}}|the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{parliament}}} Parliament]]&lt;/span&gt;|Parliament}}}}}}&lt;br /&gt;for {{#ifeq:{{Title disambig text|{{{constituency_MP|}}}}}|UK Parliament constituency
 |{{{constituency_MP|}}}
 |{{#if:{{#switch:{{{parliament|}}} |United Kingdom|UK| = {{Linkless exists|{{#invoke:delink|delink|{{{constituency_MP|}}}}} (UK Parliament constituency)}} }}
  |{{#ifeq:{{#invoke:delink|delink|{{{constituency_MP|}}}}}|{{#invoke:delink|delink|{{{constituency_MP|}}}|wikilinks=target}}
   |{{Constlk|{{#invoke:delink|delink|{{{constituency_MP|}}}}}}}
   |{{{constituency_{{#if:{{{constituency_AM|}}}|AM|MP}}}}}}}
  |{{{constituency_{{#if:{{{constituency_AM|}}}|AM|MP}}}}}}}
}}{{#if:{{{prior_term|}}}|
&lt;div style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;{{{prior_term}}}&lt;/div&gt;}}
}}
| header12 = {{#if:{{{riding|}}}|{{#if:{{{constituency_AM|}}}|{{#if:{{{assembly|}}}|Member of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{assembly}}} Assembly]]&lt;/span&gt;|Assembly Member}}|
{{#switch:{{{parliament|}}}
 |Canadian = [[Member of Parliament (Canada)|Member of Parliament]]
 |#default = ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း {{#if:{{{parliament|}}}|the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{parliament}}} Parliament]]&lt;/span&gt;|သၽႃး}}}}}}&lt;br /&gt;တွၼ်ႈတႃႇ {{{riding}}}
}}

&lt;!--------Majority Leader (State Senate)---------&gt;
| header13 = {{#if:{{{majority_leader|}}}|{{{majority_leader}}} {{#if:{{{state_senate|}}}|[[Majority Leader of the {{{state_senate}}} Senate]]|[[United States Senate Majority Leader]]}}
}}

&lt;!--------Majority Floor Leader (State Senate)---------&gt;
| header14 = {{#if:{{{majority_floor_leader|}}}|{{{majority_floor_leader}}} [[Majority Floor Leader of the {{{state_senate}}} Senate]]
}}

&lt;!--------Minority Leader (State Senate)---------&gt;
| header15 = {{#if:{{{minority_leader|}}}|{{{minority_leader}}} [[Minority Leader of the {{{state_senate}}} Senate]]
}}

&lt;!--------Minority Floor Leader (State Senate)---------&gt;
| header16 = {{#if:{{{minority_floor_leader|}}}|{{{minority_floor_leader}}} [[Minority Floor Leader of the {{{state_senate}}} Senate]]
}}

&lt;!--------Congressman---------&gt;
| header17 = {{#if:{{{state_legislature|}}}{{{state_senate|}}}{{{jr/sr|}}}{{{jr/sr and state|}}}||
{{#if:{{#if:{{{state|}}}|{{{constituency|}}}}}{{{district|}}}{{{state_house|}}}|{{#if:{{{state_assembly|}}}
  |Member{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}} of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{state_assembly|}}} {{#ifeq:{{{state_assembly|}}}|Nevada||{{#ifeq:{{{state_assembly|}}}|New Jersey|General|State}}}} Assembly]]&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;from the 
  |Member{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}} of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{#if:{{{state_house|}}} |{{{state_house}}}|{{#if:{{{state_delegate|}}}|{{{state_delegate}}}|United States }}}} {{#if:{{{state_delegate|}}}|House of Delegates|House of Representatives}}|{{#if:{{{state_house|}}} |{{{state_house}}}|{{#if:{{{state_delegate|}}}|{{{state_delegate}}}|U.S.}}}}&amp;#32;{{#if:{{{state_delegate|}}}|House&amp;#32;of&amp;#32;Delegates|{{#if:{{{state_house|}}}| }}House&amp;#32;of&amp;#32;Representatives}}]]&lt;/span&gt;{{#if:{{{district|}}}{{{state|}}}{{{state_delegate|}}}|&lt;br /&gt;from {{#if:{{{state_delegate|}}}|the |{{#if:{{{state_house|}}}|{{#if:{{{district|}}}|the|{{{state|}}}}}|{{{state|}}}{{#if:{{{district|}}}|'s}}}}}} 
  }}}} {{#if:{{{district|}}}|{{{district}}} district|{{#if:{{{state_house|}}}|{{{constituency|}}}}}}}{{#if:{{{prior_term|}}}|
&lt;br /&gt;{{{prior_term}}}}}
}}
}}

&lt;!--------Convocation---------&gt;
| header18 = {{#if:{{{convocation|}}}|{{{convocation}}}}}

&lt;!--------Term---------&gt;
| data19 = {{#if:{{{termend|}}}{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|
{{#if:{{{status|}}}
  | &lt;div class=&quot;skin-nightmode-reset-color&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; color: black; background-color: {{{color|lavender}}}&quot;&gt;'''{{{status}}}'''&lt;/div&gt;|}}|
}}

| data20 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}||
{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}
  | &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''Assuming office'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;{{{termstart}}}{{#if:{{{term|}}}{{{termend|}}}|[[Category:Pages using infobox officeholder with succeeding and term or termend]]}}
  | {{#if: {{{term|}}} | &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''{{{termlabel|In office}}}'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;{{{term}}} {{#if:{{{alongside|}}}{{{co-leader|}}}|&lt;div style=&quot;line-height:normal; padding-top:0.2em; padding-bottom:0.1em&quot;&gt;{{#if:{{{alongside|}}}|Serving|Co-leading}}&amp;#32;with&amp;#32;{{#if:{{{alongside|}}}|{{{alongside}}}|{{{co-leader}}}}}&lt;/div&gt;}} }}
}} }}

| data21 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}||
{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}
  | 
  |{{#if:{{{termstart|}}}
      | {{#if:{{{termend|}}}
         |&lt;!--then: term has start and end:--&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''{{{termlabel|In office}}}'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;{{en dash range|{{{termstart}}}|{{{termend}}}}}{{#if:{{{alongside|}}}{{{co-leader|}}}|&lt;div style=&quot;line-height:normal; padding-top:0.2em; padding-bottom:0.1em&quot;&gt;{{#if:{{{alongside|}}}|Serving|Co-leading}}&amp;#32;with&amp;#32;{{#if:{{{alongside|}}}|{{{alongside}}}|{{{co-leader}}}}}&lt;/div&gt;}}
         |{{#if:{{{status|}}}|&lt;div class=&quot;skin-nightmode-reset-color&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; color: black; background-color: {{{color|lavender}}}&quot;&gt;'''{{{status}}}'''&lt;/div&gt;|&lt;!--else: term is ongoing--&gt;&lt;div class=&quot;skin-nightmode-reset-color&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; color: black; background-color: {{{color|lavender}}}&quot;&gt;'''[[:en:Incumbent|ၽူႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း]]'''&lt;/div&gt;}}
         }}
    }}
}} }}

| data22 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}||
{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}
  | 
  |{{#if:{{{termstart|}}}
      |{{#if:{{{termend|}}}
|&lt;!--then nothing else; term has ended--&gt;
|&lt;!--else term is ongoing:--&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''{{#if:{{{termlabel|}}}|{{#invoke:String|replace|source={{{termlabel}}}|In office|Assumed office}}|Assumed office}}'''&lt;/span&gt;&amp;#32;&lt;br /&gt;{{{termstart}}}{{#if:{{{alongside|}}}{{{co-leader|}}}|&lt;div style=&quot;line-height:normal; padding-top:0.2em; padding-bottom:0.1em&quot;&gt;{{#if:{{{alongside|}}}|Serving|Co-leader}}&amp;#32;with&amp;#32;{{#if:{{{alongside|}}}|{{{alongside}}}|{{{co-leader}}}}}&lt;/div&gt;}}
       }}
   }}
}} }}

}} }}&lt;!-- 
  end infobox1 / start infobox2
--&gt;{{#if:{{{monarch|}}}{{{president|}}}{{{governor-general|}}}{{{governor_general|}}}{{{primeminister|}}}{{{chancellor|}}}{{{minister|}}}{{{taoiseach|}}}{{{firstminister|}}}{{{chiefminister|}}}{{{premier|}}}{{{governor|}}}{{{lieutenant_governor|}}}{{{vicepresident|}}}{{{vicegovernor|}}}{{{viceprimeminister|}}}{{{vicepremier|}}}{{{deputy|}}}{{{leader|}}}{{{lieutenant|}}}{{{nominator|}}}{{{appointer|}}}{{{opponent|}}}{{{incumbent|}}}{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}{{{preceding|}}}{{{predecessor|}}}{{{preceded|}}}{{{successor|}}}{{{succeeded|}}}{{{parliamentarygroup|}}}{{{constituency|}}}{{{majority|}}}{{{suboffice|}}}{{{1namedata|}}}{{{2namedata|}}}{{{3namedata|}}}{{{4namedata|}}}{{{5namedata|}}}{{{runningmate|}}}|
{{#invoke:infobox|infoboxTemplate|child=yes
| labelstyle = text-align:left

| label1 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Nominated by&lt;/span&gt;
| data1 = {{{nominator|}}}

| label2 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Appointed by&lt;/span&gt;
| data2 = {{{appointer|}}}

&lt;!--------President, Prime Minister, Governor---------&gt;
| label3 = Monarch{{#if:{{detect singular|{{{monarch|}}}}}||s}}
| data3 = {{{monarch|}}}

| label4 = President
| data4 = {{{president|}}}

| label5 = {{#if:{{{governor_general|}}}|Governor{{#if:{{detect singular|{{{governor_general}}}}}||s}} General|Governor{{#if:{{detect singular|{{{governor-general}}}}}||s}}-General}}
| data5 = {{#if:{{{governor_general|}}}|{{{governor_general}}}|{{{governor-general|}}}}}

| label6 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ၸွမ်ၽွင်းလူင်&lt;/span&gt;
| data6 = {{{primeminister|}}}

| label7 = ၽူႈယႂ်ႇ
| data7 = {{{chancellor|}}}

| label8 = Minister
| data8 = {{{minister|}}}

| label9 = Taoiseach
| data9 = {{{taoiseach|}}}

| label10 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;First Minister&lt;/span&gt;
| data10 = {{{firstminister|}}}

| label11 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Chief Minister&lt;/span&gt;
| data11 = {{{chiefminister|}}}

| label12 = Premier
| data12 = {{{premier|}}}

| label13 = ၶုၼ်ပွင်
| data13 = {{{governor|}}}

| label14 = ၵႅမ်ၶုၼ်ပွင်
| data14 = {{{lieutenant_governor|}}}

&lt;!--------Vice president/s, Vice Prime Minister/s, Deputy/ies, Lieutenant/s---------&gt;
| label15 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{#if:{{{vicepresident|}}}|{{#ifeq:{{Linkless exists|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#ifeq:Vice|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}||Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}}}|{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||{{#if:{{#invoke:Disambiguation|isDisambiguationPage|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||true}} }}|[[Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Vice President]]|Vice President}}|Vice President}}&lt;/span&gt;
| data15 = {{{vicepresident|}}}

| label16 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{#if:{{{vicegovernor|}}}|{{#ifeq:{{Linkless exists|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#ifeq:Vice|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}||Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}}}|{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||{{#if:{{#invoke:Disambiguation|isDisambiguationPage|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||true}} }}|[[Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Vice Governor]]|Vice Governor}}|Vice Governor}}&lt;/span&gt;
| data16 = {{{vicegovernor|}}}

| label17 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{#if:{{{viceprimeminister|}}}|[[Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Vice PM]]|Vice [[Prime Minister|PM]]}}&lt;/span&gt;
| data17 = {{{viceprimeminister|}}}

| label18 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{#if:{{{vicepremier|}}}|{{#ifeq:{{Linkless exists|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#ifeq:Vice|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}||Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}}}|{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||{{#if:{{#invoke:Disambiguation|isDisambiguationPage|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||true}} }}|[[Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Vice Premier]]|Vice Premier}}|Vice Premier}}&lt;/span&gt;
| data18 = {{{vicepremier|}}}

| label19 = {{#if:{{{deputy|}}}|{{#ifeq:{{Linkless exists|Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#ifeq:Deputy|Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}||Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}}}|{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||{{#if:{{#invoke:Disambiguation|isDisambiguationPage|Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||true}} }}|[[Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Deputy]]|Deputy}}|Deputy}}
| data19 = {{{deputy|}}}

| label20 = Leader
| data20 = {{{leader|}}}

| label21 = {{#if:{{{office|}}}|[[Lieutenant {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Lieutenant]]|Lieutenant}}
| data21 = {{{lieutenant|}}}

| label22 = {{nowrap|{{{subterm|}}}}}
| data22 = {{{suboffice|}}}

&lt;!--------Blank fields---------&gt;
| label23 = {{{1blankname|}}}
| data23 = {{{1namedata|}}}

| label24 = {{{2blankname|}}}
| data24 = {{{2namedata|}}}

| label25 = {{{3blankname|}}}
| data25 = {{{3namedata|}}}

| label26 = {{{4blankname|}}}
| data26 = {{{4namedata|}}}

| label27 = {{{5blankname|}}}
| data27 = {{{5namedata|}}}

&lt;!--------Predecessor/successor---------&gt;
| label28 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Running mate&lt;/span&gt;
| data28 = {{{runningmate|}}}

| label29 = Opponent{{#invoke:Detect singular|pluralize|{{{opponent|}}}|likely=(s)|plural=s}}
| data29 = {{{opponent|}}}

| label30 = Incumbent
| data30 = {{{incumbent|}}}

| label31 = {{#if:{{{succeeding|}}}|Succeeding|Preceding}}
| data31 = {{#if:{{{succeeding|}}}|{{{succeeding|}}}|{{{preceding|}}}}}

| label32 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်း&lt;/span&gt;
| data32 = {{#if:{{{succeeding|}}}||{{#if:{{{predecessor|}}}|{{{predecessor}}}|{{{preceded|}}}}}}}

| label33 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ၽူႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်&lt;/span&gt;
| data33 = {{#if:{{{succeeding|}}}||{{#switch:{{#if:{{{successor|}}}|{{{successor}}}|{{{succeeded|}}}}}
| Incumbent
| '''Incumbent'''
| ''Incumbent''
| [[Incumbent]]
| incumbent
| '''incumbent'''
| ''incumbent''
| [[incumbent]] =
| #default = {{#if:{{{successor|}}}|{{{successor}}}|{{{succeeded|}}}}}
}}}}
&lt;!--------Constituency/Majority---------&gt;
| label34 = [[Parliamentary group]]
| data34 = {{{parliamentarygroup|}}}

| label35 = Constituency
| data35 = {{#if:{{{state_house|}}}||{{{constituency|}}}}}

| label36 = Majority
| data36 = {{{majority|}}}
}} }}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j6ddgjrie5kxfdavnkpc0hk4p3u2cxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126055</id>
      <parentid>126054</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T04:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saimawnkham</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>126055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18572" sha1="sl1y2pr8l6tu0bjffyzr9oni7fx7mxg" xml:space="preserve">{{#if:{{{speaker|}}}{{{state_legislature|}}}{{{state_assembly|}}}{{{speaker_office|}}}{{{state_delegate|}}}{{{state_house|}}}{{{prior_term|}}}{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}{{{termstart|}}}{{{election_date|}}}{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}{{{jr/sr|}}}{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}{{{state|}}}{{{jr/sr and state|}}}{{{state_senate|}}}{{{district|}}}{{{ambassador_from|}}}{{{minister_from|}}}{{{order|}}}{{{office|}}}{{{title|}}}{{{country|}}}{{{constituency_AM|}}}{{{constituency_MP|}}}{{{parliament|}}}{{{assembly|}}}{{{constituency_|}}}{{{riding|}}}{{{term|}}}{{{termend|}}}{{{alongside|}}}{{{co-leader|}}}
|{{#invoke:infobox|infoboxTemplate|child=yes|decat=yes
| headerstyle = color: #202122; background:{{{color|lavender}}};line-height:normal;padding:0.2em;
| datastyle = border-bottom:none

&lt;!--------Speaker of the House---------&gt;
| header1 = {{#if:{{{speaker|}}}|
{{{speaker}}} {{#if:{{{state_legislature|}}}
  |[[Speaker of the {{{state_legislature}}} Legislature]]
  |{{#if:{{{state_assembly|}}}
     |[[Speaker of the {{{state_assembly|}}} {{#ifeq:{{{state_assembly|}}}|Nevada||{{#ifeq:{{{state_assembly|}}}|New Jersey|General|State}}}} Assembly]]
     |{{#if:{{{speaker_office|}}}|{{{speaker_office}}}|[[Speaker of the {{#if:{{{state_delegate|}}} |{{{state_delegate}}}|{{#if:{{{state_house|}}} |{{{state_house}}}|United States}}}} House of {{#if:{{{state_delegate|}}}|Delegates|Representatives}}|Speaker of the {{#if:{{{state_delegate|}}} |{{{state_delegate}}}|{{#if:{{{state_house|}}} |{{{state_house}}}|U.S.}}}} House of {{#if:{{{state_delegate|}}}|Delegates|Representatives}}]]}}
   }}
 }}{{#if:{{{prior_term|}}}|
&lt;br /&gt;{{{prior_term}}}}}
}}

&lt;!--------Office---------&gt;
| header2 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|
{{#if:{{{party_election|}}}{{{party|}}}
  |{{#if:{{{party_election|}}}|{{{party_election}}}|{{{party}}}}} {{#if:{{{nominee|}}}|nominee for&lt;br /&gt;{{{nominee}}}|candidate for&lt;br /&gt;{{{candidate}}}}}
  |{{#if:{{{nominee|}}}|Nominee for&lt;br /&gt;{{{nominee}}}|Candidate for&lt;br /&gt;{{{candidate}}}}}
}} }}

| data3 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|
{{#if:{{{termstart|}}}{{{election_date|}}} | &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''ဝၼ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;{{#if:{{{election_date|}}}|{{{election_date}}}|{{{termstart}}}}}
}} }}

| header4 = {{#if:{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}||
{{#if:{{{jr/sr|}}}|[[United States Senate|&lt;!--Changed code to eliminate &quot;Junior/Senior&quot; distinction for U.S. Senators per [[Template talk:Infobox Officeholder/Archive 9#Senior/Junior U.S. Senators]]{{{jr/sr}}}--&gt;United States Senator{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}}]]&lt;br /&gt;from {{{state}}}
}} }}

| header5 = {{#if:{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}||
{{{jr/sr and state|}}}
}}

| header6 = {{#if:{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}||
{{#if:{{{state_senate|}}}|Member{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}} of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{state_senate}}} Senate]]&lt;/span&gt;{{#if:{{{district|}}}|&lt;br /&gt;from the {{{district}}} district}}{{#if:{{{prior_term|}}}|
&lt;br /&gt;{{{prior_term}}}}}
}} }}

| header7 = {{#if:{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}||
{{#if:{{{state_legislature|}}}|Member{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}} of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{state_legislature}}} Legislature]]&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;from the {{{district}}} district
}} }}

| header8 = {{#if:{{{ambassador_from|}}}{{{minister_from|}}}||
{{#if:{{{order|}}} 
|{{{order}}}{{#if:{{{office|}}} |&amp;#32;[[{{{office}}}]]}}{{#if:{{{state|}}} |&amp;#32;[[{{{state}}}]]}}{{#if:{{{title|}}} |&amp;#32;{{{title}}}}}
|{{{office|}}}
}} }}

| header9 = {{#if:{{{ambassador_from|}}}{{{minister_from|}}}||
{{#if:{{{order|}}} 
||{{{title|}}}
}} }}

&lt;!--------Ambassador---------&gt;
| header10 = {{#if:{{both|{{{ambassador_from|}}}{{{minister_from|}}}|{{{country|}}}}}
  |{{#if:{{{order|}}}|{{{order}}}}} {{#if:{{{minister_from|}}}
    |[[{{{minister_from}}} Ambassador to {{CountryPrefixThe|{{{country}}}}}|{{{minister_from}}} Minister to &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{CountryPrefixThe|{{{country}}}}}&lt;/span&gt;]]
    |[[{{{ambassador_from}}} Ambassador to {{CountryPrefixThe|{{{country}}}}}|{{{ambassador_from}}} Ambassador to &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{CountryPrefixThe|{{{country}}}}}&lt;/span&gt;]]
    }} [[Category:Pages using infobox officeholder with ambassador from or minister from]]
}}

&lt;!--------MP---------&gt;
| header11 = {{#if:{{{constituency_AM|}}}{{{constituency_MP|}}}|
{{#switch:{{{parliament|}}}
 |Australian = Member of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[Australian House of Representatives|Australian Parliament]]&lt;/span&gt;
 |European = [[Member of the European&amp;nbsp;Parliament]]
 |Scottish = [[Member of the Scottish&amp;nbsp;Parliament]]
 |Sri Lanka|Sri Lankan = [[Member of Parliament (Sri Lanka)|Member of Parliament]]
 |United Kingdom|UK = [[Member of Parliament (United Kingdom)|Member of Parliament]]
 |#default = {{#if:{{{constituency_AM|}}}|{{#if:{{{assembly|}}}|Member of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{assembly}}} Assembly]]&lt;/span&gt;|Assembly Member}}|Member of {{#if:{{{parliament|}}}|the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{parliament}}} Parliament]]&lt;/span&gt;|Parliament}}}}}}&lt;br /&gt;for {{#ifeq:{{Title disambig text|{{{constituency_MP|}}}}}|UK Parliament constituency
 |{{{constituency_MP|}}}
 |{{#if:{{#switch:{{{parliament|}}} |United Kingdom|UK| = {{Linkless exists|{{#invoke:delink|delink|{{{constituency_MP|}}}}} (UK Parliament constituency)}} }}
  |{{#ifeq:{{#invoke:delink|delink|{{{constituency_MP|}}}}}|{{#invoke:delink|delink|{{{constituency_MP|}}}|wikilinks=target}}
   |{{Constlk|{{#invoke:delink|delink|{{{constituency_MP|}}}}}}}
   |{{{constituency_{{#if:{{{constituency_AM|}}}|AM|MP}}}}}}}
  |{{{constituency_{{#if:{{{constituency_AM|}}}|AM|MP}}}}}}}
}}{{#if:{{{prior_term|}}}|
&lt;div style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;{{{prior_term}}}&lt;/div&gt;}}
}}
| header12 = {{#if:{{{riding|}}}|{{#if:{{{constituency_AM|}}}|{{#if:{{{assembly|}}}|Member of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{assembly}}} Assembly]]&lt;/span&gt;|Assembly Member}}|
{{#switch:{{{parliament|}}}
 |Canadian = [[Member of Parliament (Canada)|Member of Parliament]]
 |#default = ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း {{#if:{{{parliament|}}}|the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{parliament}}} သၽႃး]]&lt;/span&gt;|သၽႃး}}}}}}&lt;br /&gt;တွၼ်ႈတႃႇ {{{riding}}}
}}

&lt;!--------Majority Leader (State Senate)---------&gt;
| header13 = {{#if:{{{majority_leader|}}}|{{{majority_leader}}} {{#if:{{{state_senate|}}}|[[Majority Leader of the {{{state_senate}}} Senate]]|[[United States Senate Majority Leader]]}}
}}

&lt;!--------Majority Floor Leader (State Senate)---------&gt;
| header14 = {{#if:{{{majority_floor_leader|}}}|{{{majority_floor_leader}}} [[Majority Floor Leader of the {{{state_senate}}} Senate]]
}}

&lt;!--------Minority Leader (State Senate)---------&gt;
| header15 = {{#if:{{{minority_leader|}}}|{{{minority_leader}}} [[Minority Leader of the {{{state_senate}}} Senate]]
}}

&lt;!--------Minority Floor Leader (State Senate)---------&gt;
| header16 = {{#if:{{{minority_floor_leader|}}}|{{{minority_floor_leader}}} [[Minority Floor Leader of the {{{state_senate}}} Senate]]
}}

&lt;!--------Congressman---------&gt;
| header17 = {{#if:{{{state_legislature|}}}{{{state_senate|}}}{{{jr/sr|}}}{{{jr/sr and state|}}}||
{{#if:{{#if:{{{state|}}}|{{{constituency|}}}}}{{{district|}}}{{{state_house|}}}|{{#if:{{{state_assembly|}}}
  |Member{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}} of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{state_assembly|}}} {{#ifeq:{{{state_assembly|}}}|Nevada||{{#ifeq:{{{state_assembly|}}}|New Jersey|General|State}}}} Assembly]]&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;from the 
  |Member{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}} of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{#if:{{{state_house|}}} |{{{state_house}}}|{{#if:{{{state_delegate|}}}|{{{state_delegate}}}|United States }}}} {{#if:{{{state_delegate|}}}|House of Delegates|House of Representatives}}|{{#if:{{{state_house|}}} |{{{state_house}}}|{{#if:{{{state_delegate|}}}|{{{state_delegate}}}|U.S.}}}}&amp;#32;{{#if:{{{state_delegate|}}}|House&amp;#32;of&amp;#32;Delegates|{{#if:{{{state_house|}}}| }}House&amp;#32;of&amp;#32;Representatives}}]]&lt;/span&gt;{{#if:{{{district|}}}{{{state|}}}{{{state_delegate|}}}|&lt;br /&gt;from {{#if:{{{state_delegate|}}}|the |{{#if:{{{state_house|}}}|{{#if:{{{district|}}}|the|{{{state|}}}}}|{{{state|}}}{{#if:{{{district|}}}|'s}}}}}} 
  }}}} {{#if:{{{district|}}}|{{{district}}} district|{{#if:{{{state_house|}}}|{{{constituency|}}}}}}}{{#if:{{{prior_term|}}}|
&lt;br /&gt;{{{prior_term}}}}}
}}
}}

&lt;!--------Convocation---------&gt;
| header18 = {{#if:{{{convocation|}}}|{{{convocation}}}}}

&lt;!--------Term---------&gt;
| data19 = {{#if:{{{termend|}}}{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|
{{#if:{{{status|}}}
  | &lt;div class=&quot;skin-nightmode-reset-color&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; color: black; background-color: {{{color|lavender}}}&quot;&gt;'''{{{status}}}'''&lt;/div&gt;|}}|
}}

| data20 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}||
{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}
  | &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''Assuming office'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;{{{termstart}}}{{#if:{{{term|}}}{{{termend|}}}|[[Category:Pages using infobox officeholder with succeeding and term or termend]]}}
  | {{#if: {{{term|}}} | &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''{{{termlabel|In office}}}'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;{{{term}}} {{#if:{{{alongside|}}}{{{co-leader|}}}|&lt;div style=&quot;line-height:normal; padding-top:0.2em; padding-bottom:0.1em&quot;&gt;{{#if:{{{alongside|}}}|Serving|Co-leading}}&amp;#32;with&amp;#32;{{#if:{{{alongside|}}}|{{{alongside}}}|{{{co-leader}}}}}&lt;/div&gt;}} }}
}} }}

| data21 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}||
{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}
  | 
  |{{#if:{{{termstart|}}}
      | {{#if:{{{termend|}}}
         |&lt;!--then: term has start and end:--&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''{{{termlabel|In office}}}'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;{{en dash range|{{{termstart}}}|{{{termend}}}}}{{#if:{{{alongside|}}}{{{co-leader|}}}|&lt;div style=&quot;line-height:normal; padding-top:0.2em; padding-bottom:0.1em&quot;&gt;{{#if:{{{alongside|}}}|Serving|Co-leading}}&amp;#32;with&amp;#32;{{#if:{{{alongside|}}}|{{{alongside}}}|{{{co-leader}}}}}&lt;/div&gt;}}
         |{{#if:{{{status|}}}|&lt;div class=&quot;skin-nightmode-reset-color&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; color: black; background-color: {{{color|lavender}}}&quot;&gt;'''{{{status}}}'''&lt;/div&gt;|&lt;!--else: term is ongoing--&gt;&lt;div class=&quot;skin-nightmode-reset-color&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; color: black; background-color: {{{color|lavender}}}&quot;&gt;'''[[:en:Incumbent|ၽူႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း]]'''&lt;/div&gt;}}
         }}
    }}
}} }}

| data22 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}||
{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}
  | 
  |{{#if:{{{termstart|}}}
      |{{#if:{{{termend|}}}
|&lt;!--then nothing else; term has ended--&gt;
|&lt;!--else term is ongoing:--&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''{{#if:{{{termlabel|}}}|{{#invoke:String|replace|source={{{termlabel}}}|In office|Assumed office}}|Assumed office}}'''&lt;/span&gt;&amp;#32;&lt;br /&gt;{{{termstart}}}{{#if:{{{alongside|}}}{{{co-leader|}}}|&lt;div style=&quot;line-height:normal; padding-top:0.2em; padding-bottom:0.1em&quot;&gt;{{#if:{{{alongside|}}}|Serving|Co-leader}}&amp;#32;with&amp;#32;{{#if:{{{alongside|}}}|{{{alongside}}}|{{{co-leader}}}}}&lt;/div&gt;}}
       }}
   }}
}} }}

}} }}&lt;!-- 
  end infobox1 / start infobox2
--&gt;{{#if:{{{monarch|}}}{{{president|}}}{{{governor-general|}}}{{{governor_general|}}}{{{primeminister|}}}{{{chancellor|}}}{{{minister|}}}{{{taoiseach|}}}{{{firstminister|}}}{{{chiefminister|}}}{{{premier|}}}{{{governor|}}}{{{lieutenant_governor|}}}{{{vicepresident|}}}{{{vicegovernor|}}}{{{viceprimeminister|}}}{{{vicepremier|}}}{{{deputy|}}}{{{leader|}}}{{{lieutenant|}}}{{{nominator|}}}{{{appointer|}}}{{{opponent|}}}{{{incumbent|}}}{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}{{{preceding|}}}{{{predecessor|}}}{{{preceded|}}}{{{successor|}}}{{{succeeded|}}}{{{parliamentarygroup|}}}{{{constituency|}}}{{{majority|}}}{{{suboffice|}}}{{{1namedata|}}}{{{2namedata|}}}{{{3namedata|}}}{{{4namedata|}}}{{{5namedata|}}}{{{runningmate|}}}|
{{#invoke:infobox|infoboxTemplate|child=yes
| labelstyle = text-align:left

| label1 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Nominated by&lt;/span&gt;
| data1 = {{{nominator|}}}

| label2 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Appointed by&lt;/span&gt;
| data2 = {{{appointer|}}}

&lt;!--------President, Prime Minister, Governor---------&gt;
| label3 = Monarch{{#if:{{detect singular|{{{monarch|}}}}}||s}}
| data3 = {{{monarch|}}}

| label4 = President
| data4 = {{{president|}}}

| label5 = {{#if:{{{governor_general|}}}|Governor{{#if:{{detect singular|{{{governor_general}}}}}||s}} General|Governor{{#if:{{detect singular|{{{governor-general}}}}}||s}}-General}}
| data5 = {{#if:{{{governor_general|}}}|{{{governor_general}}}|{{{governor-general|}}}}}

| label6 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ၸွမ်ၽွင်းလူင်&lt;/span&gt;
| data6 = {{{primeminister|}}}

| label7 = ၽူႈယႂ်ႇ
| data7 = {{{chancellor|}}}

| label8 = Minister
| data8 = {{{minister|}}}

| label9 = Taoiseach
| data9 = {{{taoiseach|}}}

| label10 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;First Minister&lt;/span&gt;
| data10 = {{{firstminister|}}}

| label11 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Chief Minister&lt;/span&gt;
| data11 = {{{chiefminister|}}}

| label12 = Premier
| data12 = {{{premier|}}}

| label13 = ၶုၼ်ပွင်
| data13 = {{{governor|}}}

| label14 = ၵႅမ်ၶုၼ်ပွင်
| data14 = {{{lieutenant_governor|}}}

&lt;!--------Vice president/s, Vice Prime Minister/s, Deputy/ies, Lieutenant/s---------&gt;
| label15 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{#if:{{{vicepresident|}}}|{{#ifeq:{{Linkless exists|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#ifeq:Vice|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}||Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}}}|{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||{{#if:{{#invoke:Disambiguation|isDisambiguationPage|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||true}} }}|[[Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Vice President]]|Vice President}}|Vice President}}&lt;/span&gt;
| data15 = {{{vicepresident|}}}

| label16 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{#if:{{{vicegovernor|}}}|{{#ifeq:{{Linkless exists|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#ifeq:Vice|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}||Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}}}|{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||{{#if:{{#invoke:Disambiguation|isDisambiguationPage|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||true}} }}|[[Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Vice Governor]]|Vice Governor}}|Vice Governor}}&lt;/span&gt;
| data16 = {{{vicegovernor|}}}

| label17 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{#if:{{{viceprimeminister|}}}|[[Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Vice PM]]|Vice [[Prime Minister|PM]]}}&lt;/span&gt;
| data17 = {{{viceprimeminister|}}}

| label18 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{#if:{{{vicepremier|}}}|{{#ifeq:{{Linkless exists|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#ifeq:Vice|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}||Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}}}|{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||{{#if:{{#invoke:Disambiguation|isDisambiguationPage|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||true}} }}|[[Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Vice Premier]]|Vice Premier}}|Vice Premier}}&lt;/span&gt;
| data18 = {{{vicepremier|}}}

| label19 = {{#if:{{{deputy|}}}|{{#ifeq:{{Linkless exists|Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#ifeq:Deputy|Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}||Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}}}|{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||{{#if:{{#invoke:Disambiguation|isDisambiguationPage|Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||true}} }}|[[Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Deputy]]|Deputy}}|Deputy}}
| data19 = {{{deputy|}}}

| label20 = Leader
| data20 = {{{leader|}}}

| label21 = {{#if:{{{office|}}}|[[Lieutenant {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Lieutenant]]|Lieutenant}}
| data21 = {{{lieutenant|}}}

| label22 = {{nowrap|{{{subterm|}}}}}
| data22 = {{{suboffice|}}}

&lt;!--------Blank fields---------&gt;
| label23 = {{{1blankname|}}}
| data23 = {{{1namedata|}}}

| label24 = {{{2blankname|}}}
| data24 = {{{2namedata|}}}

| label25 = {{{3blankname|}}}
| data25 = {{{3namedata|}}}

| label26 = {{{4blankname|}}}
| data26 = {{{4namedata|}}}

| label27 = {{{5blankname|}}}
| data27 = {{{5namedata|}}}

&lt;!--------Predecessor/successor---------&gt;
| label28 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Running mate&lt;/span&gt;
| data28 = {{{runningmate|}}}

| label29 = Opponent{{#invoke:Detect singular|pluralize|{{{opponent|}}}|likely=(s)|plural=s}}
| data29 = {{{opponent|}}}

| label30 = Incumbent
| data30 = {{{incumbent|}}}

| label31 = {{#if:{{{succeeding|}}}|Succeeding|Preceding}}
| data31 = {{#if:{{{succeeding|}}}|{{{succeeding|}}}|{{{preceding|}}}}}

| label32 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်း&lt;/span&gt;
| data32 = {{#if:{{{succeeding|}}}||{{#if:{{{predecessor|}}}|{{{predecessor}}}|{{{preceded|}}}}}}}

| label33 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ၽူႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်&lt;/span&gt;
| data33 = {{#if:{{{succeeding|}}}||{{#switch:{{#if:{{{successor|}}}|{{{successor}}}|{{{succeeded|}}}}}
| Incumbent
| '''Incumbent'''
| ''Incumbent''
| [[Incumbent]]
| incumbent
| '''incumbent'''
| ''incumbent''
| [[incumbent]] =
| #default = {{#if:{{{successor|}}}|{{{successor}}}|{{{succeeded|}}}}}
}}}}
&lt;!--------Constituency/Majority---------&gt;
| label34 = [[Parliamentary group]]
| data34 = {{{parliamentarygroup|}}}

| label35 = Constituency
| data35 = {{#if:{{{state_house|}}}||{{{constituency|}}}}}

| label36 = Majority
| data36 = {{{majority|}}}
}} }}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sl1y2pr8l6tu0bjffyzr9oni7fx7mxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126057</id>
      <parentid>126055</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T04:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saimawnkham</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>126057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18622" sha1="h5iu0mnicvry98lr395radphpxsxuvo" xml:space="preserve">{{#if:{{{speaker|}}}{{{state_legislature|}}}{{{state_assembly|}}}{{{speaker_office|}}}{{{state_delegate|}}}{{{state_house|}}}{{{prior_term|}}}{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}{{{termstart|}}}{{{election_date|}}}{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}{{{jr/sr|}}}{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}{{{state|}}}{{{jr/sr and state|}}}{{{state_senate|}}}{{{district|}}}{{{ambassador_from|}}}{{{minister_from|}}}{{{order|}}}{{{office|}}}{{{title|}}}{{{country|}}}{{{constituency_AM|}}}{{{constituency_MP|}}}{{{parliament|}}}{{{assembly|}}}{{{constituency_|}}}{{{riding|}}}{{{term|}}}{{{termend|}}}{{{alongside|}}}{{{co-leader|}}}
|{{#invoke:infobox|infoboxTemplate|child=yes|decat=yes
| headerstyle = color: #202122; background:{{{color|lavender}}};line-height:normal;padding:0.2em;
| datastyle = border-bottom:none

&lt;!--------Speaker of the House---------&gt;
| header1 = {{#if:{{{speaker|}}}|
{{{speaker}}} {{#if:{{{state_legislature|}}}
  |[[Speaker of the {{{state_legislature}}} Legislature]]
  |{{#if:{{{state_assembly|}}}
     |[[Speaker of the {{{state_assembly|}}} {{#ifeq:{{{state_assembly|}}}|Nevada||{{#ifeq:{{{state_assembly|}}}|New Jersey|General|State}}}} Assembly]]
     |{{#if:{{{speaker_office|}}}|{{{speaker_office}}}|[[Speaker of the {{#if:{{{state_delegate|}}} |{{{state_delegate}}}|{{#if:{{{state_house|}}} |{{{state_house}}}|United States}}}} House of {{#if:{{{state_delegate|}}}|Delegates|Representatives}}|Speaker of the {{#if:{{{state_delegate|}}} |{{{state_delegate}}}|{{#if:{{{state_house|}}} |{{{state_house}}}|U.S.}}}} House of {{#if:{{{state_delegate|}}}|Delegates|Representatives}}]]}}
   }}
 }}{{#if:{{{prior_term|}}}|
&lt;br /&gt;{{{prior_term}}}}}
}}

&lt;!--------Office---------&gt;
| header2 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|
{{#if:{{{party_election|}}}{{{party|}}}
  |{{#if:{{{party_election|}}}|{{{party_election}}}|{{{party}}}}} {{#if:{{{nominee|}}}|nominee for&lt;br /&gt;{{{nominee}}}|candidate for&lt;br /&gt;{{{candidate}}}}}
  |{{#if:{{{nominee|}}}|Nominee for&lt;br /&gt;{{{nominee}}}|Candidate for&lt;br /&gt;{{{candidate}}}}}
}} }}

| data3 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|
{{#if:{{{termstart|}}}{{{election_date|}}} | &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''ဝၼ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;{{#if:{{{election_date|}}}|{{{election_date}}}|{{{termstart}}}}}
}} }}

| header4 = {{#if:{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}||
{{#if:{{{jr/sr|}}}|[[United States Senate|&lt;!--Changed code to eliminate &quot;Junior/Senior&quot; distinction for U.S. Senators per [[Template talk:Infobox Officeholder/Archive 9#Senior/Junior U.S. Senators]]{{{jr/sr}}}--&gt;United States Senator{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}}]]&lt;br /&gt;from {{{state}}}
}} }}

| header5 = {{#if:{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}||
{{{jr/sr and state|}}}
}}

| header6 = {{#if:{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}||
{{#if:{{{state_senate|}}}|Member{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}} of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{state_senate}}} Senate]]&lt;/span&gt;{{#if:{{{district|}}}|&lt;br /&gt;from the {{{district}}} district}}{{#if:{{{prior_term|}}}|
&lt;br /&gt;{{{prior_term}}}}}
}} }}

| header7 = {{#if:{{{majority_leader|}}}{{{minority_floor_leader|}}}{{{minority_leader|}}}{{{majority_floor_leader|}}}||
{{#if:{{{state_legislature|}}}|Member{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}} of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{state_legislature}}} Legislature]]&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;from the {{{district}}} district
}} }}

| header8 = {{#if:{{{ambassador_from|}}}{{{minister_from|}}}||
{{#if:{{{order|}}} 
|{{{order}}}{{#if:{{{office|}}} |&amp;#32;[[{{{office}}}]]}}{{#if:{{{state|}}} |&amp;#32;[[{{{state}}}]]}}{{#if:{{{title|}}} |&amp;#32;{{{title}}}}}
|{{{office|}}}
}} }}

| header9 = {{#if:{{{ambassador_from|}}}{{{minister_from|}}}||
{{#if:{{{order|}}} 
||{{{title|}}}
}} }}

&lt;!--------Ambassador---------&gt;
| header10 = {{#if:{{both|{{{ambassador_from|}}}{{{minister_from|}}}|{{{country|}}}}}
  |{{#if:{{{order|}}}|{{{order}}}}} {{#if:{{{minister_from|}}}
    |[[{{{minister_from}}} Ambassador to {{CountryPrefixThe|{{{country}}}}}|{{{minister_from}}} Minister to &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{CountryPrefixThe|{{{country}}}}}&lt;/span&gt;]]
    |[[{{{ambassador_from}}} Ambassador to {{CountryPrefixThe|{{{country}}}}}|{{{ambassador_from}}} Ambassador to &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{CountryPrefixThe|{{{country}}}}}&lt;/span&gt;]]
    }} [[Category:Pages using infobox officeholder with ambassador from or minister from]]
}}

&lt;!--------MP---------&gt;
| header11 = {{#if:{{{constituency_AM|}}}{{{constituency_MP|}}}|
{{#switch:{{{parliament|}}}
 |Australian = Member of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[Australian House of Representatives|Australian Parliament]]&lt;/span&gt;
 |European = [[Member of the European&amp;nbsp;Parliament]]
 |Scottish = [[Member of the Scottish&amp;nbsp;Parliament]]
 |Sri Lanka|Sri Lankan = [[Member of Parliament (Sri Lanka)|Member of Parliament]]
 |United Kingdom|UK = [[Member of Parliament (United Kingdom)|Member of Parliament]]
 |#default = {{#if:{{{constituency_AM|}}}|{{#if:{{{assembly|}}}|Member of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{assembly}}} Assembly]]&lt;/span&gt;|Assembly Member}}|ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း {{#if:{{{parliament|}}}|the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{parliament}}} Parliament]]&lt;/span&gt;|သၽႃး}}}}}}&lt;br /&gt;တွၼ်ႈတႃႇ {{#ifeq:{{Title disambig text|{{{constituency_MP|}}}}}|UK Parliament constituency
 |{{{constituency_MP|}}}
 |{{#if:{{#switch:{{{parliament|}}} |United Kingdom|UK| = {{Linkless exists|{{#invoke:delink|delink|{{{constituency_MP|}}}}} (UK Parliament constituency)}} }}
  |{{#ifeq:{{#invoke:delink|delink|{{{constituency_MP|}}}}}|{{#invoke:delink|delink|{{{constituency_MP|}}}|wikilinks=target}}
   |{{Constlk|{{#invoke:delink|delink|{{{constituency_MP|}}}}}}}
   |{{{constituency_{{#if:{{{constituency_AM|}}}|AM|MP}}}}}}}
  |{{{constituency_{{#if:{{{constituency_AM|}}}|AM|MP}}}}}}}
}}{{#if:{{{prior_term|}}}|
&lt;div style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;{{{prior_term}}}&lt;/div&gt;}}
}}
| header12 = {{#if:{{{riding|}}}|{{#if:{{{constituency_AM|}}}|{{#if:{{{assembly|}}}|Member of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{assembly}}} Assembly]]&lt;/span&gt;|Assembly Member}}|
{{#switch:{{{parliament|}}}
 |Canadian = [[Member of Parliament (Canada)|Member of Parliament]]
 |#default = ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း {{#if:{{{parliament|}}}|the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{parliament}}} သၽႃး]]&lt;/span&gt;|သၽႃး}}}}}}&lt;br /&gt;တွၼ်ႈတႃႇ {{{riding}}}
}}

&lt;!--------Majority Leader (State Senate)---------&gt;
| header13 = {{#if:{{{majority_leader|}}}|{{{majority_leader}}} {{#if:{{{state_senate|}}}|[[Majority Leader of the {{{state_senate}}} Senate]]|[[United States Senate Majority Leader]]}}
}}

&lt;!--------Majority Floor Leader (State Senate)---------&gt;
| header14 = {{#if:{{{majority_floor_leader|}}}|{{{majority_floor_leader}}} [[Majority Floor Leader of the {{{state_senate}}} Senate]]
}}

&lt;!--------Minority Leader (State Senate)---------&gt;
| header15 = {{#if:{{{minority_leader|}}}|{{{minority_leader}}} [[Minority Leader of the {{{state_senate}}} Senate]]
}}

&lt;!--------Minority Floor Leader (State Senate)---------&gt;
| header16 = {{#if:{{{minority_floor_leader|}}}|{{{minority_floor_leader}}} [[Minority Floor Leader of the {{{state_senate}}} Senate]]
}}

&lt;!--------Congressman---------&gt;
| header17 = {{#if:{{{state_legislature|}}}{{{state_senate|}}}{{{jr/sr|}}}{{{jr/sr and state|}}}||
{{#if:{{#if:{{{state|}}}|{{{constituency|}}}}}{{{district|}}}{{{state_house|}}}|{{#if:{{{state_assembly|}}}
  |Member{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}} of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{{state_assembly|}}} {{#ifeq:{{{state_assembly|}}}|Nevada||{{#ifeq:{{{state_assembly|}}}|New Jersey|General|State}}}} Assembly]]&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;from the 
  |Member{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|-elect}} of the &lt;span style=&quot;display: inline-block;&quot;&gt;[[{{#if:{{{state_house|}}} |{{{state_house}}}|{{#if:{{{state_delegate|}}}|{{{state_delegate}}}|United States }}}} {{#if:{{{state_delegate|}}}|House of Delegates|House of Representatives}}|{{#if:{{{state_house|}}} |{{{state_house}}}|{{#if:{{{state_delegate|}}}|{{{state_delegate}}}|U.S.}}}}&amp;#32;{{#if:{{{state_delegate|}}}|House&amp;#32;of&amp;#32;Delegates|{{#if:{{{state_house|}}}| }}House&amp;#32;of&amp;#32;Representatives}}]]&lt;/span&gt;{{#if:{{{district|}}}{{{state|}}}{{{state_delegate|}}}|&lt;br /&gt;from {{#if:{{{state_delegate|}}}|the |{{#if:{{{state_house|}}}|{{#if:{{{district|}}}|the|{{{state|}}}}}|{{{state|}}}{{#if:{{{district|}}}|'s}}}}}} 
  }}}} {{#if:{{{district|}}}|{{{district}}} district|{{#if:{{{state_house|}}}|{{{constituency|}}}}}}}{{#if:{{{prior_term|}}}|
&lt;br /&gt;{{{prior_term}}}}}
}}
}}

&lt;!--------Convocation---------&gt;
| header18 = {{#if:{{{convocation|}}}|{{{convocation}}}}}

&lt;!--------Term---------&gt;
| data19 = {{#if:{{{termend|}}}{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}|
{{#if:{{{status|}}}
  | &lt;div class=&quot;skin-nightmode-reset-color&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; color: black; background-color: {{{color|lavender}}}&quot;&gt;'''{{{status}}}'''&lt;/div&gt;|}}|
}}

| data20 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}||
{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}
  | &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''Assuming office'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;{{{termstart}}}{{#if:{{{term|}}}{{{termend|}}}|[[Category:Pages using infobox officeholder with succeeding and term or termend]]}}
  | {{#if: {{{term|}}} | &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''{{{termlabel|In office}}}'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;{{{term}}} {{#if:{{{alongside|}}}{{{co-leader|}}}|&lt;div style=&quot;line-height:normal; padding-top:0.2em; padding-bottom:0.1em&quot;&gt;{{#if:{{{alongside|}}}|Serving|Co-leading}}&amp;#32;with&amp;#32;{{#if:{{{alongside|}}}|{{{alongside}}}|{{{co-leader}}}}}&lt;/div&gt;}} }}
}} }}

| data21 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}||
{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}
  | 
  |{{#if:{{{termstart|}}}
      | {{#if:{{{termend|}}}
         |&lt;!--then: term has start and end:--&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''{{{termlabel|In office}}}'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;{{en dash range|{{{termstart}}}|{{{termend}}}}}{{#if:{{{alongside|}}}{{{co-leader|}}}|&lt;div style=&quot;line-height:normal; padding-top:0.2em; padding-bottom:0.1em&quot;&gt;{{#if:{{{alongside|}}}|Serving|Co-leading}}&amp;#32;with&amp;#32;{{#if:{{{alongside|}}}|{{{alongside}}}|{{{co-leader}}}}}&lt;/div&gt;}}
         |{{#if:{{{status|}}}|&lt;div class=&quot;skin-nightmode-reset-color&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; color: black; background-color: {{{color|lavender}}}&quot;&gt;'''{{{status}}}'''&lt;/div&gt;|&lt;!--else: term is ongoing--&gt;&lt;div class=&quot;skin-nightmode-reset-color&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; color: black; background-color: {{{color|lavender}}}&quot;&gt;'''[[:en:Incumbent|ၽူႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း]]'''&lt;/div&gt;}}
         }}
    }}
}} }}

| data22 = {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}||
{{#if:{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}
  | 
  |{{#if:{{{termstart|}}}
      |{{#if:{{{termend|}}}
|&lt;!--then nothing else; term has ended--&gt;
|&lt;!--else term is ongoing:--&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;'''{{#if:{{{termlabel|}}}|{{#invoke:String|replace|source={{{termlabel}}}|In office|Assumed office}}|Assumed office}}'''&lt;/span&gt;&amp;#32;&lt;br /&gt;{{{termstart}}}{{#if:{{{alongside|}}}{{{co-leader|}}}|&lt;div style=&quot;line-height:normal; padding-top:0.2em; padding-bottom:0.1em&quot;&gt;{{#if:{{{alongside|}}}|Serving|Co-leader}}&amp;#32;with&amp;#32;{{#if:{{{alongside|}}}|{{{alongside}}}|{{{co-leader}}}}}&lt;/div&gt;}}
       }}
   }}
}} }}

}} }}&lt;!-- 
  end infobox1 / start infobox2
--&gt;{{#if:{{{monarch|}}}{{{president|}}}{{{governor-general|}}}{{{governor_general|}}}{{{primeminister|}}}{{{chancellor|}}}{{{minister|}}}{{{taoiseach|}}}{{{firstminister|}}}{{{chiefminister|}}}{{{premier|}}}{{{governor|}}}{{{lieutenant_governor|}}}{{{vicepresident|}}}{{{vicegovernor|}}}{{{viceprimeminister|}}}{{{vicepremier|}}}{{{deputy|}}}{{{leader|}}}{{{lieutenant|}}}{{{nominator|}}}{{{appointer|}}}{{{opponent|}}}{{{incumbent|}}}{{{succeeding|}}}{{{assuming|}}}{{{preceding|}}}{{{predecessor|}}}{{{preceded|}}}{{{successor|}}}{{{succeeded|}}}{{{parliamentarygroup|}}}{{{constituency|}}}{{{majority|}}}{{{suboffice|}}}{{{1namedata|}}}{{{2namedata|}}}{{{3namedata|}}}{{{4namedata|}}}{{{5namedata|}}}{{{runningmate|}}}|
{{#invoke:infobox|infoboxTemplate|child=yes
| labelstyle = text-align:left

| label1 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Nominated by&lt;/span&gt;
| data1 = {{{nominator|}}}

| label2 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Appointed by&lt;/span&gt;
| data2 = {{{appointer|}}}

&lt;!--------President, Prime Minister, Governor---------&gt;
| label3 = Monarch{{#if:{{detect singular|{{{monarch|}}}}}||s}}
| data3 = {{{monarch|}}}

| label4 = President
| data4 = {{{president|}}}

| label5 = {{#if:{{{governor_general|}}}|Governor{{#if:{{detect singular|{{{governor_general}}}}}||s}} General|Governor{{#if:{{detect singular|{{{governor-general}}}}}||s}}-General}}
| data5 = {{#if:{{{governor_general|}}}|{{{governor_general}}}|{{{governor-general|}}}}}

| label6 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ၸွမ်ၽွင်းလူင်&lt;/span&gt;
| data6 = {{{primeminister|}}}

| label7 = ၽူႈယႂ်ႇ
| data7 = {{{chancellor|}}}

| label8 = Minister
| data8 = {{{minister|}}}

| label9 = Taoiseach
| data9 = {{{taoiseach|}}}

| label10 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;First Minister&lt;/span&gt;
| data10 = {{{firstminister|}}}

| label11 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Chief Minister&lt;/span&gt;
| data11 = {{{chiefminister|}}}

| label12 = Premier
| data12 = {{{premier|}}}

| label13 = ၶုၼ်ပွင်
| data13 = {{{governor|}}}

| label14 = ၵႅမ်ၶုၼ်ပွင်
| data14 = {{{lieutenant_governor|}}}

&lt;!--------Vice president/s, Vice Prime Minister/s, Deputy/ies, Lieutenant/s---------&gt;
| label15 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{#if:{{{vicepresident|}}}|{{#ifeq:{{Linkless exists|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#ifeq:Vice|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}||Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}}}|{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||{{#if:{{#invoke:Disambiguation|isDisambiguationPage|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||true}} }}|[[Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Vice President]]|Vice President}}|Vice President}}&lt;/span&gt;
| data15 = {{{vicepresident|}}}

| label16 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{#if:{{{vicegovernor|}}}|{{#ifeq:{{Linkless exists|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#ifeq:Vice|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}||Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}}}|{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||{{#if:{{#invoke:Disambiguation|isDisambiguationPage|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||true}} }}|[[Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Vice Governor]]|Vice Governor}}|Vice Governor}}&lt;/span&gt;
| data16 = {{{vicegovernor|}}}

| label17 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{#if:{{{viceprimeminister|}}}|[[Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Vice PM]]|Vice [[Prime Minister|PM]]}}&lt;/span&gt;
| data17 = {{{viceprimeminister|}}}

| label18 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;{{#if:{{{vicepremier|}}}|{{#ifeq:{{Linkless exists|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#ifeq:Vice|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}||Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}}}|{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||{{#if:{{#invoke:Disambiguation|isDisambiguationPage|Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||true}} }}|[[Vice {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Vice Premier]]|Vice Premier}}|Vice Premier}}&lt;/span&gt;
| data18 = {{{vicepremier|}}}

| label19 = {{#if:{{{deputy|}}}|{{#ifeq:{{Linkless exists|Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}|{{#ifeq:{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#ifeq:Deputy|Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}||Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}}}|{{#invoke:Redirect|main|fulltext=1|{{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||{{#if:{{#invoke:Disambiguation|isDisambiguationPage|Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}}}||true}} }}|[[Deputy {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Deputy]]|Deputy}}|Deputy}}
| data19 = {{{deputy|}}}

| label20 = Leader
| data20 = {{{leader|}}}

| label21 = {{#if:{{{office|}}}|[[Lieutenant {{#invoke:delink|delink|{{{office}}}|wikilinks=target}}|Lieutenant]]|Lieutenant}}
| data21 = {{{lieutenant|}}}

| label22 = {{nowrap|{{{subterm|}}}}}
| data22 = {{{suboffice|}}}

&lt;!--------Blank fields---------&gt;
| label23 = {{{1blankname|}}}
| data23 = {{{1namedata|}}}

| label24 = {{{2blankname|}}}
| data24 = {{{2namedata|}}}

| label25 = {{{3blankname|}}}
| data25 = {{{3namedata|}}}

| label26 = {{{4blankname|}}}
| data26 = {{{4namedata|}}}

| label27 = {{{5blankname|}}}
| data27 = {{{5namedata|}}}

&lt;!--------Predecessor/successor---------&gt;
| label28 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;Running mate&lt;/span&gt;
| data28 = {{{runningmate|}}}

| label29 = Opponent{{#invoke:Detect singular|pluralize|{{{opponent|}}}|likely=(s)|plural=s}}
| data29 = {{{opponent|}}}

| label30 = Incumbent
| data30 = {{{incumbent|}}}

| label31 = {{#if:{{{succeeding|}}}|Succeeding|Preceding}}
| data31 = {{#if:{{{succeeding|}}}|{{{succeeding|}}}|{{{preceding|}}}}}

| label32 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်း&lt;/span&gt;
| data32 = {{#if:{{{succeeding|}}}||{{#if:{{{predecessor|}}}|{{{predecessor}}}|{{{preceded|}}}}}}}

| label33 = &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ၽူႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်&lt;/span&gt;
| data33 = {{#if:{{{succeeding|}}}||{{#switch:{{#if:{{{successor|}}}|{{{successor}}}|{{{succeeded|}}}}}
| Incumbent
| '''Incumbent'''
| ''Incumbent''
| [[Incumbent]]
| incumbent
| '''incumbent'''
| ''incumbent''
| [[incumbent]] =
| #default = {{#if:{{{successor|}}}|{{{successor}}}|{{{succeeded|}}}}}
}}}}
&lt;!--------Constituency/Majority---------&gt;
| label34 = [[Parliamentary group]]
| data34 = {{{parliamentarygroup|}}}

| label35 = Constituency
| data35 = {{#if:{{{state_house|}}}||{{{constituency|}}}}}

| label36 = Majority
| data36 = {{{majority|}}}
}} }}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h5iu0mnicvry98lr395radphpxsxuvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ၸဝ်ႈၶူးလူင် ၶမ်းမၢႆ ထမ်မသႃမိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1855</id>
    <revision>
      <id>126052</id>
      <parentid>124609</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T02:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <comment>လၢႆႈၶႅပ်းႁၢင်ႈႁႂ်ႈတူၺ်ႈလီၼပ်ႉယမ် ၶႅမ်ႉမႃးထႅင်ႈ</comment>
      <origin>126052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46796" sha1="qdfpnp35csrg0t3bv0qrb4btjp9e56h" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
|background  = #FFD068
|color       = black
|name        = ၸဝ်ႈၶူးလူင် ၶမ်းမၢႆ ꩪမ်မသႃမိ
|image       = File:ၸဝ်ႈၶူးလူင်ၶမ်းမၢႆ ထမ်ႇမသေႃႇမိ.jpg
|caption     = 
|birth name  = 
|alias       =
|dharma name = ꩪမ်မသႃမိ
|birth_date  = {{Birth year|1964}}
|birth_place = ဝၢၼ်ႈၼွင်ပၢၼ်း၊ [[ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ]]၊ [[မိူင်းတႆး]]
|death_date  = 
|death_place =
|nationality = 
|religion    = [[ထေရဝႃတ|ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထ]]
|school      = [[ထေရဝႃတ]]
|lineage     = 
|title       = 
|location    = {{Bulleted list|[[ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆး]]|ပုတ်ႉထဝိႁႃရ ဢွၵ်ႉသ်ၾူတ်ႉ ([[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]])}}
|order = [[ဢၷ်ၷမႁႃသၻ်ꩪမ်မꩡေႃတိၵꩪꩡ]]
*[[ဢၷ်ၷမႁႃၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨိတ]]
*[[မႁႃꩪမ်မၵထိၵ ၿႁုꩡၼႁိတꩪရ]]
|education   = {{Bulleted list|သႃသၼꩪꩡ ꩪမ်မႃၸရိယ|ၸုမ်ႈၶူးပႃႇရၵူႇ (Oriental Institute, University of Oxford)}}
|occupation  = [[ရႁၢၼ်း]]
|teacher     = 
|founder    = [[ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆး|ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆး(SSBU)]]၊ [[ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး]]
|predecessor = 
|successor   = 
|students    = 
|website     = https://www.ssbu.edu.mm
}}

ၸဝ်ႈၶူးလူင် Prof. Dr. ၶမ်းမၢႆ ထမ်ႇမသႃႇမိ (ဢင်းၵိတ်ႉ: Khammai Dhammasami) ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇတႆးၸဝ်ႈၼိုင်ႈ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၵိူတ်ႇတီႈဝၢၼ်ႈၼွင်ပၢင် [[ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ]] မိူဝ်ႈပီ1964 လိူၼ် ၼူဝ်ႇဝိမ်ႇပိူဝ်ႇ 22 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ပဵၼ်လုၵ်ႈလုင်းၸၢင်းဢေႃး လႄႈပႃႈၸၢင်းသူၺ်ႇ ပဵၼ်လုၵ်းၸၢႆးၵေႃႉမၢႆ 7၊ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸၢႆးၶမ်းမၢႆ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈၼုင်ႈသၢင်ႇမိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 9 ၶူပ်ႇ၊ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ထမ်ႇမသႃႇမိ ဝၢႆးသေၼုင်ႈပဵၼ်သၢင်ႇယဝ်ႉ လႆႈႁဵၼ်းဢဝ်တၢင်းႁူႉပၺ်ႇၺႃႇတီႈၼႂ်းမိူင်းတႆး ဝၢႆးၼၼ်ႉလႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈထႅင်ႈတီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်းၸဝ်ႈယၢင်ႈၶဝ်ႈ 20 ၶူပ်ႇလႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း တီႈၼႂ်းသိမ်ႇ ၵျွင်းဝေႇၸယၼ်ႇတႃႇ၊ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း၊ ၸဝ်ႈၸၢင်းၶမ်းမၢႆ ထမ်ႇမသႃႇမိၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ပၺ်ႇၺႃႇလႅတ်းၽၢႆ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵၼ်း ထမ်ႇမႃႇၸရိယယဝ်ႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ၊ မၼ်းၸဝ်ႈမီးတၢင်းၶတ်းၸႂ် မီးၼမ်ႉၸႂ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလူင်လႆႈသိုပ်ႇၵႂႃႇၶိုၼ်းႁဵၼ်းထႅင်ႈတီႈမိူင်း သီႇရိလင်ႇၵႃႇ၊ မိူင်းထႆး၊ ဝၢႆးသေႁဵၼ်းယဝ်ႉ B.A., M.A. ယဝ်ႉ၊ လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇပိုၼ်ၽေသႃႇသၼႃႇတီႈမိူင်းဢိင်ႇၵလၼ်ႇ သေဝၢႆးမႃးလႆႈသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈ Ph.D တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ဢွၵ်းၾွတ်ႇ တေႃႇပေႃးယဝ်ႉသေ လႆႈသိုပ်ႇပိုၼ်ၽေသႃႇသၼႃႇၵႂႃႇထႅင်ႈ တီႈၼႂ်း[[မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]မိူင်းဢိင်းၵိတ်ႉ လႄႈ မိူင်းၼႂ်းၵုၼ်ယူးရူပ်ႉ သေဢမ်ႇၵႃး လႆႈတူင်ႉၼိုင်ၸွႆႈထႅမ်ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ [[မိူင်းထႆး]] [[မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ]]မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ၊ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၶူးလူင် လႆႈပွၵ်ႈမႃးမိူင်းတႆး လႆႈမႃးပိုတ်ႇပၢင်ၵုမ်လိၵ်ႈလူင်ယဝ်ႉႁူၵ်းပွၵ်ႈ ပီ 2013 ထိုင် 2018 လႄႈလႆႈမႃးၵေႃႇသၢင်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆး မိူဝ်ႈပီ 2014 ယူႇယဝ်ႉ၊ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈပွၵ်ႈမႃးမိူင်းႁုပ်ႈတုမ်မႅၼ်ႇမႃႇ၊ မိူင်းတႆးၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈမႃးႁဵတ်းလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၼိူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ၼမ်ဝႆႉတႄႉꧦ၊  မိူဝ်ႈပီ 2020 လႆႈမႃးဢွၼ်ႁူဝ်ပိၼ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈလၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၵဝ်ႈၸၼ်ႉထႅင်ႈ၊ တီႈၼိူဝ်ဢွၼ်ႇလၢႆးၸဝ်ႈၶူးလူင်လႆႈႁေႃးတြႃးၽၢႆႇမၢၼ်ႈၽၢႆႇတႆး ၽၢႆႇထႆး ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉ သိုပ်ႇပိုၼ်ၽေသႃႇသၼႃႇၵႂႃႇ ဢမ်ႇၵိုတ်းဢမ်ႇလိုဝ်ႈ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၶႃႈယဝ်ႉ။ 

==ၸႃႇတိလႄႈပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉ==
ၸဝ်ႈၶူးလူင် Prof. Dr. ၶမ်းမၢႆ ထမ်ႇမသႃႇမိၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၵႅဝ်ႈလၢင်းလီ လုင်းၸၢင်းၶမ်းဢေႃး၊ ပႃးၸၢင်းသူၺ်ႇသေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃး မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႉ 1964 ၼီႈ၊ လိူၼ် 11 ၵလႃး(ၼူဝ်ႇဝိမ်ပႃႇ) ဝၼ်းထိ 22၊ တီႈဝၢၼ်ႈၼွင်ပၢင်ႇ၊ [[ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉၵၼ် 10 ၵေႃႉ၊ (1) ၸၢႆးၶတ်ႉတိယ၊ (2) ၸၢႆးၵၼ်ႇၼ၊ (3) ၼၢင်းမျႃႉ (4) ၸၢႆးသႃႇထုၼ်း (သေႃးၽၼ)၊ (5) ၸၢႆးထုၼ်းလူႇ (ၼၼ်တထၸ)၊ (6) ၸၢႆးဢုတ်ႉ (မိၼ်တၵ)၊ (7) ၸၢႆးၶမ်းမၢႆ (ၸဝ်ႈၶူးလူင် ထမ်မသႃမိ)၊ (8) ၼၢင်းယဵၼ်ႇၼူႉ၊ (9) ၼၢင်းၶိၼ်ႇၼူႉ (B.A)၊ (10) ၼၢင်းၶမ်းၼူၼ်း (B.Sc) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

==ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ၊ ၸဝ်ႈၸၢင်း==
ပီၶရဵတ်ႉ 1970 ၼီႈ၊ မိူဝ်ႈဢႃႇယုၸဝ်ႈၶူးလူင် လႆႈ 6 ၶူပ်ႇ၊ ပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈႁူမ်ႈၶဝ်ႈပီႈၼၢင်း ၼၢင်းမျႃႉ ႁဵတ်းပဵၼ်တၵႃႇပတ်ႉၸေးသီႇပိူင်သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၽတ်ႉတၼ်တ ၵေသရ (ၵမ်မတ်ႉထႃၼႃၸရိယ မႁႃႇၸီႇ) ဝတ်ႉသီႇရိမင်ႇၵလႃႇ ၵျွင်းၵုတ်ႇ၊ ဝဵင်းလႃးၶႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈသၢင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ 'ထမ်ႇမသႃႇမိ' ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်လုမ်းလႃး ၸဝ်ႈသၢင်ႇထမ်ႇမသႃႇမိ ၽွင်းၼၼ်ႉၸိုင် ပဵၼ်မႄႈၶၢဝ်ႁိူင်းၸၢမ်ႇ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၼၢႆးၸဝ်ႈၶူးလူင် ၼုင်ႈမႄႈၶၢဝ်ႈတီႈၵျွင်းဢုတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ပီၶရဵတ်ႉ 1985 ၼီႈ၊ ပီၵေႃးၸႃႇ 1347 ၼီႈ၊ လိူၼ် 6 မႂ်ႇ 3 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၸၼ် ၽွင်းဢႃႇယုၸဝ်ႈၶူးလူင်လႆႈ 19 ပီ ပၢႆ 5 လိူၼ်ၼၼ်ႉ ႁပ်ႉဢဝ်ပတ်ႉၸေးသီႇပိူင် မႄႈပႃႈယီႇ လုၵ်ႈလၢင်းတင်းႁိူၼ်း၊ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်းသေ၊ သြႃႇၸဝ်ႈလူင် ၽတ်ႉတၼ်တ ၼႃၵသေၼႃၽိဝမ်သ (ဢၽိထသမႁႃရတ်ႉထၵုရု)၊ ဝတ်ႉတွင်ႇလေးလူင်း၊ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇဢုပတ်ႉသၢႆးသေ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်း တီႈၼႂ်းသိမ်ႇ ၵျွင်းဝေႇၸယၼ်ႇတႃႇ၊ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉဢဝ်ပတ်ႉၸေးသီႇပိူင် တီႈတၵႃႇသတ်ႉထႃး (1) ဢူးဢွင်ႇမျၢတ်ႈ ပႃႈၼၢင်းတၢၼ်းၸိင်ႇ ၶဝ်တၢင်းႁိူၼ်း၊ ဝဵင်းပၢင်လူင်၊ (2) ဢူးၸိင်ႇတိၼ်ႉ တေႃႇတဵင်းတိၼ်ႇ (လႅၼ်းယႃႈသူၺ်ႇၵျႃးပႅၼ်ႇ) ၶဝ်တၢင်းႁိူၼ်း၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ (3) ပႃႈဢေးၵျီႇ (လုၵ်ႈယိင်းလုင်းတူဝ်းလူင်ႇ၊ သတ်ႉထႃးငဝ်ႈၵျွင်းတွင်ႇပွၵ်ႉ၊ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ)၊ မေႃသွၼ်လူင် ပႃႈၶိၼ်ႇတၢၼ်ႉ ၶဝ်တၢင်းဝိူၼ်း၊ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ (4) တၵႃႇသတ်ႉထႃး တူင်ႇဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ၊ (5) ၸၢႆးၸၢမ်ႇပုၼ်ႉ ၼၢင်းမေတဵင်းၵျီႇ၊ လၢၼ်ႉၶမ်းလီ ၶဝ်တင်းႁိူၼ်း၊ မိူင်းၼေႇပျီႇတေႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ လႆႈထၢပ်ႈၵၢမ်ႇယေႃးမုၼ်ထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

==တီႈႁဵၼ်းတၢင်းမေႃ==
#သြႃႇၸဝ်ႈလူင် ၵေႇသရ၊ ၵျွင်းဢုတ်ႇ၊ [[ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ]]&lt;br&gt;
#ဝတ်ႉပိၵၢတ်ႈ၊ ဝဵင်းပၢင်လူင်&lt;br&gt;
#ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ဝိလႃႇသ(ၸဝ်ႈသြႃႇဝၢၼ်ႈႁႆး)&lt;br&gt;
#ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝိမလႃႇၽိဝမ်ႇသ (ဢၽိထၸမႁႃရတ်ႉထၵုရု)၊ ၵျွင်းၵၢၼ်ႇၵျီး၊ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ&lt;br&gt;
#ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပၺ်ၺႃၸေႃးတ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် သမ်ႇဝရ၊ ၵျွင်းသႃသၼမၼ်ႇတႅင်ႇ၊ [[ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်]]&lt;br&gt;
#ၵျွင်းၸီႇသိၼ်ႇ၊ တိူၵ်ႈမႁႃႇဝိသုတ်ႉထႃရူင်ႇ၊ [[ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ]]&lt;br&gt;
#ဝတ်ႉဝဵင်းဢိၼ်း၊ [[မိူင်းထႆး]]&lt;br&gt;
#ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထလႄႈပႃႇလိ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ၵေလၼီႇယ၊ ဝဵင်းၵူဝ်ႇလမ်ႇပူဝ်ႇ၊ မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ&lt;br&gt;
#ၸၼ်ႉၸွမ်ဢွၵ်ႉသ်ၾွတ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်လီထိသုတ်းၼႂ်းလူၵ်ႈ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

==ၸုမ်ႈၶႅပ်းၶူးဢၼ်ႁပ်ႉလႆႈ==
#ပီၶရဵတ်ႉ 1985 ၼီႈ၊ သႃသၼꩪꩡထမ်မႃၸရိယ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ)&lt;br&gt;
#ပီၶရဵတ်ႉ 1985 ၼီႈ၊ သတ်ႉထမ်မေႃးတယထမ်ႇမႃႇၸရိယ၊ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသႃႇသၼမၼ်ႇတႅင်ႇ၊ [[ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်]]&lt;br&gt;
#ပီၶရဵတ်ႉ 1986 ၼီႈ၊ ပရိတ်ယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလထမ်မႃႇၸရိယ၊ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး၊ [[ဝဵင်းပၢင်လူင်]]&lt;br&gt;
#ပီၶရဵတ်ႉ 1992 ၼီႈ၊ M.A, Buddhism, Buddhist and Pali University, Colombo, Sri Lanka&lt;br&gt;
#ပီၶရဵတ်ႉ 1993 ၼီႈ၊ M.A, Buddhism, Postgraduate Institute of Pali and Buddhist University of Kelaniya, Colombo, Sri Lanka&lt;br&gt;
#ပီၶရဵတ်ႉ 2004 ၼီႈ၊ D.Phil., Research Degree, Postgraduate Institute of Pali and Buddhist Studies, University of Oxford, England (Idealism and Pragmatism; a Study of Monastic Education in Myanmar and Thailand from the 17&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Century to the Present - ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလွင်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းသင်ၶ မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ မိူင်းထႆး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 17 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။

==ၸုမ်ႈၵုၼ်းမုၼ်ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉ==
#ပီၶရဵတ်ႉ 2009 ၼီႈ၊ “[[မႁႃသၻ်ꩪမ်မꩡေႃတိၵꩪꩡ]]”၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ&lt;br&gt;
#ပီၶရဵတ်ႉ 2010 ၼီႈ၊ ၸုမ်ႈတွၵ်ႉတိူဝ်ႇ Honorary Doctorate Degree ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃၶျူးလႃးလူင်းၵွၼ်း၊ [[မိူင်းထႆး]]&lt;br&gt;
#ပီၶရဵတ်ႉ 2012 ၼီႈ၊ “[[ဢၷ်ၷမႁႃသၻ်ꩪမ်မꩡေႃတိၵꩪꩡ]]”၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
#ပီၶရဵတ်ႉ 2015 လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼွပ်ႇပၼ်ၸုမ်ႈ “[[ဢၷ်ၷမႁႃၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨိတ]]”။
#ပီၶရဵတ်ႉ 2018 လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼွပ်ႇပၼ်ၸုမ်ႈ “[[ꩪမ်မၵထိၵ ၿႁုꩡၼႁိတꩪရ]]” ။
#ပီၶရဵတ်ႉ 2021 လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼွပ်ႇပၼ်ၸုမ်ႈ  “[[မႁႃꩪမ်မၵထိၵ ၿႁုꩡၼႁိတꩪရ]]”။

==ၼမ်ႉၵတ်ႉၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ==
ၸဝ်ႈၶူးလူင်ႁဝ်းၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉလူင်ႉလႅၼ်ႇ လၢတ်ႈလႆႈၵႂၢမ်းလၢႆၾႃႇသႃႇ - &lt;br&gt;
#ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ
#ၵႂၢမ်းထႆး
# ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉ
#ၵႂၢမ်းပႃႇလိ
#ၵႂၢမ်းလၢဝ်း
#ၵႂၢမ်းသိၼ်ႇႁလ (သီႇႁူဝ်ႇ) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

==ၽိုၼ်လိၵ်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ==
#ပီၶရဵတ်ႉ 2003 -2004 ၼီႈ လႆႈတႅမ်ႈမူႇလိၵ်ႈ &quot;ၸွင်ႇၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ၸၢင်ႈပဵၼ်သထေးလႆႈ - Can a Buddhist be a Wealth man?&quot;, Journal of  SHAP working Party on World Religions in Education, England&lt;br&gt;
#ပီၶရဵတ်ႉ 2007 ၼီႈ၊ Idealism and Pragmatism: A dilemma in the current Monastic Education Systems of Burma and Thailand in Buddhism, Power and Political order/ ed. Ian Harris. London.

==ပပ်ႉလိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇ==
#ပီၶရဵတ်ႉ 1999 ၼီႈ၊ The Dhamma Made Easy, Penang, Malaysia&lt;br&gt;
#ပီၶရဵတ်ႉ 2000 ၼီႈ၊ Mindfulness Meditation Made Easy, Penang, Malaysia&lt;br&gt;
#ပီၶရဵတ်ႉ 2000 ၼီႈ၊ Different Aspects of Mindfulness, Penang, Malaysia&lt;br&gt;
#ပီၶရဵတ်ႉ 2009 ၼီႈ၊ The Lord Buddha Our Supreme Teacher, Bangkok, Thailand&lt;br&gt;
#ပီၶရဵတ်ႉ 2013 ၼီႈ၊ Blessings - DIY, Yangon, Myanmar
#ပီၶရဵတ်ႉ 2018 ၼီႈ၊ Buddhism, education and politics in Burma and Thailand : from the seventeenth century to the present

==ပပ်ႉလိၵ်ႈၽၢႆႇတႆးဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇ==
#ပီၶရဵတ်ႉ 1983 ၼီႈ၊ ပပ်ႉဝွၵ်း 4 ပပ်ႉ&lt;br&gt;
#ပီၶရဵတ်ႉ 1987 ၼီႈ၊ ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် လႆႈတႅမ်ႈမူႇလိၵ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈထမ်ႇမလႄႈ ပိုၼ်းၽၢႆႇတႆး၊ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈ၊ ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 28 ပီၼႆႉ မွၵ်ႈသၢမ်လိူၼ် တႅမ်ႈလႆႈၼိုင်ႈႁူဝ် (တေမီးႁူဝ်ၶေႃႈမူႇလိၵ်ႈ 100 ပၢႆပၢႆ)&lt;br&gt;
#ပီၶရဵတ်ႉ 1994 ၼီႈ၊ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၸဝ်ႈထမ်ႇမ။

==ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ==
ၸဝ်ႈၶူးလူင် လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၸဵမ်ၼႂ်းမိူင်း၊ ၼွၵ်ႈမိူင်းတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ပူင်သွၼ်ပႃႇလိ၊ ႁေႃးတြႃး၊ ၼႄတြႃး၊ တႅမ်ႈလိၵ်ႈသေဢမ်ႇၵႃး ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈပၢင်ၵုမ် တႃႇလိၵ်ႈလၢႆး၊ ၽႃႇသႃႇ၊ သႃႇသၼႃႇ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
* ပီၶရဵတ်ႉ 1986 - 87 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၶူးသွၼ် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ သႃႇသၼမၢၼ်ႇတႅင်ႇ၊ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်၊ တိူင်းပၵူဝ်း။&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 1987 - 89 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၶူးသွၼ် ဝတ်ႉၽဝဵင်းဢိၼ်း၊ ဝဵင်းႁႅင်ၵဵင်းမႆႇ၊ မိူင်းထႆး&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 1989 - 90 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၶူးသွၼ် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်မပႃလ ဝတ်ႉတႆးၵဝ်ႈလၵ်း၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 1989 ၼီႈမႃး ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၶူးသွၼ် ပၢင်ၽႃႇဝၼႃႇ (သမထ၊ ဝိပတ်ႉသၼႃႇ) မိူင်းဢင်းၵိတ်ႈ၊ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူႇ၊ မိူင်းမလေးသျႃး၊ မိူင်းၶ​ၼေႇတိူဝ်ႇ၊ မိူင်းဢမေရိၵ၊ မိူင်းၵျႃႇမၼီႇ၊ မိူင်းႁင်ႇၵေႇရိ၊ မိူင်းသႃးပီးယႃး၊ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းပႄႇၵျီႇယမ်ႇ၊ မိူင်းပူဝ်ႇလႅၼ်ႇ၊ မိူင်းသပိၼ်ႇ၊ မိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ၊ မိူင်းၵူဝ်းရီးယႃး(ၸၢၼ်း)&lt;br&gt;
* ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸိၼႄတၢင်း တႃႇသင်ႇၶတႆးလႄႈ သင်ႇၶမိူင်းမၢၼ်ႈ မီးသုၼ်ႇႁဵၼ်းလႆႈၼွၵ်ႈမိူင်း&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 1992 - 96 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၶူးသွၼ် Y.M.B.A Borella, Colombo, Sri Lank&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 1992 - 96 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၼႃႇၵယ ဢုပ်ႉပိူင်ႇသင်ႇၶ ဝတ်ႉမၵုတႃရႃမ၊ ဝဵင်းၵူဝ်ႇလမ်ႇပူဝ်ႇ၊ မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 1995 ၼီႈမႃး တေႃႇယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဢထိပတိ၊ ဝတ်ႉတွင်ႇပွၵ်ႉ၊ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း&lt;br&gt;
* ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၼႃႇၵယ၊ ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 1996 - 2000 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၶူးသွၼ်ၽႃဝၼႃႇ Saddhatissa International Buddhist Centre, Kingsbury Road, Northwest, London&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 1997 - 2000 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၶူးသွၼ်လူင် Saddhatissa International Buddhist Centre, Kingsbury Road, Northwest, London&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 1999 ၼီႈမႃး ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၽူႈထတ်းလိၵ်ႈ ပပ်ႉၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2003 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၽူႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် Fragile palm Leaves Project ၶူင်းၵၢင်ၵဵပ်းပႅင်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈဝႂ်လၢၼ်း၊ မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2004 ၼီႈ ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၼႃႇယၵ ဝတ်ႉႁေႃၶမ်း၊ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2005 ၼီႈ၊ ၽူႈၵေႃႇၽွတ်ႈ ၼင်ႈၸိုင်ႈ မုၵ်ႉၸုမ်းၾိင်ႈငႄႈလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးတႆး၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ၊ The Shan Cultural Associaltion U.K&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2003 ၼီႈ၊ ပူၵ်းတင်ႈ ဝတ်ႉဢွၵ်ႉသ်ၾွတ်ႉပုတ်ႉတဝိႁႃရ၊ ဝဵင်းဢွၵ်ႉသ်ၾွတ်ႉ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2009 ၼီႈ၊ ပူၵ်းတင်ႈ ဝတ်ႉဢွၵ်ႉသ်ၾွတ်ႉပုတ်ႉထဝိႁႃရ၊ ၼႂ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2011 ၼီႈ၊ ပူၵ်းတင်ႈ ဝတ်ႉဢွၵ်ႉသ်ၾွတ်ႉပုတ်ႉထဝိႁႃရ၊ မိူင်းမလေးသျႃး&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2013 ၼီႈ၊ ပူၵ်းတင်ႈ ဝတ်ႉဢွၵ်ႉသ်ၾွတ်ႉပုတ်ႉထဝိႁႃရ၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ&lt;br&gt;
* ပဵၼ်ၼႃႇၵယ ၸုမ်းၽိမ်းလိၵ်ႈ ရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈ Triple Gem Publication, Californai, USA&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2006 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းထတ်းလိၵ်ႈ Buddhist Review, Journal of the UK Association of Buddhist Studies&lt;br&gt;
* ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း The Oxfordshire Standing Advisory Council for Religious Education, SACRE&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2005 ၼီႈ၊ ၽူႈတႅၼ်းယူးရူပ်ႉၵုၼ်မိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ၼႂ်းၸုမ်း The International Organizing Committee for the UN Vessak Day Celebrations မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2006 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် ဝၼ်းဝေႇသၵ်ႉ International Council for United Nations Day of Vesak. (ICUNDV)&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2007 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၽူႈမၢႆလူင် ဝၼ်းဝေႇသၵ်ႉ International Council for United Nations Day of Vesak. (ICUNDV)&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2008 ၼီႈ၊ ပဵၼ်တုတိယသၽႃႇပတိ ဝၼ်းဝေႇသၵ်ႉ International Council for United Nations Day of Vesak. (ICUNDV)&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2009 ၼီႈ၊ လိူၼ်မေႇ လႆႈဢွၼ်ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်မူႇၸုမ်းၸၼ်ႉၸွမ် ဝၼ်းဝိသႃႇၶပူႇၸႃႇလူၵ်ႈ၊ မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2000 - 10 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၼႃႇယၵ ဝၼ်းဝေႇသၵ်ႉ International Council for United Nations Day of Vesak. (ICUNDV)&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2007 ၼီႈ၊ လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ႉ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်တေပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇၸဝ်ႈ လႆႈ 2550 ၼီႈတဵမ်ၼၼ်ႉ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ် ႁူၺ်းဢဝ် ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထတင်းသဵင်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉသေ ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် The first International Conference of all Theravada Buddhist Universities, Popa Mountain Resort, Bagan, Myanmar ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလူင် ပဵၼ်ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်လူင် Principal Organizer ယဝ်ႉ၊ လုၵ်ႉတီႈ ပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉသေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ပဵၼ်မႃး မူႇၸုမ်းၸၼ်ႉၸွမ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ထေရဝၢတ်ႈတင်းလၢႆ၊ The Association of Theravada Buddhist Universities, (www.atbu.org) လႄႈ မူႇၸုမ်းၸၼ်ႉၸွမ်း ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ တင်းလၢႆ International Association of Buddhist Universities, (www.iabu.org) ယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမူႇၸုမ်းတင်းသွင်ၸုမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလူင် ပဵၼ်ၽူႈမၢႆလူင် တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
*  ပီၶရဵတ်ႉ 2007 ၼီႈမႃး ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၶူးသွၼ်လူင် Visiting Lectcher တီႈၸၼ်ႉၸွမ် မႁႃၶျူးလႃးလူင်းၵွၼ်း၊ မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2007 ၼီႈ ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၶူးသွၼ်လူင် တီႈႁူင်းႁဵၼ်း Maha Pragna Buddhist College, Indonesia&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2008 ၼီႈမႃး ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၽၢႆႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လိူင်ႈပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်လူင်လၼ်ႇတၼ်ႇ၊ မိူင်းဢၢင်းၵိတ်ႉ&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2007 ၼီႈ၊ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ၊ လႆႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် 'ပၢင်ၵုမ်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇတႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး၊ ႁူမ်ၸူမ်းပွႆးပီမႂ်ႇတႆး 2102 ၼႈ၊ Conference on Shan Buddhism and Culture and Happy Shan New Year 2010, တၢင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ Growing But as a Sideline: ​An Overview of Modern Shan Monastic Education, SOAS, University London, England&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2008 ၼီႈမႃး ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် Oxford Mindfulness Centre (OMC), Oxford University, England&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2009 ၼီႈမႃး ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ဢွၵ်ႉသ်ၾွတ်ႉ၊ Wolfson College မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2009 ၼီႈမႃး ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ဝိၶျႃးၽႃႇသႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉ Theology Faculty၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ဢွၵ်ႉသ်ၾွတ်ႉ၊ မိူင်းဢၢင်းၵိတ်ႉ&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2009 ၼီႈ၊ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် လႆႈဢွၼ်ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် မူႇၸုမ်းၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၽၢႆႇထေႇရဝၢတ်ႈတင်းသဵင်ႈ၊ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်သီႇတၵူႇ၊ [[ဝဵင်းၸေႈၵႅင်း]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းၵႅင်း]]&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2009 ၼီႈ၊ လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ၊ လႆႈဢွၼ်ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် The World Buddhist forum ပွၵ်ႈထိသၢမ်၊ ဝဵင်းဝူၸိ၊ မိူင်းၶႄႇ&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2000 - 2010 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်းၸုမ်း လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်လၼ်ႇတၢၼ်ႇ၊ School for Oriental and Afican Studies (SOAS)&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2009 ၼီႈမႃး ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်သၽႃႇပတိ ၸုမ်းပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ Complication Committee of the Buddhist Texts, (CCBT)&lt;br&gt;

==ပၢင်ၵုမ်ဝိၶျႃးတၢင်းႁူႉ ဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (Academic Paper)==
* ပီၶရဵတ်ႉ 2002 ၼီႈ၊ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ၊ ၸုမ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇၵူႈမိူင်းမိူင်း International Association of Buddhist Studies ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃၶျူးလႃးလူင်းၵွၼ်း၊ မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး၊ တၢင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ 'သင်ႇၶၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ မိူင်းထႆး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 1826 1880 ထတ်းသၢင်ႁဵတ်းလွင်ႈပဵၼ် ၵူင်းသင်ႇၶယၢမ်းလဵဝ် The Sangha in Burma and Thailand 1826 -1880 : A Review of Factors Leading to the Emergence of the Contemporary Nikays.&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2003 ၼီႈ၊ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ် 'ၸုမ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ မိူင်းဢမေရိၵ၊ Association for Asian Studies (USA) ဝဵင်းၼိဝ်းယွၵ်ႉ၊ မိူင်းဢမေႇရိၵ၊ တၢင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ 'ပိူင်တွပ်ႇလိၵ်ႈသင်ႇၶ ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈမၼ်းလႄႈ လွင်ႈတိူဝ်ႉယွၼ်ႈၼိူဝ်သင်ႇၶ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈမိူင်းထႆး Ecclesiastical Examinations: Their Origin and Impact on the Sangha in Burma and Thailand.&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2003 ၼီႈ၊ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ၊ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ် ၸုမ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ၊ The UK Association of Buddhist Studies (UKABS), Annual Conference, SOAS, London University, Uk. တၢင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ 'လုၺ်းၶတ်းၼမ်ႉၸႅဝ်ႈ ၼေႉၼမ်းၽဝလႄႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉၽူႈၼမ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းသင်ႇၶ သွင်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ မိူင်းထႆး' Swimming Against the Tide: A brief introduction to the life and thought of two leading monastic educationists in Burma and Thailand&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2004 ၼီႈ၊ လိူၼ်မေႇ၊ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ် Conference on Buddhism and the Spiritual revised, Stanford University, USA. တၢင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ Idealism and Pragmatism: A Dilemma in the Current Monastic Education Systems of Burma and Thailand.&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2005 ၼီႈ၊ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ၊ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ် IABS Conference, SOAS, University of London, UK. တၢင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ 'ၽိုၼ်လိၵ်ႈပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇတႆး ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵဝ်ႉငဝ်ႈမၼ်းပိုၼ်ႉတူၼ်ႈ The Shan Buddhist Literature: A Preliminary Study of its Sources'&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2007 ၼီႈ၊ လိူၼ်ဢႄႇပႄႇ၊ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ် The Oxford Centre for Buddhist Studies Conference on Buddhist Biography, Balliol College, University of Oxford. တၢင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ  Seeing Myself as Another person: The Autobiography of Burmese Monastic Thinker of the 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; Century&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2007 ၼီႈ၊ လိူၼ်မေႇ၊ ၶဝ်ႈႁူမ်ပၢင်ၵုမ် Principal Organizer, the first Symposium of the Buddhist University and Colleges တီႈ United Nations Conference Centre, Bangkok, Thailand&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2007 ၼီႈ၊ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ၊ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်UKABA Annual Conference, St. Anne's College, University of Oxford. တၢင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ Opportunities and  Challenges in Buddhist Institutions of Higher Education in the world&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2008 ၼီႈ၊ လိူၼ်မေႇ၊ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင် ဝၼ်းဝိသႃႇၶပူႇၸႃႇလူၵ်ႈ တီႈသဵင်းလူင် Hanoi, မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းလႄႈ [[မိူင်းထႆး]]။&lt;br&gt;

==ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်==
* ၸဝ်ႈၶူးလူင်ၼႆႉ တႄႇဢဝ် ပီၶရဵတ်ႉ 2007 ၼီႈမႃး ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၽူႈမၢႆလူင် မူႇၸုမ်းၸၼ်ႉၸွမ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ထေရဝၢတ်ႈတင်းလၢႆ The Association of Theravada Buddhist University, ([http://www.atbu.org www.atbu.org])&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2007 ၼီႈမႃး ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၽူႈမၢႆလူင် မူႇၸုမ်းၸၼ်ႉၸွမ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇတင်းလၢႆ The Association of Theravada Buddhist University, ([http://www.atbu.org www.atbu.org])&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2006 ၼီႈမႃး ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၶူးသွၼ်လူင် ပႃႇမွၵ်ႉၶ တီႈၸၼ်ႉၸွမ် ထေႇရဝႃႇတ International Theravada Buddhist Missionary University, ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ&lt;br&gt;
* ပီၶရဵတ်ႉ 2003 ၼီႈမႃး ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၵမ်မၵၢၼ် ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸၢဝ်းပုတ်ႉထ တီႈသုၼ်ၵၢင်ဢွၵ်ႉသ်ၾွတ်ႉ၊ ဝဵင်းဢွၵ်ႉသ်ၾွတ်ႉ၊ မိူင်းဢၢင်းၵိတ်ႉ Trustee and Fellow Oxford Centre for Buddhist Studies, University of Oxford, Oxford, United Kingdom.

==ပၢင်ၵုမ်လိၵ်ႈလူင်==
ဢၼ်ၽႂ်ဢမ်ႇဝူၼ်ႉလႆႈသေ ဢၼ်ၸဝ်ႈၶူးလူင် လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းပီႈၼွင်ႉတႆး တေသိုပ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းၵႂႃႇ ဝၼ်းတႃမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉၸိုင် ပဵၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ &quot;ပၢင်ၵုမ်ၶွၼ်ႇၾရႅၼ်ႉလိၵ်ႈလူင်&quot; ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇဢဝ် ၸဝ်ႈၸရေးႁဝ်းၶဝ် ၸိူဝ်းမေႃတႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇလိၵ်ႈလူင်၊ ၸိူဝ်းမေႃႁေႃးလိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇလူင်၊ ၸိူဝ်းမေႃထွမ်ႇလိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇလူင်၊ ၸိူဝ်းၶဝ်ႈၸႂ်လိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇလူင်ႇ၊ ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇလူင် ၸၵႂႃႇၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ လႆႈႁဵတ်းပၼ်ပၢင်ၵုမ်လိၵ်ႈလူင်မီးမႃး (4) ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။
:#ပီၶရဵတ်ႉ 2013 ၼီႈ၊ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ၊ ႁဵတ်းသၢင်ႈတီႈ ဝတ်ႉတႆးၵဝ်ႈလၵ်း၊ ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ&lt;br&gt;
:#ပီၶရဵတ်ႉ 2014 ၼီႈ၊ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ၊ ႁဵတ်းသၢင်ႈတီႈ ၵျွင်းႁူဝ်လွႆ၊ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ၊ ၼႂ်းမိူင်းတႆး (မၢႆတွင်းဝၼ်းၵိူတ်ႇ ၸဝ်ႈၶူးလူင် 50 ပီတဵမ်)&lt;br&gt;
:#ပီၶရဵတ်ႉ 2015 ၼီႈ၊ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ၊ ႁဵတ်းသၢင်ႈတီႈ ၵျွင်းၵၢင်ဝဵင်း၊ [[ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ]]၊ [[မိူင်းတႆး]]&lt;br&gt;
:#ပီၶရဵတ်ႉ 2016 ၼီႈ၊ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ၊ ႁဵတ်းသၢင်ႈတီႈ ၵျွင်းၵျိၼ်းတေႃႇယၢၼ်ႇ၊ [[ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ]]။
:#ပီၶရဵတ်ႉ 2017 ၼီႈ၊ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ၊ ႁဵတ်းသၢင်ႈတီႈ ၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈ၊ [[ဝဵင်းပၢင်လူင်]]၊ [[မိူင်းတႆး]]။
:#ပီၶရဵတ်ႉ 2018 ၼီႈ၊ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ၊ ႁဵတ်းသၢင်ႈတီႈ ၵျွင်းဝိႁၢရ်ဢွင်ႇၶျၢမ်းသႃႇ၊ ဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇလူင် (ပၢင်ႇဢူႈ)၊ [[ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ]]။

==ပၢင်ၵုမ်လိၵ်ႈပႃႇလိ==
ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၵေႃႈဝႃႈ၊ ဢၼ်လီသိမ်းပႅင်းဝႆႉလီလီၵေႃႈဝႃႈ၊ ဢၼ်ၽႂ်ဢမ်ႇထၢင်ႇတေပဵၼ်လႆႈသေလႄႈ ပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢင်ၵုမ်ၶွၼ်ႇၾရႅၼ်ႉ လိၵ်ႈပႃႇလိ ဢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇတီႈ ဝတ်ႉဝေႇလုဝၼ်ႇ၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ၼႂ်းပီၶရဵတ်ႉ 2015 ၼီႈ၊ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ၊ ဝၼ်းထိ 17 - 19.12.2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ပေႃးမႃးထတ်းတူၺ်း ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈယၢပ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ပီႈၼွင်ႉတႆးဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မီးမိူင်းယူႇသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပႆႇမီးသုၼ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းႁင်းၵူၺ်း၊ မီးလိၵ်ႈမီးၵႂႃမ်းသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇတဵမ်လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းလုမ်း၊ ၸၵႂႃႇၸၵႂႃႇ ယူႇၼႂ်းၵႄႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ လၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်သေလႄႈ ၸဝ်ႈၶူးလူင်ႁဝ်း သမ်ႉဢဝ်ဝၼ်းၵိူတ်ႇ 50 ပီတဵမ်၊ ပီၵွၼ်းၶမ်း ႁဵတ်းပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းသေလႄႈ ဢဝ်ပႃးတင်းလိၵ်ႈထမ်းပိတၵၢတ်ႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပႃႇလိ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းလူၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇၼႆႉ မႃးႁဵတ်းလႆႈပၢင်ၵုမ်လူင် ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ၊ ၵႃႈၶၼ်ဢၼ်ၼႆႉၸိုင် ၸူဝ်ပၢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း သုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇလႆႈသေတႃႉ ၵႃႈၶၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆၼႆႉ ဢမ်ႇမီးတီႈမေႃသုတ်းသဵင်ႈလႆႈယဝ်ႉ။

==တၢင်းႁၼ်ထိုင်==
မွၵ်ႇၵွၼ်ၼႆ့ ပေႃးႁဝ်းပႂ်ႉဢဝ် ဢၼ်မွၵ်ႇမႃးၼႂ်းထိူၼ်ႇႁင်းၵူၺ်းမၼ်းၸိုင် မၼ်းၵႆမိုဝ်းႁဝ်းဢိူဝ်ႈ။ သင်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸမ်မိုဝ်းႁဝ်းၸိုင် တေလႆႈၽုၵ်ႇဢဝ် ၼႂ်းသူၼ်ႁဝ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ၵေႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။

==တီႈယူႇသဝ်း==
*[[ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆး]]၊ [[ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး]]
*ဝတ်ႉဢွၵ်ႉသ်ၾူတ်ႉ ပုတ်ႉထဝိႁႃရ  ([[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]])
*ဝတ်ႉဢွၵ်ႉသ်ၾူတ်ႉ ပုတ်ႉထဝိႁႃရ၊ [[မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]။ [http://www.oxfordbuddhavihara.org.uk www.oxfordbuddhavihara.org.uk]

==ၽိုၼ်ဢိင်==
{{Reflist|
&lt;ref&gt;ပပ်ႉပိုၼ်းၵႅပ်ႈလႄႈတၢင်းႁၼ်ထိုင် သြႃႇၸဝ်ႈ 12 တူၼ် ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈၵုၼ်း ပီ 2015&lt;/ref&gt;
}}
{{Lifetime|1964}}
{{DEFAULTSORT:ထမ်မသႃမိ}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်]]</text>
      <sha1>qdfpnp35csrg0t3bv0qrb4btjp9e56h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လီၵႂၢၼ်းယု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17398</id>
    <revision>
      <id>126053</id>
      <parentid>126003</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T03:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saimawnkham</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <comment>ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉၶေႃႈမုၼ်း</comment>
      <origin>126053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165037" sha1="ah4aqaqv2gv56l3t3b1gckgjilmn4q3" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = 
| name = လီၵႂၢၼ်းယု
| native_name = {{nobold|李光耀}}
| honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|GCMG|CH|size=100%}} {{post-nominals|list=[[Order of the Crown of Johor|SPMJ]] [[Family Order of Laila Utama|DK]]|size=100%}}
| image = Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore Making a Toast at a State Dinner Held in His Honor, 1975.jpg&lt;!-- Consensus has determined that this photo should depict him as prime minister. Any change is heavily discouraged without a proposal on the talkpage and will be reverted. --&gt;
| caption = လီ မိူဝ်ႈ 1975
| order = 1st
| office = ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| monarch = {{ubl|[[Elizabeth II]]&lt;br /&gt;(1959–1963)|[[Putra of Perlis]]&lt;br /&gt;(1963–1965)}}
| president = {{ubl|[[Yusof Ishak]]|[[Benjamin Sheares]]|[[Devan Nair]]|[[Wee Kim Wee]]}}
| deputy = {{ubl|[[Toh Chin Chye]]|[[Goh Keng Swee]]|[[S. Rajaratnam]]|Goh Chok Tong|[[Ong Teng Cheong]]}}
| term_start = 1959 ၸုၼ်ႇ 5
| term_end = 1990 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 28
| predecessor = ''တႄႇတင်ႈလုမ်း'' &lt;br&gt;[[:en:Lim Yew Hock|လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ]] (ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ)
| successor = [[:en:Goh Chok Tong|ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ]]
| office1 = [[:en:People's Action Party|ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ပႃႇတီႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းမိူင်း]]
| 1blankname1 = ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်
| 1namedata1 = {{ubl|[[:en:Toh Chin Chye|တူဝ်ႇၶျိၼ်ႇၶျၢႆႇ]]|[[:en:Ong Teng Cheong]]}}
| term_start1 = 1957 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 20
| term_end1 = 1992 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 14
| predecessor1 = [[T. T. Rajah]]
| successor1 = Goh Chok Tong
| term_start2 = 1954 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 21
| term_end2 = 1957 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 3
| predecessor2 = ''တႄႇတင်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ''
| successor2 = T. T. Rajah
| order3 = 1st
| office3 = ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း (သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ){{!}}ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း
| 1blankname3 = ၸွမ်ၽွင်းလူင်
| 1namedata3 = [[:en:David Marshall (Singaporean politician)|တေးဝိတ်ႉမႃႇသျႄႇ]]&lt;br/&gt;လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ
| term_start3 = 1955 ဢေႇပရႄႇ 22
| term_end3 = 1959 မၢတ်ႉၶျ် 31
| predecessor3 = ''တႄႇတင်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ''
| successor3 = လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ
{{Collapsed infobox section begin|Ministerial offices|titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed           = yes
| office4         = [[:en:Minister Mentor of Singapore|ၽူႈၼမ်းၽွင်းလူင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| prime_minister4 = [[:en:Lee Hsien Loong|လီသျႅၼ်ႇလူင်]]
| term_start4     = 2004 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 12
| term_end4       = 2011 မေႇ 20
| predecessor4    = ''တႄႇတင်ႈလုမ်း''
| successor4      = ''ယႃႉပႅတ်ႈလုမ်း''
| office5         = [[:en:Senior Minister of Singapore|ၽွင်းလူင်ထၢၼ်ႈသုင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| prime_minister5 = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
| term_start5     = 1990 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 28
| term_end5       = 2004 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 12
| predecessor5    = S. Rajaratnam
| successor5      = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
{{Collapsed infobox section end}}
}}
{{Collapsed infobox section begin|Parliamentary offices|titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed       = yes
| office6     = Member of the [[Malaysian Parliament]]&lt;br/&gt;for [[Singapore in Malaysia|Singapore]]
| term_start6 = 2 November 1963
| term_end6   = 9 August 1965&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.parlimen.gov.my/files/hindex/pdf/DR-02111963.pdf |title=PARLIAMENTARY DEBATES DEWAN RA'AYAT (HOUSE OF REPRESENTATIVES) OFFICIAL REPORT |work=[[Dewan Rakyat]] |access-date=19 August 2019 |archive-date=29 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829050606/http://www.parlimen.gov.my/files/hindex/pdf/DR-02111963.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{{Collapsed infobox section end}}
}}
| constituency_MP7 = [[Tanjong Pagar Group Representation Constituency|Tanjong Pagar GRC]]
| term_start7 = 21 August 1991
| term_end7 = 23 March 2015
| predecessor7 = ''Constituency established''
| successor7 = [[People's Action Party|PAP]] held
| majority7 = All elections: N/A (walkover)
| constituency_MP8 = [[Tanjong Pagar Single Member Constituency|Tanjong Pagar SMC]]
| term_start8 = 2 April 1955
| term_end8 = 26 April 1957
| predecessor8 = ''Constituency established''
| term_start9 = 29 June 1957
| term_end9 = 14 August 1991
| successor9 = ''Constituency abolished''
| majority9 = {{plainlist|
* 1955: 5,121 (66.53%)
* 1957: 3,392 (49.51%)
* 1959: 4,512 (42.08%)
* 1963: 2,780 (25.94%)
* 1968: 8,580 (88.68%)
* 1972: 6,114 (68.16%)
* 1976: 8,764 (78.06%)
* 1980: 11,175 (88.35%)
* 1984: N/A (walkover)
* 1988: 10,876 (63.20%)
}}
| birth_name = Harry Lee Kuan Yew
| birth_date = {{birth date|df=y|1923|9|16}}
| birth_place = Singapore
| death_date = {{death date and age|df=y|2015|3|23|1923|9|16}}
| death_place = Singapore
| party = [[People's Action Party]]
| spouse = {{marriage|[[Kwa Geok Choo]]|1950|2010|end=died}}
| relatives = [[Lee family (Singapore)|Lee family]]
| children = {{ubl|[[Lee Hsien Loong]] (son)|[[Lee Wei Ling]] (daughter)|[[Lee Hsien Yang]] (son)}}
| education = {{ubl|[[Raffles College]]|[[London School of Economics]]|{{no wrap|[[Fitzwilliam College, Cambridge]]}} ([[Bachelor of Arts|BA]])}}
| signature = Lee Kuan Yew signature.svg
| footnotes = 
| resting_place = [[Mandai Crematorium and Columbarium]]
| father = [[Lee Chin Koon]]
| mother = [[Chua Jim Neo]]
| module2 = {{Anchor|Chinese name}}
}}

==လီၵႂၢၼ်းယု (Lee Kuan Yew)== 
(16.9.1923 - 23.3.2015)
==သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ==
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၵုၼ် ဢၼ်ဢဝ်ပဵၼ် ၸိုဝ်ႈမိူင်းဝႆႉသေ မီးတီႈပၢႆၵုၼ်ပႅၼ် မလေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႄႇ ၵျူဝ်ႇႁူဝ်း မိူင်းမလေးသျုးလႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၵုၼ် ႁွမ်းရီႇဢေႃး ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵႂၢင်ႈ 173 လၵ်းပၼ်မူၼ်း (707.1 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ) ပၼ်ႇမူၼ်းၵူၺ်း။ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေးသျုးယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်း ပႆႇထိုင်မႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၵုၼ်မလေးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဢူဝ်ႇရင်ႇလွတ်ႉ (Orang Laut) ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵိုၵ်းမိူင်း ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။  26.1.1819 ၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်း ၸတႅမ်းၾွတ်ႉ ရႃႇၽႄႇ(လ်) (Stam ford Raffles)ၼႆၼၼ်ႉ တၢင်တူဝ် ၵုင်ႇပၼီႇဢိၼ်းတီးယိူဝ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ (East India Company) သေ ၽႅဝ်မႃး။ တႃႇတေတင်ႈ ပၢင်သဝ်းၵႃႉၶၢႆ တီႈၵုၼ်ၼၼ်ႉ လႄႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်ၵၼ်တင်း ၸူႇ(လ်)တၢၼ်ႇႁူႇၸဵင်ႇသျုး (Sultan Hus- sein Shah) မိူဝ်ႈ 6.2.1819 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၼင်လိၼ် ၸူႇ(လ်)တၢၼ်ႇ ႁူႇၸဵင်ႇသျုး ၽွင်းငမ်းဝႆႉ တေႃႇထိုင် 1824 ၼၼ်ႉသေ လႆႈပဵၼ်မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်း(ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ) ဢင်းၵိတ်ႉမႃး မိူဝ်ႈ 2.8.1824 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  တႄႇၼၼ်ႉမႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈ တႄႇၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ထႅင်ႈပၢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်း ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃႉၶၢႆမႃးယဝ်ႉ။ 1832 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈတႃႈႁိူဝ်းၵႃႉၶၢႆ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းၵႃႉၶဝ် မႃးထင်သဝ်းယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးလုမ်းဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇဝႆႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1858 ယူႇသေတႃႉ 1867 ၸင်ႇ တႄႇၶဝ်ႈၼႂ်းသၢႆမၢႆ မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၼၢင်းႁေႃၶမ်းဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈလမ်ႇလွင်ႈလူင် ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်တႂ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1869 ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ၵုၼ် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးဝႆႉမွၵ်ႈ (1)သႅၼ်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႇသွင် လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ==
ၸဵမ်မိူဝ်ႈယင်းပႆႇဝႃႈ တေပဵၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ၶွတ်ႇၽွတ်ႈသၢင်ႈႁႅင်း တပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ယူႇၼႆ ဝႆႉသတိမႅၼ်ႈယဝ်ႉ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ ၶူဝ်းၶွင်၊ ၼႃႈတီႈ ဢၼ်မီး ၼႂ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ၼႅတ်ႈသၢင်ႈငဝ်ႈၸိုင်ႈတပ်ႉၼမ်ႉၶဝ် တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပွတ်းႁွင်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵျုႇမၢၼ်ႇတိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းယေႃးရူပ်ႉလႄႈ ၼႅတ်ႈဢဝ်သၢင်းၽေႃးသိုၵ်းတင်း ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶဝ် မိူဝ်းၶိုၼ်းၵမ်းလဵဝ်လႄႈ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းယဝ်ႉ။&lt;br&gt;

ၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင် 1941 ၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇ ၶဝ်ႈတိုၵ်း မႃႇလႃႇယုယဝ်ႉ ပွႆႇမၢၵ်ႇလူင် သႂ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ တပ်ႉၼမ်ႉဢင်းၵိတ်ႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူႉလႅဝ်။ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းသေမဝ်ႇၵႃး ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၵေႃႈ ဢဝ်မိူဝ်းၶိုၼ်း မိူင်းတူၵ်းယဝ်ႉလႄႈ တိုၵ်းၵၼ်ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(6)ဝၼ်းၵူၺ်း ဢင်းၵိတ်ႉလႆႈသုမ်းပၼ် ၵျပၢၼ်ႇ။ သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ 60,000 လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈပၼ် ၸွမ်သိုၵ်း တူဝ်ႇမူဝ်ႇယူႇၵီႇ ယႃႇမႃႇသျီႇၵႃႇ (Tomoyuki Yamashita)ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 15.2.1942 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇတိၺွပ်းမီး 85,000 ။ တၢႆ ႁၢႆ ၊ဝၢတ်ႇၸဵပ်း 5,000 ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဝုၼ်ႇၸတၢၼ်ႇၶျုႇၶျီႇ (Winston Churchill) လၢတ်ႈဝႃႈ“ပဵၼ်ပိုၼ်းႁၢင်ႈႁၢႆႉလူင် ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇ ႁၢင်ႈၸႃႉႁၢင်ႈလၢႆၼႅၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵျပၢၼ်ႇ သိမ်းလႆႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ၶျူဝ်းၼၢင်ႇ (Syonan-to) ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၵုၼ်ၸၢၼ်းလႅင်းႁိူဝ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ၵျပၢၼ်ႇ သုမ်းသိုၵ်းသေ ဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉသေတႃႉ ၵျပၢၼ်ႇသိုပ်ႇဢဝ်ဝႆႉ ထႅင်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ 12.9.1945 ၼၼ်ႉၸင်ႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၽႅဝ်ၶိုၼ်း တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1946 ပဵၼ် မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉ ႁင်းၶေႃမႃး။ 1959 မီးပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း၊ မီးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉ တင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁင်းၶေႃသေ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1.9.1963 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈသုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ ဢၼ်လွတ်ႈတႂ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉမႃး။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ယၢမ်ႈ တီႈလမ်ႇလွင်ႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆလႄႈ ၵၢၼ်သိုၵ်း တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ မႃးၼၼ်ႉ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသေတႃႉ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး ၶူဝ်းၶွင်ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် သေယိူင်ႈလႄႈ ႁူမ်ႈတင်းမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းသေ သၢင်ႈမိူင်း ၸင်ႇတေၸၢင်ႈပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇသၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိူင်ႇၶမ်ႉလႆႈ ၼႆသေ ဢဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ႁူမ်ႈတင်းမလေးယႃး(Malaya)၊ သႃႇၿႃး(Sabah)၊ သရႃႇဝၵ်ႉ(Sarawak)သေ တင်ႈပဵၼ် မိူင်းတုမ်းလဵဝ် မလေးယႃး(Federation of Malaya) မိူဝ်ႈ 16.9.1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸုမ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း(PAP)မၼ်း ပဵၼ်ၸုမ်း ၶဝ်ႈၼႂ်းပၵ်းပိူင်မႃးသေ မဝ်ႇၵႃး တတ်းၶၢတ်ႇပႅတ်ႈ လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ႁူမ်ႇငမ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ဢမ်ႇႁိုင် တင်းႁၼ်ထိုင် ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး ပိူင်ႈၵၼ်မႃးတင်းၼမ်။&lt;br&gt; 
1964 July တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးပၢင်ပွႆးမူႇသလိၼ်ႇ ႁဵတ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇၽြႃး ၶဝ်လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမလေး(မူႇသလိၼ်ႇ) ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ သွင်မိုၼ်ႇႁႃႈ(25,000)သေ တိူင်ႇၵၢဝ်ႇသူးတွင်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈႁေႃးလၢတ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼႆသေ ၽိတ်းၵၼ် တင်းၶႄႇ ယူႇသဝ်းတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼၼ်ႉသေ မီးလွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်း၊ ထုပ်ႉႁႅမ်ၵၼ်လႄႈ တၢႆၵႂႃႇ (22) ၵေႃႉ။ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း (454) ၵေႃႉ။&lt;br&gt;
10.3.1965 မူႇသလိၼ်ႇတီႈ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျုး ဢဝ်မၢၵ်ႇပွမ်း မႃးႁၢင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶိုဝ်ႇ(တိူမ်း)ႁူင်းႁေႃးလူင် မႅၵ်ႉတေႃးၼႃး(MacDonald House) ၼၼ်ႉ တႅၵ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းတၢႆ(3)ၵေႃႉ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း(33)ၵေႃႉ။ ႁူင်းႁေႃးၵေႃႈ လူႉလႅဝ်လႄႈ မႅၼ်ႈၵႃႈၶၼ် 250,000 ၻေႃႇလႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈပဵၼ် မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးၼၼ်ႉဝႃႈ တေႁူမ်ႈၵၼ်သၢင်ႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၼႆသေတႃႉ မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်မႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵႃႉၶၢႆၶိုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတုမ်းလဵဝ်ၵၼ်ၶိုၼ်း တီႈသႃႇၿႃး(Sabah)၊ သရႃႇဝၵ်ႉ (Sarawak) ၼၼ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈၶၢမ်ႇႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ။ ငဝ်းလၢႆး ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁၢႆႉတေႃႇၵၼ်မႃး တိၵ်းတိၵ်းသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သွင်ၽၢႆႇ မီးလွင်ႈလၢတ်ႈ၊ လွင်ႈတႅမ်ႈ ဢမ်ႇတူၵ်းထုၵ်ႇၼိူဝ်ၵၼ်မႃးထႅင်ႈ တင်းၼမ်။&lt;br&gt; [[File:President Ronald Reagan with Prime Minister Lee Kuan Yew Nancy Reagan and Mrs Lee on The North Portico Before a State Dinner for Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore - DPLA - 3542cc47b2a38bf8890dcc697046ec18.jpg|thumb|လီႇၵႂၢၼ်းယု ဢိၵ်ႇမေးၼၢင်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး လႄႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ရီႇၵႅၼ်ႇ ဢိၵ်ႇမေးၼၢင်း၊ 8.10.1985 LLKYReaganOct85]]
7.8.1965 ၸွမ်ၽွင်းလူင်မလေး တၢၼ်ႇၵူ  ဢတူ(လ်) ရမႅၼ်ႇ(Tunku Abdul Rahman) ပၼ်တင်းႁၼ်ထိုင် ၼႂ်းသၽႃးဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီး လိူတ်ႈတူၵ်းယၢင်ယွႆႉတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် တႅပ်းတတ်း ထွၼ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်း တုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး ၼႆလႄႈ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင် ၸႂ်ၵၼ်မိူဝ်ႈ 9.8.1965။ ၽၢႆႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ လႆႈ (126) ၶႅပ်း။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ ဢမ်ႇမီးသေၶႅပ်း။ ဝၼ်းၼၼ်ႉ တႅၼ်းၽွင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇပၢၵ်ႈဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးသေ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်း ႁင်းၵူၺ်းမႃး မိူဝ်ႈ 9.8.1965။&lt;br&gt;
21.9.1965 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶဝ်ႈၸုမ်း ၸိုင်ႈမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူမ်ႈတုမ် (UN)။&lt;br&gt; 
8.8.1967 ၶဝ်ႈၸုမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ဢေးသျုး &lt;br&gt;
(ASEAN = Association of South East Asian Natioms)။ 1971 တပ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ထွႆမိူဝ်းၶိုၼ်းတင်းမူတ်း။&lt;br&gt;
==လီၵႂၢၼ်းယု (16.9.1923 - 23.3.2015)==
လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ (1959-1990) ။ ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း သၢမ်သိပ်းဢဵတ်းပီလႄႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢၼ်ၵွၼ်းမိူင်း ႁိုင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်ယုၵ်ႉဢဝ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၽၢၼ်ၵွတ်း သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းၶႅၼ်းၸႂ် သေပိူၼ်ႈမႃး မိူင်းၼိုင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မၵ်းမၼ်ႈမၼ်းပဵၼ် ဢူႈလူင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း==
လီၵႂၢၼ်းယု ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပိူင်းလႅင်းပၼ်ၸိူဝ်းလိုၼ်းလင်ၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 16.9.1923 တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁၢၵ်ႉၵႃႇ။ ၶိင်းမၼ်း(ဢူႈ ၽၢႆႇဢူႈ)ၼၼ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပၼ်မၼ်းဝႃႈ ႁႄႇရီႇ(Harry)။&lt;br&gt;
မွၼ်ႇ(Grate grandfather)မၼ်း လီပူၵ်ႉပုၼ်း(Lee Bok Boon)ၵိူတ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵႂၢၼ်းတူင်ႇ မိူဝ်ႈ1846။ ၶၢႆႉမႃး တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1863။ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်းတင်း သဵဝ်ႇႁွၼ်ႇၼိဝ် (Seow Huan Nio)ၸဝ်ႈသႅင်ႇၶၢႆၶူဝ်းၶွင်။  1882 ပွႆႇမေးၼၢင်းလႄႈလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉ ၵိုတ်းဝႆႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ မိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းၶႄႇ။ မိူဝ်းလႆႈ(2)ပီၵေႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇ တီႈမိူင်းၶႄႇ။&lt;br&gt;
ၶိင်းမၼ်း လီႁုၼ်းလျႅင် (Lee Hoon Leong) ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈ လီပူၵ်ႉပုၼ်းၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1871။ လႆႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသုၼ်ႇတူဝ် ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ၶိင်းမၼ်း ဢၼ်ဢႃႇယု(28) ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵူဝ်လႅမ်းၼိဝ် (Ko Liem Nio) ဢၼ်ဢႃႇယုလႆႈ(16)။ ၶိင်းမၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵၢတ်ႇ ၶႄတွင်း(Katong)။ လိုၼ်းမႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵုင်ႇပၼီႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး။ ၶိင်းမၼ်း မီးမေး(2)ၵေႃႉ။ မီးလုၵ်ႈ ယိင်း(5) ၵေႃႉ။ ၸၢႆး(3)ၵေႃႉ။&lt;br&gt; 
ဢူႈမၼ်း လီၶျိၼ်းၶုၼ်း (Lee Chin Koon)ပဵၼ်လုၵ်ႈ လီႁုၼ်းလျႅင် သေ ၵိူတ်ႇတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1901 ယဝ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1991 ။ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၶျွႃးၵျိမ်ၼဵဝ်း(Chua Jim Neo)ယဝ်ႉ မီးလုၵ်ႈၸၢႆး(4)ၵေႃႉ (ပႃးလီၵႂၢၼ်းယု) လႄႈ ယိင်း(1)ၵေႃႉ။ ဢူႈမၼ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း မႃးတီႈႁူင်းႁဵၼ်း ဢင်းၵိတ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။&lt;br&gt; ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ၼႆႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉသေ ပဵၼ်ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ပိူၼ်ႈလႄႈ မေႃဢွၼ်ႁူဝ်တႅပ်းတတ်းမႃးၸဵမ်လဵၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
[[File:Lee Kuan Yew Cohen.jpg|thumb|လီၵႂၢၼ်းယု (ၵၢင်) ႁူပ်ႉထူပ်း ၶုၼ်ၽွင်းၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဝီႇလျႅမ်ႇဢႅတ်ႉၸ် ၵူဝ်ႇႁႅၼ်း ၊ ပီ 2000 တဵမ်၊Lee Kuan Yew Cohen]]
==ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ လီၵႂၢၼ်းယု==
လီၵႂၢၼ်းယု တႄႇႁဵၼ်းတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်ႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ဢင်းၵိတ်ႉ တႄးလွၵ်ႉၵူးရႃႇ(Telok Kurau) တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ဢူႈမႄႈ ၵုမ်းထိင်းသေမဝ်ႇၵႃး မီးတင်းၶတ်းၸႂ်လႄႈ 1935 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸုမ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေ ပူၼ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈယဝ်ႉ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းရႃႇၽေး(လ်)(Raffles) ဢၼ်ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတင်းမိူင်း 150 ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1940 ပဵၼ်ထႅၼ်ႈပိူၼ်ႈ တင်းမိူင်းသေ လႆႈငိုၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၵျွၼ်ႇဢႅတ်ႇၻႃႇၸႅၼ်ႇ (John Anderson scholarship) တႃႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ရႃႉၾၼ်ႇ(လ်) (Raffles College)။ 1940 ပၢင်တွပ်ႇၶဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်) (Cambridge University)၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈထိၼိုင်ႈ ၼႂ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ မလေးတင်းမူတ်းသေ ပူၼ်ႉပၢင်တွပ်ႇမႃး။ မိူဝ်ႈပီ 1946-1949 ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ။ လႆႈႁဵၼ်းမႃး ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၽၢႆႇပၵ်းပိူင်။  1950 မိူဝ်းၶိုၼ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၽၢႆႇပၵ်းပိူင် ပဵၼ်ၽူႈၵႄႈသၵ်း(Lawer) တီႈလုမ်းတြုး။&lt;br&gt; 
==ၼႃႈႁိူၼ်း==
30.9.1950 လီၵႂၢၼ်းယု ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး (Kwa Geok Choo) ဢၼ်ပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵၼ်းသေ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉလဵဝ် တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သွင်ၽူဝ်မေး ၸႂ်ႉၵႂၢမ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တေႃႇၵၼ်။ 1955 မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ(32) ယဝ်ႉၸင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု တႄႇႁဵၼ်းၵႂၢမ်းၶႄႇ။ ၼႂ်းပၢၼ်ၵျပၢၼ်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵၼ်း ၵႂၢမ်းၵျပၢၼ်ႇသေ ႁဵတ်း “လၢမ်ႈ” ၵျပၢၼ်ႇ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု မီးလုၵ်ႈၸၢႆး(2)ၵေႃႉ။ လုၵ်ႈယိင်း(1)ၵေႃႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်ပဵၼ် လီသျိၼ်းလူင် (Lee Hsein Loong)သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 2004။ လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉလဵၵ်ႉ ပဵၼ် လီသျိၼ်းယၢင်ႉ (Lee Hsein Yang)။ လုၵ်ႈယိင်းပဵၼ် လီဝေလိင်(Lee Wei Ling)။ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီၵႂၢၼ်းယုၼၼ်ႉ ယိပ်းၵမ် ၼႃႈတီႈၸၼ်ႉၵၢၼ်လမ်ႇ လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉလူင် ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==လီၵႂၢၼ်းယု ၼႂ်းပၢၼ်ၵျပၢၼ်ႇ==
1942 – 1945 မိူဝ်ႈၵျပၢၼ်ႇ သိမ်းမိူင်းၶဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ထူပ်းတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၼႂ်းပၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ ႁဵၼ်းၵႂၢမ်းၵျပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(SAS=Singapore Adm- inistration Service)သေ ႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ပိၼ်ႇၶၢဝ်ႇ။ မၼ်းလႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇ ၵျပၢၼ်ႇတေသုမ်းသိုၵ်းသေ ၵျပၢၼ်ႇသမ်ႉ ဢဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တီႈယင်ႇမၼ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းဝႆႉလႄႈ  လီၵႂၢၼ်းယု ၵူဝ်လွင်ႈႁၢႆႉလူင် ပဵၼ်မႃးတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ဢၢင်ႈၸူဝ်းဢွၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းၶဝ်တင်းမူတ်း ၶၢႆႉၵႂႃႇလႅၼ်လိၼ်ၼႃႈဝၼ်းႁွင်ႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉသေတႃႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉသွႆ ဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ မႃးလၢတ်ႈဝႃႈ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ပႂ်ႉငွႆး ႁွႆးတိၼ်မၼ်းယူႇ ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၸင်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ႁဵတ်း ၵူၼ်းၶၢႆတၢင်းၵိၼ်ယွႆႈ။ ၵူၼ်းၸွႆႈတမ်းဝၢၼ်ႇတၢင်းၵိၼ် တီႈသႅင်ႇ ၶၢင်ႈတၢင်းသေ ႁုလဵင်ႉတွင်ႉ မႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ၺႃတေလႆႈႁူပ်ႉၽေး ၵျပၢၼ်ႇ။ သိုၵ်ႈၵျပၢၼ်ႇၶဝ် လႄႇႁႃသွၵ်ႈတဝ်ဢဝ်ၶႄႇ မႃးၸႅတ်ႈထၢမ်။ လီၵႂၢၼ်းယု ပႃးၼႂ်းသၢႆမၢႆၶႄႇၼၼ်ႉသေ တေႁႂ်ႈၵႂႃႇ တီႈၸႅတ်ႈထၢမ်။ မၼ်းယွၼ်းႁႂ်ႈလႆႈမိူဝ်းဢဝ် သိူဝ်ႈၽႃႈၶူဝ်းၶွင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ ၵျပၢၼ်ႇၵေႃႈ ပၼ်ၶႂၢင်ႉ။ ဢမ်ႇလႆႈၸွမ်းပိူၼ်ႈ ၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်။  ၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇႁွင်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇ ၵႂႃႇယိုဝ်းတူၵ်းပၢင်ႇလၢႆႇပႅတ်ႈ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ဢၼ်မိူဝ်းဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သေ ၽႅဝ်မႃးတူၵ်းလိုၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတဝ်ႉႁူဝ်ၶဝ်ႇ ၵူမ်ႈႁူဝ်တေႃႇသိုၵ်ႈၵျပၢၼ်ႇယဝ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇပၼ်တူပ်းၼႃႈ။&lt;br&gt;
တႄႇၼၼ်ႉမႃး မၼ်းလႄႈၵူၼ်းၼုမ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶဝ် မီးယိူင်းဢၢၼ်းမႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵျပၢၼ်ႇ၊ ဢင်းၵိတ်ႉ ႁိုဝ် တၢင်ႇၶိူဝ်း မီးသုၼ်ႇတူပ်းၼႃႈပိတ်ႉႁဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈလႆႈၽွင်းငမ်းႁင်းၵူၺ်း ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ ႁူႉမႃးထႅင်ႈဝႃႈ သိုၵ်းၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၼႆၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢႃႇၼႃႇလိူင်းၸိူင်းသေ ပၼ်တၢမ်ႇ ႁႂ်ႈၵူဝ်ႁႄၶဝ်ယူႇတႃႇသေႇ ၼၼ်ႉၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
==လီၵႂၢၼ်းယု လႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း==
သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင် ယဝ်ႉသေ မိူဝ်ႈ 1947 လႆႈသူး ၼၢင်းႁေႃၶမ်းဢင်းၵိတ်ႉ ၵမ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ။ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၼႂ်းပႃႇတီႇ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် (Labour Party) ၻေးဝိတ်ႉ ဝိတ်ႇၻီႇၶွမ်ႇ (David Widdicombe)လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၸွႆႈၶဝ်သူၼ်းတုမ်။  ပႃႇတီႇဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း သုမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1950။ မိူဝ်ႈႁဵၼ်းယူႇ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လၵ်ႉလွမ်ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် ၸဵမ်တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ၵႂႃႇႁဵၼ်းၸွမ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၽွင်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းယူႇ တီႈဢင်းၵိတ်ႉ(4)ပီၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁူမ်ႈတင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ မလေးသေ တူင်ႉၼိုင် ၽၢႆႇသူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉ လႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇဢင်းၵိတ်ႉ ထၢင်ႇထိူမ်ၼိူဝ်မၼ်း။ လွင်ႈၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် မီးၵၢင်ၸႂ် ၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈၵူၼ်း လႄႈ လွၵ်းလၢႆးၶႂ်ႈဢူမ်ဢိုၼ်ပႄႉပုၼ်ႈၵူၼ်း တၢင်ႇမိူင်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် တူဝ်ထူပ်းမႃးလႄႈ ၸႂ်ၶႂ်ႈၽိုၼ်ႉ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တိတ်းၸပ်း ၼႂ်းဢူၵ်းၼႂ်းၸႂ်မႃး။&lt;br&gt; 
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင်ၼၼ်ႉ လႆႈထူပ်းႁၼ်ဝႃႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇႁႄႉၵင်ႈၶဵၼ်ပၼ်လႆႈလႄႈ ၵျပၢၼ်ႇၸင်ႇလႆႈမႃး ပႄႉၵိၼ်ၶဝ်လႆႈ ၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု တႅပ်းတတ်းဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေႁႂ်ႈလႆႈၽွင်းငမ်း ႁင်းၵူၺ်း ၼႆမႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1950 လီၵႂၢၼ်းယု မႃးၶိုၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ႁဵတ်းၽူႈၵႄႈသၵ်း(Lawyer)။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တႄႇတူင်ႉၼိုင် ႁႂ်ႈလွတ်ႈပူၼ်ႉ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းဢွၼ်ႁူဝ် တူင်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်း ဢင်းၵိတ်ႉမႃး။ မၼ်းပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမၼ်း ႁႄႇရီႇၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဝႆႉၵိုတ်းလီၵႂၢၼ်းယု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်း။ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း ၸဵမ်လဵၵ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢင်းၵိတ်ႉ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ ႁႄႇရီႇ ၼႆတႃႇသေႇ။&lt;br&gt;
1954 ဢွၼ်ၵၼ်တင်ႈပႃႇတီႇ တူင်ႉၼိုင်တႃႇၵူၼ်းမိူင်း (People's Action Party=PAP)။ ပႃႇတီႇၼႆႉ ပဵၼ်ပႃႇတီႇၶတ်းထတ်း ပၵ်းပိူင်ႇၶွင်ႇသီႇငမ်းမိူင်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ တမ်းဝၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ May 1959 ၼၼ်ႉပႃႇတီႇ (PAP) ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈသေ လႆႈ(43)တီႈၼင်ႈ ၼႂ်းတီႈၼင်ႈ သၽႃး(51)တီႈၼၼ်ႉလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢွၼ်ႁူဝ်ပႃႇတီႇမၼ်းတင်ႈၸုမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵေႃႉထိၼိုင်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ September 1963 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃႇတီႇမၼ်းလႆႈ (37) တီႈၼင်ႈ ၼႂ်းတီႈၼင်ႈသၽႃး(51)တီႈၼၼ်ႉသေ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉပုၼ်ႈၼမ်လႄႈ  လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းတႅၼ်းၽွင်း(15)ၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် တူဝ်တႅၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈသၽႃး မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးလႄႈ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈသၽႃး တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
9.8.1965 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးသေ လွတ်ႈလႅဝ်းမႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉထႅင်ႈ။ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1972၊ 1976၊ 1980၊ 1984 ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉပုၼ်ႈတႅၵ်ႇလႅင်း မႃးတႃႇသေႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်း ၼႂ်းပႃႇတီႇတေႃႇထိုင် 1992 လႄႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေႃႇထိုင် 1990။ လႆႈၵုမ်းမိူင်းႁိုင်(31) ပီသေ သၢင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမၢၵ်ႈမီးၵတ်းယဵၼ်မႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1990 လိုဝ်ႈၵၢၼ်ပႃႇတီႇသေတႃႉ သိုပ်ႇပဵၼ် ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေႃႇထိုင် ဢႃႇယု(91)ပီသေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 23.3.2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ပၢင်ၸႃႇပၼမၼ်း ႁဵတ်းမိူဝ်ႈ 29.3.2015 ။ မိူဝ်ႈပႆႇသၢင်းၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်မိူင်း၊ ၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆ တႄႇၵႂႃႇတင်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈထႅဝ်ယႆပႆ ၼပ်ႉထိုဝ် ပဵၼ်ယိုတ်ႈပဵၼ်သၢႆ။ ၶေႃးၶူမ်ထိုင်ၸႂ် ယွၼ်ႉဢူႈလူင်မိူင်းၶဝ် သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၽၢတ်ႇယၢၼ်ၶဝ်ၵႂႃႇ။ တူဝ်မၼ်းႁၢႆၵႂႃႇသေတႃႉ ၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းလႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇႁၢႆလၢႆသေပွၵ်ႈ။&lt;br&gt;[[File:Mr. Lee Kuan Yew Mayoral reception 1965.jpg|thumb|Mr. Lee Kuan Yew Mayoral reception 1965]]
==တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၵၢၼ်သၢင်ႈမိူင်း==
1959 မိူဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ ဢႃႇယုလီၵႂၢၼ်းယု မီး(36)ၵူၺ်း။ လႆႈႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဢၼ်ဢမ်ႇငၢမ်ႇတင်းဢႃႇယုမၼ်း ၼၼ်ႉမႃးတႄႉတႄႉ။&lt;br&gt; 
September 1962 ႁဵတ်းပၢင်ထၢမ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း တေႁူမ်ႈမိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးႁိုဝ် ဢမ်ႇႁူမ်ႈ ၼႆလႄႈ ၶႅပ်းၵမ်ႉထႅမ် ၽၢႆႇႁူမ်ႈၼၼ်ႉၼမ်လႄႈ August 1963 ပူၼ်ႉဢွၵ်ႇ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး မႃးသေတႃႉ ဢမ်ႇႁၼ်မီးၽွၼ်းလီလႄႈ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၶိုၼ်း မိူဝ်ႈ 9.8.1965 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈၵူၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ“ၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပွၵ်ႈၼႆႉ ၸဵပ်းသႅပ်ႇ သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် မလေး၊ ယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် လွင်ႈ(2)ၽႅၼ်ႇလိၼ် ႁူမ်ႈၵၼ် ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ သူၸဝ်ႈၵေႃႈ တေႁူႉယူႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ်၊ ၼင်လိၼ်မိူင်း တိတ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးႁူဝ်ၸႂ်လီ ဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်၊ ႁၵ်ႉၵၼ်၊ ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းၵေႃႉၵၼ်လႄႈ ႁူမ်ႈသၢင်ႈမိူင်းၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈတႅၵ်ႇဢႃႈ ၽၢတ်ႇၵၼ်ၶိုၼ်းပႅတ်ႈ လုမ်းလုမ်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈပဵၼ် မိူင်းၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉၻိတ်ႉ ဢၼ်မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ တေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူဝ်ႈပဵၼ်သိုၵ်း တိုၵ်းတေႃးယူႇလႄႈသင် မိူဝ်ႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇယူႇလႄႈသင် ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း တေလႆႈမီးသုၼ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်သေ ႁူမ်ႈသၢင်ႈလူၺ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး မႃးယဝ်ႉ ယူႇၸွပ်ႉ(ၽ်)ၾိသျၵ်ႉ(Yusof Ishak)  ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
==ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈမိူင်း==
ယိူင်းဢၢၼ်းၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈႁင်းၵူၺ်းၼႆၵေႃႈယႃႇ တႃႇသၢင်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႂ်ႇလုၵ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တင်းၼမ်။ ၼင်လိၼ်မိူင်း ၵေႃႈလဵၵ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင် ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် ဢမ်ႇမီးသင်။ ပဵၼ်ပၢႆၵုၼ်ပႅၼ် ဢၼ်ၸပ်းတိတ်းပၢင်ႇလၢႆႇသေတႃႉ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇသမ်ႉ ၵိၼ်၊ ၸႂ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈလႄႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵိၼ်ၸႂ်ႉၼၼ်ႉၵူၺ်း ပဵၼ်တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တီႈ ၵူၼ်းလၢႆတီႈလၢႆတၢင်း လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း မႃးထင်ယူႇဝႆႉ ၸွမ်းၵၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈႁူပ်ႉပျတ်ႉသၼႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ တႂ်ႈလိၼ်(လၵ်ႉတူင်ႉၼိုင်)၊ လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းတူင်ႉတိုၼ်ႇ ယွၼ်ႉႁၢမ်းၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ၊ လွင်ႈဢမ်ႇမီးႁိူၼ်းယေး တီႈယူႇတၼ်းသဝ်း။ လွင်ႈၵူၼ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ၊ လွင်ႈၼႂ်းပႃႇတီႇမၼ်း ၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇလႄႈ သၢၼ်ၶတ်းၶိုၼ်း၊ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း တူၵ်းတႅမ်ႇ၊ ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸုတ်ႈလုတ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈႁူပ်ႉ၊ လႆႈႁၢပ်ႇ၊  လႆႈၵႄႈလိတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(7)ဝၼ်း (31.5.1969 – 6.6.1969)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၽႃသီ (မူႇသလိၼ်ႇ) ယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈမလေး လၢမ်းၶဝ်ႈမႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ထုပ်ႉႁႅမ်ၵၼ် တၢႆ(4)ၵေႃႉ။ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း(80)ၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ယုင်ႈယၢင်ႈထႅင်ႈ။ ဢဝ်လွင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ်သေ ၶပ်းၶိုင်မႃးလႄႈ လိုၼ်းလင်ၼၼ်ႉမႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(44)ပီ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈမႃးထႅင်ႈသေပွၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးသုၵ်ႉယုင်ႈ၊ ၶၢၼ်ၵႅၼ်းၼင်ႇၼၼ် လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶတ်းၸႂ် သၢင်ႈႁႂ်ႈပၢႆးမိူင်း၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃး။ လီၵႂၢၼ်းယုၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး ၶတ်းၸႂ် သၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈမေႃယူႇသဝ်း ၸွမ်းပၵ်းပိူင်။ တႄႇၸဵမ် ပႅတ်ႈယုၵ်းယၵ်း ဢမ်ႇမႅၼ်ႈတီႈ၊ ၶိုၼ်ႈထၢင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းလိူမ်ႈလႆႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈပဵၼ် မိူင်းလိူမ်ႈလႆႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသေပိူၼ်ႈ၊ မိူင်းမီးပၵ်းပိူင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉမႃးယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉ လွင်ႈမူတ်းသႂ်လႄႈ ႁၢမ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵိၼ်ပီႇၵေႇ(PK မၢၵ်ႇၾရင်ႇ)၊ ဢူမ်ပူႉ။&lt;br&gt;
ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈၼၼ်ႉ တမ်းပိူင် ပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈ တႃႇယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈသေ သင်ၸိူဝ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉ သိုပ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈယူႇၸိုင် ပၼ်တၢမ်ႇၼၵ်းၼႃလႄႈ ပဵၼ်မိူင်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈဢေႇ  သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းဢေးသျုးမႃး။ ငိုၼ်းလိူၼ် ၸွမ်ၽွင်း မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ် ငိုၼ်းလိူၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1980 ပၢႆၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ် ယုၵ်ႉထၢၼ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းပၢႆးၸၢၵ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈ။ ႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈၶွင်ပၢႆးၸၢၵ်ႈ တႄႇၸဵမ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လဵၵ်ႉတေႃႇဢၼ်ယႂ်ႇ ၵူႈယိူင်ႈသေ ၶၢႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း။ လႆႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်ၵႃႈၸၢင်ႈထုၵ်ႇ(ပေႃး) တီႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းထႅင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် ႁႅင်းၵမ်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးထႅင်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1981 ၶွတ်ႇၽွတ်ႈတင်ႈမႃး သၢႆၵၢၼ်မိၼ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်၊ တႃႈသၢင်းၽေႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပွတ်းဢွၼ်ႇၵူၺ်း လႆႈပဵၼ် တႃႈႁိူဝ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၶိုၵ်ႉၶမ်ႇလႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်လႄႇလၢဝ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလိုဝ်းလင်မႃး တႄႉတႄႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ဝႆႉၼၵ်းၼႃ ၼိူဝ်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေ သၢင်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း မၢၵ်ႈမီးမႃး။ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၵေႃႈ ပဵၼ်မိူင်းၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇသေတႃႉ ပၼ်ႁႂ်ႈမီး သုၼ်ႇလႆႈမၵ်းၶၢၼ်းၵူၺ်း။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵူႈယိူင်ႈ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ် လူတ်းလူင်းၼိုင်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(3)ပုၼ်ႈ(3%)။ ၵုၼ်ႇ ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈမႃးၼိုင်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8 ပုၼ်ႈ(8%)  တေႃႇထိုင် 1999 မႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
တင်ႈတႄႇ1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု သၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း ယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈမႃးလႆႈလႄႈ ထၢၼ်ႈယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ၸၼ်ႉသုင်မႃး။ လွင်ႈၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈၽုၵ်ႇၽင် တိုၼ်းရၢင်းၵေႃႈ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး။ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိမ်သဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းၼိမ်သဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1959 တင်ႈတႄႇ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉၶိုၼ်ႈမႃး မၼ်းဝႆႉလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ပဵၼ်လွင်ႈၼၵ်းၼႅၼ်ႈ သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉမဵၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းသေတွမ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ် မိူင်းငဝ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ။ ၸိူဝ်းၶုတ်း၊ ၸိူဝ်းၵႃႉၶၢႆၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ပၵ်းလၵ်း ဝႆႉတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးတၢင်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ ၽႄႈတိူၼ်းယူႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵုင်ႇပၼီႇ သၢင်းၽေႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ(ၸၢၵ်ႈ) ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(70) မီးဝႆႉ ၼႂ်းမိုဝ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
==လွၵ်းလၢႆးတႄႇသၢင်ႈ==
ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ယိူင်းဢၢၼ်းဢဝ် မိူင်းၽၢၼ်သေပိူၼ်ႈသုတ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းမၢၵ်ႈမီးလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆသေ တမ်းပိူင်ၽႅၼ်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေသိုပ်ႇၸုၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ် မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၵႂႃႇလႆႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တေလႆႈၵႅၼ်ႇၶႅင် ၼႆလႄႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်(5)ပီသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး။ ႁႂ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵူၼ်းၶိူဝ်းတၢတ်ႉ(ၶျ်) ဢႄး(လ်)ၿတ်ႉ ဝိၼ်ၸႅမ်မီးယတ်ႉ ( Albert Winsemius) တိုတ်ႉၸၼ် ပိူင်ၽႅၼ်သၢင်ႈမိူင်း ပၢႆးၸၢၵ်ႈယဝ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶိူင်ႈၸႂ်ႉၾႆးၾႃႉ၊ ၶိူင်ႈဢီႇရႅတ်ႉထရွၼ်းၼိၵ်ႉသေ ဝၢင်းၽႅၼ်သူင်ႇၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၸူး ၼွၵ်ႈမိူင်း။&lt;br&gt; 
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယိုၼ်းမိုဝ်းႁွင်ႉၸဝ်ႈငိုၼ်း ၶဝ်ႈမႃးၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း ၼႂ်းမိူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ၵူႈၵေႃႉ။ တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈၾဝၵူၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း မီးႁူမ်ႇလူမ်ႈ၊ ၵတ်းယဵၼ် တင်းသွင်ၽၢႆႇထႅင်ႈ။ သိုပ်ႇၶတ်းသၢင်ႈ ႁႂ်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၵူၼ်း လႄႇလၢဝ်း(Tourist)၊ ၵၢၼ်ပိၼ်ႇပၢႆႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပၼ်ႇငိုၼ်းၵႃႉၶၢႆ (Bank ယေးငိုၼ်း)၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၵုၼ်ႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးထႅင်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ငၢၼ်းမႃးသေ ၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ်ၵေႃႈ လူတ်းလူင်း။ ၼင်လိၼ်မိူင်းၵႅပ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမီး တီႈယူႇ၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း မီးတီႈထင်သဝ်းၵႃႉၶၢႆလႆႈၼၼ်ႉ သၢင်ႈႁိူၼ်း တိူၵ်ႈသုင် ဢၢၼ်ႇႁူဝ်သိပ်းၸၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉသေ   ႁႂ်ႈၶၢတ်ႇယူႇ၊ ႁႂ်ႈၽွၼ်ႇသိုဝ်ႉလႆႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ တင်းၼမ်။
1980 မႃးၸိုင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်သုၵ်ႉယုင်ႈတူၵ်းတႅမ်ႇ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢွၼ်ႁူဝ်ၶိုင်သၢင်ႈ ပဵၼ်မိူင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈသုင် ၼႂ်းၵုၼ်ဢေးသျုးဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်တၢမ်းၸပ်း ၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ထိုင်တီႈ လႆႈပဵၼ်သိူဝ်လူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မိူင်းတူၵ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵူဝ်ဝႆႉယူႇ ၼႂ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မိူင်းၼိုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==ပိင်ႇၺႃႇသၢင်ႈႁႅင်းမိူင်း==
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ၼိူဝ်လိၼ် တႂ်ႈလိၼ် ၶၼ်ထိူၵ်ႈဢွၵ်ႇသေတႃႉ ၵူၼ်းဢၼ်ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇယူႇ ၵူႈဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၶၼ်ထိူၵ်ႈ  ၵမ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႆႈယူႇ။ ၽူႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတင်းၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်သႅင်ဢေလူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ တေလႆႈပူၵ်းပွင် ၵူၼ်းမိူင်း မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ တေလႆႈပိုင်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼွၵ်ႈမိူင်း မႃးပဵၼ်ႁႅင်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသိုၵ်းႁႅင်းယႂ်ႇလူင် လွၵ်ႇပိူၼ်ႈၵူဝ်လႆႈၵေႃႈယႃႇ သင်မီးပိင်ႇၺႃႇၸိုင် ပိူၼ်ႈတေၵူမ်ႈၵွမ်းဝၢင်းၸူးမႃး ႁင်းၵူၺ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၶႄႇယူႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇတွၼ်ႈတႂ်ႈ ၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃး။ ၵြႃးသမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ  ႁွင်ႉမႃး ၽုၵ်ႇယၢင်တင်၊ ႁဵတ်းတၢင်း၊ ၶုတ်းႁွင်ႈလႄႈ ၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵြႃးၵူၼ်းၵႃႉလႄႈ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်လုမ်းတႄႉ မီးႁၢမ်ႉဢေႇၵူၺ်း။&lt;br&gt;  
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမႃးလႄႈ မီးႁူင်းႁဵၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ် လွင်ႈၵၢမ်ႇလီလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းပိုၵ်ႉၽိုၵ်းၶူး၊ မီးၸၼ်ႉၸွမ်မေႃယႃ။ မီးၵေႃးလဵၵ်ႉ(College)(2)လင်။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းသႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ ပိုတ်ႇဝႆႉ။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇလီလီ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈတေလႆႈ ပိုၵ်ႉၽိုၵ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ တႃႇသၢင်ႈမိူင်းၸွႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼမ်တႄႉတႄႉ။ ႁႃႈပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ (20%) ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ (ၿတ်ႉၵျႅတ်ႉ) လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ၽႄဝၢၵ်ႈၸႂ်ႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ။ ပၼ်ႁႅင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်း ႁႂ်ႈလူဢၢၼ်ႇ လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ။ ႁႅင်းဢၢၼ်ႇပပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးၼပ်ႉ၊ ပၢႆးသၢႆးယၼ်ႉ(ၸ်) ၼမ်သေပိူၼ်ႈ။&lt;br&gt;
လွင်ႈပူၵ်းပွင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၵၢၼ်တႃႇႁႃလဵင်ႉတွင်ႉလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ တမ်းၽႅၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး။ ဝႆႉၵႃႈၶၼ်ၶူးဝႃး ဢႃးၸၢၼ်။ ဝႆႉၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းလူင်ဝႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ပဵၼ်တီႈတေၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ တႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1970 ၵူၼ်းမီးပိင်ႇၺႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိုင်ႈပၢၵ်ႇ ႁႃႈၵေႃႉ(5%) ဢွၵ်ႇႁဵတ်း ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယုႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁႅင်းမိူင်း ႁူဝ်ႈဢွၵ်ႇ ၼႆသေ သေးလၢႆၼႅၼ်ႇ။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉဝႃႈ ငိုၼ်းလိူၼ် ဢၼ်လႆႈတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႇငၢမ်ႇ တင်းၼမ်ႉၵတ်ႉၶဝ် ၼႆသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈၶိုၼ်းတိုတ်ႉၸၼ် ပိူင်ငိုၼ်း လိူၼ်သုင်ၶိုၼ်ႈလိူဝ်ၵဝ်ႇ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1980 လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၶွမ်ႇမတီႇ(2)ဢၼ်။ ၶွမ်ႇမတီႇ ဢၼ်ႁွင်ႉၶိုၼ်း ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ ၸိူဝ်းမီးယူႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈသမ်ႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼႂ်းမိူင်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵူၼ်းဢွၵ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇ ၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမိူင်းၶိုၼ်း ၼိုင်ႈပီ (100)ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းၵြႃး မႃးႁဵၼ်းယူႇ တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ တူၵ်းလူင်းဝႃႈ မိူဝ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ တေႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶိုၼ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉ ၵမ်ႉၸွႆႈငိုၼ်းပၢႆးပိင်ႇၺႃႇသေ ၶွၼ်ႈႁႅင်း ၵူၼ်းမီးပိင်ႇၺႃႇ တႃႇသၢင်ႈမိူင်း ၸွႆႈမၼ်းၼၼ်ႉ မႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်း မီးၼမ် တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ တႃႇတေသၢင်ႈႁႅင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉလူဝ်ႇ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း မႃးၸွႆႈထႅင်ႈယူႇၼႆလႄႈ မၼ်းပၼ်သုၼ်ႇ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈသၢင်ႈမိူင်း ၸွႆႈမၼ်းမႃး။ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပၢႆးၸၢၵ်ႈ၊ ပၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈ တႄႇၵႂႃႇ ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၵူႈပၢႆးပၢႆး ဢၼ်လုၵ်ႉၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွႆႈသၢင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ  ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်မၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶူင်ႉၵၢၼ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတိူဝ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶိုတ်းၸၼ်ႉၵၢပ်ႈပၢၼ်မႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မႃးၸွႆႈသၢင်ႈၵူၺ်း။ သင်ဢမ်ႇမီး ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မႃးၸွႆႈၸိုင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေဢမ်ႇထိုင်တီႈၸိၵ်းၸွမ်မႃးလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုလၢတ်ႈ တႃႇသေႇ။&lt;br&gt;
==သၢင်ႈၸိူဝ်ႉၾၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ==
လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈလႆႈၵူၼ်းဢွၵ်းလႅတ်းၽၢႆ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းမၼ်းသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁၼ်ဝႃႈ ၸၢႆးယိင်း ဢၼ်မီးပိင်ႇၺႃႇၼင်ႇၵၼ် ၵူပ်ႉၵူႈ ၵိုၵ်းၵၼ်ၸင်ႇ တေမီးလုၵ်ႈလၢင်း  လႅတ်းၽၢႆၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းမီး ပိင်ႇၺႃႇၼင်ႇၵၼ် လူဝ်ႇလႆႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ် ၼမ်ၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၵ်းတေႃးသၢၼ်ၶတ်းမၼ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ဢူႈမႄႈဢမ်ႇမီးပိင်ႇၺႃႇၵေႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လႆႈယူႇ။ လုၵ်ႈ ႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸွႆႈထႅမ်သူင်ႇႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1960-1970 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းဢမ်ႇမေႃပိင်ႇၺႃႇ၊ လုၵ်ႈၵူၼ်းႁေႃႈလူတ်ႉ၊ လုၵ်ႈၵူႇလီႇ၊ လုၵ်ႈၵူၼ်းၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ၶိုၼ်းထတ်းသၢင်ၼႄဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢႃႇယု 12-18 ၸိူဝ်းမီးၼႂ်းသၢႆမၢႆၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်လုၵ်ႈ ဢၼ်ဢူႈမႄႈပဵၼ် ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းလႆႈသူးၵမ်ႉၸွႆႈ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ဢွၵ်ႇႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1980-1990 ၼၼ်ႉ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈ(50%) ပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်ဢူႈ ဢမ်ႇၼၼ် မႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေမီးလုၵ်ႈလၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢူႈမႄႈတင်းသွင် ဢမ်ႇၼၼ် သေၵေႃႉၵေႃႉ တေလႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
ၼႂ်းသၢႆမၢႆၵူၼ်းမိူင်း မိူဝ်ႈ1980 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၼၢင်းယိင်း ၸိူဝ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ႁႅင်းၵူၼ်းသိုပ်ႇပၢၼ်လိုၼ်း ဢေႇလူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸၢႆး ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၼၢင်းယိင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵင်းၶဝ်။ ၼၢင်းယိင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵူၼ်းၸၢႆးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇပဵင်းၶဝ် ဢမ်ႇၼၼ် တႅမ်ႇလိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
ၵူၼ်းလႆႈႁပ်ႉၶူး၊ ၵူၼ်းမေၢပိင်ႇၺႃႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်း။ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ သၢမ်ပုၼ်ႈသွင်ပုၼ်ႈ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽႄႈတိူၼ်းယၢပ်ႇ ၼႆလႄႈလီၵႂၢၼ်းယု တူင်ႉတၵ်ႉ သူၼ်းတုမ် ဝၢင်းပိူင် ႁႂ်ႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ်ၵေႃႈသမ်ႉ ၶႂ်ႈလႆႈၼၢင်းယိင်း ဢၼ်တၢင်းႁူႉလႄႈၼမ်ႉၵတ်ႉ တႅမ်ႇလိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈ 1983 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢႆးမေႃပိင်ႇၺႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(38)ၵေႃႉၵူၺ်း ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ။ ၼၢင်းယိင်းၸိူဝ်း မေႃပိင်ႇၺႃႇသေ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိူတ်ႇလုၵ်ႈၼမ်လႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု မႆႈၸႂ်တႃႇသိုပ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ပၢၼ်လိုၼ်းမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉ။&lt;br&gt; 
လွင်ႈၼၢင်းယိင်း လႆႈႁပ်ႉၶူး ဢမ်ႇတႄႇၼႃးႁိူၼ်းၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ပိုတ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းသေ ၵႄႈလိတ်ႈ။ လီၵႂၢၼ်းယု တိုၵ်းသူၼ်း ၵူၼ်းၸၢႆးမေႃပိင်ႇၺႃႇ ႁႂ်ႈမီးလုၵ်ႈၼမ်လိူဝ်(2)ၵေႃႉ။ 1984 လီၵႂၢၼ်းယု ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉၸိုင် ၵေႃႉထိသၢမ်ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေၸွႆႈပၼ် ႁႂ်ႈလႆႈယူႇႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းလူင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၶိုၼ်းမႄးတမ်းပိူင်ဝႃႈ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ မီးလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉၸိုင် တေလူတ်းၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၼိူဝ်ငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ၶဝ်ၼႆလႄႈ ၵူၼ်းၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ (3-4) ၵေႃႉၵေႃႈ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;   
ထိုင်မႃး 1997 ၵူၼ်းၸၢႆးလႆႈႁပ်ႉၶူး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(63)ၵေႃႉ (63%) ၵူပ်ႉၵူႈ ၵိုၵ်းၼၢင်းယိင်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၶူး ၼၼ်ႉမႃး ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း==
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းတႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်ၸုမ်းၵႃႉၶၢႆ၊ ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ် ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇထင်သဝ်းမႃးလႄႈ မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်း လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင် ယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁၢမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ် ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမိၼ်း(လ်)။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မီး တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ။ ၵႂၢမ်းၸႂ်ႉၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ သင်တေဝၢၵ်ႈပုၼ်ႈၸိုင် ၼႂ်းႁူဝ်ပၢၵ်ႇပုၼ်ႈၼၼ်ႉ  ဢင်းၵိတ်ႉ 36.9 ပုၼ်ႈ။ ၶႄႇလူင် 34.9 ပုၼ်ႈ။  မလေး 10.7 ပုၼ်ႈ။ တမီး(လ်) 3.3 ပုၼ်ႈလႄႈ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း 14.2 ပုၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေ မီးၵူၼ်းလၢႆၶိူဝ်း၊ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်း လၢႆယိူင်ႈ လၢႆပိူင်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ သင်ဢမ်ႇမေႃၽွင်းငမ်းၸိုင် ဝၢၼ်ႈမိူင်း တိုၼ်းတေ သုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်း တႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးၵူၼ်းလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း မႃးယူႇဝႆႉ။ မီးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆမဵဝ်းဝႆႉသေတႃႉ ဢင်းၵိတ်ႉ ပၼ်ႁႂ်ႈလိူၵ်ႈ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၽႂ်မၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း သွၼ် ဢင်းၵိတ်ႉသေ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇၽူႈမၢႆ(ၸရေး)၊ ၽူႈၸွႆႈၵၢၼ်လုမ်းဝႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ တွၼ်ႈတႃႇမလေး ပိုတ်ႇပၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈမလေး။ ဢိၼ်းတီးယိူဝ်းတႄႉ ပိုတ်ႇႁင်းၵူၺ်းၶဝ်။ ၶႄႇၵေႃႈ သၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်သေ သိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်ႈလၢတ်ႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1954 မိူဝ်ႈလီၵႂၢၼ်းယု တင်ႈပႃႇတီႇၼၼ်ႉ လၵ်းၼၢမ်းပၢႆးပိင်ႇၺႃႇပႃႇတီႇ မၼ်းတမ်းဝႆႉဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမီး(လ်) ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇ လမ်ႇလွင်ႈလူင်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1959 မိူဝ်ႈတႄႇတင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ၵႂၢမ်းၸိုင်ႈမိူင်း ပဵၼ်ၵႂၢမ်းမလေး။ တွၼ်ႈတႃႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႃႉၶၢႆ တေႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်းမလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်)ၵူၺ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆၼၼ်ႉ ႁူႉႁၼ်မႃး။ ၵႂၢမ်းသုၼ်ႇၵၢင် ဢၼ်တေၸႂ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉယၢမ်ႈၸႂ်ႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ယူႇတႂ်ႈဢင်ႈၵိတ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လိၵ်ႈလႄႈၵႂၢမ်းၸႂ်ႉ ၼႂ်းလုမ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈပဵၼ်မႃး မလေး၊ ၶႄႇ၊တမီး(လ်)၊ဢင်းၵိတ်ႉ ၼႆ(4)မဵဝ်း။&lt;br&gt;
ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈလႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်း(3)မဵဝ်း မလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႄႉတႄႉ။ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵႂၢမ်းဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်သေ တေဢွၵ်ႇၼႃႈသိုၵ်းၸိုင် တေထူပ်းၽေး ၸွမ်းၵၼ်။ ၵူၼ်းသိုၵ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ မေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶိူဝ်းၶဝ် မဵဝ်းလဵဝ်။ ၵႂၢမ်းၶႄႇၵေႃႈ ၶေႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်လႄႈ ၸႅၵ်ႇမီးဝႆႉ (7)မဵဝ်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶဝ် သွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၶႄႇလူင်(မတရိၼ်း) သေတႃႉ တီႈႁိူၼ်းသမ်ႉ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽႂ်မၼ်းၵူၺ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ် ၼင်ႇၼၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈလႅၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢင်းၵိတ်ႉမဝ်ႇၵႃး တေလႆႈမေႃ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “မိူဝ်ႈၵဝ်ၶႃႈ တိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်)၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႂႃႇ တီႈၶႄႇၶွၼ်ႈၵၼ် ၼႂ်းလၼ်ႇၻၼ်ႇ။ လႆႈႁၼ်ၶႄႇ ၵူႈဝၢၼ်ႈၵူႈမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵူႈတီႈတီႈ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်။ ထွမ်ႇသဵင်လၢတ်ႈၶဝ် ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁူႉလႆႈဝႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းလႂ်မႃးၼႆယူႇ။ မိူင်းၶႄႇ၊ ႁွင်ႇၵွင်ႇ၊ ထၢႆႇဝၢၼ်၊ မလေး၊  မေႃးရိတ်ႉသျတ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်လီဢေးလူသေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ၶႄႇ လုၵ်ႉတီႈၵုၼ်ၵြႃး မိူင်းတူၵ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶႄႇ။ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၵူၺ်း။ ၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီတႃႇၶဝ်တႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇမႅၼ်ႈ တင်းသုမ်းလူင်လၢင်ၵဝ်ၶႃႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃၵႂၢမ်းၶႄႇ(ၵႂၢမ်းပေႃႈမႄႈ) ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၵဝ်ၶႃႈၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇမႃးဝႃႈ ၵဝ်တေဢမ်ႇႁႂ်ႈၵဝ်လႄႈလုၵ်ႈလၢင်းၵဝ် မိူၼ်ၶဝ်ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉမႃးထႅင်ႈဝႃႈ ၽႂ်သေမဝ်ႇဝႃႈ မၼ်းတိုၼ်းတေလႆႈ မေႃၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢူႈမႄႈမၼ်းလီလီ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢၼ်ဝႆႉၵႃႈၶၼ် ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉၸင်ႇ တေမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇသေ တေၸၢင်ႈမီး လွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၶိုၼ်း တူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ တေမေႃၼပ်ႉယမ် ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢူႈမႄႈ တူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ၼႆ (2)ယိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈပေႃႈမႄႈၼၼ်ႉ ၵုမ်းၵမ်ၸိၼႄ သဵၼ်ႈတၢင်းပၼ်သေ ပၼ်ႁႅင်းႁတ်းငၢၼ်လူင် လတ်းပူၼ်ႉလွတ်ႈ တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဢၼ်တေလႆႈႁူပ်ႉၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1966 မိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင်မူၼ်ႉမႄး ပူၵ်းပွင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ “လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈႁူႉ ၸႃႇတိငဝ်ႈႁၢၵ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶဝ် လီလီယဝ်ႉ မေႃႁၵ်ႉပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇလီလီၸင်ႇ တေႁတ်းတေႃႇသူႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်ၶဝ် တေလႆႈႁူပ်ႉၼၼ်ႉသေ မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် တူဝ်ၵဝ်ႇမႃး။ ၶဝ်တေလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ၽႂ် ၶဝ်လုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး တေၵႂႃႇတီႈလႂ်လႄႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵႂႃႇ ၼႆၸင်ႇ ၶဝ်တေႁတ်းတႅပ်းတတ်း ႁတ်းၵႄႈလိတ်ႈပျတ်ႉသၼႃႇ ဢၼ်လႆႈ ႁူပ်ႉႁၼ်ၼၼ်ႉသေ တေၸၢင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၼိမ်သဝ်းလႆႈ၊ တေၸၢင်ႈၶိုင်သၢင်ႈ ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေးၶဝ် မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းလႆႈ၊ တေၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်း ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၼႃႈၵၢၼ်မုၵ်ႉၸုမ်း သေယိူင်ႈသေဢၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင်ဝႃႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉ ႁႂ်ႈသွၼ်ပႃး ၶႄႇလူင်၊ မလေး၊ တမီး(လ်)ၸွမ်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၶႄႇ၊ မလေး၊  တမီး(လ်)ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇသွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈ ႁၼ်ၽိတ်းၵၼ်လႄႈ ငူပ်ႉငိပၼ်။  မလေးလႄႈၵြႃး ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်သေတႃႉ ႁၢမ်ႉၼမ်သမ်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁၼ်လီ ၼိူဝ်လွင်ႈဢဝ်လိၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉပဵၼ် သုၼ်ႇၵၢင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်လုမ်း ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးၸုမ်းၽၢႆႇၵႃႉၶၢႆ ဢၼ်ပဵၼ်ၶႄႇႁၢမ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၶႄႇလႄႈ ႁႂ်ႈယုၵ်ႉလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းသုင်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႆသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းသေ 1.10.1966 မၵ်းမၼ်ႈ လိၵ်ႈတင်း(4)မဵဝ်း ပဵၼ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်း မႃးယူႇယဝ်ႉ။ October 1966 လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၼႄၵၢင်ၸႂ်တေႃႇမၼ်းထႅင်ႈ။&lt;br&gt;
ၶႄႇႁၢမ်ႉၼမ် သူင်မိုတ်ႈလွၵ်းလၢႆးပိူင်ၵဝ်ႇသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်ယႂ်ႇ။&lt;br&gt; 
လွင်ႈဢမ်ႇဢဝ်လိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းၼၼ်ႉ ၶႄႇၶဝ်သၢၼ်ၶတ်း လီၵႂၢၼ်းယုတႄႉတႄႉ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းတေႃႇမၼ်း လၢႆပွၵ်ႈၵေႃႈယႃႇ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ တူဝ်မၼ်းပဵၼ်ၶႄႇၵေႃႈယႃႇ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶႄႇၵူၺ်း။ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ် ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတင်းမူတ်းလႄႈ တေလႆႈၸုၵ်းၽၢႆႇ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽွင်ႈ ၼႆသေ ဢမ်ႇၸွမ်းၸႂ်ၶႄႇၶိူဝ်းလဵဝ်။&lt;br&gt;
ယွၼ်ႉႁႂ်ႈႁဵၼ်း ဢင်းၵိတ်ႉ၊ မလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်)လႄႈ ပဵၼ်ႁၢပ်ႇၼၵ်းလူင် တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁူႉယူႇသေတႃႉ ႁၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မေႃၵႂၢမ်းမဵဝ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ ယေးငိုၼ်း(ၽၢၼ်ႇ) ၼႂ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(200)ပၢႆလႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇလႄႈ  ဢမ်ႇၸၢင်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈသေယိူင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၸိူဝ်းသူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ် ႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇသႄႉသွမ်းဝႃႈ ၵူၼ်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းယွင်ႇမဝ်း ငိုၼ်းၶမ်း ၼႆထႅင်ႈ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်လိူၵ်ႈတၢင်ႇၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ်လႄႈ ႁႂ်ႈၶဝ်သွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼႆ ၶဝ်ႁဵတ်းၵႅင်ႈဢမ်ႇႁူႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ႁႂ်ႈလႆႈၵၢၼ်ငၢႆႈၼႆသေ သူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ် ႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉယူႇ။&lt;br&gt; 
ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ႁူႉဝႃႈ ၵူၼ်းႁပ်ႉၶူးၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇ ႁႃၵၢၼ်ယၢပ်ႇ။ ဢၼ်လႆႈၶူး တီႈၸၼ်ႉၸွမ်သွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ လႆႈၵၢၼ်ငၢႆႈ။ သိုပ်ႇႁဵၼ်း တၢင်ႇမိူင်းထႅင်ႈၵေႃႈ ငၢႆႈၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု မႄးပိူင်သွၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၢၼ်ယၢၼ် ဢၼ်သွၼ်ၽၢႆႇၶႄႇၵူၺ်းၼၼ်ႉလႄႈ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉတႄႉ။&lt;br&gt;
ၶူးသွၼ်ၶႄႇ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼၢၼ်ယၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈၸၼ်ႉၶူးလူင် (ၻွၵ်ႇၻိူဝ်ႇ) တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇမႃးၵေႃႈ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉၵႂၢမ်းၶႄႇ သွၼ်ၵၼ်မႃး လႄႈ ဢမ်ႇပေႃးမေႃၶေႃႈၸႂ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု မႄးဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင်မႂ်ႇဝႃႈ ၸဵမ်ၶူးတင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶႄႇ တင်းမူတ်း ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈ ၼႆသေ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်းႁဵၼ်း ၼင်ႇပိူင်မႂ်ႇတင်းမူတ်း။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈၶႄႇၵႂၢမ်းၶႄႇ ၸူဝ်းၵၼ်သူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု သူင်ႇလုၵ်ႈမၼ်း ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇသေ ၽိုၵ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပၼ် တီႈႁိူၼ်း။&lt;br&gt;
ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၾိင်ႈထုင်း မိူင်းတူၵ်း ဢူမ်ဢိုၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းမႃးထႅင်ႈ။ မၼ်းသွၼ်ႇဝႃႈ ၵိုင်ႇလီသိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းလၢၵ်ႇလၢႆး မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ်တင်း မိူင်းတူၵ်းၼၼ်ႉဝႆႉယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵျပၢၼ်ႇ ႁပ်ႉဢဝ်လွင်ႈ ဢေႃးၸႃႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၸိုမ်းၶဝ်ႈသေတႃႉ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ် သိုပ်ႇသိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၶဝ်ယူႇၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီယိူင်ႈဢဝ်တႄႉတႄႉ ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ မိူဝ်ႈၵျပၢၼ်ႇ ႁဵတ်းလႆႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵေႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ယွၼ်ႉၼၼ် လိူၵ်ႈဢဝ်ႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇ ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (9)ႁူင်းႁဵၼ်းသေ တႄႇၵၢၼ်မႃး။ ႁႂ်ႈလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လိၵ်ႈထိၼိုင်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသေ သွၼ်ႁဵၼ်းမႃးလႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး မီးလွင်ႈၶႅပ်ႉလႅပ်ႈ ထိုင်တီႈမႃးယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လွင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈမေႃၵႂၢမ်း လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ် ဢမ်ႇႁဵတ်းဢမ်ႇလႆႈလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းမၢႆမီႈသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လီၵႂၢၼ်းယု ယိူင်းဢၢၼ်းဝႃႈ ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ႁႂ်ႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈၵႂႃႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ယွၼ်ႉလီၵႂၢၼ်းယု ၶတ်းၸႂ်လႄႈ လွင်ႈဢဝ်ဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းသုၼ်ႇၵၢင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ 1980 ၼၼ်ႉၸိုင် လႆႈထိုင်တီႈယိူင်းဢၢၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸုမ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းလူင်(2)ၵေႃႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၽွမ်ႉၸွမ်း လွင်ႈသွၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ပိုၼ်ႉတီႈသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇယၢဝ်းသေ သပ်းလႅင်းပၼ်ၶိုၼ်း ႁႂ်ႈၽွမ်ႉၸွမ်းမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပၵ်းပိူင်ဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတင်းမိူင်း ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉဢမ်ႇလႆႈ ၼႆသေ တမ်းပိူင် ဢဝ်လိၵ်ႈၶႄႇပဵၼ်လိၵ်ႈ ထိသွင်မႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ တႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမၼ်းမႃး တႄႉတႄႉ။&lt;br&gt;  
ၸွမ်းၼင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းလူဝ်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၸင်ႈမၼ်း ၽဵင်ႇၵၼ်။ ဢဝ်ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ၶူဝ်းၶွင်ၵူႈပွတ်းတွၼ်ႈ မႃးႁူမ်ႈပဵၼ် ၸႂ်သဵၼ်ႈလဵဝ်ၵၼ်သၢင်ႈၸင်ႇ တေပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႄမႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
==ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းမူတ်းသႂ်==
1959 လီၵႂၢၼ်းယု ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉၵေႃႈ တႄႇလၢင်ႉ တင်းၵျၢင်ႉၵမ် ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၼ်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမူတ်းသႂ်မႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႆႉလႆႈငိၼ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မိူင်းၼႂ်းဢေးသျုး တင်းၼမ် လေႃးၽယႂ်ႇ၊ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ၊ ဢၵျၢင်ႉလူႉၼႆလႄႈ မိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈဝႆႉ တႄႉတႄႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းဝႃႈ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ တဵၵ်းတဵင်ယူႇၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ် ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် မူၺ်ႇမူၺ်ႉၽၢၼ်ႇတႃႇငိုၼ်းတွင်းၵူ ၼ်းမိူင်းဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်။&lt;br&gt; 
ဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင်ယဝ်ႉ မၼ်းလႆႈၵႂႃႇႁူပ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶႄႇ တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း တႃႇတိုၵ်းပႅတ်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶႄႇ ၸိူဝ်းၵိၼ်သူလၢပ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ တီႈတၢႆႇပေႇ(ငဝ်ႈဝဵင်းထၢႆႇဝၼ်ႇ)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၶၼ်ငိုၼ်းလူတ်းလူင်းလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ယႂ်ႇလူင်ဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်။ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼင်ႇၼၼ် ဢီးသူၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၵႂႃႇၵေႃႈ မီးၼမ်။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ၶႂ်ႈယိူင်ႈဢဝ် လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် ၸုၼ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်၊ ၶၢမ်ႇယၢပ်ႇ တႃႇၵူၼ်းၼမ်လႄႈ ငိူင်ႉဝႄႈၵၢၼ်ႁၼ်သုၼ်ႇတူဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လိၼ်ႇယူႇႁူၵ်ႉ(1956 -1959)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈမႃး။ ၽွင်းလူင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ တေတိုၵ်းပႅတ်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၼႆသေ ဢဝ်ငိုၼ်း တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၻေႃႇလႃႇ။&lt;br&gt; 
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမၼ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုၸင်ႇ တႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ် လၢင်ႉပႅတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
June 1959 မိူဝ်ႈပၢင်ၶၢမ်ႇသိတ်ႉၸႃႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ႁွင်ႈႁေႃးလူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်မိၵ်ႈမၢႆ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၼႆသေ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လီၵႂၢၼ်းယုၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်းၶၢဝ် တင်းမူတ်းသေ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ၶၢမ်ႇသိတ်ႉၸႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမၼ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸုမ်းပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် ၶတ်းထတ်း လွင်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ယူႇၼႂ်းလုမ်း မီးၶိူင်ႈလူမ်းယဵၼ်၊ လွင်ႈၶီႇလူတ်ႉ လုၵ်ႉမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ သူင်ႇၶဝ်ႈမိူင်းမႃး၊ လွင်ႈမီးယိၼ်ႉပေႃႉၵွပ်ႉ(ၽ်)၊ လွင်ႈသူင်ၵိၼ်ၿီႇယႃႇ၊ လွင်ႈၽူႈမၢၵ်ႈ ပဵၼ်ႁႅင်းၵမ်ႉလင်ဝႆႉ၊ လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု လူင်းႁူင်းႁဵၼ်း ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်)မႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လီၵႂၢၼ်းယုလႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်းမၼ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈ လိင်ႉလႅၼ်ငိုၼ်းတွင်းဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈလႄႈဢမ်ႇ ၸၢင်ႈႁဵတ်းတၢင်းၽိတ်းသႂ်ႇၶဝ်။&lt;br&gt;
ၼႂ်းၸုမ်းၽွင်းလူင်မၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လိူဝ်သေၵေႃႉလဵဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းလႆႈ ႁပ်ႉၶူးမႃးတင်းမူတ်း။ မေးၼၢင်းၶဝ်ႁၢမ်ႉၼမ်ၵေႃႈ မီးၵၢၼ် မီးငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၼမ်ဝႆႉယူႇ ၽႂ်မၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇပႂ်ႉၵိၼ် ငိုၼ်းၽူဝ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ မဵဝ်းလဵဝ်လႄႈ တႃႇဝႃႈဢၵျၢင်ႉတေလူႉ ယွၼ်ႉငိုၼ်းတွင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။&lt;br&gt;
1930 လီၵႂၢၼ်းယု ယႃႉလူႇပၵ်းပိူင် 1937 ဢၼ်ပဵၼ်ပၵ်းပိူင်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉပႅတ်ႈသေ ၶိုၼ်းတမ်းပိူင် ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်လိူဝ်ၵဝ်ႇ မႃးထႅင်ႈ။ ၵူၼ်းၸွပ်ႇၸႅတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ မီးဢႃႇၼႃႇတိၺွပ်း၊ ၸႅတ်ႈထတ်းသၢႆမၢႆငိုၼ်း ၼႂ်းယေးငိုၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းႁၼ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆ ၼၼ်ႉထႅင်ႈ။ ၸိသင်ႇလုမ်းတြုး ႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇ ၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ ၼၵ်းၼၵ်းၼႃၼႃထႅင်ႈ။ သင်ဝႃႈ မီးလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆၸိုင် တင်ႈတႄႇ ၸၼ်ႉၸွမ်ၽွင်းလူင် လူင်းၵႂႃႇ မီးသုၼ်ႇၸႅတ်ႈထၢမ်လႆႈ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈ 1971 ပလိၵ်ႈၵုမ်းတၢင်း ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ တီႈၸဝ်ႈၵႃး ၼိုင်ႈလမ်း(5-10)ၻေႃႇလႃႇလႄႈ ထူၵ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်(250)ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် တီႈႁွင်ႈ ၵၢၼ်ၶွၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ။ ၵူၼ်းယူႇလင် ၵမ်ႉၸွႆႈ ၸိူဝ်းလၵ်ႉဢဝ် ၵုၼ်ႇႁၢမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမိူင်းတႄႇၵႂႃႇ ၵူႈယိူင်ႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တမ်းဝႆႉသေ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈသေ လၵ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ၼွၵ်ႈပၵ်းပိူင် တင်းမူတ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု ပၼ်တၢမ်ႇၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1960-1980 ၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီး ၽွင်းလူင် ဢၼ်လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ ယွၼ်ႉၵိၼ်သူးလၢပ်ႈယူႇ။ ၽွင်းလူင်ႁွင်ႈၵၢၼ် သၢင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁူမ်ႈ ၵၢၼ် လီၵႂၢၼ်းယုမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ1950။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းၵုမ်းပၢႆးၸၢၵ်ႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် မလေးသျုး။ လိုၼ်းမႃး ယုၵ်ႉမၼ်းပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းသင်ႇ(MD) သၢႆၵၢၼ်မိၼ်မလေး။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈသိုဝ်ႉႁိူဝ်းမိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းထႅင်ႈၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် လႅပ်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈသေ ယူႇၽၢႆႇလင် ၵမ်ႉဝႆႉၼႆလႄႈ ပူတ်းၸၼ်ႉၵၢၼ်မၼ်းပႅတ်ႈ။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽွင်းလူင်မႃးၶိုၼ်း။ 1975 တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် လႄႈ လုၵ်ႈလၢင်းၼၢင်းမေး ၵႂႃႇလႄႇ ဢိၼ်ၻူဝ်ႇၼီးသျုးၼၼ်ႉ ၽူႈႁပ်ႉမဝ်သၢင်ႈႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ် ဢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈသၢင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶၢမ်ႇသဵင်ႈပၼ်ၸရိပ်ႈတင်းမူတ်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ်  ႁပ်ႉဢဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် မွၵ်ႈ(5)သႅၼ် တီႈၽူႈႁပ်ႉမဝ်ၼၼ်ႉထႅင်ႈၼႆလႄႈ ထတ်းႁၼ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆသေ တၢင်ႇ လုမ်းတြုး။ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ(4)ပီ။ တၢင်ႇလိၵ်ႈယွၼ်း ႁႂ်ႈဢဵတ်းလူလႄႈ လူတ်းလူင်းပၼ် ႁႂ်ႈတူၵ်း(18)လိူၼ် ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ၽွင်းလူင် တေႇဝမ်ႇၶျိင်ႇ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1981-1982 ၼၼ်ႉ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈမႃး (8) သႅၼ်ၼႆသေ လႆႈၶိုၼ်ႈလုမ်းတြုး။ မၼ်းယွၼ်း ထူပ်းၵေႃႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇထူပ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ၸူဝ်ႈပႆႇတတ်းသိၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇထူပ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႈၼႂ်းၼၼ်ႉ ဝၼ်းၼိုင်ႈ လိၵ်ႈၽွင်းလူင် သူင်ႇၸူးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးတီႈ လီၵႂၢၼ်းယု လႄႈ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ&lt;br&gt;
ၸွမ်ၽွင်းလူင်တီႈၶႃႈ
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး(2) ဝူင်ႈၼၼ်ႉ  ၵဝ်ၶႃႈတုၵ်ႉၶၸႂ်ၼႅၼ်ႇသေ ၸႂ်တူၵ်းတႄႉတႄႉ။ လွင်ႈပဵၼ်မႃးၼႆႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈ တႅပ်းတတ်း တႃႇတေႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းယဝ်ႉၶႃႈ။ ယူႇတီႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးၵုင်ႇမုၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ႁူႉၵႃႈ ၵဝ်ၶႃႈတေလႆႈႁပ်ႉဢဝ် တၢင်းၽိတ်း ဢၼ်ၼၵ်းၼႃသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶၼ်ၶၼ်ဝႆးဝႆးၸင်ႇ တေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၶႃႈယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ဢူၺ်းလီမီးသိတ်ႉၸႃႇ &lt;br&gt;
တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ&lt;br&gt;
ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 15.12.1986 လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇသူင်ႇမႃႇသႃႇ။ ၵႂႃႉႁူပ်ႉ လုၵ်ႈမေးမၼ်း။ မေးၼၢင်းမၼ်းၼၼ်ႉ  လၢတ်ႈဝႃႈ ၽူဝ်မၼ်းၼၢင်း ႁဵတ်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃး တင်းၸူဝ်ႈတင်းၸၢတ်ႈလႄႈ ၶႂ်ႈသိုပ်ႇဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ၼၼ်ႉၵႂႃႇ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸႅတ်ႈ တၢင်းၽိတ်းၵူၼ်းတၢႆသေ ၽႃႇၸၵ်းတူၺ်း။ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပႃး ၼႂ်းသၢႆမၢႆတၢႆၵႂႃႇယူဝ်းယူဝ်းၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။ တီႈတႄႉၵေႃႈ တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ၵိၼ်ယႃသေ ၶႃႈတူဝ်မၼ်းတၢႆၵႂႃႇ။ ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်း ၽၢႆႇၶတ်းထတ်းၶဝ် ယွၼ်းႁႂ်ႈတင်ႈၸုမ်းထတ်းသၢင် ၸႅတ်ႈထၢမ်ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ပၼ်ၶႂၢင်ႉ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းထတ်းၸႅတ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈမေး တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ဢမ်ႇႁတ်းၼႄၼႃႈယဝ်ႉသေ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းၶိုၼ်းသေပွၵ်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt; 
1989 မၵ်းမၼ်ႈငိုၼ်း တၢမ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇ ၻေႃႇလႃႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိုင်ႈမိုၼ်ႇ ထိုင် ၼိုင်ႈသႅၼ်။ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ တဵၵ်းတဵင် ပၼ်တၢမ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼိူဝ်ၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ၸင်ႇလႆႈ ၸၢႆႇႁၢႆၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1997 သၢႆမၢႆမိူင်း ၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပႃးၼႂ်းသၢႆမၢႆ မိူင်းမီးၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းဢေးသျုး။ ဢၼ်တၢမ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူင်းမႃးၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇ၊ ၶႄႇ။ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ ထိ(7) ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းပေႃးၵုမ်ႇထူၼ်ႈ။ March 1985 တီႈပၢင်ၵုမ် တမ်းဝၢင်းငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ(ၿတ်ႉၵျႅတ်ႉ) ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ထဵင်ၵၼ် လွင်ႈပိူင်ငိုၼ်းလိူၼ်။ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸုမ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ထတ်းသၢင်ဝႃႈ ငိုၼ်းလိူၼ်လီၵႂၢၼ်းယု ၻေႃႇလႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(29,000)ၼၼ်ႉ သင်တေတႅၵ်ႈတင်း ငိုၼ်းလိူၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်မလေး လႆႈ(10,000)ၵူၺ်းၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ်ၼႅၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးတေဝႃႈၼၼ် မႃးၵူဝ်ႉ(ၸ်) ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၾိလိပ်ႉပိၼ်း(ၸ်) ဢဝ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းၻေႃႇလႃႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (1,000)ၵူၺ်း။ ၸွမ်ၸိုင်ႈမလေး ဢၼ်လႆႈဢုပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း(150)လၢၼ်ႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းၻေႃႇလႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(2,500)ၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ၸိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မၢၵ်ႈမီးလိူဝ်ၵဝ်ၶႃႈတႄႉတႄႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုးၼၼ်ႉ လိုဝ်ႈၵၢၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇယူႇလႆႈ တီႈႁိူၼ်း ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ထႅင်ႈယူႇ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မလေးသျုးၵေႃႈ လႆႈလိၼ်(ဢမ်ႇၼၼ်)ႁိူၼ်းလၢႆလၢႆ။ ႁိူၼ်းဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈယူႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိူၼ်းၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ႁိူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်းလိူဝ်” ၼႆယဝ်ႉ။
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈငိုၼ်းလိူၼ် ၽွင်းလူင်ပၼ်ၵူႈပီ။ ႁဵတ်းၼၼ်ၸင်ႇ ငိုၼ်းလိူၼ်ၶဝ် တေဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်တင်း ငိုၼ်းၶဝ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈၵုင်ႇပၼီႇသုၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈမီး ၼႆယဝ်ႉ။ 1978 ၻွၵ်ႇတိူဝ်ႇတူဝ်ႇၼီၵၼ် ႁဵတ်းၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ယူႇတီႈယေးငိုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလူင်မိူင်းၶႄႇ။ ၼိုင်ႈပီ လႆႈငိုၼ်းလိူၼ် (950,000)။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ မႃးၸွႆႈလႄႈ ၶၢမ်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ မႃးၸွႆႈၵၢၼ် ဢၼ်လႆႈငိုၼ်းလိူၼ် သၢမ်ပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ ငိုၼ်းလိူၼ် ၵဝ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းသေ ၸွႆႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယုၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းပၵ်းပိူင်။ မၼ်းဢမ်ႇႁႂ်ႈၽႂ်လႆႈယူႇ ၼိူဝ်ပၵ်းပိူင်။ ပဵၼ်ၽွင်းလူင်၊ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႈယႃႇ တိုၼ်းတေ လႆႈၶၢမ်ႇပၵ်းပိူင်တႅပ်းတတ်းၵူၺ်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်မၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႅၼ်ႇၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈလီလႆႈဢၢမ်း။&lt;br&gt;
==လွင်ႈမူတ်းသႂ်==
1967 မိူဝ်ႈလီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇ လႆႈႁၼ်ၼႂ်းႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ မီးၵွၵ်းထူမ်ႇဝႆႉတင်းၼမ်။ ယွၼ်ႉၶဝ်ၵႆႉ ၶင်ႇၶီႈၶၢၵ်ႇ၊ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးလႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶႄႇၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၵ်ႉၸႂ်ႉၵွၵ်းထူမ်ႇယူႇ။ 1978 တဵင်ႇသျွင်ႇၾဵင်ႇ မႃးမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ တမ်းဝႆႉပၼ် ၵွၵ်းထူမ်ႇသေတႃႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႉ။ လႅပ်ႈႁူႉဝႃႈ ၶႄႇမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵွၵ်းထူမ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈ 1960 ပၢႆမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု တူင်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈထူမ်ႇ ၼမ်ႉလၢႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေႃႇထိုင် 1980 ပၢႆၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီးၸဝ်ႈၵႃး ၸိူဝ်ႈပိုတ်ႇႁူးလႅင်းၵႃးသေ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးတူၵ်းၼိူဝ်တၢင်းယူႇ။&lt;br&gt;
လွင်ႈဝႃႈ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်မၢၵ်ႇႁူၵ်ႈ(ပွတ်ႇမႅင်း)ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈသွၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်း။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လွင်ႈသူင်ယၢမ်ႈ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉႁၢႆၵႂႃႇ။ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ “ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၸပ်းယိၼ်ႉမၼ်း ဝႆႉယူႇၵေႃႈယႃႇ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇလီၸိုင် တိုၼ်းတေလႆႈပႅတ်ႈ။ တေလႆႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပႅတ်ႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈဢမ်ႇလီ ဢၼ်မီးမႃးၸဵမ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ” ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈသၢင်ႈ ႁႂ်ႈမိူင်းမၼ်း မူတ်းသႂ် ၶဵဝ်ႁိူဝ်ႈ ၵတ်းယဵၼ်ဝႆႉယူတႃႇသေႇသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် ဢူဝ်ႇဢေးၸိတ်ႉ(Oasis) ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျုး။ တေၸၢင်ႈမီးၵူၼ်းၵႃႉ ၽူႈမၢၵ်ႈယႂ်ႇလူင်လႄႈ ၽူႈလႄႇလၢဝ်း ၶဝ် ၶဝ်ႈမိူင်းမႃးလႄႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် တီႈသိူဝ်းသႃႇလႄႈ တီႈပိူၼ်ႈၶွႆယိူင်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ လုၵ်ႉၼႂ်းသုမ်ႉသေ ၶၢႆႉၽႅဝ်ဝႆႉယူႇသဝ်း ၼိူဝ်ႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ်သုင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈယႃႇ ယင်းပႆႇပႅတ်ႈလႆႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵဝ်ႇၶဝ်။ တိုၵ်ႉသႅၼ်ႇလၢတ်ႈ ဢူၼ်ဢၢၼ်တေႃႇၵၼ်ယူႇ။ တိုၵ်ႉၶၢႆၶူဝ်းၶွင် ႁိမ်းၽင်ႇတၢင်းယူႇ။ ၸဝ်ႈၵႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလၵ်းပိူင် ၵႃႈၵႃးၼင်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလႄႈ ၶႂ်ႈယွၼ်းၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ၵမ်ႉၸႂ်။ ၸွမ်းတၢင်းၵေႃႈ ၶႂ်ႈၵိုတ်း တီႈလႂ်ၵိုတ်း။ ၶႂ်ႈႁေႃႈၽင်ႇလႂ်ႁေႃႈသေ ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်သေဢိတ်း။&lt;br&gt;
1971 မီးၼႃႈၵၢၼ် ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းလႆႈယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈယိပ်းၵမ် ပၵ်းပိူင်ၼိူဝ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃး။ ၸဝ်ႈတၢင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁဵတ်းမၢႆၾၢင်ၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၶၢႆၼိူဝ်တၢင်း။ ႁဵတ်းပၼ် တီႈၶဝ်တေလႆႈၵႂႃႇၶၢႆ။ သၢင်ႈပၼ်လွတ်ႇၼမ်ႉ၊ ႁွင်ႈၵွၵ်ႇ၊ ဝႆႉပၼ်ၵူၺ်ယုၵ်းယၵ်းသေ ႁဵတ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်မိူင်းဢမ်ႇဝူၺ်ႇဢမ်ႇႁင်ႈ။ 1980 ၼၼ်ႉ တမ်းပၼ်တီႈ ၸဝ်ႈတၢင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉ လႆႈတီႈၶၢႆၵႂႃႇတင်းမူတ်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈမိုဝ်ႉႁုင်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ လႄႈ မီးၵူၼ်းတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်း မႃးၵိၼ်ၵိုၼ်းဢိုၵ်ႉဢိုၵ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပဵၼ်သထေးႁူဝ်လၢၼ်ႉၵႂႃႇလႄႈ ၶီႇၵႃး ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၶၼ်လူင်သေမႃးၶၢႆ။&lt;br&gt; 
ၸဝ်ႈၵႃး ၸိူဝ်ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်ၵေႃႈ ပၼ်တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်း။ ၶပ်းၶိုင်ပၼ် ႁႂ်ႈမီးလူတ်ႉထႅဝ်တေႃႉသူင်ႇ ၵူႈတီႈတင်းမိူင်း။ 1964 တိုၵ်ႉမီးဝူဝ်း လႄႇ ၸွမ်းတၢင်းၵၢင်ဝဵင်းယူႇ။ 1965 ၸမ်သဵင်ႈမႃးၸင်ႇ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇႁႂ်ႈ ဝူဝ်းၶဝ်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ထိုင်တီႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
တႃႇႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်ႉၶၢႆႉႁိူၼ်းတိူၵ်ႈလူင် ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး(3,000)ပၢႆၼၼ်ႉသေ ၶုတ်းႁွင်ႈၼမ်ႉလၢႆႇတႂ်ႈလိၼ်ဝႆႉ တင်းမိူင်း။ ပိုတ်ႇၵၢတ်ႇမႂ်ႇ ပၼ်ၸဝ်ႈတင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်း လႆႈၵႂႃႇၶၢႆ။ ၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ မူၵဝ်ႈမိုၼ်ႇ(90,000) ဢၼ်ပွႆႇလဵင်ႉဝႆႉ ၼႂ်းၼႃး 8,000 လွၵ်း။ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈၼွင်ပႃ။ ဢဝ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း ၸွမ်းထုင်ႉၸွမ်းၼႃး ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇပွၵ်ႉမႂ်ႇ။ ဢၼ်ယၢပ်ႇ သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၶၢႆႉၸဝ်ႈၼႃး။ ဢဝ်ၵူၼ်းမူၼ်ႈသိူဝ်းမႃး ၼႂ်းၵူမ်ႇၼႂ်းဢုင် ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇ တီႈႁိူၼ်းဢုတ်ႇ၊ တၢင်းၵဵင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမေႃ ယူႇလႄႈ လၢတ်ႈဝႃႈ ယႃႉလူႉၾဝၶဝ်ၼႆသေ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်း ပႃႇတီႇလီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ထႅင်ႈ လူးၵွၼ်ႇ။&lt;br&gt;
တႃႇတေႁဵတ်းႁၢတ်ႇသၢႆး တီႈႁူၺ်ႈၵႃႇလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈသိုဝ်ႉသၢႆးတီႈ ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုးမႃးထူမ်။ ယၢမ်းလဵဝ် တီႈၼၼ်ႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းလႄႇလၢဝ်းၶဝ် ၼွၼ်းဢွမ်ႇလႅတ်ႇ။ 1987 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးၼင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ တင်းမူတ်း ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉဝူၺ်ႇႁင်ႈ ႁၢႆယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ လူမ်းဝူၺ်ႇႁင်ႈ ႁၢႆထႅင်ႈ။ လွင်ႈၽုၼ်ႇမုၵ်ႉၽူင်ႉတၼ်၊ ၵႂၼ်းၾႆးၺူဝ်းမဵၼ်ယူႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း တင်းၼႅၼ်ႈၼႃမၼ်း။ လႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း ႁႅင်းၵွၼ်ႈ ၵႂၼ်း ၵူၼ်ႈလူတ်ႉၵႃး။ လႆႈမၵ်းၶၢၼ်း ႁူင်းၵၢၼ် ဢၼ်ၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈလူင်ပၼ်ႇ။&lt;br&gt;
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈႁၢမ်ႈလွင်ႈဢူၼ်ၵဝ်းမေႃးမႄးထႅင်ႈ။ လွင်ႈပိုတ်ႇသဵင် ဢွမ်လူမ်းလင်၊ ပိုတ်ႇထီးဝီးလင်၊ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸၢၵ်ႈၶႂၢၵ်ႈသဵင်တႄႇၵႂႃႇ လွင်ႈၸုတ်ႇမူၵ်ႇတႅၵ်ႇ မိူဝ်ႈပွႆးပီမႂ်ႇၶႄႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႈပႅတ်ႈတင်းမူတ်း။ ဢမ်ႇၸုတ်ႇမူၵ်ႇတႅၵ်ႇယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈမႆႈၸႂ်ၾႆးတေမႆႈယွၼ်ႉသေ မဝ်ႇၵႃႈ လွင်ႈတေလႆႈသိုဝ်ႉ ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်မႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉလႄႈ လွင်ႈငိုၼ်းၼႂ်းမိူင်း တေလႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း ယွၼ်ႉမူၵ်ႇတႅၵ်ႇၵေႃႈ လူတ်းယွမ်း။ သၢင်ႈႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ် သုင်သၢဝ်းၸၼ်ႉ ပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈယူႇယဝ်ႉလႄႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီလႅၵ်ႈလၢႆႈ ယဝ်ႉၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု ၸင်ႇႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ ပီႁိုင်မႃးၵေႃႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵႂႃႇ တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1970 ႁၢမ်ႈတတ်းပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶၢႆလႅၼ်းယႃႈ။ ႁၢမ်ႈတတ်းလွင်ႈ လုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း၊ ၼိူဝ်လူတ်ႉ၊ ၼိူဝ်လူတ်ႉၾႆး။ မၵ်းမၼ်ႈ ဝၼ်းဢမ်ႇလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈဝူင်ႈ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် 1957 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၵူၼ်းလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈလႄႈ ၼိုင်ႈဝၼ်းသဵင်ႈ(20)လႅၼ်း။ ႁဵတ်းပၢင်ႁႃသဵင် သၢမ်ပၢင်ယဝ်ႉၵေႃႈ သဵင်မၼ်း ဢမ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉလႄႈ တိုတ်းလႅၼ်းယႃႈပႅတ်ႈ။ ဢမ်ႇပၼ်ၽႂ်လုတ်ႇ လႅၼ်းယႃႈ ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်း။ ႁၢမ်ႈတတ်းပႃး လွင်ႈၵိၼ်ပီႇၵေႇ (P K မၢၵ်ႇၾရင်ႇ)။ လွင်ႈၵိၼ်ပီႇၵေႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝူၺ်ႇႁင်ႈ သေမဝ်ႇၵႃး မိူဝ်ႈၶၢႆးထူမ်ႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၸပ်းတိတ်းပိူၼ်ႈ။ ၸၢင်ႈၶမ်ၸွမ်းႁွင်ႈ ၸွမ်းလွတ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတၼ်ဢိုတ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇ January 1992 ၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႈတတ်း ၵိၼ်ပီႇၵေႇတင်းမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼႂ်းဝဵင်းၵူႈတီႈ ႁဵတ်းႁွင်ႈၵွၵ်ႇၼမ်ႉလၢႆႇ ႁႂ်ႈလႆလူင်းလီလီ။ ဢမ်ႇပၼ်ႁႂ်ႈမီး ၼမ်ႉယိုင်ႈၼမ်ႉၶင်ႇ ၼိူဝ်တၢင်း။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈယုၵ်းယၵ်းၶမ်လႄႈ ႁွင်ႈတၼ်။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈမီး မႅင်းမူၼ်းတွမ်။ ႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ် ႁိုင်ပီၼိုင်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လိူမ်ႈလႆႇမူတ်းၵဵင်ႈမႃးတႄႉတႄႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==သၢင်ႈမိူင်း ၶဵဝ်ၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်==
တွၼ်ႈတႃႇ တေဢဝ်မိူင်းၸၼ်ႉထိသၢမ် ပဵၼ်မႃးၸၼ်ႉထိၼိုင်ႈလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု သၢင်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းသူၼ်ဢူးယိၼ်ႇ။ ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ ၵူႈပွၵ်ႉၵူႈတီႈ ၵူႈတၢင်းၽႄ။ ပိုတ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်။  တူၼ်ႈတႅမ်ႇ၊ တူၼ်ႈယုမ်း၊ တူၼ်ႈသုင်၊ တူၼ်ႈထၢၼ်၊ တူၼ်ႈဢုၼ် ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈ ပွၵ်ႉၵူၼ်းၽၢၼ် ပွၵ်ႉၵူၼ်းမီး ၽုၵ်ႇၵူႈတီႈ ၵူႈပွၵ်ႉ။&lt;br&gt; 
တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈသွၼ်လွင်ႈ မေႃၽုၵ်ႇ မေႃႇၵုမ်းသိမ်း တူၼ်ႈမွၵ်ႇ။ တင်ႈတႄႇ 1971 ၼၼ်ႉမႃး မၵ်းမၼ်ႈဝူင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇၿိူဝ်ႇ ပဵၼ်ဝၼ်းၽုၵ်ႇတူၼ်ႈၼႆသေ တင်းတႄႇဢဝ်ၽွင်းလူင်လႄႈ ၵူၼ်းတင်းမိူင်း ႁႂ်ႈၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ။ သင်ႇဢဝ်ၸိူ ဝ်ႉမွၵ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈသွင်ႁဵင် (2,000) မဵဝ်း မႃးၽုၵ်ႇတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶဵဝ်ၵတ်းယဵၼ် သဵင်ႈၼမ်သေတႃႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသိူဝ်းၸႂ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇသေးလၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၵူၺ်းၵႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉလႆႈမူၼ်ႉမႄး တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီ ၼၼ်ႉထႅင်ႈယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လတ်းၶၢမ်ႈပႃႇယိူဝ်ႈ ဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ၊ ႁၵ်းၵၢၼ်ႉပႅတ်ႈ မွၵ်ႇႁၢင်ႈလီ၊ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိုတ်းလႅင်၊ ၵိုတ်းလူတ်ႉၶိူင်ႈ ဢိင်ဝႆႉၸွမ်း တူၼ်ႈမွၵ်ႇ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ။ လႆႈတမ်းပိူင်ပၼ်တၢမ်ႇသေ ယူတ်းယႃတင်းယၢမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ။&lt;br&gt;
==တပ်ႉသိုၵ်း==
ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၺ်းၵိုတ်းဝႆႉ တပ်ႉဢၼ်ၽူႈမီးၸၼ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၵွၼ်းဝႆႉ တပ်ႉလိၼ်(2)တပ်ႉၵူၺ်း။ တွၼ်ႈတႃႇတေ ၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ တပ်ႉ(2)လုၵ်ႈၵူၺ်းဢေႇၼႅၼ်ႇ ၼႆသေ လႆႈတႄႇသၢင်ႈႁႅင်းမႃး။ ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ၶဵၼ်ဢၼ်လႆႈၵူဝ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵူဝ်မလေးၶဝ်ႈတိုၵ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
October 1971 တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁုပ်ႈသိမ်းမိူဝ်းၶိုၼ်း။ ႁႂ်ႈမီး တပ်ႉဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉသိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢေႃးၸတေးလျုး လႄႈ ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵူၺ်း။ March 1976 တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းတင်းမူတ်း။ တပ်ႉၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ ပဵၼ်တပ်ႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်း ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းပိူၼ်ႈလႄႈ မိူဝ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1989။&lt;br&gt;
တႃႇပူၵ်းတင်ႈ တပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈတင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)။ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်မူႇသလိၼ်ႇ ယူႇသဝ်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇမလေးသျုး၊ ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး၊ ၿရူႇၼၢႆး(လ်)ၶဝ်သမ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်လီ လွင်ႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေးမႃးၸွႆႈ။ &lt;br&gt; 
ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉသိုၵ်းၵႅတ်ႇၶႄဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) (IDF= Israel Defense Forces) ႁပ်ႉဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွႆႈထႅမ် တႃႇသၢင်ႈတပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼင်ႇ ပိူင်သၢင်ႈတပ်ႉ(IDF)ၶဝ်ၼၼ်ႉသေ  ႁွင်ႉဢဝ် ၶူးၽိုၵ်းသိုၵ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶဝ် မိူဝ်းပိုၵ်ႉၽိုၵ်းပၼ် တီႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)။ လွၵ်းလၢႆးၽိုၵ်းသိုၵ်းၵေႃႈ တမ်းပိူင်ၼင်ႇဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)ယဝ်ႉသေ လွင်ႈဝႃႈ ၸၢႆးၵူႈၵေႃႉ ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ယိူင်ႈဢဝ်ပိူင်ဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) မႃးယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ  သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ယင်းတိုၵ်ႉ ၵပ်းသၢၼ်ဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)ယူႇသေ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်သိုဝ်ႉ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) ၼမ်သေပိူၼ်ႈ မိူင်းၼိုင်ႈယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼင်လိၼ်မိူင်းၵႅပ်ႈလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႃႇတေတိုၵ်းတေႃးၵႅတ်ႇၶႄ လႆႈလီလီသေတႃႉ တႃႇထွႆဢွၵ်ႇလႄႈ တႃႇႁူမ်ႈႁွမ်းၶိုၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ ၵူၼ်းမိူင်းမီး ဢေႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၼိူဝ် ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းဝႆႉတႄႉတႄႉ။ တပ်ႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးသိုၵ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်တႃႇသေႇ ဢေႇသေတႃႉ သိုၵ်းၵႅမ် ဢၼ်တူဝ်ႈတၼ်းၸွႆႈတိုၵ်းလႆႈၼၼ်ႉ မီးတင်းၼမ်။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈတႄႇဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၸၢႆး မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢႃႇယု (18 )ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၵူႈၵေႃႉ  ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေ သၢင်ႈႁႅင်း ၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းမႃး။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီး တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်းလႄႈ ယင်းပႆႇပူၼ်ႉ တၢမ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ၶဝ်ၸိူဝ်းတီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၶဝ်ဢမ်ႇပဵၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းတေၸုတ်ႈလုတ်ႈၼႆၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးသၢၵ်ႈသေႇ တၢင်ႇၼႄ ၸင်ႇတေဢမ်ႇလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း။&lt;br&gt;
ၼၢင်းယိင်း ဢမ်ႇပႃးၼႂ်းၶေႃႈပူင်ဝႃႈ ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေတႃႉ ၼႂ်းတပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်းမီးဝႆႉ တင်းၼမ်။ တင်ႈတႄႇ 1989 ၼၼ်ႉမႃး ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼႃးၵၢၼ် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တႃႇၵူၼ်းၸၢႆးၼၼ်ႉ တႄႇတမ်းဝၢင်းမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈၼၢင်းယိင်းၶဝ်ႈႁၢပ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==တႃႇႁႂ်ႈမိူင်းဢွၼ်ႇ ၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈ==
လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ  “ဝၢၼ်ႈမိူင်းလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ တႃႇတေလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၼႂ်းႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁႅင်းဢေႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁႃဢူၺ်းၵေႃႉ ဢူၺ်းသႄႈ ၼမ်လႆႈၵႃႈႁိုဝ် လီၵႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တေလႆႈၵုမ်းၵမ် လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းမၼ်ႈၵိုမ်းၵႂႃႇ ၶၢဝ်းႁိုင်ထႅင်ႈ။ လွၵ်းလၢႆး ၵပ်းသိုပ်ႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းၼၼ်ႉ တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ယွၼ်ႉၸမ်ၸႂ်ၵၼ်လႄႈ သုၼ်ႇတူဝ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ်။  ပဵၼ်လွင်ႈ ႁႂ်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈသေ သိုပ်ႇသိမ်းပႅင်း တင်းမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်းလႆႈယူႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt; 
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းဢေႇ။ ဢၼ်လီထၢင်ႇၶိုၵ်ႉ ဢမ်ႇမီးသင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၸုၵ်းမၼ်ႈသေ ဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်လႆႈယူႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉလႄႈ ပဵၼ်တီႈပိူၼ်ႈႁၼ်လီဝႆႉယူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ် မိူင်းမီးတင်းတိုဝ်းတေႃႇပိူၼ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉသေ ၵေႃႈသၢင်ႈမိူင်းမၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈပဵၼ် မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ႁိူဝ်ႈပိူင်းဝႆႉယူႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ  ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈ ၼႂ်းပွတ်းတွၼ်ႈ ၼင်လိၼ် တီႈမိူင်းမၼ်းမီး ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် ၽွၼ်းလီပႃး တႃႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းထႅင်ႈ။ မီးသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ ႁႂ်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၵေႃႈ မီးၽွၼ်းလီသေ ႁႂ်ႈငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်း မီးၽွၼ်းလီမႃး ၼင်ႇၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈတႄႇတႄႉ တႃႇႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၸုၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဝူၼ်ႉယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ မၼ်းႁၼ်ဝႃႈ  ၼင်လိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵႅပ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွၵ်းဢူၼ်ႈလူင်ၶဝ်ဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တေၸၢင်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉ။  ပဵၼ်ဝႆႉငဝ်းလၢႆး ပႃလူင်တေၵိၼ်ပႃဢွၼ်ႇ။ ပႃၶီးဢွၼ်ႇ တူဝ်ၼိုင်ႈ ႁိပ်ႇဝႆယူႇႉၵႄႈၵၢင် ပႃၸၢတ်ႇလႄႈပႃမုင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ငဝ်းလၢႆးမိူင်းမၼ်း ပဵၼ်ၵုင်ႈလႅင်ဢွၼ်ႇ မီးၵွင်ႉၼၼ်ႉမႃး။ ၽႂ်မႃးၵိၼ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈၽၢႆႇၼႂ်းမိူင်း မၼ်ႈၵိုမ်းသေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈမိူင်းႁႅင်းလူင် ႁတ်းမႃးပႄႉၵိၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်ႈပၵ်းပိူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ မၼ်းတိုၼ်းၵႅၼ်ႇၶႅင်။ ၼႂ်းၵႄႈ ဢၼ်ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး လွၵ်ႇငိုတ်ႈယူႇၼၼ်ႉသေ ႁတ်းပၼ်တၢမ်ႇတၢႆ ၵူၼ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ၼီးသျုး(2)ၵေႃႉ ဢၼ်မႃးၽိတ်း ပိူင်ႈပၵ်းပိူင် မိူင်းမၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵူဝ် လွင်ႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ မိပ်ႇငႅၼ်းသေ ပၼ်တၢမ်ႇၶွၼ်ႉ တီႈမၢႆႇၵႄႇၾေး(လ်) ယွၼ်ႉမႃးယႃႉပၵ်းပိူင်မိူင်း ထႅင်ႈ။ ၼႂ်းမိူင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်ၼႃႈလဵၵ်ႉၼႃႈယႂ်ႇဝႃႈ။ ဢဝ်ပၵ်းပိူင် ပဵၼ်လၵ်းသေ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ဢၼ်မႃးမီးဝႆႉယူႇ ၼႂ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ယူႇတႂ်ႈပၵ်းပိူင် ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု သႂ်ႇၼမ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႃႈလိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း လဵၵ်ႉယႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈတၢင်း တေလႅၵ်ႈလၢႆႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶဝ်လႆႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵတ်းႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵပ်းသၢၼ်လႆႈ တင်းမိူင်း ယႂ်ႇမိူင်းလူင်သေမဝ်ႇၵႃး သၢင်ႈႁႅင်းၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်လႆႈ တင်းၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။  ၼင်ႇႁိုဝ် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၶွပ်ႇလႅၼ်သေ ၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႅီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈပၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==လွင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်း လုမ်ႈၾႃႉ==
ဢဝ်ဝႃႇတ ၵၢၼ်မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉဝႃႈၸိုင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပဵၼ် မိူင်းဢၼ်ဢမ်ႇၸပ်းၽၢႆႇ။ ပဵၼ်မိူင်း ယူႇၶိုင်ႈၵၢင်။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇလၢၵ်ႈၸၼ် ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝႆႉသတိသေ ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းသၢင်ႈ ယူႇသဝ်းမႃး။ မိူင်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉႁႃမုၼ်းမႂ်ႇ ၸမ်တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် လႆႈၵိူင်းၵွမ်ႉၸပ်းၵႂႃႇ သေၽၢႆႇၽၢႆႇပႅတ်ႈသေတႃႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတႄႉ ၶတ်းၸႂ်ၸုၵ်းယူႇၵႄႈၵၢင်ႁႂ်ႈလႆႈ။ ယၢမ်ႈမီး မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၵျိူၵ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းသေတႃႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတႄႉ ၶတ်းၸႂ်ပဵၼ် ၶူဝ်ၵၢႆႇပၼ် ႁႂ်ႈၸိူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁႃၵႂႃႇမႃးတေႃႇၵၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==မိူင်းႁႅင်းယႂ်ႇ လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ== 
လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ လူဝ်ႇဢူၺ်းၵေႃႉ မိူင်းယႂ်ႇယႂ်ႇ။ 1965 ၼၼ်ႉ ၶဝ်လူဝ်ႇႁႅင်းႁူမ်ႇလူမ်ႈမိူင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ႁူမ်ႈႁွမ်းတူၵ်းလူင်းၸွမ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ(5)မိူင်း မလေး၊ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢေႃးၸတေးလျုး၊ ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ၊ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ႁဵတ်းဢူၺ်းလီ သၢင်ႈႁႅင်း ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄမႃး။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉသေ လွင်ႈဢၼ်မလေးလႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တႅၵ်ႇဢႃႈၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵိုတ်းၵႂႃႇ။ တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႈ ထွႆဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု မုင်ႈႁၼ်ဝႃႈ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ ႁႅင်းဢီးလူင် ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလႆႈၼၼ်ႉ မီးဢမေႇရိၵၼ်ႇၵူၺ်း။ မၼ်းဢမ်ႇယၢမ်ႈၵႂႃႇယူႇ လႄႈ ဢမ်ႇမိုတ်ႈၵိုဝ်းတင်း ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ မိုတ်ႈၵိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉၵူၺ်း။&lt;br&gt;
1968 -69 တႄႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶဝ်ႈႁႃဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ ၶဝ်ႈဢိူမ်ႈၸမ်ႇၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢၼ်ႁူႉလွင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွၵ်းလၢႆး မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇၽႄဢႃႇၼႃႇၵၼ်။ မၼ်းၵႂႃႇ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ မႅၼ်ႈၽွင်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်း တိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇလႄႈ ႁၢမ်ႉၼမ်တေလႆႈငိၼ်းပိူၼ်ႈလၢတ်ႈ လွင်ႈဢမ်ႇလီဝႅတ်ႉၼၢမ်းသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ထွမ်ႇၵူၺ်း။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉ လၢတ်ႈသင်ၸွမ်း။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးၸင်ႇ ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉဢမေႇရိ ၵၼ်ႇ မီးဝႆႉ တီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းလႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေးသျုးၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈပဵၼ် မိူင်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ လႆႈသၢင်ႈႁႅင်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမႃး ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
==ၽိုၼ်ဢိင်==
{{Reflist|
&lt;ref&gt; ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းငၢၼ်၊ ၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ၼႃႈ 239-287၊ 2018 &lt;/ref&gt;
}}

[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်]]</text>
      <sha1>ah4aqaqv2gv56l3t3b1gckgjilmn4q3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126056</id>
      <parentid>126053</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T04:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saimawnkham</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>126056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166171" sha1="84pni05gc3gw41ybt18n61jju3d3r8w" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = 
| name = လီၵႂၢၼ်းယု
| native_name = {{nobold|李光耀}}
| honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|GCMG|CH|size=100%}} {{post-nominals|list=[[:en:Order of the Crown of Johor|SPMJ]] [[:en:Family Order of Laila Utama|DK]]|size=100%}}
| image = Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore Making a Toast at a State Dinner Held in His Honor, 1975.jpg&lt;!-- Consensus has determined that this photo should depict him as prime minister. Any change is heavily discouraged without a proposal on the talkpage and will be reverted. --&gt;
| caption = လီ မိူဝ်ႈ 1975
| order = 1st
| office = ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| monarch = {{ubl|[[Elizabeth II]]&lt;br /&gt;(1959–1963)|[[Putra of Perlis]]&lt;br /&gt;(1963–1965)}}
| president = {{ubl|[[Yusof Ishak]]|[[Benjamin Sheares]]|[[Devan Nair]]|[[Wee Kim Wee]]}}
| deputy = {{ubl|[[Toh Chin Chye]]|[[Goh Keng Swee]]|[[S. Rajaratnam]]|Goh Chok Tong|[[Ong Teng Cheong]]}}
| term_start = 1959 ၸုၼ်ႇ 5
| term_end = 1990 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 28
| predecessor = ''တႄႇတင်ႈလုမ်း'' &lt;br&gt;[[:en:Lim Yew Hock|လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ]] (ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ)
| successor = [[:en:Goh Chok Tong|ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ]]
| office1 = [[:en:People's Action Party|ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ပႃႇတီႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းမိူင်း]]
| 1blankname1 = ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်
| 1namedata1 = {{ubl|[[:en:Toh Chin Chye|တူဝ်ႇၶျိၼ်ႇၶျၢႆႇ]]|[[:en:Ong Teng Cheong]]}}
| term_start1 = 1957 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 20
| term_end1 = 1992 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 14
| predecessor1 = [[T. T. Rajah]]
| successor1 = Goh Chok Tong
| term_start2 = 1954 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 21
| term_end2 = 1957 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 3
| predecessor2 = ''တႄႇတင်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ''
| successor2 = T. T. Rajah
| order3 = 1st
| office3 = ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း (သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ){{!}}ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း
| 1blankname3 = ၸွမ်ၽွင်းလူင်
| 1namedata3 = [[:en:David Marshall (Singaporean politician)|တေးဝိတ်ႉမႃႇသျႄႇ]]&lt;br/&gt;လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ
| term_start3 = 1955 ဢေႇပရႄႇ 22
| term_end3 = 1959 မၢတ်ႉၶျ် 31
| predecessor3 = ''တႄႇတင်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ''
| successor3 = လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ
{{Collapsed infobox section begin|လုမ်းၽွင်းလူင်|titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed           = yes
| office4         = [[:en:Minister Mentor of Singapore|ၽူႈၼမ်းၽွင်းလူင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| prime_minister4 = [[:en:Lee Hsien Loong|လီသျႅၼ်ႇလူင်]]
| term_start4     = 2004 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 12
| term_end4       = 2011 မေႇ 20
| predecessor4    = ''တႄႇတင်ႈလုမ်း''
| successor4      = ''ယႃႉပႅတ်ႈလုမ်း''
| office5         = [[:en:Senior Minister of Singapore|ၽွင်းလူင်ထၢၼ်ႈသုင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| prime_minister5 = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
| term_start5     = 1990 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 28
| term_end5       = 2004 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 12
| predecessor5    = ရႃႇၸႃႇရတ်ႉၼမ်ႇ
| successor5      = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
{{Collapsed infobox section end}}
}}
{{Collapsed infobox section begin|လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း|titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed       = yes
| office6     = ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း [[:en:Malaysian Parliament|သၽႃးမလေးသျႃး]]&lt;br/&gt;တွၼ်ႈတႃႇ [[:en:Singapore in Malaysia|သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| term_start6 = 1963 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 2
| term_end6   = 1965 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 9&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.parlimen.gov.my/files/hindex/pdf/DR-02111963.pdf |title=PARLIAMENTARY DEBATES DEWAN RA'AYAT (HOUSE OF REPRESENTATIVES) OFFICIAL REPORT |work=[[Dewan Rakyat]] |access-date=19 August 2019 |archive-date=29 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829050606/http://www.parlimen.gov.my/files/hindex/pdf/DR-02111963.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{{Collapsed infobox section end}}
}}
| constituency_MP7 = [[:en:Tanjong Pagar Group Representation Constituency|Tanjong Pagar GRC]]
| term_start7 = 1991 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 21
| term_end7 = 2015 မၢတ်ႉၶျ် 23
| predecessor7 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| successor7 = [[:en:People's Action Party|PAP]] ၸတ်းႁဵတ်း
| majority7 = ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ: N/A (walkover)
| constituency_MP8 = [[:en:Tanjong Pagar Single Member Constituency|Tanjong Pagar SMC]]
| term_start8 = 1955 ဢေႇပရႄႇ 2
| term_end8 = 1957 ဢေႇပရႄႇ 26
| predecessor8 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| term_start9 = 1957 ၸုၼ်ႇ 29
| term_end9 = 1991 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 14
| successor9 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| majority9 = {{plainlist|
* 1955: 5,121 (66.53%)
* 1957: 3,392 (49.51%)
* 1959: 4,512 (42.08%)
* 1963: 2,780 (25.94%)
* 1968: 8,580 (88.68%)
* 1972: 6,114 (68.16%)
* 1976: 8,764 (78.06%)
* 1980: 11,175 (88.35%)
* 1984: N/A (walkover)
* 1988: 10,876 (63.20%)
}}
| birth_name = ႁႄႇရီႇလီၵႂၢၼ်းယု
| birth_date = {{birth date|df=y|1923|9|16}}
| birth_place = သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| death_date = {{death date and age|df=y|2015|3|23|1923|9|16}}
| death_place = သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| party = [[:en:People's Action Party|ပႃႇတီႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းမိူင်း]]
| spouse = {{marriage|[[:en:Kwa Geok Choo|ၵႂႃႇၵျွၵ်ႉၶျူး]]|1950|2010|end=died}}
| relatives = [[:en:Lee family (Singapore)|ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီ]]
| children = {{ubl|[[Lee Hsien Loong|လီသဵၼ်:လူင်]] (လုၵ်ႈၸၢႆး)|[[:en:Lee Wei Ling|လီဝေႇလိင်း]] (လုၵ်ႈယိင်း)|[[:en:Lee Hsien Yang|လီသဵၼ်းယၢၼ်ႇ]] (လုၵ်ႈၸၢႆး)}}
| education = {{ubl|[[Raffles College]]|[[London School of Economics]]|{{no wrap|[[Fitzwilliam College, Cambridge]]}} ([[Bachelor of Arts|BA]])}}
| signature = Lee Kuan Yew signature.svg
| footnotes = 
| resting_place = [[Mandai Crematorium and Columbarium]]
| father = [[:en:Lee Chin Koon|လီၶျိၼ်းၵူၼ်ႇ]]
| mother = [[:en:Chua Jim Neo|သျူဝ်း ျိမ်ႇၼီႇဢူဝ်ႇ]]
| module2 = {{Anchor|Chinese name}}
}}

==လီၵႂၢၼ်းယု (Lee Kuan Yew)== 
(16.9.1923 - 23.3.2015)
==သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ==
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၵုၼ် ဢၼ်ဢဝ်ပဵၼ် ၸိုဝ်ႈမိူင်းဝႆႉသေ မီးတီႈပၢႆၵုၼ်ပႅၼ် မလေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႄႇ ၵျူဝ်ႇႁူဝ်း မိူင်းမလေးသျုးလႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၵုၼ် ႁွမ်းရီႇဢေႃး ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵႂၢင်ႈ 173 လၵ်းပၼ်မူၼ်း (707.1 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ) ပၼ်ႇမူၼ်းၵူၺ်း။ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေးသျုးယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်း ပႆႇထိုင်မႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၵုၼ်မလေးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဢူဝ်ႇရင်ႇလွတ်ႉ (Orang Laut) ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵိုၵ်းမိူင်း ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။  26.1.1819 ၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်း ၸတႅမ်းၾွတ်ႉ ရႃႇၽႄႇ(လ်) (Stam ford Raffles)ၼႆၼၼ်ႉ တၢင်တူဝ် ၵုင်ႇပၼီႇဢိၼ်းတီးယိူဝ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ (East India Company) သေ ၽႅဝ်မႃး။ တႃႇတေတင်ႈ ပၢင်သဝ်းၵႃႉၶၢႆ တီႈၵုၼ်ၼၼ်ႉ လႄႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်ၵၼ်တင်း ၸူႇ(လ်)တၢၼ်ႇႁူႇၸဵင်ႇသျုး (Sultan Hus- sein Shah) မိူဝ်ႈ 6.2.1819 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၼင်လိၼ် ၸူႇ(လ်)တၢၼ်ႇ ႁူႇၸဵင်ႇသျုး ၽွင်းငမ်းဝႆႉ တေႃႇထိုင် 1824 ၼၼ်ႉသေ လႆႈပဵၼ်မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်း(ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ) ဢင်းၵိတ်ႉမႃး မိူဝ်ႈ 2.8.1824 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  တႄႇၼၼ်ႉမႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈ တႄႇၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ထႅင်ႈပၢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်း ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃႉၶၢႆမႃးယဝ်ႉ။ 1832 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈတႃႈႁိူဝ်းၵႃႉၶၢႆ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းၵႃႉၶဝ် မႃးထင်သဝ်းယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးလုမ်းဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇဝႆႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1858 ယူႇသေတႃႉ 1867 ၸင်ႇ တႄႇၶဝ်ႈၼႂ်းသၢႆမၢႆ မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၼၢင်းႁေႃၶမ်းဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈလမ်ႇလွင်ႈလူင် ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်တႂ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1869 ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ၵုၼ် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးဝႆႉမွၵ်ႈ (1)သႅၼ်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႇသွင် လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ==
ၸဵမ်မိူဝ်ႈယင်းပႆႇဝႃႈ တေပဵၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ၶွတ်ႇၽွတ်ႈသၢင်ႈႁႅင်း တပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ယူႇၼႆ ဝႆႉသတိမႅၼ်ႈယဝ်ႉ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ ၶူဝ်းၶွင်၊ ၼႃႈတီႈ ဢၼ်မီး ၼႂ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ၼႅတ်ႈသၢင်ႈငဝ်ႈၸိုင်ႈတပ်ႉၼမ်ႉၶဝ် တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပွတ်းႁွင်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵျုႇမၢၼ်ႇတိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းယေႃးရူပ်ႉလႄႈ ၼႅတ်ႈဢဝ်သၢင်းၽေႃးသိုၵ်းတင်း ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶဝ် မိူဝ်းၶိုၼ်းၵမ်းလဵဝ်လႄႈ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းယဝ်ႉ။&lt;br&gt;

ၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင် 1941 ၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇ ၶဝ်ႈတိုၵ်း မႃႇလႃႇယုယဝ်ႉ ပွႆႇမၢၵ်ႇလူင် သႂ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ တပ်ႉၼမ်ႉဢင်းၵိတ်ႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူႉလႅဝ်။ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းသေမဝ်ႇၵႃး ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၵေႃႈ ဢဝ်မိူဝ်းၶိုၼ်း မိူင်းတူၵ်းယဝ်ႉလႄႈ တိုၵ်းၵၼ်ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(6)ဝၼ်းၵူၺ်း ဢင်းၵိတ်ႉလႆႈသုမ်းပၼ် ၵျပၢၼ်ႇ။ သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ 60,000 လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈပၼ် ၸွမ်သိုၵ်း တူဝ်ႇမူဝ်ႇယူႇၵီႇ ယႃႇမႃႇသျီႇၵႃႇ (Tomoyuki Yamashita)ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 15.2.1942 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇတိၺွပ်းမီး 85,000 ။ တၢႆ ႁၢႆ ၊ဝၢတ်ႇၸဵပ်း 5,000 ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဝုၼ်ႇၸတၢၼ်ႇၶျုႇၶျီႇ (Winston Churchill) လၢတ်ႈဝႃႈ“ပဵၼ်ပိုၼ်းႁၢင်ႈႁၢႆႉလူင် ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇ ႁၢင်ႈၸႃႉႁၢင်ႈလၢႆၼႅၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵျပၢၼ်ႇ သိမ်းလႆႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ၶျူဝ်းၼၢင်ႇ (Syonan-to) ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၵုၼ်ၸၢၼ်းလႅင်းႁိူဝ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ၵျပၢၼ်ႇ သုမ်းသိုၵ်းသေ ဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉသေတႃႉ ၵျပၢၼ်ႇသိုပ်ႇဢဝ်ဝႆႉ ထႅင်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ 12.9.1945 ၼၼ်ႉၸင်ႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၽႅဝ်ၶိုၼ်း တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1946 ပဵၼ် မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉ ႁင်းၶေႃမႃး။ 1959 မီးပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း၊ မီးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉ တင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁင်းၶေႃသေ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1.9.1963 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈသုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ ဢၼ်လွတ်ႈတႂ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉမႃး။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ယၢမ်ႈ တီႈလမ်ႇလွင်ႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆလႄႈ ၵၢၼ်သိုၵ်း တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ မႃးၼၼ်ႉ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသေတႃႉ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး ၶူဝ်းၶွင်ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် သေယိူင်ႈလႄႈ ႁူမ်ႈတင်းမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းသေ သၢင်ႈမိူင်း ၸင်ႇတေၸၢင်ႈပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇသၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိူင်ႇၶမ်ႉလႆႈ ၼႆသေ ဢဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ႁူမ်ႈတင်းမလေးယႃး(Malaya)၊ သႃႇၿႃး(Sabah)၊ သရႃႇဝၵ်ႉ(Sarawak)သေ တင်ႈပဵၼ် မိူင်းတုမ်းလဵဝ် မလေးယႃး(Federation of Malaya) မိူဝ်ႈ 16.9.1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸုမ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း(PAP)မၼ်း ပဵၼ်ၸုမ်း ၶဝ်ႈၼႂ်းပၵ်းပိူင်မႃးသေ မဝ်ႇၵႃး တတ်းၶၢတ်ႇပႅတ်ႈ လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ႁူမ်ႇငမ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ဢမ်ႇႁိုင် တင်းႁၼ်ထိုင် ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး ပိူင်ႈၵၼ်မႃးတင်းၼမ်။&lt;br&gt; 
1964 July တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးပၢင်ပွႆးမူႇသလိၼ်ႇ ႁဵတ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇၽြႃး ၶဝ်လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမလေး(မူႇသလိၼ်ႇ) ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ သွင်မိုၼ်ႇႁႃႈ(25,000)သေ တိူင်ႇၵၢဝ်ႇသူးတွင်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈႁေႃးလၢတ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼႆသေ ၽိတ်းၵၼ် တင်းၶႄႇ ယူႇသဝ်းတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼၼ်ႉသေ မီးလွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်း၊ ထုပ်ႉႁႅမ်ၵၼ်လႄႈ တၢႆၵႂႃႇ (22) ၵေႃႉ။ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း (454) ၵေႃႉ။&lt;br&gt;
10.3.1965 မူႇသလိၼ်ႇတီႈ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျုး ဢဝ်မၢၵ်ႇပွမ်း မႃးႁၢင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶိုဝ်ႇ(တိူမ်း)ႁူင်းႁေႃးလူင် မႅၵ်ႉတေႃးၼႃး(MacDonald House) ၼၼ်ႉ တႅၵ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းတၢႆ(3)ၵေႃႉ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း(33)ၵေႃႉ။ ႁူင်းႁေႃးၵေႃႈ လူႉလႅဝ်လႄႈ မႅၼ်ႈၵႃႈၶၼ် 250,000 ၻေႃႇလႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈပဵၼ် မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးၼၼ်ႉဝႃႈ တေႁူမ်ႈၵၼ်သၢင်ႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၼႆသေတႃႉ မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်မႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵႃႉၶၢႆၶိုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတုမ်းလဵဝ်ၵၼ်ၶိုၼ်း တီႈသႃႇၿႃး(Sabah)၊ သရႃႇဝၵ်ႉ (Sarawak) ၼၼ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈၶၢမ်ႇႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ။ ငဝ်းလၢႆး ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁၢႆႉတေႃႇၵၼ်မႃး တိၵ်းတိၵ်းသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သွင်ၽၢႆႇ မီးလွင်ႈလၢတ်ႈ၊ လွင်ႈတႅမ်ႈ ဢမ်ႇတူၵ်းထုၵ်ႇၼိူဝ်ၵၼ်မႃးထႅင်ႈ တင်းၼမ်။&lt;br&gt; [[File:President Ronald Reagan with Prime Minister Lee Kuan Yew Nancy Reagan and Mrs Lee on The North Portico Before a State Dinner for Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore - DPLA - 3542cc47b2a38bf8890dcc697046ec18.jpg|thumb|လီႇၵႂၢၼ်းယု ဢိၵ်ႇမေးၼၢင်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး လႄႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ရီႇၵႅၼ်ႇ ဢိၵ်ႇမေးၼၢင်း၊ 8.10.1985 LLKYReaganOct85]]
7.8.1965 ၸွမ်ၽွင်းလူင်မလေး တၢၼ်ႇၵူ  ဢတူ(လ်) ရမႅၼ်ႇ(Tunku Abdul Rahman) ပၼ်တင်းႁၼ်ထိုင် ၼႂ်းသၽႃးဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီး လိူတ်ႈတူၵ်းယၢင်ယွႆႉတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် တႅပ်းတတ်း ထွၼ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်း တုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး ၼႆလႄႈ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင် ၸႂ်ၵၼ်မိူဝ်ႈ 9.8.1965။ ၽၢႆႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ လႆႈ (126) ၶႅပ်း။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ ဢမ်ႇမီးသေၶႅပ်း။ ဝၼ်းၼၼ်ႉ တႅၼ်းၽွင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇပၢၵ်ႈဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးသေ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်း ႁင်းၵူၺ်းမႃး မိူဝ်ႈ 9.8.1965။&lt;br&gt;
21.9.1965 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶဝ်ႈၸုမ်း ၸိုင်ႈမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူမ်ႈတုမ် (UN)။&lt;br&gt; 
8.8.1967 ၶဝ်ႈၸုမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ဢေးသျုး &lt;br&gt;
(ASEAN = Association of South East Asian Natioms)။ 1971 တပ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ထွႆမိူဝ်းၶိုၼ်းတင်းမူတ်း။&lt;br&gt;
==လီၵႂၢၼ်းယု (16.9.1923 - 23.3.2015)==
လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ (1959-1990) ။ ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း သၢမ်သိပ်းဢဵတ်းပီလႄႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢၼ်ၵွၼ်းမိူင်း ႁိုင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်ယုၵ်ႉဢဝ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၽၢၼ်ၵွတ်း သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းၶႅၼ်းၸႂ် သေပိူၼ်ႈမႃး မိူင်းၼိုင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မၵ်းမၼ်ႈမၼ်းပဵၼ် ဢူႈလူင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း==
လီၵႂၢၼ်းယု ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပိူင်းလႅင်းပၼ်ၸိူဝ်းလိုၼ်းလင်ၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 16.9.1923 တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁၢၵ်ႉၵႃႇ။ ၶိင်းမၼ်း(ဢူႈ ၽၢႆႇဢူႈ)ၼၼ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပၼ်မၼ်းဝႃႈ ႁႄႇရီႇ(Harry)။&lt;br&gt;
မွၼ်ႇ(Grate grandfather)မၼ်း လီပူၵ်ႉပုၼ်း(Lee Bok Boon)ၵိူတ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵႂၢၼ်းတူင်ႇ မိူဝ်ႈ1846။ ၶၢႆႉမႃး တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1863။ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်းတင်း သဵဝ်ႇႁွၼ်ႇၼိဝ် (Seow Huan Nio)ၸဝ်ႈသႅင်ႇၶၢႆၶူဝ်းၶွင်။  1882 ပွႆႇမေးၼၢင်းလႄႈလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉ ၵိုတ်းဝႆႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ မိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းၶႄႇ။ မိူဝ်းလႆႈ(2)ပီၵေႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇ တီႈမိူင်းၶႄႇ။&lt;br&gt;
ၶိင်းမၼ်း လီႁုၼ်းလျႅင် (Lee Hoon Leong) ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈ လီပူၵ်ႉပုၼ်းၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1871။ လႆႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသုၼ်ႇတူဝ် ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ၶိင်းမၼ်း ဢၼ်ဢႃႇယု(28) ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵူဝ်လႅမ်းၼိဝ် (Ko Liem Nio) ဢၼ်ဢႃႇယုလႆႈ(16)။ ၶိင်းမၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵၢတ်ႇ ၶႄတွင်း(Katong)။ လိုၼ်းမႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵုင်ႇပၼီႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး။ ၶိင်းမၼ်း မီးမေး(2)ၵေႃႉ။ မီးလုၵ်ႈ ယိင်း(5) ၵေႃႉ။ ၸၢႆး(3)ၵေႃႉ။&lt;br&gt; 
ဢူႈမၼ်း လီၶျိၼ်းၶုၼ်း (Lee Chin Koon)ပဵၼ်လုၵ်ႈ လီႁုၼ်းလျႅင် သေ ၵိူတ်ႇတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1901 ယဝ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1991 ။ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၶျွႃးၵျိမ်ၼဵဝ်း(Chua Jim Neo)ယဝ်ႉ မီးလုၵ်ႈၸၢႆး(4)ၵေႃႉ (ပႃးလီၵႂၢၼ်းယု) လႄႈ ယိင်း(1)ၵေႃႉ။ ဢူႈမၼ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း မႃးတီႈႁူင်းႁဵၼ်း ဢင်းၵိတ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။&lt;br&gt; ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ၼႆႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉသေ ပဵၼ်ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ပိူၼ်ႈလႄႈ မေႃဢွၼ်ႁူဝ်တႅပ်းတတ်းမႃးၸဵမ်လဵၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
[[File:Lee Kuan Yew Cohen.jpg|thumb|လီၵႂၢၼ်းယု (ၵၢင်) ႁူပ်ႉထူပ်း ၶုၼ်ၽွင်းၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဝီႇလျႅမ်ႇဢႅတ်ႉၸ် ၵူဝ်ႇႁႅၼ်း ၊ ပီ 2000 တဵမ်၊Lee Kuan Yew Cohen]]
==ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ လီၵႂၢၼ်းယု==
လီၵႂၢၼ်းယု တႄႇႁဵၼ်းတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်ႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ဢင်းၵိတ်ႉ တႄးလွၵ်ႉၵူးရႃႇ(Telok Kurau) တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ဢူႈမႄႈ ၵုမ်းထိင်းသေမဝ်ႇၵႃး မီးတင်းၶတ်းၸႂ်လႄႈ 1935 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸုမ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေ ပူၼ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈယဝ်ႉ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းရႃႇၽေး(လ်)(Raffles) ဢၼ်ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတင်းမိူင်း 150 ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1940 ပဵၼ်ထႅၼ်ႈပိူၼ်ႈ တင်းမိူင်းသေ လႆႈငိုၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၵျွၼ်ႇဢႅတ်ႇၻႃႇၸႅၼ်ႇ (John Anderson scholarship) တႃႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ရႃႉၾၼ်ႇ(လ်) (Raffles College)။ 1940 ပၢင်တွပ်ႇၶဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်) (Cambridge University)၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈထိၼိုင်ႈ ၼႂ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ မလေးတင်းမူတ်းသေ ပူၼ်ႉပၢင်တွပ်ႇမႃး။ မိူဝ်ႈပီ 1946-1949 ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ။ လႆႈႁဵၼ်းမႃး ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၽၢႆႇပၵ်းပိူင်။  1950 မိူဝ်းၶိုၼ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၽၢႆႇပၵ်းပိူင် ပဵၼ်ၽူႈၵႄႈသၵ်း(Lawer) တီႈလုမ်းတြုး။&lt;br&gt; 
==ၼႃႈႁိူၼ်း==
30.9.1950 လီၵႂၢၼ်းယု ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး (Kwa Geok Choo) ဢၼ်ပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵၼ်းသေ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉလဵဝ် တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သွင်ၽူဝ်မေး ၸႂ်ႉၵႂၢမ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တေႃႇၵၼ်။ 1955 မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ(32) ယဝ်ႉၸင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု တႄႇႁဵၼ်းၵႂၢမ်းၶႄႇ။ ၼႂ်းပၢၼ်ၵျပၢၼ်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵၼ်း ၵႂၢမ်းၵျပၢၼ်ႇသေ ႁဵတ်း “လၢမ်ႈ” ၵျပၢၼ်ႇ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု မီးလုၵ်ႈၸၢႆး(2)ၵေႃႉ။ လုၵ်ႈယိင်း(1)ၵေႃႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်ပဵၼ် လီသျိၼ်းလူင် (Lee Hsein Loong)သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 2004။ လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉလဵၵ်ႉ ပဵၼ် လီသျိၼ်းယၢင်ႉ (Lee Hsein Yang)။ လုၵ်ႈယိင်းပဵၼ် လီဝေလိင်(Lee Wei Ling)။ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီၵႂၢၼ်းယုၼၼ်ႉ ယိပ်းၵမ် ၼႃႈတီႈၸၼ်ႉၵၢၼ်လမ်ႇ လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉလူင် ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==လီၵႂၢၼ်းယု ၼႂ်းပၢၼ်ၵျပၢၼ်ႇ==
1942 – 1945 မိူဝ်ႈၵျပၢၼ်ႇ သိမ်းမိူင်းၶဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ထူပ်းတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၼႂ်းပၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ ႁဵၼ်းၵႂၢမ်းၵျပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(SAS=Singapore Adm- inistration Service)သေ ႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ပိၼ်ႇၶၢဝ်ႇ။ မၼ်းလႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇ ၵျပၢၼ်ႇတေသုမ်းသိုၵ်းသေ ၵျပၢၼ်ႇသမ်ႉ ဢဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တီႈယင်ႇမၼ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းဝႆႉလႄႈ  လီၵႂၢၼ်းယု ၵူဝ်လွင်ႈႁၢႆႉလူင် ပဵၼ်မႃးတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ဢၢင်ႈၸူဝ်းဢွၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းၶဝ်တင်းမူတ်း ၶၢႆႉၵႂႃႇလႅၼ်လိၼ်ၼႃႈဝၼ်းႁွင်ႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉသေတႃႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉသွႆ ဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ မႃးလၢတ်ႈဝႃႈ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ပႂ်ႉငွႆး ႁွႆးတိၼ်မၼ်းယူႇ ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၸင်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ႁဵတ်း ၵူၼ်းၶၢႆတၢင်းၵိၼ်ယွႆႈ။ ၵူၼ်းၸွႆႈတမ်းဝၢၼ်ႇတၢင်းၵိၼ် တီႈသႅင်ႇ ၶၢင်ႈတၢင်းသေ ႁုလဵင်ႉတွင်ႉ မႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ၺႃတေလႆႈႁူပ်ႉၽေး ၵျပၢၼ်ႇ။ သိုၵ်ႈၵျပၢၼ်ႇၶဝ် လႄႇႁႃသွၵ်ႈတဝ်ဢဝ်ၶႄႇ မႃးၸႅတ်ႈထၢမ်။ လီၵႂၢၼ်းယု ပႃးၼႂ်းသၢႆမၢႆၶႄႇၼၼ်ႉသေ တေႁႂ်ႈၵႂႃႇ တီႈၸႅတ်ႈထၢမ်။ မၼ်းယွၼ်းႁႂ်ႈလႆႈမိူဝ်းဢဝ် သိူဝ်ႈၽႃႈၶူဝ်းၶွင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ ၵျပၢၼ်ႇၵေႃႈ ပၼ်ၶႂၢင်ႉ။ ဢမ်ႇလႆႈၸွမ်းပိူၼ်ႈ ၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်။  ၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇႁွင်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇ ၵႂႃႇယိုဝ်းတူၵ်းပၢင်ႇလၢႆႇပႅတ်ႈ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ဢၼ်မိူဝ်းဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သေ ၽႅဝ်မႃးတူၵ်းလိုၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတဝ်ႉႁူဝ်ၶဝ်ႇ ၵူမ်ႈႁူဝ်တေႃႇသိုၵ်ႈၵျပၢၼ်ႇယဝ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇပၼ်တူပ်းၼႃႈ။&lt;br&gt;
တႄႇၼၼ်ႉမႃး မၼ်းလႄႈၵူၼ်းၼုမ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶဝ် မီးယိူင်းဢၢၼ်းမႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵျပၢၼ်ႇ၊ ဢင်းၵိတ်ႉ ႁိုဝ် တၢင်ႇၶိူဝ်း မီးသုၼ်ႇတူပ်းၼႃႈပိတ်ႉႁဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈလႆႈၽွင်းငမ်းႁင်းၵူၺ်း ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ ႁူႉမႃးထႅင်ႈဝႃႈ သိုၵ်းၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၼႆၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢႃႇၼႃႇလိူင်းၸိူင်းသေ ပၼ်တၢမ်ႇ ႁႂ်ႈၵူဝ်ႁႄၶဝ်ယူႇတႃႇသေႇ ၼၼ်ႉၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
==လီၵႂၢၼ်းယု လႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း==
သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင် ယဝ်ႉသေ မိူဝ်ႈ 1947 လႆႈသူး ၼၢင်းႁေႃၶမ်းဢင်းၵိတ်ႉ ၵမ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ။ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၼႂ်းပႃႇတီႇ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် (Labour Party) ၻေးဝိတ်ႉ ဝိတ်ႇၻီႇၶွမ်ႇ (David Widdicombe)လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၸွႆႈၶဝ်သူၼ်းတုမ်။  ပႃႇတီႇဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း သုမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1950။ မိူဝ်ႈႁဵၼ်းယူႇ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လၵ်ႉလွမ်ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် ၸဵမ်တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ၵႂႃႇႁဵၼ်းၸွမ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၽွင်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းယူႇ တီႈဢင်းၵိတ်ႉ(4)ပီၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁူမ်ႈတင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ မလေးသေ တူင်ႉၼိုင် ၽၢႆႇသူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉ လႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇဢင်းၵိတ်ႉ ထၢင်ႇထိူမ်ၼိူဝ်မၼ်း။ လွင်ႈၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် မီးၵၢင်ၸႂ် ၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈၵူၼ်း လႄႈ လွၵ်းလၢႆးၶႂ်ႈဢူမ်ဢိုၼ်ပႄႉပုၼ်ႈၵူၼ်း တၢင်ႇမိူင်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် တူဝ်ထူပ်းမႃးလႄႈ ၸႂ်ၶႂ်ႈၽိုၼ်ႉ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တိတ်းၸပ်း ၼႂ်းဢူၵ်းၼႂ်းၸႂ်မႃး။&lt;br&gt; 
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင်ၼၼ်ႉ လႆႈထူပ်းႁၼ်ဝႃႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇႁႄႉၵင်ႈၶဵၼ်ပၼ်လႆႈလႄႈ ၵျပၢၼ်ႇၸင်ႇလႆႈမႃး ပႄႉၵိၼ်ၶဝ်လႆႈ ၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု တႅပ်းတတ်းဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေႁႂ်ႈလႆႈၽွင်းငမ်း ႁင်းၵူၺ်း ၼႆမႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1950 လီၵႂၢၼ်းယု မႃးၶိုၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ႁဵတ်းၽူႈၵႄႈသၵ်း(Lawyer)။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တႄႇတူင်ႉၼိုင် ႁႂ်ႈလွတ်ႈပူၼ်ႉ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းဢွၼ်ႁူဝ် တူင်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်း ဢင်းၵိတ်ႉမႃး။ မၼ်းပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမၼ်း ႁႄႇရီႇၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဝႆႉၵိုတ်းလီၵႂၢၼ်းယု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်း။ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း ၸဵမ်လဵၵ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢင်းၵိတ်ႉ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ ႁႄႇရီႇ ၼႆတႃႇသေႇ။&lt;br&gt;
1954 ဢွၼ်ၵၼ်တင်ႈပႃႇတီႇ တူင်ႉၼိုင်တႃႇၵူၼ်းမိူင်း (People's Action Party=PAP)။ ပႃႇတီႇၼႆႉ ပဵၼ်ပႃႇတီႇၶတ်းထတ်း ပၵ်းပိူင်ႇၶွင်ႇသီႇငမ်းမိူင်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ တမ်းဝၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ May 1959 ၼၼ်ႉပႃႇတီႇ (PAP) ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈသေ လႆႈ(43)တီႈၼင်ႈ ၼႂ်းတီႈၼင်ႈ သၽႃး(51)တီႈၼၼ်ႉလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢွၼ်ႁူဝ်ပႃႇတီႇမၼ်းတင်ႈၸုမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵေႃႉထိၼိုင်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ September 1963 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃႇတီႇမၼ်းလႆႈ (37) တီႈၼင်ႈ ၼႂ်းတီႈၼင်ႈသၽႃး(51)တီႈၼၼ်ႉသေ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉပုၼ်ႈၼမ်လႄႈ  လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းတႅၼ်းၽွင်း(15)ၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် တူဝ်တႅၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈသၽႃး မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးလႄႈ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈသၽႃး တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
9.8.1965 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးသေ လွတ်ႈလႅဝ်းမႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉထႅင်ႈ။ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1972၊ 1976၊ 1980၊ 1984 ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉပုၼ်ႈတႅၵ်ႇလႅင်း မႃးတႃႇသေႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်း ၼႂ်းပႃႇတီႇတေႃႇထိုင် 1992 လႄႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေႃႇထိုင် 1990။ လႆႈၵုမ်းမိူင်းႁိုင်(31) ပီသေ သၢင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမၢၵ်ႈမီးၵတ်းယဵၼ်မႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1990 လိုဝ်ႈၵၢၼ်ပႃႇတီႇသေတႃႉ သိုပ်ႇပဵၼ် ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေႃႇထိုင် ဢႃႇယု(91)ပီသေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 23.3.2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ပၢင်ၸႃႇပၼမၼ်း ႁဵတ်းမိူဝ်ႈ 29.3.2015 ။ မိူဝ်ႈပႆႇသၢင်းၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်မိူင်း၊ ၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆ တႄႇၵႂႃႇတင်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈထႅဝ်ယႆပႆ ၼပ်ႉထိုဝ် ပဵၼ်ယိုတ်ႈပဵၼ်သၢႆ။ ၶေႃးၶူမ်ထိုင်ၸႂ် ယွၼ်ႉဢူႈလူင်မိူင်းၶဝ် သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၽၢတ်ႇယၢၼ်ၶဝ်ၵႂႃႇ။ တူဝ်မၼ်းႁၢႆၵႂႃႇသေတႃႉ ၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းလႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇႁၢႆလၢႆသေပွၵ်ႈ။&lt;br&gt;[[File:Mr. Lee Kuan Yew Mayoral reception 1965.jpg|thumb|Mr. Lee Kuan Yew Mayoral reception 1965]]
==တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၵၢၼ်သၢင်ႈမိူင်း==
1959 မိူဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ ဢႃႇယုလီၵႂၢၼ်းယု မီး(36)ၵူၺ်း။ လႆႈႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဢၼ်ဢမ်ႇငၢမ်ႇတင်းဢႃႇယုမၼ်း ၼၼ်ႉမႃးတႄႉတႄႉ။&lt;br&gt; 
September 1962 ႁဵတ်းပၢင်ထၢမ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း တေႁူမ်ႈမိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးႁိုဝ် ဢမ်ႇႁူမ်ႈ ၼႆလႄႈ ၶႅပ်းၵမ်ႉထႅမ် ၽၢႆႇႁူမ်ႈၼၼ်ႉၼမ်လႄႈ August 1963 ပူၼ်ႉဢွၵ်ႇ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး မႃးသေတႃႉ ဢမ်ႇႁၼ်မီးၽွၼ်းလီလႄႈ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၶိုၼ်း မိူဝ်ႈ 9.8.1965 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈၵူၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ“ၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပွၵ်ႈၼႆႉ ၸဵပ်းသႅပ်ႇ သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် မလေး၊ ယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် လွင်ႈ(2)ၽႅၼ်ႇလိၼ် ႁူမ်ႈၵၼ် ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ သူၸဝ်ႈၵေႃႈ တေႁူႉယူႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ်၊ ၼင်လိၼ်မိူင်း တိတ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးႁူဝ်ၸႂ်လီ ဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်၊ ႁၵ်ႉၵၼ်၊ ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းၵေႃႉၵၼ်လႄႈ ႁူမ်ႈသၢင်ႈမိူင်းၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈတႅၵ်ႇဢႃႈ ၽၢတ်ႇၵၼ်ၶိုၼ်းပႅတ်ႈ လုမ်းလုမ်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈပဵၼ် မိူင်းၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉၻိတ်ႉ ဢၼ်မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ တေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူဝ်ႈပဵၼ်သိုၵ်း တိုၵ်းတေႃးယူႇလႄႈသင် မိူဝ်ႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇယူႇလႄႈသင် ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း တေလႆႈမီးသုၼ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်သေ ႁူမ်ႈသၢင်ႈလူၺ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး မႃးယဝ်ႉ ယူႇၸွပ်ႉ(ၽ်)ၾိသျၵ်ႉ(Yusof Ishak)  ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
==ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈမိူင်း==
ယိူင်းဢၢၼ်းၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈႁင်းၵူၺ်းၼႆၵေႃႈယႃႇ တႃႇသၢင်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႂ်ႇလုၵ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တင်းၼမ်။ ၼင်လိၼ်မိူင်း ၵေႃႈလဵၵ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင် ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် ဢမ်ႇမီးသင်။ ပဵၼ်ပၢႆၵုၼ်ပႅၼ် ဢၼ်ၸပ်းတိတ်းပၢင်ႇလၢႆႇသေတႃႉ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇသမ်ႉ ၵိၼ်၊ ၸႂ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈလႄႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵိၼ်ၸႂ်ႉၼၼ်ႉၵူၺ်း ပဵၼ်တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တီႈ ၵူၼ်းလၢႆတီႈလၢႆတၢင်း လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း မႃးထင်ယူႇဝႆႉ ၸွမ်းၵၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈႁူပ်ႉပျတ်ႉသၼႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ တႂ်ႈလိၼ်(လၵ်ႉတူင်ႉၼိုင်)၊ လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းတူင်ႉတိုၼ်ႇ ယွၼ်ႉႁၢမ်းၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ၊ လွင်ႈဢမ်ႇမီးႁိူၼ်းယေး တီႈယူႇတၼ်းသဝ်း။ လွင်ႈၵူၼ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ၊ လွင်ႈၼႂ်းပႃႇတီႇမၼ်း ၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇလႄႈ သၢၼ်ၶတ်းၶိုၼ်း၊ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း တူၵ်းတႅမ်ႇ၊ ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸုတ်ႈလုတ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈႁူပ်ႉ၊ လႆႈႁၢပ်ႇ၊  လႆႈၵႄႈလိတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(7)ဝၼ်း (31.5.1969 – 6.6.1969)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၽႃသီ (မူႇသလိၼ်ႇ) ယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈမလေး လၢမ်းၶဝ်ႈမႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ထုပ်ႉႁႅမ်ၵၼ် တၢႆ(4)ၵေႃႉ။ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း(80)ၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ယုင်ႈယၢင်ႈထႅင်ႈ။ ဢဝ်လွင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ်သေ ၶပ်းၶိုင်မႃးလႄႈ လိုၼ်းလင်ၼၼ်ႉမႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(44)ပီ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈမႃးထႅင်ႈသေပွၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးသုၵ်ႉယုင်ႈ၊ ၶၢၼ်ၵႅၼ်းၼင်ႇၼၼ် လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶတ်းၸႂ် သၢင်ႈႁႂ်ႈပၢႆးမိူင်း၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃး။ လီၵႂၢၼ်းယုၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး ၶတ်းၸႂ် သၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈမေႃယူႇသဝ်း ၸွမ်းပၵ်းပိူင်။ တႄႇၸဵမ် ပႅတ်ႈယုၵ်းယၵ်း ဢမ်ႇမႅၼ်ႈတီႈ၊ ၶိုၼ်ႈထၢင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းလိူမ်ႈလႆႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈပဵၼ် မိူင်းလိူမ်ႈလႆႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသေပိူၼ်ႈ၊ မိူင်းမီးပၵ်းပိူင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉမႃးယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉ လွင်ႈမူတ်းသႂ်လႄႈ ႁၢမ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵိၼ်ပီႇၵေႇ(PK မၢၵ်ႇၾရင်ႇ)၊ ဢူမ်ပူႉ။&lt;br&gt;
ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈၼၼ်ႉ တမ်းပိူင် ပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈ တႃႇယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈသေ သင်ၸိူဝ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉ သိုပ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈယူႇၸိုင် ပၼ်တၢမ်ႇၼၵ်းၼႃလႄႈ ပဵၼ်မိူင်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈဢေႇ  သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းဢေးသျုးမႃး။ ငိုၼ်းလိူၼ် ၸွမ်ၽွင်း မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ် ငိုၼ်းလိူၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1980 ပၢႆၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ် ယုၵ်ႉထၢၼ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းပၢႆးၸၢၵ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈ။ ႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈၶွင်ပၢႆးၸၢၵ်ႈ တႄႇၸဵမ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လဵၵ်ႉတေႃႇဢၼ်ယႂ်ႇ ၵူႈယိူင်ႈသေ ၶၢႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း။ လႆႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်ၵႃႈၸၢင်ႈထုၵ်ႇ(ပေႃး) တီႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းထႅင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် ႁႅင်းၵမ်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးထႅင်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1981 ၶွတ်ႇၽွတ်ႈတင်ႈမႃး သၢႆၵၢၼ်မိၼ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်၊ တႃႈသၢင်းၽေႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပွတ်းဢွၼ်ႇၵူၺ်း လႆႈပဵၼ် တႃႈႁိူဝ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၶိုၵ်ႉၶမ်ႇလႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်လႄႇလၢဝ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလိုဝ်းလင်မႃး တႄႉတႄႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ဝႆႉၼၵ်းၼႃ ၼိူဝ်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေ သၢင်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း မၢၵ်ႈမီးမႃး။ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၵေႃႈ ပဵၼ်မိူင်းၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇသေတႃႉ ပၼ်ႁႂ်ႈမီး သုၼ်ႇလႆႈမၵ်းၶၢၼ်းၵူၺ်း။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵူႈယိူင်ႈ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ် လူတ်းလူင်းၼိုင်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(3)ပုၼ်ႈ(3%)။ ၵုၼ်ႇ ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈမႃးၼိုင်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8 ပုၼ်ႈ(8%)  တေႃႇထိုင် 1999 မႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
တင်ႈတႄႇ1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု သၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း ယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈမႃးလႆႈလႄႈ ထၢၼ်ႈယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ၸၼ်ႉသုင်မႃး။ လွင်ႈၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈၽုၵ်ႇၽင် တိုၼ်းရၢင်းၵေႃႈ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး။ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိမ်သဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းၼိမ်သဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1959 တင်ႈတႄႇ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉၶိုၼ်ႈမႃး မၼ်းဝႆႉလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ပဵၼ်လွင်ႈၼၵ်းၼႅၼ်ႈ သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉမဵၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းသေတွမ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ် မိူင်းငဝ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ။ ၸိူဝ်းၶုတ်း၊ ၸိူဝ်းၵႃႉၶၢႆၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ပၵ်းလၵ်း ဝႆႉတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးတၢင်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ ၽႄႈတိူၼ်းယူႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵုင်ႇပၼီႇ သၢင်းၽေႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ(ၸၢၵ်ႈ) ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(70) မီးဝႆႉ ၼႂ်းမိုဝ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
==လွၵ်းလၢႆးတႄႇသၢင်ႈ==
ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ယိူင်းဢၢၼ်းဢဝ် မိူင်းၽၢၼ်သေပိူၼ်ႈသုတ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းမၢၵ်ႈမီးလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆသေ တမ်းပိူင်ၽႅၼ်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေသိုပ်ႇၸုၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ် မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၵႂႃႇလႆႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တေလႆႈၵႅၼ်ႇၶႅင် ၼႆလႄႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်(5)ပီသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး။ ႁႂ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵူၼ်းၶိူဝ်းတၢတ်ႉ(ၶျ်) ဢႄး(လ်)ၿတ်ႉ ဝိၼ်ၸႅမ်မီးယတ်ႉ ( Albert Winsemius) တိုတ်ႉၸၼ် ပိူင်ၽႅၼ်သၢင်ႈမိူင်း ပၢႆးၸၢၵ်ႈယဝ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶိူင်ႈၸႂ်ႉၾႆးၾႃႉ၊ ၶိူင်ႈဢီႇရႅတ်ႉထရွၼ်းၼိၵ်ႉသေ ဝၢင်းၽႅၼ်သူင်ႇၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၸူး ၼွၵ်ႈမိူင်း။&lt;br&gt; 
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယိုၼ်းမိုဝ်းႁွင်ႉၸဝ်ႈငိုၼ်း ၶဝ်ႈမႃးၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း ၼႂ်းမိူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ၵူႈၵေႃႉ။ တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈၾဝၵူၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း မီးႁူမ်ႇလူမ်ႈ၊ ၵတ်းယဵၼ် တင်းသွင်ၽၢႆႇထႅင်ႈ။ သိုပ်ႇၶတ်းသၢင်ႈ ႁႂ်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၵူၼ်း လႄႇလၢဝ်း(Tourist)၊ ၵၢၼ်ပိၼ်ႇပၢႆႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပၼ်ႇငိုၼ်းၵႃႉၶၢႆ (Bank ယေးငိုၼ်း)၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၵုၼ်ႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးထႅင်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ငၢၼ်းမႃးသေ ၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ်ၵေႃႈ လူတ်းလူင်း။ ၼင်လိၼ်မိူင်းၵႅပ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမီး တီႈယူႇ၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း မီးတီႈထင်သဝ်းၵႃႉၶၢႆလႆႈၼၼ်ႉ သၢင်ႈႁိူၼ်း တိူၵ်ႈသုင် ဢၢၼ်ႇႁူဝ်သိပ်းၸၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉသေ   ႁႂ်ႈၶၢတ်ႇယူႇ၊ ႁႂ်ႈၽွၼ်ႇသိုဝ်ႉလႆႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ တင်းၼမ်။
1980 မႃးၸိုင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်သုၵ်ႉယုင်ႈတူၵ်းတႅမ်ႇ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢွၼ်ႁူဝ်ၶိုင်သၢင်ႈ ပဵၼ်မိူင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈသုင် ၼႂ်းၵုၼ်ဢေးသျုးဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်တၢမ်းၸပ်း ၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ထိုင်တီႈ လႆႈပဵၼ်သိူဝ်လူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မိူင်းတူၵ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵူဝ်ဝႆႉယူႇ ၼႂ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မိူင်းၼိုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==ပိင်ႇၺႃႇသၢင်ႈႁႅင်းမိူင်း==
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ၼိူဝ်လိၼ် တႂ်ႈလိၼ် ၶၼ်ထိူၵ်ႈဢွၵ်ႇသေတႃႉ ၵူၼ်းဢၼ်ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇယူႇ ၵူႈဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၶၼ်ထိူၵ်ႈ  ၵမ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႆႈယူႇ။ ၽူႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတင်းၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်သႅင်ဢေလူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ တေလႆႈပူၵ်းပွင် ၵူၼ်းမိူင်း မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ တေလႆႈပိုင်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼွၵ်ႈမိူင်း မႃးပဵၼ်ႁႅင်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသိုၵ်းႁႅင်းယႂ်ႇလူင် လွၵ်ႇပိူၼ်ႈၵူဝ်လႆႈၵေႃႈယႃႇ သင်မီးပိင်ႇၺႃႇၸိုင် ပိူၼ်ႈတေၵူမ်ႈၵွမ်းဝၢင်းၸူးမႃး ႁင်းၵူၺ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၶႄႇယူႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇတွၼ်ႈတႂ်ႈ ၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃး။ ၵြႃးသမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ  ႁွင်ႉမႃး ၽုၵ်ႇယၢင်တင်၊ ႁဵတ်းတၢင်း၊ ၶုတ်းႁွင်ႈလႄႈ ၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵြႃးၵူၼ်းၵႃႉလႄႈ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်လုမ်းတႄႉ မီးႁၢမ်ႉဢေႇၵူၺ်း။&lt;br&gt;  
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမႃးလႄႈ မီးႁူင်းႁဵၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ် လွင်ႈၵၢမ်ႇလီလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းပိုၵ်ႉၽိုၵ်းၶူး၊ မီးၸၼ်ႉၸွမ်မေႃယႃ။ မီးၵေႃးလဵၵ်ႉ(College)(2)လင်။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းသႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ ပိုတ်ႇဝႆႉ။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇလီလီ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈတေလႆႈ ပိုၵ်ႉၽိုၵ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ တႃႇသၢင်ႈမိူင်းၸွႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼမ်တႄႉတႄႉ။ ႁႃႈပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ (20%) ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ (ၿတ်ႉၵျႅတ်ႉ) လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ၽႄဝၢၵ်ႈၸႂ်ႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ။ ပၼ်ႁႅင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်း ႁႂ်ႈလူဢၢၼ်ႇ လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ။ ႁႅင်းဢၢၼ်ႇပပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးၼပ်ႉ၊ ပၢႆးသၢႆးယၼ်ႉ(ၸ်) ၼမ်သေပိူၼ်ႈ။&lt;br&gt;
လွင်ႈပူၵ်းပွင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၵၢၼ်တႃႇႁႃလဵင်ႉတွင်ႉလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ တမ်းၽႅၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး။ ဝႆႉၵႃႈၶၼ်ၶူးဝႃး ဢႃးၸၢၼ်။ ဝႆႉၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းလူင်ဝႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ပဵၼ်တီႈတေၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ တႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1970 ၵူၼ်းမီးပိင်ႇၺႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိုင်ႈပၢၵ်ႇ ႁႃႈၵေႃႉ(5%) ဢွၵ်ႇႁဵတ်း ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယုႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁႅင်းမိူင်း ႁူဝ်ႈဢွၵ်ႇ ၼႆသေ သေးလၢႆၼႅၼ်ႇ။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉဝႃႈ ငိုၼ်းလိူၼ် ဢၼ်လႆႈတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႇငၢမ်ႇ တင်းၼမ်ႉၵတ်ႉၶဝ် ၼႆသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈၶိုၼ်းတိုတ်ႉၸၼ် ပိူင်ငိုၼ်း လိူၼ်သုင်ၶိုၼ်ႈလိူဝ်ၵဝ်ႇ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1980 လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၶွမ်ႇမတီႇ(2)ဢၼ်။ ၶွမ်ႇမတီႇ ဢၼ်ႁွင်ႉၶိုၼ်း ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ ၸိူဝ်းမီးယူႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈသမ်ႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼႂ်းမိူင်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵူၼ်းဢွၵ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇ ၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမိူင်းၶိုၼ်း ၼိုင်ႈပီ (100)ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းၵြႃး မႃးႁဵၼ်းယူႇ တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ တူၵ်းလူင်းဝႃႈ မိူဝ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ တေႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶိုၼ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉ ၵမ်ႉၸွႆႈငိုၼ်းပၢႆးပိင်ႇၺႃႇသေ ၶွၼ်ႈႁႅင်း ၵူၼ်းမီးပိင်ႇၺႃႇ တႃႇသၢင်ႈမိူင်း ၸွႆႈမၼ်းၼၼ်ႉ မႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်း မီးၼမ် တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ တႃႇတေသၢင်ႈႁႅင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉလူဝ်ႇ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း မႃးၸွႆႈထႅင်ႈယူႇၼႆလႄႈ မၼ်းပၼ်သုၼ်ႇ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈသၢင်ႈမိူင်း ၸွႆႈမၼ်းမႃး။ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပၢႆးၸၢၵ်ႈ၊ ပၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈ တႄႇၵႂႃႇ ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၵူႈပၢႆးပၢႆး ဢၼ်လုၵ်ႉၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွႆႈသၢင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ  ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်မၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶူင်ႉၵၢၼ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတိူဝ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶိုတ်းၸၼ်ႉၵၢပ်ႈပၢၼ်မႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မႃးၸွႆႈသၢင်ႈၵူၺ်း။ သင်ဢမ်ႇမီး ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မႃးၸွႆႈၸိုင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေဢမ်ႇထိုင်တီႈၸိၵ်းၸွမ်မႃးလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုလၢတ်ႈ တႃႇသေႇ။&lt;br&gt;
==သၢင်ႈၸိူဝ်ႉၾၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ==
လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈလႆႈၵူၼ်းဢွၵ်းလႅတ်းၽၢႆ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းမၼ်းသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁၼ်ဝႃႈ ၸၢႆးယိင်း ဢၼ်မီးပိင်ႇၺႃႇၼင်ႇၵၼ် ၵူပ်ႉၵူႈ ၵိုၵ်းၵၼ်ၸင်ႇ တေမီးလုၵ်ႈလၢင်း  လႅတ်းၽၢႆၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းမီး ပိင်ႇၺႃႇၼင်ႇၵၼ် လူဝ်ႇလႆႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ် ၼမ်ၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၵ်းတေႃးသၢၼ်ၶတ်းမၼ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ဢူႈမႄႈဢမ်ႇမီးပိင်ႇၺႃႇၵေႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လႆႈယူႇ။ လုၵ်ႈ ႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸွႆႈထႅမ်သူင်ႇႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1960-1970 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းဢမ်ႇမေႃပိင်ႇၺႃႇ၊ လုၵ်ႈၵူၼ်းႁေႃႈလူတ်ႉ၊ လုၵ်ႈၵူႇလီႇ၊ လုၵ်ႈၵူၼ်းၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ၶိုၼ်းထတ်းသၢင်ၼႄဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢႃႇယု 12-18 ၸိူဝ်းမီးၼႂ်းသၢႆမၢႆၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်လုၵ်ႈ ဢၼ်ဢူႈမႄႈပဵၼ် ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းလႆႈသူးၵမ်ႉၸွႆႈ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ဢွၵ်ႇႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1980-1990 ၼၼ်ႉ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈ(50%) ပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်ဢူႈ ဢမ်ႇၼၼ် မႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေမီးလုၵ်ႈလၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢူႈမႄႈတင်းသွင် ဢမ်ႇၼၼ် သေၵေႃႉၵေႃႉ တေလႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
ၼႂ်းသၢႆမၢႆၵူၼ်းမိူင်း မိူဝ်ႈ1980 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၼၢင်းယိင်း ၸိူဝ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ႁႅင်းၵူၼ်းသိုပ်ႇပၢၼ်လိုၼ်း ဢေႇလူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸၢႆး ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၼၢင်းယိင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵင်းၶဝ်။ ၼၢင်းယိင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵူၼ်းၸၢႆးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇပဵင်းၶဝ် ဢမ်ႇၼၼ် တႅမ်ႇလိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
ၵူၼ်းလႆႈႁပ်ႉၶူး၊ ၵူၼ်းမေၢပိင်ႇၺႃႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်း။ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ သၢမ်ပုၼ်ႈသွင်ပုၼ်ႈ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽႄႈတိူၼ်းယၢပ်ႇ ၼႆလႄႈလီၵႂၢၼ်းယု တူင်ႉတၵ်ႉ သူၼ်းတုမ် ဝၢင်းပိူင် ႁႂ်ႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ်ၵေႃႈသမ်ႉ ၶႂ်ႈလႆႈၼၢင်းယိင်း ဢၼ်တၢင်းႁူႉလႄႈၼမ်ႉၵတ်ႉ တႅမ်ႇလိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈ 1983 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢႆးမေႃပိင်ႇၺႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(38)ၵေႃႉၵူၺ်း ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ။ ၼၢင်းယိင်းၸိူဝ်း မေႃပိင်ႇၺႃႇသေ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိူတ်ႇလုၵ်ႈၼမ်လႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု မႆႈၸႂ်တႃႇသိုပ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ပၢၼ်လိုၼ်းမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉ။&lt;br&gt; 
လွင်ႈၼၢင်းယိင်း လႆႈႁပ်ႉၶူး ဢမ်ႇတႄႇၼႃးႁိူၼ်းၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ပိုတ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းသေ ၵႄႈလိတ်ႈ။ လီၵႂၢၼ်းယု တိုၵ်းသူၼ်း ၵူၼ်းၸၢႆးမေႃပိင်ႇၺႃႇ ႁႂ်ႈမီးလုၵ်ႈၼမ်လိူဝ်(2)ၵေႃႉ။ 1984 လီၵႂၢၼ်းယု ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉၸိုင် ၵေႃႉထိသၢမ်ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေၸွႆႈပၼ် ႁႂ်ႈလႆႈယူႇႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းလူင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၶိုၼ်းမႄးတမ်းပိူင်ဝႃႈ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ မီးလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉၸိုင် တေလူတ်းၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၼိူဝ်ငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ၶဝ်ၼႆလႄႈ ၵူၼ်းၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ (3-4) ၵေႃႉၵေႃႈ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;   
ထိုင်မႃး 1997 ၵူၼ်းၸၢႆးလႆႈႁပ်ႉၶူး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(63)ၵေႃႉ (63%) ၵူပ်ႉၵူႈ ၵိုၵ်းၼၢင်းယိင်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၶူး ၼၼ်ႉမႃး ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း==
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းတႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်ၸုမ်းၵႃႉၶၢႆ၊ ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ် ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇထင်သဝ်းမႃးလႄႈ မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်း လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင် ယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁၢမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ် ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမိၼ်း(လ်)။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မီး တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ။ ၵႂၢမ်းၸႂ်ႉၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ သင်တေဝၢၵ်ႈပုၼ်ႈၸိုင် ၼႂ်းႁူဝ်ပၢၵ်ႇပုၼ်ႈၼၼ်ႉ  ဢင်းၵိတ်ႉ 36.9 ပုၼ်ႈ။ ၶႄႇလူင် 34.9 ပုၼ်ႈ။  မလေး 10.7 ပုၼ်ႈ။ တမီး(လ်) 3.3 ပုၼ်ႈလႄႈ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း 14.2 ပုၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေ မီးၵူၼ်းလၢႆၶိူဝ်း၊ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်း လၢႆယိူင်ႈ လၢႆပိူင်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ သင်ဢမ်ႇမေႃၽွင်းငမ်းၸိုင် ဝၢၼ်ႈမိူင်း တိုၼ်းတေ သုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်း တႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးၵူၼ်းလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း မႃးယူႇဝႆႉ။ မီးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆမဵဝ်းဝႆႉသေတႃႉ ဢင်းၵိတ်ႉ ပၼ်ႁႂ်ႈလိူၵ်ႈ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၽႂ်မၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း သွၼ် ဢင်းၵိတ်ႉသေ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇၽူႈမၢႆ(ၸရေး)၊ ၽူႈၸွႆႈၵၢၼ်လုမ်းဝႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ တွၼ်ႈတႃႇမလေး ပိုတ်ႇပၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈမလေး။ ဢိၼ်းတီးယိူဝ်းတႄႉ ပိုတ်ႇႁင်းၵူၺ်းၶဝ်။ ၶႄႇၵေႃႈ သၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်သေ သိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်ႈလၢတ်ႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1954 မိူဝ်ႈလီၵႂၢၼ်းယု တင်ႈပႃႇတီႇၼၼ်ႉ လၵ်းၼၢမ်းပၢႆးပိင်ႇၺႃႇပႃႇတီႇ မၼ်းတမ်းဝႆႉဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမီး(လ်) ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇ လမ်ႇလွင်ႈလူင်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1959 မိူဝ်ႈတႄႇတင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ၵႂၢမ်းၸိုင်ႈမိူင်း ပဵၼ်ၵႂၢမ်းမလေး။ တွၼ်ႈတႃႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႃႉၶၢႆ တေႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်းမလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်)ၵူၺ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆၼၼ်ႉ ႁူႉႁၼ်မႃး။ ၵႂၢမ်းသုၼ်ႇၵၢင် ဢၼ်တေၸႂ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉယၢမ်ႈၸႂ်ႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ယူႇတႂ်ႈဢင်ႈၵိတ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လိၵ်ႈလႄႈၵႂၢမ်းၸႂ်ႉ ၼႂ်းလုမ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈပဵၼ်မႃး မလေး၊ ၶႄႇ၊တမီး(လ်)၊ဢင်းၵိတ်ႉ ၼႆ(4)မဵဝ်း။&lt;br&gt;
ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈလႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်း(3)မဵဝ်း မလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႄႉတႄႉ။ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵႂၢမ်းဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်သေ တေဢွၵ်ႇၼႃႈသိုၵ်းၸိုင် တေထူပ်းၽေး ၸွမ်းၵၼ်။ ၵူၼ်းသိုၵ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ မေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶိူဝ်းၶဝ် မဵဝ်းလဵဝ်။ ၵႂၢမ်းၶႄႇၵေႃႈ ၶေႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်လႄႈ ၸႅၵ်ႇမီးဝႆႉ (7)မဵဝ်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶဝ် သွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၶႄႇလူင်(မတရိၼ်း) သေတႃႉ တီႈႁိူၼ်းသမ်ႉ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽႂ်မၼ်းၵူၺ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ် ၼင်ႇၼၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈလႅၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢင်းၵိတ်ႉမဝ်ႇၵႃး တေလႆႈမေႃ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “မိူဝ်ႈၵဝ်ၶႃႈ တိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်)၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႂႃႇ တီႈၶႄႇၶွၼ်ႈၵၼ် ၼႂ်းလၼ်ႇၻၼ်ႇ။ လႆႈႁၼ်ၶႄႇ ၵူႈဝၢၼ်ႈၵူႈမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵူႈတီႈတီႈ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်။ ထွမ်ႇသဵင်လၢတ်ႈၶဝ် ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁူႉလႆႈဝႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းလႂ်မႃးၼႆယူႇ။ မိူင်းၶႄႇ၊ ႁွင်ႇၵွင်ႇ၊ ထၢႆႇဝၢၼ်၊ မလေး၊  မေႃးရိတ်ႉသျတ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်လီဢေးလူသေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ၶႄႇ လုၵ်ႉတီႈၵုၼ်ၵြႃး မိူင်းတူၵ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶႄႇ။ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၵူၺ်း။ ၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီတႃႇၶဝ်တႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇမႅၼ်ႈ တင်းသုမ်းလူင်လၢင်ၵဝ်ၶႃႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃၵႂၢမ်းၶႄႇ(ၵႂၢမ်းပေႃႈမႄႈ) ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၵဝ်ၶႃႈၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇမႃးဝႃႈ ၵဝ်တေဢမ်ႇႁႂ်ႈၵဝ်လႄႈလုၵ်ႈလၢင်းၵဝ် မိူၼ်ၶဝ်ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉမႃးထႅင်ႈဝႃႈ ၽႂ်သေမဝ်ႇဝႃႈ မၼ်းတိုၼ်းတေလႆႈ မေႃၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢူႈမႄႈမၼ်းလီလီ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢၼ်ဝႆႉၵႃႈၶၼ် ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉၸင်ႇ တေမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇသေ တေၸၢင်ႈမီး လွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၶိုၼ်း တူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ တေမေႃၼပ်ႉယမ် ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢူႈမႄႈ တူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ၼႆ (2)ယိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈပေႃႈမႄႈၼၼ်ႉ ၵုမ်းၵမ်ၸိၼႄ သဵၼ်ႈတၢင်းပၼ်သေ ပၼ်ႁႅင်းႁတ်းငၢၼ်လူင် လတ်းပူၼ်ႉလွတ်ႈ တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဢၼ်တေလႆႈႁူပ်ႉၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1966 မိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင်မူၼ်ႉမႄး ပူၵ်းပွင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ “လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈႁူႉ ၸႃႇတိငဝ်ႈႁၢၵ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶဝ် လီလီယဝ်ႉ မေႃႁၵ်ႉပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇလီလီၸင်ႇ တေႁတ်းတေႃႇသူႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်ၶဝ် တေလႆႈႁူပ်ႉၼၼ်ႉသေ မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် တူဝ်ၵဝ်ႇမႃး။ ၶဝ်တေလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ၽႂ် ၶဝ်လုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး တေၵႂႃႇတီႈလႂ်လႄႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵႂႃႇ ၼႆၸင်ႇ ၶဝ်တေႁတ်းတႅပ်းတတ်း ႁတ်းၵႄႈလိတ်ႈပျတ်ႉသၼႃႇ ဢၼ်လႆႈ ႁူပ်ႉႁၼ်ၼၼ်ႉသေ တေၸၢင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၼိမ်သဝ်းလႆႈ၊ တေၸၢင်ႈၶိုင်သၢင်ႈ ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေးၶဝ် မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းလႆႈ၊ တေၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်း ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၼႃႈၵၢၼ်မုၵ်ႉၸုမ်း သေယိူင်ႈသေဢၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင်ဝႃႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉ ႁႂ်ႈသွၼ်ပႃး ၶႄႇလူင်၊ မလေး၊ တမီး(လ်)ၸွမ်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၶႄႇ၊ မလေး၊  တမီး(လ်)ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇသွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈ ႁၼ်ၽိတ်းၵၼ်လႄႈ ငူပ်ႉငိပၼ်။  မလေးလႄႈၵြႃး ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်သေတႃႉ ႁၢမ်ႉၼမ်သမ်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁၼ်လီ ၼိူဝ်လွင်ႈဢဝ်လိၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉပဵၼ် သုၼ်ႇၵၢင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်လုမ်း ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးၸုမ်းၽၢႆႇၵႃႉၶၢႆ ဢၼ်ပဵၼ်ၶႄႇႁၢမ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၶႄႇလႄႈ ႁႂ်ႈယုၵ်ႉလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းသုင်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႆသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းသေ 1.10.1966 မၵ်းမၼ်ႈ လိၵ်ႈတင်း(4)မဵဝ်း ပဵၼ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်း မႃးယူႇယဝ်ႉ။ October 1966 လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၼႄၵၢင်ၸႂ်တေႃႇမၼ်းထႅင်ႈ။&lt;br&gt;
ၶႄႇႁၢမ်ႉၼမ် သူင်မိုတ်ႈလွၵ်းလၢႆးပိူင်ၵဝ်ႇသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်ယႂ်ႇ။&lt;br&gt; 
လွင်ႈဢမ်ႇဢဝ်လိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းၼၼ်ႉ ၶႄႇၶဝ်သၢၼ်ၶတ်း လီၵႂၢၼ်းယုတႄႉတႄႉ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းတေႃႇမၼ်း လၢႆပွၵ်ႈၵေႃႈယႃႇ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ တူဝ်မၼ်းပဵၼ်ၶႄႇၵေႃႈယႃႇ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶႄႇၵူၺ်း။ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ် ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတင်းမူတ်းလႄႈ တေလႆႈၸုၵ်းၽၢႆႇ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽွင်ႈ ၼႆသေ ဢမ်ႇၸွမ်းၸႂ်ၶႄႇၶိူဝ်းလဵဝ်။&lt;br&gt;
ယွၼ်ႉႁႂ်ႈႁဵၼ်း ဢင်းၵိတ်ႉ၊ မလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်)လႄႈ ပဵၼ်ႁၢပ်ႇၼၵ်းလူင် တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁူႉယူႇသေတႃႉ ႁၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မေႃၵႂၢမ်းမဵဝ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ ယေးငိုၼ်း(ၽၢၼ်ႇ) ၼႂ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(200)ပၢႆလႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇလႄႈ  ဢမ်ႇၸၢင်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈသေယိူင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၸိူဝ်းသူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ် ႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇသႄႉသွမ်းဝႃႈ ၵူၼ်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းယွင်ႇမဝ်း ငိုၼ်းၶမ်း ၼႆထႅင်ႈ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်လိူၵ်ႈတၢင်ႇၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ်လႄႈ ႁႂ်ႈၶဝ်သွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼႆ ၶဝ်ႁဵတ်းၵႅင်ႈဢမ်ႇႁူႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ႁႂ်ႈလႆႈၵၢၼ်ငၢႆႈၼႆသေ သူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ် ႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉယူႇ။&lt;br&gt; 
ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ႁူႉဝႃႈ ၵူၼ်းႁပ်ႉၶူးၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇ ႁႃၵၢၼ်ယၢပ်ႇ။ ဢၼ်လႆႈၶူး တီႈၸၼ်ႉၸွမ်သွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ လႆႈၵၢၼ်ငၢႆႈ။ သိုပ်ႇႁဵၼ်း တၢင်ႇမိူင်းထႅင်ႈၵေႃႈ ငၢႆႈၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု မႄးပိူင်သွၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၢၼ်ယၢၼ် ဢၼ်သွၼ်ၽၢႆႇၶႄႇၵူၺ်းၼၼ်ႉလႄႈ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉတႄႉ။&lt;br&gt;
ၶူးသွၼ်ၶႄႇ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼၢၼ်ယၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈၸၼ်ႉၶူးလူင် (ၻွၵ်ႇၻိူဝ်ႇ) တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇမႃးၵေႃႈ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉၵႂၢမ်းၶႄႇ သွၼ်ၵၼ်မႃး လႄႈ ဢမ်ႇပေႃးမေႃၶေႃႈၸႂ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု မႄးဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင်မႂ်ႇဝႃႈ ၸဵမ်ၶူးတင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶႄႇ တင်းမူတ်း ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈ ၼႆသေ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်းႁဵၼ်း ၼင်ႇပိူင်မႂ်ႇတင်းမူတ်း။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈၶႄႇၵႂၢမ်းၶႄႇ ၸူဝ်းၵၼ်သူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု သူင်ႇလုၵ်ႈမၼ်း ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇသေ ၽိုၵ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပၼ် တီႈႁိူၼ်း။&lt;br&gt;
ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၾိင်ႈထုင်း မိူင်းတူၵ်း ဢူမ်ဢိုၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းမႃးထႅင်ႈ။ မၼ်းသွၼ်ႇဝႃႈ ၵိုင်ႇလီသိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းလၢၵ်ႇလၢႆး မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ်တင်း မိူင်းတူၵ်းၼၼ်ႉဝႆႉယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵျပၢၼ်ႇ ႁပ်ႉဢဝ်လွင်ႈ ဢေႃးၸႃႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၸိုမ်းၶဝ်ႈသေတႃႉ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ် သိုပ်ႇသိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၶဝ်ယူႇၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီယိူင်ႈဢဝ်တႄႉတႄႉ ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ မိူဝ်ႈၵျပၢၼ်ႇ ႁဵတ်းလႆႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵေႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ယွၼ်ႉၼၼ် လိူၵ်ႈဢဝ်ႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇ ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (9)ႁူင်းႁဵၼ်းသေ တႄႇၵၢၼ်မႃး။ ႁႂ်ႈလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လိၵ်ႈထိၼိုင်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသေ သွၼ်ႁဵၼ်းမႃးလႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး မီးလွင်ႈၶႅပ်ႉလႅပ်ႈ ထိုင်တီႈမႃးယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လွင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈမေႃၵႂၢမ်း လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ် ဢမ်ႇႁဵတ်းဢမ်ႇလႆႈလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းမၢႆမီႈသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လီၵႂၢၼ်းယု ယိူင်းဢၢၼ်းဝႃႈ ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ႁႂ်ႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈၵႂႃႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ယွၼ်ႉလီၵႂၢၼ်းယု ၶတ်းၸႂ်လႄႈ လွင်ႈဢဝ်ဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းသုၼ်ႇၵၢင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ 1980 ၼၼ်ႉၸိုင် လႆႈထိုင်တီႈယိူင်းဢၢၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸုမ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းလူင်(2)ၵေႃႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၽွမ်ႉၸွမ်း လွင်ႈသွၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ပိုၼ်ႉတီႈသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇယၢဝ်းသေ သပ်းလႅင်းပၼ်ၶိုၼ်း ႁႂ်ႈၽွမ်ႉၸွမ်းမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပၵ်းပိူင်ဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတင်းမိူင်း ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉဢမ်ႇလႆႈ ၼႆသေ တမ်းပိူင် ဢဝ်လိၵ်ႈၶႄႇပဵၼ်လိၵ်ႈ ထိသွင်မႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ တႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမၼ်းမႃး တႄႉတႄႉ။&lt;br&gt;  
ၸွမ်းၼင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းလူဝ်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၸင်ႈမၼ်း ၽဵင်ႇၵၼ်။ ဢဝ်ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ၶူဝ်းၶွင်ၵူႈပွတ်းတွၼ်ႈ မႃးႁူမ်ႈပဵၼ် ၸႂ်သဵၼ်ႈလဵဝ်ၵၼ်သၢင်ႈၸင်ႇ တေပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႄမႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
==ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းမူတ်းသႂ်==
1959 လီၵႂၢၼ်းယု ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉၵေႃႈ တႄႇလၢင်ႉ တင်းၵျၢင်ႉၵမ် ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၼ်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမူတ်းသႂ်မႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႆႉလႆႈငိၼ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မိူင်းၼႂ်းဢေးသျုး တင်းၼမ် လေႃးၽယႂ်ႇ၊ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ၊ ဢၵျၢင်ႉလူႉၼႆလႄႈ မိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈဝႆႉ တႄႉတႄႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းဝႃႈ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ တဵၵ်းတဵင်ယူႇၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ် ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် မူၺ်ႇမူၺ်ႉၽၢၼ်ႇတႃႇငိုၼ်းတွင်းၵူ ၼ်းမိူင်းဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်။&lt;br&gt; 
ဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင်ယဝ်ႉ မၼ်းလႆႈၵႂႃႇႁူပ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶႄႇ တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း တႃႇတိုၵ်းပႅတ်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶႄႇ ၸိူဝ်းၵိၼ်သူလၢပ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ တီႈတၢႆႇပေႇ(ငဝ်ႈဝဵင်းထၢႆႇဝၼ်ႇ)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၶၼ်ငိုၼ်းလူတ်းလူင်းလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ယႂ်ႇလူင်ဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်။ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼင်ႇၼၼ် ဢီးသူၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၵႂႃႇၵေႃႈ မီးၼမ်။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ၶႂ်ႈယိူင်ႈဢဝ် လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် ၸုၼ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်၊ ၶၢမ်ႇယၢပ်ႇ တႃႇၵူၼ်းၼမ်လႄႈ ငိူင်ႉဝႄႈၵၢၼ်ႁၼ်သုၼ်ႇတူဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လိၼ်ႇယူႇႁူၵ်ႉ(1956 -1959)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈမႃး။ ၽွင်းလူင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ တေတိုၵ်းပႅတ်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၼႆသေ ဢဝ်ငိုၼ်း တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၻေႃႇလႃႇ။&lt;br&gt; 
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမၼ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုၸင်ႇ တႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ် လၢင်ႉပႅတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
June 1959 မိူဝ်ႈပၢင်ၶၢမ်ႇသိတ်ႉၸႃႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ႁွင်ႈႁေႃးလူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်မိၵ်ႈမၢႆ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၼႆသေ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လီၵႂၢၼ်းယုၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်းၶၢဝ် တင်းမူတ်းသေ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ၶၢမ်ႇသိတ်ႉၸႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမၼ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸုမ်းပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် ၶတ်းထတ်း လွင်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ယူႇၼႂ်းလုမ်း မီးၶိူင်ႈလူမ်းယဵၼ်၊ လွင်ႈၶီႇလူတ်ႉ လုၵ်ႉမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ သူင်ႇၶဝ်ႈမိူင်းမႃး၊ လွင်ႈမီးယိၼ်ႉပေႃႉၵွပ်ႉ(ၽ်)၊ လွင်ႈသူင်ၵိၼ်ၿီႇယႃႇ၊ လွင်ႈၽူႈမၢၵ်ႈ ပဵၼ်ႁႅင်းၵမ်ႉလင်ဝႆႉ၊ လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု လူင်းႁူင်းႁဵၼ်း ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်)မႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လီၵႂၢၼ်းယုလႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်းမၼ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈ လိင်ႉလႅၼ်ငိုၼ်းတွင်းဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈလႄႈဢမ်ႇ ၸၢင်ႈႁဵတ်းတၢင်းၽိတ်းသႂ်ႇၶဝ်။&lt;br&gt;
ၼႂ်းၸုမ်းၽွင်းလူင်မၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လိူဝ်သေၵေႃႉလဵဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းလႆႈ ႁပ်ႉၶူးမႃးတင်းမူတ်း။ မေးၼၢင်းၶဝ်ႁၢမ်ႉၼမ်ၵေႃႈ မီးၵၢၼ် မီးငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၼမ်ဝႆႉယူႇ ၽႂ်မၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇပႂ်ႉၵိၼ် ငိုၼ်းၽူဝ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ မဵဝ်းလဵဝ်လႄႈ တႃႇဝႃႈဢၵျၢင်ႉတေလူႉ ယွၼ်ႉငိုၼ်းတွင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။&lt;br&gt;
1930 လီၵႂၢၼ်းယု ယႃႉလူႇပၵ်းပိူင် 1937 ဢၼ်ပဵၼ်ပၵ်းပိူင်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉပႅတ်ႈသေ ၶိုၼ်းတမ်းပိူင် ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်လိူဝ်ၵဝ်ႇ မႃးထႅင်ႈ။ ၵူၼ်းၸွပ်ႇၸႅတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ မီးဢႃႇၼႃႇတိၺွပ်း၊ ၸႅတ်ႈထတ်းသၢႆမၢႆငိုၼ်း ၼႂ်းယေးငိုၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းႁၼ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆ ၼၼ်ႉထႅင်ႈ။ ၸိသင်ႇလုမ်းတြုး ႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇ ၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ ၼၵ်းၼၵ်းၼႃၼႃထႅင်ႈ။ သင်ဝႃႈ မီးလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆၸိုင် တင်ႈတႄႇ ၸၼ်ႉၸွမ်ၽွင်းလူင် လူင်းၵႂႃႇ မီးသုၼ်ႇၸႅတ်ႈထၢမ်လႆႈ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈ 1971 ပလိၵ်ႈၵုမ်းတၢင်း ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ တီႈၸဝ်ႈၵႃး ၼိုင်ႈလမ်း(5-10)ၻေႃႇလႃႇလႄႈ ထူၵ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်(250)ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် တီႈႁွင်ႈ ၵၢၼ်ၶွၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ။ ၵူၼ်းယူႇလင် ၵမ်ႉၸွႆႈ ၸိူဝ်းလၵ်ႉဢဝ် ၵုၼ်ႇႁၢမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမိူင်းတႄႇၵႂႃႇ ၵူႈယိူင်ႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တမ်းဝႆႉသေ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈသေ လၵ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ၼွၵ်ႈပၵ်းပိူင် တင်းမူတ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု ပၼ်တၢမ်ႇၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1960-1980 ၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီး ၽွင်းလူင် ဢၼ်လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ ယွၼ်ႉၵိၼ်သူးလၢပ်ႈယူႇ။ ၽွင်းလူင်ႁွင်ႈၵၢၼ် သၢင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁူမ်ႈ ၵၢၼ် လီၵႂၢၼ်းယုမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ1950။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းၵုမ်းပၢႆးၸၢၵ်ႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် မလေးသျုး။ လိုၼ်းမႃး ယုၵ်ႉမၼ်းပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းသင်ႇ(MD) သၢႆၵၢၼ်မိၼ်မလေး။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈသိုဝ်ႉႁိူဝ်းမိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းထႅင်ႈၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် လႅပ်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈသေ ယူႇၽၢႆႇလင် ၵမ်ႉဝႆႉၼႆလႄႈ ပူတ်းၸၼ်ႉၵၢၼ်မၼ်းပႅတ်ႈ။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽွင်းလူင်မႃးၶိုၼ်း။ 1975 တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် လႄႈ လုၵ်ႈလၢင်းၼၢင်းမေး ၵႂႃႇလႄႇ ဢိၼ်ၻူဝ်ႇၼီးသျုးၼၼ်ႉ ၽူႈႁပ်ႉမဝ်သၢင်ႈႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ် ဢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈသၢင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶၢမ်ႇသဵင်ႈပၼ်ၸရိပ်ႈတင်းမူတ်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ်  ႁပ်ႉဢဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် မွၵ်ႈ(5)သႅၼ် တီႈၽူႈႁပ်ႉမဝ်ၼၼ်ႉထႅင်ႈၼႆလႄႈ ထတ်းႁၼ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆသေ တၢင်ႇ လုမ်းတြုး။ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ(4)ပီ။ တၢင်ႇလိၵ်ႈယွၼ်း ႁႂ်ႈဢဵတ်းလူလႄႈ လူတ်းလူင်းပၼ် ႁႂ်ႈတူၵ်း(18)လိူၼ် ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ၽွင်းလူင် တေႇဝမ်ႇၶျိင်ႇ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1981-1982 ၼၼ်ႉ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈမႃး (8) သႅၼ်ၼႆသေ လႆႈၶိုၼ်ႈလုမ်းတြုး။ မၼ်းယွၼ်း ထူပ်းၵေႃႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇထူပ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ၸူဝ်ႈပႆႇတတ်းသိၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇထူပ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႈၼႂ်းၼၼ်ႉ ဝၼ်းၼိုင်ႈ လိၵ်ႈၽွင်းလူင် သူင်ႇၸူးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးတီႈ လီၵႂၢၼ်းယု လႄႈ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ&lt;br&gt;
ၸွမ်ၽွင်းလူင်တီႈၶႃႈ
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး(2) ဝူင်ႈၼၼ်ႉ  ၵဝ်ၶႃႈတုၵ်ႉၶၸႂ်ၼႅၼ်ႇသေ ၸႂ်တူၵ်းတႄႉတႄႉ။ လွင်ႈပဵၼ်မႃးၼႆႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈ တႅပ်းတတ်း တႃႇတေႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းယဝ်ႉၶႃႈ။ ယူႇတီႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးၵုင်ႇမုၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ႁူႉၵႃႈ ၵဝ်ၶႃႈတေလႆႈႁပ်ႉဢဝ် တၢင်းၽိတ်း ဢၼ်ၼၵ်းၼႃသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶၼ်ၶၼ်ဝႆးဝႆးၸင်ႇ တေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၶႃႈယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ဢူၺ်းလီမီးသိတ်ႉၸႃႇ &lt;br&gt;
တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ&lt;br&gt;
ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 15.12.1986 လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇသူင်ႇမႃႇသႃႇ။ ၵႂႃႉႁူပ်ႉ လုၵ်ႈမေးမၼ်း။ မေးၼၢင်းမၼ်းၼၼ်ႉ  လၢတ်ႈဝႃႈ ၽူဝ်မၼ်းၼၢင်း ႁဵတ်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃး တင်းၸူဝ်ႈတင်းၸၢတ်ႈလႄႈ ၶႂ်ႈသိုပ်ႇဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ၼၼ်ႉၵႂႃႇ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸႅတ်ႈ တၢင်းၽိတ်းၵူၼ်းတၢႆသေ ၽႃႇၸၵ်းတူၺ်း။ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပႃး ၼႂ်းသၢႆမၢႆတၢႆၵႂႃႇယူဝ်းယူဝ်းၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။ တီႈတႄႉၵေႃႈ တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ၵိၼ်ယႃသေ ၶႃႈတူဝ်မၼ်းတၢႆၵႂႃႇ။ ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်း ၽၢႆႇၶတ်းထတ်းၶဝ် ယွၼ်းႁႂ်ႈတင်ႈၸုမ်းထတ်းသၢင် ၸႅတ်ႈထၢမ်ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ပၼ်ၶႂၢင်ႉ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းထတ်းၸႅတ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈမေး တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ဢမ်ႇႁတ်းၼႄၼႃႈယဝ်ႉသေ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းၶိုၼ်းသေပွၵ်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt; 
1989 မၵ်းမၼ်ႈငိုၼ်း တၢမ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇ ၻေႃႇလႃႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိုင်ႈမိုၼ်ႇ ထိုင် ၼိုင်ႈသႅၼ်။ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ တဵၵ်းတဵင် ပၼ်တၢမ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼိူဝ်ၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ၸင်ႇလႆႈ ၸၢႆႇႁၢႆၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1997 သၢႆမၢႆမိူင်း ၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပႃးၼႂ်းသၢႆမၢႆ မိူင်းမီးၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းဢေးသျုး။ ဢၼ်တၢမ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူင်းမႃးၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇ၊ ၶႄႇ။ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ ထိ(7) ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းပေႃးၵုမ်ႇထူၼ်ႈ။ March 1985 တီႈပၢင်ၵုမ် တမ်းဝၢင်းငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ(ၿတ်ႉၵျႅတ်ႉ) ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ထဵင်ၵၼ် လွင်ႈပိူင်ငိုၼ်းလိူၼ်။ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸုမ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ထတ်းသၢင်ဝႃႈ ငိုၼ်းလိူၼ်လီၵႂၢၼ်းယု ၻေႃႇလႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(29,000)ၼၼ်ႉ သင်တေတႅၵ်ႈတင်း ငိုၼ်းလိူၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်မလေး လႆႈ(10,000)ၵူၺ်းၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ်ၼႅၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးတေဝႃႈၼၼ် မႃးၵူဝ်ႉ(ၸ်) ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၾိလိပ်ႉပိၼ်း(ၸ်) ဢဝ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းၻေႃႇလႃႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (1,000)ၵူၺ်း။ ၸွမ်ၸိုင်ႈမလေး ဢၼ်လႆႈဢုပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း(150)လၢၼ်ႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းၻေႃႇလႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(2,500)ၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ၸိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မၢၵ်ႈမီးလိူဝ်ၵဝ်ၶႃႈတႄႉတႄႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုးၼၼ်ႉ လိုဝ်ႈၵၢၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇယူႇလႆႈ တီႈႁိူၼ်း ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ထႅင်ႈယူႇ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မလေးသျုးၵေႃႈ လႆႈလိၼ်(ဢမ်ႇၼၼ်)ႁိူၼ်းလၢႆလၢႆ။ ႁိူၼ်းဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈယူႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိူၼ်းၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ႁိူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်းလိူဝ်” ၼႆယဝ်ႉ။
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈငိုၼ်းလိူၼ် ၽွင်းလူင်ပၼ်ၵူႈပီ။ ႁဵတ်းၼၼ်ၸင်ႇ ငိုၼ်းလိူၼ်ၶဝ် တေဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်တင်း ငိုၼ်းၶဝ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈၵုင်ႇပၼီႇသုၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈမီး ၼႆယဝ်ႉ။ 1978 ၻွၵ်ႇတိူဝ်ႇတူဝ်ႇၼီၵၼ် ႁဵတ်းၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ယူႇတီႈယေးငိုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလူင်မိူင်းၶႄႇ။ ၼိုင်ႈပီ လႆႈငိုၼ်းလိူၼ် (950,000)။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ မႃးၸွႆႈလႄႈ ၶၢမ်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ မႃးၸွႆႈၵၢၼ် ဢၼ်လႆႈငိုၼ်းလိူၼ် သၢမ်ပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ ငိုၼ်းလိူၼ် ၵဝ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းသေ ၸွႆႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယုၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းပၵ်းပိူင်။ မၼ်းဢမ်ႇႁႂ်ႈၽႂ်လႆႈယူႇ ၼိူဝ်ပၵ်းပိူင်။ ပဵၼ်ၽွင်းလူင်၊ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႈယႃႇ တိုၼ်းတေ လႆႈၶၢမ်ႇပၵ်းပိူင်တႅပ်းတတ်းၵူၺ်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်မၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႅၼ်ႇၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈလီလႆႈဢၢမ်း။&lt;br&gt;
==လွင်ႈမူတ်းသႂ်==
1967 မိူဝ်ႈလီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇ လႆႈႁၼ်ၼႂ်းႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ မီးၵွၵ်းထူမ်ႇဝႆႉတင်းၼမ်။ ယွၼ်ႉၶဝ်ၵႆႉ ၶင်ႇၶီႈၶၢၵ်ႇ၊ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးလႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶႄႇၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၵ်ႉၸႂ်ႉၵွၵ်းထူမ်ႇယူႇ။ 1978 တဵင်ႇသျွင်ႇၾဵင်ႇ မႃးမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ တမ်းဝႆႉပၼ် ၵွၵ်းထူမ်ႇသေတႃႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႉ။ လႅပ်ႈႁူႉဝႃႈ ၶႄႇမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵွၵ်းထူမ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈ 1960 ပၢႆမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု တူင်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈထူမ်ႇ ၼမ်ႉလၢႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေႃႇထိုင် 1980 ပၢႆၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီးၸဝ်ႈၵႃး ၸိူဝ်ႈပိုတ်ႇႁူးလႅင်းၵႃးသေ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးတူၵ်းၼိူဝ်တၢင်းယူႇ။&lt;br&gt;
လွင်ႈဝႃႈ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်မၢၵ်ႇႁူၵ်ႈ(ပွတ်ႇမႅင်း)ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈသွၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်း။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လွင်ႈသူင်ယၢမ်ႈ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉႁၢႆၵႂႃႇ။ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ “ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၸပ်းယိၼ်ႉမၼ်း ဝႆႉယူႇၵေႃႈယႃႇ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇလီၸိုင် တိုၼ်းတေလႆႈပႅတ်ႈ။ တေလႆႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပႅတ်ႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈဢမ်ႇလီ ဢၼ်မီးမႃးၸဵမ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ” ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈသၢင်ႈ ႁႂ်ႈမိူင်းမၼ်း မူတ်းသႂ် ၶဵဝ်ႁိူဝ်ႈ ၵတ်းယဵၼ်ဝႆႉယူတႃႇသေႇသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် ဢူဝ်ႇဢေးၸိတ်ႉ(Oasis) ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျုး။ တေၸၢင်ႈမီးၵူၼ်းၵႃႉ ၽူႈမၢၵ်ႈယႂ်ႇလူင်လႄႈ ၽူႈလႄႇလၢဝ်း ၶဝ် ၶဝ်ႈမိူင်းမႃးလႄႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် တီႈသိူဝ်းသႃႇလႄႈ တီႈပိူၼ်ႈၶွႆယိူင်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ လုၵ်ႉၼႂ်းသုမ်ႉသေ ၶၢႆႉၽႅဝ်ဝႆႉယူႇသဝ်း ၼိူဝ်ႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ်သုင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈယႃႇ ယင်းပႆႇပႅတ်ႈလႆႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵဝ်ႇၶဝ်။ တိုၵ်ႉသႅၼ်ႇလၢတ်ႈ ဢူၼ်ဢၢၼ်တေႃႇၵၼ်ယူႇ။ တိုၵ်ႉၶၢႆၶူဝ်းၶွင် ႁိမ်းၽင်ႇတၢင်းယူႇ။ ၸဝ်ႈၵႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလၵ်းပိူင် ၵႃႈၵႃးၼင်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလႄႈ ၶႂ်ႈယွၼ်းၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ၵမ်ႉၸႂ်။ ၸွမ်းတၢင်းၵေႃႈ ၶႂ်ႈၵိုတ်း တီႈလႂ်ၵိုတ်း။ ၶႂ်ႈႁေႃႈၽင်ႇလႂ်ႁေႃႈသေ ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်သေဢိတ်း။&lt;br&gt;
1971 မီးၼႃႈၵၢၼ် ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းလႆႈယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈယိပ်းၵမ် ပၵ်းပိူင်ၼိူဝ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃး။ ၸဝ်ႈတၢင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁဵတ်းမၢႆၾၢင်ၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၶၢႆၼိူဝ်တၢင်း။ ႁဵတ်းပၼ် တီႈၶဝ်တေလႆႈၵႂႃႇၶၢႆ။ သၢင်ႈပၼ်လွတ်ႇၼမ်ႉ၊ ႁွင်ႈၵွၵ်ႇ၊ ဝႆႉပၼ်ၵူၺ်ယုၵ်းယၵ်းသေ ႁဵတ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်မိူင်းဢမ်ႇဝူၺ်ႇဢမ်ႇႁင်ႈ။ 1980 ၼၼ်ႉ တမ်းပၼ်တီႈ ၸဝ်ႈတၢင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉ လႆႈတီႈၶၢႆၵႂႃႇတင်းမူတ်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈမိုဝ်ႉႁုင်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ လႄႈ မီးၵူၼ်းတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်း မႃးၵိၼ်ၵိုၼ်းဢိုၵ်ႉဢိုၵ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပဵၼ်သထေးႁူဝ်လၢၼ်ႉၵႂႃႇလႄႈ ၶီႇၵႃး ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၶၼ်လူင်သေမႃးၶၢႆ။&lt;br&gt; 
ၸဝ်ႈၵႃး ၸိူဝ်ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်ၵေႃႈ ပၼ်တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်း။ ၶပ်းၶိုင်ပၼ် ႁႂ်ႈမီးလူတ်ႉထႅဝ်တေႃႉသူင်ႇ ၵူႈတီႈတင်းမိူင်း။ 1964 တိုၵ်ႉမီးဝူဝ်း လႄႇ ၸွမ်းတၢင်းၵၢင်ဝဵင်းယူႇ။ 1965 ၸမ်သဵင်ႈမႃးၸင်ႇ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇႁႂ်ႈ ဝူဝ်းၶဝ်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ထိုင်တီႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
တႃႇႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်ႉၶၢႆႉႁိူၼ်းတိူၵ်ႈလူင် ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး(3,000)ပၢႆၼၼ်ႉသေ ၶုတ်းႁွင်ႈၼမ်ႉလၢႆႇတႂ်ႈလိၼ်ဝႆႉ တင်းမိူင်း။ ပိုတ်ႇၵၢတ်ႇမႂ်ႇ ပၼ်ၸဝ်ႈတင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်း လႆႈၵႂႃႇၶၢႆ။ ၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ မူၵဝ်ႈမိုၼ်ႇ(90,000) ဢၼ်ပွႆႇလဵင်ႉဝႆႉ ၼႂ်းၼႃး 8,000 လွၵ်း။ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈၼွင်ပႃ။ ဢဝ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း ၸွမ်းထုင်ႉၸွမ်းၼႃး ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇပွၵ်ႉမႂ်ႇ။ ဢၼ်ယၢပ်ႇ သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၶၢႆႉၸဝ်ႈၼႃး။ ဢဝ်ၵူၼ်းမူၼ်ႈသိူဝ်းမႃး ၼႂ်းၵူမ်ႇၼႂ်းဢုင် ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇ တီႈႁိူၼ်းဢုတ်ႇ၊ တၢင်းၵဵင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမေႃ ယူႇလႄႈ လၢတ်ႈဝႃႈ ယႃႉလူႉၾဝၶဝ်ၼႆသေ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်း ပႃႇတီႇလီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ထႅင်ႈ လူးၵွၼ်ႇ။&lt;br&gt;
တႃႇတေႁဵတ်းႁၢတ်ႇသၢႆး တီႈႁူၺ်ႈၵႃႇလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈသိုဝ်ႉသၢႆးတီႈ ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုးမႃးထူမ်။ ယၢမ်းလဵဝ် တီႈၼၼ်ႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းလႄႇလၢဝ်းၶဝ် ၼွၼ်းဢွမ်ႇလႅတ်ႇ။ 1987 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးၼင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ တင်းမူတ်း ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉဝူၺ်ႇႁင်ႈ ႁၢႆယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ လူမ်းဝူၺ်ႇႁင်ႈ ႁၢႆထႅင်ႈ။ လွင်ႈၽုၼ်ႇမုၵ်ႉၽူင်ႉတၼ်၊ ၵႂၼ်းၾႆးၺူဝ်းမဵၼ်ယူႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း တင်းၼႅၼ်ႈၼႃမၼ်း။ လႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း ႁႅင်းၵွၼ်ႈ ၵႂၼ်း ၵူၼ်ႈလူတ်ႉၵႃး။ လႆႈမၵ်းၶၢၼ်း ႁူင်းၵၢၼ် ဢၼ်ၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈလူင်ပၼ်ႇ။&lt;br&gt;
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈႁၢမ်ႈလွင်ႈဢူၼ်ၵဝ်းမေႃးမႄးထႅင်ႈ။ လွင်ႈပိုတ်ႇသဵင် ဢွမ်လူမ်းလင်၊ ပိုတ်ႇထီးဝီးလင်၊ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸၢၵ်ႈၶႂၢၵ်ႈသဵင်တႄႇၵႂႃႇ လွင်ႈၸုတ်ႇမူၵ်ႇတႅၵ်ႇ မိူဝ်ႈပွႆးပီမႂ်ႇၶႄႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႈပႅတ်ႈတင်းမူတ်း။ ဢမ်ႇၸုတ်ႇမူၵ်ႇတႅၵ်ႇယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈမႆႈၸႂ်ၾႆးတေမႆႈယွၼ်ႉသေ မဝ်ႇၵႃႈ လွင်ႈတေလႆႈသိုဝ်ႉ ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်မႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉလႄႈ လွင်ႈငိုၼ်းၼႂ်းမိူင်း တေလႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း ယွၼ်ႉမူၵ်ႇတႅၵ်ႇၵေႃႈ လူတ်းယွမ်း။ သၢင်ႈႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ် သုင်သၢဝ်းၸၼ်ႉ ပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈယူႇယဝ်ႉလႄႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီလႅၵ်ႈလၢႆႈ ယဝ်ႉၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု ၸင်ႇႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ ပီႁိုင်မႃးၵေႃႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵႂႃႇ တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1970 ႁၢမ်ႈတတ်းပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶၢႆလႅၼ်းယႃႈ။ ႁၢမ်ႈတတ်းလွင်ႈ လုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း၊ ၼိူဝ်လူတ်ႉ၊ ၼိူဝ်လူတ်ႉၾႆး။ မၵ်းမၼ်ႈ ဝၼ်းဢမ်ႇလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈဝူင်ႈ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် 1957 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၵူၼ်းလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈလႄႈ ၼိုင်ႈဝၼ်းသဵင်ႈ(20)လႅၼ်း။ ႁဵတ်းပၢင်ႁႃသဵင် သၢမ်ပၢင်ယဝ်ႉၵေႃႈ သဵင်မၼ်း ဢမ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉလႄႈ တိုတ်းလႅၼ်းယႃႈပႅတ်ႈ။ ဢမ်ႇပၼ်ၽႂ်လုတ်ႇ လႅၼ်းယႃႈ ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်း။ ႁၢမ်ႈတတ်းပႃး လွင်ႈၵိၼ်ပီႇၵေႇ (P K မၢၵ်ႇၾရင်ႇ)။ လွင်ႈၵိၼ်ပီႇၵေႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝူၺ်ႇႁင်ႈ သေမဝ်ႇၵႃး မိူဝ်ႈၶၢႆးထူမ်ႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၸပ်းတိတ်းပိူၼ်ႈ။ ၸၢင်ႈၶမ်ၸွမ်းႁွင်ႈ ၸွမ်းလွတ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတၼ်ဢိုတ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇ January 1992 ၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႈတတ်း ၵိၼ်ပီႇၵေႇတင်းမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼႂ်းဝဵင်းၵူႈတီႈ ႁဵတ်းႁွင်ႈၵွၵ်ႇၼမ်ႉလၢႆႇ ႁႂ်ႈလႆလူင်းလီလီ။ ဢမ်ႇပၼ်ႁႂ်ႈမီး ၼမ်ႉယိုင်ႈၼမ်ႉၶင်ႇ ၼိူဝ်တၢင်း။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈယုၵ်းယၵ်းၶမ်လႄႈ ႁွင်ႈတၼ်။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈမီး မႅင်းမူၼ်းတွမ်။ ႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ် ႁိုင်ပီၼိုင်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လိူမ်ႈလႆႇမူတ်းၵဵင်ႈမႃးတႄႉတႄႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==သၢင်ႈမိူင်း ၶဵဝ်ၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်==
တွၼ်ႈတႃႇ တေဢဝ်မိူင်းၸၼ်ႉထိသၢမ် ပဵၼ်မႃးၸၼ်ႉထိၼိုင်ႈလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု သၢင်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းသူၼ်ဢူးယိၼ်ႇ။ ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ ၵူႈပွၵ်ႉၵူႈတီႈ ၵူႈတၢင်းၽႄ။ ပိုတ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်။  တူၼ်ႈတႅမ်ႇ၊ တူၼ်ႈယုမ်း၊ တူၼ်ႈသုင်၊ တူၼ်ႈထၢၼ်၊ တူၼ်ႈဢုၼ် ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈ ပွၵ်ႉၵူၼ်းၽၢၼ် ပွၵ်ႉၵူၼ်းမီး ၽုၵ်ႇၵူႈတီႈ ၵူႈပွၵ်ႉ။&lt;br&gt; 
တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈသွၼ်လွင်ႈ မေႃၽုၵ်ႇ မေႃႇၵုမ်းသိမ်း တူၼ်ႈမွၵ်ႇ။ တင်ႈတႄႇ 1971 ၼၼ်ႉမႃး မၵ်းမၼ်ႈဝူင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇၿိူဝ်ႇ ပဵၼ်ဝၼ်းၽုၵ်ႇတူၼ်ႈၼႆသေ တင်းတႄႇဢဝ်ၽွင်းလူင်လႄႈ ၵူၼ်းတင်းမိူင်း ႁႂ်ႈၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ။ သင်ႇဢဝ်ၸိူ ဝ်ႉမွၵ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈသွင်ႁဵင် (2,000) မဵဝ်း မႃးၽုၵ်ႇတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶဵဝ်ၵတ်းယဵၼ် သဵင်ႈၼမ်သေတႃႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသိူဝ်းၸႂ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇသေးလၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၵူၺ်းၵႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉလႆႈမူၼ်ႉမႄး တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီ ၼၼ်ႉထႅင်ႈယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လတ်းၶၢမ်ႈပႃႇယိူဝ်ႈ ဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ၊ ႁၵ်းၵၢၼ်ႉပႅတ်ႈ မွၵ်ႇႁၢင်ႈလီ၊ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိုတ်းလႅင်၊ ၵိုတ်းလူတ်ႉၶိူင်ႈ ဢိင်ဝႆႉၸွမ်း တူၼ်ႈမွၵ်ႇ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ။ လႆႈတမ်းပိူင်ပၼ်တၢမ်ႇသေ ယူတ်းယႃတင်းယၢမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ။&lt;br&gt;
==တပ်ႉသိုၵ်း==
ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၺ်းၵိုတ်းဝႆႉ တပ်ႉဢၼ်ၽူႈမီးၸၼ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၵွၼ်းဝႆႉ တပ်ႉလိၼ်(2)တပ်ႉၵူၺ်း။ တွၼ်ႈတႃႇတေ ၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ တပ်ႉ(2)လုၵ်ႈၵူၺ်းဢေႇၼႅၼ်ႇ ၼႆသေ လႆႈတႄႇသၢင်ႈႁႅင်းမႃး။ ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ၶဵၼ်ဢၼ်လႆႈၵူဝ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵူဝ်မလေးၶဝ်ႈတိုၵ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
October 1971 တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁုပ်ႈသိမ်းမိူဝ်းၶိုၼ်း။ ႁႂ်ႈမီး တပ်ႉဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉသိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢေႃးၸတေးလျုး လႄႈ ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵူၺ်း။ March 1976 တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းတင်းမူတ်း။ တပ်ႉၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ ပဵၼ်တပ်ႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်း ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းပိူၼ်ႈလႄႈ မိူဝ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1989။&lt;br&gt;
တႃႇပူၵ်းတင်ႈ တပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈတင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)။ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်မူႇသလိၼ်ႇ ယူႇသဝ်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇမလေးသျုး၊ ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး၊ ၿရူႇၼၢႆး(လ်)ၶဝ်သမ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်လီ လွင်ႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေးမႃးၸွႆႈ။ &lt;br&gt; 
ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉသိုၵ်းၵႅတ်ႇၶႄဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) (IDF= Israel Defense Forces) ႁပ်ႉဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွႆႈထႅမ် တႃႇသၢင်ႈတပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼင်ႇ ပိူင်သၢင်ႈတပ်ႉ(IDF)ၶဝ်ၼၼ်ႉသေ  ႁွင်ႉဢဝ် ၶူးၽိုၵ်းသိုၵ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶဝ် မိူဝ်းပိုၵ်ႉၽိုၵ်းပၼ် တီႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)။ လွၵ်းလၢႆးၽိုၵ်းသိုၵ်းၵေႃႈ တမ်းပိူင်ၼင်ႇဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)ယဝ်ႉသေ လွင်ႈဝႃႈ ၸၢႆးၵူႈၵေႃႉ ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ယိူင်ႈဢဝ်ပိူင်ဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) မႃးယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ  သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ယင်းတိုၵ်ႉ ၵပ်းသၢၼ်ဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)ယူႇသေ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်သိုဝ်ႉ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) ၼမ်သေပိူၼ်ႈ မိူင်းၼိုင်ႈယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼင်လိၼ်မိူင်းၵႅပ်ႈလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႃႇတေတိုၵ်းတေႃးၵႅတ်ႇၶႄ လႆႈလီလီသေတႃႉ တႃႇထွႆဢွၵ်ႇလႄႈ တႃႇႁူမ်ႈႁွမ်းၶိုၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ ၵူၼ်းမိူင်းမီး ဢေႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၼိူဝ် ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းဝႆႉတႄႉတႄႉ။ တပ်ႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးသိုၵ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်တႃႇသေႇ ဢေႇသေတႃႉ သိုၵ်းၵႅမ် ဢၼ်တူဝ်ႈတၼ်းၸွႆႈတိုၵ်းလႆႈၼၼ်ႉ မီးတင်းၼမ်။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈတႄႇဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၸၢႆး မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢႃႇယု (18 )ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၵူႈၵေႃႉ  ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေ သၢင်ႈႁႅင်း ၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းမႃး။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီး တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်းလႄႈ ယင်းပႆႇပူၼ်ႉ တၢမ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ၶဝ်ၸိူဝ်းတီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၶဝ်ဢမ်ႇပဵၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းတေၸုတ်ႈလုတ်ႈၼႆၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးသၢၵ်ႈသေႇ တၢင်ႇၼႄ ၸင်ႇတေဢမ်ႇလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း။&lt;br&gt;
ၼၢင်းယိင်း ဢမ်ႇပႃးၼႂ်းၶေႃႈပူင်ဝႃႈ ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေတႃႉ ၼႂ်းတပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်းမီးဝႆႉ တင်းၼမ်။ တင်ႈတႄႇ 1989 ၼၼ်ႉမႃး ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼႃးၵၢၼ် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တႃႇၵူၼ်းၸၢႆးၼၼ်ႉ တႄႇတမ်းဝၢင်းမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈၼၢင်းယိင်းၶဝ်ႈႁၢပ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==တႃႇႁႂ်ႈမိူင်းဢွၼ်ႇ ၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈ==
လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ  “ဝၢၼ်ႈမိူင်းလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ တႃႇတေလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၼႂ်းႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁႅင်းဢေႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁႃဢူၺ်းၵေႃႉ ဢူၺ်းသႄႈ ၼမ်လႆႈၵႃႈႁိုဝ် လီၵႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တေလႆႈၵုမ်းၵမ် လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းမၼ်ႈၵိုမ်းၵႂႃႇ ၶၢဝ်းႁိုင်ထႅင်ႈ။ လွၵ်းလၢႆး ၵပ်းသိုပ်ႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းၼၼ်ႉ တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ယွၼ်ႉၸမ်ၸႂ်ၵၼ်လႄႈ သုၼ်ႇတူဝ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ်။  ပဵၼ်လွင်ႈ ႁႂ်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈသေ သိုပ်ႇသိမ်းပႅင်း တင်းမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်းလႆႈယူႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt; 
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းဢေႇ။ ဢၼ်လီထၢင်ႇၶိုၵ်ႉ ဢမ်ႇမီးသင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၸုၵ်းမၼ်ႈသေ ဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်လႆႈယူႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉလႄႈ ပဵၼ်တီႈပိူၼ်ႈႁၼ်လီဝႆႉယူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ် မိူင်းမီးတင်းတိုဝ်းတေႃႇပိူၼ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉသေ ၵေႃႈသၢင်ႈမိူင်းမၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈပဵၼ် မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ႁိူဝ်ႈပိူင်းဝႆႉယူႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ  ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈ ၼႂ်းပွတ်းတွၼ်ႈ ၼင်လိၼ် တီႈမိူင်းမၼ်းမီး ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် ၽွၼ်းလီပႃး တႃႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းထႅင်ႈ။ မီးသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ ႁႂ်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၵေႃႈ မီးၽွၼ်းလီသေ ႁႂ်ႈငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်း မီးၽွၼ်းလီမႃး ၼင်ႇၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈတႄႇတႄႉ တႃႇႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၸုၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဝူၼ်ႉယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ မၼ်းႁၼ်ဝႃႈ  ၼင်လိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵႅပ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွၵ်းဢူၼ်ႈလူင်ၶဝ်ဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တေၸၢင်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉ။  ပဵၼ်ဝႆႉငဝ်းလၢႆး ပႃလူင်တေၵိၼ်ပႃဢွၼ်ႇ။ ပႃၶီးဢွၼ်ႇ တူဝ်ၼိုင်ႈ ႁိပ်ႇဝႆယူႇႉၵႄႈၵၢင် ပႃၸၢတ်ႇလႄႈပႃမုင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ငဝ်းလၢႆးမိူင်းမၼ်း ပဵၼ်ၵုင်ႈလႅင်ဢွၼ်ႇ မီးၵွင်ႉၼၼ်ႉမႃး။ ၽႂ်မႃးၵိၼ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈၽၢႆႇၼႂ်းမိူင်း မၼ်ႈၵိုမ်းသေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈမိူင်းႁႅင်းလူင် ႁတ်းမႃးပႄႉၵိၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်ႈပၵ်းပိူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ မၼ်းတိုၼ်းၵႅၼ်ႇၶႅင်။ ၼႂ်းၵႄႈ ဢၼ်ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး လွၵ်ႇငိုတ်ႈယူႇၼၼ်ႉသေ ႁတ်းပၼ်တၢမ်ႇတၢႆ ၵူၼ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ၼီးသျုး(2)ၵေႃႉ ဢၼ်မႃးၽိတ်း ပိူင်ႈပၵ်းပိူင် မိူင်းမၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵူဝ် လွင်ႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ မိပ်ႇငႅၼ်းသေ ပၼ်တၢမ်ႇၶွၼ်ႉ တီႈမၢႆႇၵႄႇၾေး(လ်) ယွၼ်ႉမႃးယႃႉပၵ်းပိူင်မိူင်း ထႅင်ႈ။ ၼႂ်းမိူင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်ၼႃႈလဵၵ်ႉၼႃႈယႂ်ႇဝႃႈ။ ဢဝ်ပၵ်းပိူင် ပဵၼ်လၵ်းသေ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ဢၼ်မႃးမီးဝႆႉယူႇ ၼႂ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ယူႇတႂ်ႈပၵ်းပိူင် ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု သႂ်ႇၼမ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႃႈလိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း လဵၵ်ႉယႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈတၢင်း တေလႅၵ်ႈလၢႆႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶဝ်လႆႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵတ်းႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵပ်းသၢၼ်လႆႈ တင်းမိူင်း ယႂ်ႇမိူင်းလူင်သေမဝ်ႇၵႃး သၢင်ႈႁႅင်းၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်လႆႈ တင်းၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။  ၼင်ႇႁိုဝ် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၶွပ်ႇလႅၼ်သေ ၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႅီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈပၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==လွင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်း လုမ်ႈၾႃႉ==
ဢဝ်ဝႃႇတ ၵၢၼ်မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉဝႃႈၸိုင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပဵၼ် မိူင်းဢၼ်ဢမ်ႇၸပ်းၽၢႆႇ။ ပဵၼ်မိူင်း ယူႇၶိုင်ႈၵၢင်။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇလၢၵ်ႈၸၼ် ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝႆႉသတိသေ ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းသၢင်ႈ ယူႇသဝ်းမႃး။ မိူင်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉႁႃမုၼ်းမႂ်ႇ ၸမ်တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် လႆႈၵိူင်းၵွမ်ႉၸပ်းၵႂႃႇ သေၽၢႆႇၽၢႆႇပႅတ်ႈသေတႃႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတႄႉ ၶတ်းၸႂ်ၸုၵ်းယူႇၵႄႈၵၢင်ႁႂ်ႈလႆႈ။ ယၢမ်ႈမီး မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၵျိူၵ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းသေတႃႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတႄႉ ၶတ်းၸႂ်ပဵၼ် ၶူဝ်ၵၢႆႇပၼ် ႁႂ်ႈၸိူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁႃၵႂႃႇမႃးတေႃႇၵၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==မိူင်းႁႅင်းယႂ်ႇ လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ== 
လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ လူဝ်ႇဢူၺ်းၵေႃႉ မိူင်းယႂ်ႇယႂ်ႇ။ 1965 ၼၼ်ႉ ၶဝ်လူဝ်ႇႁႅင်းႁူမ်ႇလူမ်ႈမိူင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ႁူမ်ႈႁွမ်းတူၵ်းလူင်းၸွမ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ(5)မိူင်း မလေး၊ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢေႃးၸတေးလျုး၊ ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ၊ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ႁဵတ်းဢူၺ်းလီ သၢင်ႈႁႅင်း ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄမႃး။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉသေ လွင်ႈဢၼ်မလေးလႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တႅၵ်ႇဢႃႈၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵိုတ်းၵႂႃႇ။ တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႈ ထွႆဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု မုင်ႈႁၼ်ဝႃႈ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ ႁႅင်းဢီးလူင် ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလႆႈၼၼ်ႉ မီးဢမေႇရိၵၼ်ႇၵူၺ်း။ မၼ်းဢမ်ႇယၢမ်ႈၵႂႃႇယူႇ လႄႈ ဢမ်ႇမိုတ်ႈၵိုဝ်းတင်း ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ မိုတ်ႈၵိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉၵူၺ်း။&lt;br&gt;
1968 -69 တႄႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶဝ်ႈႁႃဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ ၶဝ်ႈဢိူမ်ႈၸမ်ႇၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢၼ်ႁူႉလွင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွၵ်းလၢႆး မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇၽႄဢႃႇၼႃႇၵၼ်။ မၼ်းၵႂႃႇ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ မႅၼ်ႈၽွင်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်း တိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇလႄႈ ႁၢမ်ႉၼမ်တေလႆႈငိၼ်းပိူၼ်ႈလၢတ်ႈ လွင်ႈဢမ်ႇလီဝႅတ်ႉၼၢမ်းသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ထွမ်ႇၵူၺ်း။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉ လၢတ်ႈသင်ၸွမ်း။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးၸင်ႇ ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉဢမေႇရိ ၵၼ်ႇ မီးဝႆႉ တီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းလႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေးသျုးၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈပဵၼ် မိူင်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ လႆႈသၢင်ႈႁႅင်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမႃး ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
==ၽိုၼ်ဢိင်==
{{Reflist|
&lt;ref&gt; ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းငၢၼ်၊ ၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ၼႃႈ 239-287၊ 2018 &lt;/ref&gt;
}}

[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်]]</text>
      <sha1>84pni05gc3gw41ybt18n61jju3d3r8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126058</id>
      <parentid>126056</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T04:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saimawnkham</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <comment>ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉၶေႃႈမုၼ်း</comment>
      <origin>126058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166458" sha1="l0q1n3pvm4xg3jjg7expf6p9ultd6lu" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = 
| name = လီၵႂၢၼ်းယု
| native_name = {{nobold|李光耀}}
| honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|GCMG|CH|size=100%}} {{post-nominals|list=[[:en:Order of the Crown of Johor|SPMJ]] [[:en:Family Order of Laila Utama|DK]]|size=100%}}
| image = Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore Making a Toast at a State Dinner Held in His Honor, 1975.jpg&lt;!-- Consensus has determined that this photo should depict him as prime minister. Any change is heavily discouraged without a proposal on the talkpage and will be reverted. --&gt;
| caption = လီ မိူဝ်ႈ 1975
| order = 1st
| office = ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| monarch = {{ubl|[[Elizabeth II]]&lt;br /&gt;(1959–1963)|[[Putra of Perlis]]&lt;br /&gt;(1963–1965)}}
| president = {{ubl|[[Yusof Ishak]]|[[Benjamin Sheares]]|[[Devan Nair]]|[[Wee Kim Wee]]}}
| deputy = {{ubl|[[Toh Chin Chye]]|[[Goh Keng Swee]]|[[S. Rajaratnam]]|ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ|[[Ong Teng Cheong]]}}
| term_start = 1959 ၸုၼ်ႇ 5
| term_end = 1990 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 28
| predecessor = ''တႄႇတင်ႈလုမ်း'' &lt;br&gt;[[:en:Lim Yew Hock|လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ]] (ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ)
| successor = [[:en:Goh Chok Tong|ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ]]
| office1 = [[:en:People's Action Party|ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ပႃႇတီႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းမိူင်း]]
| 1blankname1 = ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်
| 1namedata1 = {{ubl|[[:en:Toh Chin Chye|တူဝ်ႇၶျိၼ်ႇၶျၢႆႇ]]|[[:en:Ong Teng Cheong|ဢွင်ႇတႅင်ႇၶျွင်ႇ]]}}
| term_start1 = 1957 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 20
| term_end1 = 1992 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 14
| predecessor1 = [[:en:T. T. Rajah|ထီ.ထီ.ရႃႇၸႃႇ]]
| successor1 = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
| term_start2 = 1954 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 21
| term_end2 = 1957 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 3
| predecessor2 = ''တႄႇတင်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ''
| successor2 = T. T. Rajah
| order3 = 1st
| office3 = ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း (သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ){{!}}ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း
| 1blankname3 = ၸွမ်ၽွင်းလူင်
| 1namedata3 = [[:en:David Marshall (Singaporean politician)|တေးဝိတ်ႉမႃႇသျႄႇ]]&lt;br/&gt;လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ
| term_start3 = 1955 ဢေႇပရႄႇ 22
| term_end3 = 1959 မၢတ်ႉၶျ် 31
| predecessor3 = ''တႄႇတင်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ''
| successor3 = လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ
{{Collapsed infobox section begin|လုမ်းၽွင်းလူင်|titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed           = yes
| office4         = [[:en:Minister Mentor of Singapore|ၽူႈၼမ်းၽွင်းလူင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| prime_minister4 = [[:en:Lee Hsien Loong|လီသျႅၼ်ႇလူင်]]
| term_start4     = 2004 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 12
| term_end4       = 2011 မေႇ 20
| predecessor4    = ''တႄႇတင်ႈလုမ်း''
| successor4      = ''ယႃႉပႅတ်ႈလုမ်း''
| office5         = [[:en:Senior Minister of Singapore|ၽွင်းလူင်ထၢၼ်ႈသုင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| prime_minister5 = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
| term_start5     = 1990 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 28
| term_end5       = 2004 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 12
| predecessor5    = ရႃႇၸႃႇရတ်ႉၼမ်ႇ
| successor5      = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
{{Collapsed infobox section end}}
}}
{{Collapsed infobox section begin|လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း|titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed       = yes
| office6     = ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း [[:en:Malaysian Parliament|သၽႃးမလေးသျႃး]]&lt;br/&gt;တွၼ်ႈတႃႇ [[:en:Singapore in Malaysia|သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| term_start6 = 1963 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 2
| term_end6   = 1965 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 9&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.parlimen.gov.my/files/hindex/pdf/DR-02111963.pdf |title=PARLIAMENTARY DEBATES DEWAN RA'AYAT (HOUSE OF REPRESENTATIVES) OFFICIAL REPORT |work=[[Dewan Rakyat]] |access-date=19 August 2019 |archive-date=29 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829050606/http://www.parlimen.gov.my/files/hindex/pdf/DR-02111963.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{{Collapsed infobox section end}}
}}
| constituency_MP7 = [[:en:Tanjong Pagar Group Representation Constituency|Tanjong Pagar GRC]]
| term_start7 = 1991 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 21
| term_end7 = 2015 မၢတ်ႉၶျ် 23
| predecessor7 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| successor7 = [[:en:People's Action Party|PAP]] ၸတ်းႁဵတ်း
| majority7 = ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ: N/A (walkover)
| constituency_MP8 = [[:en:Tanjong Pagar Single Member Constituency|Tanjong Pagar SMC]]
| term_start8 = 1955 ဢေႇပရႄႇ 2
| term_end8 = 1957 ဢေႇပရႄႇ 26
| predecessor8 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| term_start9 = 1957 ၸုၼ်ႇ 29
| term_end9 = 1991 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 14
| successor9 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| majority9 = {{plainlist|
* 1955: 5,121 (66.53%)
* 1957: 3,392 (49.51%)
* 1959: 4,512 (42.08%)
* 1963: 2,780 (25.94%)
* 1968: 8,580 (88.68%)
* 1972: 6,114 (68.16%)
* 1976: 8,764 (78.06%)
* 1980: 11,175 (88.35%)
* 1984: N/A (walkover)
* 1988: 10,876 (63.20%)
}}
| birth_name = ႁႄႇရီႇလီၵႂၢၼ်းယု
| birth_date = {{birth date|df=y|1923|9|16}}
| birth_place = သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| death_date = {{death date and age|df=y|2015|3|23|1923|9|16}}
| death_place = သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| party = [[:en:People's Action Party|ပႃႇတီႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းမိူင်း]]
| spouse = {{marriage|[[:en:Kwa Geok Choo|ၵႂႃႇၵျွၵ်ႉၶျူး]]|1950|2010|end=died}}
| relatives = [[:en:Lee family (Singapore)|ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီ]]
| children = {{ubl|[[:en:Lee Hsien Loong|လီသဵၼ်းလူင်]] (လုၵ်ႈၸၢႆး)|[[:en:Lee Wei Ling|လီဝေႇလိင်း]] (လုၵ်ႈယိင်း)|[[:en:Lee Hsien Yang|လီသဵၼ်းယၢၼ်ႇ]] (လုၵ်ႈၸၢႆး)}}
| education = {{ubl|[[:en:Raffles College|Raffles College]]|[[:en:London School of Economics|London School of Economics]]|{{no wrap|[[:en:Fitzwilliam College, Cambridge|Fitzwilliam College, Cambridge]]}} ([[:en:Bachelor of Arts|BA]])}}
| signature = Lee Kuan Yew signature.svg
| footnotes = 
| resting_place = [[:en:Mandai Crematorium and Columbarium|Mandai Crematorium and Columbarium]]
| father = [[:en:Lee Chin Koon|လီၶျိၼ်းၵူၼ်ႇ]]
| mother = [[:en:Chua Jim Neo|သျူဝ်းၵျိမ်ႇၼီႇဢူဝ်ႇ]]
| module2 = {{Anchor|Chinese name}}
}}

==လီၵႂၢၼ်းယု (Lee Kuan Yew)== 
(16.9.1923 - 23.3.2015)
==သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ==
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၵုၼ် ဢၼ်ဢဝ်ပဵၼ် ၸိုဝ်ႈမိူင်းဝႆႉသေ မီးတီႈပၢႆၵုၼ်ပႅၼ် မလေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႄႇ ၵျူဝ်ႇႁူဝ်း မိူင်းမလေးသျုးလႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၵုၼ် ႁွမ်းရီႇဢေႃး ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵႂၢင်ႈ 173 လၵ်းပၼ်မူၼ်း (707.1 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ) ပၼ်ႇမူၼ်းၵူၺ်း။ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေးသျုးယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်း ပႆႇထိုင်မႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၵုၼ်မလေးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဢူဝ်ႇရင်ႇလွတ်ႉ (Orang Laut) ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵိုၵ်းမိူင်း ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။  26.1.1819 ၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်း ၸတႅမ်းၾွတ်ႉ ရႃႇၽႄႇ(လ်) (Stam ford Raffles)ၼႆၼၼ်ႉ တၢင်တူဝ် ၵုင်ႇပၼီႇဢိၼ်းတီးယိူဝ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ (East India Company) သေ ၽႅဝ်မႃး။ တႃႇတေတင်ႈ ပၢင်သဝ်းၵႃႉၶၢႆ တီႈၵုၼ်ၼၼ်ႉ လႄႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်ၵၼ်တင်း ၸူႇ(လ်)တၢၼ်ႇႁူႇၸဵင်ႇသျုး (Sultan Hus- sein Shah) မိူဝ်ႈ 6.2.1819 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၼင်လိၼ် ၸူႇ(လ်)တၢၼ်ႇ ႁူႇၸဵင်ႇသျုး ၽွင်းငမ်းဝႆႉ တေႃႇထိုင် 1824 ၼၼ်ႉသေ လႆႈပဵၼ်မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်း(ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ) ဢင်းၵိတ်ႉမႃး မိူဝ်ႈ 2.8.1824 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  တႄႇၼၼ်ႉမႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈ တႄႇၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ထႅင်ႈပၢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်း ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃႉၶၢႆမႃးယဝ်ႉ။ 1832 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈတႃႈႁိူဝ်းၵႃႉၶၢႆ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းၵႃႉၶဝ် မႃးထင်သဝ်းယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးလုမ်းဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇဝႆႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1858 ယူႇသေတႃႉ 1867 ၸင်ႇ တႄႇၶဝ်ႈၼႂ်းသၢႆမၢႆ မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၼၢင်းႁေႃၶမ်းဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈလမ်ႇလွင်ႈလူင် ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်တႂ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1869 ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ၵုၼ် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးဝႆႉမွၵ်ႈ (1)သႅၼ်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႇသွင် လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ==
ၸဵမ်မိူဝ်ႈယင်းပႆႇဝႃႈ တေပဵၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ၶွတ်ႇၽွတ်ႈသၢင်ႈႁႅင်း တပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ယူႇၼႆ ဝႆႉသတိမႅၼ်ႈယဝ်ႉ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ ၶူဝ်းၶွင်၊ ၼႃႈတီႈ ဢၼ်မီး ၼႂ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ၼႅတ်ႈသၢင်ႈငဝ်ႈၸိုင်ႈတပ်ႉၼမ်ႉၶဝ် တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပွတ်းႁွင်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵျုႇမၢၼ်ႇတိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းယေႃးရူပ်ႉလႄႈ ၼႅတ်ႈဢဝ်သၢင်းၽေႃးသိုၵ်းတင်း ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶဝ် မိူဝ်းၶိုၼ်းၵမ်းလဵဝ်လႄႈ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းယဝ်ႉ။&lt;br&gt;

ၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင် 1941 ၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇ ၶဝ်ႈတိုၵ်း မႃႇလႃႇယုယဝ်ႉ ပွႆႇမၢၵ်ႇလူင် သႂ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ တပ်ႉၼမ်ႉဢင်းၵိတ်ႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူႉလႅဝ်။ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းသေမဝ်ႇၵႃး ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၵေႃႈ ဢဝ်မိူဝ်းၶိုၼ်း မိူင်းတူၵ်းယဝ်ႉလႄႈ တိုၵ်းၵၼ်ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(6)ဝၼ်းၵူၺ်း ဢင်းၵိတ်ႉလႆႈသုမ်းပၼ် ၵျပၢၼ်ႇ။ သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ 60,000 လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈပၼ် ၸွမ်သိုၵ်း တူဝ်ႇမူဝ်ႇယူႇၵီႇ ယႃႇမႃႇသျီႇၵႃႇ (Tomoyuki Yamashita)ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 15.2.1942 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇတိၺွပ်းမီး 85,000 ။ တၢႆ ႁၢႆ ၊ဝၢတ်ႇၸဵပ်း 5,000 ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဝုၼ်ႇၸတၢၼ်ႇၶျုႇၶျီႇ (Winston Churchill) လၢတ်ႈဝႃႈ“ပဵၼ်ပိုၼ်းႁၢင်ႈႁၢႆႉလူင် ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇ ႁၢင်ႈၸႃႉႁၢင်ႈလၢႆၼႅၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵျပၢၼ်ႇ သိမ်းလႆႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ၶျူဝ်းၼၢင်ႇ (Syonan-to) ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၵုၼ်ၸၢၼ်းလႅင်းႁိူဝ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ၵျပၢၼ်ႇ သုမ်းသိုၵ်းသေ ဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉသေတႃႉ ၵျပၢၼ်ႇသိုပ်ႇဢဝ်ဝႆႉ ထႅင်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ 12.9.1945 ၼၼ်ႉၸင်ႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၽႅဝ်ၶိုၼ်း တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1946 ပဵၼ် မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉ ႁင်းၶေႃမႃး။ 1959 မီးပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း၊ မီးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉ တင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁင်းၶေႃသေ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1.9.1963 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈသုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ ဢၼ်လွတ်ႈတႂ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉမႃး။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ယၢမ်ႈ တီႈလမ်ႇလွင်ႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆလႄႈ ၵၢၼ်သိုၵ်း တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ မႃးၼၼ်ႉ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသေတႃႉ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး ၶူဝ်းၶွင်ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် သေယိူင်ႈလႄႈ ႁူမ်ႈတင်းမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းသေ သၢင်ႈမိူင်း ၸင်ႇတေၸၢင်ႈပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇသၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိူင်ႇၶမ်ႉလႆႈ ၼႆသေ ဢဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ႁူမ်ႈတင်းမလေးယႃး(Malaya)၊ သႃႇၿႃး(Sabah)၊ သရႃႇဝၵ်ႉ(Sarawak)သေ တင်ႈပဵၼ် မိူင်းတုမ်းလဵဝ် မလေးယႃး(Federation of Malaya) မိူဝ်ႈ 16.9.1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸုမ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း(PAP)မၼ်း ပဵၼ်ၸုမ်း ၶဝ်ႈၼႂ်းပၵ်းပိူင်မႃးသေ မဝ်ႇၵႃး တတ်းၶၢတ်ႇပႅတ်ႈ လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ႁူမ်ႇငမ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ဢမ်ႇႁိုင် တင်းႁၼ်ထိုင် ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး ပိူင်ႈၵၼ်မႃးတင်းၼမ်။&lt;br&gt; 
1964 July တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးပၢင်ပွႆးမူႇသလိၼ်ႇ ႁဵတ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇၽြႃး ၶဝ်လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမလေး(မူႇသလိၼ်ႇ) ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ သွင်မိုၼ်ႇႁႃႈ(25,000)သေ တိူင်ႇၵၢဝ်ႇသူးတွင်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈႁေႃးလၢတ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼႆသေ ၽိတ်းၵၼ် တင်းၶႄႇ ယူႇသဝ်းတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼၼ်ႉသေ မီးလွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်း၊ ထုပ်ႉႁႅမ်ၵၼ်လႄႈ တၢႆၵႂႃႇ (22) ၵေႃႉ။ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း (454) ၵေႃႉ။&lt;br&gt;
10.3.1965 မူႇသလိၼ်ႇတီႈ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျုး ဢဝ်မၢၵ်ႇပွမ်း မႃးႁၢင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶိုဝ်ႇ(တိူမ်း)ႁူင်းႁေႃးလူင် မႅၵ်ႉတေႃးၼႃး(MacDonald House) ၼၼ်ႉ တႅၵ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းတၢႆ(3)ၵေႃႉ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း(33)ၵေႃႉ။ ႁူင်းႁေႃးၵေႃႈ လူႉလႅဝ်လႄႈ မႅၼ်ႈၵႃႈၶၼ် 250,000 ၻေႃႇလႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈပဵၼ် မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးၼၼ်ႉဝႃႈ တေႁူမ်ႈၵၼ်သၢင်ႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၼႆသေတႃႉ မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်မႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵႃႉၶၢႆၶိုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတုမ်းလဵဝ်ၵၼ်ၶိုၼ်း တီႈသႃႇၿႃး(Sabah)၊ သရႃႇဝၵ်ႉ (Sarawak) ၼၼ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈၶၢမ်ႇႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ။ ငဝ်းလၢႆး ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁၢႆႉတေႃႇၵၼ်မႃး တိၵ်းတိၵ်းသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သွင်ၽၢႆႇ မီးလွင်ႈလၢတ်ႈ၊ လွင်ႈတႅမ်ႈ ဢမ်ႇတူၵ်းထုၵ်ႇၼိူဝ်ၵၼ်မႃးထႅင်ႈ တင်းၼမ်။&lt;br&gt; [[File:President Ronald Reagan with Prime Minister Lee Kuan Yew Nancy Reagan and Mrs Lee on The North Portico Before a State Dinner for Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore - DPLA - 3542cc47b2a38bf8890dcc697046ec18.jpg|thumb|လီႇၵႂၢၼ်းယု ဢိၵ်ႇမေးၼၢင်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး လႄႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ရီႇၵႅၼ်ႇ ဢိၵ်ႇမေးၼၢင်း၊ 8.10.1985 LLKYReaganOct85]]
7.8.1965 ၸွမ်ၽွင်းလူင်မလေး တၢၼ်ႇၵူ  ဢတူ(လ်) ရမႅၼ်ႇ(Tunku Abdul Rahman) ပၼ်တင်းႁၼ်ထိုင် ၼႂ်းသၽႃးဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီး လိူတ်ႈတူၵ်းယၢင်ယွႆႉတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် တႅပ်းတတ်း ထွၼ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်း တုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး ၼႆလႄႈ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင် ၸႂ်ၵၼ်မိူဝ်ႈ 9.8.1965။ ၽၢႆႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ လႆႈ (126) ၶႅပ်း။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ ဢမ်ႇမီးသေၶႅပ်း။ ဝၼ်းၼၼ်ႉ တႅၼ်းၽွင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇပၢၵ်ႈဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးသေ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်း ႁင်းၵူၺ်းမႃး မိူဝ်ႈ 9.8.1965။&lt;br&gt;
21.9.1965 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶဝ်ႈၸုမ်း ၸိုင်ႈမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူမ်ႈတုမ် (UN)။&lt;br&gt; 
8.8.1967 ၶဝ်ႈၸုမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ဢေးသျုး &lt;br&gt;
(ASEAN = Association of South East Asian Natioms)။ 1971 တပ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ထွႆမိူဝ်းၶိုၼ်းတင်းမူတ်း။&lt;br&gt;
==လီၵႂၢၼ်းယု (16.9.1923 - 23.3.2015)==
လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ (1959-1990) ။ ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း သၢမ်သိပ်းဢဵတ်းပီလႄႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢၼ်ၵွၼ်းမိူင်း ႁိုင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်ယုၵ်ႉဢဝ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၽၢၼ်ၵွတ်း သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းၶႅၼ်းၸႂ် သေပိူၼ်ႈမႃး မိူင်းၼိုင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မၵ်းမၼ်ႈမၼ်းပဵၼ် ဢူႈလူင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း==
လီၵႂၢၼ်းယု ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပိူင်းလႅင်းပၼ်ၸိူဝ်းလိုၼ်းလင်ၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 16.9.1923 တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁၢၵ်ႉၵႃႇ။ ၶိင်းမၼ်း(ဢူႈ ၽၢႆႇဢူႈ)ၼၼ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပၼ်မၼ်းဝႃႈ ႁႄႇရီႇ(Harry)။&lt;br&gt;
မွၼ်ႇ(Grate grandfather)မၼ်း လီပူၵ်ႉပုၼ်း(Lee Bok Boon)ၵိူတ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵႂၢၼ်းတူင်ႇ မိူဝ်ႈ1846။ ၶၢႆႉမႃး တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1863။ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်းတင်း သဵဝ်ႇႁွၼ်ႇၼိဝ် (Seow Huan Nio)ၸဝ်ႈသႅင်ႇၶၢႆၶူဝ်းၶွင်။  1882 ပွႆႇမေးၼၢင်းလႄႈလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉ ၵိုတ်းဝႆႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ မိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းၶႄႇ။ မိူဝ်းလႆႈ(2)ပီၵေႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇ တီႈမိူင်းၶႄႇ။&lt;br&gt;
ၶိင်းမၼ်း လီႁုၼ်းလျႅင် (Lee Hoon Leong) ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈ လီပူၵ်ႉပုၼ်းၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1871။ လႆႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသုၼ်ႇတူဝ် ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ၶိင်းမၼ်း ဢၼ်ဢႃႇယု(28) ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵူဝ်လႅမ်းၼိဝ် (Ko Liem Nio) ဢၼ်ဢႃႇယုလႆႈ(16)။ ၶိင်းမၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵၢတ်ႇ ၶႄတွင်း(Katong)။ လိုၼ်းမႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵုင်ႇပၼီႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး။ ၶိင်းမၼ်း မီးမေး(2)ၵေႃႉ။ မီးလုၵ်ႈ ယိင်း(5) ၵေႃႉ။ ၸၢႆး(3)ၵေႃႉ။&lt;br&gt; 
ဢူႈမၼ်း လီၶျိၼ်းၶုၼ်း (Lee Chin Koon)ပဵၼ်လုၵ်ႈ လီႁုၼ်းလျႅင် သေ ၵိူတ်ႇတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1901 ယဝ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1991 ။ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၶျွႃးၵျိမ်ၼဵဝ်း(Chua Jim Neo)ယဝ်ႉ မီးလုၵ်ႈၸၢႆး(4)ၵေႃႉ (ပႃးလီၵႂၢၼ်းယု) လႄႈ ယိင်း(1)ၵေႃႉ။ ဢူႈမၼ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း မႃးတီႈႁူင်းႁဵၼ်း ဢင်းၵိတ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။&lt;br&gt; ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ၼႆႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉသေ ပဵၼ်ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ပိူၼ်ႈလႄႈ မေႃဢွၼ်ႁူဝ်တႅပ်းတတ်းမႃးၸဵမ်လဵၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
[[File:Lee Kuan Yew Cohen.jpg|thumb|လီၵႂၢၼ်းယု (ၵၢင်) ႁူပ်ႉထူပ်း ၶုၼ်ၽွင်းၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဝီႇလျႅမ်ႇဢႅတ်ႉၸ် ၵူဝ်ႇႁႅၼ်း ၊ ပီ 2000 တဵမ်၊Lee Kuan Yew Cohen]]
==ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ လီၵႂၢၼ်းယု==
လီၵႂၢၼ်းယု တႄႇႁဵၼ်းတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်ႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ဢင်းၵိတ်ႉ တႄးလွၵ်ႉၵူးရႃႇ(Telok Kurau) တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ဢူႈမႄႈ ၵုမ်းထိင်းသေမဝ်ႇၵႃး မီးတင်းၶတ်းၸႂ်လႄႈ 1935 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸုမ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေ ပူၼ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈယဝ်ႉ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းရႃႇၽေး(လ်)(Raffles) ဢၼ်ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတင်းမိူင်း 150 ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1940 ပဵၼ်ထႅၼ်ႈပိူၼ်ႈ တင်းမိူင်းသေ လႆႈငိုၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၵျွၼ်ႇဢႅတ်ႇၻႃႇၸႅၼ်ႇ (John Anderson scholarship) တႃႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ရႃႉၾၼ်ႇ(လ်) (Raffles College)။ 1940 ပၢင်တွပ်ႇၶဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်) (Cambridge University)၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈထိၼိုင်ႈ ၼႂ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ မလေးတင်းမူတ်းသေ ပူၼ်ႉပၢင်တွပ်ႇမႃး။ မိူဝ်ႈပီ 1946-1949 ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ။ လႆႈႁဵၼ်းမႃး ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၽၢႆႇပၵ်းပိူင်။  1950 မိူဝ်းၶိုၼ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၽၢႆႇပၵ်းပိူင် ပဵၼ်ၽူႈၵႄႈသၵ်း(Lawer) တီႈလုမ်းတြုး။&lt;br&gt; 
==ၼႃႈႁိူၼ်း==
30.9.1950 လီၵႂၢၼ်းယု ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး (Kwa Geok Choo) ဢၼ်ပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵၼ်းသေ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉလဵဝ် တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သွင်ၽူဝ်မေး ၸႂ်ႉၵႂၢမ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တေႃႇၵၼ်။ 1955 မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ(32) ယဝ်ႉၸင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု တႄႇႁဵၼ်းၵႂၢမ်းၶႄႇ။ ၼႂ်းပၢၼ်ၵျပၢၼ်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵၼ်း ၵႂၢမ်းၵျပၢၼ်ႇသေ ႁဵတ်း “လၢမ်ႈ” ၵျပၢၼ်ႇ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု မီးလုၵ်ႈၸၢႆး(2)ၵေႃႉ။ လုၵ်ႈယိင်း(1)ၵေႃႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်ပဵၼ် လီသျိၼ်းလူင် (Lee Hsein Loong)သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 2004။ လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉလဵၵ်ႉ ပဵၼ် လီသျိၼ်းယၢင်ႉ (Lee Hsein Yang)။ လုၵ်ႈယိင်းပဵၼ် လီဝေလိင်(Lee Wei Ling)။ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီၵႂၢၼ်းယုၼၼ်ႉ ယိပ်းၵမ် ၼႃႈတီႈၸၼ်ႉၵၢၼ်လမ်ႇ လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉလူင် ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==လီၵႂၢၼ်းယု ၼႂ်းပၢၼ်ၵျပၢၼ်ႇ==
1942 – 1945 မိူဝ်ႈၵျပၢၼ်ႇ သိမ်းမိူင်းၶဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ထူပ်းတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၼႂ်းပၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ ႁဵၼ်းၵႂၢမ်းၵျပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(SAS=Singapore Adm- inistration Service)သေ ႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ပိၼ်ႇၶၢဝ်ႇ။ မၼ်းလႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇ ၵျပၢၼ်ႇတေသုမ်းသိုၵ်းသေ ၵျပၢၼ်ႇသမ်ႉ ဢဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တီႈယင်ႇမၼ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းဝႆႉလႄႈ  လီၵႂၢၼ်းယု ၵူဝ်လွင်ႈႁၢႆႉလူင် ပဵၼ်မႃးတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ဢၢင်ႈၸူဝ်းဢွၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းၶဝ်တင်းမူတ်း ၶၢႆႉၵႂႃႇလႅၼ်လိၼ်ၼႃႈဝၼ်းႁွင်ႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉသေတႃႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉသွႆ ဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ မႃးလၢတ်ႈဝႃႈ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ပႂ်ႉငွႆး ႁွႆးတိၼ်မၼ်းယူႇ ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၸင်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ႁဵတ်း ၵူၼ်းၶၢႆတၢင်းၵိၼ်ယွႆႈ။ ၵူၼ်းၸွႆႈတမ်းဝၢၼ်ႇတၢင်းၵိၼ် တီႈသႅင်ႇ ၶၢင်ႈတၢင်းသေ ႁုလဵင်ႉတွင်ႉ မႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ၺႃတေလႆႈႁူပ်ႉၽေး ၵျပၢၼ်ႇ။ သိုၵ်ႈၵျပၢၼ်ႇၶဝ် လႄႇႁႃသွၵ်ႈတဝ်ဢဝ်ၶႄႇ မႃးၸႅတ်ႈထၢမ်။ လီၵႂၢၼ်းယု ပႃးၼႂ်းသၢႆမၢႆၶႄႇၼၼ်ႉသေ တေႁႂ်ႈၵႂႃႇ တီႈၸႅတ်ႈထၢမ်။ မၼ်းယွၼ်းႁႂ်ႈလႆႈမိူဝ်းဢဝ် သိူဝ်ႈၽႃႈၶူဝ်းၶွင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ ၵျပၢၼ်ႇၵေႃႈ ပၼ်ၶႂၢင်ႉ။ ဢမ်ႇလႆႈၸွမ်းပိူၼ်ႈ ၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်။  ၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇႁွင်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇ ၵႂႃႇယိုဝ်းတူၵ်းပၢင်ႇလၢႆႇပႅတ်ႈ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ဢၼ်မိူဝ်းဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သေ ၽႅဝ်မႃးတူၵ်းလိုၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတဝ်ႉႁူဝ်ၶဝ်ႇ ၵူမ်ႈႁူဝ်တေႃႇသိုၵ်ႈၵျပၢၼ်ႇယဝ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇပၼ်တူပ်းၼႃႈ။&lt;br&gt;
တႄႇၼၼ်ႉမႃး မၼ်းလႄႈၵူၼ်းၼုမ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶဝ် မီးယိူင်းဢၢၼ်းမႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵျပၢၼ်ႇ၊ ဢင်းၵိတ်ႉ ႁိုဝ် တၢင်ႇၶိူဝ်း မီးသုၼ်ႇတူပ်းၼႃႈပိတ်ႉႁဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈလႆႈၽွင်းငမ်းႁင်းၵူၺ်း ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ ႁူႉမႃးထႅင်ႈဝႃႈ သိုၵ်းၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၼႆၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢႃႇၼႃႇလိူင်းၸိူင်းသေ ပၼ်တၢမ်ႇ ႁႂ်ႈၵူဝ်ႁႄၶဝ်ယူႇတႃႇသေႇ ၼၼ်ႉၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
==လီၵႂၢၼ်းယု လႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း==
သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင် ယဝ်ႉသေ မိူဝ်ႈ 1947 လႆႈသူး ၼၢင်းႁေႃၶမ်းဢင်းၵိတ်ႉ ၵမ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ။ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၼႂ်းပႃႇတီႇ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် (Labour Party) ၻေးဝိတ်ႉ ဝိတ်ႇၻီႇၶွမ်ႇ (David Widdicombe)လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၸွႆႈၶဝ်သူၼ်းတုမ်။  ပႃႇတီႇဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း သုမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1950။ မိူဝ်ႈႁဵၼ်းယူႇ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လၵ်ႉလွမ်ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် ၸဵမ်တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ၵႂႃႇႁဵၼ်းၸွမ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၽွင်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းယူႇ တီႈဢင်းၵိတ်ႉ(4)ပီၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁူမ်ႈတင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ မလေးသေ တူင်ႉၼိုင် ၽၢႆႇသူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉ လႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇဢင်းၵိတ်ႉ ထၢင်ႇထိူမ်ၼိူဝ်မၼ်း။ လွင်ႈၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် မီးၵၢင်ၸႂ် ၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈၵူၼ်း လႄႈ လွၵ်းလၢႆးၶႂ်ႈဢူမ်ဢိုၼ်ပႄႉပုၼ်ႈၵူၼ်း တၢင်ႇမိူင်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် တူဝ်ထူပ်းမႃးလႄႈ ၸႂ်ၶႂ်ႈၽိုၼ်ႉ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တိတ်းၸပ်း ၼႂ်းဢူၵ်းၼႂ်းၸႂ်မႃး။&lt;br&gt; 
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင်ၼၼ်ႉ လႆႈထူပ်းႁၼ်ဝႃႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇႁႄႉၵင်ႈၶဵၼ်ပၼ်လႆႈလႄႈ ၵျပၢၼ်ႇၸင်ႇလႆႈမႃး ပႄႉၵိၼ်ၶဝ်လႆႈ ၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု တႅပ်းတတ်းဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေႁႂ်ႈလႆႈၽွင်းငမ်း ႁင်းၵူၺ်း ၼႆမႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1950 လီၵႂၢၼ်းယု မႃးၶိုၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ႁဵတ်းၽူႈၵႄႈသၵ်း(Lawyer)။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တႄႇတူင်ႉၼိုင် ႁႂ်ႈလွတ်ႈပူၼ်ႉ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းဢွၼ်ႁူဝ် တူင်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်း ဢင်းၵိတ်ႉမႃး။ မၼ်းပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမၼ်း ႁႄႇရီႇၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဝႆႉၵိုတ်းလီၵႂၢၼ်းယု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်း။ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း ၸဵမ်လဵၵ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢင်းၵိတ်ႉ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ ႁႄႇရီႇ ၼႆတႃႇသေႇ။&lt;br&gt;
1954 ဢွၼ်ၵၼ်တင်ႈပႃႇတီႇ တူင်ႉၼိုင်တႃႇၵူၼ်းမိူင်း (People's Action Party=PAP)။ ပႃႇတီႇၼႆႉ ပဵၼ်ပႃႇတီႇၶတ်းထတ်း ပၵ်းပိူင်ႇၶွင်ႇသီႇငမ်းမိူင်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ တမ်းဝၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ May 1959 ၼၼ်ႉပႃႇတီႇ (PAP) ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈသေ လႆႈ(43)တီႈၼင်ႈ ၼႂ်းတီႈၼင်ႈ သၽႃး(51)တီႈၼၼ်ႉလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢွၼ်ႁူဝ်ပႃႇတီႇမၼ်းတင်ႈၸုမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵေႃႉထိၼိုင်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ September 1963 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃႇတီႇမၼ်းလႆႈ (37) တီႈၼင်ႈ ၼႂ်းတီႈၼင်ႈသၽႃး(51)တီႈၼၼ်ႉသေ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉပုၼ်ႈၼမ်လႄႈ  လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းတႅၼ်းၽွင်း(15)ၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် တူဝ်တႅၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈသၽႃး မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးလႄႈ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈသၽႃး တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
9.8.1965 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးသေ လွတ်ႈလႅဝ်းမႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉထႅင်ႈ။ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1972၊ 1976၊ 1980၊ 1984 ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉပုၼ်ႈတႅၵ်ႇလႅင်း မႃးတႃႇသေႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်း ၼႂ်းပႃႇတီႇတေႃႇထိုင် 1992 လႄႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေႃႇထိုင် 1990။ လႆႈၵုမ်းမိူင်းႁိုင်(31) ပီသေ သၢင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမၢၵ်ႈမီးၵတ်းယဵၼ်မႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1990 လိုဝ်ႈၵၢၼ်ပႃႇတီႇသေတႃႉ သိုပ်ႇပဵၼ် ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေႃႇထိုင် ဢႃႇယု(91)ပီသေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 23.3.2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ပၢင်ၸႃႇပၼမၼ်း ႁဵတ်းမိူဝ်ႈ 29.3.2015 ။ မိူဝ်ႈပႆႇသၢင်းၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်မိူင်း၊ ၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆ တႄႇၵႂႃႇတင်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈထႅဝ်ယႆပႆ ၼပ်ႉထိုဝ် ပဵၼ်ယိုတ်ႈပဵၼ်သၢႆ။ ၶေႃးၶူမ်ထိုင်ၸႂ် ယွၼ်ႉဢူႈလူင်မိူင်းၶဝ် သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၽၢတ်ႇယၢၼ်ၶဝ်ၵႂႃႇ။ တူဝ်မၼ်းႁၢႆၵႂႃႇသေတႃႉ ၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းလႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇႁၢႆလၢႆသေပွၵ်ႈ။&lt;br&gt;[[File:Mr. Lee Kuan Yew Mayoral reception 1965.jpg|thumb|Mr. Lee Kuan Yew Mayoral reception 1965]]
==တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၵၢၼ်သၢင်ႈမိူင်း==
1959 မိူဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ ဢႃႇယုလီၵႂၢၼ်းယု မီး(36)ၵူၺ်း။ လႆႈႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဢၼ်ဢမ်ႇငၢမ်ႇတင်းဢႃႇယုမၼ်း ၼၼ်ႉမႃးတႄႉတႄႉ။&lt;br&gt; 
September 1962 ႁဵတ်းပၢင်ထၢမ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း တေႁူမ်ႈမိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးႁိုဝ် ဢမ်ႇႁူမ်ႈ ၼႆလႄႈ ၶႅပ်းၵမ်ႉထႅမ် ၽၢႆႇႁူမ်ႈၼၼ်ႉၼမ်လႄႈ August 1963 ပူၼ်ႉဢွၵ်ႇ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး မႃးသေတႃႉ ဢမ်ႇႁၼ်မီးၽွၼ်းလီလႄႈ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၶိုၼ်း မိူဝ်ႈ 9.8.1965 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈၵူၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ“ၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပွၵ်ႈၼႆႉ ၸဵပ်းသႅပ်ႇ သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် မလေး၊ ယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် လွင်ႈ(2)ၽႅၼ်ႇလိၼ် ႁူမ်ႈၵၼ် ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ သူၸဝ်ႈၵေႃႈ တေႁူႉယူႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ်၊ ၼင်လိၼ်မိူင်း တိတ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးႁူဝ်ၸႂ်လီ ဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်၊ ႁၵ်ႉၵၼ်၊ ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းၵေႃႉၵၼ်လႄႈ ႁူမ်ႈသၢင်ႈမိူင်းၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈတႅၵ်ႇဢႃႈ ၽၢတ်ႇၵၼ်ၶိုၼ်းပႅတ်ႈ လုမ်းလုမ်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈပဵၼ် မိူင်းၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉၻိတ်ႉ ဢၼ်မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ တေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူဝ်ႈပဵၼ်သိုၵ်း တိုၵ်းတေႃးယူႇလႄႈသင် မိူဝ်ႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇယူႇလႄႈသင် ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း တေလႆႈမီးသုၼ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်သေ ႁူမ်ႈသၢင်ႈလူၺ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး မႃးယဝ်ႉ ယူႇၸွပ်ႉ(ၽ်)ၾိသျၵ်ႉ(Yusof Ishak)  ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
==ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈမိူင်း==
ယိူင်းဢၢၼ်းၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈႁင်းၵူၺ်းၼႆၵေႃႈယႃႇ တႃႇသၢင်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႂ်ႇလုၵ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တင်းၼမ်။ ၼင်လိၼ်မိူင်း ၵေႃႈလဵၵ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင် ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် ဢမ်ႇမီးသင်။ ပဵၼ်ပၢႆၵုၼ်ပႅၼ် ဢၼ်ၸပ်းတိတ်းပၢင်ႇလၢႆႇသေတႃႉ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇသမ်ႉ ၵိၼ်၊ ၸႂ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈလႄႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵိၼ်ၸႂ်ႉၼၼ်ႉၵူၺ်း ပဵၼ်တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တီႈ ၵူၼ်းလၢႆတီႈလၢႆတၢင်း လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း မႃးထင်ယူႇဝႆႉ ၸွမ်းၵၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈႁူပ်ႉပျတ်ႉသၼႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ တႂ်ႈလိၼ်(လၵ်ႉတူင်ႉၼိုင်)၊ လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းတူင်ႉတိုၼ်ႇ ယွၼ်ႉႁၢမ်းၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ၊ လွင်ႈဢမ်ႇမီးႁိူၼ်းယေး တီႈယူႇတၼ်းသဝ်း။ လွင်ႈၵူၼ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ၊ လွင်ႈၼႂ်းပႃႇတီႇမၼ်း ၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇလႄႈ သၢၼ်ၶတ်းၶိုၼ်း၊ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း တူၵ်းတႅမ်ႇ၊ ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸုတ်ႈလုတ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈႁူပ်ႉ၊ လႆႈႁၢပ်ႇ၊  လႆႈၵႄႈလိတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(7)ဝၼ်း (31.5.1969 – 6.6.1969)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၽႃသီ (မူႇသလိၼ်ႇ) ယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈမလေး လၢမ်းၶဝ်ႈမႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ထုပ်ႉႁႅမ်ၵၼ် တၢႆ(4)ၵေႃႉ။ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း(80)ၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ယုင်ႈယၢင်ႈထႅင်ႈ။ ဢဝ်လွင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ်သေ ၶပ်းၶိုင်မႃးလႄႈ လိုၼ်းလင်ၼၼ်ႉမႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(44)ပီ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈမႃးထႅင်ႈသေပွၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးသုၵ်ႉယုင်ႈ၊ ၶၢၼ်ၵႅၼ်းၼင်ႇၼၼ် လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶတ်းၸႂ် သၢင်ႈႁႂ်ႈပၢႆးမိူင်း၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃး။ လီၵႂၢၼ်းယုၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး ၶတ်းၸႂ် သၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈမေႃယူႇသဝ်း ၸွမ်းပၵ်းပိူင်။ တႄႇၸဵမ် ပႅတ်ႈယုၵ်းယၵ်း ဢမ်ႇမႅၼ်ႈတီႈ၊ ၶိုၼ်ႈထၢင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းလိူမ်ႈလႆႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈပဵၼ် မိူင်းလိူမ်ႈလႆႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသေပိူၼ်ႈ၊ မိူင်းမီးပၵ်းပိူင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉမႃးယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉ လွင်ႈမူတ်းသႂ်လႄႈ ႁၢမ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵိၼ်ပီႇၵေႇ(PK မၢၵ်ႇၾရင်ႇ)၊ ဢူမ်ပူႉ။&lt;br&gt;
ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈၼၼ်ႉ တမ်းပိူင် ပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈ တႃႇယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈသေ သင်ၸိူဝ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉ သိုပ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈယူႇၸိုင် ပၼ်တၢမ်ႇၼၵ်းၼႃလႄႈ ပဵၼ်မိူင်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈဢေႇ  သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းဢေးသျုးမႃး။ ငိုၼ်းလိူၼ် ၸွမ်ၽွင်း မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ် ငိုၼ်းလိူၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1980 ပၢႆၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ် ယုၵ်ႉထၢၼ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းပၢႆးၸၢၵ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈ။ ႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈၶွင်ပၢႆးၸၢၵ်ႈ တႄႇၸဵမ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လဵၵ်ႉတေႃႇဢၼ်ယႂ်ႇ ၵူႈယိူင်ႈသေ ၶၢႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း။ လႆႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်ၵႃႈၸၢင်ႈထုၵ်ႇ(ပေႃး) တီႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းထႅင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် ႁႅင်းၵမ်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးထႅင်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1981 ၶွတ်ႇၽွတ်ႈတင်ႈမႃး သၢႆၵၢၼ်မိၼ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်၊ တႃႈသၢင်းၽေႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပွတ်းဢွၼ်ႇၵူၺ်း လႆႈပဵၼ် တႃႈႁိူဝ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၶိုၵ်ႉၶမ်ႇလႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်လႄႇလၢဝ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလိုဝ်းလင်မႃး တႄႉတႄႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ဝႆႉၼၵ်းၼႃ ၼိူဝ်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေ သၢင်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း မၢၵ်ႈမီးမႃး။ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၵေႃႈ ပဵၼ်မိူင်းၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇသေတႃႉ ပၼ်ႁႂ်ႈမီး သုၼ်ႇလႆႈမၵ်းၶၢၼ်းၵူၺ်း။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵူႈယိူင်ႈ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ် လူတ်းလူင်းၼိုင်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(3)ပုၼ်ႈ(3%)။ ၵုၼ်ႇ ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈမႃးၼိုင်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8 ပုၼ်ႈ(8%)  တေႃႇထိုင် 1999 မႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
တင်ႈတႄႇ1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု သၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း ယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈမႃးလႆႈလႄႈ ထၢၼ်ႈယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ၸၼ်ႉသုင်မႃး။ လွင်ႈၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈၽုၵ်ႇၽင် တိုၼ်းရၢင်းၵေႃႈ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး။ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိမ်သဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းၼိမ်သဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1959 တင်ႈတႄႇ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉၶိုၼ်ႈမႃး မၼ်းဝႆႉလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ပဵၼ်လွင်ႈၼၵ်းၼႅၼ်ႈ သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉမဵၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းသေတွမ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ် မိူင်းငဝ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ။ ၸိူဝ်းၶုတ်း၊ ၸိူဝ်းၵႃႉၶၢႆၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ပၵ်းလၵ်း ဝႆႉတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးတၢင်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ ၽႄႈတိူၼ်းယူႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵုင်ႇပၼီႇ သၢင်းၽေႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ(ၸၢၵ်ႈ) ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(70) မီးဝႆႉ ၼႂ်းမိုဝ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
==လွၵ်းလၢႆးတႄႇသၢင်ႈ==
ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ယိူင်းဢၢၼ်းဢဝ် မိူင်းၽၢၼ်သေပိူၼ်ႈသုတ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းမၢၵ်ႈမီးလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆသေ တမ်းပိူင်ၽႅၼ်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေသိုပ်ႇၸုၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ် မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၵႂႃႇလႆႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တေလႆႈၵႅၼ်ႇၶႅင် ၼႆလႄႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်(5)ပီသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး။ ႁႂ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵူၼ်းၶိူဝ်းတၢတ်ႉ(ၶျ်) ဢႄး(လ်)ၿတ်ႉ ဝိၼ်ၸႅမ်မီးယတ်ႉ ( Albert Winsemius) တိုတ်ႉၸၼ် ပိူင်ၽႅၼ်သၢင်ႈမိူင်း ပၢႆးၸၢၵ်ႈယဝ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶိူင်ႈၸႂ်ႉၾႆးၾႃႉ၊ ၶိူင်ႈဢီႇရႅတ်ႉထရွၼ်းၼိၵ်ႉသေ ဝၢင်းၽႅၼ်သူင်ႇၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၸူး ၼွၵ်ႈမိူင်း။&lt;br&gt; 
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယိုၼ်းမိုဝ်းႁွင်ႉၸဝ်ႈငိုၼ်း ၶဝ်ႈမႃးၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း ၼႂ်းမိူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ၵူႈၵေႃႉ။ တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈၾဝၵူၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း မီးႁူမ်ႇလူမ်ႈ၊ ၵတ်းယဵၼ် တင်းသွင်ၽၢႆႇထႅင်ႈ။ သိုပ်ႇၶတ်းသၢင်ႈ ႁႂ်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၵူၼ်း လႄႇလၢဝ်း(Tourist)၊ ၵၢၼ်ပိၼ်ႇပၢႆႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပၼ်ႇငိုၼ်းၵႃႉၶၢႆ (Bank ယေးငိုၼ်း)၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၵုၼ်ႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးထႅင်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ငၢၼ်းမႃးသေ ၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ်ၵေႃႈ လူတ်းလူင်း။ ၼင်လိၼ်မိူင်းၵႅပ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမီး တီႈယူႇ၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း မီးတီႈထင်သဝ်းၵႃႉၶၢႆလႆႈၼၼ်ႉ သၢင်ႈႁိူၼ်း တိူၵ်ႈသုင် ဢၢၼ်ႇႁူဝ်သိပ်းၸၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉသေ   ႁႂ်ႈၶၢတ်ႇယူႇ၊ ႁႂ်ႈၽွၼ်ႇသိုဝ်ႉလႆႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ တင်းၼမ်။
1980 မႃးၸိုင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်သုၵ်ႉယုင်ႈတူၵ်းတႅမ်ႇ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢွၼ်ႁူဝ်ၶိုင်သၢင်ႈ ပဵၼ်မိူင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈသုင် ၼႂ်းၵုၼ်ဢေးသျုးဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်တၢမ်းၸပ်း ၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ထိုင်တီႈ လႆႈပဵၼ်သိူဝ်လူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မိူင်းတူၵ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵူဝ်ဝႆႉယူႇ ၼႂ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မိူင်းၼိုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==ပိင်ႇၺႃႇသၢင်ႈႁႅင်းမိူင်း==
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ၼိူဝ်လိၼ် တႂ်ႈလိၼ် ၶၼ်ထိူၵ်ႈဢွၵ်ႇသေတႃႉ ၵူၼ်းဢၼ်ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇယူႇ ၵူႈဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၶၼ်ထိူၵ်ႈ  ၵမ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႆႈယူႇ။ ၽူႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတင်းၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်သႅင်ဢေလူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ တေလႆႈပူၵ်းပွင် ၵူၼ်းမိူင်း မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ တေလႆႈပိုင်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼွၵ်ႈမိူင်း မႃးပဵၼ်ႁႅင်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသိုၵ်းႁႅင်းယႂ်ႇလူင် လွၵ်ႇပိူၼ်ႈၵူဝ်လႆႈၵေႃႈယႃႇ သင်မီးပိင်ႇၺႃႇၸိုင် ပိူၼ်ႈတေၵူမ်ႈၵွမ်းဝၢင်းၸူးမႃး ႁင်းၵူၺ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၶႄႇယူႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇတွၼ်ႈတႂ်ႈ ၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃး။ ၵြႃးသမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ  ႁွင်ႉမႃး ၽုၵ်ႇယၢင်တင်၊ ႁဵတ်းတၢင်း၊ ၶုတ်းႁွင်ႈလႄႈ ၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵြႃးၵူၼ်းၵႃႉလႄႈ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်လုမ်းတႄႉ မီးႁၢမ်ႉဢေႇၵူၺ်း။&lt;br&gt;  
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမႃးလႄႈ မီးႁူင်းႁဵၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ် လွင်ႈၵၢမ်ႇလီလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းပိုၵ်ႉၽိုၵ်းၶူး၊ မီးၸၼ်ႉၸွမ်မေႃယႃ။ မီးၵေႃးလဵၵ်ႉ(College)(2)လင်။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းသႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ ပိုတ်ႇဝႆႉ။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇလီလီ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈတေလႆႈ ပိုၵ်ႉၽိုၵ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ တႃႇသၢင်ႈမိူင်းၸွႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼမ်တႄႉတႄႉ။ ႁႃႈပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ (20%) ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ (ၿတ်ႉၵျႅတ်ႉ) လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ၽႄဝၢၵ်ႈၸႂ်ႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ။ ပၼ်ႁႅင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်း ႁႂ်ႈလူဢၢၼ်ႇ လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ။ ႁႅင်းဢၢၼ်ႇပပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးၼပ်ႉ၊ ပၢႆးသၢႆးယၼ်ႉ(ၸ်) ၼမ်သေပိူၼ်ႈ။&lt;br&gt;
လွင်ႈပူၵ်းပွင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၵၢၼ်တႃႇႁႃလဵင်ႉတွင်ႉလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ တမ်းၽႅၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး။ ဝႆႉၵႃႈၶၼ်ၶူးဝႃး ဢႃးၸၢၼ်။ ဝႆႉၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းလူင်ဝႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ပဵၼ်တီႈတေၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ တႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1970 ၵူၼ်းမီးပိင်ႇၺႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိုင်ႈပၢၵ်ႇ ႁႃႈၵေႃႉ(5%) ဢွၵ်ႇႁဵတ်း ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယုႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁႅင်းမိူင်း ႁူဝ်ႈဢွၵ်ႇ ၼႆသေ သေးလၢႆၼႅၼ်ႇ။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉဝႃႈ ငိုၼ်းလိူၼ် ဢၼ်လႆႈတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႇငၢမ်ႇ တင်းၼမ်ႉၵတ်ႉၶဝ် ၼႆသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈၶိုၼ်းတိုတ်ႉၸၼ် ပိူင်ငိုၼ်း လိူၼ်သုင်ၶိုၼ်ႈလိူဝ်ၵဝ်ႇ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1980 လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၶွမ်ႇမတီႇ(2)ဢၼ်။ ၶွမ်ႇမတီႇ ဢၼ်ႁွင်ႉၶိုၼ်း ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ ၸိူဝ်းမီးယူႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈသမ်ႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼႂ်းမိူင်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵူၼ်းဢွၵ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇ ၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမိူင်းၶိုၼ်း ၼိုင်ႈပီ (100)ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းၵြႃး မႃးႁဵၼ်းယူႇ တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ တူၵ်းလူင်းဝႃႈ မိူဝ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ တေႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶိုၼ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉ ၵမ်ႉၸွႆႈငိုၼ်းပၢႆးပိင်ႇၺႃႇသေ ၶွၼ်ႈႁႅင်း ၵူၼ်းမီးပိင်ႇၺႃႇ တႃႇသၢင်ႈမိူင်း ၸွႆႈမၼ်းၼၼ်ႉ မႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်း မီးၼမ် တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ တႃႇတေသၢင်ႈႁႅင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉလူဝ်ႇ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း မႃးၸွႆႈထႅင်ႈယူႇၼႆလႄႈ မၼ်းပၼ်သုၼ်ႇ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈသၢင်ႈမိူင်း ၸွႆႈမၼ်းမႃး။ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပၢႆးၸၢၵ်ႈ၊ ပၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈ တႄႇၵႂႃႇ ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၵူႈပၢႆးပၢႆး ဢၼ်လုၵ်ႉၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွႆႈသၢင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ  ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်မၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶူင်ႉၵၢၼ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတိူဝ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶိုတ်းၸၼ်ႉၵၢပ်ႈပၢၼ်မႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မႃးၸွႆႈသၢင်ႈၵူၺ်း။ သင်ဢမ်ႇမီး ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မႃးၸွႆႈၸိုင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေဢမ်ႇထိုင်တီႈၸိၵ်းၸွမ်မႃးလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုလၢတ်ႈ တႃႇသေႇ။&lt;br&gt;
==သၢင်ႈၸိူဝ်ႉၾၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ==
လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈလႆႈၵူၼ်းဢွၵ်းလႅတ်းၽၢႆ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းမၼ်းသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁၼ်ဝႃႈ ၸၢႆးယိင်း ဢၼ်မီးပိင်ႇၺႃႇၼင်ႇၵၼ် ၵူပ်ႉၵူႈ ၵိုၵ်းၵၼ်ၸင်ႇ တေမီးလုၵ်ႈလၢင်း  လႅတ်းၽၢႆၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းမီး ပိင်ႇၺႃႇၼင်ႇၵၼ် လူဝ်ႇလႆႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ် ၼမ်ၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၵ်းတေႃးသၢၼ်ၶတ်းမၼ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ဢူႈမႄႈဢမ်ႇမီးပိင်ႇၺႃႇၵေႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လႆႈယူႇ။ လုၵ်ႈ ႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸွႆႈထႅမ်သူင်ႇႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1960-1970 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းဢမ်ႇမေႃပိင်ႇၺႃႇ၊ လုၵ်ႈၵူၼ်းႁေႃႈလူတ်ႉ၊ လုၵ်ႈၵူႇလီႇ၊ လုၵ်ႈၵူၼ်းၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ၶိုၼ်းထတ်းသၢင်ၼႄဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢႃႇယု 12-18 ၸိူဝ်းမီးၼႂ်းသၢႆမၢႆၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်လုၵ်ႈ ဢၼ်ဢူႈမႄႈပဵၼ် ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းလႆႈသူးၵမ်ႉၸွႆႈ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ဢွၵ်ႇႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1980-1990 ၼၼ်ႉ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈ(50%) ပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်ဢူႈ ဢမ်ႇၼၼ် မႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေမီးလုၵ်ႈလၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢူႈမႄႈတင်းသွင် ဢမ်ႇၼၼ် သေၵေႃႉၵေႃႉ တေလႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
ၼႂ်းသၢႆမၢႆၵူၼ်းမိူင်း မိူဝ်ႈ1980 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၼၢင်းယိင်း ၸိူဝ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ႁႅင်းၵူၼ်းသိုပ်ႇပၢၼ်လိုၼ်း ဢေႇလူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸၢႆး ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၼၢင်းယိင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵင်းၶဝ်။ ၼၢင်းယိင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵူၼ်းၸၢႆးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇပဵင်းၶဝ် ဢမ်ႇၼၼ် တႅမ်ႇလိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
ၵူၼ်းလႆႈႁပ်ႉၶူး၊ ၵူၼ်းမေၢပိင်ႇၺႃႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်း။ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ သၢမ်ပုၼ်ႈသွင်ပုၼ်ႈ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽႄႈတိူၼ်းယၢပ်ႇ ၼႆလႄႈလီၵႂၢၼ်းယု တူင်ႉတၵ်ႉ သူၼ်းတုမ် ဝၢင်းပိူင် ႁႂ်ႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ်ၵေႃႈသမ်ႉ ၶႂ်ႈလႆႈၼၢင်းယိင်း ဢၼ်တၢင်းႁူႉလႄႈၼမ်ႉၵတ်ႉ တႅမ်ႇလိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈ 1983 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢႆးမေႃပိင်ႇၺႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(38)ၵေႃႉၵူၺ်း ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ။ ၼၢင်းယိင်းၸိူဝ်း မေႃပိင်ႇၺႃႇသေ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိူတ်ႇလုၵ်ႈၼမ်လႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု မႆႈၸႂ်တႃႇသိုပ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ပၢၼ်လိုၼ်းမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉ။&lt;br&gt; 
လွင်ႈၼၢင်းယိင်း လႆႈႁပ်ႉၶူး ဢမ်ႇတႄႇၼႃးႁိူၼ်းၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ပိုတ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းသေ ၵႄႈလိတ်ႈ။ လီၵႂၢၼ်းယု တိုၵ်းသူၼ်း ၵူၼ်းၸၢႆးမေႃပိင်ႇၺႃႇ ႁႂ်ႈမီးလုၵ်ႈၼမ်လိူဝ်(2)ၵေႃႉ။ 1984 လီၵႂၢၼ်းယု ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉၸိုင် ၵေႃႉထိသၢမ်ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေၸွႆႈပၼ် ႁႂ်ႈလႆႈယူႇႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းလူင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၶိုၼ်းမႄးတမ်းပိူင်ဝႃႈ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ မီးလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉၸိုင် တေလူတ်းၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၼိူဝ်ငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ၶဝ်ၼႆလႄႈ ၵူၼ်းၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ (3-4) ၵေႃႉၵေႃႈ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;   
ထိုင်မႃး 1997 ၵူၼ်းၸၢႆးလႆႈႁပ်ႉၶူး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(63)ၵေႃႉ (63%) ၵူပ်ႉၵူႈ ၵိုၵ်းၼၢင်းယိင်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၶူး ၼၼ်ႉမႃး ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း==
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းတႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်ၸုမ်းၵႃႉၶၢႆ၊ ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ် ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇထင်သဝ်းမႃးလႄႈ မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်း လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင် ယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁၢမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ် ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမိၼ်း(လ်)။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မီး တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ။ ၵႂၢမ်းၸႂ်ႉၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ သင်တေဝၢၵ်ႈပုၼ်ႈၸိုင် ၼႂ်းႁူဝ်ပၢၵ်ႇပုၼ်ႈၼၼ်ႉ  ဢင်းၵိတ်ႉ 36.9 ပုၼ်ႈ။ ၶႄႇလူင် 34.9 ပုၼ်ႈ။  မလေး 10.7 ပုၼ်ႈ။ တမီး(လ်) 3.3 ပုၼ်ႈလႄႈ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း 14.2 ပုၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေ မီးၵူၼ်းလၢႆၶိူဝ်း၊ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်း လၢႆယိူင်ႈ လၢႆပိူင်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ သင်ဢမ်ႇမေႃၽွင်းငမ်းၸိုင် ဝၢၼ်ႈမိူင်း တိုၼ်းတေ သုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်း တႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးၵူၼ်းလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း မႃးယူႇဝႆႉ။ မီးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆမဵဝ်းဝႆႉသေတႃႉ ဢင်းၵိတ်ႉ ပၼ်ႁႂ်ႈလိူၵ်ႈ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၽႂ်မၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း သွၼ် ဢင်းၵိတ်ႉသေ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇၽူႈမၢႆ(ၸရေး)၊ ၽူႈၸွႆႈၵၢၼ်လုမ်းဝႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ တွၼ်ႈတႃႇမလေး ပိုတ်ႇပၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈမလေး။ ဢိၼ်းတီးယိူဝ်းတႄႉ ပိုတ်ႇႁင်းၵူၺ်းၶဝ်။ ၶႄႇၵေႃႈ သၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်သေ သိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်ႈလၢတ်ႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1954 မိူဝ်ႈလီၵႂၢၼ်းယု တင်ႈပႃႇတီႇၼၼ်ႉ လၵ်းၼၢမ်းပၢႆးပိင်ႇၺႃႇပႃႇတီႇ မၼ်းတမ်းဝႆႉဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမီး(လ်) ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇ လမ်ႇလွင်ႈလူင်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1959 မိူဝ်ႈတႄႇတင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ၵႂၢမ်းၸိုင်ႈမိူင်း ပဵၼ်ၵႂၢမ်းမလေး။ တွၼ်ႈတႃႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႃႉၶၢႆ တေႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်းမလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်)ၵူၺ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆၼၼ်ႉ ႁူႉႁၼ်မႃး။ ၵႂၢမ်းသုၼ်ႇၵၢင် ဢၼ်တေၸႂ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉယၢမ်ႈၸႂ်ႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ယူႇတႂ်ႈဢင်ႈၵိတ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လိၵ်ႈလႄႈၵႂၢမ်းၸႂ်ႉ ၼႂ်းလုမ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈပဵၼ်မႃး မလေး၊ ၶႄႇ၊တမီး(လ်)၊ဢင်းၵိတ်ႉ ၼႆ(4)မဵဝ်း။&lt;br&gt;
ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈလႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်း(3)မဵဝ်း မလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႄႉတႄႉ။ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵႂၢမ်းဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်သေ တေဢွၵ်ႇၼႃႈသိုၵ်းၸိုင် တေထူပ်းၽေး ၸွမ်းၵၼ်။ ၵူၼ်းသိုၵ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ မေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶိူဝ်းၶဝ် မဵဝ်းလဵဝ်။ ၵႂၢမ်းၶႄႇၵေႃႈ ၶေႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်လႄႈ ၸႅၵ်ႇမီးဝႆႉ (7)မဵဝ်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶဝ် သွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၶႄႇလူင်(မတရိၼ်း) သေတႃႉ တီႈႁိူၼ်းသမ်ႉ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽႂ်မၼ်းၵူၺ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ် ၼင်ႇၼၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈလႅၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢင်းၵိတ်ႉမဝ်ႇၵႃး တေလႆႈမေႃ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “မိူဝ်ႈၵဝ်ၶႃႈ တိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်)၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႂႃႇ တီႈၶႄႇၶွၼ်ႈၵၼ် ၼႂ်းလၼ်ႇၻၼ်ႇ။ လႆႈႁၼ်ၶႄႇ ၵူႈဝၢၼ်ႈၵူႈမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵူႈတီႈတီႈ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်။ ထွမ်ႇသဵင်လၢတ်ႈၶဝ် ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁူႉလႆႈဝႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းလႂ်မႃးၼႆယူႇ။ မိူင်းၶႄႇ၊ ႁွင်ႇၵွင်ႇ၊ ထၢႆႇဝၢၼ်၊ မလေး၊  မေႃးရိတ်ႉသျတ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်လီဢေးလူသေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ၶႄႇ လုၵ်ႉတီႈၵုၼ်ၵြႃး မိူင်းတူၵ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶႄႇ။ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၵူၺ်း။ ၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီတႃႇၶဝ်တႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇမႅၼ်ႈ တင်းသုမ်းလူင်လၢင်ၵဝ်ၶႃႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃၵႂၢမ်းၶႄႇ(ၵႂၢမ်းပေႃႈမႄႈ) ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၵဝ်ၶႃႈၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇမႃးဝႃႈ ၵဝ်တေဢမ်ႇႁႂ်ႈၵဝ်လႄႈလုၵ်ႈလၢင်းၵဝ် မိူၼ်ၶဝ်ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉမႃးထႅင်ႈဝႃႈ ၽႂ်သေမဝ်ႇဝႃႈ မၼ်းတိုၼ်းတေလႆႈ မေႃၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢူႈမႄႈမၼ်းလီလီ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢၼ်ဝႆႉၵႃႈၶၼ် ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉၸင်ႇ တေမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇသေ တေၸၢင်ႈမီး လွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၶိုၼ်း တူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ တေမေႃၼပ်ႉယမ် ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢူႈမႄႈ တူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ၼႆ (2)ယိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈပေႃႈမႄႈၼၼ်ႉ ၵုမ်းၵမ်ၸိၼႄ သဵၼ်ႈတၢင်းပၼ်သေ ပၼ်ႁႅင်းႁတ်းငၢၼ်လူင် လတ်းပူၼ်ႉလွတ်ႈ တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဢၼ်တေလႆႈႁူပ်ႉၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1966 မိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင်မူၼ်ႉမႄး ပူၵ်းပွင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ “လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈႁူႉ ၸႃႇတိငဝ်ႈႁၢၵ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶဝ် လီလီယဝ်ႉ မေႃႁၵ်ႉပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇလီလီၸင်ႇ တေႁတ်းတေႃႇသူႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်ၶဝ် တေလႆႈႁူပ်ႉၼၼ်ႉသေ မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် တူဝ်ၵဝ်ႇမႃး။ ၶဝ်တေလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ၽႂ် ၶဝ်လုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး တေၵႂႃႇတီႈလႂ်လႄႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵႂႃႇ ၼႆၸင်ႇ ၶဝ်တေႁတ်းတႅပ်းတတ်း ႁတ်းၵႄႈလိတ်ႈပျတ်ႉသၼႃႇ ဢၼ်လႆႈ ႁူပ်ႉႁၼ်ၼၼ်ႉသေ တေၸၢင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၼိမ်သဝ်းလႆႈ၊ တေၸၢင်ႈၶိုင်သၢင်ႈ ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေးၶဝ် မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းလႆႈ၊ တေၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်း ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၼႃႈၵၢၼ်မုၵ်ႉၸုမ်း သေယိူင်ႈသေဢၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင်ဝႃႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉ ႁႂ်ႈသွၼ်ပႃး ၶႄႇလူင်၊ မလေး၊ တမီး(လ်)ၸွမ်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၶႄႇ၊ မလေး၊  တမီး(လ်)ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇသွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈ ႁၼ်ၽိတ်းၵၼ်လႄႈ ငူပ်ႉငိပၼ်။  မလေးလႄႈၵြႃး ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်သေတႃႉ ႁၢမ်ႉၼမ်သမ်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁၼ်လီ ၼိူဝ်လွင်ႈဢဝ်လိၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉပဵၼ် သုၼ်ႇၵၢင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်လုမ်း ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးၸုမ်းၽၢႆႇၵႃႉၶၢႆ ဢၼ်ပဵၼ်ၶႄႇႁၢမ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၶႄႇလႄႈ ႁႂ်ႈယုၵ်ႉလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းသုင်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႆသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းသေ 1.10.1966 မၵ်းမၼ်ႈ လိၵ်ႈတင်း(4)မဵဝ်း ပဵၼ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်း မႃးယူႇယဝ်ႉ။ October 1966 လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၼႄၵၢင်ၸႂ်တေႃႇမၼ်းထႅင်ႈ။&lt;br&gt;
ၶႄႇႁၢမ်ႉၼမ် သူင်မိုတ်ႈလွၵ်းလၢႆးပိူင်ၵဝ်ႇသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်ယႂ်ႇ။&lt;br&gt; 
လွင်ႈဢမ်ႇဢဝ်လိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းၼၼ်ႉ ၶႄႇၶဝ်သၢၼ်ၶတ်း လီၵႂၢၼ်းယုတႄႉတႄႉ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းတေႃႇမၼ်း လၢႆပွၵ်ႈၵေႃႈယႃႇ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ တူဝ်မၼ်းပဵၼ်ၶႄႇၵေႃႈယႃႇ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶႄႇၵူၺ်း။ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ် ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတင်းမူတ်းလႄႈ တေလႆႈၸုၵ်းၽၢႆႇ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽွင်ႈ ၼႆသေ ဢမ်ႇၸွမ်းၸႂ်ၶႄႇၶိူဝ်းလဵဝ်။&lt;br&gt;
ယွၼ်ႉႁႂ်ႈႁဵၼ်း ဢင်းၵိတ်ႉ၊ မလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်)လႄႈ ပဵၼ်ႁၢပ်ႇၼၵ်းလူင် တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁူႉယူႇသေတႃႉ ႁၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မေႃၵႂၢမ်းမဵဝ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ ယေးငိုၼ်း(ၽၢၼ်ႇ) ၼႂ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(200)ပၢႆလႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇလႄႈ  ဢမ်ႇၸၢင်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈသေယိူင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၸိူဝ်းသူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ် ႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇသႄႉသွမ်းဝႃႈ ၵူၼ်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းယွင်ႇမဝ်း ငိုၼ်းၶမ်း ၼႆထႅင်ႈ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်လိူၵ်ႈတၢင်ႇၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ်လႄႈ ႁႂ်ႈၶဝ်သွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼႆ ၶဝ်ႁဵတ်းၵႅင်ႈဢမ်ႇႁူႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ႁႂ်ႈလႆႈၵၢၼ်ငၢႆႈၼႆသေ သူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ် ႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉယူႇ။&lt;br&gt; 
ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ႁူႉဝႃႈ ၵူၼ်းႁပ်ႉၶူးၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇ ႁႃၵၢၼ်ယၢပ်ႇ။ ဢၼ်လႆႈၶူး တီႈၸၼ်ႉၸွမ်သွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ လႆႈၵၢၼ်ငၢႆႈ။ သိုပ်ႇႁဵၼ်း တၢင်ႇမိူင်းထႅင်ႈၵေႃႈ ငၢႆႈၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု မႄးပိူင်သွၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၢၼ်ယၢၼ် ဢၼ်သွၼ်ၽၢႆႇၶႄႇၵူၺ်းၼၼ်ႉလႄႈ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉတႄႉ။&lt;br&gt;
ၶူးသွၼ်ၶႄႇ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼၢၼ်ယၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈၸၼ်ႉၶူးလူင် (ၻွၵ်ႇၻိူဝ်ႇ) တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇမႃးၵေႃႈ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉၵႂၢမ်းၶႄႇ သွၼ်ၵၼ်မႃး လႄႈ ဢမ်ႇပေႃးမေႃၶေႃႈၸႂ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု မႄးဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင်မႂ်ႇဝႃႈ ၸဵမ်ၶူးတင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶႄႇ တင်းမူတ်း ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈ ၼႆသေ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်းႁဵၼ်း ၼင်ႇပိူင်မႂ်ႇတင်းမူတ်း။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈၶႄႇၵႂၢမ်းၶႄႇ ၸူဝ်းၵၼ်သူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု သူင်ႇလုၵ်ႈမၼ်း ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇသေ ၽိုၵ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပၼ် တီႈႁိူၼ်း။&lt;br&gt;
ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၾိင်ႈထုင်း မိူင်းတူၵ်း ဢူမ်ဢိုၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းမႃးထႅင်ႈ။ မၼ်းသွၼ်ႇဝႃႈ ၵိုင်ႇလီသိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းလၢၵ်ႇလၢႆး မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ်တင်း မိူင်းတူၵ်းၼၼ်ႉဝႆႉယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵျပၢၼ်ႇ ႁပ်ႉဢဝ်လွင်ႈ ဢေႃးၸႃႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၸိုမ်းၶဝ်ႈသေတႃႉ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ် သိုပ်ႇသိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၶဝ်ယူႇၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီယိူင်ႈဢဝ်တႄႉတႄႉ ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ မိူဝ်ႈၵျပၢၼ်ႇ ႁဵတ်းလႆႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵေႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ယွၼ်ႉၼၼ် လိူၵ်ႈဢဝ်ႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇ ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (9)ႁူင်းႁဵၼ်းသေ တႄႇၵၢၼ်မႃး။ ႁႂ်ႈလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လိၵ်ႈထိၼိုင်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသေ သွၼ်ႁဵၼ်းမႃးလႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး မီးလွင်ႈၶႅပ်ႉလႅပ်ႈ ထိုင်တီႈမႃးယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လွင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈမေႃၵႂၢမ်း လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ် ဢမ်ႇႁဵတ်းဢမ်ႇလႆႈလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းမၢႆမီႈသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လီၵႂၢၼ်းယု ယိူင်းဢၢၼ်းဝႃႈ ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ႁႂ်ႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈၵႂႃႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ယွၼ်ႉလီၵႂၢၼ်းယု ၶတ်းၸႂ်လႄႈ လွင်ႈဢဝ်ဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းသုၼ်ႇၵၢင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ 1980 ၼၼ်ႉၸိုင် လႆႈထိုင်တီႈယိူင်းဢၢၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸုမ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းလူင်(2)ၵေႃႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၽွမ်ႉၸွမ်း လွင်ႈသွၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ပိုၼ်ႉတီႈသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇယၢဝ်းသေ သပ်းလႅင်းပၼ်ၶိုၼ်း ႁႂ်ႈၽွမ်ႉၸွမ်းမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပၵ်းပိူင်ဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတင်းမိူင်း ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉဢမ်ႇလႆႈ ၼႆသေ တမ်းပိူင် ဢဝ်လိၵ်ႈၶႄႇပဵၼ်လိၵ်ႈ ထိသွင်မႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ တႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမၼ်းမႃး တႄႉတႄႉ။&lt;br&gt;  
ၸွမ်းၼင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းလူဝ်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၸင်ႈမၼ်း ၽဵင်ႇၵၼ်။ ဢဝ်ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ၶူဝ်းၶွင်ၵူႈပွတ်းတွၼ်ႈ မႃးႁူမ်ႈပဵၼ် ၸႂ်သဵၼ်ႈလဵဝ်ၵၼ်သၢင်ႈၸင်ႇ တေပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႄမႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
==ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းမူတ်းသႂ်==
1959 လီၵႂၢၼ်းယု ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉၵေႃႈ တႄႇလၢင်ႉ တင်းၵျၢင်ႉၵမ် ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၼ်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမူတ်းသႂ်မႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႆႉလႆႈငိၼ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မိူင်းၼႂ်းဢေးသျုး တင်းၼမ် လေႃးၽယႂ်ႇ၊ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ၊ ဢၵျၢင်ႉလူႉၼႆလႄႈ မိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈဝႆႉ တႄႉတႄႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းဝႃႈ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ တဵၵ်းတဵင်ယူႇၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ် ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် မူၺ်ႇမူၺ်ႉၽၢၼ်ႇတႃႇငိုၼ်းတွင်းၵူ ၼ်းမိူင်းဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်။&lt;br&gt; 
ဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင်ယဝ်ႉ မၼ်းလႆႈၵႂႃႇႁူပ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶႄႇ တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း တႃႇတိုၵ်းပႅတ်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶႄႇ ၸိူဝ်းၵိၼ်သူလၢပ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ တီႈတၢႆႇပေႇ(ငဝ်ႈဝဵင်းထၢႆႇဝၼ်ႇ)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၶၼ်ငိုၼ်းလူတ်းလူင်းလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ယႂ်ႇလူင်ဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်။ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼင်ႇၼၼ် ဢီးသူၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၵႂႃႇၵေႃႈ မီးၼမ်။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ၶႂ်ႈယိူင်ႈဢဝ် လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် ၸုၼ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်၊ ၶၢမ်ႇယၢပ်ႇ တႃႇၵူၼ်းၼမ်လႄႈ ငိူင်ႉဝႄႈၵၢၼ်ႁၼ်သုၼ်ႇတူဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လိၼ်ႇယူႇႁူၵ်ႉ(1956 -1959)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈမႃး။ ၽွင်းလူင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ တေတိုၵ်းပႅတ်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၼႆသေ ဢဝ်ငိုၼ်း တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၻေႃႇလႃႇ။&lt;br&gt; 
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမၼ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုၸင်ႇ တႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ် လၢင်ႉပႅတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
June 1959 မိူဝ်ႈပၢင်ၶၢမ်ႇသိတ်ႉၸႃႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ႁွင်ႈႁေႃးလူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်မိၵ်ႈမၢႆ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၼႆသေ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လီၵႂၢၼ်းယုၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်းၶၢဝ် တင်းမူတ်းသေ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ၶၢမ်ႇသိတ်ႉၸႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမၼ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸုမ်းပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် ၶတ်းထတ်း လွင်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ယူႇၼႂ်းလုမ်း မီးၶိူင်ႈလူမ်းယဵၼ်၊ လွင်ႈၶီႇလူတ်ႉ လုၵ်ႉမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ သူင်ႇၶဝ်ႈမိူင်းမႃး၊ လွင်ႈမီးယိၼ်ႉပေႃႉၵွပ်ႉ(ၽ်)၊ လွင်ႈသူင်ၵိၼ်ၿီႇယႃႇ၊ လွင်ႈၽူႈမၢၵ်ႈ ပဵၼ်ႁႅင်းၵမ်ႉလင်ဝႆႉ၊ လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု လူင်းႁူင်းႁဵၼ်း ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်)မႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လီၵႂၢၼ်းယုလႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်းမၼ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈ လိင်ႉလႅၼ်ငိုၼ်းတွင်းဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈလႄႈဢမ်ႇ ၸၢင်ႈႁဵတ်းတၢင်းၽိတ်းသႂ်ႇၶဝ်။&lt;br&gt;
ၼႂ်းၸုမ်းၽွင်းလူင်မၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လိူဝ်သေၵေႃႉလဵဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းလႆႈ ႁပ်ႉၶူးမႃးတင်းမူတ်း။ မေးၼၢင်းၶဝ်ႁၢမ်ႉၼမ်ၵေႃႈ မီးၵၢၼ် မီးငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၼမ်ဝႆႉယူႇ ၽႂ်မၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇပႂ်ႉၵိၼ် ငိုၼ်းၽူဝ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ မဵဝ်းလဵဝ်လႄႈ တႃႇဝႃႈဢၵျၢင်ႉတေလူႉ ယွၼ်ႉငိုၼ်းတွင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။&lt;br&gt;
1930 လီၵႂၢၼ်းယု ယႃႉလူႇပၵ်းပိူင် 1937 ဢၼ်ပဵၼ်ပၵ်းပိူင်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉပႅတ်ႈသေ ၶိုၼ်းတမ်းပိူင် ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်လိူဝ်ၵဝ်ႇ မႃးထႅင်ႈ။ ၵူၼ်းၸွပ်ႇၸႅတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ မီးဢႃႇၼႃႇတိၺွပ်း၊ ၸႅတ်ႈထတ်းသၢႆမၢႆငိုၼ်း ၼႂ်းယေးငိုၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းႁၼ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆ ၼၼ်ႉထႅင်ႈ။ ၸိသင်ႇလုမ်းတြုး ႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇ ၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ ၼၵ်းၼၵ်းၼႃၼႃထႅင်ႈ။ သင်ဝႃႈ မီးလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆၸိုင် တင်ႈတႄႇ ၸၼ်ႉၸွမ်ၽွင်းလူင် လူင်းၵႂႃႇ မီးသုၼ်ႇၸႅတ်ႈထၢမ်လႆႈ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈ 1971 ပလိၵ်ႈၵုမ်းတၢင်း ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ တီႈၸဝ်ႈၵႃး ၼိုင်ႈလမ်း(5-10)ၻေႃႇလႃႇလႄႈ ထူၵ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်(250)ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် တီႈႁွင်ႈ ၵၢၼ်ၶွၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ။ ၵူၼ်းယူႇလင် ၵမ်ႉၸွႆႈ ၸိူဝ်းလၵ်ႉဢဝ် ၵုၼ်ႇႁၢမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမိူင်းတႄႇၵႂႃႇ ၵူႈယိူင်ႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တမ်းဝႆႉသေ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈသေ လၵ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ၼွၵ်ႈပၵ်းပိူင် တင်းမူတ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု ပၼ်တၢမ်ႇၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1960-1980 ၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီး ၽွင်းလူင် ဢၼ်လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ ယွၼ်ႉၵိၼ်သူးလၢပ်ႈယူႇ။ ၽွင်းလူင်ႁွင်ႈၵၢၼ် သၢင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁူမ်ႈ ၵၢၼ် လီၵႂၢၼ်းယုမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ1950။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းၵုမ်းပၢႆးၸၢၵ်ႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် မလေးသျုး။ လိုၼ်းမႃး ယုၵ်ႉမၼ်းပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းသင်ႇ(MD) သၢႆၵၢၼ်မိၼ်မလေး။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈသိုဝ်ႉႁိူဝ်းမိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းထႅင်ႈၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် လႅပ်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈသေ ယူႇၽၢႆႇလင် ၵမ်ႉဝႆႉၼႆလႄႈ ပူတ်းၸၼ်ႉၵၢၼ်မၼ်းပႅတ်ႈ။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽွင်းလူင်မႃးၶိုၼ်း။ 1975 တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် လႄႈ လုၵ်ႈလၢင်းၼၢင်းမေး ၵႂႃႇလႄႇ ဢိၼ်ၻူဝ်ႇၼီးသျုးၼၼ်ႉ ၽူႈႁပ်ႉမဝ်သၢင်ႈႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ် ဢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈသၢင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶၢမ်ႇသဵင်ႈပၼ်ၸရိပ်ႈတင်းမူတ်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ်  ႁပ်ႉဢဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် မွၵ်ႈ(5)သႅၼ် တီႈၽူႈႁပ်ႉမဝ်ၼၼ်ႉထႅင်ႈၼႆလႄႈ ထတ်းႁၼ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆသေ တၢင်ႇ လုမ်းတြုး။ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ(4)ပီ။ တၢင်ႇလိၵ်ႈယွၼ်း ႁႂ်ႈဢဵတ်းလူလႄႈ လူတ်းလူင်းပၼ် ႁႂ်ႈတူၵ်း(18)လိူၼ် ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ၽွင်းလူင် တေႇဝမ်ႇၶျိင်ႇ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1981-1982 ၼၼ်ႉ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈမႃး (8) သႅၼ်ၼႆသေ လႆႈၶိုၼ်ႈလုမ်းတြုး။ မၼ်းယွၼ်း ထူပ်းၵေႃႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇထူပ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ၸူဝ်ႈပႆႇတတ်းသိၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇထူပ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႈၼႂ်းၼၼ်ႉ ဝၼ်းၼိုင်ႈ လိၵ်ႈၽွင်းလူင် သူင်ႇၸူးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးတီႈ လီၵႂၢၼ်းယု လႄႈ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ&lt;br&gt;
ၸွမ်ၽွင်းလူင်တီႈၶႃႈ
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး(2) ဝူင်ႈၼၼ်ႉ  ၵဝ်ၶႃႈတုၵ်ႉၶၸႂ်ၼႅၼ်ႇသေ ၸႂ်တူၵ်းတႄႉတႄႉ။ လွင်ႈပဵၼ်မႃးၼႆႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈ တႅပ်းတတ်း တႃႇတေႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းယဝ်ႉၶႃႈ။ ယူႇတီႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးၵုင်ႇမုၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ႁူႉၵႃႈ ၵဝ်ၶႃႈတေလႆႈႁပ်ႉဢဝ် တၢင်းၽိတ်း ဢၼ်ၼၵ်းၼႃသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶၼ်ၶၼ်ဝႆးဝႆးၸင်ႇ တေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၶႃႈယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ဢူၺ်းလီမီးသိတ်ႉၸႃႇ &lt;br&gt;
တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ&lt;br&gt;
ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 15.12.1986 လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇသူင်ႇမႃႇသႃႇ။ ၵႂႃႉႁူပ်ႉ လုၵ်ႈမေးမၼ်း။ မေးၼၢင်းမၼ်းၼၼ်ႉ  လၢတ်ႈဝႃႈ ၽူဝ်မၼ်းၼၢင်း ႁဵတ်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃး တင်းၸူဝ်ႈတင်းၸၢတ်ႈလႄႈ ၶႂ်ႈသိုပ်ႇဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ၼၼ်ႉၵႂႃႇ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸႅတ်ႈ တၢင်းၽိတ်းၵူၼ်းတၢႆသေ ၽႃႇၸၵ်းတူၺ်း။ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပႃး ၼႂ်းသၢႆမၢႆတၢႆၵႂႃႇယူဝ်းယူဝ်းၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။ တီႈတႄႉၵေႃႈ တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ၵိၼ်ယႃသေ ၶႃႈတူဝ်မၼ်းတၢႆၵႂႃႇ။ ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်း ၽၢႆႇၶတ်းထတ်းၶဝ် ယွၼ်းႁႂ်ႈတင်ႈၸုမ်းထတ်းသၢင် ၸႅတ်ႈထၢမ်ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ပၼ်ၶႂၢင်ႉ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းထတ်းၸႅတ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈမေး တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ဢမ်ႇႁတ်းၼႄၼႃႈယဝ်ႉသေ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းၶိုၼ်းသေပွၵ်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt; 
1989 မၵ်းမၼ်ႈငိုၼ်း တၢမ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇ ၻေႃႇလႃႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိုင်ႈမိုၼ်ႇ ထိုင် ၼိုင်ႈသႅၼ်။ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ တဵၵ်းတဵင် ပၼ်တၢမ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼိူဝ်ၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ၸင်ႇလႆႈ ၸၢႆႇႁၢႆၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
1997 သၢႆမၢႆမိူင်း ၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပႃးၼႂ်းသၢႆမၢႆ မိူင်းမီးၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းဢေးသျုး။ ဢၼ်တၢမ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူင်းမႃးၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇ၊ ၶႄႇ။ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ ထိ(7) ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းပေႃးၵုမ်ႇထူၼ်ႈ။ March 1985 တီႈပၢင်ၵုမ် တမ်းဝၢင်းငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ(ၿတ်ႉၵျႅတ်ႉ) ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ထဵင်ၵၼ် လွင်ႈပိူင်ငိုၼ်းလိူၼ်။ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸုမ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ထတ်းသၢင်ဝႃႈ ငိုၼ်းလိူၼ်လီၵႂၢၼ်းယု ၻေႃႇလႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(29,000)ၼၼ်ႉ သင်တေတႅၵ်ႈတင်း ငိုၼ်းလိူၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်မလေး လႆႈ(10,000)ၵူၺ်းၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ်ၼႅၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးတေဝႃႈၼၼ် မႃးၵူဝ်ႉ(ၸ်) ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၾိလိပ်ႉပိၼ်း(ၸ်) ဢဝ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းၻေႃႇလႃႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (1,000)ၵူၺ်း။ ၸွမ်ၸိုင်ႈမလေး ဢၼ်လႆႈဢုပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း(150)လၢၼ်ႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းၻေႃႇလႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(2,500)ၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ၸိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မၢၵ်ႈမီးလိူဝ်ၵဝ်ၶႃႈတႄႉတႄႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုးၼၼ်ႉ လိုဝ်ႈၵၢၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇယူႇလႆႈ တီႈႁိူၼ်း ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ထႅင်ႈယူႇ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မလေးသျုးၵေႃႈ လႆႈလိၼ်(ဢမ်ႇၼၼ်)ႁိူၼ်းလၢႆလၢႆ။ ႁိူၼ်းဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈယူႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိူၼ်းၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ႁိူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်းလိူဝ်” ၼႆယဝ်ႉ။
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈငိုၼ်းလိူၼ် ၽွင်းလူင်ပၼ်ၵူႈပီ။ ႁဵတ်းၼၼ်ၸင်ႇ ငိုၼ်းလိူၼ်ၶဝ် တေဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်တင်း ငိုၼ်းၶဝ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈၵုင်ႇပၼီႇသုၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈမီး ၼႆယဝ်ႉ။ 1978 ၻွၵ်ႇတိူဝ်ႇတူဝ်ႇၼီၵၼ် ႁဵတ်းၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ယူႇတီႈယေးငိုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလူင်မိူင်းၶႄႇ။ ၼိုင်ႈပီ လႆႈငိုၼ်းလိူၼ် (950,000)။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ မႃးၸွႆႈလႄႈ ၶၢမ်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ မႃးၸွႆႈၵၢၼ် ဢၼ်လႆႈငိုၼ်းလိူၼ် သၢမ်ပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ ငိုၼ်းလိူၼ် ၵဝ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းသေ ၸွႆႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယုၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းပၵ်းပိူင်။ မၼ်းဢမ်ႇႁႂ်ႈၽႂ်လႆႈယူႇ ၼိူဝ်ပၵ်းပိူင်။ ပဵၼ်ၽွင်းလူင်၊ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႈယႃႇ တိုၼ်းတေ လႆႈၶၢမ်ႇပၵ်းပိူင်တႅပ်းတတ်းၵူၺ်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်မၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႅၼ်ႇၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈလီလႆႈဢၢမ်း။&lt;br&gt;
==လွင်ႈမူတ်းသႂ်==
1967 မိူဝ်ႈလီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇ လႆႈႁၼ်ၼႂ်းႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ မီးၵွၵ်းထူမ်ႇဝႆႉတင်းၼမ်။ ယွၼ်ႉၶဝ်ၵႆႉ ၶင်ႇၶီႈၶၢၵ်ႇ၊ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးလႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶႄႇၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၵ်ႉၸႂ်ႉၵွၵ်းထူမ်ႇယူႇ။ 1978 တဵင်ႇသျွင်ႇၾဵင်ႇ မႃးမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ တမ်းဝႆႉပၼ် ၵွၵ်းထူမ်ႇသေတႃႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႉ။ လႅပ်ႈႁူႉဝႃႈ ၶႄႇမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵွၵ်းထူမ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈ 1960 ပၢႆမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု တူင်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈထူမ်ႇ ၼမ်ႉလၢႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေႃႇထိုင် 1980 ပၢႆၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီးၸဝ်ႈၵႃး ၸိူဝ်ႈပိုတ်ႇႁူးလႅင်းၵႃးသေ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးတူၵ်းၼိူဝ်တၢင်းယူႇ။&lt;br&gt;
လွင်ႈဝႃႈ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်မၢၵ်ႇႁူၵ်ႈ(ပွတ်ႇမႅင်း)ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈသွၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်း။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လွင်ႈသူင်ယၢမ်ႈ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉႁၢႆၵႂႃႇ။ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ “ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၸပ်းယိၼ်ႉမၼ်း ဝႆႉယူႇၵေႃႈယႃႇ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇလီၸိုင် တိုၼ်းတေလႆႈပႅတ်ႈ။ တေလႆႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပႅတ်ႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈဢမ်ႇလီ ဢၼ်မီးမႃးၸဵမ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ” ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈသၢင်ႈ ႁႂ်ႈမိူင်းမၼ်း မူတ်းသႂ် ၶဵဝ်ႁိူဝ်ႈ ၵတ်းယဵၼ်ဝႆႉယူတႃႇသေႇသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် ဢူဝ်ႇဢေးၸိတ်ႉ(Oasis) ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျုး။ တေၸၢင်ႈမီးၵူၼ်းၵႃႉ ၽူႈမၢၵ်ႈယႂ်ႇလူင်လႄႈ ၽူႈလႄႇလၢဝ်း ၶဝ် ၶဝ်ႈမိူင်းမႃးလႄႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် တီႈသိူဝ်းသႃႇလႄႈ တီႈပိူၼ်ႈၶွႆယိူင်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ လုၵ်ႉၼႂ်းသုမ်ႉသေ ၶၢႆႉၽႅဝ်ဝႆႉယူႇသဝ်း ၼိူဝ်ႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ်သုင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈယႃႇ ယင်းပႆႇပႅတ်ႈလႆႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵဝ်ႇၶဝ်။ တိုၵ်ႉသႅၼ်ႇလၢတ်ႈ ဢူၼ်ဢၢၼ်တေႃႇၵၼ်ယူႇ။ တိုၵ်ႉၶၢႆၶူဝ်းၶွင် ႁိမ်းၽင်ႇတၢင်းယူႇ။ ၸဝ်ႈၵႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလၵ်းပိူင် ၵႃႈၵႃးၼင်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလႄႈ ၶႂ်ႈယွၼ်းၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ၵမ်ႉၸႂ်။ ၸွမ်းတၢင်းၵေႃႈ ၶႂ်ႈၵိုတ်း တီႈလႂ်ၵိုတ်း။ ၶႂ်ႈႁေႃႈၽင်ႇလႂ်ႁေႃႈသေ ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်သေဢိတ်း။&lt;br&gt;
1971 မီးၼႃႈၵၢၼ် ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းလႆႈယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈယိပ်းၵမ် ပၵ်းပိူင်ၼိူဝ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃး။ ၸဝ်ႈတၢင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁဵတ်းမၢႆၾၢင်ၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၶၢႆၼိူဝ်တၢင်း။ ႁဵတ်းပၼ် တီႈၶဝ်တေလႆႈၵႂႃႇၶၢႆ။ သၢင်ႈပၼ်လွတ်ႇၼမ်ႉ၊ ႁွင်ႈၵွၵ်ႇ၊ ဝႆႉပၼ်ၵူၺ်ယုၵ်းယၵ်းသေ ႁဵတ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်မိူင်းဢမ်ႇဝူၺ်ႇဢမ်ႇႁင်ႈ။ 1980 ၼၼ်ႉ တမ်းပၼ်တီႈ ၸဝ်ႈတၢင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉ လႆႈတီႈၶၢႆၵႂႃႇတင်းမူတ်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈမိုဝ်ႉႁုင်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ လႄႈ မီးၵူၼ်းတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်း မႃးၵိၼ်ၵိုၼ်းဢိုၵ်ႉဢိုၵ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပဵၼ်သထေးႁူဝ်လၢၼ်ႉၵႂႃႇလႄႈ ၶီႇၵႃး ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၶၼ်လူင်သေမႃးၶၢႆ။&lt;br&gt; 
ၸဝ်ႈၵႃး ၸိူဝ်ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်ၵေႃႈ ပၼ်တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်း။ ၶပ်းၶိုင်ပၼ် ႁႂ်ႈမီးလူတ်ႉထႅဝ်တေႃႉသူင်ႇ ၵူႈတီႈတင်းမိူင်း။ 1964 တိုၵ်ႉမီးဝူဝ်း လႄႇ ၸွမ်းတၢင်းၵၢင်ဝဵင်းယူႇ။ 1965 ၸမ်သဵင်ႈမႃးၸင်ႇ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇႁႂ်ႈ ဝူဝ်းၶဝ်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ထိုင်တီႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
တႃႇႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်ႉၶၢႆႉႁိူၼ်းတိူၵ်ႈလူင် ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး(3,000)ပၢႆၼၼ်ႉသေ ၶုတ်းႁွင်ႈၼမ်ႉလၢႆႇတႂ်ႈလိၼ်ဝႆႉ တင်းမိူင်း။ ပိုတ်ႇၵၢတ်ႇမႂ်ႇ ပၼ်ၸဝ်ႈတင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်း လႆႈၵႂႃႇၶၢႆ။ ၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ မူၵဝ်ႈမိုၼ်ႇ(90,000) ဢၼ်ပွႆႇလဵင်ႉဝႆႉ ၼႂ်းၼႃး 8,000 လွၵ်း။ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈၼွင်ပႃ။ ဢဝ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း ၸွမ်းထုင်ႉၸွမ်းၼႃး ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇပွၵ်ႉမႂ်ႇ။ ဢၼ်ယၢပ်ႇ သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၶၢႆႉၸဝ်ႈၼႃး။ ဢဝ်ၵူၼ်းမူၼ်ႈသိူဝ်းမႃး ၼႂ်းၵူမ်ႇၼႂ်းဢုင် ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇ တီႈႁိူၼ်းဢုတ်ႇ၊ တၢင်းၵဵင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမေႃ ယူႇလႄႈ လၢတ်ႈဝႃႈ ယႃႉလူႉၾဝၶဝ်ၼႆသေ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်း ပႃႇတီႇလီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ထႅင်ႈ လူးၵွၼ်ႇ။&lt;br&gt;
တႃႇတေႁဵတ်းႁၢတ်ႇသၢႆး တီႈႁူၺ်ႈၵႃႇလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈသိုဝ်ႉသၢႆးတီႈ ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုးမႃးထူမ်။ ယၢမ်းလဵဝ် တီႈၼၼ်ႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းလႄႇလၢဝ်းၶဝ် ၼွၼ်းဢွမ်ႇလႅတ်ႇ။ 1987 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးၼင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ တင်းမူတ်း ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉဝူၺ်ႇႁင်ႈ ႁၢႆယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ လူမ်းဝူၺ်ႇႁင်ႈ ႁၢႆထႅင်ႈ။ လွင်ႈၽုၼ်ႇမုၵ်ႉၽူင်ႉတၼ်၊ ၵႂၼ်းၾႆးၺူဝ်းမဵၼ်ယူႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း တင်းၼႅၼ်ႈၼႃမၼ်း။ လႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း ႁႅင်းၵွၼ်ႈ ၵႂၼ်း ၵူၼ်ႈလူတ်ႉၵႃး။ လႆႈမၵ်းၶၢၼ်း ႁူင်းၵၢၼ် ဢၼ်ၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈလူင်ပၼ်ႇ။&lt;br&gt;
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈႁၢမ်ႈလွင်ႈဢူၼ်ၵဝ်းမေႃးမႄးထႅင်ႈ။ လွင်ႈပိုတ်ႇသဵင် ဢွမ်လူမ်းလင်၊ ပိုတ်ႇထီးဝီးလင်၊ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸၢၵ်ႈၶႂၢၵ်ႈသဵင်တႄႇၵႂႃႇ လွင်ႈၸုတ်ႇမူၵ်ႇတႅၵ်ႇ မိူဝ်ႈပွႆးပီမႂ်ႇၶႄႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႈပႅတ်ႈတင်းမူတ်း။ ဢမ်ႇၸုတ်ႇမူၵ်ႇတႅၵ်ႇယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈမႆႈၸႂ်ၾႆးတေမႆႈယွၼ်ႉသေ မဝ်ႇၵႃႈ လွင်ႈတေလႆႈသိုဝ်ႉ ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်မႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉလႄႈ လွင်ႈငိုၼ်းၼႂ်းမိူင်း တေလႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း ယွၼ်ႉမူၵ်ႇတႅၵ်ႇၵေႃႈ လူတ်းယွမ်း။ သၢင်ႈႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ် သုင်သၢဝ်းၸၼ်ႉ ပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈယူႇယဝ်ႉလႄႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီလႅၵ်ႈလၢႆႈ ယဝ်ႉၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု ၸင်ႇႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ ပီႁိုင်မႃးၵေႃႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵႂႃႇ တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1970 ႁၢမ်ႈတတ်းပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶၢႆလႅၼ်းယႃႈ။ ႁၢမ်ႈတတ်းလွင်ႈ လုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း၊ ၼိူဝ်လူတ်ႉ၊ ၼိူဝ်လူတ်ႉၾႆး။ မၵ်းမၼ်ႈ ဝၼ်းဢမ်ႇလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈဝူင်ႈ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် 1957 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၵူၼ်းလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈလႄႈ ၼိုင်ႈဝၼ်းသဵင်ႈ(20)လႅၼ်း။ ႁဵတ်းပၢင်ႁႃသဵင် သၢမ်ပၢင်ယဝ်ႉၵေႃႈ သဵင်မၼ်း ဢမ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉလႄႈ တိုတ်းလႅၼ်းယႃႈပႅတ်ႈ။ ဢမ်ႇပၼ်ၽႂ်လုတ်ႇ လႅၼ်းယႃႈ ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်း။ ႁၢမ်ႈတတ်းပႃး လွင်ႈၵိၼ်ပီႇၵေႇ (P K မၢၵ်ႇၾရင်ႇ)။ လွင်ႈၵိၼ်ပီႇၵေႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝူၺ်ႇႁင်ႈ သေမဝ်ႇၵႃး မိူဝ်ႈၶၢႆးထူမ်ႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၸပ်းတိတ်းပိူၼ်ႈ။ ၸၢင်ႈၶမ်ၸွမ်းႁွင်ႈ ၸွမ်းလွတ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတၼ်ဢိုတ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇ January 1992 ၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႈတတ်း ၵိၼ်ပီႇၵေႇတင်းမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼႂ်းဝဵင်းၵူႈတီႈ ႁဵတ်းႁွင်ႈၵွၵ်ႇၼမ်ႉလၢႆႇ ႁႂ်ႈလႆလူင်းလီလီ။ ဢမ်ႇပၼ်ႁႂ်ႈမီး ၼမ်ႉယိုင်ႈၼမ်ႉၶင်ႇ ၼိူဝ်တၢင်း။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈယုၵ်းယၵ်းၶမ်လႄႈ ႁွင်ႈတၼ်။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈမီး မႅင်းမူၼ်းတွမ်။ ႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ် ႁိုင်ပီၼိုင်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လိူမ်ႈလႆႇမူတ်းၵဵင်ႈမႃးတႄႉတႄႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==သၢင်ႈမိူင်း ၶဵဝ်ၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်==
တွၼ်ႈတႃႇ တေဢဝ်မိူင်းၸၼ်ႉထိသၢမ် ပဵၼ်မႃးၸၼ်ႉထိၼိုင်ႈလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု သၢင်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းသူၼ်ဢူးယိၼ်ႇ။ ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ ၵူႈပွၵ်ႉၵူႈတီႈ ၵူႈတၢင်းၽႄ။ ပိုတ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်။  တူၼ်ႈတႅမ်ႇ၊ တူၼ်ႈယုမ်း၊ တူၼ်ႈသုင်၊ တူၼ်ႈထၢၼ်၊ တူၼ်ႈဢုၼ် ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈ ပွၵ်ႉၵူၼ်းၽၢၼ် ပွၵ်ႉၵူၼ်းမီး ၽုၵ်ႇၵူႈတီႈ ၵူႈပွၵ်ႉ။&lt;br&gt; 
တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈသွၼ်လွင်ႈ မေႃၽုၵ်ႇ မေႃႇၵုမ်းသိမ်း တူၼ်ႈမွၵ်ႇ။ တင်ႈတႄႇ 1971 ၼၼ်ႉမႃး မၵ်းမၼ်ႈဝူင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇၿိူဝ်ႇ ပဵၼ်ဝၼ်းၽုၵ်ႇတူၼ်ႈၼႆသေ တင်းတႄႇဢဝ်ၽွင်းလူင်လႄႈ ၵူၼ်းတင်းမိူင်း ႁႂ်ႈၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ။ သင်ႇဢဝ်ၸိူ ဝ်ႉမွၵ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈသွင်ႁဵင် (2,000) မဵဝ်း မႃးၽုၵ်ႇတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶဵဝ်ၵတ်းယဵၼ် သဵင်ႈၼမ်သေတႃႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသိူဝ်းၸႂ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇသေးလၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၵူၺ်းၵႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉလႆႈမူၼ်ႉမႄး တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီ ၼၼ်ႉထႅင်ႈယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လတ်းၶၢမ်ႈပႃႇယိူဝ်ႈ ဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ၊ ႁၵ်းၵၢၼ်ႉပႅတ်ႈ မွၵ်ႇႁၢင်ႈလီ၊ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိုတ်းလႅင်၊ ၵိုတ်းလူတ်ႉၶိူင်ႈ ဢိင်ဝႆႉၸွမ်း တူၼ်ႈမွၵ်ႇ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ။ လႆႈတမ်းပိူင်ပၼ်တၢမ်ႇသေ ယူတ်းယႃတင်းယၢမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ။&lt;br&gt;
==တပ်ႉသိုၵ်း==
ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၺ်းၵိုတ်းဝႆႉ တပ်ႉဢၼ်ၽူႈမီးၸၼ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၵွၼ်းဝႆႉ တပ်ႉလိၼ်(2)တပ်ႉၵူၺ်း။ တွၼ်ႈတႃႇတေ ၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ တပ်ႉ(2)လုၵ်ႈၵူၺ်းဢေႇၼႅၼ်ႇ ၼႆသေ လႆႈတႄႇသၢင်ႈႁႅင်းမႃး။ ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ၶဵၼ်ဢၼ်လႆႈၵူဝ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵူဝ်မလေးၶဝ်ႈတိုၵ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
October 1971 တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁုပ်ႈသိမ်းမိူဝ်းၶိုၼ်း။ ႁႂ်ႈမီး တပ်ႉဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉသိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢေႃးၸတေးလျုး လႄႈ ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵူၺ်း။ March 1976 တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းတင်းမူတ်း။ တပ်ႉၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ ပဵၼ်တပ်ႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်း ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းပိူၼ်ႈလႄႈ မိူဝ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1989။&lt;br&gt;
တႃႇပူၵ်းတင်ႈ တပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈတင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)။ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်မူႇသလိၼ်ႇ ယူႇသဝ်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇမလေးသျုး၊ ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး၊ ၿရူႇၼၢႆး(လ်)ၶဝ်သမ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်လီ လွင်ႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေးမႃးၸွႆႈ။ &lt;br&gt; 
ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉသိုၵ်းၵႅတ်ႇၶႄဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) (IDF= Israel Defense Forces) ႁပ်ႉဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွႆႈထႅမ် တႃႇသၢင်ႈတပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼင်ႇ ပိူင်သၢင်ႈတပ်ႉ(IDF)ၶဝ်ၼၼ်ႉသေ  ႁွင်ႉဢဝ် ၶူးၽိုၵ်းသိုၵ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶဝ် မိူဝ်းပိုၵ်ႉၽိုၵ်းပၼ် တီႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)။ လွၵ်းလၢႆးၽိုၵ်းသိုၵ်းၵေႃႈ တမ်းပိူင်ၼင်ႇဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)ယဝ်ႉသေ လွင်ႈဝႃႈ ၸၢႆးၵူႈၵေႃႉ ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ယိူင်ႈဢဝ်ပိူင်ဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) မႃးယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ  သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ယင်းတိုၵ်ႉ ၵပ်းသၢၼ်ဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)ယူႇသေ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်သိုဝ်ႉ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) ၼမ်သေပိူၼ်ႈ မိူင်းၼိုင်ႈယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ၼင်လိၼ်မိူင်းၵႅပ်ႈလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႃႇတေတိုၵ်းတေႃးၵႅတ်ႇၶႄ လႆႈလီလီသေတႃႉ တႃႇထွႆဢွၵ်ႇလႄႈ တႃႇႁူမ်ႈႁွမ်းၶိုၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ ၵူၼ်းမိူင်းမီး ဢေႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၼိူဝ် ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းဝႆႉတႄႉတႄႉ။ တပ်ႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးသိုၵ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်တႃႇသေႇ ဢေႇသေတႃႉ သိုၵ်းၵႅမ် ဢၼ်တူဝ်ႈတၼ်းၸွႆႈတိုၵ်းလႆႈၼၼ်ႉ မီးတင်းၼမ်။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈတႄႇဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၸၢႆး မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢႃႇယု (18 )ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၵူႈၵေႃႉ  ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေ သၢင်ႈႁႅင်း ၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းမႃး။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီး တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်းလႄႈ ယင်းပႆႇပူၼ်ႉ တၢမ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ၶဝ်ၸိူဝ်းတီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၶဝ်ဢမ်ႇပဵၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းတေၸုတ်ႈလုတ်ႈၼႆၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးသၢၵ်ႈသေႇ တၢင်ႇၼႄ ၸင်ႇတေဢမ်ႇလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း။&lt;br&gt;
ၼၢင်းယိင်း ဢမ်ႇပႃးၼႂ်းၶေႃႈပူင်ဝႃႈ ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေတႃႉ ၼႂ်းတပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်းမီးဝႆႉ တင်းၼမ်။ တင်ႈတႄႇ 1989 ၼၼ်ႉမႃး ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼႃးၵၢၼ် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တႃႇၵူၼ်းၸၢႆးၼၼ်ႉ တႄႇတမ်းဝၢင်းမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈၼၢင်းယိင်းၶဝ်ႈႁၢပ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==တႃႇႁႂ်ႈမိူင်းဢွၼ်ႇ ၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈ==
လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ  “ဝၢၼ်ႈမိူင်းလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ တႃႇတေလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၼႂ်းႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁႅင်းဢေႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁႃဢူၺ်းၵေႃႉ ဢူၺ်းသႄႈ ၼမ်လႆႈၵႃႈႁိုဝ် လီၵႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တေလႆႈၵုမ်းၵမ် လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းမၼ်ႈၵိုမ်းၵႂႃႇ ၶၢဝ်းႁိုင်ထႅင်ႈ။ လွၵ်းလၢႆး ၵပ်းသိုပ်ႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းၼၼ်ႉ တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ယွၼ်ႉၸမ်ၸႂ်ၵၼ်လႄႈ သုၼ်ႇတူဝ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ်။  ပဵၼ်လွင်ႈ ႁႂ်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈသေ သိုပ်ႇသိမ်းပႅင်း တင်းမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်းလႆႈယူႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt; 
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းဢေႇ။ ဢၼ်လီထၢင်ႇၶိုၵ်ႉ ဢမ်ႇမီးသင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၸုၵ်းမၼ်ႈသေ ဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်လႆႈယူႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉလႄႈ ပဵၼ်တီႈပိူၼ်ႈႁၼ်လီဝႆႉယူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ် မိူင်းမီးတင်းတိုဝ်းတေႃႇပိူၼ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉသေ ၵေႃႈသၢင်ႈမိူင်းမၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈပဵၼ် မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ႁိူဝ်ႈပိူင်းဝႆႉယူႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ  ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈ ၼႂ်းပွတ်းတွၼ်ႈ ၼင်လိၼ် တီႈမိူင်းမၼ်းမီး ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် ၽွၼ်းလီပႃး တႃႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းထႅင်ႈ။ မီးသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ ႁႂ်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၵေႃႈ မီးၽွၼ်းလီသေ ႁႂ်ႈငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်း မီးၽွၼ်းလီမႃး ၼင်ႇၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈတႄႇတႄႉ တႃႇႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၸုၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဝူၼ်ႉယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ မၼ်းႁၼ်ဝႃႈ  ၼင်လိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵႅပ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွၵ်းဢူၼ်ႈလူင်ၶဝ်ဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တေၸၢင်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉ။  ပဵၼ်ဝႆႉငဝ်းလၢႆး ပႃလူင်တေၵိၼ်ပႃဢွၼ်ႇ။ ပႃၶီးဢွၼ်ႇ တူဝ်ၼိုင်ႈ ႁိပ်ႇဝႆယူႇႉၵႄႈၵၢင် ပႃၸၢတ်ႇလႄႈပႃမုင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ငဝ်းလၢႆးမိူင်းမၼ်း ပဵၼ်ၵုင်ႈလႅင်ဢွၼ်ႇ မီးၵွင်ႉၼၼ်ႉမႃး။ ၽႂ်မႃးၵိၼ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈၽၢႆႇၼႂ်းမိူင်း မၼ်ႈၵိုမ်းသေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈမိူင်းႁႅင်းလူင် ႁတ်းမႃးပႄႉၵိၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်ႈပၵ်းပိူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ မၼ်းတိုၼ်းၵႅၼ်ႇၶႅင်။ ၼႂ်းၵႄႈ ဢၼ်ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး လွၵ်ႇငိုတ်ႈယူႇၼၼ်ႉသေ ႁတ်းပၼ်တၢမ်ႇတၢႆ ၵူၼ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ၼီးသျုး(2)ၵေႃႉ ဢၼ်မႃးၽိတ်း ပိူင်ႈပၵ်းပိူင် မိူင်းမၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵူဝ် လွင်ႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ မိပ်ႇငႅၼ်းသေ ပၼ်တၢမ်ႇၶွၼ်ႉ တီႈမၢႆႇၵႄႇၾေး(လ်) ယွၼ်ႉမႃးယႃႉပၵ်းပိူင်မိူင်း ထႅင်ႈ။ ၼႂ်းမိူင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်ၼႃႈလဵၵ်ႉၼႃႈယႂ်ႇဝႃႈ။ ဢဝ်ပၵ်းပိူင် ပဵၼ်လၵ်းသေ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ဢၼ်မႃးမီးဝႆႉယူႇ ၼႂ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ယူႇတႂ်ႈပၵ်းပိူင် ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု သႂ်ႇၼမ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႃႈလိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း လဵၵ်ႉယႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈတၢင်း တေလႅၵ်ႈလၢႆႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶဝ်လႆႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵတ်းႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵပ်းသၢၼ်လႆႈ တင်းမိူင်း ယႂ်ႇမိူင်းလူင်သေမဝ်ႇၵႃး သၢင်ႈႁႅင်းၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်လႆႈ တင်းၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။  ၼင်ႇႁိုဝ် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၶွပ်ႇလႅၼ်သေ ၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႅီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈပၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==လွင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်း လုမ်ႈၾႃႉ==
ဢဝ်ဝႃႇတ ၵၢၼ်မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉဝႃႈၸိုင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပဵၼ် မိူင်းဢၼ်ဢမ်ႇၸပ်းၽၢႆႇ။ ပဵၼ်မိူင်း ယူႇၶိုင်ႈၵၢင်။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇလၢၵ်ႈၸၼ် ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝႆႉသတိသေ ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းသၢင်ႈ ယူႇသဝ်းမႃး။ မိူင်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉႁႃမုၼ်းမႂ်ႇ ၸမ်တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် လႆႈၵိူင်းၵွမ်ႉၸပ်းၵႂႃႇ သေၽၢႆႇၽၢႆႇပႅတ်ႈသေတႃႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတႄႉ ၶတ်းၸႂ်ၸုၵ်းယူႇၵႄႈၵၢင်ႁႂ်ႈလႆႈ။ ယၢမ်ႈမီး မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၵျိူၵ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းသေတႃႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတႄႉ ၶတ်းၸႂ်ပဵၼ် ၶူဝ်ၵၢႆႇပၼ် ႁႂ်ႈၸိူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁႃၵႂႃႇမႃးတေႃႇၵၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
==မိူင်းႁႅင်းယႂ်ႇ လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ== 
လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ လူဝ်ႇဢူၺ်းၵေႃႉ မိူင်းယႂ်ႇယႂ်ႇ။ 1965 ၼၼ်ႉ ၶဝ်လူဝ်ႇႁႅင်းႁူမ်ႇလူမ်ႈမိူင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ႁူမ်ႈႁွမ်းတူၵ်းလူင်းၸွမ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ(5)မိူင်း မလေး၊ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢေႃးၸတေးလျုး၊ ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ၊ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ႁဵတ်းဢူၺ်းလီ သၢင်ႈႁႅင်း ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄမႃး။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉသေ လွင်ႈဢၼ်မလေးလႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တႅၵ်ႇဢႃႈၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵိုတ်းၵႂႃႇ။ တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႈ ထွႆဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု မုင်ႈႁၼ်ဝႃႈ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ ႁႅင်းဢီးလူင် ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလႆႈၼၼ်ႉ မီးဢမေႇရိၵၼ်ႇၵူၺ်း။ မၼ်းဢမ်ႇယၢမ်ႈၵႂႃႇယူႇ လႄႈ ဢမ်ႇမိုတ်ႈၵိုဝ်းတင်း ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ မိုတ်ႈၵိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉၵူၺ်း။&lt;br&gt;
1968 -69 တႄႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶဝ်ႈႁႃဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ ၶဝ်ႈဢိူမ်ႈၸမ်ႇၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢၼ်ႁူႉလွင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွၵ်းလၢႆး မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇၽႄဢႃႇၼႃႇၵၼ်။ မၼ်းၵႂႃႇ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ မႅၼ်ႈၽွင်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်း တိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇလႄႈ ႁၢမ်ႉၼမ်တေလႆႈငိၼ်းပိူၼ်ႈလၢတ်ႈ လွင်ႈဢမ်ႇလီဝႅတ်ႉၼၢမ်းသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ထွမ်ႇၵူၺ်း။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉ လၢတ်ႈသင်ၸွမ်း။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးၸင်ႇ ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉဢမေႇရိ ၵၼ်ႇ မီးဝႆႉ တီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းလႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေးသျုးၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈပဵၼ် မိူင်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ လႆႈသၢင်ႈႁႅင်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမႃး ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;  
==ၽိုၼ်ဢိင်==
{{Reflist|
&lt;ref&gt; ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းငၢၼ်၊ ၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ၼႃႈ 239-287၊ 2018 &lt;/ref&gt;
}}

[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်]]</text>
      <sha1>l0q1n3pvm4xg3jjg7expf6p9ultd6lu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126059</id>
      <parentid>126058</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T04:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saimawnkham</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>126059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166076" sha1="ncq53z53wbqp6cwwcyp93nrgiod5hsc" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = 
| name = လီၵႂၢၼ်းယု
| native_name = {{nobold|李光耀}}
| honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|GCMG|CH|size=100%}} {{post-nominals|list=[[:en:Order of the Crown of Johor|SPMJ]] [[:en:Family Order of Laila Utama|DK]]|size=100%}}
| image = Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore Making a Toast at a State Dinner Held in His Honor, 1975.jpg&lt;!-- Consensus has determined that this photo should depict him as prime minister. Any change is heavily discouraged without a proposal on the talkpage and will be reverted. --&gt;
| caption = လီ မိူဝ်ႈ 1975
| order = 1st
| office = ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| monarch = {{ubl|[[Elizabeth II]]&lt;br /&gt;(1959–1963)|[[Putra of Perlis]]&lt;br /&gt;(1963–1965)}}
| president = {{ubl|[[Yusof Ishak]]|[[Benjamin Sheares]]|[[Devan Nair]]|[[Wee Kim Wee]]}}
| deputy = {{ubl|[[Toh Chin Chye]]|[[Goh Keng Swee]]|[[S. Rajaratnam]]|ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ|[[Ong Teng Cheong]]}}
| term_start = 1959 ၸုၼ်ႇ 5
| term_end = 1990 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 28
| predecessor = ''တႄႇတင်ႈလုမ်း'' &lt;br&gt;[[:en:Lim Yew Hock|လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ]] (ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ)
| successor = [[:en:Goh Chok Tong|ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ]]
| office1 = [[:en:People's Action Party|ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ပႃႇတီႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းမိူင်း]]
| 1blankname1 = ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်
| 1namedata1 = {{ubl|[[:en:Toh Chin Chye|တူဝ်ႇၶျိၼ်ႇၶျၢႆႇ]]|[[:en:Ong Teng Cheong|ဢွင်ႇတႅင်ႇၶျွင်ႇ]]}}
| term_start1 = 1957 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 20
| term_end1 = 1992 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 14
| predecessor1 = [[:en:T. T. Rajah|ထီ.ထီ.ရႃႇၸႃႇ]]
| successor1 = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
| term_start2 = 1954 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 21
| term_end2 = 1957 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 3
| predecessor2 = ''တႄႇတင်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ''
| successor2 = T. T. Rajah
| order3 = 1st
| office3 = ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း (သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ){{!}}ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း
| 1blankname3 = ၸွမ်ၽွင်းလူင်
| 1namedata3 = [[:en:David Marshall (Singaporean politician)|တေးဝိတ်ႉမႃႇသျႄႇ]]&lt;br/&gt;လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ
| term_start3 = 1955 ဢေႇပရႄႇ 22
| term_end3 = 1959 မၢတ်ႉၶျ် 31
| predecessor3 = ''တႄႇတင်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ''
| successor3 = လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ
{{Collapsed infobox section begin|လုမ်းၽွင်းလူင်|titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed           = yes
| office4         = [[:en:Minister Mentor of Singapore|ၽူႈၼမ်းၽွင်းလူင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| prime_minister4 = [[:en:Lee Hsien Loong|လီသျႅၼ်ႇလူင်]]
| term_start4     = 2004 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 12
| term_end4       = 2011 မေႇ 20
| predecessor4    = ''တႄႇတင်ႈလုမ်း''
| successor4      = ''ယႃႉပႅတ်ႈလုမ်း''
| office5         = [[:en:Senior Minister of Singapore|ၽွင်းလူင်ထၢၼ်ႈသုင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| prime_minister5 = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
| term_start5     = 1990 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 28
| term_end5       = 2004 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 12
| predecessor5    = ရႃႇၸႃႇရတ်ႉၼမ်ႇ
| successor5      = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
{{Collapsed infobox section end}}
}}
{{Collapsed infobox section begin|လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း|titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed       = yes
| office6     = ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း [[:en:Malaysian Parliament|သၽႃးမလေးသျႃး]]&lt;br/&gt;တွၼ်ႈတႃႇ [[:en:Singapore in Malaysia|သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| term_start6 = 1963 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 2
| term_end6   = 1965 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 9&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.parlimen.gov.my/files/hindex/pdf/DR-02111963.pdf |title=PARLIAMENTARY DEBATES DEWAN RA'AYAT (HOUSE OF REPRESENTATIVES) OFFICIAL REPORT |work=[[Dewan Rakyat]] |access-date=19 August 2019 |archive-date=29 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829050606/http://www.parlimen.gov.my/files/hindex/pdf/DR-02111963.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{{Collapsed infobox section end}}
}}
| constituency_MP7 = [[:en:Tanjong Pagar Group Representation Constituency|Tanjong Pagar GRC]]
| term_start7 = 1991 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 21
| term_end7 = 2015 မၢတ်ႉၶျ် 23
| predecessor7 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| successor7 = [[:en:People's Action Party|PAP]] ၸတ်းႁဵတ်း
| majority7 = ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ: N/A (walkover)
| constituency_MP8 = [[:en:Tanjong Pagar Single Member Constituency|Tanjong Pagar SMC]]
| term_start8 = 1955 ဢေႇပရႄႇ 2
| term_end8 = 1957 ဢေႇပရႄႇ 26
| predecessor8 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| term_start9 = 1957 ၸုၼ်ႇ 29
| term_end9 = 1991 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 14
| successor9 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| majority9 = {{plainlist|
* 1955: 5,121 (66.53%)
* 1957: 3,392 (49.51%)
* 1959: 4,512 (42.08%)
* 1963: 2,780 (25.94%)
* 1968: 8,580 (88.68%)
* 1972: 6,114 (68.16%)
* 1976: 8,764 (78.06%)
* 1980: 11,175 (88.35%)
* 1984: N/A (walkover)
* 1988: 10,876 (63.20%)
}}
| birth_name = ႁႄႇရီႇလီၵႂၢၼ်းယု
| birth_date = {{birth date|df=y|1923|9|16}}
| birth_place = သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| death_date = {{death date and age|df=y|2015|3|23|1923|9|16}}
| death_place = သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| party = [[:en:People's Action Party|ပႃႇတီႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းမိူင်း]]
| spouse = {{marriage|[[:en:Kwa Geok Choo|ၵႂႃႇၵျွၵ်ႉၶျူး]]|1950|2010|end=died}}
| relatives = [[:en:Lee family (Singapore)|ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီ]]
| children = {{ubl|[[:en:Lee Hsien Loong|လီသဵၼ်းလူင်]] (လုၵ်ႈၸၢႆး)|[[:en:Lee Wei Ling|လီဝေႇလိင်း]] (လုၵ်ႈယိင်း)|[[:en:Lee Hsien Yang|လီသဵၼ်းယၢၼ်ႇ]] (လုၵ်ႈၸၢႆး)}}
| education = {{ubl|[[:en:Raffles College|Raffles College]]|[[:en:London School of Economics|London School of Economics]]|{{no wrap|[[:en:Fitzwilliam College, Cambridge|Fitzwilliam College, Cambridge]]}} ([[:en:Bachelor of Arts|BA]])}}
| signature = Lee Kuan Yew signature.svg
| footnotes = 
| resting_place = [[:en:Mandai Crematorium and Columbarium|Mandai Crematorium and Columbarium]]
| father = [[:en:Lee Chin Koon|လီၶျိၼ်းၵူၼ်ႇ]]
| mother = [[:en:Chua Jim Neo|သျူဝ်းၵျိမ်ႇၼီႇဢူဝ်ႇ]]
| module2 = {{Anchor|Chinese name}}
}}


==သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ==
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၵုၼ် ဢၼ်ဢဝ်ပဵၼ် ၸိုဝ်ႈမိူင်းဝႆႉသေ မီးတီႈပၢႆၵုၼ်ပႅၼ် မလေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႄႇ ၵျူဝ်ႇႁူဝ်း မိူင်းမလေးသျုးလႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၵုၼ် ႁွမ်းရီႇဢေႃး ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵႂၢင်ႈ 173 လၵ်းပၼ်မူၼ်း (707.1 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ) ပၼ်ႇမူၼ်းၵူၺ်း။ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေးသျုးယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်း ပႆႇထိုင်မႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၵုၼ်မလေးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဢူဝ်ႇရင်ႇလွတ်ႉ (Orang Laut) ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵိုၵ်းမိူင်း ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။  26.1.1819 ၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်း ၸတႅမ်းၾွတ်ႉ ရႃႇၽႄႇ(လ်) (Stam ford Raffles)ၼႆၼၼ်ႉ တၢင်တူဝ် ၵုင်ႇပၼီႇဢိၼ်းတီးယိူဝ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ (East India Company) သေ ၽႅဝ်မႃး။ တႃႇတေတင်ႈ ပၢင်သဝ်းၵႃႉၶၢႆ တီႈၵုၼ်ၼၼ်ႉ လႄႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်ၵၼ်တင်း ၸူႇ(လ်)တၢၼ်ႇႁူႇၸဵင်ႇသျုး (Sultan Hus- sein Shah) မိူဝ်ႈ 6.2.1819 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၼင်လိၼ် ၸူႇ(လ်)တၢၼ်ႇ ႁူႇၸဵင်ႇသျုး ၽွင်းငမ်းဝႆႉ တေႃႇထိုင် 1824 ၼၼ်ႉသေ လႆႈပဵၼ်မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်း(ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ) ဢင်းၵိတ်ႉမႃး မိူဝ်ႈ 2.8.1824 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  တႄႇၼၼ်ႉမႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈ တႄႇၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ထႅင်ႈပၢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်း ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃႉၶၢႆမႃးယဝ်ႉ။ 1832 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈတႃႈႁိူဝ်းၵႃႉၶၢႆ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းၵႃႉၶဝ် မႃးထင်သဝ်းယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးလုမ်းဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇဝႆႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1858 ယူႇသေတႃႉ 1867 ၸင်ႇ တႄႇၶဝ်ႈၼႂ်းသၢႆမၢႆ မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၼၢင်းႁေႃၶမ်းဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈလမ်ႇလွင်ႈလူင် ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်တႂ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1869 ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ၵုၼ် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးဝႆႉမွၵ်ႈ (1)သႅၼ်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။

==သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႇသွင် လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ==
ၸဵမ်မိူဝ်ႈယင်းပႆႇဝႃႈ တေပဵၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် ၶွတ်ႇၽွတ်ႈသၢင်ႈႁႅင်း တပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ယူႇၼႆ ဝႆႉသတိမႅၼ်ႈယဝ်ႉ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ ၶူဝ်းၶွင်၊ ၼႃႈတီႈ ဢၼ်မီး ၼႂ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ၼႅတ်ႈသၢင်ႈငဝ်ႈၸိုင်ႈတပ်ႉၼမ်ႉၶဝ် တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပွတ်းႁွင်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵျုႇမၢၼ်ႇတိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းယေႃးရူပ်ႉလႄႈ ၼႅတ်ႈဢဝ်သၢင်းၽေႃးသိုၵ်းတင်း ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶဝ် မိူဝ်းၶိုၼ်းၵမ်းလဵဝ်လႄႈ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းယဝ်ႉ။&lt;br&gt;

ၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင် 1941 ၼၼ်ႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၶဝ်ႈတိုၵ်း မႃႇလႃႇယုယဝ်ႉ ပွႆႇမၢၵ်ႇလူင် သႂ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ တပ်ႉၼမ်ႉဢင်းၵိတ်ႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူႉလႅဝ်။ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းသေမဝ်ႇၵႃး ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၵေႃႈ ဢဝ်မိူဝ်းၶိုၼ်း မိူင်းတူၵ်းယဝ်ႉလႄႈ တိုၵ်းၵၼ်ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(6)ဝၼ်းၵူၺ်း ဢင်းၵိတ်ႉလႆႈသုမ်းပၼ် ၵျႃႇပၢၼ်ႇ။ သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ 60,000 လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈပၼ် ၸွမ်သိုၵ်း တူဝ်ႇမူဝ်ႇယူႇၵီႇ ယႃႇမႃႇသျီႇၵႃႇ (Tomoyuki Yamashita)ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 15.2.1942 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇတိၺွပ်းမီး 85,000 ။ တၢႆ ႁၢႆ ၊ဝၢတ်ႇၸဵပ်း 5,000 ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဝုၼ်ႇၸတၢၼ်ႇၶျုႇၶျီႇ (Winston Churchill) လၢတ်ႈဝႃႈ“ပဵၼ်ပိုၼ်းႁၢင်ႈႁၢႆႉလူင် ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇ ႁၢင်ႈၸႃႉႁၢင်ႈလၢႆၼႅၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ သိမ်းလႆႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ၶျူဝ်းၼၢင်ႇ (Syonan-to) ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၵုၼ်ၸၢၼ်းလႅင်းႁိူဝ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵျႃႇပၢၼ်ႇ သုမ်းသိုၵ်းသေ ဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉသေတႃႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇသိုပ်ႇဢဝ်ဝႆႉ ထႅင်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ 12.9.1945 ၼၼ်ႉၸင်ႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၽႅဝ်ၶိုၼ်း တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ။

1946 ပဵၼ် မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉ ႁင်းၶေႃမႃး။ 1959 မီးပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း၊ မီးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉ တင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁင်းၶေႃသေ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1.9.1963 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈသုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ ဢၼ်လွတ်ႈတႂ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉမႃး။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ယၢမ်ႈ တီႈလမ်ႇလွင်ႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆလႄႈ ၵၢၼ်သိုၵ်း တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ မႃးၼၼ်ႉ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသေတႃႉ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး ၶူဝ်းၶွင်ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် သေယိူင်ႈလႄႈ ႁူမ်ႈတင်းမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းသေ သၢင်ႈမိူင်း ၸင်ႇတေၸၢင်ႈပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇသၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိူင်ႇၶမ်ႉလႆႈ ၼႆသေ ဢဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ႁူမ်ႈတင်းမလေးယႃး(Malaya)၊ သႃႇၿႃး(Sabah)၊ သရႃႇဝၵ်ႉ(Sarawak)သေ တင်ႈပဵၼ် မိူင်းတုမ်းလဵဝ် မလေးယႃး(Federation of Malaya) မိူဝ်ႈ 16.9.1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸုမ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း(PAP)မၼ်း ပဵၼ်ၸုမ်း ၶဝ်ႈၼႂ်းပၵ်းပိူင်မႃးသေ မဝ်ႇၵႃး တတ်းၶၢတ်ႇပႅတ်ႈ လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ႁူမ်ႇငမ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ဢမ်ႇႁိုင် တင်းႁၼ်ထိုင် ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး ပိူင်ႈၵၼ်မႃးတင်းၼမ်။

1964 July တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးပၢင်ပွႆးမူႇသလိၼ်ႇ ႁဵတ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇၽြႃး ၶဝ်လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမလေး(မူႇသလိၼ်ႇ) ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ သွင်မိုၼ်ႇႁႃႈ(25,000)သေ တိူင်ႇၵၢဝ်ႇသူးတွင်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈႁေႃးလၢတ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼႆသေ ၽိတ်းၵၼ် တင်းၶႄႇ ယူႇသဝ်းတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼၼ်ႉသေ မီးလွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်း၊ ထုပ်ႉႁႅမ်ၵၼ်လႄႈ တၢႆၵႂႃႇ (22) ၵေႃႉ။ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း (454) ၵေႃႉ။

10.3.1965 မူႇသလိၼ်ႇတီႈ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျုး ဢဝ်မၢၵ်ႇပွမ်း မႃးႁၢင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶိုဝ်ႇ(တိူမ်း)ႁူင်းႁေႃးလူင် မႅၵ်ႉတေႃးၼႃး(MacDonald House) ၼၼ်ႉ တႅၵ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းတၢႆ(3)ၵေႃႉ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း(33)ၵေႃႉ။ ႁူင်းႁေႃးၵေႃႈ လူႉလႅဝ်လႄႈ မႅၼ်ႈၵႃႈၶၼ် 250,000 ၻေႃႇလႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈပဵၼ် မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးၼၼ်ႉဝႃႈ တေႁူမ်ႈၵၼ်သၢင်ႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၼႆသေတႃႉ မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်မႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵႃႉၶၢႆၶိုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတုမ်းလဵဝ်ၵၼ်ၶိုၼ်း တီႈသႃႇၿႃး(Sabah)၊ သရႃႇဝၵ်ႉ (Sarawak) ၼၼ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈၶၢမ်ႇႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ။ ငဝ်းလၢႆး ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁၢႆႉတေႃႇၵၼ်မႃး တိၵ်းတိၵ်းသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သွင်ၽၢႆႇ မီးလွင်ႈလၢတ်ႈ၊ လွင်ႈတႅမ်ႈ ဢမ်ႇတူၵ်းထုၵ်ႇၼိူဝ်ၵၼ်မႃးထႅင်ႈ တင်းၼမ်။

[File:President Ronald Reagan with Prime Minister Lee Kuan Yew Nancy Reagan and Mrs Lee on The North Portico Before a State Dinner for Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore - DPLA - 3542cc47b2a38bf8890dcc697046ec18.jpg|thumb|လီႇၵႂၢၼ်းယု ဢိၵ်ႇမေးၼၢင်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး လႄႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ရီႇၵႅၼ်ႇ ဢိၵ်ႇမေးၼၢင်း၊ 8.10.1985 LLKYReaganOct85]

7.8.1965 ၸွမ်ၽွင်းလူင်မလေး တၢၼ်ႇၵူ  ဢတူ(လ်) ရမႅၼ်ႇ(Tunku Abdul Rahman) ပၼ်တင်းႁၼ်ထိုင် ၼႂ်းသၽႃးဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီး လိူတ်ႈတူၵ်းယၢင်ယွႆႉတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် တႅပ်းတတ်း ထွၼ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်း တုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး ၼႆလႄႈ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင် ၸႂ်ၵၼ်မိူဝ်ႈ 9.8.1965။ ၽၢႆႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ လႆႈ (126) ၶႅပ်း။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ ဢမ်ႇမီးသေၶႅပ်း။ ဝၼ်းၼၼ်ႉ တႅၼ်းၽွင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇပၢၵ်ႈဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးသေ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်း ႁင်းၵူၺ်းမႃး မိူဝ်ႈ 9.8.1965။

21.9.1965 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶဝ်ႈၸုမ်း ၸိုင်ႈမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူမ်ႈတုမ် (UN)။

8.8.1967 ၶဝ်ႈၸုမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ဢေးသျုး။

(ASEAN = Association of South East Asian Natioms)။ 1971 တပ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ထွႆမိူဝ်းၶိုၼ်းတင်းမူတ်း။

==လီၵႂၢၼ်းယု (16.9.1923 - 23.3.2015)==
လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ (1959-1990) ။ ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း သၢမ်သိပ်းဢဵတ်းပီလႄႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢၼ်ၵွၼ်းမိူင်း ႁိုင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်ယုၵ်ႉဢဝ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၽၢၼ်ၵွတ်း သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းၶႅၼ်းၸႂ် သေပိူၼ်ႈမႃး မိူင်းၼိုင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မၵ်းမၼ်ႈမၼ်းပဵၼ် ဢူႈလူင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

==ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း==
လီၵႂၢၼ်းယု ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပိူင်းလႅင်းပၼ်ၸိူဝ်းလိုၼ်းလင်ၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 16.9.1923 တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁၢၵ်ႉၵႃႇ။ ၶိင်းမၼ်း(ဢူႈ ၽၢႆႇဢူႈ)ၼၼ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပၼ်မၼ်းဝႃႈ ႁႄႇရီႇ(Harry)။&lt;br&gt;
မွၼ်ႇ(Grate grandfather)မၼ်း လီပူၵ်ႉပုၼ်း(Lee Bok Boon)ၵိူတ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵႂၢၼ်းတူင်ႇ မိူဝ်ႈ1846။ ၶၢႆႉမႃး တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1863။ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်းတင်း သဵဝ်ႇႁွၼ်ႇၼိဝ် (Seow Huan Nio)ၸဝ်ႈသႅင်ႇၶၢႆၶူဝ်းၶွင်။  1882 ပွႆႇမေးၼၢင်းလႄႈလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉ ၵိုတ်းဝႆႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ မိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းၶႄႇ။ မိူဝ်းလႆႈ(2)ပီၵေႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇ တီႈမိူင်းၶႄႇ။&lt;br&gt;
ၶိင်းမၼ်း လီႁုၼ်းလျႅင် (Lee Hoon Leong) ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈ လီပူၵ်ႉပုၼ်းၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1871။ လႆႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသုၼ်ႇတူဝ် ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ၶိင်းမၼ်း ဢၼ်ဢႃႇယု(28) ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵူဝ်လႅမ်းၼိဝ် (Ko Liem Nio) ဢၼ်ဢႃႇယုလႆႈ(16)။ ၶိင်းမၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵၢတ်ႇ ၶႄတွင်း(Katong)။ လိုၼ်းမႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵုင်ႇပၼီႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး။ ၶိင်းမၼ်း မီးမေး(2)ၵေႃႉ။ မီးလုၵ်ႈ ယိင်း(5) ၵေႃႉ။ ၸၢႆး(3)ၵေႃႉ။

ဢူႈမၼ်း လီၶျိၼ်းၶုၼ်း (Lee Chin Koon)ပဵၼ်လုၵ်ႈ လီႁုၼ်းလျႅင် သေ ၵိူတ်ႇတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1901 ယဝ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1991 ။ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၶျွႃးၵျိမ်ၼဵဝ်း(Chua Jim Neo)ယဝ်ႉ မီးလုၵ်ႈၸၢႆး(4)ၵေႃႉ (ပႃးလီၵႂၢၼ်းယု) လႄႈ ယိင်း(1)ၵေႃႉ။ ဢူႈမၼ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း မႃးတီႈႁူင်းႁဵၼ်း ဢင်းၵိတ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။

ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ၼႆႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉသေ ပဵၼ်ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ပိူၼ်ႈလႄႈ မေႃဢွၼ်ႁူဝ်တႅပ်းတတ်းမႃးၸဵမ်လဵၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။

[[File:Lee Kuan Yew Cohen.jpg|thumb|လီၵႂၢၼ်းယု (ၵၢင်) ႁူပ်ႉထူပ်း ၶုၼ်ၽွင်းၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဝီႇလျႅမ်ႇဢႅတ်ႉၸ် ၵူဝ်ႇႁႅၼ်း ၊ ပီ 2000 တဵမ်၊Lee Kuan Yew Cohen]]

==ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ လီၵႂၢၼ်းယု==
လီၵႂၢၼ်းယု တႄႇႁဵၼ်းတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်ႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ဢင်းၵိတ်ႉ တႄးလွၵ်ႉၵူးရႃႇ(Telok Kurau) တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ဢူႈမႄႈ ၵုမ်းထိင်းသေမဝ်ႇၵႃး မီးတင်းၶတ်းၸႂ်လႄႈ 1935 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸုမ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေ ပူၼ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈယဝ်ႉ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းရႃႇၽေး(လ်)(Raffles) ဢၼ်ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတင်းမိူင်း 150 ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1940 ပဵၼ်ထႅၼ်ႈပိူၼ်ႈ တင်းမိူင်းသေ လႆႈငိုၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၵျွၼ်ႇဢႅတ်ႇၻႃႇၸႅၼ်ႇ (John Anderson scholarship) တႃႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ရႃႉၾၼ်ႇ(လ်) (Raffles College)။ 1940 ပၢင်တွပ်ႇၶဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်) (Cambridge University)၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈထိၼိုင်ႈ ၼႂ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ မလေးတင်းမူတ်းသေ ပူၼ်ႉပၢင်တွပ်ႇမႃး။ မိူဝ်ႈပီ 1946-1949 ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ။ လႆႈႁဵၼ်းမႃး ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၽၢႆႇပၵ်းပိူင်။  1950 မိူဝ်းၶိုၼ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၽၢႆႇပၵ်းပိူင် ပဵၼ်ၽူႈၵႄႈသၵ်း(Lawer) တီႈလုမ်းတြုး။

==ၼႃႈႁိူၼ်း==
30.9.1950 လီၵႂၢၼ်းယု ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး (Kwa Geok Choo) ဢၼ်ပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵၼ်းသေ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉလဵဝ် တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သွင်ၽူဝ်မေး ၸႂ်ႉၵႂၢမ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တေႃႇၵၼ်။ 1955 မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ(32) ယဝ်ႉၸင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု တႄႇႁဵၼ်းၵႂၢမ်းၶႄႇ။ ၼႂ်းပၢၼ်ၵျႃႇပၢၼ်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵၼ်း ၵႂၢမ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇသေ ႁဵတ်း “လၢမ်ႈ” ၵျႃႇပၢၼ်ႇ။

လီၵႂၢၼ်းယု မီးလုၵ်ႈၸၢႆး(2)ၵေႃႉ။ လုၵ်ႈယိင်း(1)ၵေႃႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်ပဵၼ် လီသျိၼ်းလူင် (Lee Hsein Loong)သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 2004။ လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉလဵၵ်ႉ ပဵၼ် လီသျိၼ်းယၢင်ႉ (Lee Hsein Yang)။ လုၵ်ႈယိင်းပဵၼ် လီဝေလိင်(Lee Wei Ling)။ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီၵႂၢၼ်းယုၼၼ်ႉ ယိပ်းၵမ် ၼႃႈတီႈၸၼ်ႉၵၢၼ်လမ်ႇ လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉလူင် ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

==လီၵႂၢၼ်းယု ၼႂ်းပၢၼ်ၵျႃႇပၢၼ်ႇ==
1942 – 1945 မိူဝ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ သိမ်းမိူင်းၶဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ထူပ်းတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၼႂ်းပၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ ႁဵၼ်းၵႂၢမ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(SAS=Singapore Adm- inistration Service)သေ ႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ပိၼ်ႇၶၢဝ်ႇ။ မၼ်းလႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇ ၵျႃႇပၢၼ်ႇတေသုမ်းသိုၵ်းသေ ၵျႃႇပၢၼ်ႇသမ်ႉ ဢဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တီႈယင်ႇမၼ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းဝႆႉလႄႈ  လီၵႂၢၼ်းယု ၵူဝ်လွင်ႈႁၢႆႉလူင် ပဵၼ်မႃးတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ဢၢင်ႈၸူဝ်းဢွၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းၶဝ်တင်းမူတ်း ၶၢႆႉၵႂႃႇလႅၼ်လိၼ်ၼႃႈဝၼ်းႁွင်ႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉသေတႃႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉသွႆ ဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ မႃးလၢတ်ႈဝႃႈ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် ပႂ်ႉငွႆး ႁွႆးတိၼ်မၼ်းယူႇ ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၸင်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ႁဵတ်း ၵူၼ်းၶၢႆတၢင်းၵိၼ်ယွႆႈ။ ၵူၼ်းၸွႆႈတမ်းဝၢၼ်ႇတၢင်းၵိၼ် တီႈသႅင်ႇ ၶၢင်ႈတၢင်းသေ ႁုလဵင်ႉတွင်ႉ မႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ၺႃတေလႆႈႁူပ်ႉၽေး ၵျႃႇပၢၼ်ႇ။ သိုၵ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် လႄႇႁႃသွၵ်ႈတဝ်ဢဝ်ၶႄႇ မႃးၸႅတ်ႈထၢမ်။ လီၵႂၢၼ်းယု ပႃးၼႂ်းသၢႆမၢႆၶႄႇၼၼ်ႉသေ တေႁႂ်ႈၵႂႃႇ တီႈၸႅတ်ႈထၢမ်။ မၼ်းယွၼ်းႁႂ်ႈလႆႈမိူဝ်းဢဝ် သိူဝ်ႈၽႃႈၶူဝ်းၶွင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၵေႃႈ ပၼ်ၶႂၢင်ႉ။ ဢမ်ႇလႆႈၸွမ်းပိူၼ်ႈ ၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်။  ၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇႁွင်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၵႂႃႇယိုဝ်းတူၵ်းပၢင်ႇလၢႆႇပႅတ်ႈ။

လီၵႂၢၼ်းယု ဢၼ်မိူဝ်းဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သေ ၽႅဝ်မႃးတူၵ်းလိုၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတဝ်ႉႁူဝ်ၶဝ်ႇ ၵူမ်ႈႁူဝ်တေႃႇသိုၵ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇယဝ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇပၼ်တူပ်းၼႃႈ။

တႄႇၼၼ်ႉမႃး မၼ်းလႄႈၵူၼ်းၼုမ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶဝ် မီးယိူင်းဢၢၼ်းမႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ ဢင်းၵိတ်ႉ ႁိုဝ် တၢင်ႇၶိူဝ်း မီးသုၼ်ႇတူပ်းၼႃႈပိတ်ႉႁဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈလႆႈၽွင်းငမ်းႁင်းၵူၺ်း ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ ႁူႉမႃးထႅင်ႈဝႃႈ သိုၵ်းၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၼႆၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢႃႇၼႃႇလိူင်းၸိူင်းသေ ပၼ်တၢမ်ႇ ႁႂ်ႈၵူဝ်ႁႄၶဝ်ယူႇတႃႇသေႇ ၼၼ်ႉၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။

==လီၵႂၢၼ်းယု လႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း==
သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင် ယဝ်ႉသေ မိူဝ်ႈ 1947 လႆႈသူး ၼၢင်းႁေႃၶမ်းဢင်းၵိတ်ႉ ၵမ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ။ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၼႂ်းပႃႇတီႇ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် (Labour Party) ၻေးဝိတ်ႉ ဝိတ်ႇၻီႇၶွမ်ႇ (David Widdicombe)လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၸွႆႈၶဝ်သူၼ်းတုမ်။  ပႃႇတီႇဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း သုမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1950။ မိူဝ်ႈႁဵၼ်းယူႇ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လၵ်ႉလွမ်ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် ၸဵမ်တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ၵႂႃႇႁဵၼ်းၸွမ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽွင်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းယူႇ တီႈဢင်းၵိတ်ႉ(4)ပီၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁူမ်ႈတင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ မလေးသေ တူင်ႉၼိုင် ၽၢႆႇသူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉ လႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇဢင်းၵိတ်ႉ ထၢင်ႇထိူမ်ၼိူဝ်မၼ်း။ လွင်ႈၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် မီးၵၢင်ၸႂ် ၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈၵူၼ်း လႄႈ လွၵ်းလၢႆးၶႂ်ႈဢူမ်ဢိုၼ်ပႄႉပုၼ်ႈၵူၼ်း တၢင်ႇမိူင်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် တူဝ်ထူပ်းမႃးလႄႈ ၸႂ်ၶႂ်ႈၽိုၼ်ႉ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တိတ်းၸပ်း ၼႂ်းဢူၵ်းၼႂ်းၸႂ်မႃး။&lt;br&gt; 
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင်ၼၼ်ႉ လႆႈထူပ်းႁၼ်ဝႃႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇႁႄႉၵင်ႈၶဵၼ်ပၼ်လႆႈလႄႈ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၸင်ႇလႆႈမႃး ပႄႉၵိၼ်ၶဝ်လႆႈ ၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု တႅပ်းတတ်းဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေႁႂ်ႈလႆႈၽွင်းငမ်း ႁင်းၵူၺ်း ၼႆမႃးယဝ်ႉ။

1950 လီၵႂၢၼ်းယု မႃးၶိုၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ႁဵတ်းၽူႈၵႄႈသၵ်း(Lawyer)။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တႄႇတူင်ႉၼိုင် ႁႂ်ႈလွတ်ႈပူၼ်ႉ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းဢွၼ်ႁူဝ် တူင်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်း ဢင်းၵိတ်ႉမႃး။ မၼ်းပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမၼ်း ႁႄႇရီႇၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဝႆႉၵိုတ်းလီၵႂၢၼ်းယု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်း။ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း ၸဵမ်လဵၵ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢင်းၵိတ်ႉ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ ႁႄႇရီႇ ၼႆတႃႇသေႇ။&lt;br&gt;
1954 ဢွၼ်ၵၼ်တင်ႈပႃႇတီႇ တူင်ႉၼိုင်တႃႇၵူၼ်းမိူင်း (People's Action Party=PAP)။ ပႃႇတီႇၼႆႉ ပဵၼ်ပႃႇတီႇၶတ်းထတ်း ပၵ်းပိူင်ႇၶွင်ႇသီႇငမ်းမိူင်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ တမ်းဝၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ May 1959 ၼၼ်ႉပႃႇတီႇ (PAP) ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈသေ လႆႈ(43)တီႈၼင်ႈ ၼႂ်းတီႈၼင်ႈ သၽႃး(51)တီႈၼၼ်ႉလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢွၼ်ႁူဝ်ပႃႇတီႇမၼ်းတင်ႈၸုမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵေႃႉထိၼိုင်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ September 1963 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃႇတီႇမၼ်းလႆႈ (37) တီႈၼင်ႈ ၼႂ်းတီႈၼင်ႈသၽႃး(51)တီႈၼၼ်ႉသေ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉပုၼ်ႈၼမ်လႄႈ  လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းတႅၼ်းၽွင်း(15)ၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် တူဝ်တႅၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈသၽႃး မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးလႄႈ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈသၽႃး တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။

9.8.1965 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးသေ လွတ်ႈလႅဝ်းမႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉထႅင်ႈ။ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1972၊ 1976၊ 1980၊ 1984 ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉပုၼ်ႈတႅၵ်ႇလႅင်း မႃးတႃႇသေႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်း ၼႂ်းပႃႇတီႇတေႃႇထိုင် 1992 လႄႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေႃႇထိုင် 1990။ လႆႈၵုမ်းမိူင်းႁိုင်(31) ပီသေ သၢင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမၢၵ်ႈမီးၵတ်းယဵၼ်မႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1990 လိုဝ်ႈၵၢၼ်ပႃႇတီႇသေတႃႉ သိုပ်ႇပဵၼ် ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေႃႇထိုင် ဢႃႇယု(91)ပီသေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 23.3.2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ပၢင်ၸႃႇပၼမၼ်း ႁဵတ်းမိူဝ်ႈ 29.3.2015 ။ မိူဝ်ႈပႆႇသၢင်းၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်မိူင်း၊ ၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆ တႄႇၵႂႃႇတင်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈထႅဝ်ယႆပႆ ၼပ်ႉထိုဝ် ပဵၼ်ယိုတ်ႈပဵၼ်သၢႆ။ ၶေႃးၶူမ်ထိုင်ၸႂ် ယွၼ်ႉဢူႈလူင်မိူင်းၶဝ် သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၽၢတ်ႇယၢၼ်ၶဝ်ၵႂႃႇ။ တူဝ်မၼ်းႁၢႆၵႂႃႇသေတႃႉ ၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းလႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇႁၢႆလၢႆသေပွၵ်ႈ။

[[File:Mr. Lee Kuan Yew Mayoral reception 1965.jpg|thumb|Mr. Lee Kuan Yew Mayoral reception 1965]]
==တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၵၢၼ်သၢင်ႈမိူင်း==

1959 မိူဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ ဢႃႇယုလီၵႂၢၼ်းယု မီး(36)ၵူၺ်း။ လႆႈႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဢၼ်ဢမ်ႇငၢမ်ႇတင်းဢႃႇယုမၼ်း ၼၼ်ႉမႃးတႄႉတႄႉ။&lt;br&gt; 
September 1962 ႁဵတ်းပၢင်ထၢမ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း တေႁူမ်ႈမိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးႁိုဝ် ဢမ်ႇႁူမ်ႈ ၼႆလႄႈ ၶႅပ်းၵမ်ႉထႅမ် ၽၢႆႇႁူမ်ႈၼၼ်ႉၼမ်လႄႈ August 1963 ပူၼ်ႉဢွၵ်ႇ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး မႃးသေတႃႉ ဢမ်ႇႁၼ်မီးၽွၼ်းလီလႄႈ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၶိုၼ်း မိူဝ်ႈ 9.8.1965 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈၵူၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ“ၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပွၵ်ႈၼႆႉ ၸဵပ်းသႅပ်ႇ သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် မလေး၊ ယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် လွင်ႈ(2)ၽႅၼ်ႇလိၼ် ႁူမ်ႈၵၼ် ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ သူၸဝ်ႈၵေႃႈ တေႁူႉယူႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ်၊ ၼင်လိၼ်မိူင်း တိတ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးႁူဝ်ၸႂ်လီ ဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်၊ ႁၵ်ႉၵၼ်၊ ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းၵေႃႉၵၼ်လႄႈ ႁူမ်ႈသၢင်ႈမိူင်းၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈတႅၵ်ႇဢႃႈ ၽၢတ်ႇၵၼ်ၶိုၼ်းပႅတ်ႈ လုမ်းလုမ်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈပဵၼ် မိူင်းၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉၻိတ်ႉ ဢၼ်မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ တေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူဝ်ႈပဵၼ်သိုၵ်း တိုၵ်းတေႃးယူႇလႄႈသင် မိူဝ်ႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇယူႇလႄႈသင် ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း တေလႆႈမီးသုၼ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်သေ ႁူမ်ႈသၢင်ႈလူၺ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။

1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး မႃးယဝ်ႉ ယူႇၸွပ်ႉ(ၽ်)ၾိသျၵ်ႉ(Yusof Ishak)  ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မႃးယဝ်ႉ။

==ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈမိူင်း==
ယိူင်းဢၢၼ်းၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈႁင်းၵူၺ်းၼႆၵေႃႈယႃႇ တႃႇသၢင်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႂ်ႇလုၵ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တင်းၼမ်။ ၼင်လိၼ်မိူင်း ၵေႃႈလဵၵ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင် ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် ဢမ်ႇမီးသင်။ ပဵၼ်ပၢႆၵုၼ်ပႅၼ် ဢၼ်ၸပ်းတိတ်းပၢင်ႇလၢႆႇသေတႃႉ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇသမ်ႉ ၵိၼ်၊ ၸႂ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈလႄႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵိၼ်ၸႂ်ႉၼၼ်ႉၵူၺ်း ပဵၼ်တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တီႈ ၵူၼ်းလၢႆတီႈလၢႆတၢင်း လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း မႃးထင်ယူႇဝႆႉ ၸွမ်းၵၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈႁူပ်ႉပျတ်ႉသၼႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ တႂ်ႈလိၼ်(လၵ်ႉတူင်ႉၼိုင်)၊ လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းတူင်ႉတိုၼ်ႇ ယွၼ်ႉႁၢမ်းၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ၊ လွင်ႈဢမ်ႇမီးႁိူၼ်းယေး တီႈယူႇတၼ်းသဝ်း။ လွင်ႈၵူၼ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ၊ လွင်ႈၼႂ်းပႃႇတီႇမၼ်း ၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇလႄႈ သၢၼ်ၶတ်းၶိုၼ်း၊ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း တူၵ်းတႅမ်ႇ၊ ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸုတ်ႈလုတ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈႁူပ်ႉ၊ လႆႈႁၢပ်ႇ၊  လႆႈၵႄႈလိတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(7)ဝၼ်း (31.5.1969 – 6.6.1969)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၽႃသီ (မူႇသလိၼ်ႇ) ယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈမလေး လၢမ်းၶဝ်ႈမႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ထုပ်ႉႁႅမ်ၵၼ် တၢႆ(4)ၵေႃႉ။ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း(80)ၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ယုင်ႈယၢင်ႈထႅင်ႈ။ ဢဝ်လွင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ်သေ ၶပ်းၶိုင်မႃးလႄႈ လိုၼ်းလင်ၼၼ်ႉမႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(44)ပီ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈမႃးထႅင်ႈသေပွၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးသုၵ်ႉယုင်ႈ၊ ၶၢၼ်ၵႅၼ်းၼင်ႇၼၼ် လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶတ်းၸႂ် သၢင်ႈႁႂ်ႈပၢႆးမိူင်း၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃး။ လီၵႂၢၼ်းယုၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး ၶတ်းၸႂ် သၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈမေႃယူႇသဝ်း ၸွမ်းပၵ်းပိူင်။ တႄႇၸဵမ် ပႅတ်ႈယုၵ်းယၵ်း ဢမ်ႇမႅၼ်ႈတီႈ၊ ၶိုၼ်ႈထၢင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းလိူမ်ႈလႆႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈပဵၼ် မိူင်းလိူမ်ႈလႆႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသေပိူၼ်ႈ၊ မိူင်းမီးပၵ်းပိူင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉမႃးယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉ လွင်ႈမူတ်းသႂ်လႄႈ ႁၢမ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵိၼ်ပီႇၵေႇ(PK မၢၵ်ႇၾရင်ႇ)၊ ဢူမ်ပူႉ။

ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈၼၼ်ႉ တမ်းပိူင် ပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈ တႃႇယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈသေ သင်ၸိူဝ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉ သိုပ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈယူႇၸိုင် ပၼ်တၢမ်ႇၼၵ်းၼႃလႄႈ ပဵၼ်မိူင်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈဢေႇ  သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းဢေးသျုးမႃး။ ငိုၼ်းလိူၼ် ၸွမ်ၽွင်း မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ် ငိုၼ်းလိူၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။

ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1980 ပၢႆၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ် ယုၵ်ႉထၢၼ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းပၢႆးၸၢၵ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈ။ ႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈၶွင်ပၢႆးၸၢၵ်ႈ တႄႇၸဵမ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လဵၵ်ႉတေႃႇဢၼ်ယႂ်ႇ ၵူႈယိူင်ႈသေ ၶၢႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း။ လႆႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်ၵႃႈၸၢင်ႈထုၵ်ႇ(ပေႃး) တီႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းထႅင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် ႁႅင်းၵမ်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးထႅင်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

1981 ၶွတ်ႇၽွတ်ႈတင်ႈမႃး သၢႆၵၢၼ်မိၼ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်၊ တႃႈသၢင်းၽေႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပွတ်းဢွၼ်ႇၵူၺ်း လႆႈပဵၼ် တႃႈႁိူဝ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၶိုၵ်ႉၶမ်ႇလႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်လႄႇလၢဝ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလိုဝ်းလင်မႃး တႄႉတႄႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ဝႆႉၼၵ်းၼႃ ၼိူဝ်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေ သၢင်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း မၢၵ်ႈမီးမႃး။ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၵေႃႈ ပဵၼ်မိူင်းၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇသေတႃႉ ပၼ်ႁႂ်ႈမီး သုၼ်ႇလႆႈမၵ်းၶၢၼ်းၵူၺ်း။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵူႈယိူင်ႈ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ် လူတ်းလူင်းၼိုင်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(3)ပုၼ်ႈ(3%)။ ၵုၼ်ႇ ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈမႃးၼိုင်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8 ပုၼ်ႈ(8%)  တေႃႇထိုင် 1999 မႃးယူႇယဝ်ႉ။

တင်ႈတႄႇ1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု သၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း ယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈမႃးလႆႈလႄႈ ထၢၼ်ႈယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ၸၼ်ႉသုင်မႃး။ လွင်ႈၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈၽုၵ်ႇၽင် တိုၼ်းရၢင်းၵေႃႈ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး။ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိမ်သဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းၼိမ်သဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1959 တင်ႈတႄႇ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉၶိုၼ်ႈမႃး မၼ်းဝႆႉလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ပဵၼ်လွင်ႈၼၵ်းၼႅၼ်ႈ သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။

မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉမဵၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းသေတွမ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ် မိူင်းငဝ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ။ ၸိူဝ်းၶုတ်း၊ ၸိူဝ်းၵႃႉၶၢႆၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ပၵ်းလၵ်း ဝႆႉတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးတၢင်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ ၽႄႈတိူၼ်းယူႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵုင်ႇပၼီႇ သၢင်းၽေႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ(ၸၢၵ်ႈ) ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(70) မီးဝႆႉ ၼႂ်းမိုဝ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ယူႇယဝ်ႉ။

==လွၵ်းလၢႆးတႄႇသၢင်ႈ==
ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ယိူင်းဢၢၼ်းဢဝ် မိူင်းၽၢၼ်သေပိူၼ်ႈသုတ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းမၢၵ်ႈမီးလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆသေ တမ်းပိူင်ၽႅၼ်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေသိုပ်ႇၸုၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ် မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၵႂႃႇလႆႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တေလႆႈၵႅၼ်ႇၶႅင် ၼႆလႄႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်(5)ပီသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး။ ႁႂ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵူၼ်းၶိူဝ်းတၢတ်ႉ(ၶျ်) ဢႄး(လ်)ၿတ်ႉ ဝိၼ်ၸႅမ်မီးယတ်ႉ ( Albert Winsemius) တိုတ်ႉၸၼ် ပိူင်ၽႅၼ်သၢင်ႈမိူင်း ပၢႆးၸၢၵ်ႈယဝ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶိူင်ႈၸႂ်ႉၾႆးၾႃႉ၊ ၶိူင်ႈဢီႇရႅတ်ႉထရွၼ်းၼိၵ်ႉသေ ဝၢင်းၽႅၼ်သူင်ႇၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၸူး ၼွၵ်ႈမိူင်း။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယိုၼ်းမိုဝ်းႁွင်ႉၸဝ်ႈငိုၼ်း ၶဝ်ႈမႃးၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း ၼႂ်းမိူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ၵူႈၵေႃႉ။ တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈၾဝၵူၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း မီးႁူမ်ႇလူမ်ႈ၊ ၵတ်းယဵၼ် တင်းသွင်ၽၢႆႇထႅင်ႈ။ သိုပ်ႇၶတ်းသၢင်ႈ ႁႂ်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၵူၼ်း လႄႇလၢဝ်း(Tourist)၊ ၵၢၼ်ပိၼ်ႇပၢႆႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပၼ်ႇငိုၼ်းၵႃႉၶၢႆ (Bank ယေးငိုၼ်း)၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၵုၼ်ႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးထႅင်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ငၢၼ်းမႃးသေ ၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ်ၵေႃႈ လူတ်းလူင်း။ ၼင်လိၼ်မိူင်းၵႅပ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမီး တီႈယူႇ၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း မီးတီႈထင်သဝ်းၵႃႉၶၢႆလႆႈၼၼ်ႉ သၢင်ႈႁိူၼ်း တိူၵ်ႈသုင် ဢၢၼ်ႇႁူဝ်သိပ်းၸၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉသေ   ႁႂ်ႈၶၢတ်ႇယူႇ၊ ႁႂ်ႈၽွၼ်ႇသိုဝ်ႉလႆႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ တင်းၼမ်။

1980 မႃးၸိုင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်သုၵ်ႉယုင်ႈတူၵ်းတႅမ်ႇ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢွၼ်ႁူဝ်ၶိုင်သၢင်ႈ ပဵၼ်မိူင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈသုင် ၼႂ်းၵုၼ်ဢေးသျုးဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်တၢမ်းၸပ်း ၵျႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ထိုင်တီႈ လႆႈပဵၼ်သိူဝ်လူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မိူင်းတူၵ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵူဝ်ဝႆႉယူႇ ၼႂ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မိူင်းၼိုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

==ပိင်ႇၺႃႇသၢင်ႈႁႅင်းမိူင်း==
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ၼိူဝ်လိၼ် တႂ်ႈလိၼ် ၶၼ်ထိူၵ်ႈဢွၵ်ႇသေတႃႉ ၵူၼ်းဢၼ်ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇယူႇ ၵူႈဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၶၼ်ထိူၵ်ႈ  ၵမ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႆႈယူႇ။ ၽူႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတင်းၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်သႅင်ဢေလူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ တေလႆႈပူၵ်းပွင် ၵူၼ်းမိူင်း မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ တေလႆႈပိုင်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼွၵ်ႈမိူင်း မႃးပဵၼ်ႁႅင်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသိုၵ်းႁႅင်းယႂ်ႇလူင် လွၵ်ႇပိူၼ်ႈၵူဝ်လႆႈၵေႃႈယႃႇ သင်မီးပိင်ႇၺႃႇၸိုင် ပိူၼ်ႈတေၵူမ်ႈၵွမ်းဝၢင်းၸူးမႃး ႁင်းၵူၺ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။

ၶႄႇယူႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇတွၼ်ႈတႂ်ႈ ၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃး။ ၵြႃးသမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ  ႁွင်ႉမႃး ၽုၵ်ႇယၢင်တင်၊ ႁဵတ်းတၢင်း၊ ၶုတ်းႁွင်ႈလႄႈ ၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵြႃးၵူၼ်းၵႃႉလႄႈ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်လုမ်းတႄႉ မီးႁၢမ်ႉဢေႇၵူၺ်း။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမႃးလႄႈ မီးႁူင်းႁဵၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ် လွင်ႈၵၢမ်ႇလီလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းပိုၵ်ႉၽိုၵ်းၶူး၊ မီးၸၼ်ႉၸွမ်မေႃယႃ။ မီးၵေႃးလဵၵ်ႉ(College)(2)လင်။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းသႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ ပိုတ်ႇဝႆႉ။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇလီလီ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈတေလႆႈ ပိုၵ်ႉၽိုၵ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ တႃႇသၢင်ႈမိူင်းၸွႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼမ်တႄႉတႄႉ။ ႁႃႈပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ (20%) ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ (ၿတ်ႉၵျႅတ်ႉ) လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ၽႄဝၢၵ်ႈၸႂ်ႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ။ ပၼ်ႁႅင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်း ႁႂ်ႈလူဢၢၼ်ႇ လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ။ ႁႅင်းဢၢၼ်ႇပပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးၼပ်ႉ၊ ပၢႆးသၢႆးယၼ်ႉ(ၸ်) ၼမ်သေပိူၼ်ႈ။

လွင်ႈပူၵ်းပွင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၵၢၼ်တႃႇႁႃလဵင်ႉတွင်ႉလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ တမ်းၽႅၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး။ ဝႆႉၵႃႈၶၼ်ၶူးဝႃး ဢႃးၸၢၼ်။ ဝႆႉၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းလူင်ဝႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ပဵၼ်တီႈတေၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ တႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

1970 ၵူၼ်းမီးပိင်ႇၺႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိုင်ႈပၢၵ်ႇ ႁႃႈၵေႃႉ(5%) ဢွၵ်ႇႁဵတ်း ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယုႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁႅင်းမိူင်း ႁူဝ်ႈဢွၵ်ႇ ၼႆသေ သေးလၢႆၼႅၼ်ႇ။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉဝႃႈ ငိုၼ်းလိူၼ် ဢၼ်လႆႈတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႇငၢမ်ႇ တင်းၼမ်ႉၵတ်ႉၶဝ် ၼႆသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈၶိုၼ်းတိုတ်ႉၸၼ် ပိူင်ငိုၼ်း လိူၼ်သုင်ၶိုၼ်ႈလိူဝ်ၵဝ်ႇ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

1980 လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၶွမ်ႇမတီႇ(2)ဢၼ်။ ၶွမ်ႇမတီႇ ဢၼ်ႁွင်ႉၶိုၼ်း ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ ၸိူဝ်းမီးယူႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈသမ်ႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼႂ်းမိူင်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵူၼ်းဢွၵ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇ ၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမိူင်းၶိုၼ်း ၼိုင်ႈပီ (100)ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းၵြႃး မႃးႁဵၼ်းယူႇ တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ တူၵ်းလူင်းဝႃႈ မိူဝ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ တေႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶိုၼ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉ ၵမ်ႉၸွႆႈငိုၼ်းပၢႆးပိင်ႇၺႃႇသေ ၶွၼ်ႈႁႅင်း ၵူၼ်းမီးပိင်ႇၺႃႇ တႃႇသၢင်ႈမိူင်း ၸွႆႈမၼ်းၼၼ်ႉ မႃးယူႇယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်း မီးၼမ် တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ တႃႇတေသၢင်ႈႁႅင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉလူဝ်ႇ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း မႃးၸွႆႈထႅင်ႈယူႇၼႆလႄႈ မၼ်းပၼ်သုၼ်ႇ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈသၢင်ႈမိူင်း ၸွႆႈမၼ်းမႃး။ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပၢႆးၸၢၵ်ႈ၊ ပၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈ တႄႇၵႂႃႇ ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၵူႈပၢႆးပၢႆး ဢၼ်လုၵ်ႉၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွႆႈသၢင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ  ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်မၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶူင်ႉၵၢၼ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတိူဝ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶိုတ်းၸၼ်ႉၵၢပ်ႈပၢၼ်မႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မႃးၸွႆႈသၢင်ႈၵူၺ်း။ သင်ဢမ်ႇမီး ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မႃးၸွႆႈၸိုင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေဢမ်ႇထိုင်တီႈၸိၵ်းၸွမ်မႃးလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုလၢတ်ႈ တႃႇသေႇ။

==သၢင်ႈၸိူဝ်ႉၾၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ==
လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈလႆႈၵူၼ်းဢွၵ်းလႅတ်းၽၢႆ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းမၼ်းသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁၼ်ဝႃႈ ၸၢႆးယိင်း ဢၼ်မီးပိင်ႇၺႃႇၼင်ႇၵၼ် ၵူပ်ႉၵူႈ ၵိုၵ်းၵၼ်ၸင်ႇ တေမီးလုၵ်ႈလၢင်း  လႅတ်းၽၢႆၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းမီး ပိင်ႇၺႃႇၼင်ႇၵၼ် လူဝ်ႇလႆႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ် ၼမ်ၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၵ်းတေႃးသၢၼ်ၶတ်းမၼ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ဢူႈမႄႈဢမ်ႇမီးပိင်ႇၺႃႇၵေႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လႆႈယူႇ။ လုၵ်ႈ ႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸွႆႈထႅမ်သူင်ႇႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1960-1970 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းဢမ်ႇမေႃပိင်ႇၺႃႇ၊ လုၵ်ႈၵူၼ်းႁေႃႈလူတ်ႉ၊ လုၵ်ႈၵူႇလီႇ၊ လုၵ်ႈၵူၼ်းၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ၶိုၼ်းထတ်းသၢင်ၼႄဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢႃႇယု 12-18 ၸိူဝ်းမီးၼႂ်းသၢႆမၢႆၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်လုၵ်ႈ ဢၼ်ဢူႈမႄႈပဵၼ် ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းလႆႈသူးၵမ်ႉၸွႆႈ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ဢွၵ်ႇႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1980-1990 ၼၼ်ႉ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈ(50%) ပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်ဢူႈ ဢမ်ႇၼၼ် မႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေမီးလုၵ်ႈလၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢူႈမႄႈတင်းသွင် ဢမ်ႇၼၼ် သေၵေႃႉၵေႃႉ တေလႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းသၢႆမၢႆၵူၼ်းမိူင်း မိူဝ်ႈ1980 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၼၢင်းယိင်း ၸိူဝ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ႁႅင်းၵူၼ်းသိုပ်ႇပၢၼ်လိုၼ်း ဢေႇလူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸၢႆး ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၼၢင်းယိင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵင်းၶဝ်။ ၼၢင်းယိင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵူၼ်းၸၢႆးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇပဵင်းၶဝ် ဢမ်ႇၼၼ် တႅမ်ႇလိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းလႆႈႁပ်ႉၶူး၊ ၵူၼ်းမေၢပိင်ႇၺႃႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်း။ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ သၢမ်ပုၼ်ႈသွင်ပုၼ်ႈ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽႄႈတိူၼ်းယၢပ်ႇ ၼႆလႄႈလီၵႂၢၼ်းယု တူင်ႉတၵ်ႉ သူၼ်းတုမ် ဝၢင်းပိူင် ႁႂ်ႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ်ၵေႃႈသမ်ႉ ၶႂ်ႈလႆႈၼၢင်းယိင်း ဢၼ်တၢင်းႁူႉလႄႈၼမ်ႉၵတ်ႉ တႅမ်ႇလိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈ 1983 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢႆးမေႃပိင်ႇၺႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(38)ၵေႃႉၵူၺ်း ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ။ ၼၢင်းယိင်းၸိူဝ်း မေႃပိင်ႇၺႃႇသေ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိူတ်ႇလုၵ်ႈၼမ်လႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု မႆႈၸႂ်တႃႇသိုပ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ပၢၼ်လိုၼ်းမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉ။

လွင်ႈၼၢင်းယိင်း လႆႈႁပ်ႉၶူး ဢမ်ႇတႄႇၼႃးႁိူၼ်းၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ပိုတ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းသေ ၵႄႈလိတ်ႈ။ လီၵႂၢၼ်းယု တိုၵ်းသူၼ်း ၵူၼ်းၸၢႆးမေႃပိင်ႇၺႃႇ ႁႂ်ႈမီးလုၵ်ႈၼမ်လိူဝ်(2)ၵေႃႉ။ 1984 လီၵႂၢၼ်းယု ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉၸိုင် ၵေႃႉထိသၢမ်ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေၸွႆႈပၼ် ႁႂ်ႈလႆႈယူႇႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းလူင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၶိုၼ်းမႄးတမ်းပိူင်ဝႃႈ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ မီးလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉၸိုင် တေလူတ်းၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၼိူဝ်ငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ၶဝ်ၼႆလႄႈ ၵူၼ်းၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ (3-4) ၵေႃႉၵေႃႈ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး ၼႆယဝ်ႉ။

ထိုင်မႃး 1997 ၵူၼ်းၸၢႆးလႆႈႁပ်ႉၶူး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(63)ၵေႃႉ (63%) ၵူပ်ႉၵူႈ ၵိုၵ်းၼၢင်းယိင်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၶူး ၼၼ်ႉမႃး ၼႆယဝ်ႉ။

==ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း==
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းတႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်ၸုမ်းၵႃႉၶၢႆ၊ ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ် ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇထင်သဝ်းမႃးလႄႈ မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်း လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင် ယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁၢမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ် ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမိၼ်း(လ်)။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မီး တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ။ ၵႂၢမ်းၸႂ်ႉၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ သင်တေဝၢၵ်ႈပုၼ်ႈၸိုင် ၼႂ်းႁူဝ်ပၢၵ်ႇပုၼ်ႈၼၼ်ႉ  ဢင်းၵိတ်ႉ 36.9 ပုၼ်ႈ။ ၶႄႇလူင် 34.9 ပုၼ်ႈ။  မလေး 10.7 ပုၼ်ႈ။ တမီး(လ်) 3.3 ပုၼ်ႈလႄႈ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း 14.2 ပုၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။

ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေ မီးၵူၼ်းလၢႆၶိူဝ်း၊ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်း လၢႆယိူင်ႈ လၢႆပိူင်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ သင်ဢမ်ႇမေႃၽွင်းငမ်းၸိုင် ဝၢၼ်ႈမိူင်း တိုၼ်းတေ သုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်း တႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးၵူၼ်းလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း မႃးယူႇဝႆႉ။ မီးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆမဵဝ်းဝႆႉသေတႃႉ ဢင်းၵိတ်ႉ ပၼ်ႁႂ်ႈလိူၵ်ႈ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၽႂ်မၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း သွၼ် ဢင်းၵိတ်ႉသေ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇၽူႈမၢႆ(ၸရေး)၊ ၽူႈၸွႆႈၵၢၼ်လုမ်းဝႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ တွၼ်ႈတႃႇမလေး ပိုတ်ႇပၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈမလေး။ ဢိၼ်းတီးယိူဝ်းတႄႉ ပိုတ်ႇႁင်းၵူၺ်းၶဝ်။ ၶႄႇၵေႃႈ သၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်သေ သိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်ႈလၢတ်ႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

1954 မိူဝ်ႈလီၵႂၢၼ်းယု တင်ႈပႃႇတီႇၼၼ်ႉ လၵ်းၼၢမ်းပၢႆးပိင်ႇၺႃႇပႃႇတီႇ မၼ်းတမ်းဝႆႉဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမီး(လ်) ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇ လမ်ႇလွင်ႈလူင်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

1959 မိူဝ်ႈတႄႇတင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ၵႂၢမ်းၸိုင်ႈမိူင်း ပဵၼ်ၵႂၢမ်းမလေး။ တွၼ်ႈတႃႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႃႉၶၢႆ တေႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်းမလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်)ၵူၺ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆၼၼ်ႉ ႁူႉႁၼ်မႃး။ ၵႂၢမ်းသုၼ်ႇၵၢင် ဢၼ်တေၸႂ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉယၢမ်ႈၸႂ်ႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ယူႇတႂ်ႈဢင်ႈၵိတ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လိၵ်ႈလႄႈၵႂၢမ်းၸႂ်ႉ ၼႂ်းလုမ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈပဵၼ်မႃး မလေး၊ ၶႄႇ၊တမီး(လ်)၊ဢင်းၵိတ်ႉ ၼႆ(4)မဵဝ်း။

ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈလႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်း(3)မဵဝ်း မလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႄႉတႄႉ။ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵႂၢမ်းဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်သေ တေဢွၵ်ႇၼႃႈသိုၵ်းၸိုင် တေထူပ်းၽေး ၸွမ်းၵၼ်။ ၵူၼ်းသိုၵ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ မေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶိူဝ်းၶဝ် မဵဝ်းလဵဝ်။ ၵႂၢမ်းၶႄႇၵေႃႈ ၶေႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်လႄႈ ၸႅၵ်ႇမီးဝႆႉ (7)မဵဝ်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶဝ် သွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၶႄႇလူင်(မတရိၼ်း) သေတႃႉ တီႈႁိူၼ်းသမ်ႉ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽႂ်မၼ်းၵူၺ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ် ၼင်ႇၼၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈလႅၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢင်းၵိတ်ႉမဝ်ႇၵႃး တေလႆႈမေႃ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “မိူဝ်ႈၵဝ်ၶႃႈ တိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်)၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႂႃႇ တီႈၶႄႇၶွၼ်ႈၵၼ် ၼႂ်းလၼ်ႇၻၼ်ႇ။ လႆႈႁၼ်ၶႄႇ ၵူႈဝၢၼ်ႈၵူႈမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵူႈတီႈတီႈ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်။ ထွမ်ႇသဵင်လၢတ်ႈၶဝ် ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁူႉလႆႈဝႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းလႂ်မႃးၼႆယူႇ။ မိူင်းၶႄႇ၊ ႁွင်ႇၵွင်ႇ၊ ထၢႆႇဝၢၼ်၊ မလေး၊  မေႃးရိတ်ႉသျတ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်လီဢေးလူသေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ၶႄႇ လုၵ်ႉတီႈၵုၼ်ၵြႃး မိူင်းတူၵ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶႄႇ။ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၵူၺ်း။ ၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီတႃႇၶဝ်တႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇမႅၼ်ႈ တင်းသုမ်းလူင်လၢင်ၵဝ်ၶႃႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃၵႂၢမ်းၶႄႇ(ၵႂၢမ်းပေႃႈမႄႈ) ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၵဝ်ၶႃႈၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇမႃးဝႃႈ ၵဝ်တေဢမ်ႇႁႂ်ႈၵဝ်လႄႈလုၵ်ႈလၢင်းၵဝ် မိူၼ်ၶဝ်ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉမႃးထႅင်ႈဝႃႈ ၽႂ်သေမဝ်ႇဝႃႈ မၼ်းတိုၼ်းတေလႆႈ မေႃၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢူႈမႄႈမၼ်းလီလီ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢၼ်ဝႆႉၵႃႈၶၼ် ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉၸင်ႇ တေမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇသေ တေၸၢင်ႈမီး လွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၶိုၼ်း တူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ တေမေႃၼပ်ႉယမ် ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢူႈမႄႈ တူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ၼႆ (2)ယိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈပေႃႈမႄႈၼၼ်ႉ ၵုမ်းၵမ်ၸိၼႄ သဵၼ်ႈတၢင်းပၼ်သေ ပၼ်ႁႅင်းႁတ်းငၢၼ်လူင် လတ်းပူၼ်ႉလွတ်ႈ တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဢၼ်တေလႆႈႁူပ်ႉၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။

1966 မိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင်မူၼ်ႉမႄး ပူၵ်းပွင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ “လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈႁူႉ ၸႃႇတိငဝ်ႈႁၢၵ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶဝ် လီလီယဝ်ႉ မေႃႁၵ်ႉပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇလီလီၸင်ႇ တေႁတ်းတေႃႇသူႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်ၶဝ် တေလႆႈႁူပ်ႉၼၼ်ႉသေ မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် တူဝ်ၵဝ်ႇမႃး။ ၶဝ်တေလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ၽႂ် ၶဝ်လုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး တေၵႂႃႇတီႈလႂ်လႄႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵႂႃႇ ၼႆၸင်ႇ ၶဝ်တေႁတ်းတႅပ်းတတ်း ႁတ်းၵႄႈလိတ်ႈပျတ်ႉသၼႃႇ ဢၼ်လႆႈ ႁူပ်ႉႁၼ်ၼၼ်ႉသေ တေၸၢင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၼိမ်သဝ်းလႆႈ၊ တေၸၢင်ႈၶိုင်သၢင်ႈ ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေးၶဝ် မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းလႆႈ၊ တေၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်း ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၼႃႈၵၢၼ်မုၵ်ႉၸုမ်း သေယိူင်ႈသေဢၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။

ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင်ဝႃႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉ ႁႂ်ႈသွၼ်ပႃး ၶႄႇလူင်၊ မလေး၊ တမီး(လ်)ၸွမ်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၶႄႇ၊ မလေး၊  တမီး(လ်)ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇသွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈ ႁၼ်ၽိတ်းၵၼ်လႄႈ ငူပ်ႉငိပၼ်။  မလေးလႄႈၵြႃး ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်သေတႃႉ ႁၢမ်ႉၼမ်သမ်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁၼ်လီ ၼိူဝ်လွင်ႈဢဝ်လိၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉပဵၼ် သုၼ်ႇၵၢင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်လုမ်း ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးၸုမ်းၽၢႆႇၵႃႉၶၢႆ ဢၼ်ပဵၼ်ၶႄႇႁၢမ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၶႄႇလႄႈ ႁႂ်ႈယုၵ်ႉလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းသုင်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႆသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းသေ 1.10.1966 မၵ်းမၼ်ႈ လိၵ်ႈတင်း(4)မဵဝ်း ပဵၼ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်း မႃးယူႇယဝ်ႉ။ October 1966 လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၼႄၵၢင်ၸႂ်တေႃႇမၼ်းထႅင်ႈ။

ၶႄႇႁၢမ်ႉၼမ် သူင်မိုတ်ႈလွၵ်းလၢႆးပိူင်ၵဝ်ႇသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်ယႂ်ႇ။

လွင်ႈဢမ်ႇဢဝ်လိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းၼၼ်ႉ ၶႄႇၶဝ်သၢၼ်ၶတ်း လီၵႂၢၼ်းယုတႄႉတႄႉ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းတေႃႇမၼ်း လၢႆပွၵ်ႈၵေႃႈယႃႇ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ တူဝ်မၼ်းပဵၼ်ၶႄႇၵေႃႈယႃႇ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶႄႇၵူၺ်း။ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ် ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတင်းမူတ်းလႄႈ တေလႆႈၸုၵ်းၽၢႆႇ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽွင်ႈ ၼႆသေ ဢမ်ႇၸွမ်းၸႂ်ၶႄႇၶိူဝ်းလဵဝ်။

ယွၼ်ႉႁႂ်ႈႁဵၼ်း ဢင်းၵိတ်ႉ၊ မလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်)လႄႈ ပဵၼ်ႁၢပ်ႇၼၵ်းလူင် တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁူႉယူႇသေတႃႉ ႁၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မေႃၵႂၢမ်းမဵဝ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ ယေးငိုၼ်း(ၽၢၼ်ႇ) ၼႂ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(200)ပၢႆလႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇလႄႈ  ဢမ်ႇၸၢင်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈသေယိူင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်းသူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ် ႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇသႄႉသွမ်းဝႃႈ ၵူၼ်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းယွင်ႇမဝ်း ငိုၼ်းၶမ်း ၼႆထႅင်ႈ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်လိူၵ်ႈတၢင်ႇၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ်လႄႈ ႁႂ်ႈၶဝ်သွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼႆ ၶဝ်ႁဵတ်းၵႅင်ႈဢမ်ႇႁူႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ႁႂ်ႈလႆႈၵၢၼ်ငၢႆႈၼႆသေ သူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ် ႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉယူႇ။

ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ႁူႉဝႃႈ ၵူၼ်းႁပ်ႉၶူးၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇ ႁႃၵၢၼ်ယၢပ်ႇ။ ဢၼ်လႆႈၶူး တီႈၸၼ်ႉၸွမ်သွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ လႆႈၵၢၼ်ငၢႆႈ။ သိုပ်ႇႁဵၼ်း တၢင်ႇမိူင်းထႅင်ႈၵေႃႈ ငၢႆႈၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု မႄးပိူင်သွၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၢၼ်ယၢၼ် ဢၼ်သွၼ်ၽၢႆႇၶႄႇၵူၺ်းၼၼ်ႉလႄႈ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉတႄႉ။

ၶူးသွၼ်ၶႄႇ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼၢၼ်ယၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈၸၼ်ႉၶူးလူင် (ၻွၵ်ႇၻိူဝ်ႇ) တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇမႃးၵေႃႈ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉၵႂၢမ်းၶႄႇ သွၼ်ၵၼ်မႃး လႄႈ ဢမ်ႇပေႃးမေႃၶေႃႈၸႂ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု မႄးဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင်မႂ်ႇဝႃႈ ၸဵမ်ၶူးတင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶႄႇ တင်းမူတ်း ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈ ၼႆသေ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်းႁဵၼ်း ၼင်ႇပိူင်မႂ်ႇတင်းမူတ်း။

မိူဝ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈၶႄႇၵႂၢမ်းၶႄႇ ၸူဝ်းၵၼ်သူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု သူင်ႇလုၵ်ႈမၼ်း ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇသေ ၽိုၵ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပၼ် တီႈႁိူၼ်း။

ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၾိင်ႈထုင်း မိူင်းတူၵ်း ဢူမ်ဢိုၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းမႃးထႅင်ႈ။ မၼ်းသွၼ်ႇဝႃႈ ၵိုင်ႇလီသိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းလၢၵ်ႇလၢႆး မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ်တင်း မိူင်းတူၵ်းၼၼ်ႉဝႆႉယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ႁပ်ႉဢဝ်လွင်ႈ ဢေႃးၸႃႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၸိုမ်းၶဝ်ႈသေတႃႉ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ် သိုပ်ႇသိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၶဝ်ယူႇၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီယိူင်ႈဢဝ်တႄႉတႄႉ ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ မိူဝ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ ႁဵတ်းလႆႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵေႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉၼၼ် လိူၵ်ႈဢဝ်ႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇ ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (9)ႁူင်းႁဵၼ်းသေ တႄႇၵၢၼ်မႃး။ ႁႂ်ႈလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လိၵ်ႈထိၼိုင်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသေ သွၼ်ႁဵၼ်းမႃးလႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး မီးလွင်ႈၶႅပ်ႉလႅပ်ႈ ထိုင်တီႈမႃးယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။

လွင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈမေႃၵႂၢမ်း လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ် ဢမ်ႇႁဵတ်းဢမ်ႇလႆႈလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းမၢႆမီႈသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လီၵႂၢၼ်းယု ယိူင်းဢၢၼ်းဝႃႈ ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ႁႂ်ႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈၵႂႃႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉလီၵႂၢၼ်းယု ၶတ်းၸႂ်လႄႈ လွင်ႈဢဝ်ဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းသုၼ်ႇၵၢင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ 1980 ၼၼ်ႉၸိုင် လႆႈထိုင်တီႈယိူင်းဢၢၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸုမ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းလူင်(2)ၵေႃႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၽွမ်ႉၸွမ်း လွင်ႈသွၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ပိုၼ်ႉတီႈသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇယၢဝ်းသေ သပ်းလႅင်းပၼ်ၶိုၼ်း ႁႂ်ႈၽွမ်ႉၸွမ်းမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပၵ်းပိူင်ဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတင်းမိူင်း ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉဢမ်ႇလႆႈ ၼႆသေ တမ်းပိူင် ဢဝ်လိၵ်ႈၶႄႇပဵၼ်လိၵ်ႈ ထိသွင်မႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ တႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမၼ်းမႃး တႄႉတႄႉ။

ၸွမ်းၼင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းလူဝ်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၸင်ႈမၼ်း ၽဵင်ႇၵၼ်။ ဢဝ်ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ၶူဝ်းၶွင်ၵူႈပွတ်းတွၼ်ႈ မႃးႁူမ်ႈပဵၼ် ၸႂ်သဵၼ်ႈလဵဝ်ၵၼ်သၢင်ႈၸင်ႇ တေပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႄမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းမူတ်းသႂ်==
1959 လီၵႂၢၼ်းယု ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉၵေႃႈ တႄႇလၢင်ႉ တင်းၵျၢင်ႉၵမ် ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၼ်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမူတ်းသႂ်မႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႆႉလႆႈငိၼ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မိူင်းၼႂ်းဢေးသျုး တင်းၼမ် လေႃးၽယႂ်ႇ၊ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ၊ ဢၵျၢင်ႉလူႉၼႆလႄႈ မိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈဝႆႉ တႄႉတႄႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းဝႃႈ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ တဵၵ်းတဵင်ယူႇၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ် ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် မူၺ်ႇမူၺ်ႉၽၢၼ်ႇတႃႇငိုၼ်းတွင်းၵူ ၼ်းမိူင်းဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်။

ဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင်ယဝ်ႉ မၼ်းလႆႈၵႂႃႇႁူပ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶႄႇ တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း တႃႇတိုၵ်းပႅတ်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶႄႇ ၸိူဝ်းၵိၼ်သူလၢပ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ တီႈတၢႆႇပေႇ(ငဝ်ႈဝဵင်းထၢႆႇဝၼ်ႇ)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၶၼ်ငိုၼ်းလူတ်းလူင်းလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ယႂ်ႇလူင်ဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်။ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼင်ႇၼၼ် ဢီးသူၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၵႂႃႇၵေႃႈ မီးၼမ်။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ၶႂ်ႈယိူင်ႈဢဝ် လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် ၸုၼ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်၊ ၶၢမ်ႇယၢပ်ႇ တႃႇၵူၼ်းၼမ်လႄႈ ငိူင်ႉဝႄႈၵၢၼ်ႁၼ်သုၼ်ႇတူဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လိၼ်ႇယူႇႁူၵ်ႉ(1956 -1959)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈမႃး။ ၽွင်းလူင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ တေတိုၵ်းပႅတ်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၼႆသေ ဢဝ်ငိုၼ်း တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၻေႃႇလႃႇ။

ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမၼ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုၸင်ႇ တႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ် လၢင်ႉပႅတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

June 1959 မိူဝ်ႈပၢင်ၶၢမ်ႇသိတ်ႉၸႃႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ႁွင်ႈႁေႃးလူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်မိၵ်ႈမၢႆ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၼႆသေ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လီၵႂၢၼ်းယုၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်းၶၢဝ် တင်းမူတ်းသေ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ၶၢမ်ႇသိတ်ႉၸႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမၼ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸုမ်းပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် ၶတ်းထတ်း လွင်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ယူႇၼႂ်းလုမ်း မီးၶိူင်ႈလူမ်းယဵၼ်၊ လွင်ႈၶီႇလူတ်ႉ လုၵ်ႉမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ သူင်ႇၶဝ်ႈမိူင်းမႃး၊ လွင်ႈမီးယိၼ်ႉပေႃႉၵွပ်ႉ(ၽ်)၊ လွင်ႈသူင်ၵိၼ်ၿီႇယႃႇ၊ လွင်ႈၽူႈမၢၵ်ႈ ပဵၼ်ႁႅင်းၵမ်ႉလင်ဝႆႉ၊ လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု လူင်းႁူင်းႁဵၼ်း ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်)မႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လီၵႂၢၼ်းယုလႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်းမၼ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈ လိင်ႉလႅၼ်ငိုၼ်းတွင်းဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈလႄႈဢမ်ႇ ၸၢင်ႈႁဵတ်းတၢင်းၽိတ်းသႂ်ႇၶဝ်။

ၼႂ်းၸုမ်းၽွင်းလူင်မၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လိူဝ်သေၵေႃႉလဵဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းလႆႈ ႁပ်ႉၶူးမႃးတင်းမူတ်း။ မေးၼၢင်းၶဝ်ႁၢမ်ႉၼမ်ၵေႃႈ မီးၵၢၼ် မီးငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၼမ်ဝႆႉယူႇ ၽႂ်မၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇပႂ်ႉၵိၼ် ငိုၼ်းၽူဝ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ မဵဝ်းလဵဝ်လႄႈ တႃႇဝႃႈဢၵျၢင်ႉတေလူႉ ယွၼ်ႉငိုၼ်းတွင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။

1930 လီၵႂၢၼ်းယု ယႃႉလူႇပၵ်းပိူင် 1937 ဢၼ်ပဵၼ်ပၵ်းပိူင်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉပႅတ်ႈသေ ၶိုၼ်းတမ်းပိူင် ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်လိူဝ်ၵဝ်ႇ မႃးထႅင်ႈ။ ၵူၼ်းၸွပ်ႇၸႅတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ မီးဢႃႇၼႃႇတိၺွပ်း၊ ၸႅတ်ႈထတ်းသၢႆမၢႆငိုၼ်း ၼႂ်းယေးငိုၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းႁၼ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆ ၼၼ်ႉထႅင်ႈ။ ၸိသင်ႇလုမ်းတြုး ႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇ ၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ ၼၵ်းၼၵ်းၼႃၼႃထႅင်ႈ။ သင်ဝႃႈ မီးလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆၸိုင် တင်ႈတႄႇ ၸၼ်ႉၸွမ်ၽွင်းလူင် လူင်းၵႂႃႇ မီးသုၼ်ႇၸႅတ်ႈထၢမ်လႆႈ။

မိူဝ်ႈ 1971 ပလိၵ်ႈၵုမ်းတၢင်း ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ တီႈၸဝ်ႈၵႃး ၼိုင်ႈလမ်း(5-10)ၻေႃႇလႃႇလႄႈ ထူၵ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်(250)ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် တီႈႁွင်ႈ ၵၢၼ်ၶွၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ။ ၵူၼ်းယူႇလင် ၵမ်ႉၸွႆႈ ၸိူဝ်းလၵ်ႉဢဝ် ၵုၼ်ႇႁၢမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမိူင်းတႄႇၵႂႃႇ ၵူႈယိူင်ႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တမ်းဝႆႉသေ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈသေ လၵ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ၼွၵ်ႈပၵ်းပိူင် တင်းမူတ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု ပၼ်တၢမ်ႇၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1960-1980 ၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီး ၽွင်းလူင် ဢၼ်လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ ယွၼ်ႉၵိၼ်သူးလၢပ်ႈယူႇ။ ၽွင်းလူင်ႁွင်ႈၵၢၼ် သၢင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁူမ်ႈ ၵၢၼ် လီၵႂၢၼ်းယုမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ1950။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းၵုမ်းပၢႆးၸၢၵ်ႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် မလေးသျုး။ လိုၼ်းမႃး ယုၵ်ႉမၼ်းပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းသင်ႇ(MD) သၢႆၵၢၼ်မိၼ်မလေး။

မိူဝ်ႈသိုဝ်ႉႁိူဝ်းမိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းထႅင်ႈၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် လႅပ်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈသေ ယူႇၽၢႆႇလင် ၵမ်ႉဝႆႉၼႆလႄႈ ပူတ်းၸၼ်ႉၵၢၼ်မၼ်းပႅတ်ႈ။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽွင်းလူင်မႃးၶိုၼ်း။ 1975 တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် လႄႈ လုၵ်ႈလၢင်းၼၢင်းမေး ၵႂႃႇလႄႇ ဢိၼ်ၻူဝ်ႇၼီးသျုးၼၼ်ႉ ၽူႈႁပ်ႉမဝ်သၢင်ႈႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ် ဢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈသၢင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶၢမ်ႇသဵင်ႈပၼ်ၸရိပ်ႈတင်းမူတ်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ်  ႁပ်ႉဢဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် မွၵ်ႈ(5)သႅၼ် တီႈၽူႈႁပ်ႉမဝ်ၼၼ်ႉထႅင်ႈၼႆလႄႈ ထတ်းႁၼ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆသေ တၢင်ႇ လုမ်းတြုး။ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ(4)ပီ။ တၢင်ႇလိၵ်ႈယွၼ်း ႁႂ်ႈဢဵတ်းလူလႄႈ လူတ်းလူင်းပၼ် ႁႂ်ႈတူၵ်း(18)လိူၼ် ၼႆယဝ်ႉ။

ၽွင်းလူင် တေႇဝမ်ႇၶျိင်ႇ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1981-1982 ၼၼ်ႉ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈမႃး (8) သႅၼ်ၼႆသေ လႆႈၶိုၼ်ႈလုမ်းတြုး။ မၼ်းယွၼ်း ထူပ်းၵေႃႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇထူပ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ၸူဝ်ႈပႆႇတတ်းသိၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇထူပ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႈၼႂ်းၼၼ်ႉ ဝၼ်းၼိုင်ႈ လိၵ်ႈၽွင်းလူင် သူင်ႇၸူးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးတီႈ လီၵႂၢၼ်းယု လႄႈ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ

ၸွမ်ၽွင်းလူင်တီႈၶႃႈ
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး(2) ဝူင်ႈၼၼ်ႉ  ၵဝ်ၶႃႈတုၵ်ႉၶၸႂ်ၼႅၼ်ႇသေ ၸႂ်တူၵ်းတႄႉတႄႉ။ လွင်ႈပဵၼ်မႃးၼႆႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈ တႅပ်းတတ်း တႃႇတေႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းယဝ်ႉၶႃႈ။ ယူႇတီႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးၵုင်ႇမုၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ႁူႉၵႃႈ ၵဝ်ၶႃႈတေလႆႈႁပ်ႉဢဝ် တၢင်းၽိတ်း ဢၼ်ၼၵ်းၼႃသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶၼ်ၶၼ်ဝႆးဝႆးၸင်ႇ တေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၶႃႈယဝ်ႉ။

ဢူၺ်းလီမီးသိတ်ႉၸႃႇ &lt;br&gt;
တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ

ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 15.12.1986 လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇသူင်ႇမႃႇသႃႇ။ ၵႂႃႉႁူပ်ႉ လုၵ်ႈမေးမၼ်း။ မေးၼၢင်းမၼ်းၼၼ်ႉ  လၢတ်ႈဝႃႈ ၽူဝ်မၼ်းၼၢင်း ႁဵတ်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃး တင်းၸူဝ်ႈတင်းၸၢတ်ႈလႄႈ ၶႂ်ႈသိုပ်ႇဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ၼၼ်ႉၵႂႃႇ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸႅတ်ႈ တၢင်းၽိတ်းၵူၼ်းတၢႆသေ ၽႃႇၸၵ်းတူၺ်း။ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပႃး ၼႂ်းသၢႆမၢႆတၢႆၵႂႃႇယူဝ်းယူဝ်းၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။ တီႈတႄႉၵေႃႈ တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ၵိၼ်ယႃသေ ၶႃႈတူဝ်မၼ်းတၢႆၵႂႃႇ။ ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်း ၽၢႆႇၶတ်းထတ်းၶဝ် ယွၼ်းႁႂ်ႈတင်ႈၸုမ်းထတ်းသၢင် ၸႅတ်ႈထၢမ်ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ပၼ်ၶႂၢင်ႉ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းထတ်းၸႅတ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈမေး တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ဢမ်ႇႁတ်းၼႄၼႃႈယဝ်ႉသေ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းၶိုၼ်းသေပွၵ်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

1989 မၵ်းမၼ်ႈငိုၼ်း တၢမ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇ ၻေႃႇလႃႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိုင်ႈမိုၼ်ႇ ထိုင် ၼိုင်ႈသႅၼ်။ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ တဵၵ်းတဵင် ပၼ်တၢမ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼိူဝ်ၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ၸင်ႇလႆႈ ၸၢႆႇႁၢႆၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

1997 သၢႆမၢႆမိူင်း ၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပႃးၼႂ်းသၢႆမၢႆ မိူင်းမီးၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းဢေးသျုး။ ဢၼ်တၢမ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူင်းမႃးၼၼ်ႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ ၶႄႇ။ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ ထိ(7) ၼႆယဝ်ႉ။

ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းပေႃးၵုမ်ႇထူၼ်ႈ။ March 1985 တီႈပၢင်ၵုမ် တမ်းဝၢင်းငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ(ၿတ်ႉၵျႅတ်ႉ) ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ထဵင်ၵၼ် လွင်ႈပိူင်ငိုၼ်းလိူၼ်။ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸုမ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ထတ်းသၢင်ဝႃႈ ငိုၼ်းလိူၼ်လီၵႂၢၼ်းယု ၻေႃႇလႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(29,000)ၼၼ်ႉ သင်တေတႅၵ်ႈတင်း ငိုၼ်းလိူၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်မလေး လႆႈ(10,000)ၵူၺ်းၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ်ၼႅၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးတေဝႃႈၼၼ် မႃးၵူဝ်ႉ(ၸ်) ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၾိလိပ်ႉပိၼ်း(ၸ်) ဢဝ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းၻေႃႇလႃႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (1,000)ၵူၺ်း။ ၸွမ်ၸိုင်ႈမလေး ဢၼ်လႆႈဢုပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း(150)လၢၼ်ႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းၻေႃႇလႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(2,500)ၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ၸိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မၢၵ်ႈမီးလိူဝ်ၵဝ်ၶႃႈတႄႉတႄႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုးၼၼ်ႉ လိုဝ်ႈၵၢၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇယူႇလႆႈ တီႈႁိူၼ်း ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ထႅင်ႈယူႇ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မလေးသျုးၵေႃႈ လႆႈလိၼ်(ဢမ်ႇၼၼ်)ႁိူၼ်းလၢႆလၢႆ။ ႁိူၼ်းဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈယူႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိူၼ်းၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ႁိူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်းလိူဝ်” ၼႆယဝ်ႉ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈငိုၼ်းလိူၼ် ၽွင်းလူင်ပၼ်ၵူႈပီ။ ႁဵတ်းၼၼ်ၸင်ႇ ငိုၼ်းလိူၼ်ၶဝ် တေဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်တင်း ငိုၼ်းၶဝ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈၵုင်ႇပၼီႇသုၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈမီး ၼႆယဝ်ႉ။ 1978 ၻွၵ်ႇတိူဝ်ႇတူဝ်ႇၼီၵၼ် ႁဵတ်းၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ယူႇတီႈယေးငိုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလူင်မိူင်းၶႄႇ။ ၼိုင်ႈပီ လႆႈငိုၼ်းလိူၼ် (950,000)။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ မႃးၸွႆႈလႄႈ ၶၢမ်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ မႃးၸွႆႈၵၢၼ် ဢၼ်လႆႈငိုၼ်းလိူၼ် သၢမ်ပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ ငိုၼ်းလိူၼ် ၵဝ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းသေ ၸွႆႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယုၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းပၵ်းပိူင်။ မၼ်းဢမ်ႇႁႂ်ႈၽႂ်လႆႈယူႇ ၼိူဝ်ပၵ်းပိူင်။ ပဵၼ်ၽွင်းလူင်၊ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႈယႃႇ တိုၼ်းတေ လႆႈၶၢမ်ႇပၵ်းပိူင်တႅပ်းတတ်းၵူၺ်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်မၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႅၼ်ႇၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈလီလႆႈဢၢမ်း။

==လွင်ႈမူတ်းသႂ်==
1967 မိူဝ်ႈလီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇ လႆႈႁၼ်ၼႂ်းႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ မီးၵွၵ်းထူမ်ႇဝႆႉတင်းၼမ်။ ယွၼ်ႉၶဝ်ၵႆႉ ၶင်ႇၶီႈၶၢၵ်ႇ၊ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးလႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶႄႇၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၵ်ႉၸႂ်ႉၵွၵ်းထူမ်ႇယူႇ။ 1978 တဵင်ႇသျွင်ႇၾဵင်ႇ မႃးမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ တမ်းဝႆႉပၼ် ၵွၵ်းထူမ်ႇသေတႃႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႉ။ လႅပ်ႈႁူႉဝႃႈ ၶႄႇမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵွၵ်းထူမ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈ 1960 ပၢႆမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု တူင်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈထူမ်ႇ ၼမ်ႉလၢႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေႃႇထိုင် 1980 ပၢႆၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီးၸဝ်ႈၵႃး ၸိူဝ်ႈပိုတ်ႇႁူးလႅင်းၵႃးသေ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးတူၵ်းၼိူဝ်တၢင်းယူႇ။&lt;br&gt;
လွင်ႈဝႃႈ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်မၢၵ်ႇႁူၵ်ႈ(ပွတ်ႇမႅင်း)ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈသွၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်း။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လွင်ႈသူင်ယၢမ်ႈ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉႁၢႆၵႂႃႇ။ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ “ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၸပ်းယိၼ်ႉမၼ်း ဝႆႉယူႇၵေႃႈယႃႇ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇလီၸိုင် တိုၼ်းတေလႆႈပႅတ်ႈ။ တေလႆႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပႅတ်ႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈဢမ်ႇလီ ဢၼ်မီးမႃးၸဵမ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ” ဝႃႈၼႆ။

လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈသၢင်ႈ ႁႂ်ႈမိူင်းမၼ်း မူတ်းသႂ် ၶဵဝ်ႁိူဝ်ႈ ၵတ်းယဵၼ်ဝႆႉယူတႃႇသေႇသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် ဢူဝ်ႇဢေးၸိတ်ႉ(Oasis) ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျုး။ တေၸၢင်ႈမီးၵူၼ်းၵႃႉ ၽူႈမၢၵ်ႈယႂ်ႇလူင်လႄႈ ၽူႈလႄႇလၢဝ်း ၶဝ် ၶဝ်ႈမိူင်းမႃးလႄႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် တီႈသိူဝ်းသႃႇလႄႈ တီႈပိူၼ်ႈၶွႆယိူင်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ လုၵ်ႉၼႂ်းသုမ်ႉသေ ၶၢႆႉၽႅဝ်ဝႆႉယူႇသဝ်း ၼိူဝ်ႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ်သုင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈယႃႇ ယင်းပႆႇပႅတ်ႈလႆႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵဝ်ႇၶဝ်။ တိုၵ်ႉသႅၼ်ႇလၢတ်ႈ ဢူၼ်ဢၢၼ်တေႃႇၵၼ်ယူႇ။ တိုၵ်ႉၶၢႆၶူဝ်းၶွင် ႁိမ်းၽင်ႇတၢင်းယူႇ။ ၸဝ်ႈၵႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလၵ်းပိူင် ၵႃႈၵႃးၼင်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလႄႈ ၶႂ်ႈယွၼ်းၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ၵမ်ႉၸႂ်။ ၸွမ်းတၢင်းၵေႃႈ ၶႂ်ႈၵိုတ်း တီႈလႂ်ၵိုတ်း။ ၶႂ်ႈႁေႃႈၽင်ႇလႂ်ႁေႃႈသေ ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်သေဢိတ်း။

1971 မီးၼႃႈၵၢၼ် ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းလႆႈယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈယိပ်းၵမ် ပၵ်းပိူင်ၼိူဝ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃး။ ၸဝ်ႈတၢင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁဵတ်းမၢႆၾၢင်ၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၶၢႆၼိူဝ်တၢင်း။ ႁဵတ်းပၼ် တီႈၶဝ်တေလႆႈၵႂႃႇၶၢႆ။ သၢင်ႈပၼ်လွတ်ႇၼမ်ႉ၊ ႁွင်ႈၵွၵ်ႇ၊ ဝႆႉပၼ်ၵူၺ်ယုၵ်းယၵ်းသေ ႁဵတ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်မိူင်းဢမ်ႇဝူၺ်ႇဢမ်ႇႁင်ႈ။ 1980 ၼၼ်ႉ တမ်းပၼ်တီႈ ၸဝ်ႈတၢင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉ လႆႈတီႈၶၢႆၵႂႃႇတင်းမူတ်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈမိုဝ်ႉႁုင်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ လႄႈ မီးၵူၼ်းတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်း မႃးၵိၼ်ၵိုၼ်းဢိုၵ်ႉဢိုၵ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပဵၼ်သထေးႁူဝ်လၢၼ်ႉၵႂႃႇလႄႈ ၶီႇၵႃး ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၶၼ်လူင်သေမႃးၶၢႆ။

ၸဝ်ႈၵႃး ၸိူဝ်ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်ၵေႃႈ ပၼ်တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်း။ ၶပ်းၶိုင်ပၼ် ႁႂ်ႈမီးလူတ်ႉထႅဝ်တေႃႉသူင်ႇ ၵူႈတီႈတင်းမိူင်း။ 1964 တိုၵ်ႉမီးဝူဝ်း လႄႇ ၸွမ်းတၢင်းၵၢင်ဝဵင်းယူႇ။ 1965 ၸမ်သဵင်ႈမႃးၸင်ႇ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇႁႂ်ႈ ဝူဝ်းၶဝ်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ထိုင်တီႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
တႃႇႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်ႉၶၢႆႉႁိူၼ်းတိူၵ်ႈလူင် ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး(3,000)ပၢႆၼၼ်ႉသေ ၶုတ်းႁွင်ႈၼမ်ႉလၢႆႇတႂ်ႈလိၼ်ဝႆႉ တင်းမိူင်း။ ပိုတ်ႇၵၢတ်ႇမႂ်ႇ ပၼ်ၸဝ်ႈတင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်း လႆႈၵႂႃႇၶၢႆ။ ၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ မူၵဝ်ႈမိုၼ်ႇ(90,000) ဢၼ်ပွႆႇလဵင်ႉဝႆႉ ၼႂ်းၼႃး 8,000 လွၵ်း။ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈၼွင်ပႃ။ ဢဝ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း ၸွမ်းထုင်ႉၸွမ်းၼႃး ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇပွၵ်ႉမႂ်ႇ။ ဢၼ်ယၢပ်ႇ သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၶၢႆႉၸဝ်ႈၼႃး။ ဢဝ်ၵူၼ်းမူၼ်ႈသိူဝ်းမႃး ၼႂ်းၵူမ်ႇၼႂ်းဢုင် ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇ တီႈႁိူၼ်းဢုတ်ႇ၊ တၢင်းၵဵင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမေႃ ယူႇလႄႈ လၢတ်ႈဝႃႈ ယႃႉလူႉၾဝၶဝ်ၼႆသေ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်း ပႃႇတီႇလီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ထႅင်ႈ လူးၵွၼ်ႇ။

တႃႇတေႁဵတ်းႁၢတ်ႇသၢႆး တီႈႁူၺ်ႈၵႃႇလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈသိုဝ်ႉသၢႆးတီႈ ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုးမႃးထူမ်။ ယၢမ်းလဵဝ် တီႈၼၼ်ႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းလႄႇလၢဝ်းၶဝ် ၼွၼ်းဢွမ်ႇလႅတ်ႇ။ 1987 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးၼင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ တင်းမူတ်း ယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉဝူၺ်ႇႁင်ႈ ႁၢႆယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ လူမ်းဝူၺ်ႇႁင်ႈ ႁၢႆထႅင်ႈ။ လွင်ႈၽုၼ်ႇမုၵ်ႉၽူင်ႉတၼ်၊ ၵႂၼ်းၾႆးၺူဝ်းမဵၼ်ယူႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း တင်းၼႅၼ်ႈၼႃမၼ်း။ လႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း ႁႅင်းၵွၼ်ႈ ၵႂၼ်း ၵူၼ်ႈလူတ်ႉၵႃး။ လႆႈမၵ်းၶၢၼ်း ႁူင်းၵၢၼ် ဢၼ်ၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈလူင်ပၼ်ႇ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈႁၢမ်ႈလွင်ႈဢူၼ်ၵဝ်းမေႃးမႄးထႅင်ႈ။ လွင်ႈပိုတ်ႇသဵင် ဢွမ်လူမ်းလင်၊ ပိုတ်ႇထီးဝီးလင်၊ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸၢၵ်ႈၶႂၢၵ်ႈသဵင်တႄႇၵႂႃႇ လွင်ႈၸုတ်ႇမူၵ်ႇတႅၵ်ႇ မိူဝ်ႈပွႆးပီမႂ်ႇၶႄႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႈပႅတ်ႈတင်းမူတ်း။ ဢမ်ႇၸုတ်ႇမူၵ်ႇတႅၵ်ႇယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈမႆႈၸႂ်ၾႆးတေမႆႈယွၼ်ႉသေ မဝ်ႇၵႃႈ လွင်ႈတေလႆႈသိုဝ်ႉ ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်မႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉလႄႈ လွင်ႈငိုၼ်းၼႂ်းမိူင်း တေလႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း ယွၼ်ႉမူၵ်ႇတႅၵ်ႇၵေႃႈ လူတ်းယွမ်း။ သၢင်ႈႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ် သုင်သၢဝ်းၸၼ်ႉ ပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈယူႇယဝ်ႉလႄႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီလႅၵ်ႈလၢႆႈ ယဝ်ႉၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု ၸင်ႇႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ ပီႁိုင်မႃးၵေႃႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵႂႃႇ တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။

1970 ႁၢမ်ႈတတ်းပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶၢႆလႅၼ်းယႃႈ။ ႁၢမ်ႈတတ်းလွင်ႈ လုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း၊ ၼိူဝ်လူတ်ႉ၊ ၼိူဝ်လူတ်ႉၾႆး။ မၵ်းမၼ်ႈ ဝၼ်းဢမ်ႇလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈဝူင်ႈ။

မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် 1957 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၵူၼ်းလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈလႄႈ ၼိုင်ႈဝၼ်းသဵင်ႈ(20)လႅၼ်း။ ႁဵတ်းပၢင်ႁႃသဵင် သၢမ်ပၢင်ယဝ်ႉၵေႃႈ သဵင်မၼ်း ဢမ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉလႄႈ တိုတ်းလႅၼ်းယႃႈပႅတ်ႈ။ ဢမ်ႇပၼ်ၽႂ်လုတ်ႇ လႅၼ်းယႃႈ ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်း။ ႁၢမ်ႈတတ်းပႃး လွင်ႈၵိၼ်ပီႇၵေႇ (P K မၢၵ်ႇၾရင်ႇ)။ လွင်ႈၵိၼ်ပီႇၵေႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝူၺ်ႇႁင်ႈ သေမဝ်ႇၵႃး မိူဝ်ႈၶၢႆးထူမ်ႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၸပ်းတိတ်းပိူၼ်ႈ။ ၸၢင်ႈၶမ်ၸွမ်းႁွင်ႈ ၸွမ်းလွတ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတၼ်ဢိုတ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇ January 1992 ၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႈတတ်း ၵိၼ်ပီႇၵေႇတင်းမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။

ၼႂ်းဝဵင်းၵူႈတီႈ ႁဵတ်းႁွင်ႈၵွၵ်ႇၼမ်ႉလၢႆႇ ႁႂ်ႈလႆလူင်းလီလီ။ ဢမ်ႇပၼ်ႁႂ်ႈမီး ၼမ်ႉယိုင်ႈၼမ်ႉၶင်ႇ ၼိူဝ်တၢင်း။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈယုၵ်းယၵ်းၶမ်လႄႈ ႁွင်ႈတၼ်။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈမီး မႅင်းမူၼ်းတွမ်။ ႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ် ႁိုင်ပီၼိုင်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လိူမ်ႈလႆႇမူတ်းၵဵင်ႈမႃးတႄႉတႄႉ ၼႆယဝ်ႉ။

==သၢင်ႈမိူင်း ၶဵဝ်ၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်==
တွၼ်ႈတႃႇ တေဢဝ်မိူင်းၸၼ်ႉထိသၢမ် ပဵၼ်မႃးၸၼ်ႉထိၼိုင်ႈလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု သၢင်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းသူၼ်ဢူးယိၼ်ႇ။ ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ ၵူႈပွၵ်ႉၵူႈတီႈ ၵူႈတၢင်းၽႄ။ ပိုတ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်။  တူၼ်ႈတႅမ်ႇ၊ တူၼ်ႈယုမ်း၊ တူၼ်ႈသုင်၊ တူၼ်ႈထၢၼ်၊ တူၼ်ႈဢုၼ် ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈ ပွၵ်ႉၵူၼ်းၽၢၼ် ပွၵ်ႉၵူၼ်းမီး ၽုၵ်ႇၵူႈတီႈ ၵူႈပွၵ်ႉ။

တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈသွၼ်လွင်ႈ မေႃၽုၵ်ႇ မေႃႇၵုမ်းသိမ်း တူၼ်ႈမွၵ်ႇ။ တင်ႈတႄႇ 1971 ၼၼ်ႉမႃး မၵ်းမၼ်ႈဝူင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇၿိူဝ်ႇ ပဵၼ်ဝၼ်းၽုၵ်ႇတူၼ်ႈၼႆသေ တင်းတႄႇဢဝ်ၽွင်းလူင်လႄႈ ၵူၼ်းတင်းမိူင်း ႁႂ်ႈၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ။ သင်ႇဢဝ်ၸိူ ဝ်ႉမွၵ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈသွင်ႁဵင် (2,000) မဵဝ်း မႃးၽုၵ်ႇတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶဵဝ်ၵတ်းယဵၼ် သဵင်ႈၼမ်သေတႃႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသိူဝ်းၸႂ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇသေးလၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉလႆႈမူၼ်ႉမႄး တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီ ၼၼ်ႉထႅင်ႈယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လတ်းၶၢမ်ႈပႃႇယိူဝ်ႈ ဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ၊ ႁၵ်းၵၢၼ်ႉပႅတ်ႈ မွၵ်ႇႁၢင်ႈလီ၊ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိုတ်းလႅင်၊ ၵိုတ်းလူတ်ႉၶိူင်ႈ ဢိင်ဝႆႉၸွမ်း တူၼ်ႈမွၵ်ႇ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ။ လႆႈတမ်းပိူင်ပၼ်တၢမ်ႇသေ ယူတ်းယႃတင်းယၢမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ။

==တပ်ႉသိုၵ်း==
ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၺ်းၵိုတ်းဝႆႉ တပ်ႉဢၼ်ၽူႈမီးၸၼ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၵွၼ်းဝႆႉ တပ်ႉလိၼ်(2)တပ်ႉၵူၺ်း။ တွၼ်ႈတႃႇတေ ၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ တပ်ႉ(2)လုၵ်ႈၵူၺ်းဢေႇၼႅၼ်ႇ ၼႆသေ လႆႈတႄႇသၢင်ႈႁႅင်းမႃး။ ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ၶဵၼ်ဢၼ်လႆႈၵူဝ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵူဝ်မလေးၶဝ်ႈတိုၵ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

October 1971 တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁုပ်ႈသိမ်းမိူဝ်းၶိုၼ်း။ ႁႂ်ႈမီး တပ်ႉဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉသိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢေႃးၸတေးလျုး လႄႈ ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵူၺ်း။ March 1976 တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းတင်းမူတ်း။ တပ်ႉၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ ပဵၼ်တပ်ႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်း ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းပိူၼ်ႈလႄႈ မိူဝ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1989။

တႃႇပူၵ်းတင်ႈ တပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈတင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)။ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်မူႇသလိၼ်ႇ ယူႇသဝ်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇမလေးသျုး၊ ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး၊ ၿရူႇၼၢႆး(လ်)ၶဝ်သမ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်လီ လွင်ႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေးမႃးၸွႆႈ။

ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉသိုၵ်းၵႅတ်ႇၶႄဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) (IDF= Israel Defense Forces) ႁပ်ႉဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွႆႈထႅမ် တႃႇသၢင်ႈတပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼင်ႇ ပိူင်သၢင်ႈတပ်ႉ(IDF)ၶဝ်ၼၼ်ႉသေ  ႁွင်ႉဢဝ် ၶူးၽိုၵ်းသိုၵ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶဝ် မိူဝ်းပိုၵ်ႉၽိုၵ်းပၼ် တီႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)။ လွၵ်းလၢႆးၽိုၵ်းသိုၵ်းၵေႃႈ တမ်းပိူင်ၼင်ႇဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)ယဝ်ႉသေ လွင်ႈဝႃႈ ၸၢႆးၵူႈၵေႃႉ ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ယိူင်ႈဢဝ်ပိူင်ဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) မႃးယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ  သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ယင်းတိုၵ်ႉ ၵပ်းသၢၼ်ဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)ယူႇသေ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်သိုဝ်ႉ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) ၼမ်သေပိူၼ်ႈ မိူင်းၼိုင်ႈယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼင်လိၼ်မိူင်းၵႅပ်ႈလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႃႇတေတိုၵ်းတေႃးၵႅတ်ႇၶႄ လႆႈလီလီသေတႃႉ တႃႇထွႆဢွၵ်ႇလႄႈ တႃႇႁူမ်ႈႁွမ်းၶိုၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ ၵူၼ်းမိူင်းမီး ဢေႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၼိူဝ် ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းဝႆႉတႄႉတႄႉ။ တပ်ႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးသိုၵ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်တႃႇသေႇ ဢေႇသေတႃႉ သိုၵ်းၵႅမ် ဢၼ်တူဝ်ႈတၼ်းၸွႆႈတိုၵ်းလႆႈၼၼ်ႉ မီးတင်းၼမ်။

လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈတႄႇဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၸၢႆး မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢႃႇယု (18 )ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၵူႈၵေႃႉ  ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေ သၢင်ႈႁႅင်း ၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းမႃး။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီး တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်းလႄႈ ယင်းပႆႇပူၼ်ႉ တၢမ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ၶဝ်ၸိူဝ်းတီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၶဝ်ဢမ်ႇပဵၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းတေၸုတ်ႈလုတ်ႈၼႆၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးသၢၵ်ႈသေႇ တၢင်ႇၼႄ ၸင်ႇတေဢမ်ႇလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း။

ၼၢင်းယိင်း ဢမ်ႇပႃးၼႂ်းၶေႃႈပူင်ဝႃႈ ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေတႃႉ ၼႂ်းတပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်းမီးဝႆႉ တင်းၼမ်။ တင်ႈတႄႇ 1989 ၼၼ်ႉမႃး ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼႃးၵၢၼ် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တႃႇၵူၼ်းၸၢႆးၼၼ်ႉ တႄႇတမ်းဝၢင်းမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈၼၢင်းယိင်းၶဝ်ႈႁၢပ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

==တႃႇႁႂ်ႈမိူင်းဢွၼ်ႇ ၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈ==
လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ  “ဝၢၼ်ႈမိူင်းလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ တႃႇတေလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၼႂ်းႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁႅင်းဢေႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁႃဢူၺ်းၵေႃႉ ဢူၺ်းသႄႈ ၼမ်လႆႈၵႃႈႁိုဝ် လီၵႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တေလႆႈၵုမ်းၵမ် လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းမၼ်ႈၵိုမ်းၵႂႃႇ ၶၢဝ်းႁိုင်ထႅင်ႈ။ လွၵ်းလၢႆး ၵပ်းသိုပ်ႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းၼၼ်ႉ တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ယွၼ်ႉၸမ်ၸႂ်ၵၼ်လႄႈ သုၼ်ႇတူဝ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ်။  ပဵၼ်လွင်ႈ ႁႂ်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈသေ သိုပ်ႇသိမ်းပႅင်း တင်းမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်းလႆႈယူႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းဢေႇ။ ဢၼ်လီထၢင်ႇၶိုၵ်ႉ ဢမ်ႇမီးသင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၸုၵ်းမၼ်ႈသေ ဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်လႆႈယူႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉလႄႈ ပဵၼ်တီႈပိူၼ်ႈႁၼ်လီဝႆႉယူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ် မိူင်းမီးတင်းတိုဝ်းတေႃႇပိူၼ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉသေ ၵေႃႈသၢင်ႈမိူင်းမၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈပဵၼ် မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ႁိူဝ်ႈပိူင်းဝႆႉယူႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ  ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈ ၼႂ်းပွတ်းတွၼ်ႈ ၼင်လိၼ် တီႈမိူင်းမၼ်းမီး ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် ၽွၼ်းလီပႃး တႃႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းထႅင်ႈ။ မီးသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ ႁႂ်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၵေႃႈ မီးၽွၼ်းလီသေ ႁႂ်ႈငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်း မီးၽွၼ်းလီမႃး ၼင်ႇၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈတႄႇတႄႉ တႃႇႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၸုၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဝူၼ်ႉယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ မၼ်းႁၼ်ဝႃႈ  ၼင်လိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵႅပ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွၵ်းဢူၼ်ႈလူင်ၶဝ်ဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တေၸၢင်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉ။  ပဵၼ်ဝႆႉငဝ်းလၢႆး ပႃလူင်တေၵိၼ်ပႃဢွၼ်ႇ။ ပႃၶီးဢွၼ်ႇ တူဝ်ၼိုင်ႈ ႁိပ်ႇဝႆယူႇႉၵႄႈၵၢင် ပႃၸၢတ်ႇလႄႈပႃမုင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ငဝ်းလၢႆးမိူင်းမၼ်း ပဵၼ်ၵုင်ႈလႅင်ဢွၼ်ႇ မီးၵွင်ႉၼၼ်ႉမႃး။ ၽႂ်မႃးၵိၼ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈၽၢႆႇၼႂ်းမိူင်း မၼ်ႈၵိုမ်းသေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈမိူင်းႁႅင်းလူင် ႁတ်းမႃးပႄႉၵိၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်ႈပၵ်းပိူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ မၼ်းတိုၼ်းၵႅၼ်ႇၶႅင်။ ၼႂ်းၵႄႈ ဢၼ်ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး လွၵ်ႇငိုတ်ႈယူႇၼၼ်ႉသေ ႁတ်းပၼ်တၢမ်ႇတၢႆ ၵူၼ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ၼီးသျုး(2)ၵေႃႉ ဢၼ်မႃးၽိတ်း ပိူင်ႈပၵ်းပိူင် မိူင်းမၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵူဝ် လွင်ႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ မိပ်ႇငႅၼ်းသေ ပၼ်တၢမ်ႇၶွၼ်ႉ တီႈမၢႆႇၵႄႇၾေး(လ်) ယွၼ်ႉမႃးယႃႉပၵ်းပိူင်မိူင်း ထႅင်ႈ။ ၼႂ်းမိူင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်ၼႃႈလဵၵ်ႉၼႃႈယႂ်ႇဝႃႈ။ ဢဝ်ပၵ်းပိူင် ပဵၼ်လၵ်းသေ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ဢၼ်မႃးမီးဝႆႉယူႇ ၼႂ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ယူႇတႂ်ႈပၵ်းပိူင် ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု သႂ်ႇၼမ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႃႈလိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း လဵၵ်ႉယႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈတၢင်း တေလႅၵ်ႈလၢႆႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶဝ်လႆႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵတ်းႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵပ်းသၢၼ်လႆႈ တင်းမိူင်း ယႂ်ႇမိူင်းလူင်သေမဝ်ႇၵႃး သၢင်ႈႁႅင်းၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်လႆႈ တင်းၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။  ၼင်ႇႁိုဝ် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၶွပ်ႇလႅၼ်သေ ၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႅီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈပၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။

==လွင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်း လုမ်ႈၾႃႉ==
ဢဝ်ဝႃႇတ ၵၢၼ်မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉဝႃႈၸိုင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပဵၼ် မိူင်းဢၼ်ဢမ်ႇၸပ်းၽၢႆႇ။ ပဵၼ်မိူင်း ယူႇၶိုင်ႈၵၢင်။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇလၢၵ်ႈၸၼ် ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝႆႉသတိသေ ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းသၢင်ႈ ယူႇသဝ်းမႃး။ မိူင်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉႁႃမုၼ်းမႂ်ႇ ၸမ်တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် လႆႈၵိူင်းၵွမ်ႉၸပ်းၵႂႃႇ သေၽၢႆႇၽၢႆႇပႅတ်ႈသေတႃႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတႄႉ ၶတ်းၸႂ်ၸုၵ်းယူႇၵႄႈၵၢင်ႁႂ်ႈလႆႈ။ ယၢမ်ႈမီး မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၵျိူၵ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းသေတႃႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတႄႉ ၶတ်းၸႂ်ပဵၼ် ၶူဝ်ၵၢႆႇပၼ် ႁႂ်ႈၸိူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁႃၵႂႃႇမႃးတေႃႇၵၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

==မိူင်းႁႅင်းယႂ်ႇ လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ== 
လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ လူဝ်ႇဢူၺ်းၵေႃႉ မိူင်းယႂ်ႇယႂ်ႇ။ 1965 ၼၼ်ႉ ၶဝ်လူဝ်ႇႁႅင်းႁူမ်ႇလူမ်ႈမိူင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ႁူမ်ႈႁွမ်းတူၵ်းလူင်းၸွမ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ(5)မိူင်း မလေး၊ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢေႃးၸတေးလျုး၊ ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ၊ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ႁဵတ်းဢူၺ်းလီ သၢင်ႈႁႅင်း ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄမႃး။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉသေ လွင်ႈဢၼ်မလေးလႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တႅၵ်ႇဢႃႈၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵိုတ်းၵႂႃႇ။ တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႈ ထွႆဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု မုင်ႈႁၼ်ဝႃႈ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ ႁႅင်းဢီးလူင် ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလႆႈၼၼ်ႉ မီးဢမေႇရိၵၼ်ႇၵူၺ်း။ မၼ်းဢမ်ႇယၢမ်ႈၵႂႃႇယူႇ လႄႈ ဢမ်ႇမိုတ်ႈၵိုဝ်းတင်း ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ မိုတ်ႈၵိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉၵူၺ်း။

1968 -69 တႄႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶဝ်ႈႁႃဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ ၶဝ်ႈဢိူမ်ႈၸမ်ႇၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢၼ်ႁူႉလွင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွၵ်းလၢႆး မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇၽႄဢႃႇၼႃႇၵၼ်။ မၼ်းၵႂႃႇ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ မႅၼ်ႈၽွင်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်း တိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇလႄႈ ႁၢမ်ႉၼမ်တေလႆႈငိၼ်းပိူၼ်ႈလၢတ်ႈ လွင်ႈဢမ်ႇလီဝႅတ်ႉၼၢမ်းသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ထွမ်ႇၵူၺ်း။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉ လၢတ်ႈသင်ၸွမ်း။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးၸင်ႇ ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉဢမေႇရိ ၵၼ်ႇ မီးဝႆႉ တီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းလႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေးသျုးၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈပဵၼ် မိူင်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ လႆႈသၢင်ႈႁႅင်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမႃး ၼႆယဝ်ႉ။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
{{Reflist|
&lt;ref&gt; ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းငၢၼ်၊ ၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ၼႃႈ 239-287၊ 2018 &lt;/ref&gt;
}}

{{Lifetime|1923|2015}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်]]</text>
      <sha1>ncq53z53wbqp6cwwcyp93nrgiod5hsc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126062</id>
      <parentid>126059</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T05:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saimawnkham</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <comment>ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉၶေႃႈမုၼ်း</comment>
      <origin>126062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168027" sha1="6j4ppgr10zau1npm53brkaq4i7i4tj0" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = 
| name = လီၵႂၢၼ်းယု
| native_name = {{nobold|李光耀}}
| honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|GCMG|CH|size=100%}} {{post-nominals|list=[[:en:Order of the Crown of Johor|SPMJ]] [[:en:Family Order of Laila Utama|DK]]|size=100%}}
| image = Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore Making a Toast at a State Dinner Held in His Honor, 1975.jpg&lt;!-- Consensus has determined that this photo should depict him as prime minister. Any change is heavily discouraged without a proposal on the talkpage and will be reverted. --&gt;
| caption = လီ မိူဝ်ႈ 1975
| order = 1st
| office = ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| monarch = {{ubl|[[Elizabeth II]]&lt;br /&gt;(1959–1963)|[[Putra of Perlis]]&lt;br /&gt;(1963–1965)}}
| president = {{ubl|[[Yusof Ishak]]|[[Benjamin Sheares]]|[[Devan Nair]]|[[Wee Kim Wee]]}}
| deputy = {{ubl|[[Toh Chin Chye]]|[[Goh Keng Swee]]|[[S. Rajaratnam]]|ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ|[[Ong Teng Cheong]]}}
| term_start = 1959 ၸုၼ်ႇ 5
| term_end = 1990 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 28
| predecessor = ''တႄႇတင်ႈလုမ်း'' &lt;br&gt;[[:en:Lim Yew Hock|လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ]] (ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ)
| successor = [[:en:Goh Chok Tong|ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ]]
| office1 = [[:en:People's Action Party|ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ပႃႇတီႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းမိူင်း]]
| 1blankname1 = ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်
| 1namedata1 = {{ubl|[[:en:Toh Chin Chye|တူဝ်ႇၶျိၼ်ႇၶျၢႆႇ]]|[[:en:Ong Teng Cheong|ဢွင်ႇတႅင်ႇၶျွင်ႇ]]}}
| term_start1 = 1957 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 20
| term_end1 = 1992 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 14
| predecessor1 = [[:en:T. T. Rajah|ထီ.ထီ.ရႃႇၸႃႇ]]
| successor1 = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
| term_start2 = 1954 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 21
| term_end2 = 1957 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 3
| predecessor2 = ''တႄႇတင်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ''
| successor2 = T. T. Rajah
| order3 = 1st
| office3 = ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း (သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ){{!}}ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း
| 1blankname3 = ၸွမ်ၽွင်းလူင်
| 1namedata3 = [[:en:David Marshall (Singaporean politician)|တေးဝိတ်ႉမႃႇသျႄႇ]]&lt;br/&gt;လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ
| term_start3 = 1955 ဢေႇပရႄႇ 22
| term_end3 = 1959 မၢတ်ႉၶျ် 31
| predecessor3 = ''တႄႇတင်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ''
| successor3 = လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ
{{Collapsed infobox section begin|လုမ်းၽွင်းလူင်|titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed           = yes
| office4         = [[:en:Minister Mentor of Singapore|ၽူႈၼမ်းၽွင်းလူင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| prime_minister4 = [[:en:Lee Hsien Loong|လီသျႅၼ်ႇလူင်]]
| term_start4     = 2004 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 12
| term_end4       = 2011 မေႇ 20
| predecessor4    = ''တႄႇတင်ႈလုမ်း''
| successor4      = ''ယႃႉပႅတ်ႈလုမ်း''
| office5         = [[:en:Senior Minister of Singapore|ၽွင်းလူင်ထၢၼ်ႈသုင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| prime_minister5 = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
| term_start5     = 1990 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 28
| term_end5       = 2004 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 12
| predecessor5    = ရႃႇၸႃႇရတ်ႉၼမ်ႇ
| successor5      = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
{{Collapsed infobox section end}}
}}
{{Collapsed infobox section begin|လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း|titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed       = yes
| office6     = ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း [[:en:Malaysian Parliament|သၽႃးမလေးသျႃး]]&lt;br/&gt;တွၼ်ႈတႃႇ [[:en:Singapore in Malaysia|သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| term_start6 = 1963 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 2
| term_end6   = 1965 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 9&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.parlimen.gov.my/files/hindex/pdf/DR-02111963.pdf |title=PARLIAMENTARY DEBATES DEWAN RA'AYAT (HOUSE OF REPRESENTATIVES) OFFICIAL REPORT |work=[[Dewan Rakyat]] |access-date=19 August 2019 |archive-date=29 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829050606/http://www.parlimen.gov.my/files/hindex/pdf/DR-02111963.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{{Collapsed infobox section end}}
}}
| constituency_MP7 = [[:en:Tanjong Pagar Group Representation Constituency|Tanjong Pagar GRC]]
| term_start7 = 1991 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 21
| term_end7 = 2015 မၢတ်ႉၶျ် 23
| predecessor7 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| successor7 = [[:en:People's Action Party|PAP]] ၸတ်းႁဵတ်း
| majority7 = ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ: N/A (walkover)
| constituency_MP8 = [[:en:Tanjong Pagar Single Member Constituency|Tanjong Pagar SMC]]
| term_start8 = 1955 ဢေႇပရႄႇ 2
| term_end8 = 1957 ဢေႇပရႄႇ 26
| predecessor8 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| term_start9 = 1957 ၸုၼ်ႇ 29
| term_end9 = 1991 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 14
| successor9 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| majority9 = {{plainlist|
* 1955: 5,121 (66.53%)
* 1957: 3,392 (49.51%)
* 1959: 4,512 (42.08%)
* 1963: 2,780 (25.94%)
* 1968: 8,580 (88.68%)
* 1972: 6,114 (68.16%)
* 1976: 8,764 (78.06%)
* 1980: 11,175 (88.35%)
* 1984: N/A (walkover)
* 1988: 10,876 (63.20%)
}}
| birth_name = ႁႄႇရီႇလီၵႂၢၼ်းယု
| birth_date = {{birth date|df=y|1923|9|16}}
| birth_place = သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| death_date = {{death date and age|df=y|2015|3|23|1923|9|16}}
| death_place = သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| party = [[:en:People's Action Party|ပႃႇတီႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းမိူင်း]]
| spouse = {{marriage|[[:en:Kwa Geok Choo|ၵႂႃႇၵျွၵ်ႉၶျူး]]|1950|2010|end=died}}
| relatives = [[:en:Lee family (Singapore)|ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီ]]
| children = {{ubl|[[:en:Lee Hsien Loong|လီသဵၼ်းလူင်]] (လုၵ်ႈၸၢႆး)|[[:en:Lee Wei Ling|လီဝေႇလိင်း]] (လုၵ်ႈယိင်း)|[[:en:Lee Hsien Yang|လီသဵၼ်းယၢၼ်ႇ]] (လုၵ်ႈၸၢႆး)}}
| education = {{ubl|[[:en:Raffles College|Raffles College]]|[[:en:London School of Economics|London School of Economics]]|{{no wrap|[[:en:Fitzwilliam College, Cambridge|Fitzwilliam College, Cambridge]]}} ([[:en:Bachelor of Arts|BA]])}}
| signature = Lee Kuan Yew signature.svg
| footnotes = 
| resting_place = [[:en:Mandai Crematorium and Columbarium|Mandai Crematorium and Columbarium]]
| father = [[:en:Lee Chin Koon|လီၶျိၼ်းၵူၼ်ႇ]]
| mother = [[:en:Chua Jim Neo|သျူဝ်းၵျိမ်ႇၼီႇဢူဝ်ႇ]]
| module2 = {{Anchor|Chinese name}}
}}

လီၵႂၢၼ်းယု {{efn|{{lang-zh|c=李光耀}}; [[Pha̍k-fa-sṳ]]: ''Lí Kông-yeu''; [[pinyin]]: ''Lǐ Guāngyào''}} (ၸိုဝ်ႈၵိူတ်ႇ:ႁႄႇရီႇ လီၵႂၢၼ်းယု၊ 1923 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 16 – 2015 မၢတ်ၶျ် 23) ဢၼ်ၵႆႉႁွင်ႉၵၼ်လူၺ်ႈ လိၵ်ႈတူဝ်ငဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ LKY ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်လၢတ်ႈ (Barrister) မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ သေ တိုၼ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၽႅၼ်ႇလိၼ် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၶွင်မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တင်ႈတႄႇ ပီ ႑႙႕႙ တေႃႇထိုင် ပီ ႑႙႙႐ ၶႃႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢူႈၸဝ်ႈငဝ်ႈမိူင်း ဢၼ်တႄႇတင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုတ်းၵၢပ်ႈ၊ လွင်ဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း ဢၼ်မီးၽၢင်ႁၢင်ႈၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈ (Authoritarian) ၶွင်မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇလႆႈမႄးလႅၵ်ႈပိၼ်ႇ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဝၢႆးလင်လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး မိူင်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသုင် လႄႈ ပေႃးၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း သိူဝ်ဢေးသျႃးသီႇတူဝ် (Four Asian Tigers) ၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။

==သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ==
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၵုၼ် ဢၼ်ဢဝ်ပဵၼ် ၸိုဝ်ႈမိူင်းဝႆႉသေ မီးတီႈပၢႆၵုၼ်ပႅၼ် မလေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႄႇ ၵျူဝ်ႇႁူဝ်း မိူင်းမလေးသျုးလႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၵုၼ် ႁွမ်းရီႇဢေႃး ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵႂၢင်ႈ 173 လၵ်းပၼ်မူၼ်း (707.1 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ) ပၼ်ႇမူၼ်းၵူၺ်း။ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေးသျုးယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်း ပႆႇထိုင်မႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၵုၼ်မလေးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဢူဝ်ႇရင်ႇလွတ်ႉ (Orang Laut) ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵိုၵ်းမိူင်း ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။  26.1.1819 ၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်း ၸတႅမ်းၾွတ်ႉ ရႃႇၽႄႇ(လ်) (Stam ford Raffles)ၼႆၼၼ်ႉ တၢင်တူဝ် ၵုင်ႇပၼီႇဢိၼ်းတီးယိူဝ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ (East India Company) သေ ၽႅဝ်မႃး။ တႃႇတေတင်ႈ ပၢင်သဝ်းၵႃႉၶၢႆ တီႈၵုၼ်ၼၼ်ႉ လႄႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်ၵၼ်တင်း ၸူႇ(လ်)တၢၼ်ႇႁူႇၸဵင်ႇသျုး (Sultan Hus- sein Shah) မိူဝ်ႈ 6.2.1819 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၼင်လိၼ် ၸူႇ(လ်)တၢၼ်ႇ ႁူႇၸဵင်ႇသျုး ၽွင်းငမ်းဝႆႉ တေႃႇထိုင် 1824 ၼၼ်ႉသေ လႆႈပဵၼ်မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်း(ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ) ဢင်းၵိတ်ႉမႃး မိူဝ်ႈ 2.8.1824 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  တႄႇၼၼ်ႉမႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈ တႄႇၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ထႅင်ႈပၢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်း ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃႉၶၢႆမႃးယဝ်ႉ။ 1832 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈတႃႈႁိူဝ်းၵႃႉၶၢႆ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းၵႃႉၶဝ် မႃးထင်သဝ်းယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးလုမ်းဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇဝႆႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1858 ယူႇသေတႃႉ 1867 ၸင်ႇ တႄႇၶဝ်ႈၼႂ်းသၢႆမၢႆ မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၼၢင်းႁေႃၶမ်းဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈလမ်ႇလွင်ႈလူင် ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်တႂ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1869 ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ၵုၼ် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးဝႆႉမွၵ်ႈ (1)သႅၼ်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။

==သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႇသွင် လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ==
ၸဵမ်မိူဝ်ႈယင်းပႆႇဝႃႈ တေပဵၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် ၶွတ်ႇၽွတ်ႈသၢင်ႈႁႅင်း တပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ယူႇၼႆ ဝႆႉသတိမႅၼ်ႈယဝ်ႉ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ ၶူဝ်းၶွင်၊ ၼႃႈတီႈ ဢၼ်မီး ၼႂ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ၼႅတ်ႈသၢင်ႈငဝ်ႈၸိုင်ႈတပ်ႉၼမ်ႉၶဝ် တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပွတ်းႁွင်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵျုႇမၢၼ်ႇတိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းယေႃးရူပ်ႉလႄႈ ၼႅတ်ႈဢဝ်သၢင်းၽေႃးသိုၵ်းတင်း ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶဝ် မိူဝ်းၶိုၼ်းၵမ်းလဵဝ်လႄႈ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းယဝ်ႉ။&lt;br&gt;

ၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင် 1941 ၼၼ်ႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၶဝ်ႈတိုၵ်း မႃႇလႃႇယုယဝ်ႉ ပွႆႇမၢၵ်ႇလူင် သႂ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ တပ်ႉၼမ်ႉဢင်းၵိတ်ႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူႉလႅဝ်။ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းသေမဝ်ႇၵႃး ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၵေႃႈ ဢဝ်မိူဝ်းၶိုၼ်း မိူင်းတူၵ်းယဝ်ႉလႄႈ တိုၵ်းၵၼ်ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(6)ဝၼ်းၵူၺ်း ဢင်းၵိတ်ႉလႆႈသုမ်းပၼ် ၵျႃႇပၢၼ်ႇ။ သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ 60,000 လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈပၼ် ၸွမ်သိုၵ်း တူဝ်ႇမူဝ်ႇယူႇၵီႇ ယႃႇမႃႇသျီႇၵႃႇ (Tomoyuki Yamashita)ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 15.2.1942 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇတိၺွပ်းမီး 85,000 ။ တၢႆ ႁၢႆ ၊ဝၢတ်ႇၸဵပ်း 5,000 ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဝုၼ်ႇၸတၢၼ်ႇၶျုႇၶျီႇ (Winston Churchill) လၢတ်ႈဝႃႈ“ပဵၼ်ပိုၼ်းႁၢင်ႈႁၢႆႉလူင် ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇ ႁၢင်ႈၸႃႉႁၢင်ႈလၢႆၼႅၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ သိမ်းလႆႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ၶျူဝ်းၼၢင်ႇ (Syonan-to) ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၵုၼ်ၸၢၼ်းလႅင်းႁိူဝ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵျႃႇပၢၼ်ႇ သုမ်းသိုၵ်းသေ ဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉသေတႃႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇသိုပ်ႇဢဝ်ဝႆႉ ထႅင်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ 12.9.1945 ၼၼ်ႉၸင်ႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၽႅဝ်ၶိုၼ်း တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ။

1946 ပဵၼ် မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉ ႁင်းၶေႃမႃး။ 1959 မီးပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း၊ မီးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉ တင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁင်းၶေႃသေ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1.9.1963 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈသုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ ဢၼ်လွတ်ႈတႂ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉမႃး။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ယၢမ်ႈ တီႈလမ်ႇလွင်ႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆလႄႈ ၵၢၼ်သိုၵ်း တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ မႃးၼၼ်ႉ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသေတႃႉ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး ၶူဝ်းၶွင်ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် သေယိူင်ႈလႄႈ ႁူမ်ႈတင်းမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းသေ သၢင်ႈမိူင်း ၸင်ႇတေၸၢင်ႈပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇသၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိူင်ႇၶမ်ႉလႆႈ ၼႆသေ ဢဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ႁူမ်ႈတင်းမလေးယႃး(Malaya)၊ သႃႇၿႃး(Sabah)၊ သရႃႇဝၵ်ႉ(Sarawak)သေ တင်ႈပဵၼ် မိူင်းတုမ်းလဵဝ် မလေးယႃး(Federation of Malaya) မိူဝ်ႈ 16.9.1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸုမ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း(PAP)မၼ်း ပဵၼ်ၸုမ်း ၶဝ်ႈၼႂ်းပၵ်းပိူင်မႃးသေ မဝ်ႇၵႃး တတ်းၶၢတ်ႇပႅတ်ႈ လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ႁူမ်ႇငမ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ဢမ်ႇႁိုင် တင်းႁၼ်ထိုင် ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး ပိူင်ႈၵၼ်မႃးတင်းၼမ်။

1964 July တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးပၢင်ပွႆးမူႇသလိၼ်ႇ ႁဵတ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇၽြႃး ၶဝ်လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမလေး(မူႇသလိၼ်ႇ) ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ သွင်မိုၼ်ႇႁႃႈ(25,000)သေ တိူင်ႇၵၢဝ်ႇသူးတွင်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈႁေႃးလၢတ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼႆသေ ၽိတ်းၵၼ် တင်းၶႄႇ ယူႇသဝ်းတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼၼ်ႉသေ မီးလွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်း၊ ထုပ်ႉႁႅမ်ၵၼ်လႄႈ တၢႆၵႂႃႇ (22) ၵေႃႉ။ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း (454) ၵေႃႉ။

10.3.1965 မူႇသလိၼ်ႇတီႈ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျုး ဢဝ်မၢၵ်ႇပွမ်း မႃးႁၢင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶိုဝ်ႇ(တိူမ်း)ႁူင်းႁေႃးလူင် မႅၵ်ႉတေႃးၼႃး(MacDonald House) ၼၼ်ႉ တႅၵ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းတၢႆ(3)ၵေႃႉ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း(33)ၵေႃႉ။ ႁူင်းႁေႃးၵေႃႈ လူႉလႅဝ်လႄႈ မႅၼ်ႈၵႃႈၶၼ် 250,000 ၻေႃႇလႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈပဵၼ် မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးၼၼ်ႉဝႃႈ တေႁူမ်ႈၵၼ်သၢင်ႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၼႆသေတႃႉ မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်မႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵႃႉၶၢႆၶိုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတုမ်းလဵဝ်ၵၼ်ၶိုၼ်း တီႈသႃႇၿႃး(Sabah)၊ သရႃႇဝၵ်ႉ (Sarawak) ၼၼ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈၶၢမ်ႇႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ။ ငဝ်းလၢႆး ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁၢႆႉတေႃႇၵၼ်မႃး တိၵ်းတိၵ်းသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သွင်ၽၢႆႇ မီးလွင်ႈလၢတ်ႈ၊ လွင်ႈတႅမ်ႈ ဢမ်ႇတူၵ်းထုၵ်ႇၼိူဝ်ၵၼ်မႃးထႅင်ႈ တင်းၼမ်။

[File:President Ronald Reagan with Prime Minister Lee Kuan Yew Nancy Reagan and Mrs Lee on The North Portico Before a State Dinner for Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore - DPLA - 3542cc47b2a38bf8890dcc697046ec18.jpg|thumb|လီႇၵႂၢၼ်းယု ဢိၵ်ႇမေးၼၢင်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး လႄႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ရီႇၵႅၼ်ႇ ဢိၵ်ႇမေးၼၢင်း၊ 8.10.1985 LLKYReaganOct85]

7.8.1965 ၸွမ်ၽွင်းလူင်မလေး တၢၼ်ႇၵူ  ဢတူ(လ်) ရမႅၼ်ႇ(Tunku Abdul Rahman) ပၼ်တင်းႁၼ်ထိုင် ၼႂ်းသၽႃးဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီး လိူတ်ႈတူၵ်းယၢင်ယွႆႉတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် တႅပ်းတတ်း ထွၼ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်း တုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး ၼႆလႄႈ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင် ၸႂ်ၵၼ်မိူဝ်ႈ 9.8.1965။ ၽၢႆႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ လႆႈ (126) ၶႅပ်း။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ ဢမ်ႇမီးသေၶႅပ်း။ ဝၼ်းၼၼ်ႉ တႅၼ်းၽွင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇပၢၵ်ႈဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးသေ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်း ႁင်းၵူၺ်းမႃး မိူဝ်ႈ 9.8.1965။

21.9.1965 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶဝ်ႈၸုမ်း ၸိုင်ႈမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူမ်ႈတုမ် (UN)။

8.8.1967 ၶဝ်ႈၸုမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ဢေးသျုး။

(ASEAN = Association of South East Asian Natioms)။ 1971 တပ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ထွႆမိူဝ်းၶိုၼ်းတင်းမူတ်း။

==လီၵႂၢၼ်းယု (16.9.1923 - 23.3.2015)==
လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ (1959-1990) ။ ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း သၢမ်သိပ်းဢဵတ်းပီလႄႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢၼ်ၵွၼ်းမိူင်း ႁိုင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်ယုၵ်ႉဢဝ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၽၢၼ်ၵွတ်း သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းၶႅၼ်းၸႂ် သေပိူၼ်ႈမႃး မိူင်းၼိုင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မၵ်းမၼ်ႈမၼ်းပဵၼ် ဢူႈလူင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

==ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း==
လီၵႂၢၼ်းယု ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပိူင်းလႅင်းပၼ်ၸိူဝ်းလိုၼ်းလင်ၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 16.9.1923 တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁၢၵ်ႉၵႃႇ။ ၶိင်းမၼ်း(ဢူႈ ၽၢႆႇဢူႈ)ၼၼ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပၼ်မၼ်းဝႃႈ ႁႄႇရီႇ(Harry)။&lt;br&gt;
မွၼ်ႇ(Grate grandfather)မၼ်း လီပူၵ်ႉပုၼ်း(Lee Bok Boon)ၵိူတ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵႂၢၼ်းတူင်ႇ မိူဝ်ႈ1846။ ၶၢႆႉမႃး တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1863။ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်းတင်း သဵဝ်ႇႁွၼ်ႇၼိဝ် (Seow Huan Nio)ၸဝ်ႈသႅင်ႇၶၢႆၶူဝ်းၶွင်။  1882 ပွႆႇမေးၼၢင်းလႄႈလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉ ၵိုတ်းဝႆႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ မိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းၶႄႇ။ မိူဝ်းလႆႈ(2)ပီၵေႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇ တီႈမိူင်းၶႄႇ။&lt;br&gt;
ၶိင်းမၼ်း လီႁုၼ်းလျႅင် (Lee Hoon Leong) ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈ လီပူၵ်ႉပုၼ်းၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1871။ လႆႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသုၼ်ႇတူဝ် ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ၶိင်းမၼ်း ဢၼ်ဢႃႇယု(28) ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵူဝ်လႅမ်းၼိဝ် (Ko Liem Nio) ဢၼ်ဢႃႇယုလႆႈ(16)။ ၶိင်းမၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵၢတ်ႇ ၶႄတွင်း(Katong)။ လိုၼ်းမႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵုင်ႇပၼီႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး။ ၶိင်းမၼ်း မီးမေး(2)ၵေႃႉ။ မီးလုၵ်ႈ ယိင်း(5) ၵေႃႉ။ ၸၢႆး(3)ၵေႃႉ။

ဢူႈမၼ်း လီၶျိၼ်းၶုၼ်း (Lee Chin Koon)ပဵၼ်လုၵ်ႈ လီႁုၼ်းလျႅင် သေ ၵိူတ်ႇတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1901 ယဝ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1991 ။ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၶျွႃးၵျိမ်ၼဵဝ်း(Chua Jim Neo)ယဝ်ႉ မီးလုၵ်ႈၸၢႆး(4)ၵေႃႉ (ပႃးလီၵႂၢၼ်းယု) လႄႈ ယိင်း(1)ၵေႃႉ။ ဢူႈမၼ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း မႃးတီႈႁူင်းႁဵၼ်း ဢင်းၵိတ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။

ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ၼႆႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉသေ ပဵၼ်ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ပိူၼ်ႈလႄႈ မေႃဢွၼ်ႁူဝ်တႅပ်းတတ်းမႃးၸဵမ်လဵၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။

[[File:Lee Kuan Yew Cohen.jpg|thumb|လီၵႂၢၼ်းယု (ၵၢင်) ႁူပ်ႉထူပ်း ၶုၼ်ၽွင်းၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဝီႇလျႅမ်ႇဢႅတ်ႉၸ် ၵူဝ်ႇႁႅၼ်း ၊ ပီ 2000 တဵမ်၊Lee Kuan Yew Cohen]]

==ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ လီၵႂၢၼ်းယု==
လီၵႂၢၼ်းယု တႄႇႁဵၼ်းတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်ႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ဢင်းၵိတ်ႉ တႄးလွၵ်ႉၵူးရႃႇ(Telok Kurau) တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ဢူႈမႄႈ ၵုမ်းထိင်းသေမဝ်ႇၵႃး မီးတင်းၶတ်းၸႂ်လႄႈ 1935 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸုမ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေ ပူၼ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈယဝ်ႉ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းရႃႇၽေး(လ်)(Raffles) ဢၼ်ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတင်းမိူင်း 150 ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1940 ပဵၼ်ထႅၼ်ႈပိူၼ်ႈ တင်းမိူင်းသေ လႆႈငိုၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၵျွၼ်ႇဢႅတ်ႇၻႃႇၸႅၼ်ႇ (John Anderson scholarship) တႃႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ရႃႉၾၼ်ႇ(လ်) (Raffles College)။ 1940 ပၢင်တွပ်ႇၶဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်) (Cambridge University)၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈထိၼိုင်ႈ ၼႂ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ မလေးတင်းမူတ်းသေ ပူၼ်ႉပၢင်တွပ်ႇမႃး။ မိူဝ်ႈပီ 1946-1949 ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ။ လႆႈႁဵၼ်းမႃး ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၽၢႆႇပၵ်းပိူင်။  1950 မိူဝ်းၶိုၼ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၽၢႆႇပၵ်းပိူင် ပဵၼ်ၽူႈၵႄႈသၵ်း(Lawer) တီႈလုမ်းတြုး။

==ၼႃႈႁိူၼ်း==
30.9.1950 လီၵႂၢၼ်းယု ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး (Kwa Geok Choo) ဢၼ်ပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵၼ်းသေ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉလဵဝ် တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သွင်ၽူဝ်မေး ၸႂ်ႉၵႂၢမ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တေႃႇၵၼ်။ 1955 မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ(32) ယဝ်ႉၸင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု တႄႇႁဵၼ်းၵႂၢမ်းၶႄႇ။ ၼႂ်းပၢၼ်ၵျႃႇပၢၼ်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵၼ်း ၵႂၢမ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇသေ ႁဵတ်း “လၢမ်ႈ” ၵျႃႇပၢၼ်ႇ။

လီၵႂၢၼ်းယု မီးလုၵ်ႈၸၢႆး(2)ၵေႃႉ။ လုၵ်ႈယိင်း(1)ၵေႃႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်ပဵၼ် လီသျိၼ်းလူင် (Lee Hsein Loong)သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 2004။ လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉလဵၵ်ႉ ပဵၼ် လီသျိၼ်းယၢင်ႉ (Lee Hsein Yang)။ လုၵ်ႈယိင်းပဵၼ် လီဝေလိင်(Lee Wei Ling)။ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီၵႂၢၼ်းယုၼၼ်ႉ ယိပ်းၵမ် ၼႃႈတီႈၸၼ်ႉၵၢၼ်လမ်ႇ လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉလူင် ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

==လီၵႂၢၼ်းယု ၼႂ်းပၢၼ်ၵျႃႇပၢၼ်ႇ==
1942 – 1945 မိူဝ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ သိမ်းမိူင်းၶဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ထူပ်းတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၼႂ်းပၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ ႁဵၼ်းၵႂၢမ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(SAS=Singapore Adm- inistration Service)သေ ႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ပိၼ်ႇၶၢဝ်ႇ။ မၼ်းလႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇ ၵျႃႇပၢၼ်ႇတေသုမ်းသိုၵ်းသေ ၵျႃႇပၢၼ်ႇသမ်ႉ ဢဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တီႈယင်ႇမၼ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းဝႆႉလႄႈ  လီၵႂၢၼ်းယု ၵူဝ်လွင်ႈႁၢႆႉလူင် ပဵၼ်မႃးတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ဢၢင်ႈၸူဝ်းဢွၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းၶဝ်တင်းမူတ်း ၶၢႆႉၵႂႃႇလႅၼ်လိၼ်ၼႃႈဝၼ်းႁွင်ႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉသေတႃႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉသွႆ ဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ မႃးလၢတ်ႈဝႃႈ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် ပႂ်ႉငွႆး ႁွႆးတိၼ်မၼ်းယူႇ ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၸင်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ႁဵတ်း ၵူၼ်းၶၢႆတၢင်းၵိၼ်ယွႆႈ။ ၵူၼ်းၸွႆႈတမ်းဝၢၼ်ႇတၢင်းၵိၼ် တီႈသႅင်ႇ ၶၢင်ႈတၢင်းသေ ႁုလဵင်ႉတွင်ႉ မႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ၺႃတေလႆႈႁူပ်ႉၽေး ၵျႃႇပၢၼ်ႇ။ သိုၵ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် လႄႇႁႃသွၵ်ႈတဝ်ဢဝ်ၶႄႇ မႃးၸႅတ်ႈထၢမ်။ လီၵႂၢၼ်းယု ပႃးၼႂ်းသၢႆမၢႆၶႄႇၼၼ်ႉသေ တေႁႂ်ႈၵႂႃႇ တီႈၸႅတ်ႈထၢမ်။ မၼ်းယွၼ်းႁႂ်ႈလႆႈမိူဝ်းဢဝ် သိူဝ်ႈၽႃႈၶူဝ်းၶွင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၵေႃႈ ပၼ်ၶႂၢင်ႉ။ ဢမ်ႇလႆႈၸွမ်းပိူၼ်ႈ ၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်။  ၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇႁွင်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၵႂႃႇယိုဝ်းတူၵ်းပၢင်ႇလၢႆႇပႅတ်ႈ။

လီၵႂၢၼ်းယု ဢၼ်မိူဝ်းဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သေ ၽႅဝ်မႃးတူၵ်းလိုၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတဝ်ႉႁူဝ်ၶဝ်ႇ ၵူမ်ႈႁူဝ်တေႃႇသိုၵ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇယဝ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇပၼ်တူပ်းၼႃႈ။

တႄႇၼၼ်ႉမႃး မၼ်းလႄႈၵူၼ်းၼုမ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶဝ် မီးယိူင်းဢၢၼ်းမႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ ဢင်းၵိတ်ႉ ႁိုဝ် တၢင်ႇၶိူဝ်း မီးသုၼ်ႇတူပ်းၼႃႈပိတ်ႉႁဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈလႆႈၽွင်းငမ်းႁင်းၵူၺ်း ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ ႁူႉမႃးထႅင်ႈဝႃႈ သိုၵ်းၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၼႆၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢႃႇၼႃႇလိူင်းၸိူင်းသေ ပၼ်တၢမ်ႇ ႁႂ်ႈၵူဝ်ႁႄၶဝ်ယူႇတႃႇသေႇ ၼၼ်ႉၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။

==လီၵႂၢၼ်းယု လႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း==
သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင် ယဝ်ႉသေ မိူဝ်ႈ 1947 လႆႈသူး ၼၢင်းႁေႃၶမ်းဢင်းၵိတ်ႉ ၵမ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ။ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၼႂ်းပႃႇတီႇ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် (Labour Party) ၻေးဝိတ်ႉ ဝိတ်ႇၻီႇၶွမ်ႇ (David Widdicombe)လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၸွႆႈၶဝ်သူၼ်းတုမ်။  ပႃႇတီႇဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း သုမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1950။ မိူဝ်ႈႁဵၼ်းယူႇ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လၵ်ႉလွမ်ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် ၸဵမ်တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ၵႂႃႇႁဵၼ်းၸွမ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽွင်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းယူႇ တီႈဢင်းၵိတ်ႉ(4)ပီၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁူမ်ႈတင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ မလေးသေ တူင်ႉၼိုင် ၽၢႆႇသူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉ လႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇဢင်းၵိတ်ႉ ထၢင်ႇထိူမ်ၼိူဝ်မၼ်း။ လွင်ႈၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် မီးၵၢင်ၸႂ် ၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈၵူၼ်း လႄႈ လွၵ်းလၢႆးၶႂ်ႈဢူမ်ဢိုၼ်ပႄႉပုၼ်ႈၵူၼ်း တၢင်ႇမိူင်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် တူဝ်ထူပ်းမႃးလႄႈ ၸႂ်ၶႂ်ႈၽိုၼ်ႉ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တိတ်းၸပ်း ၼႂ်းဢူၵ်းၼႂ်းၸႂ်မႃး။&lt;br&gt; 
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင်ၼၼ်ႉ လႆႈထူပ်းႁၼ်ဝႃႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇႁႄႉၵင်ႈၶဵၼ်ပၼ်လႆႈလႄႈ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၸင်ႇလႆႈမႃး ပႄႉၵိၼ်ၶဝ်လႆႈ ၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု တႅပ်းတတ်းဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေႁႂ်ႈလႆႈၽွင်းငမ်း ႁင်းၵူၺ်း ၼႆမႃးယဝ်ႉ။

1950 လီၵႂၢၼ်းယု မႃးၶိုၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ႁဵတ်းၽူႈၵႄႈသၵ်း(Lawyer)။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တႄႇတူင်ႉၼိုင် ႁႂ်ႈလွတ်ႈပူၼ်ႉ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းဢွၼ်ႁူဝ် တူင်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်း ဢင်းၵိတ်ႉမႃး။ မၼ်းပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမၼ်း ႁႄႇရီႇၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဝႆႉၵိုတ်းလီၵႂၢၼ်းယု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်း။ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း ၸဵမ်လဵၵ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢင်းၵိတ်ႉ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ ႁႄႇရီႇ ၼႆတႃႇသေႇ။&lt;br&gt;
1954 ဢွၼ်ၵၼ်တင်ႈပႃႇတီႇ တူင်ႉၼိုင်တႃႇၵူၼ်းမိူင်း (People's Action Party=PAP)။ ပႃႇတီႇၼႆႉ ပဵၼ်ပႃႇတီႇၶတ်းထတ်း ပၵ်းပိူင်ႇၶွင်ႇသီႇငမ်းမိူင်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ တမ်းဝၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ May 1959 ၼၼ်ႉပႃႇတီႇ (PAP) ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈသေ လႆႈ(43)တီႈၼင်ႈ ၼႂ်းတီႈၼင်ႈ သၽႃး(51)တီႈၼၼ်ႉလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢွၼ်ႁူဝ်ပႃႇတီႇမၼ်းတင်ႈၸုမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵေႃႉထိၼိုင်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ September 1963 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃႇတီႇမၼ်းလႆႈ (37) တီႈၼင်ႈ ၼႂ်းတီႈၼင်ႈသၽႃး(51)တီႈၼၼ်ႉသေ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉပုၼ်ႈၼမ်လႄႈ  လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းတႅၼ်းၽွင်း(15)ၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် တူဝ်တႅၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈသၽႃး မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးလႄႈ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈသၽႃး တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။

9.8.1965 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးသေ လွတ်ႈလႅဝ်းမႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉထႅင်ႈ။ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1972၊ 1976၊ 1980၊ 1984 ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉပုၼ်ႈတႅၵ်ႇလႅင်း မႃးတႃႇသေႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်း ၼႂ်းပႃႇတီႇတေႃႇထိုင် 1992 လႄႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေႃႇထိုင် 1990။ လႆႈၵုမ်းမိူင်းႁိုင်(31) ပီသေ သၢင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမၢၵ်ႈမီးၵတ်းယဵၼ်မႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1990 လိုဝ်ႈၵၢၼ်ပႃႇတီႇသေတႃႉ သိုပ်ႇပဵၼ် ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေႃႇထိုင် ဢႃႇယု(91)ပီသေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 23.3.2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ပၢင်ၸႃႇပၼမၼ်း ႁဵတ်းမိူဝ်ႈ 29.3.2015 ။ မိူဝ်ႈပႆႇသၢင်းၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်မိူင်း၊ ၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆ တႄႇၵႂႃႇတင်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈထႅဝ်ယႆပႆ ၼပ်ႉထိုဝ် ပဵၼ်ယိုတ်ႈပဵၼ်သၢႆ။ ၶေႃးၶူမ်ထိုင်ၸႂ် ယွၼ်ႉဢူႈလူင်မိူင်းၶဝ် သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၽၢတ်ႇယၢၼ်ၶဝ်ၵႂႃႇ။ တူဝ်မၼ်းႁၢႆၵႂႃႇသေတႃႉ ၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းလႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇႁၢႆလၢႆသေပွၵ်ႈ။

[[File:Mr. Lee Kuan Yew Mayoral reception 1965.jpg|thumb|Mr. Lee Kuan Yew Mayoral reception 1965]]
==တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၵၢၼ်သၢင်ႈမိူင်း==

1959 မိူဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ ဢႃႇယုလီၵႂၢၼ်းယု မီး(36)ၵူၺ်း။ လႆႈႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဢၼ်ဢမ်ႇငၢမ်ႇတင်းဢႃႇယုမၼ်း ၼၼ်ႉမႃးတႄႉတႄႉ။&lt;br&gt; 
September 1962 ႁဵတ်းပၢင်ထၢမ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း တေႁူမ်ႈမိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးႁိုဝ် ဢမ်ႇႁူမ်ႈ ၼႆလႄႈ ၶႅပ်းၵမ်ႉထႅမ် ၽၢႆႇႁူမ်ႈၼၼ်ႉၼမ်လႄႈ August 1963 ပူၼ်ႉဢွၵ်ႇ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး မႃးသေတႃႉ ဢမ်ႇႁၼ်မီးၽွၼ်းလီလႄႈ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၶိုၼ်း မိူဝ်ႈ 9.8.1965 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈၵူၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ“ၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပွၵ်ႈၼႆႉ ၸဵပ်းသႅပ်ႇ သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် မလေး၊ ယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် လွင်ႈ(2)ၽႅၼ်ႇလိၼ် ႁူမ်ႈၵၼ် ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ သူၸဝ်ႈၵေႃႈ တေႁူႉယူႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ်၊ ၼင်လိၼ်မိူင်း တိတ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးႁူဝ်ၸႂ်လီ ဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်၊ ႁၵ်ႉၵၼ်၊ ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းၵေႃႉၵၼ်လႄႈ ႁူမ်ႈသၢင်ႈမိူင်းၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈတႅၵ်ႇဢႃႈ ၽၢတ်ႇၵၼ်ၶိုၼ်းပႅတ်ႈ လုမ်းလုမ်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈပဵၼ် မိူင်းၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉၻိတ်ႉ ဢၼ်မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ တေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူဝ်ႈပဵၼ်သိုၵ်း တိုၵ်းတေႃးယူႇလႄႈသင် မိူဝ်ႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇယူႇလႄႈသင် ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း တေလႆႈမီးသုၼ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်သေ ႁူမ်ႈသၢင်ႈလူၺ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။

1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး မႃးယဝ်ႉ ယူႇၸွပ်ႉ(ၽ်)ၾိသျၵ်ႉ(Yusof Ishak)  ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မႃးယဝ်ႉ။

==ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈမိူင်း==
ယိူင်းဢၢၼ်းၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈႁင်းၵူၺ်းၼႆၵေႃႈယႃႇ တႃႇသၢင်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႂ်ႇလုၵ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တင်းၼမ်။ ၼင်လိၼ်မိူင်း ၵေႃႈလဵၵ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင် ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် ဢမ်ႇမီးသင်။ ပဵၼ်ပၢႆၵုၼ်ပႅၼ် ဢၼ်ၸပ်းတိတ်းပၢင်ႇလၢႆႇသေတႃႉ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇသမ်ႉ ၵိၼ်၊ ၸႂ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈလႄႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵိၼ်ၸႂ်ႉၼၼ်ႉၵူၺ်း ပဵၼ်တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တီႈ ၵူၼ်းလၢႆတီႈလၢႆတၢင်း လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း မႃးထင်ယူႇဝႆႉ ၸွမ်းၵၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈႁူပ်ႉပျတ်ႉသၼႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ တႂ်ႈလိၼ်(လၵ်ႉတူင်ႉၼိုင်)၊ လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းတူင်ႉတိုၼ်ႇ ယွၼ်ႉႁၢမ်းၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ၊ လွင်ႈဢမ်ႇမီးႁိူၼ်းယေး တီႈယူႇတၼ်းသဝ်း။ လွင်ႈၵူၼ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ၊ လွင်ႈၼႂ်းပႃႇတီႇမၼ်း ၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇလႄႈ သၢၼ်ၶတ်းၶိုၼ်း၊ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း တူၵ်းတႅမ်ႇ၊ ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸုတ်ႈလုတ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈႁူပ်ႉ၊ လႆႈႁၢပ်ႇ၊  လႆႈၵႄႈလိတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(7)ဝၼ်း (31.5.1969 – 6.6.1969)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၽႃသီ (မူႇသလိၼ်ႇ) ယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈမလေး လၢမ်းၶဝ်ႈမႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ထုပ်ႉႁႅမ်ၵၼ် တၢႆ(4)ၵေႃႉ။ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း(80)ၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ယုင်ႈယၢင်ႈထႅင်ႈ။ ဢဝ်လွင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ်သေ ၶပ်းၶိုင်မႃးလႄႈ လိုၼ်းလင်ၼၼ်ႉမႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(44)ပီ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈမႃးထႅင်ႈသေပွၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးသုၵ်ႉယုင်ႈ၊ ၶၢၼ်ၵႅၼ်းၼင်ႇၼၼ် လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶတ်းၸႂ် သၢင်ႈႁႂ်ႈပၢႆးမိူင်း၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃး။ လီၵႂၢၼ်းယုၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး ၶတ်းၸႂ် သၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈမေႃယူႇသဝ်း ၸွမ်းပၵ်းပိူင်။ တႄႇၸဵမ် ပႅတ်ႈယုၵ်းယၵ်း ဢမ်ႇမႅၼ်ႈတီႈ၊ ၶိုၼ်ႈထၢင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းလိူမ်ႈလႆႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈပဵၼ် မိူင်းလိူမ်ႈလႆႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသေပိူၼ်ႈ၊ မိူင်းမီးပၵ်းပိူင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉမႃးယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉ လွင်ႈမူတ်းသႂ်လႄႈ ႁၢမ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵိၼ်ပီႇၵေႇ(PK မၢၵ်ႇၾရင်ႇ)၊ ဢူမ်ပူႉ။

ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈၼၼ်ႉ တမ်းပိူင် ပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈ တႃႇယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈသေ သင်ၸိူဝ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉ သိုပ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈယူႇၸိုင် ပၼ်တၢမ်ႇၼၵ်းၼႃလႄႈ ပဵၼ်မိူင်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈဢေႇ  သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းဢေးသျုးမႃး။ ငိုၼ်းလိူၼ် ၸွမ်ၽွင်း မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ် ငိုၼ်းလိူၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။

ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1980 ပၢႆၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ် ယုၵ်ႉထၢၼ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းပၢႆးၸၢၵ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈ။ ႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈၶွင်ပၢႆးၸၢၵ်ႈ တႄႇၸဵမ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လဵၵ်ႉတေႃႇဢၼ်ယႂ်ႇ ၵူႈယိူင်ႈသေ ၶၢႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း။ လႆႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်ၵႃႈၸၢင်ႈထုၵ်ႇ(ပေႃး) တီႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းထႅင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် ႁႅင်းၵမ်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးထႅင်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

1981 ၶွတ်ႇၽွတ်ႈတင်ႈမႃး သၢႆၵၢၼ်မိၼ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်၊ တႃႈသၢင်းၽေႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပွတ်းဢွၼ်ႇၵူၺ်း လႆႈပဵၼ် တႃႈႁိူဝ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၶိုၵ်ႉၶမ်ႇလႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်လႄႇလၢဝ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလိုဝ်းလင်မႃး တႄႉတႄႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ဝႆႉၼၵ်းၼႃ ၼိူဝ်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေ သၢင်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း မၢၵ်ႈမီးမႃး။ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၵေႃႈ ပဵၼ်မိူင်းၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇသေတႃႉ ပၼ်ႁႂ်ႈမီး သုၼ်ႇလႆႈမၵ်းၶၢၼ်းၵူၺ်း။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵူႈယိူင်ႈ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ် လူတ်းလူင်းၼိုင်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(3)ပုၼ်ႈ(3%)။ ၵုၼ်ႇ ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈမႃးၼိုင်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8 ပုၼ်ႈ(8%)  တေႃႇထိုင် 1999 မႃးယူႇယဝ်ႉ။

တင်ႈတႄႇ1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု သၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း ယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈမႃးလႆႈလႄႈ ထၢၼ်ႈယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ၸၼ်ႉသုင်မႃး။ လွင်ႈၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈၽုၵ်ႇၽင် တိုၼ်းရၢင်းၵေႃႈ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး။ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိမ်သဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းၼိမ်သဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1959 တင်ႈတႄႇ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉၶိုၼ်ႈမႃး မၼ်းဝႆႉလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ပဵၼ်လွင်ႈၼၵ်းၼႅၼ်ႈ သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။

မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉမဵၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းသေတွမ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ် မိူင်းငဝ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ။ ၸိူဝ်းၶုတ်း၊ ၸိူဝ်းၵႃႉၶၢႆၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ပၵ်းလၵ်း ဝႆႉတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးတၢင်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ ၽႄႈတိူၼ်းယူႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵုင်ႇပၼီႇ သၢင်းၽေႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ(ၸၢၵ်ႈ) ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(70) မီးဝႆႉ ၼႂ်းမိုဝ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ယူႇယဝ်ႉ။

==လွၵ်းလၢႆးတႄႇသၢင်ႈ==
ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ယိူင်းဢၢၼ်းဢဝ် မိူင်းၽၢၼ်သေပိူၼ်ႈသုတ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းမၢၵ်ႈမီးလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆသေ တမ်းပိူင်ၽႅၼ်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေသိုပ်ႇၸုၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ် မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၵႂႃႇလႆႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တေလႆႈၵႅၼ်ႇၶႅင် ၼႆလႄႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်(5)ပီသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး။ ႁႂ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵူၼ်းၶိူဝ်းတၢတ်ႉ(ၶျ်) ဢႄး(လ်)ၿတ်ႉ ဝိၼ်ၸႅမ်မီးယတ်ႉ ( Albert Winsemius) တိုတ်ႉၸၼ် ပိူင်ၽႅၼ်သၢင်ႈမိူင်း ပၢႆးၸၢၵ်ႈယဝ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶိူင်ႈၸႂ်ႉၾႆးၾႃႉ၊ ၶိူင်ႈဢီႇရႅတ်ႉထရွၼ်းၼိၵ်ႉသေ ဝၢင်းၽႅၼ်သူင်ႇၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၸူး ၼွၵ်ႈမိူင်း။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယိုၼ်းမိုဝ်းႁွင်ႉၸဝ်ႈငိုၼ်း ၶဝ်ႈမႃးၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း ၼႂ်းမိူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ၵူႈၵေႃႉ။ တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈၾဝၵူၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း မီးႁူမ်ႇလူမ်ႈ၊ ၵတ်းယဵၼ် တင်းသွင်ၽၢႆႇထႅင်ႈ။ သိုပ်ႇၶတ်းသၢင်ႈ ႁႂ်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၵူၼ်း လႄႇလၢဝ်း(Tourist)၊ ၵၢၼ်ပိၼ်ႇပၢႆႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပၼ်ႇငိုၼ်းၵႃႉၶၢႆ (Bank ယေးငိုၼ်း)၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၵုၼ်ႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးထႅင်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ငၢၼ်းမႃးသေ ၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ်ၵေႃႈ လူတ်းလူင်း။ ၼင်လိၼ်မိူင်းၵႅပ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမီး တီႈယူႇ၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း မီးတီႈထင်သဝ်းၵႃႉၶၢႆလႆႈၼၼ်ႉ သၢင်ႈႁိူၼ်း တိူၵ်ႈသုင် ဢၢၼ်ႇႁူဝ်သိပ်းၸၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉသေ   ႁႂ်ႈၶၢတ်ႇယူႇ၊ ႁႂ်ႈၽွၼ်ႇသိုဝ်ႉလႆႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ တင်းၼမ်။

1980 မႃးၸိုင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်သုၵ်ႉယုင်ႈတူၵ်းတႅမ်ႇ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢွၼ်ႁူဝ်ၶိုင်သၢင်ႈ ပဵၼ်မိူင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈသုင် ၼႂ်းၵုၼ်ဢေးသျုးဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်တၢမ်းၸပ်း ၵျႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ထိုင်တီႈ လႆႈပဵၼ်သိူဝ်လူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မိူင်းတူၵ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵူဝ်ဝႆႉယူႇ ၼႂ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မိူင်းၼိုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

==ပိင်ႇၺႃႇသၢင်ႈႁႅင်းမိူင်း==
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ၼိူဝ်လိၼ် တႂ်ႈလိၼ် ၶၼ်ထိူၵ်ႈဢွၵ်ႇသေတႃႉ ၵူၼ်းဢၼ်ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇယူႇ ၵူႈဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၶၼ်ထိူၵ်ႈ  ၵမ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႆႈယူႇ။ ၽူႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတင်းၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်သႅင်ဢေလူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ တေလႆႈပူၵ်းပွင် ၵူၼ်းမိူင်း မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ တေလႆႈပိုင်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼွၵ်ႈမိူင်း မႃးပဵၼ်ႁႅင်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသိုၵ်းႁႅင်းယႂ်ႇလူင် လွၵ်ႇပိူၼ်ႈၵူဝ်လႆႈၵေႃႈယႃႇ သင်မီးပိင်ႇၺႃႇၸိုင် ပိူၼ်ႈတေၵူမ်ႈၵွမ်းဝၢင်းၸူးမႃး ႁင်းၵူၺ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။

ၶႄႇယူႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇတွၼ်ႈတႂ်ႈ ၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃး။ ၵြႃးသမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ  ႁွင်ႉမႃး ၽုၵ်ႇယၢင်တင်၊ ႁဵတ်းတၢင်း၊ ၶုတ်းႁွင်ႈလႄႈ ၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵြႃးၵူၼ်းၵႃႉလႄႈ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်လုမ်းတႄႉ မီးႁၢမ်ႉဢေႇၵူၺ်း။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမႃးလႄႈ မီးႁူင်းႁဵၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ် လွင်ႈၵၢမ်ႇလီလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းပိုၵ်ႉၽိုၵ်းၶူး၊ မီးၸၼ်ႉၸွမ်မေႃယႃ။ မီးၵေႃးလဵၵ်ႉ(College)(2)လင်။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းသႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ ပိုတ်ႇဝႆႉ။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇလီလီ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈတေလႆႈ ပိုၵ်ႉၽိုၵ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ တႃႇသၢင်ႈမိူင်းၸွႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼမ်တႄႉတႄႉ။ ႁႃႈပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ (20%) ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ (ၿတ်ႉၵျႅတ်ႉ) လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ၽႄဝၢၵ်ႈၸႂ်ႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ။ ပၼ်ႁႅင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်း ႁႂ်ႈလူဢၢၼ်ႇ လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ။ ႁႅင်းဢၢၼ်ႇပပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးၼပ်ႉ၊ ပၢႆးသၢႆးယၼ်ႉ(ၸ်) ၼမ်သေပိူၼ်ႈ။

လွင်ႈပူၵ်းပွင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၵၢၼ်တႃႇႁႃလဵင်ႉတွင်ႉလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ တမ်းၽႅၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး။ ဝႆႉၵႃႈၶၼ်ၶူးဝႃး ဢႃးၸၢၼ်။ ဝႆႉၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းလူင်ဝႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ပဵၼ်တီႈတေၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ တႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

1970 ၵူၼ်းမီးပိင်ႇၺႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိုင်ႈပၢၵ်ႇ ႁႃႈၵေႃႉ(5%) ဢွၵ်ႇႁဵတ်း ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယုႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁႅင်းမိူင်း ႁူဝ်ႈဢွၵ်ႇ ၼႆသေ သေးလၢႆၼႅၼ်ႇ။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉဝႃႈ ငိုၼ်းလိူၼ် ဢၼ်လႆႈတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႇငၢမ်ႇ တင်းၼမ်ႉၵတ်ႉၶဝ် ၼႆသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈၶိုၼ်းတိုတ်ႉၸၼ် ပိူင်ငိုၼ်း လိူၼ်သုင်ၶိုၼ်ႈလိူဝ်ၵဝ်ႇ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

1980 လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၶွမ်ႇမတီႇ(2)ဢၼ်။ ၶွမ်ႇမတီႇ ဢၼ်ႁွင်ႉၶိုၼ်း ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ ၸိူဝ်းမီးယူႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈသမ်ႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼႂ်းမိူင်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵူၼ်းဢွၵ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇ ၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမိူင်းၶိုၼ်း ၼိုင်ႈပီ (100)ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းၵြႃး မႃးႁဵၼ်းယူႇ တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ တူၵ်းလူင်းဝႃႈ မိူဝ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ တေႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶိုၼ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉ ၵမ်ႉၸွႆႈငိုၼ်းပၢႆးပိင်ႇၺႃႇသေ ၶွၼ်ႈႁႅင်း ၵူၼ်းမီးပိင်ႇၺႃႇ တႃႇသၢင်ႈမိူင်း ၸွႆႈမၼ်းၼၼ်ႉ မႃးယူႇယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်း မီးၼမ် တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ တႃႇတေသၢင်ႈႁႅင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉလူဝ်ႇ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း မႃးၸွႆႈထႅင်ႈယူႇၼႆလႄႈ မၼ်းပၼ်သုၼ်ႇ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈသၢင်ႈမိူင်း ၸွႆႈမၼ်းမႃး။ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပၢႆးၸၢၵ်ႈ၊ ပၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈ တႄႇၵႂႃႇ ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၵူႈပၢႆးပၢႆး ဢၼ်လုၵ်ႉၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွႆႈသၢင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ  ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်မၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶူင်ႉၵၢၼ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတိူဝ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶိုတ်းၸၼ်ႉၵၢပ်ႈပၢၼ်မႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မႃးၸွႆႈသၢင်ႈၵူၺ်း။ သင်ဢမ်ႇမီး ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မႃးၸွႆႈၸိုင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေဢမ်ႇထိုင်တီႈၸိၵ်းၸွမ်မႃးလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုလၢတ်ႈ တႃႇသေႇ။

==သၢင်ႈၸိူဝ်ႉၾၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ==
လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈလႆႈၵူၼ်းဢွၵ်းလႅတ်းၽၢႆ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းမၼ်းသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁၼ်ဝႃႈ ၸၢႆးယိင်း ဢၼ်မီးပိင်ႇၺႃႇၼင်ႇၵၼ် ၵူပ်ႉၵူႈ ၵိုၵ်းၵၼ်ၸင်ႇ တေမီးလုၵ်ႈလၢင်း  လႅတ်းၽၢႆၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းမီး ပိင်ႇၺႃႇၼင်ႇၵၼ် လူဝ်ႇလႆႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ် ၼမ်ၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၵ်းတေႃးသၢၼ်ၶတ်းမၼ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ဢူႈမႄႈဢမ်ႇမီးပိင်ႇၺႃႇၵေႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လႆႈယူႇ။ လုၵ်ႈ ႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸွႆႈထႅမ်သူင်ႇႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1960-1970 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းဢမ်ႇမေႃပိင်ႇၺႃႇ၊ လုၵ်ႈၵူၼ်းႁေႃႈလူတ်ႉ၊ လုၵ်ႈၵူႇလီႇ၊ လုၵ်ႈၵူၼ်းၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ၶိုၼ်းထတ်းသၢင်ၼႄဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢႃႇယု 12-18 ၸိူဝ်းမီးၼႂ်းသၢႆမၢႆၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်လုၵ်ႈ ဢၼ်ဢူႈမႄႈပဵၼ် ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းလႆႈသူးၵမ်ႉၸွႆႈ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ဢွၵ်ႇႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1980-1990 ၼၼ်ႉ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈ(50%) ပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်ဢူႈ ဢမ်ႇၼၼ် မႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေမီးလုၵ်ႈလၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢူႈမႄႈတင်းသွင် ဢမ်ႇၼၼ် သေၵေႃႉၵေႃႉ တေလႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းသၢႆမၢႆၵူၼ်းမိူင်း မိူဝ်ႈ1980 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၼၢင်းယိင်း ၸိူဝ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ႁႅင်းၵူၼ်းသိုပ်ႇပၢၼ်လိုၼ်း ဢေႇလူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸၢႆး ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၼၢင်းယိင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵင်းၶဝ်။ ၼၢင်းယိင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵူၼ်းၸၢႆးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇပဵင်းၶဝ် ဢမ်ႇၼၼ် တႅမ်ႇလိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းလႆႈႁပ်ႉၶူး၊ ၵူၼ်းမေၢပိင်ႇၺႃႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်း။ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ သၢမ်ပုၼ်ႈသွင်ပုၼ်ႈ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽႄႈတိူၼ်းယၢပ်ႇ ၼႆလႄႈလီၵႂၢၼ်းယု တူင်ႉတၵ်ႉ သူၼ်းတုမ် ဝၢင်းပိူင် ႁႂ်ႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ်ၵေႃႈသမ်ႉ ၶႂ်ႈလႆႈၼၢင်းယိင်း ဢၼ်တၢင်းႁူႉလႄႈၼမ်ႉၵတ်ႉ တႅမ်ႇလိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈ 1983 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢႆးမေႃပိင်ႇၺႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(38)ၵေႃႉၵူၺ်း ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ။ ၼၢင်းယိင်းၸိူဝ်း မေႃပိင်ႇၺႃႇသေ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိူတ်ႇလုၵ်ႈၼမ်လႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု မႆႈၸႂ်တႃႇသိုပ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ပၢၼ်လိုၼ်းမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉ။

လွင်ႈၼၢင်းယိင်း လႆႈႁပ်ႉၶူး ဢမ်ႇတႄႇၼႃးႁိူၼ်းၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ပိုတ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းသေ ၵႄႈလိတ်ႈ။ လီၵႂၢၼ်းယု တိုၵ်းသူၼ်း ၵူၼ်းၸၢႆးမေႃပိင်ႇၺႃႇ ႁႂ်ႈမီးလုၵ်ႈၼမ်လိူဝ်(2)ၵေႃႉ။ 1984 လီၵႂၢၼ်းယု ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉၸိုင် ၵေႃႉထိသၢမ်ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေၸွႆႈပၼ် ႁႂ်ႈလႆႈယူႇႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းလူင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၶိုၼ်းမႄးတမ်းပိူင်ဝႃႈ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ မီးလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉၸိုင် တေလူတ်းၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၼိူဝ်ငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ၶဝ်ၼႆလႄႈ ၵူၼ်းၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ (3-4) ၵေႃႉၵေႃႈ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး ၼႆယဝ်ႉ။

ထိုင်မႃး 1997 ၵူၼ်းၸၢႆးလႆႈႁပ်ႉၶူး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(63)ၵေႃႉ (63%) ၵူပ်ႉၵူႈ ၵိုၵ်းၼၢင်းယိင်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၶူး ၼၼ်ႉမႃး ၼႆယဝ်ႉ။

==ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း==
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းတႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်ၸုမ်းၵႃႉၶၢႆ၊ ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ် ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇထင်သဝ်းမႃးလႄႈ မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်း လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင် ယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁၢမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ် ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမိၼ်း(လ်)။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မီး တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ။ ၵႂၢမ်းၸႂ်ႉၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ သင်တေဝၢၵ်ႈပုၼ်ႈၸိုင် ၼႂ်းႁူဝ်ပၢၵ်ႇပုၼ်ႈၼၼ်ႉ  ဢင်းၵိတ်ႉ 36.9 ပုၼ်ႈ။ ၶႄႇလူင် 34.9 ပုၼ်ႈ။  မလေး 10.7 ပုၼ်ႈ။ တမီး(လ်) 3.3 ပုၼ်ႈလႄႈ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း 14.2 ပုၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။

ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေ မီးၵူၼ်းလၢႆၶိူဝ်း၊ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်း လၢႆယိူင်ႈ လၢႆပိူင်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ သင်ဢမ်ႇမေႃၽွင်းငမ်းၸိုင် ဝၢၼ်ႈမိူင်း တိုၼ်းတေ သုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်း တႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးၵူၼ်းလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း မႃးယူႇဝႆႉ။ မီးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆမဵဝ်းဝႆႉသေတႃႉ ဢင်းၵိတ်ႉ ပၼ်ႁႂ်ႈလိူၵ်ႈ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၽႂ်မၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း သွၼ် ဢင်းၵိတ်ႉသေ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇၽူႈမၢႆ(ၸရေး)၊ ၽူႈၸွႆႈၵၢၼ်လုမ်းဝႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ တွၼ်ႈတႃႇမလေး ပိုတ်ႇပၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈမလေး။ ဢိၼ်းတီးယိူဝ်းတႄႉ ပိုတ်ႇႁင်းၵူၺ်းၶဝ်။ ၶႄႇၵေႃႈ သၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်သေ သိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်ႈလၢတ်ႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

1954 မိူဝ်ႈလီၵႂၢၼ်းယု တင်ႈပႃႇတီႇၼၼ်ႉ လၵ်းၼၢမ်းပၢႆးပိင်ႇၺႃႇပႃႇတီႇ မၼ်းတမ်းဝႆႉဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမီး(လ်) ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇ လမ်ႇလွင်ႈလူင်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

1959 မိူဝ်ႈတႄႇတင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ၵႂၢမ်းၸိုင်ႈမိူင်း ပဵၼ်ၵႂၢမ်းမလေး။ တွၼ်ႈတႃႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႃႉၶၢႆ တေႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်းမလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်)ၵူၺ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆၼၼ်ႉ ႁူႉႁၼ်မႃး။ ၵႂၢမ်းသုၼ်ႇၵၢင် ဢၼ်တေၸႂ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉယၢမ်ႈၸႂ်ႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ယူႇတႂ်ႈဢင်ႈၵိတ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လိၵ်ႈလႄႈၵႂၢမ်းၸႂ်ႉ ၼႂ်းလုမ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈပဵၼ်မႃး မလေး၊ ၶႄႇ၊တမီး(လ်)၊ဢင်းၵိတ်ႉ ၼႆ(4)မဵဝ်း။

ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈလႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်း(3)မဵဝ်း မလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႄႉတႄႉ။ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵႂၢမ်းဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်သေ တေဢွၵ်ႇၼႃႈသိုၵ်းၸိုင် တေထူပ်းၽေး ၸွမ်းၵၼ်။ ၵူၼ်းသိုၵ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ မေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶိူဝ်းၶဝ် မဵဝ်းလဵဝ်။ ၵႂၢမ်းၶႄႇၵေႃႈ ၶေႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်လႄႈ ၸႅၵ်ႇမီးဝႆႉ (7)မဵဝ်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶဝ် သွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၶႄႇလူင်(မတရိၼ်း) သေတႃႉ တီႈႁိူၼ်းသမ်ႉ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽႂ်မၼ်းၵူၺ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ် ၼင်ႇၼၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈလႅၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢင်းၵိတ်ႉမဝ်ႇၵႃး တေလႆႈမေႃ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “မိူဝ်ႈၵဝ်ၶႃႈ တိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်)၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႂႃႇ တီႈၶႄႇၶွၼ်ႈၵၼ် ၼႂ်းလၼ်ႇၻၼ်ႇ။ လႆႈႁၼ်ၶႄႇ ၵူႈဝၢၼ်ႈၵူႈမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵူႈတီႈတီႈ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်။ ထွမ်ႇသဵင်လၢတ်ႈၶဝ် ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁူႉလႆႈဝႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းလႂ်မႃးၼႆယူႇ။ မိူင်းၶႄႇ၊ ႁွင်ႇၵွင်ႇ၊ ထၢႆႇဝၢၼ်၊ မလေး၊  မေႃးရိတ်ႉသျတ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်လီဢေးလူသေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ၶႄႇ လုၵ်ႉတီႈၵုၼ်ၵြႃး မိူင်းတူၵ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶႄႇ။ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၵူၺ်း။ ၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီတႃႇၶဝ်တႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇမႅၼ်ႈ တင်းသုမ်းလူင်လၢင်ၵဝ်ၶႃႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃၵႂၢမ်းၶႄႇ(ၵႂၢမ်းပေႃႈမႄႈ) ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၵဝ်ၶႃႈၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇမႃးဝႃႈ ၵဝ်တေဢမ်ႇႁႂ်ႈၵဝ်လႄႈလုၵ်ႈလၢင်းၵဝ် မိူၼ်ၶဝ်ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉမႃးထႅင်ႈဝႃႈ ၽႂ်သေမဝ်ႇဝႃႈ မၼ်းတိုၼ်းတေလႆႈ မေႃၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢူႈမႄႈမၼ်းလီလီ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢၼ်ဝႆႉၵႃႈၶၼ် ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉၸင်ႇ တေမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇသေ တေၸၢင်ႈမီး လွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၶိုၼ်း တူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ တေမေႃၼပ်ႉယမ် ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢူႈမႄႈ တူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ၼႆ (2)ယိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈပေႃႈမႄႈၼၼ်ႉ ၵုမ်းၵမ်ၸိၼႄ သဵၼ်ႈတၢင်းပၼ်သေ ပၼ်ႁႅင်းႁတ်းငၢၼ်လူင် လတ်းပူၼ်ႉလွတ်ႈ တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဢၼ်တေလႆႈႁူပ်ႉၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။

1966 မိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင်မူၼ်ႉမႄး ပူၵ်းပွင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ “လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈႁူႉ ၸႃႇတိငဝ်ႈႁၢၵ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶဝ် လီလီယဝ်ႉ မေႃႁၵ်ႉပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇလီလီၸင်ႇ တေႁတ်းတေႃႇသူႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်ၶဝ် တေလႆႈႁူပ်ႉၼၼ်ႉသေ မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် တူဝ်ၵဝ်ႇမႃး။ ၶဝ်တေလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ၽႂ် ၶဝ်လုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး တေၵႂႃႇတီႈလႂ်လႄႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵႂႃႇ ၼႆၸင်ႇ ၶဝ်တေႁတ်းတႅပ်းတတ်း ႁတ်းၵႄႈလိတ်ႈပျတ်ႉသၼႃႇ ဢၼ်လႆႈ ႁူပ်ႉႁၼ်ၼၼ်ႉသေ တေၸၢင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၼိမ်သဝ်းလႆႈ၊ တေၸၢင်ႈၶိုင်သၢင်ႈ ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေးၶဝ် မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းလႆႈ၊ တေၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်း ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၼႃႈၵၢၼ်မုၵ်ႉၸုမ်း သေယိူင်ႈသေဢၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။

ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင်ဝႃႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉ ႁႂ်ႈသွၼ်ပႃး ၶႄႇလူင်၊ မလေး၊ တမီး(လ်)ၸွမ်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၶႄႇ၊ မလေး၊  တမီး(လ်)ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇသွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈ ႁၼ်ၽိတ်းၵၼ်လႄႈ ငူပ်ႉငိပၼ်။  မလေးလႄႈၵြႃး ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်သေတႃႉ ႁၢမ်ႉၼမ်သမ်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁၼ်လီ ၼိူဝ်လွင်ႈဢဝ်လိၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉပဵၼ် သုၼ်ႇၵၢင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်လုမ်း ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးၸုမ်းၽၢႆႇၵႃႉၶၢႆ ဢၼ်ပဵၼ်ၶႄႇႁၢမ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၶႄႇလႄႈ ႁႂ်ႈယုၵ်ႉလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းသုင်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႆသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းသေ 1.10.1966 မၵ်းမၼ်ႈ လိၵ်ႈတင်း(4)မဵဝ်း ပဵၼ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်း မႃးယူႇယဝ်ႉ။ October 1966 လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၼႄၵၢင်ၸႂ်တေႃႇမၼ်းထႅင်ႈ။

ၶႄႇႁၢမ်ႉၼမ် သူင်မိုတ်ႈလွၵ်းလၢႆးပိူင်ၵဝ်ႇသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်ယႂ်ႇ။

လွင်ႈဢမ်ႇဢဝ်လိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းၼၼ်ႉ ၶႄႇၶဝ်သၢၼ်ၶတ်း လီၵႂၢၼ်းယုတႄႉတႄႉ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းတေႃႇမၼ်း လၢႆပွၵ်ႈၵေႃႈယႃႇ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ တူဝ်မၼ်းပဵၼ်ၶႄႇၵေႃႈယႃႇ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶႄႇၵူၺ်း။ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ် ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတင်းမူတ်းလႄႈ တေလႆႈၸုၵ်းၽၢႆႇ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽွင်ႈ ၼႆသေ ဢမ်ႇၸွမ်းၸႂ်ၶႄႇၶိူဝ်းလဵဝ်။

ယွၼ်ႉႁႂ်ႈႁဵၼ်း ဢင်းၵိတ်ႉ၊ မလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်)လႄႈ ပဵၼ်ႁၢပ်ႇၼၵ်းလူင် တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁူႉယူႇသေတႃႉ ႁၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မေႃၵႂၢမ်းမဵဝ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ ယေးငိုၼ်း(ၽၢၼ်ႇ) ၼႂ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(200)ပၢႆလႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇလႄႈ  ဢမ်ႇၸၢင်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈသေယိူင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်းသူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ် ႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇသႄႉသွမ်းဝႃႈ ၵူၼ်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းယွင်ႇမဝ်း ငိုၼ်းၶမ်း ၼႆထႅင်ႈ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်လိူၵ်ႈတၢင်ႇၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ်လႄႈ ႁႂ်ႈၶဝ်သွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼႆ ၶဝ်ႁဵတ်းၵႅင်ႈဢမ်ႇႁူႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ႁႂ်ႈလႆႈၵၢၼ်ငၢႆႈၼႆသေ သူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ် ႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉယူႇ။

ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ႁူႉဝႃႈ ၵူၼ်းႁပ်ႉၶူးၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇ ႁႃၵၢၼ်ယၢပ်ႇ။ ဢၼ်လႆႈၶူး တီႈၸၼ်ႉၸွမ်သွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ လႆႈၵၢၼ်ငၢႆႈ။ သိုပ်ႇႁဵၼ်း တၢင်ႇမိူင်းထႅင်ႈၵေႃႈ ငၢႆႈၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု မႄးပိူင်သွၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၢၼ်ယၢၼ် ဢၼ်သွၼ်ၽၢႆႇၶႄႇၵူၺ်းၼၼ်ႉလႄႈ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉတႄႉ။

ၶူးသွၼ်ၶႄႇ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼၢၼ်ယၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈၸၼ်ႉၶူးလူင် (ၻွၵ်ႇၻိူဝ်ႇ) တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇမႃးၵေႃႈ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉၵႂၢမ်းၶႄႇ သွၼ်ၵၼ်မႃး လႄႈ ဢမ်ႇပေႃးမေႃၶေႃႈၸႂ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု မႄးဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင်မႂ်ႇဝႃႈ ၸဵမ်ၶူးတင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶႄႇ တင်းမူတ်း ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈ ၼႆသေ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်းႁဵၼ်း ၼင်ႇပိူင်မႂ်ႇတင်းမူတ်း။

မိူဝ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈၶႄႇၵႂၢမ်းၶႄႇ ၸူဝ်းၵၼ်သူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု သူင်ႇလုၵ်ႈမၼ်း ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇသေ ၽိုၵ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပၼ် တီႈႁိူၼ်း။

ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၾိင်ႈထုင်း မိူင်းတူၵ်း ဢူမ်ဢိုၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းမႃးထႅင်ႈ။ မၼ်းသွၼ်ႇဝႃႈ ၵိုင်ႇလီသိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းလၢၵ်ႇလၢႆး မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ်တင်း မိူင်းတူၵ်းၼၼ်ႉဝႆႉယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ႁပ်ႉဢဝ်လွင်ႈ ဢေႃးၸႃႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၸိုမ်းၶဝ်ႈသေတႃႉ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ် သိုပ်ႇသိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၶဝ်ယူႇၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီယိူင်ႈဢဝ်တႄႉတႄႉ ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ မိူဝ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ ႁဵတ်းလႆႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵေႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉၼၼ် လိူၵ်ႈဢဝ်ႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇ ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (9)ႁူင်းႁဵၼ်းသေ တႄႇၵၢၼ်မႃး။ ႁႂ်ႈလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လိၵ်ႈထိၼိုင်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသေ သွၼ်ႁဵၼ်းမႃးလႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး မီးလွင်ႈၶႅပ်ႉလႅပ်ႈ ထိုင်တီႈမႃးယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။

လွင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈမေႃၵႂၢမ်း လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ် ဢမ်ႇႁဵတ်းဢမ်ႇလႆႈလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းမၢႆမီႈသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လီၵႂၢၼ်းယု ယိူင်းဢၢၼ်းဝႃႈ ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ႁႂ်ႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈၵႂႃႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉလီၵႂၢၼ်းယု ၶတ်းၸႂ်လႄႈ လွင်ႈဢဝ်ဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းသုၼ်ႇၵၢင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ 1980 ၼၼ်ႉၸိုင် လႆႈထိုင်တီႈယိူင်းဢၢၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸုမ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းလူင်(2)ၵေႃႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၽွမ်ႉၸွမ်း လွင်ႈသွၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ပိုၼ်ႉတီႈသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇယၢဝ်းသေ သပ်းလႅင်းပၼ်ၶိုၼ်း ႁႂ်ႈၽွမ်ႉၸွမ်းမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပၵ်းပိူင်ဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတင်းမိူင်း ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉဢမ်ႇလႆႈ ၼႆသေ တမ်းပိူင် ဢဝ်လိၵ်ႈၶႄႇပဵၼ်လိၵ်ႈ ထိသွင်မႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ တႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမၼ်းမႃး တႄႉတႄႉ။

ၸွမ်းၼင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းလူဝ်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၸင်ႈမၼ်း ၽဵင်ႇၵၼ်။ ဢဝ်ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ၶူဝ်းၶွင်ၵူႈပွတ်းတွၼ်ႈ မႃးႁူမ်ႈပဵၼ် ၸႂ်သဵၼ်ႈလဵဝ်ၵၼ်သၢင်ႈၸင်ႇ တေပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႄမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းမူတ်းသႂ်==
1959 လီၵႂၢၼ်းယု ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉၵေႃႈ တႄႇလၢင်ႉ တင်းၵျၢင်ႉၵမ် ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၼ်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမူတ်းသႂ်မႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႆႉလႆႈငိၼ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မိူင်းၼႂ်းဢေးသျုး တင်းၼမ် လေႃးၽယႂ်ႇ၊ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ၊ ဢၵျၢင်ႉလူႉၼႆလႄႈ မိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈဝႆႉ တႄႉတႄႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းဝႃႈ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ တဵၵ်းတဵင်ယူႇၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ် ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် မူၺ်ႇမူၺ်ႉၽၢၼ်ႇတႃႇငိုၼ်းတွင်းၵူ ၼ်းမိူင်းဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်။

ဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင်ယဝ်ႉ မၼ်းလႆႈၵႂႃႇႁူပ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶႄႇ တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း တႃႇတိုၵ်းပႅတ်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶႄႇ ၸိူဝ်းၵိၼ်သူလၢပ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ တီႈတၢႆႇပေႇ(ငဝ်ႈဝဵင်းထၢႆႇဝၼ်ႇ)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၶၼ်ငိုၼ်းလူတ်းလူင်းလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ယႂ်ႇလူင်ဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်။ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼင်ႇၼၼ် ဢီးသူၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၵႂႃႇၵေႃႈ မီးၼမ်။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ၶႂ်ႈယိူင်ႈဢဝ် လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် ၸုၼ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်၊ ၶၢမ်ႇယၢပ်ႇ တႃႇၵူၼ်းၼမ်လႄႈ ငိူင်ႉဝႄႈၵၢၼ်ႁၼ်သုၼ်ႇတူဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လိၼ်ႇယူႇႁူၵ်ႉ(1956 -1959)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈမႃး။ ၽွင်းလူင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ တေတိုၵ်းပႅတ်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၼႆသေ ဢဝ်ငိုၼ်း တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၻေႃႇလႃႇ။

ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမၼ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုၸင်ႇ တႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ် လၢင်ႉပႅတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

June 1959 မိူဝ်ႈပၢင်ၶၢမ်ႇသိတ်ႉၸႃႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ႁွင်ႈႁေႃးလူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်မိၵ်ႈမၢႆ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၼႆသေ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လီၵႂၢၼ်းယုၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်းၶၢဝ် တင်းမူတ်းသေ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ၶၢမ်ႇသိတ်ႉၸႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမၼ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸုမ်းပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် ၶတ်းထတ်း လွင်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ယူႇၼႂ်းလုမ်း မီးၶိူင်ႈလူမ်းယဵၼ်၊ လွင်ႈၶီႇလူတ်ႉ လုၵ်ႉမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ သူင်ႇၶဝ်ႈမိူင်းမႃး၊ လွင်ႈမီးယိၼ်ႉပေႃႉၵွပ်ႉ(ၽ်)၊ လွင်ႈသူင်ၵိၼ်ၿီႇယႃႇ၊ လွင်ႈၽူႈမၢၵ်ႈ ပဵၼ်ႁႅင်းၵမ်ႉလင်ဝႆႉ၊ လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု လူင်းႁူင်းႁဵၼ်း ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်)မႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လီၵႂၢၼ်းယုလႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်းမၼ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈ လိင်ႉလႅၼ်ငိုၼ်းတွင်းဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈလႄႈဢမ်ႇ ၸၢင်ႈႁဵတ်းတၢင်းၽိတ်းသႂ်ႇၶဝ်။

ၼႂ်းၸုမ်းၽွင်းလူင်မၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လိူဝ်သေၵေႃႉလဵဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းလႆႈ ႁပ်ႉၶူးမႃးတင်းမူတ်း။ မေးၼၢင်းၶဝ်ႁၢမ်ႉၼမ်ၵေႃႈ မီးၵၢၼ် မီးငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၼမ်ဝႆႉယူႇ ၽႂ်မၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇပႂ်ႉၵိၼ် ငိုၼ်းၽူဝ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ မဵဝ်းလဵဝ်လႄႈ တႃႇဝႃႈဢၵျၢင်ႉတေလူႉ ယွၼ်ႉငိုၼ်းတွင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။

1930 လီၵႂၢၼ်းယု ယႃႉလူႇပၵ်းပိူင် 1937 ဢၼ်ပဵၼ်ပၵ်းပိူင်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉပႅတ်ႈသေ ၶိုၼ်းတမ်းပိူင် ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်လိူဝ်ၵဝ်ႇ မႃးထႅင်ႈ။ ၵူၼ်းၸွပ်ႇၸႅတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ မီးဢႃႇၼႃႇတိၺွပ်း၊ ၸႅတ်ႈထတ်းသၢႆမၢႆငိုၼ်း ၼႂ်းယေးငိုၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းႁၼ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆ ၼၼ်ႉထႅင်ႈ။ ၸိသင်ႇလုမ်းတြုး ႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇ ၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ ၼၵ်းၼၵ်းၼႃၼႃထႅင်ႈ။ သင်ဝႃႈ မီးလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆၸိုင် တင်ႈတႄႇ ၸၼ်ႉၸွမ်ၽွင်းလူင် လူင်းၵႂႃႇ မီးသုၼ်ႇၸႅတ်ႈထၢမ်လႆႈ။

မိူဝ်ႈ 1971 ပလိၵ်ႈၵုမ်းတၢင်း ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ တီႈၸဝ်ႈၵႃး ၼိုင်ႈလမ်း(5-10)ၻေႃႇလႃႇလႄႈ ထူၵ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်(250)ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် တီႈႁွင်ႈ ၵၢၼ်ၶွၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ။ ၵူၼ်းယူႇလင် ၵမ်ႉၸွႆႈ ၸိူဝ်းလၵ်ႉဢဝ် ၵုၼ်ႇႁၢမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမိူင်းတႄႇၵႂႃႇ ၵူႈယိူင်ႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တမ်းဝႆႉသေ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈသေ လၵ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ၼွၵ်ႈပၵ်းပိူင် တင်းမူတ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု ပၼ်တၢမ်ႇၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1960-1980 ၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီး ၽွင်းလူင် ဢၼ်လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ ယွၼ်ႉၵိၼ်သူးလၢပ်ႈယူႇ။ ၽွင်းလူင်ႁွင်ႈၵၢၼ် သၢင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁူမ်ႈ ၵၢၼ် လီၵႂၢၼ်းယုမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ1950။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းၵုမ်းပၢႆးၸၢၵ်ႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် မလေးသျုး။ လိုၼ်းမႃး ယုၵ်ႉမၼ်းပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းသင်ႇ(MD) သၢႆၵၢၼ်မိၼ်မလေး။

မိူဝ်ႈသိုဝ်ႉႁိူဝ်းမိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းထႅင်ႈၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် လႅပ်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈသေ ယူႇၽၢႆႇလင် ၵမ်ႉဝႆႉၼႆလႄႈ ပူတ်းၸၼ်ႉၵၢၼ်မၼ်းပႅတ်ႈ။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽွင်းလူင်မႃးၶိုၼ်း။ 1975 တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် လႄႈ လုၵ်ႈလၢင်းၼၢင်းမေး ၵႂႃႇလႄႇ ဢိၼ်ၻူဝ်ႇၼီးသျုးၼၼ်ႉ ၽူႈႁပ်ႉမဝ်သၢင်ႈႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ် ဢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈသၢင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶၢမ်ႇသဵင်ႈပၼ်ၸရိပ်ႈတင်းမူတ်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ်  ႁပ်ႉဢဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် မွၵ်ႈ(5)သႅၼ် တီႈၽူႈႁပ်ႉမဝ်ၼၼ်ႉထႅင်ႈၼႆလႄႈ ထတ်းႁၼ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆသေ တၢင်ႇ လုမ်းတြုး။ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ(4)ပီ။ တၢင်ႇလိၵ်ႈယွၼ်း ႁႂ်ႈဢဵတ်းလူလႄႈ လူတ်းလူင်းပၼ် ႁႂ်ႈတူၵ်း(18)လိူၼ် ၼႆယဝ်ႉ။

ၽွင်းလူင် တေႇဝမ်ႇၶျိင်ႇ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1981-1982 ၼၼ်ႉ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈမႃး (8) သႅၼ်ၼႆသေ လႆႈၶိုၼ်ႈလုမ်းတြုး။ မၼ်းယွၼ်း ထူပ်းၵေႃႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇထူပ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ၸူဝ်ႈပႆႇတတ်းသိၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇထူပ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႈၼႂ်းၼၼ်ႉ ဝၼ်းၼိုင်ႈ လိၵ်ႈၽွင်းလူင် သူင်ႇၸူးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးတီႈ လီၵႂၢၼ်းယု လႄႈ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ

ၸွမ်ၽွင်းလူင်တီႈၶႃႈ
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး(2) ဝူင်ႈၼၼ်ႉ  ၵဝ်ၶႃႈတုၵ်ႉၶၸႂ်ၼႅၼ်ႇသေ ၸႂ်တူၵ်းတႄႉတႄႉ။ လွင်ႈပဵၼ်မႃးၼႆႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈ တႅပ်းတတ်း တႃႇတေႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းယဝ်ႉၶႃႈ။ ယူႇတီႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးၵုင်ႇမုၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ႁူႉၵႃႈ ၵဝ်ၶႃႈတေလႆႈႁပ်ႉဢဝ် တၢင်းၽိတ်း ဢၼ်ၼၵ်းၼႃသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶၼ်ၶၼ်ဝႆးဝႆးၸင်ႇ တေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၶႃႈယဝ်ႉ။

ဢူၺ်းလီမီးသိတ်ႉၸႃႇ &lt;br&gt;
တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ

ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 15.12.1986 လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇသူင်ႇမႃႇသႃႇ။ ၵႂႃႉႁူပ်ႉ လုၵ်ႈမေးမၼ်း။ မေးၼၢင်းမၼ်းၼၼ်ႉ  လၢတ်ႈဝႃႈ ၽူဝ်မၼ်းၼၢင်း ႁဵတ်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃး တင်းၸူဝ်ႈတင်းၸၢတ်ႈလႄႈ ၶႂ်ႈသိုပ်ႇဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ၼၼ်ႉၵႂႃႇ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸႅတ်ႈ တၢင်းၽိတ်းၵူၼ်းတၢႆသေ ၽႃႇၸၵ်းတူၺ်း။ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပႃး ၼႂ်းသၢႆမၢႆတၢႆၵႂႃႇယူဝ်းယူဝ်းၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။ တီႈတႄႉၵေႃႈ တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ၵိၼ်ယႃသေ ၶႃႈတူဝ်မၼ်းတၢႆၵႂႃႇ။ ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်း ၽၢႆႇၶတ်းထတ်းၶဝ် ယွၼ်းႁႂ်ႈတင်ႈၸုမ်းထတ်းသၢင် ၸႅတ်ႈထၢမ်ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ပၼ်ၶႂၢင်ႉ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းထတ်းၸႅတ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈမေး တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ဢမ်ႇႁတ်းၼႄၼႃႈယဝ်ႉသေ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းၶိုၼ်းသေပွၵ်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

1989 မၵ်းမၼ်ႈငိုၼ်း တၢမ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇ ၻေႃႇလႃႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိုင်ႈမိုၼ်ႇ ထိုင် ၼိုင်ႈသႅၼ်။ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ တဵၵ်းတဵင် ပၼ်တၢမ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼိူဝ်ၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ၸင်ႇလႆႈ ၸၢႆႇႁၢႆၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

1997 သၢႆမၢႆမိူင်း ၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပႃးၼႂ်းသၢႆမၢႆ မိူင်းမီးၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းဢေးသျုး။ ဢၼ်တၢမ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူင်းမႃးၼၼ်ႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ ၶႄႇ။ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ ထိ(7) ၼႆယဝ်ႉ။

ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းပေႃးၵုမ်ႇထူၼ်ႈ။ March 1985 တီႈပၢင်ၵုမ် တမ်းဝၢင်းငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ(ၿတ်ႉၵျႅတ်ႉ) ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ထဵင်ၵၼ် လွင်ႈပိူင်ငိုၼ်းလိူၼ်။ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸုမ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ထတ်းသၢင်ဝႃႈ ငိုၼ်းလိူၼ်လီၵႂၢၼ်းယု ၻေႃႇလႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(29,000)ၼၼ်ႉ သင်တေတႅၵ်ႈတင်း ငိုၼ်းလိူၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်မလေး လႆႈ(10,000)ၵူၺ်းၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ်ၼႅၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးတေဝႃႈၼၼ် မႃးၵူဝ်ႉ(ၸ်) ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၾိလိပ်ႉပိၼ်း(ၸ်) ဢဝ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းၻေႃႇလႃႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (1,000)ၵူၺ်း။ ၸွမ်ၸိုင်ႈမလေး ဢၼ်လႆႈဢုပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း(150)လၢၼ်ႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းၻေႃႇလႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(2,500)ၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ၸိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မၢၵ်ႈမီးလိူဝ်ၵဝ်ၶႃႈတႄႉတႄႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုးၼၼ်ႉ လိုဝ်ႈၵၢၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇယူႇလႆႈ တီႈႁိူၼ်း ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ထႅင်ႈယူႇ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မလေးသျုးၵေႃႈ လႆႈလိၼ်(ဢမ်ႇၼၼ်)ႁိူၼ်းလၢႆလၢႆ။ ႁိူၼ်းဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈယူႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိူၼ်းၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ႁိူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်းလိူဝ်” ၼႆယဝ်ႉ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈငိုၼ်းလိူၼ် ၽွင်းလူင်ပၼ်ၵူႈပီ။ ႁဵတ်းၼၼ်ၸင်ႇ ငိုၼ်းလိူၼ်ၶဝ် တေဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်တင်း ငိုၼ်းၶဝ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈၵုင်ႇပၼီႇသုၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈမီး ၼႆယဝ်ႉ။ 1978 ၻွၵ်ႇတိူဝ်ႇတူဝ်ႇၼီၵၼ် ႁဵတ်းၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ယူႇတီႈယေးငိုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလူင်မိူင်းၶႄႇ။ ၼိုင်ႈပီ လႆႈငိုၼ်းလိူၼ် (950,000)။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ မႃးၸွႆႈလႄႈ ၶၢမ်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ မႃးၸွႆႈၵၢၼ် ဢၼ်လႆႈငိုၼ်းလိူၼ် သၢမ်ပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ ငိုၼ်းလိူၼ် ၵဝ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းသေ ၸွႆႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယုၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းပၵ်းပိူင်။ မၼ်းဢမ်ႇႁႂ်ႈၽႂ်လႆႈယူႇ ၼိူဝ်ပၵ်းပိူင်။ ပဵၼ်ၽွင်းလူင်၊ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႈယႃႇ တိုၼ်းတေ လႆႈၶၢမ်ႇပၵ်းပိူင်တႅပ်းတတ်းၵူၺ်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်မၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႅၼ်ႇၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈလီလႆႈဢၢမ်း။

==လွင်ႈမူတ်းသႂ်==
1967 မိူဝ်ႈလီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇ လႆႈႁၼ်ၼႂ်းႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ မီးၵွၵ်းထူမ်ႇဝႆႉတင်းၼမ်။ ယွၼ်ႉၶဝ်ၵႆႉ ၶင်ႇၶီႈၶၢၵ်ႇ၊ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးလႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶႄႇၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၵ်ႉၸႂ်ႉၵွၵ်းထူမ်ႇယူႇ။ 1978 တဵင်ႇသျွင်ႇၾဵင်ႇ မႃးမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ တမ်းဝႆႉပၼ် ၵွၵ်းထူမ်ႇသေတႃႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႉ။ လႅပ်ႈႁူႉဝႃႈ ၶႄႇမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵွၵ်းထူမ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈ 1960 ပၢႆမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု တူင်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈထူမ်ႇ ၼမ်ႉလၢႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေႃႇထိုင် 1980 ပၢႆၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီးၸဝ်ႈၵႃး ၸိူဝ်ႈပိုတ်ႇႁူးလႅင်းၵႃးသေ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးတူၵ်းၼိူဝ်တၢင်းယူႇ။&lt;br&gt;
လွင်ႈဝႃႈ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်မၢၵ်ႇႁူၵ်ႈ(ပွတ်ႇမႅင်း)ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈသွၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်း။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လွင်ႈသူင်ယၢမ်ႈ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉႁၢႆၵႂႃႇ။ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ “ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၸပ်းယိၼ်ႉမၼ်း ဝႆႉယူႇၵေႃႈယႃႇ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇလီၸိုင် တိုၼ်းတေလႆႈပႅတ်ႈ။ တေလႆႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပႅတ်ႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈဢမ်ႇလီ ဢၼ်မီးမႃးၸဵမ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ” ဝႃႈၼႆ။

လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈသၢင်ႈ ႁႂ်ႈမိူင်းမၼ်း မူတ်းသႂ် ၶဵဝ်ႁိူဝ်ႈ ၵတ်းယဵၼ်ဝႆႉယူတႃႇသေႇသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် ဢူဝ်ႇဢေးၸိတ်ႉ(Oasis) ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျုး။ တေၸၢင်ႈမီးၵူၼ်းၵႃႉ ၽူႈမၢၵ်ႈယႂ်ႇလူင်လႄႈ ၽူႈလႄႇလၢဝ်း ၶဝ် ၶဝ်ႈမိူင်းမႃးလႄႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် တီႈသိူဝ်းသႃႇလႄႈ တီႈပိူၼ်ႈၶွႆယိူင်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ လုၵ်ႉၼႂ်းသုမ်ႉသေ ၶၢႆႉၽႅဝ်ဝႆႉယူႇသဝ်း ၼိူဝ်ႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ်သုင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈယႃႇ ယင်းပႆႇပႅတ်ႈလႆႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵဝ်ႇၶဝ်။ တိုၵ်ႉသႅၼ်ႇလၢတ်ႈ ဢူၼ်ဢၢၼ်တေႃႇၵၼ်ယူႇ။ တိုၵ်ႉၶၢႆၶူဝ်းၶွင် ႁိမ်းၽင်ႇတၢင်းယူႇ။ ၸဝ်ႈၵႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလၵ်းပိူင် ၵႃႈၵႃးၼင်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလႄႈ ၶႂ်ႈယွၼ်းၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ၵမ်ႉၸႂ်။ ၸွမ်းတၢင်းၵေႃႈ ၶႂ်ႈၵိုတ်း တီႈလႂ်ၵိုတ်း။ ၶႂ်ႈႁေႃႈၽင်ႇလႂ်ႁေႃႈသေ ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်သေဢိတ်း။

1971 မီးၼႃႈၵၢၼ် ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းလႆႈယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈယိပ်းၵမ် ပၵ်းပိူင်ၼိူဝ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃး။ ၸဝ်ႈတၢင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁဵတ်းမၢႆၾၢင်ၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၶၢႆၼိူဝ်တၢင်း။ ႁဵတ်းပၼ် တီႈၶဝ်တေလႆႈၵႂႃႇၶၢႆ။ သၢင်ႈပၼ်လွတ်ႇၼမ်ႉ၊ ႁွင်ႈၵွၵ်ႇ၊ ဝႆႉပၼ်ၵူၺ်ယုၵ်းယၵ်းသေ ႁဵတ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်မိူင်းဢမ်ႇဝူၺ်ႇဢမ်ႇႁင်ႈ။ 1980 ၼၼ်ႉ တမ်းပၼ်တီႈ ၸဝ်ႈတၢင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉ လႆႈတီႈၶၢႆၵႂႃႇတင်းမူတ်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈမိုဝ်ႉႁုင်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ လႄႈ မီးၵူၼ်းတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်း မႃးၵိၼ်ၵိုၼ်းဢိုၵ်ႉဢိုၵ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပဵၼ်သထေးႁူဝ်လၢၼ်ႉၵႂႃႇလႄႈ ၶီႇၵႃး ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၶၼ်လူင်သေမႃးၶၢႆ။

ၸဝ်ႈၵႃး ၸိူဝ်ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်ၵေႃႈ ပၼ်တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်း။ ၶပ်းၶိုင်ပၼ် ႁႂ်ႈမီးလူတ်ႉထႅဝ်တေႃႉသူင်ႇ ၵူႈတီႈတင်းမိူင်း။ 1964 တိုၵ်ႉမီးဝူဝ်း လႄႇ ၸွမ်းတၢင်းၵၢင်ဝဵင်းယူႇ။ 1965 ၸမ်သဵင်ႈမႃးၸင်ႇ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇႁႂ်ႈ ဝူဝ်းၶဝ်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ထိုင်တီႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
တႃႇႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်ႉၶၢႆႉႁိူၼ်းတိူၵ်ႈလူင် ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး(3,000)ပၢႆၼၼ်ႉသေ ၶုတ်းႁွင်ႈၼမ်ႉလၢႆႇတႂ်ႈလိၼ်ဝႆႉ တင်းမိူင်း။ ပိုတ်ႇၵၢတ်ႇမႂ်ႇ ပၼ်ၸဝ်ႈတင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်း လႆႈၵႂႃႇၶၢႆ။ ၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ မူၵဝ်ႈမိုၼ်ႇ(90,000) ဢၼ်ပွႆႇလဵင်ႉဝႆႉ ၼႂ်းၼႃး 8,000 လွၵ်း။ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈၼွင်ပႃ။ ဢဝ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း ၸွမ်းထုင်ႉၸွမ်းၼႃး ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇပွၵ်ႉမႂ်ႇ။ ဢၼ်ယၢပ်ႇ သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၶၢႆႉၸဝ်ႈၼႃး။ ဢဝ်ၵူၼ်းမူၼ်ႈသိူဝ်းမႃး ၼႂ်းၵူမ်ႇၼႂ်းဢုင် ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇ တီႈႁိူၼ်းဢုတ်ႇ၊ တၢင်းၵဵင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမေႃ ယူႇလႄႈ လၢတ်ႈဝႃႈ ယႃႉလူႉၾဝၶဝ်ၼႆသေ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်း ပႃႇတီႇလီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ထႅင်ႈ လူးၵွၼ်ႇ။

တႃႇတေႁဵတ်းႁၢတ်ႇသၢႆး တီႈႁူၺ်ႈၵႃႇလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈသိုဝ်ႉသၢႆးတီႈ ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုးမႃးထူမ်။ ယၢမ်းလဵဝ် တီႈၼၼ်ႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းလႄႇလၢဝ်းၶဝ် ၼွၼ်းဢွမ်ႇလႅတ်ႇ။ 1987 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးၼင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ တင်းမူတ်း ယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉဝူၺ်ႇႁင်ႈ ႁၢႆယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ လူမ်းဝူၺ်ႇႁင်ႈ ႁၢႆထႅင်ႈ။ လွင်ႈၽုၼ်ႇမုၵ်ႉၽူင်ႉတၼ်၊ ၵႂၼ်းၾႆးၺူဝ်းမဵၼ်ယူႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း တင်းၼႅၼ်ႈၼႃမၼ်း။ လႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း ႁႅင်းၵွၼ်ႈ ၵႂၼ်း ၵူၼ်ႈလူတ်ႉၵႃး။ လႆႈမၵ်းၶၢၼ်း ႁူင်းၵၢၼ် ဢၼ်ၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈလူင်ပၼ်ႇ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈႁၢမ်ႈလွင်ႈဢူၼ်ၵဝ်းမေႃးမႄးထႅင်ႈ။ လွင်ႈပိုတ်ႇသဵင် ဢွမ်လူမ်းလင်၊ ပိုတ်ႇထီးဝီးလင်၊ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸၢၵ်ႈၶႂၢၵ်ႈသဵင်တႄႇၵႂႃႇ လွင်ႈၸုတ်ႇမူၵ်ႇတႅၵ်ႇ မိူဝ်ႈပွႆးပီမႂ်ႇၶႄႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႈပႅတ်ႈတင်းမူတ်း။ ဢမ်ႇၸုတ်ႇမူၵ်ႇတႅၵ်ႇယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈမႆႈၸႂ်ၾႆးတေမႆႈယွၼ်ႉသေ မဝ်ႇၵႃႈ လွင်ႈတေလႆႈသိုဝ်ႉ ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်မႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉလႄႈ လွင်ႈငိုၼ်းၼႂ်းမိူင်း တေလႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း ယွၼ်ႉမူၵ်ႇတႅၵ်ႇၵေႃႈ လူတ်းယွမ်း။ သၢင်ႈႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ် သုင်သၢဝ်းၸၼ်ႉ ပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈယူႇယဝ်ႉလႄႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီလႅၵ်ႈလၢႆႈ ယဝ်ႉၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု ၸင်ႇႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ ပီႁိုင်မႃးၵေႃႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵႂႃႇ တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။

1970 ႁၢမ်ႈတတ်းပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶၢႆလႅၼ်းယႃႈ။ ႁၢမ်ႈတတ်းလွင်ႈ လုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း၊ ၼိူဝ်လူတ်ႉ၊ ၼိူဝ်လူတ်ႉၾႆး။ မၵ်းမၼ်ႈ ဝၼ်းဢမ်ႇလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈဝူင်ႈ။

မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် 1957 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၵူၼ်းလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈလႄႈ ၼိုင်ႈဝၼ်းသဵင်ႈ(20)လႅၼ်း။ ႁဵတ်းပၢင်ႁႃသဵင် သၢမ်ပၢင်ယဝ်ႉၵေႃႈ သဵင်မၼ်း ဢမ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉလႄႈ တိုတ်းလႅၼ်းယႃႈပႅတ်ႈ။ ဢမ်ႇပၼ်ၽႂ်လုတ်ႇ လႅၼ်းယႃႈ ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်း။ ႁၢမ်ႈတတ်းပႃး လွင်ႈၵိၼ်ပီႇၵေႇ (P K မၢၵ်ႇၾရင်ႇ)။ လွင်ႈၵိၼ်ပီႇၵေႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝူၺ်ႇႁင်ႈ သေမဝ်ႇၵႃး မိူဝ်ႈၶၢႆးထူမ်ႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၸပ်းတိတ်းပိူၼ်ႈ။ ၸၢင်ႈၶမ်ၸွမ်းႁွင်ႈ ၸွမ်းလွတ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတၼ်ဢိုတ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇ January 1992 ၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႈတတ်း ၵိၼ်ပီႇၵေႇတင်းမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။

ၼႂ်းဝဵင်းၵူႈတီႈ ႁဵတ်းႁွင်ႈၵွၵ်ႇၼမ်ႉလၢႆႇ ႁႂ်ႈလႆလူင်းလီလီ။ ဢမ်ႇပၼ်ႁႂ်ႈမီး ၼမ်ႉယိုင်ႈၼမ်ႉၶင်ႇ ၼိူဝ်တၢင်း။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈယုၵ်းယၵ်းၶမ်လႄႈ ႁွင်ႈတၼ်။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈမီး မႅင်းမူၼ်းတွမ်။ ႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ် ႁိုင်ပီၼိုင်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လိူမ်ႈလႆႇမူတ်းၵဵင်ႈမႃးတႄႉတႄႉ ၼႆယဝ်ႉ။

==သၢင်ႈမိူင်း ၶဵဝ်ၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်==
တွၼ်ႈတႃႇ တေဢဝ်မိူင်းၸၼ်ႉထိသၢမ် ပဵၼ်မႃးၸၼ်ႉထိၼိုင်ႈလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု သၢင်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းသူၼ်ဢူးယိၼ်ႇ။ ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ ၵူႈပွၵ်ႉၵူႈတီႈ ၵူႈတၢင်းၽႄ။ ပိုတ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်။  တူၼ်ႈတႅမ်ႇ၊ တူၼ်ႈယုမ်း၊ တူၼ်ႈသုင်၊ တူၼ်ႈထၢၼ်၊ တူၼ်ႈဢုၼ် ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈ ပွၵ်ႉၵူၼ်းၽၢၼ် ပွၵ်ႉၵူၼ်းမီး ၽုၵ်ႇၵူႈတီႈ ၵူႈပွၵ်ႉ။

တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈသွၼ်လွင်ႈ မေႃၽုၵ်ႇ မေႃႇၵုမ်းသိမ်း တူၼ်ႈမွၵ်ႇ။ တင်ႈတႄႇ 1971 ၼၼ်ႉမႃး မၵ်းမၼ်ႈဝူင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇၿိူဝ်ႇ ပဵၼ်ဝၼ်းၽုၵ်ႇတူၼ်ႈၼႆသေ တင်းတႄႇဢဝ်ၽွင်းလူင်လႄႈ ၵူၼ်းတင်းမိူင်း ႁႂ်ႈၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ။ သင်ႇဢဝ်ၸိူ ဝ်ႉမွၵ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈသွင်ႁဵင် (2,000) မဵဝ်း မႃးၽုၵ်ႇတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶဵဝ်ၵတ်းယဵၼ် သဵင်ႈၼမ်သေတႃႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသိူဝ်းၸႂ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇသေးလၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉလႆႈမူၼ်ႉမႄး တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီ ၼၼ်ႉထႅင်ႈယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လတ်းၶၢမ်ႈပႃႇယိူဝ်ႈ ဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ၊ ႁၵ်းၵၢၼ်ႉပႅတ်ႈ မွၵ်ႇႁၢင်ႈလီ၊ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိုတ်းလႅင်၊ ၵိုတ်းလူတ်ႉၶိူင်ႈ ဢိင်ဝႆႉၸွမ်း တူၼ်ႈမွၵ်ႇ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ။ လႆႈတမ်းပိူင်ပၼ်တၢမ်ႇသေ ယူတ်းယႃတင်းယၢမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ။

==တပ်ႉသိုၵ်း==
ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၺ်းၵိုတ်းဝႆႉ တပ်ႉဢၼ်ၽူႈမီးၸၼ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၵွၼ်းဝႆႉ တပ်ႉလိၼ်(2)တပ်ႉၵူၺ်း။ တွၼ်ႈတႃႇတေ ၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ တပ်ႉ(2)လုၵ်ႈၵူၺ်းဢေႇၼႅၼ်ႇ ၼႆသေ လႆႈတႄႇသၢင်ႈႁႅင်းမႃး။ ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ၶဵၼ်ဢၼ်လႆႈၵူဝ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵူဝ်မလေးၶဝ်ႈတိုၵ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

October 1971 တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁုပ်ႈသိမ်းမိူဝ်းၶိုၼ်း။ ႁႂ်ႈမီး တပ်ႉဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉသိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢေႃးၸတေးလျုး လႄႈ ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵူၺ်း။ March 1976 တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းတင်းမူတ်း။ တပ်ႉၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ ပဵၼ်တပ်ႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်း ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းပိူၼ်ႈလႄႈ မိူဝ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1989။

တႃႇပူၵ်းတင်ႈ တပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈတင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)။ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်မူႇသလိၼ်ႇ ယူႇသဝ်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇမလေးသျုး၊ ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး၊ ၿရူႇၼၢႆး(လ်)ၶဝ်သမ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်လီ လွင်ႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေးမႃးၸွႆႈ။

ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉသိုၵ်းၵႅတ်ႇၶႄဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) (IDF= Israel Defense Forces) ႁပ်ႉဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွႆႈထႅမ် တႃႇသၢင်ႈတပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼင်ႇ ပိူင်သၢင်ႈတပ်ႉ(IDF)ၶဝ်ၼၼ်ႉသေ  ႁွင်ႉဢဝ် ၶူးၽိုၵ်းသိုၵ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶဝ် မိူဝ်းပိုၵ်ႉၽိုၵ်းပၼ် တီႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)။ လွၵ်းလၢႆးၽိုၵ်းသိုၵ်းၵေႃႈ တမ်းပိူင်ၼင်ႇဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)ယဝ်ႉသေ လွင်ႈဝႃႈ ၸၢႆးၵူႈၵေႃႉ ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ယိူင်ႈဢဝ်ပိူင်ဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) မႃးယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ  သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ယင်းတိုၵ်ႉ ၵပ်းသၢၼ်ဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)ယူႇသေ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်သိုဝ်ႉ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) ၼမ်သေပိူၼ်ႈ မိူင်းၼိုင်ႈယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼင်လိၼ်မိူင်းၵႅပ်ႈလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႃႇတေတိုၵ်းတေႃးၵႅတ်ႇၶႄ လႆႈလီလီသေတႃႉ တႃႇထွႆဢွၵ်ႇလႄႈ တႃႇႁူမ်ႈႁွမ်းၶိုၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ ၵူၼ်းမိူင်းမီး ဢေႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၼိူဝ် ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းဝႆႉတႄႉတႄႉ။ တပ်ႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးသိုၵ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်တႃႇသေႇ ဢေႇသေတႃႉ သိုၵ်းၵႅမ် ဢၼ်တူဝ်ႈတၼ်းၸွႆႈတိုၵ်းလႆႈၼၼ်ႉ မီးတင်းၼမ်။

လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈတႄႇဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၸၢႆး မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢႃႇယု (18 )ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၵူႈၵေႃႉ  ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေ သၢင်ႈႁႅင်း ၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းမႃး။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီး တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်းလႄႈ ယင်းပႆႇပူၼ်ႉ တၢမ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ၶဝ်ၸိူဝ်းတီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၶဝ်ဢမ်ႇပဵၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းတေၸုတ်ႈလုတ်ႈၼႆၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးသၢၵ်ႈသေႇ တၢင်ႇၼႄ ၸင်ႇတေဢမ်ႇလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း။

ၼၢင်းယိင်း ဢမ်ႇပႃးၼႂ်းၶေႃႈပူင်ဝႃႈ ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေတႃႉ ၼႂ်းတပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်းမီးဝႆႉ တင်းၼမ်။ တင်ႈတႄႇ 1989 ၼၼ်ႉမႃး ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼႃးၵၢၼ် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တႃႇၵူၼ်းၸၢႆးၼၼ်ႉ တႄႇတမ်းဝၢင်းမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈၼၢင်းယိင်းၶဝ်ႈႁၢပ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

==တႃႇႁႂ်ႈမိူင်းဢွၼ်ႇ ၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈ==
လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ  “ဝၢၼ်ႈမိူင်းလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ တႃႇတေလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၼႂ်းႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁႅင်းဢေႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁႃဢူၺ်းၵေႃႉ ဢူၺ်းသႄႈ ၼမ်လႆႈၵႃႈႁိုဝ် လီၵႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တေလႆႈၵုမ်းၵမ် လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းမၼ်ႈၵိုမ်းၵႂႃႇ ၶၢဝ်းႁိုင်ထႅင်ႈ။ လွၵ်းလၢႆး ၵပ်းသိုပ်ႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းၼၼ်ႉ တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ယွၼ်ႉၸမ်ၸႂ်ၵၼ်လႄႈ သုၼ်ႇတူဝ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ်။  ပဵၼ်လွင်ႈ ႁႂ်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈသေ သိုပ်ႇသိမ်းပႅင်း တင်းမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်းလႆႈယူႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းဢေႇ။ ဢၼ်လီထၢင်ႇၶိုၵ်ႉ ဢမ်ႇမီးသင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၸုၵ်းမၼ်ႈသေ ဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်လႆႈယူႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉလႄႈ ပဵၼ်တီႈပိူၼ်ႈႁၼ်လီဝႆႉယူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ် မိူင်းမီးတင်းတိုဝ်းတေႃႇပိူၼ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉသေ ၵေႃႈသၢင်ႈမိူင်းမၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈပဵၼ် မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ႁိူဝ်ႈပိူင်းဝႆႉယူႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ  ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈ ၼႂ်းပွတ်းတွၼ်ႈ ၼင်လိၼ် တီႈမိူင်းမၼ်းမီး ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် ၽွၼ်းလီပႃး တႃႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းထႅင်ႈ။ မီးသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ ႁႂ်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၵေႃႈ မီးၽွၼ်းလီသေ ႁႂ်ႈငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်း မီးၽွၼ်းလီမႃး ၼင်ႇၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈတႄႇတႄႉ တႃႇႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၸုၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဝူၼ်ႉယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ မၼ်းႁၼ်ဝႃႈ  ၼင်လိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵႅပ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွၵ်းဢူၼ်ႈလူင်ၶဝ်ဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တေၸၢင်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉ။  ပဵၼ်ဝႆႉငဝ်းလၢႆး ပႃလူင်တေၵိၼ်ပႃဢွၼ်ႇ။ ပႃၶီးဢွၼ်ႇ တူဝ်ၼိုင်ႈ ႁိပ်ႇဝႆယူႇႉၵႄႈၵၢင် ပႃၸၢတ်ႇလႄႈပႃမုင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ငဝ်းလၢႆးမိူင်းမၼ်း ပဵၼ်ၵုင်ႈလႅင်ဢွၼ်ႇ မီးၵွင်ႉၼၼ်ႉမႃး။ ၽႂ်မႃးၵိၼ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈၽၢႆႇၼႂ်းမိူင်း မၼ်ႈၵိုမ်းသေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈမိူင်းႁႅင်းလူင် ႁတ်းမႃးပႄႉၵိၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်ႈပၵ်းပိူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ မၼ်းတိုၼ်းၵႅၼ်ႇၶႅင်။ ၼႂ်းၵႄႈ ဢၼ်ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး လွၵ်ႇငိုတ်ႈယူႇၼၼ်ႉသေ ႁတ်းပၼ်တၢမ်ႇတၢႆ ၵူၼ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ၼီးသျုး(2)ၵေႃႉ ဢၼ်မႃးၽိတ်း ပိူင်ႈပၵ်းပိူင် မိူင်းမၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵူဝ် လွင်ႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ မိပ်ႇငႅၼ်းသေ ပၼ်တၢမ်ႇၶွၼ်ႉ တီႈမၢႆႇၵႄႇၾေး(လ်) ယွၼ်ႉမႃးယႃႉပၵ်းပိူင်မိူင်း ထႅင်ႈ။ ၼႂ်းမိူင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်ၼႃႈလဵၵ်ႉၼႃႈယႂ်ႇဝႃႈ။ ဢဝ်ပၵ်းပိူင် ပဵၼ်လၵ်းသေ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ဢၼ်မႃးမီးဝႆႉယူႇ ၼႂ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ယူႇတႂ်ႈပၵ်းပိူင် ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု သႂ်ႇၼမ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႃႈလိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း လဵၵ်ႉယႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈတၢင်း တေလႅၵ်ႈလၢႆႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶဝ်လႆႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵတ်းႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵပ်းသၢၼ်လႆႈ တင်းမိူင်း ယႂ်ႇမိူင်းလူင်သေမဝ်ႇၵႃး သၢင်ႈႁႅင်းၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်လႆႈ တင်းၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။  ၼင်ႇႁိုဝ် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၶွပ်ႇလႅၼ်သေ ၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႅီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈပၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။

==လွင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်း လုမ်ႈၾႃႉ==
ဢဝ်ဝႃႇတ ၵၢၼ်မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉဝႃႈၸိုင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပဵၼ် မိူင်းဢၼ်ဢမ်ႇၸပ်းၽၢႆႇ။ ပဵၼ်မိူင်း ယူႇၶိုင်ႈၵၢင်။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇလၢၵ်ႈၸၼ် ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝႆႉသတိသေ ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းသၢင်ႈ ယူႇသဝ်းမႃး။ မိူင်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉႁႃမုၼ်းမႂ်ႇ ၸမ်တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် လႆႈၵိူင်းၵွမ်ႉၸပ်းၵႂႃႇ သေၽၢႆႇၽၢႆႇပႅတ်ႈသေတႃႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတႄႉ ၶတ်းၸႂ်ၸုၵ်းယူႇၵႄႈၵၢင်ႁႂ်ႈလႆႈ။ ယၢမ်ႈမီး မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၵျိူၵ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းသေတႃႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတႄႉ ၶတ်းၸႂ်ပဵၼ် ၶူဝ်ၵၢႆႇပၼ် ႁႂ်ႈၸိူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁႃၵႂႃႇမႃးတေႃႇၵၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

==မိူင်းႁႅင်းယႂ်ႇ လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ== 
လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ လူဝ်ႇဢူၺ်းၵေႃႉ မိူင်းယႂ်ႇယႂ်ႇ။ 1965 ၼၼ်ႉ ၶဝ်လူဝ်ႇႁႅင်းႁူမ်ႇလူမ်ႈမိူင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ႁူမ်ႈႁွမ်းတူၵ်းလူင်းၸွမ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ(5)မိူင်း မလေး၊ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢေႃးၸတေးလျုး၊ ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ၊ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ႁဵတ်းဢူၺ်းလီ သၢင်ႈႁႅင်း ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄမႃး။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉသေ လွင်ႈဢၼ်မလေးလႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တႅၵ်ႇဢႃႈၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵိုတ်းၵႂႃႇ။ တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႈ ထွႆဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု မုင်ႈႁၼ်ဝႃႈ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ ႁႅင်းဢီးလူင် ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလႆႈၼၼ်ႉ မီးဢမေႇရိၵၼ်ႇၵူၺ်း။ မၼ်းဢမ်ႇယၢမ်ႈၵႂႃႇယူႇ လႄႈ ဢမ်ႇမိုတ်ႈၵိုဝ်းတင်း ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ မိုတ်ႈၵိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉၵူၺ်း။

1968 -69 တႄႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶဝ်ႈႁႃဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ ၶဝ်ႈဢိူမ်ႈၸမ်ႇၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢၼ်ႁူႉလွင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွၵ်းလၢႆး မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇၽႄဢႃႇၼႃႇၵၼ်။ မၼ်းၵႂႃႇ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ မႅၼ်ႈၽွင်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်း တိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇလႄႈ ႁၢမ်ႉၼမ်တေလႆႈငိၼ်းပိူၼ်ႈလၢတ်ႈ လွင်ႈဢမ်ႇလီဝႅတ်ႉၼၢမ်းသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ထွမ်ႇၵူၺ်း။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉ လၢတ်ႈသင်ၸွမ်း။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးၸင်ႇ ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉဢမေႇရိ ၵၼ်ႇ မီးဝႆႉ တီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းလႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေးသျုးၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈပဵၼ် မိူင်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ လႆႈသၢင်ႈႁႅင်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမႃး ၼႆယဝ်ႉ။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
{{Reflist|
&lt;ref&gt; ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းငၢၼ်၊ ၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ၼႃႈ 239-287၊ 2018 &lt;/ref&gt;
}}

{{Lifetime|1923|2015}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်]]</text>
      <sha1>6j4ppgr10zau1npm53brkaq4i7i4tj0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126063</id>
      <parentid>126062</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T05:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saimawnkham</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၽိုၼ်ဢိင် */</comment>
      <origin>126063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168070" sha1="t6s8afk7qs87lvpbmf676tp0nf7hivx" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = 
| name = လီၵႂၢၼ်းယု
| native_name = {{nobold|李光耀}}
| honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|GCMG|CH|size=100%}} {{post-nominals|list=[[:en:Order of the Crown of Johor|SPMJ]] [[:en:Family Order of Laila Utama|DK]]|size=100%}}
| image = Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore Making a Toast at a State Dinner Held in His Honor, 1975.jpg&lt;!-- Consensus has determined that this photo should depict him as prime minister. Any change is heavily discouraged without a proposal on the talkpage and will be reverted. --&gt;
| caption = လီ မိူဝ်ႈ 1975
| order = 1st
| office = ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| monarch = {{ubl|[[Elizabeth II]]&lt;br /&gt;(1959–1963)|[[Putra of Perlis]]&lt;br /&gt;(1963–1965)}}
| president = {{ubl|[[Yusof Ishak]]|[[Benjamin Sheares]]|[[Devan Nair]]|[[Wee Kim Wee]]}}
| deputy = {{ubl|[[Toh Chin Chye]]|[[Goh Keng Swee]]|[[S. Rajaratnam]]|ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ|[[Ong Teng Cheong]]}}
| term_start = 1959 ၸုၼ်ႇ 5
| term_end = 1990 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 28
| predecessor = ''တႄႇတင်ႈလုမ်း'' &lt;br&gt;[[:en:Lim Yew Hock|လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ]] (ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ)
| successor = [[:en:Goh Chok Tong|ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ]]
| office1 = [[:en:People's Action Party|ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ပႃႇတီႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းမိူင်း]]
| 1blankname1 = ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်
| 1namedata1 = {{ubl|[[:en:Toh Chin Chye|တူဝ်ႇၶျိၼ်ႇၶျၢႆႇ]]|[[:en:Ong Teng Cheong|ဢွင်ႇတႅင်ႇၶျွင်ႇ]]}}
| term_start1 = 1957 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 20
| term_end1 = 1992 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 14
| predecessor1 = [[:en:T. T. Rajah|ထီ.ထီ.ရႃႇၸႃႇ]]
| successor1 = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
| term_start2 = 1954 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 21
| term_end2 = 1957 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 3
| predecessor2 = ''တႄႇတင်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ''
| successor2 = T. T. Rajah
| order3 = 1st
| office3 = ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း (သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ){{!}}ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း
| 1blankname3 = ၸွမ်ၽွင်းလူင်
| 1namedata3 = [[:en:David Marshall (Singaporean politician)|တေးဝိတ်ႉမႃႇသျႄႇ]]&lt;br/&gt;လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ
| term_start3 = 1955 ဢေႇပရႄႇ 22
| term_end3 = 1959 မၢတ်ႉၶျ် 31
| predecessor3 = ''တႄႇတင်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ''
| successor3 = လိမ်ႇယူဝ်ႇႁွၵ်ႉ
{{Collapsed infobox section begin|လုမ်းၽွင်းလူင်|titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed           = yes
| office4         = [[:en:Minister Mentor of Singapore|ၽူႈၼမ်းၽွင်းလူင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| prime_minister4 = [[:en:Lee Hsien Loong|လီသျႅၼ်ႇလူင်]]
| term_start4     = 2004 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 12
| term_end4       = 2011 မေႇ 20
| predecessor4    = ''တႄႇတင်ႈလုမ်း''
| successor4      = ''ယႃႉပႅတ်ႈလုမ်း''
| office5         = [[:en:Senior Minister of Singapore|ၽွင်းလူင်ထၢၼ်ႈသုင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| prime_minister5 = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
| term_start5     = 1990 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 28
| term_end5       = 2004 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 12
| predecessor5    = ရႃႇၸႃႇရတ်ႉၼမ်ႇ
| successor5      = ၵူဝ်ႇၸွၵ်ႉထူင်ႇ
{{Collapsed infobox section end}}
}}
{{Collapsed infobox section begin|လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း|titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed       = yes
| office6     = ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း [[:en:Malaysian Parliament|သၽႃးမလေးသျႃး]]&lt;br/&gt;တွၼ်ႈတႃႇ [[:en:Singapore in Malaysia|သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]
| term_start6 = 1963 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 2
| term_end6   = 1965 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 9&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.parlimen.gov.my/files/hindex/pdf/DR-02111963.pdf |title=PARLIAMENTARY DEBATES DEWAN RA'AYAT (HOUSE OF REPRESENTATIVES) OFFICIAL REPORT |work=[[Dewan Rakyat]] |access-date=19 August 2019 |archive-date=29 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829050606/http://www.parlimen.gov.my/files/hindex/pdf/DR-02111963.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{{Collapsed infobox section end}}
}}
| constituency_MP7 = [[:en:Tanjong Pagar Group Representation Constituency|Tanjong Pagar GRC]]
| term_start7 = 1991 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 21
| term_end7 = 2015 မၢတ်ႉၶျ် 23
| predecessor7 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| successor7 = [[:en:People's Action Party|PAP]] ၸတ်းႁဵတ်း
| majority7 = ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ: N/A (walkover)
| constituency_MP8 = [[:en:Tanjong Pagar Single Member Constituency|Tanjong Pagar SMC]]
| term_start8 = 1955 ဢေႇပရႄႇ 2
| term_end8 = 1957 ဢေႇပရႄႇ 26
| predecessor8 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| term_start9 = 1957 ၸုၼ်ႇ 29
| term_end9 = 1991 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 14
| successor9 = ''တႄႇတင်ႈ ၶိတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ''
| majority9 = {{plainlist|
* 1955: 5,121 (66.53%)
* 1957: 3,392 (49.51%)
* 1959: 4,512 (42.08%)
* 1963: 2,780 (25.94%)
* 1968: 8,580 (88.68%)
* 1972: 6,114 (68.16%)
* 1976: 8,764 (78.06%)
* 1980: 11,175 (88.35%)
* 1984: N/A (walkover)
* 1988: 10,876 (63.20%)
}}
| birth_name = ႁႄႇရီႇလီၵႂၢၼ်းယု
| birth_date = {{birth date|df=y|1923|9|16}}
| birth_place = သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| death_date = {{death date and age|df=y|2015|3|23|1923|9|16}}
| death_place = သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ
| party = [[:en:People's Action Party|ပႃႇတီႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းမိူင်း]]
| spouse = {{marriage|[[:en:Kwa Geok Choo|ၵႂႃႇၵျွၵ်ႉၶျူး]]|1950|2010|end=died}}
| relatives = [[:en:Lee family (Singapore)|ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီ]]
| children = {{ubl|[[:en:Lee Hsien Loong|လီသဵၼ်းလူင်]] (လုၵ်ႈၸၢႆး)|[[:en:Lee Wei Ling|လီဝေႇလိင်း]] (လုၵ်ႈယိင်း)|[[:en:Lee Hsien Yang|လီသဵၼ်းယၢၼ်ႇ]] (လုၵ်ႈၸၢႆး)}}
| education = {{ubl|[[:en:Raffles College|Raffles College]]|[[:en:London School of Economics|London School of Economics]]|{{no wrap|[[:en:Fitzwilliam College, Cambridge|Fitzwilliam College, Cambridge]]}} ([[:en:Bachelor of Arts|BA]])}}
| signature = Lee Kuan Yew signature.svg
| footnotes = 
| resting_place = [[:en:Mandai Crematorium and Columbarium|Mandai Crematorium and Columbarium]]
| father = [[:en:Lee Chin Koon|လီၶျိၼ်းၵူၼ်ႇ]]
| mother = [[:en:Chua Jim Neo|သျူဝ်းၵျိမ်ႇၼီႇဢူဝ်ႇ]]
| module2 = {{Anchor|Chinese name}}
}}

လီၵႂၢၼ်းယု {{efn|{{lang-zh|c=李光耀}}; [[Pha̍k-fa-sṳ]]: ''Lí Kông-yeu''; [[pinyin]]: ''Lǐ Guāngyào''}} (ၸိုဝ်ႈၵိူတ်ႇ:ႁႄႇရီႇ လီၵႂၢၼ်းယု၊ 1923 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 16 – 2015 မၢတ်ၶျ် 23) ဢၼ်ၵႆႉႁွင်ႉၵၼ်လူၺ်ႈ လိၵ်ႈတူဝ်ငဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ LKY ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်လၢတ်ႈ (Barrister) မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ သေ တိုၼ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၽႅၼ်ႇလိၼ် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၶွင်မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တင်ႈတႄႇ ပီ ႑႙႕႙ တေႃႇထိုင် ပီ ႑႙႙႐ ၶႃႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢူႈၸဝ်ႈငဝ်ႈမိူင်း ဢၼ်တႄႇတင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုတ်းၵၢပ်ႈ၊ လွင်ဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း ဢၼ်မီးၽၢင်ႁၢင်ႈၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈ (Authoritarian) ၶွင်မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇလႆႈမႄးလႅၵ်ႈပိၼ်ႇ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဝၢႆးလင်လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး မိူင်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသုင် လႄႈ ပေႃးၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း သိူဝ်ဢေးသျႃးသီႇတူဝ် (Four Asian Tigers) ၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။

==သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ==
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၵုၼ် ဢၼ်ဢဝ်ပဵၼ် ၸိုဝ်ႈမိူင်းဝႆႉသေ မီးတီႈပၢႆၵုၼ်ပႅၼ် မလေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႄႇ ၵျူဝ်ႇႁူဝ်း မိူင်းမလေးသျုးလႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၵုၼ် ႁွမ်းရီႇဢေႃး ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵႂၢင်ႈ 173 လၵ်းပၼ်မူၼ်း (707.1 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ) ပၼ်ႇမူၼ်းၵူၺ်း။ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေးသျုးယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်း ပႆႇထိုင်မႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၵုၼ်မလေးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဢူဝ်ႇရင်ႇလွတ်ႉ (Orang Laut) ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵိုၵ်းမိူင်း ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။  26.1.1819 ၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်း ၸတႅမ်းၾွတ်ႉ ရႃႇၽႄႇ(လ်) (Stam ford Raffles)ၼႆၼၼ်ႉ တၢင်တူဝ် ၵုင်ႇပၼီႇဢိၼ်းတီးယိူဝ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ (East India Company) သေ ၽႅဝ်မႃး။ တႃႇတေတင်ႈ ပၢင်သဝ်းၵႃႉၶၢႆ တီႈၵုၼ်ၼၼ်ႉ လႄႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်ၵၼ်တင်း ၸူႇ(လ်)တၢၼ်ႇႁူႇၸဵင်ႇသျုး (Sultan Hus- sein Shah) မိူဝ်ႈ 6.2.1819 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၼင်လိၼ် ၸူႇ(လ်)တၢၼ်ႇ ႁူႇၸဵင်ႇသျုး ၽွင်းငမ်းဝႆႉ တေႃႇထိုင် 1824 ၼၼ်ႉသေ လႆႈပဵၼ်မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်း(ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ) ဢင်းၵိတ်ႉမႃး မိူဝ်ႈ 2.8.1824 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  တႄႇၼၼ်ႉမႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈ တႄႇၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ထႅင်ႈပၢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်း ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃႉၶၢႆမႃးယဝ်ႉ။ 1832 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈတႃႈႁိူဝ်းၵႃႉၶၢႆ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းၵႃႉၶဝ် မႃးထင်သဝ်းယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးလုမ်းဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇဝႆႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1858 ယူႇသေတႃႉ 1867 ၸင်ႇ တႄႇၶဝ်ႈၼႂ်းသၢႆမၢႆ မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၼၢင်းႁေႃၶမ်းဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈလမ်ႇလွင်ႈလူင် ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်တႂ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1869 ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ၵုၼ် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးဝႆႉမွၵ်ႈ (1)သႅၼ်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။

==သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႇသွင် လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ==
ၸဵမ်မိူဝ်ႈယင်းပႆႇဝႃႈ တေပဵၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် ၶွတ်ႇၽွတ်ႈသၢင်ႈႁႅင်း တပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ယူႇၼႆ ဝႆႉသတိမႅၼ်ႈယဝ်ႉ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ ၶူဝ်းၶွင်၊ ၼႃႈတီႈ ဢၼ်မီး ၼႂ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ၼႅတ်ႈသၢင်ႈငဝ်ႈၸိုင်ႈတပ်ႉၼမ်ႉၶဝ် တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပွတ်းႁွင်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵျုႇမၢၼ်ႇတိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းယေႃးရူပ်ႉလႄႈ ၼႅတ်ႈဢဝ်သၢင်းၽေႃးသိုၵ်းတင်း ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶဝ် မိူဝ်းၶိုၼ်းၵမ်းလဵဝ်လႄႈ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းယဝ်ႉ။&lt;br&gt;

ၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင် 1941 ၼၼ်ႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၶဝ်ႈတိုၵ်း မႃႇလႃႇယုယဝ်ႉ ပွႆႇမၢၵ်ႇလူင် သႂ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ တပ်ႉၼမ်ႉဢင်းၵိတ်ႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူႉလႅဝ်။ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းသေမဝ်ႇၵႃး ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၵေႃႈ ဢဝ်မိူဝ်းၶိုၼ်း မိူင်းတူၵ်းယဝ်ႉလႄႈ တိုၵ်းၵၼ်ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(6)ဝၼ်းၵူၺ်း ဢင်းၵိတ်ႉလႆႈသုမ်းပၼ် ၵျႃႇပၢၼ်ႇ။ သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ 60,000 လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈပၼ် ၸွမ်သိုၵ်း တူဝ်ႇမူဝ်ႇယူႇၵီႇ ယႃႇမႃႇသျီႇၵႃႇ (Tomoyuki Yamashita)ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 15.2.1942 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇတိၺွပ်းမီး 85,000 ။ တၢႆ ႁၢႆ ၊ဝၢတ်ႇၸဵပ်း 5,000 ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဝုၼ်ႇၸတၢၼ်ႇၶျုႇၶျီႇ (Winston Churchill) လၢတ်ႈဝႃႈ“ပဵၼ်ပိုၼ်းႁၢင်ႈႁၢႆႉလူင် ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇ ႁၢင်ႈၸႃႉႁၢင်ႈလၢႆၼႅၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ သိမ်းလႆႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ၶျူဝ်းၼၢင်ႇ (Syonan-to) ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၵုၼ်ၸၢၼ်းလႅင်းႁိူဝ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵျႃႇပၢၼ်ႇ သုမ်းသိုၵ်းသေ ဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉသေတႃႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇသိုပ်ႇဢဝ်ဝႆႉ ထႅင်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ 12.9.1945 ၼၼ်ႉၸင်ႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၽႅဝ်ၶိုၼ်း တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ။

1946 ပဵၼ် မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉ ႁင်းၶေႃမႃး။ 1959 မီးပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း၊ မီးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉ တင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁင်းၶေႃသေ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မႃးယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1.9.1963 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈသုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ ဢၼ်လွတ်ႈတႂ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉမႃး။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ယၢမ်ႈ တီႈလမ်ႇလွင်ႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆလႄႈ ၵၢၼ်သိုၵ်း တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ မႃးၼၼ်ႉ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသေတႃႉ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး ၶူဝ်းၶွင်ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် သေယိူင်ႈလႄႈ ႁူမ်ႈတင်းမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းသေ သၢင်ႈမိူင်း ၸင်ႇတေၸၢင်ႈပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇသၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိူင်ႇၶမ်ႉလႆႈ ၼႆသေ ဢဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ႁူမ်ႈတင်းမလေးယႃး(Malaya)၊ သႃႇၿႃး(Sabah)၊ သရႃႇဝၵ်ႉ(Sarawak)သေ တင်ႈပဵၼ် မိူင်းတုမ်းလဵဝ် မလေးယႃး(Federation of Malaya) မိူဝ်ႈ 16.9.1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸုမ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း(PAP)မၼ်း ပဵၼ်ၸုမ်း ၶဝ်ႈၼႂ်းပၵ်းပိူင်မႃးသေ မဝ်ႇၵႃး တတ်းၶၢတ်ႇပႅတ်ႈ လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ႁူမ်ႇငမ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ဢမ်ႇႁိုင် တင်းႁၼ်ထိုင် ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး ပိူင်ႈၵၼ်မႃးတင်းၼမ်။

1964 July တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးပၢင်ပွႆးမူႇသလိၼ်ႇ ႁဵတ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇၽြႃး ၶဝ်လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမလေး(မူႇသလိၼ်ႇ) ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ သွင်မိုၼ်ႇႁႃႈ(25,000)သေ တိူင်ႇၵၢဝ်ႇသူးတွင်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈႁေႃးလၢတ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼႆသေ ၽိတ်းၵၼ် တင်းၶႄႇ ယူႇသဝ်းတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼၼ်ႉသေ မီးလွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်း၊ ထုပ်ႉႁႅမ်ၵၼ်လႄႈ တၢႆၵႂႃႇ (22) ၵေႃႉ။ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း (454) ၵေႃႉ။

10.3.1965 မူႇသလိၼ်ႇတီႈ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျုး ဢဝ်မၢၵ်ႇပွမ်း မႃးႁၢင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶိုဝ်ႇ(တိူမ်း)ႁူင်းႁေႃးလူင် မႅၵ်ႉတေႃးၼႃး(MacDonald House) ၼၼ်ႉ တႅၵ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းတၢႆ(3)ၵေႃႉ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း(33)ၵေႃႉ။ ႁူင်းႁေႃးၵေႃႈ လူႉလႅဝ်လႄႈ မႅၼ်ႈၵႃႈၶၼ် 250,000 ၻေႃႇလႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈပဵၼ် မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးၼၼ်ႉဝႃႈ တေႁူမ်ႈၵၼ်သၢင်ႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၼႆသေတႃႉ မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်မႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵႃႉၶၢႆၶိုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတုမ်းလဵဝ်ၵၼ်ၶိုၼ်း တီႈသႃႇၿႃး(Sabah)၊ သရႃႇဝၵ်ႉ (Sarawak) ၼၼ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈၶၢမ်ႇႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ။ ငဝ်းလၢႆး ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁၢႆႉတေႃႇၵၼ်မႃး တိၵ်းတိၵ်းသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သွင်ၽၢႆႇ မီးလွင်ႈလၢတ်ႈ၊ လွင်ႈတႅမ်ႈ ဢမ်ႇတူၵ်းထုၵ်ႇၼိူဝ်ၵၼ်မႃးထႅင်ႈ တင်းၼမ်။

[File:President Ronald Reagan with Prime Minister Lee Kuan Yew Nancy Reagan and Mrs Lee on The North Portico Before a State Dinner for Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore - DPLA - 3542cc47b2a38bf8890dcc697046ec18.jpg|thumb|လီႇၵႂၢၼ်းယု ဢိၵ်ႇမေးၼၢင်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး လႄႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ရီႇၵႅၼ်ႇ ဢိၵ်ႇမေးၼၢင်း၊ 8.10.1985 LLKYReaganOct85]

7.8.1965 ၸွမ်ၽွင်းလူင်မလေး တၢၼ်ႇၵူ  ဢတူ(လ်) ရမႅၼ်ႇ(Tunku Abdul Rahman) ပၼ်တင်းႁၼ်ထိုင် ၼႂ်းသၽႃးဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီး လိူတ်ႈတူၵ်းယၢင်ယွႆႉတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် တႅပ်းတတ်း ထွၼ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်း တုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး ၼႆလႄႈ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင် ၸႂ်ၵၼ်မိူဝ်ႈ 9.8.1965။ ၽၢႆႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ လႆႈ (126) ၶႅပ်း။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ ဢမ်ႇမီးသေၶႅပ်း။ ဝၼ်းၼၼ်ႉ တႅၼ်းၽွင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇပၢၵ်ႈဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးသေ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်း ႁင်းၵူၺ်းမႃး မိူဝ်ႈ 9.8.1965။

21.9.1965 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶဝ်ႈၸုမ်း ၸိုင်ႈမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူမ်ႈတုမ် (UN)။

8.8.1967 ၶဝ်ႈၸုမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ဢေးသျုး။

(ASEAN = Association of South East Asian Natioms)။ 1971 တပ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ထွႆမိူဝ်းၶိုၼ်းတင်းမူတ်း။

==လီၵႂၢၼ်းယု (16.9.1923 - 23.3.2015)==
လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ (1959-1990) ။ ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း သၢမ်သိပ်းဢဵတ်းပီလႄႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢၼ်ၵွၼ်းမိူင်း ႁိုင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်ယုၵ်ႉဢဝ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၽၢၼ်ၵွတ်း သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းၶႅၼ်းၸႂ် သေပိူၼ်ႈမႃး မိူင်းၼိုင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မၵ်းမၼ်ႈမၼ်းပဵၼ် ဢူႈလူင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

==ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း==
လီၵႂၢၼ်းယု ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပိူင်းလႅင်းပၼ်ၸိူဝ်းလိုၼ်းလင်ၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 16.9.1923 တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁၢၵ်ႉၵႃႇ။ ၶိင်းမၼ်း(ဢူႈ ၽၢႆႇဢူႈ)ၼၼ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပၼ်မၼ်းဝႃႈ ႁႄႇရီႇ(Harry)။&lt;br&gt;
မွၼ်ႇ(Grate grandfather)မၼ်း လီပူၵ်ႉပုၼ်း(Lee Bok Boon)ၵိူတ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵႂၢၼ်းတူင်ႇ မိူဝ်ႈ1846။ ၶၢႆႉမႃး တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1863။ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်းတင်း သဵဝ်ႇႁွၼ်ႇၼိဝ် (Seow Huan Nio)ၸဝ်ႈသႅင်ႇၶၢႆၶူဝ်းၶွင်။  1882 ပွႆႇမေးၼၢင်းလႄႈလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉ ၵိုတ်းဝႆႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ မိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းၶႄႇ။ မိူဝ်းလႆႈ(2)ပီၵေႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇ တီႈမိူင်းၶႄႇ။&lt;br&gt;
ၶိင်းမၼ်း လီႁုၼ်းလျႅင် (Lee Hoon Leong) ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈ လီပူၵ်ႉပုၼ်းၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1871။ လႆႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသုၼ်ႇတူဝ် ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ၶိင်းမၼ်း ဢၼ်ဢႃႇယု(28) ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵူဝ်လႅမ်းၼိဝ် (Ko Liem Nio) ဢၼ်ဢႃႇယုလႆႈ(16)။ ၶိင်းမၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵၢတ်ႇ ၶႄတွင်း(Katong)။ လိုၼ်းမႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵုင်ႇပၼီႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး။ ၶိင်းမၼ်း မီးမေး(2)ၵေႃႉ။ မီးလုၵ်ႈ ယိင်း(5) ၵေႃႉ။ ၸၢႆး(3)ၵေႃႉ။

ဢူႈမၼ်း လီၶျိၼ်းၶုၼ်း (Lee Chin Koon)ပဵၼ်လုၵ်ႈ လီႁုၼ်းလျႅင် သေ ၵိူတ်ႇတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1901 ယဝ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1991 ။ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၶျွႃးၵျိမ်ၼဵဝ်း(Chua Jim Neo)ယဝ်ႉ မီးလုၵ်ႈၸၢႆး(4)ၵေႃႉ (ပႃးလီၵႂၢၼ်းယု) လႄႈ ယိင်း(1)ၵေႃႉ။ ဢူႈမၼ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း မႃးတီႈႁူင်းႁဵၼ်း ဢင်းၵိတ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။

ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ၼႆႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉသေ ပဵၼ်ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ပိူၼ်ႈလႄႈ မေႃဢွၼ်ႁူဝ်တႅပ်းတတ်းမႃးၸဵမ်လဵၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။

[[File:Lee Kuan Yew Cohen.jpg|thumb|လီၵႂၢၼ်းယု (ၵၢင်) ႁူပ်ႉထူပ်း ၶုၼ်ၽွင်းၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဝီႇလျႅမ်ႇဢႅတ်ႉၸ် ၵူဝ်ႇႁႅၼ်း ၊ ပီ 2000 တဵမ်၊Lee Kuan Yew Cohen]]

==ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ လီၵႂၢၼ်းယု==
လီၵႂၢၼ်းယု တႄႇႁဵၼ်းတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်ႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ဢင်းၵိတ်ႉ တႄးလွၵ်ႉၵူးရႃႇ(Telok Kurau) တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ဢူႈမႄႈ ၵုမ်းထိင်းသေမဝ်ႇၵႃး မီးတင်းၶတ်းၸႂ်လႄႈ 1935 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸုမ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေ ပူၼ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈယဝ်ႉ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းရႃႇၽေး(လ်)(Raffles) ဢၼ်ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတင်းမိူင်း 150 ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1940 ပဵၼ်ထႅၼ်ႈပိူၼ်ႈ တင်းမိူင်းသေ လႆႈငိုၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၵျွၼ်ႇဢႅတ်ႇၻႃႇၸႅၼ်ႇ (John Anderson scholarship) တႃႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ရႃႉၾၼ်ႇ(လ်) (Raffles College)။ 1940 ပၢင်တွပ်ႇၶဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်) (Cambridge University)၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈထိၼိုင်ႈ ၼႂ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ မလေးတင်းမူတ်းသေ ပူၼ်ႉပၢင်တွပ်ႇမႃး။ မိူဝ်ႈပီ 1946-1949 ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ။ လႆႈႁဵၼ်းမႃး ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၽၢႆႇပၵ်းပိူင်။  1950 မိူဝ်းၶိုၼ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၽၢႆႇပၵ်းပိူင် ပဵၼ်ၽူႈၵႄႈသၵ်း(Lawer) တီႈလုမ်းတြုး။

==ၼႃႈႁိူၼ်း==
30.9.1950 လီၵႂၢၼ်းယု ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး (Kwa Geok Choo) ဢၼ်ပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵၼ်းသေ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉလဵဝ် တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သွင်ၽူဝ်မေး ၸႂ်ႉၵႂၢမ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တေႃႇၵၼ်။ 1955 မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ(32) ယဝ်ႉၸင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု တႄႇႁဵၼ်းၵႂၢမ်းၶႄႇ။ ၼႂ်းပၢၼ်ၵျႃႇပၢၼ်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵၼ်း ၵႂၢမ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇသေ ႁဵတ်း “လၢမ်ႈ” ၵျႃႇပၢၼ်ႇ။

လီၵႂၢၼ်းယု မီးလုၵ်ႈၸၢႆး(2)ၵေႃႉ။ လုၵ်ႈယိင်း(1)ၵေႃႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်ပဵၼ် လီသျိၼ်းလူင် (Lee Hsein Loong)သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 2004။ လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉလဵၵ်ႉ ပဵၼ် လီသျိၼ်းယၢင်ႉ (Lee Hsein Yang)။ လုၵ်ႈယိင်းပဵၼ် လီဝေလိင်(Lee Wei Ling)။ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလီၵႂၢၼ်းယုၼၼ်ႉ ယိပ်းၵမ် ၼႃႈတီႈၸၼ်ႉၵၢၼ်လမ်ႇ လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉလူင် ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

==လီၵႂၢၼ်းယု ၼႂ်းပၢၼ်ၵျႃႇပၢၼ်ႇ==
1942 – 1945 မိူဝ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ သိမ်းမိူင်းၶဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ထူပ်းတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၼႂ်းပၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ ႁဵၼ်းၵႂၢမ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(SAS=Singapore Adm- inistration Service)သေ ႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ပိၼ်ႇၶၢဝ်ႇ။ မၼ်းလႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇ ၵျႃႇပၢၼ်ႇတေသုမ်းသိုၵ်းသေ ၵျႃႇပၢၼ်ႇသမ်ႉ ဢဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တီႈယင်ႇမၼ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းဝႆႉလႄႈ  လီၵႂၢၼ်းယု ၵူဝ်လွင်ႈႁၢႆႉလူင် ပဵၼ်မႃးတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ဢၢင်ႈၸူဝ်းဢွၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းၶဝ်တင်းမူတ်း ၶၢႆႉၵႂႃႇလႅၼ်လိၼ်ၼႃႈဝၼ်းႁွင်ႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉသေတႃႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉသွႆ ဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ မႃးလၢတ်ႈဝႃႈ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် ပႂ်ႉငွႆး ႁွႆးတိၼ်မၼ်းယူႇ ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၸင်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ႁဵတ်း ၵူၼ်းၶၢႆတၢင်းၵိၼ်ယွႆႈ။ ၵူၼ်းၸွႆႈတမ်းဝၢၼ်ႇတၢင်းၵိၼ် တီႈသႅင်ႇ ၶၢင်ႈတၢင်းသေ ႁုလဵင်ႉတွင်ႉ မႃးယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
လီၵႂၢၼ်းယု ၺႃတေလႆႈႁူပ်ႉၽေး ၵျႃႇပၢၼ်ႇ။ သိုၵ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် လႄႇႁႃသွၵ်ႈတဝ်ဢဝ်ၶႄႇ မႃးၸႅတ်ႈထၢမ်။ လီၵႂၢၼ်းယု ပႃးၼႂ်းသၢႆမၢႆၶႄႇၼၼ်ႉသေ တေႁႂ်ႈၵႂႃႇ တီႈၸႅတ်ႈထၢမ်။ မၼ်းယွၼ်းႁႂ်ႈလႆႈမိူဝ်းဢဝ် သိူဝ်ႈၽႃႈၶူဝ်းၶွင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၵေႃႈ ပၼ်ၶႂၢင်ႉ။ ဢမ်ႇလႆႈၸွမ်းပိူၼ်ႈ ၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်။  ၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇႁွင်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၵႂႃႇယိုဝ်းတူၵ်းပၢင်ႇလၢႆႇပႅတ်ႈ။

လီၵႂၢၼ်းယု ဢၼ်မိူဝ်းဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သေ ၽႅဝ်မႃးတူၵ်းလိုၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတဝ်ႉႁူဝ်ၶဝ်ႇ ၵူမ်ႈႁူဝ်တေႃႇသိုၵ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇယဝ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇပၼ်တူပ်းၼႃႈ။

တႄႇၼၼ်ႉမႃး မၼ်းလႄႈၵူၼ်းၼုမ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶဝ် မီးယိူင်းဢၢၼ်းမႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ ဢင်းၵိတ်ႉ ႁိုဝ် တၢင်ႇၶိူဝ်း မီးသုၼ်ႇတူပ်းၼႃႈပိတ်ႉႁဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈလႆႈၽွင်းငမ်းႁင်းၵူၺ်း ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ ႁူႉမႃးထႅင်ႈဝႃႈ သိုၵ်းၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၼႆၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢႃႇၼႃႇလိူင်းၸိူင်းသေ ပၼ်တၢမ်ႇ ႁႂ်ႈၵူဝ်ႁႄၶဝ်ယူႇတႃႇသေႇ ၼၼ်ႉၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။

==လီၵႂၢၼ်းယု လႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း==
သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင် ယဝ်ႉသေ မိူဝ်ႈ 1947 လႆႈသူး ၼၢင်းႁေႃၶမ်းဢင်းၵိတ်ႉ ၵမ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ။ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၼႂ်းပႃႇတီႇ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် (Labour Party) ၻေးဝိတ်ႉ ဝိတ်ႇၻီႇၶွမ်ႇ (David Widdicombe)လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၸွႆႈၶဝ်သူၼ်းတုမ်။  ပႃႇတီႇဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း သုမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1950။ မိူဝ်ႈႁဵၼ်းယူႇ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လၵ်ႉလွမ်ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵႂႃးၵျွၵ်ႉၶျူး ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် ၸဵမ်တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ၵႂႃႇႁဵၼ်းၸွမ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽွင်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းယူႇ တီႈဢင်းၵိတ်ႉ(4)ပီၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁူမ်ႈတင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ မလေးသေ တူင်ႉၼိုင် ၽၢႆႇသူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉ လႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇဢင်းၵိတ်ႉ ထၢင်ႇထိူမ်ၼိူဝ်မၼ်း။ လွင်ႈၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် မီးၵၢင်ၸႂ် ၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈၵူၼ်း လႄႈ လွၵ်းလၢႆးၶႂ်ႈဢူမ်ဢိုၼ်ပႄႉပုၼ်ႈၵူၼ်း တၢင်ႇမိူင်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် တူဝ်ထူပ်းမႃးလႄႈ ၸႂ်ၶႂ်ႈၽိုၼ်ႉ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တိတ်းၸပ်း ၼႂ်းဢူၵ်းၼႂ်းၸႂ်မႃး။&lt;br&gt; 
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင်ၼၼ်ႉ လႆႈထူပ်းႁၼ်ဝႃႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇႁႄႉၵင်ႈၶဵၼ်ပၼ်လႆႈလႄႈ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၸင်ႇလႆႈမႃး ပႄႉၵိၼ်ၶဝ်လႆႈ ၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု တႅပ်းတတ်းဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေႁႂ်ႈလႆႈၽွင်းငမ်း ႁင်းၵူၺ်း ၼႆမႃးယဝ်ႉ။

1950 လီၵႂၢၼ်းယု မႃးၶိုၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ႁဵတ်းၽူႈၵႄႈသၵ်း(Lawyer)။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တႄႇတူင်ႉၼိုင် ႁႂ်ႈလွတ်ႈပူၼ်ႉ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းဢွၼ်ႁူဝ် တူင်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်း ဢင်းၵိတ်ႉမႃး။ မၼ်းပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမၼ်း ႁႄႇရီႇၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဝႆႉၵိုတ်းလီၵႂၢၼ်းယု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်း။ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း ၸဵမ်လဵၵ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢင်းၵိတ်ႉ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ ႁႄႇရီႇ ၼႆတႃႇသေႇ။&lt;br&gt;
1954 ဢွၼ်ၵၼ်တင်ႈပႃႇတီႇ တူင်ႉၼိုင်တႃႇၵူၼ်းမိူင်း (People's Action Party=PAP)။ ပႃႇတီႇၼႆႉ ပဵၼ်ပႃႇတီႇၶတ်းထတ်း ပၵ်းပိူင်ႇၶွင်ႇသီႇငမ်းမိူင်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ တမ်းဝၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ May 1959 ၼၼ်ႉပႃႇတီႇ (PAP) ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈသေ လႆႈ(43)တီႈၼင်ႈ ၼႂ်းတီႈၼင်ႈ သၽႃး(51)တီႈၼၼ်ႉလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢွၼ်ႁူဝ်ပႃႇတီႇမၼ်းတင်ႈၸုမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵေႃႉထိၼိုင်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ September 1963 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃႇတီႇမၼ်းလႆႈ (37) တီႈၼင်ႈ ၼႂ်းတီႈၼင်ႈသၽႃး(51)တီႈၼၼ်ႉသေ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉပုၼ်ႈၼမ်လႄႈ  လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းတႅၼ်းၽွင်း(15)ၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် တူဝ်တႅၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈသၽႃး မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးလႄႈ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈသၽႃး တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။

9.8.1965 သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃးသေ လွတ်ႈလႅဝ်းမႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉထႅင်ႈ။ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1972၊ 1976၊ 1980၊ 1984 ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉပုၼ်ႈတႅၵ်ႇလႅင်း မႃးတႃႇသေႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်း ၼႂ်းပႃႇတီႇတေႃႇထိုင် 1992 လႄႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေႃႇထိုင် 1990။ လႆႈၵုမ်းမိူင်းႁိုင်(31) ပီသေ သၢင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမၢၵ်ႈမီးၵတ်းယဵၼ်မႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
1990 လိုဝ်ႈၵၢၼ်ပႃႇတီႇသေတႃႉ သိုပ်ႇပဵၼ် ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေႃႇထိုင် ဢႃႇယု(91)ပီသေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 23.3.2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ပၢင်ၸႃႇပၼမၼ်း ႁဵတ်းမိူဝ်ႈ 29.3.2015 ။ မိူဝ်ႈပႆႇသၢင်းၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်မိူင်း၊ ၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆ တႄႇၵႂႃႇတင်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈထႅဝ်ယႆပႆ ၼပ်ႉထိုဝ် ပဵၼ်ယိုတ်ႈပဵၼ်သၢႆ။ ၶေႃးၶူမ်ထိုင်ၸႂ် ယွၼ်ႉဢူႈလူင်မိူင်းၶဝ် သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၽၢတ်ႇယၢၼ်ၶဝ်ၵႂႃႇ။ တူဝ်မၼ်းႁၢႆၵႂႃႇသေတႃႉ ၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းလႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇႁၢႆလၢႆသေပွၵ်ႈ။

[[File:Mr. Lee Kuan Yew Mayoral reception 1965.jpg|thumb|Mr. Lee Kuan Yew Mayoral reception 1965]]
==တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၵၢၼ်သၢင်ႈမိူင်း==

1959 မိူဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ ဢႃႇယုလီၵႂၢၼ်းယု မီး(36)ၵူၺ်း။ လႆႈႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဢၼ်ဢမ်ႇငၢမ်ႇတင်းဢႃႇယုမၼ်း ၼၼ်ႉမႃးတႄႉတႄႉ။&lt;br&gt; 
September 1962 ႁဵတ်းပၢင်ထၢမ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း တေႁူမ်ႈမိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးႁိုဝ် ဢမ်ႇႁူမ်ႈ ၼႆလႄႈ ၶႅပ်းၵမ်ႉထႅမ် ၽၢႆႇႁူမ်ႈၼၼ်ႉၼမ်လႄႈ August 1963 ပူၼ်ႉဢွၵ်ႇ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး မႃးသေတႃႉ ဢမ်ႇႁၼ်မီးၽွၼ်းလီလႄႈ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၶိုၼ်း မိူဝ်ႈ 9.8.1965 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈၵူၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ“ၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပွၵ်ႈၼႆႉ ၸဵပ်းသႅပ်ႇ သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် မလေး၊ ယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် လွင်ႈ(2)ၽႅၼ်ႇလိၼ် ႁူမ်ႈၵၼ် ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ သူၸဝ်ႈၵေႃႈ တေႁူႉယူႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ်၊ ၼင်လိၼ်မိူင်း တိတ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးႁူဝ်ၸႂ်လီ ဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်၊ ႁၵ်ႉၵၼ်၊ ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းၵေႃႉၵၼ်လႄႈ ႁူမ်ႈသၢင်ႈမိူင်းၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈတႅၵ်ႇဢႃႈ ၽၢတ်ႇၵၼ်ၶိုၼ်းပႅတ်ႈ လုမ်းလုမ်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈပဵၼ် မိူင်းၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉၻိတ်ႉ ဢၼ်မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ တေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူဝ်ႈပဵၼ်သိုၵ်း တိုၵ်းတေႃးယူႇလႄႈသင် မိူဝ်ႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇယူႇလႄႈသင် ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း တေလႆႈမီးသုၼ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်သေ ႁူမ်ႈသၢင်ႈလူၺ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။

1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးယႃး မႃးယဝ်ႉ ယူႇၸွပ်ႉ(ၽ်)ၾိသျၵ်ႉ(Yusof Ishak)  ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မႃးယဝ်ႉ။

==ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈမိူင်း==
ယိူင်းဢၢၼ်းၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈႁင်းၵူၺ်းၼႆၵေႃႈယႃႇ တႃႇသၢင်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႂ်ႇလုၵ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တင်းၼမ်။ ၼင်လိၼ်မိူင်း ၵေႃႈလဵၵ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင် ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် ဢမ်ႇမီးသင်။ ပဵၼ်ပၢႆၵုၼ်ပႅၼ် ဢၼ်ၸပ်းတိတ်းပၢင်ႇလၢႆႇသေတႃႉ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇသမ်ႉ ၵိၼ်၊ ၸႂ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈလႄႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵိၼ်ၸႂ်ႉၼၼ်ႉၵူၺ်း ပဵၼ်တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တီႈ ၵူၼ်းလၢႆတီႈလၢႆတၢင်း လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း မႃးထင်ယူႇဝႆႉ ၸွမ်းၵၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈႁူပ်ႉပျတ်ႉသၼႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ တႂ်ႈလိၼ်(လၵ်ႉတူင်ႉၼိုင်)၊ လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းတူင်ႉတိုၼ်ႇ ယွၼ်ႉႁၢမ်းၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ၊ လွင်ႈဢမ်ႇမီးႁိူၼ်းယေး တီႈယူႇတၼ်းသဝ်း။ လွင်ႈၵူၼ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ၊ လွင်ႈၼႂ်းပႃႇတီႇမၼ်း ၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇလႄႈ သၢၼ်ၶတ်းၶိုၼ်း၊ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း တူၵ်းတႅမ်ႇ၊ ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸုတ်ႈလုတ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈႁူပ်ႉ၊ လႆႈႁၢပ်ႇ၊  လႆႈၵႄႈလိတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(7)ဝၼ်း (31.5.1969 – 6.6.1969)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၽႃသီ (မူႇသလိၼ်ႇ) ယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈမလေး လၢမ်းၶဝ်ႈမႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ထုပ်ႉႁႅမ်ၵၼ် တၢႆ(4)ၵေႃႉ။ ဝၢတ်ႇၸဵပ်း(80)ၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ယုင်ႈယၢင်ႈထႅင်ႈ။ ဢဝ်လွင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ်သေ ၶပ်းၶိုင်မႃးလႄႈ လိုၼ်းလင်ၼၼ်ႉမႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(44)ပီ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈမႃးထႅင်ႈသေပွၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးသုၵ်ႉယုင်ႈ၊ ၶၢၼ်ၵႅၼ်းၼင်ႇၼၼ် လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈၶတ်းၸႂ် သၢင်ႈႁႂ်ႈပၢႆးမိူင်း၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃး။ လီၵႂၢၼ်းယုၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး ၶတ်းၸႂ် သၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈမေႃယူႇသဝ်း ၸွမ်းပၵ်းပိူင်။ တႄႇၸဵမ် ပႅတ်ႈယုၵ်းယၵ်း ဢမ်ႇမႅၼ်ႈတီႈ၊ ၶိုၼ်ႈထၢင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းလိူမ်ႈလႆႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈပဵၼ် မိူင်းလိူမ်ႈလႆႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသေပိူၼ်ႈ၊ မိူင်းမီးပၵ်းပိူင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉမႃးယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉ လွင်ႈမူတ်းသႂ်လႄႈ ႁၢမ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵိၼ်ပီႇၵေႇ(PK မၢၵ်ႇၾရင်ႇ)၊ ဢူမ်ပူႉ။

ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈၼၼ်ႉ တမ်းပိူင် ပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈ တႃႇယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈသေ သင်ၸိူဝ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉ သိုပ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈယူႇၸိုင် ပၼ်တၢမ်ႇၼၵ်းၼႃလႄႈ ပဵၼ်မိူင်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈဢေႇ  သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းဢေးသျုးမႃး။ ငိုၼ်းလိူၼ် ၸွမ်ၽွင်း မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ် ငိုၼ်းလိူၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။

ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1980 ပၢႆၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ် ယုၵ်ႉထၢၼ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းပၢႆးၸၢၵ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈ။ ႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈၶွင်ပၢႆးၸၢၵ်ႈ တႄႇၸဵမ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လဵၵ်ႉတေႃႇဢၼ်ယႂ်ႇ ၵူႈယိူင်ႈသေ ၶၢႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း။ လႆႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်ၵႃႈၸၢင်ႈထုၵ်ႇ(ပေႃး) တီႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းထႅင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် ႁႅင်းၵမ်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးထႅင်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

1981 ၶွတ်ႇၽွတ်ႈတင်ႈမႃး သၢႆၵၢၼ်မိၼ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်၊ တႃႈသၢင်းၽေႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပွတ်းဢွၼ်ႇၵူၺ်း လႆႈပဵၼ် တႃႈႁိူဝ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၶိုၵ်ႉၶမ်ႇလႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်လႄႇလၢဝ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလိုဝ်းလင်မႃး တႄႉတႄႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ဝႆႉၼၵ်းၼႃ ၼိူဝ်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေ သၢင်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း မၢၵ်ႈမီးမႃး။ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၵေႃႈ ပဵၼ်မိူင်းၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇသေတႃႉ ပၼ်ႁႂ်ႈမီး သုၼ်ႇလႆႈမၵ်းၶၢၼ်းၵူၺ်း။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵူႈယိူင်ႈ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ် လူတ်းလူင်းၼိုင်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(3)ပုၼ်ႈ(3%)။ ၵုၼ်ႇ ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈမႃးၼိုင်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8 ပုၼ်ႈ(8%)  တေႃႇထိုင် 1999 မႃးယူႇယဝ်ႉ။

တင်ႈတႄႇ1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု သၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း ယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈမႃးလႆႈလႄႈ ထၢၼ်ႈယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ၸၼ်ႉသုင်မႃး။ လွင်ႈၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈၽုၵ်ႇၽင် တိုၼ်းရၢင်းၵေႃႈ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး။ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိမ်သဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းၼိမ်သဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1959 တင်ႈတႄႇ ပႃႇတီႇမၼ်း ပႄႉၶိုၼ်ႈမႃး မၼ်းဝႆႉလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ပဵၼ်လွင်ႈၼၵ်းၼႅၼ်ႈ သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။

မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉမဵၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းသေတွမ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ် မိူင်းငဝ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ။ ၸိူဝ်းၶုတ်း၊ ၸိူဝ်းၵႃႉၶၢႆၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ပၵ်းလၵ်း ဝႆႉတီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးတၢင်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ ၽႄႈတိူၼ်းယူႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵုင်ႇပၼီႇ သၢင်းၽေႃး သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ(ၸၢၵ်ႈ) ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(70) မီးဝႆႉ ၼႂ်းမိုဝ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ယူႇယဝ်ႉ။

==လွၵ်းလၢႆးတႄႇသၢင်ႈ==
ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1965 ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်းလဵဝ်မလေးမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ယိူင်းဢၢၼ်းဢဝ် မိူင်းၽၢၼ်သေပိူၼ်ႈသုတ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းမၢၵ်ႈမီးလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆသေ တမ်းပိူင်ၽႅၼ်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေသိုပ်ႇၸုၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ် မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၵႂႃႇလႆႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တေလႆႈၵႅၼ်ႇၶႅင် ၼႆလႄႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်(5)ပီသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး။ ႁႂ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵူၼ်းၶိူဝ်းတၢတ်ႉ(ၶျ်) ဢႄး(လ်)ၿတ်ႉ ဝိၼ်ၸႅမ်မီးယတ်ႉ ( Albert Winsemius) တိုတ်ႉၸၼ် ပိူင်ၽႅၼ်သၢင်ႈမိူင်း ပၢႆးၸၢၵ်ႈယဝ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶိူင်ႈၸႂ်ႉၾႆးၾႃႉ၊ ၶိူင်ႈဢီႇရႅတ်ႉထရွၼ်းၼိၵ်ႉသေ ဝၢင်းၽႅၼ်သူင်ႇၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၸူး ၼွၵ်ႈမိူင်း။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယိုၼ်းမိုဝ်းႁွင်ႉၸဝ်ႈငိုၼ်း ၶဝ်ႈမႃးၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း ၼႂ်းမိူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ၵူႈၵေႃႉ။ တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈၾဝၵူၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း မီးႁူမ်ႇလူမ်ႈ၊ ၵတ်းယဵၼ် တင်းသွင်ၽၢႆႇထႅင်ႈ။ သိုပ်ႇၶတ်းသၢင်ႈ ႁႂ်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၼမ်ႉမၼ်းၶိူင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၵူၼ်း လႄႇလၢဝ်း(Tourist)၊ ၵၢၼ်ပိၼ်ႇပၢႆႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပၼ်ႇငိုၼ်းၵႃႉၶၢႆ (Bank ယေးငိုၼ်း)၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၵုၼ်ႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးထႅင်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်း မီးၵၢၼ်ငၢၼ်းမႃးသေ ၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ်ၵေႃႈ လူတ်းလူင်း။ ၼင်လိၼ်မိူင်းၵႅပ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမီး တီႈယူႇ၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း မီးတီႈထင်သဝ်းၵႃႉၶၢႆလႆႈၼၼ်ႉ သၢင်ႈႁိူၼ်း တိူၵ်ႈသုင် ဢၢၼ်ႇႁူဝ်သိပ်းၸၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉသေ   ႁႂ်ႈၶၢတ်ႇယူႇ၊ ႁႂ်ႈၽွၼ်ႇသိုဝ်ႉလႆႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ တင်းၼမ်။

1980 မႃးၸိုင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်သုၵ်ႉယုင်ႈတူၵ်းတႅမ်ႇ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢွၼ်ႁူဝ်ၶိုင်သၢင်ႈ ပဵၼ်မိူင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈသုင် ၼႂ်းၵုၼ်ဢေးသျုးဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်တၢမ်းၸပ်း ၵျႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ထိုင်တီႈ လႆႈပဵၼ်သိူဝ်လူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မိူင်းတူၵ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵူဝ်ဝႆႉယူႇ ၼႂ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မိူင်းၼိုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

==ပိင်ႇၺႃႇသၢင်ႈႁႅင်းမိူင်း==
လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ၼိူဝ်လိၼ် တႂ်ႈလိၼ် ၶၼ်ထိူၵ်ႈဢွၵ်ႇသေတႃႉ ၵူၼ်းဢၼ်ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇယူႇ ၵူႈဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၶၼ်ထိူၵ်ႈ  ၵမ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႆႈယူႇ။ ၽူႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတင်းၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်သႅင်ဢေလူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ တေလႆႈပူၵ်းပွင် ၵူၼ်းမိူင်း မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ တေလႆႈပိုင်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼွၵ်ႈမိူင်း မႃးပဵၼ်ႁႅင်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသိုၵ်းႁႅင်းယႂ်ႇလူင် လွၵ်ႇပိူၼ်ႈၵူဝ်လႆႈၵေႃႈယႃႇ သင်မီးပိင်ႇၺႃႇၸိုင် ပိူၼ်ႈတေၵူမ်ႈၵွမ်းဝၢင်းၸူးမႃး ႁင်းၵူၺ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။

ၶႄႇယူႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇတွၼ်ႈတႂ်ႈ ၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃး။ ၵြႃးသမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ  ႁွင်ႉမႃး ၽုၵ်ႇယၢင်တင်၊ ႁဵတ်းတၢင်း၊ ၶုတ်းႁွင်ႈလႄႈ ၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵြႃးၵူၼ်းၵႃႉလႄႈ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်လုမ်းတႄႉ မီးႁၢမ်ႉဢေႇၵူၺ်း။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်တႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉမႃးလႄႈ မီးႁူင်းႁဵၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ် လွင်ႈၵၢမ်ႇလီလူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းပိုၵ်ႉၽိုၵ်းၶူး၊ မီးၸၼ်ႉၸွမ်မေႃယႃ။ မီးၵေႃးလဵၵ်ႉ(College)(2)လင်။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းသႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ ပိုတ်ႇဝႆႉ။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇလီလီ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈတေလႆႈ ပိုၵ်ႉၽိုၵ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ တႃႇသၢင်ႈမိူင်းၸွႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ၽုၵ်ႇၽင်တိုၼ်းရၢင်း ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼမ်တႄႉတႄႉ။ ႁႃႈပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ (20%) ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ (ၿတ်ႉၵျႅတ်ႉ) လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ၽႄဝၢၵ်ႈၸႂ်ႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ။ ပၼ်ႁႅင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်း ႁႂ်ႈလူဢၢၼ်ႇ လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ။ ႁႅင်းဢၢၼ်ႇပပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးၼပ်ႉ၊ ပၢႆးသၢႆးယၼ်ႉ(ၸ်) ၼမ်သေပိူၼ်ႈ။

လွင်ႈပူၵ်းပွင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၵၢၼ်တႃႇႁႃလဵင်ႉတွင်ႉလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ တမ်းၽႅၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး။ ဝႆႉၵႃႈၶၼ်ၶူးဝႃး ဢႃးၸၢၼ်။ ဝႆႉၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းလူင်ဝႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ပဵၼ်တီႈတေၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ တႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

1970 ၵူၼ်းမီးပိင်ႇၺႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိုင်ႈပၢၵ်ႇ ႁႃႈၵေႃႉ(5%) ဢွၵ်ႇႁဵတ်း ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယုႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁႅင်းမိူင်း ႁူဝ်ႈဢွၵ်ႇ ၼႆသေ သေးလၢႆၼႅၼ်ႇ။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉဝႃႈ ငိုၼ်းလိူၼ် ဢၼ်လႆႈတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႇငၢမ်ႇ တင်းၼမ်ႉၵတ်ႉၶဝ် ၼႆသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈၶိုၼ်းတိုတ်ႉၸၼ် ပိူင်ငိုၼ်း လိူၼ်သုင်ၶိုၼ်ႈလိူဝ်ၵဝ်ႇ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

1980 လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၶွမ်ႇမတီႇ(2)ဢၼ်။ ၶွမ်ႇမတီႇ ဢၼ်ႁွင်ႉၶိုၼ်း ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ ၸိူဝ်းမီးယူႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈသမ်ႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼႂ်းမိူင်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵူၼ်းဢွၵ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇ ၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမိူင်းၶိုၼ်း ၼိုင်ႈပီ (100)ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းၵြႃး မႃးႁဵၼ်းယူႇ တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ တူၵ်းလူင်းဝႃႈ မိူဝ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ တေႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶိုၼ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉ ၵမ်ႉၸွႆႈငိုၼ်းပၢႆးပိင်ႇၺႃႇသေ ၶွၼ်ႈႁႅင်း ၵူၼ်းမီးပိင်ႇၺႃႇ တႃႇသၢင်ႈမိူင်း ၸွႆႈမၼ်းၼၼ်ႉ မႃးယူႇယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်း မီးၼမ် တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ တႃႇတေသၢင်ႈႁႅင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉလူဝ်ႇ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း မႃးၸွႆႈထႅင်ႈယူႇၼႆလႄႈ မၼ်းပၼ်သုၼ်ႇ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈသၢင်ႈမိူင်း ၸွႆႈမၼ်းမႃး။ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပၢႆးၸၢၵ်ႈ၊ ပၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈ တႄႇၵႂႃႇ ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၵူႈပၢႆးပၢႆး ဢၼ်လုၵ်ႉၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွႆႈသၢင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ  ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်မၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶူင်ႉၵၢၼ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတိူဝ်ႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶိုတ်းၸၼ်ႉၵၢပ်ႈပၢၼ်မႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မႃးၸွႆႈသၢင်ႈၵူၺ်း။ သင်ဢမ်ႇမီး ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မႃးၸွႆႈၸိုင် မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေဢမ်ႇထိုင်တီႈၸိၵ်းၸွမ်မႃးလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုလၢတ်ႈ တႃႇသေႇ။

==သၢင်ႈၸိူဝ်ႉၾၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ==
လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈလႆႈၵူၼ်းဢွၵ်းလႅတ်းၽၢႆ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းမၼ်းသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁၼ်ဝႃႈ ၸၢႆးယိင်း ဢၼ်မီးပိင်ႇၺႃႇၼင်ႇၵၼ် ၵူပ်ႉၵူႈ ၵိုၵ်းၵၼ်ၸင်ႇ တေမီးလုၵ်ႈလၢင်း  လႅတ်းၽၢႆၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းမီး ပိင်ႇၺႃႇၼင်ႇၵၼ် လူဝ်ႇလႆႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ် ၼမ်ၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၵ်းတေႃးသၢၼ်ၶတ်းမၼ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ဢူႈမႄႈဢမ်ႇမီးပိင်ႇၺႃႇၵေႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လႆႈယူႇ။ လုၵ်ႈ ႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸွႆႈထႅမ်သူင်ႇႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1960-1970 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းဢမ်ႇမေႃပိင်ႇၺႃႇ၊ လုၵ်ႈၵူၼ်းႁေႃႈလူတ်ႉ၊ လုၵ်ႈၵူႇလီႇ၊ လုၵ်ႈၵူၼ်းၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ၶိုၼ်းထတ်းသၢင်ၼႄဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢႃႇယု 12-18 ၸိူဝ်းမီးၼႂ်းသၢႆမၢႆၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်လုၵ်ႈ ဢၼ်ဢူႈမႄႈပဵၼ် ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းလႆႈသူးၵမ်ႉၸွႆႈ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ဢွၵ်ႇႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1980-1990 ၼၼ်ႉ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈ(50%) ပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်ဢူႈ ဢမ်ႇၼၼ် မႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေမီးလုၵ်ႈလၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢူႈမႄႈတင်းသွင် ဢမ်ႇၼၼ် သေၵေႃႉၵေႃႉ တေလႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းသၢႆမၢႆၵူၼ်းမိူင်း မိူဝ်ႈ1980 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၼၢင်းယိင်း ၸိူဝ်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ႁႅင်းၵူၼ်းသိုပ်ႇပၢၼ်လိုၼ်း ဢေႇလူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸၢႆး ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၼၢင်းယိင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵင်းၶဝ်။ ၼၢင်းယိင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၵူၼ်းၸၢႆးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇပဵင်းၶဝ် ဢမ်ႇၼၼ် တႅမ်ႇလိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းလႆႈႁပ်ႉၶူး၊ ၵူၼ်းမေၢပိင်ႇၺႃႇ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်း။ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ သၢမ်ပုၼ်ႈသွင်ပုၼ်ႈ ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽႄႈတိူၼ်းယၢပ်ႇ ၼႆလႄႈလီၵႂၢၼ်းယု တူင်ႉတၵ်ႉ သူၼ်းတုမ် ဝၢင်းပိူင် ႁႂ်ႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt; 
ၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ်ၵေႃႈသမ်ႉ ၶႂ်ႈလႆႈၼၢင်းယိင်း ဢၼ်တၢင်းႁူႉလႄႈၼမ်ႉၵတ်ႉ တႅမ်ႇလိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈ 1983 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢႆးမေႃပိင်ႇၺႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(38)ၵေႃႉၵူၺ်း ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ။ ၼၢင်းယိင်းၸိူဝ်း မေႃပိင်ႇၺႃႇသေ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိူတ်ႇလုၵ်ႈၼမ်လႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု မႆႈၸႂ်တႃႇသိုပ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ပၢၼ်လိုၼ်းမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉ။

လွင်ႈၼၢင်းယိင်း လႆႈႁပ်ႉၶူး ဢမ်ႇတႄႇၼႃးႁိူၼ်းၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ပိုတ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းသေ ၵႄႈလိတ်ႈ။ လီၵႂၢၼ်းယု တိုၵ်းသူၼ်း ၵူၼ်းၸၢႆးမေႃပိင်ႇၺႃႇ ႁႂ်ႈမီးလုၵ်ႈၼမ်လိူဝ်(2)ၵေႃႉ။ 1984 လီၵႂၢၼ်းယု ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉၸိုင် ၵေႃႉထိသၢမ်ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေၸွႆႈပၼ် ႁႂ်ႈလႆႈယူႇႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းလူင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၶိုၼ်းမႄးတမ်းပိူင်ဝႃႈ ၼၢင်းယိင်းမေႃပိင်ႇၺႃႇ မီးလုၵ်ႈ(3)ၵေႃႉၸိုင် တေလူတ်းၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၼိူဝ်ငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ၶဝ်ၼႆလႄႈ ၵူၼ်းၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ (3-4) ၵေႃႉၵေႃႈ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး ၼႆယဝ်ႉ။

ထိုင်မႃး 1997 ၵူၼ်းၸၢႆးလႆႈႁပ်ႉၶူး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(63)ၵေႃႉ (63%) ၵူပ်ႉၵူႈ ၵိုၵ်းၼၢင်းယိင်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၶူး ၼၼ်ႉမႃး ၼႆယဝ်ႉ။

==ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း==
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းတႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်ၸုမ်းၵႃႉၶၢႆ၊ ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ် ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇထင်သဝ်းမႃးလႄႈ မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်း လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင် ယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁၢမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ် ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမိၼ်း(လ်)။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မီး တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ။ ၵႂၢမ်းၸႂ်ႉၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ သင်တေဝၢၵ်ႈပုၼ်ႈၸိုင် ၼႂ်းႁူဝ်ပၢၵ်ႇပုၼ်ႈၼၼ်ႉ  ဢင်းၵိတ်ႉ 36.9 ပုၼ်ႈ။ ၶႄႇလူင် 34.9 ပုၼ်ႈ။  မလေး 10.7 ပုၼ်ႈ။ တမီး(လ်) 3.3 ပုၼ်ႈလႄႈ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း 14.2 ပုၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။

ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေ မီးၵူၼ်းလၢႆၶိူဝ်း၊ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်း လၢႆယိူင်ႈ လၢႆပိူင်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ သင်ဢမ်ႇမေႃၽွင်းငမ်းၸိုင် ဝၢၼ်ႈမိူင်း တိုၼ်းတေ သုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်း တႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးၵူၼ်းလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း မႃးယူႇဝႆႉ။ မီးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆမဵဝ်းဝႆႉသေတႃႉ ဢင်းၵိတ်ႉ ပၼ်ႁႂ်ႈလိူၵ်ႈ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၽႂ်မၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း သွၼ် ဢင်းၵိတ်ႉသေ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇၽူႈမၢႆ(ၸရေး)၊ ၽူႈၸွႆႈၵၢၼ်လုမ်းဝႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ တွၼ်ႈတႃႇမလေး ပိုတ်ႇပၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈမလေး။ ဢိၼ်းတီးယိူဝ်းတႄႉ ပိုတ်ႇႁင်းၵူၺ်းၶဝ်။ ၶႄႇၵေႃႈ သၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်သေ သိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်ႈလၢတ်ႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

1954 မိူဝ်ႈလီၵႂၢၼ်းယု တင်ႈပႃႇတီႇၼၼ်ႉ လၵ်းၼၢမ်းပၢႆးပိင်ႇၺႃႇပႃႇတီႇ မၼ်းတမ်းဝႆႉဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမီး(လ်) ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇ လမ်ႇလွင်ႈလူင်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

1959 မိူဝ်ႈတႄႇတင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ၵႂၢမ်းၸိုင်ႈမိူင်း ပဵၼ်ၵႂၢမ်းမလေး။ တွၼ်ႈတႃႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႃႉၶၢႆ တေႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်းမလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်)ၵူၺ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆၼၼ်ႉ ႁူႉႁၼ်မႃး။ ၵႂၢမ်းသုၼ်ႇၵၢင် ဢၼ်တေၸႂ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉယၢမ်ႈၸႂ်ႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ယူႇတႂ်ႈဢင်ႈၵိတ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လိၵ်ႈလႄႈၵႂၢမ်းၸႂ်ႉ ၼႂ်းလုမ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈပဵၼ်မႃး မလေး၊ ၶႄႇ၊တမီး(လ်)၊ဢင်းၵိတ်ႉ ၼႆ(4)မဵဝ်း။

ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈလႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်း(3)မဵဝ်း မလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႄႉတႄႉ။ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵႂၢမ်းဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်သေ တေဢွၵ်ႇၼႃႈသိုၵ်းၸိုင် တေထူပ်းၽေး ၸွမ်းၵၼ်။ ၵူၼ်းသိုၵ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ မေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶိူဝ်းၶဝ် မဵဝ်းလဵဝ်။ ၵႂၢမ်းၶႄႇၵေႃႈ ၶေႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်လႄႈ ၸႅၵ်ႇမီးဝႆႉ (7)မဵဝ်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶဝ် သွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၶႄႇလူင်(မတရိၼ်း) သေတႃႉ တီႈႁိူၼ်းသမ်ႉ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽႂ်မၼ်းၵူၺ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ် ၼင်ႇၼၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈလႅၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢင်းၵိတ်ႉမဝ်ႇၵႃး တေလႆႈမေႃ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “မိူဝ်ႈၵဝ်ၶႃႈ တိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်)၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႂႃႇ တီႈၶႄႇၶွၼ်ႈၵၼ် ၼႂ်းလၼ်ႇၻၼ်ႇ။ လႆႈႁၼ်ၶႄႇ ၵူႈဝၢၼ်ႈၵူႈမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵူႈတီႈတီႈ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်။ ထွမ်ႇသဵင်လၢတ်ႈၶဝ် ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁူႉလႆႈဝႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းလႂ်မႃးၼႆယူႇ။ မိူင်းၶႄႇ၊ ႁွင်ႇၵွင်ႇ၊ ထၢႆႇဝၢၼ်၊ မလေး၊  မေႃးရိတ်ႉသျတ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်လီဢေးလူသေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ၶႄႇ လုၵ်ႉတီႈၵုၼ်ၵြႃး မိူင်းတူၵ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶႄႇ။ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၵူၺ်း။ ၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီတႃႇၶဝ်တႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇမႅၼ်ႈ တင်းသုမ်းလူင်လၢင်ၵဝ်ၶႃႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃၵႂၢမ်းၶႄႇ(ၵႂၢမ်းပေႃႈမႄႈ) ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၵဝ်ၶႃႈၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇမႃးဝႃႈ ၵဝ်တေဢမ်ႇႁႂ်ႈၵဝ်လႄႈလုၵ်ႈလၢင်းၵဝ် မိူၼ်ၶဝ်ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉမႃးထႅင်ႈဝႃႈ ၽႂ်သေမဝ်ႇဝႃႈ မၼ်းတိုၼ်းတေလႆႈ မေႃၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢူႈမႄႈမၼ်းလီလီ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢၼ်ဝႆႉၵႃႈၶၼ် ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉၸင်ႇ တေမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇသေ တေၸၢင်ႈမီး လွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၶိုၼ်း တူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ တေမေႃၼပ်ႉယမ် ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢူႈမႄႈ တူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ၼႆ (2)ယိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈပေႃႈမႄႈၼၼ်ႉ ၵုမ်းၵမ်ၸိၼႄ သဵၼ်ႈတၢင်းပၼ်သေ ပၼ်ႁႅင်းႁတ်းငၢၼ်လူင် လတ်းပူၼ်ႉလွတ်ႈ တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဢၼ်တေလႆႈႁူပ်ႉၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။

1966 မိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင်မူၼ်ႉမႄး ပူၵ်းပွင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ “လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈႁူႉ ၸႃႇတိငဝ်ႈႁၢၵ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶဝ် လီလီယဝ်ႉ မေႃႁၵ်ႉပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇလီလီၸင်ႇ တေႁတ်းတေႃႇသူႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်ၶဝ် တေလႆႈႁူပ်ႉၼၼ်ႉသေ မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် တူဝ်ၵဝ်ႇမႃး။ ၶဝ်တေလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ၽႂ် ၶဝ်လုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး တေၵႂႃႇတီႈလႂ်လႄႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵႂႃႇ ၼႆၸင်ႇ ၶဝ်တေႁတ်းတႅပ်းတတ်း ႁတ်းၵႄႈလိတ်ႈပျတ်ႉသၼႃႇ ဢၼ်လႆႈ ႁူပ်ႉႁၼ်ၼၼ်ႉသေ တေၸၢင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၼိမ်သဝ်းလႆႈ၊ တေၸၢင်ႈၶိုင်သၢင်ႈ ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေးၶဝ် မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းလႆႈ၊ တေၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်း ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၼႃႈၵၢၼ်မုၵ်ႉၸုမ်း သေယိူင်ႈသေဢၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။

ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင်ဝႃႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉ ႁႂ်ႈသွၼ်ပႃး ၶႄႇလူင်၊ မလေး၊ တမီး(လ်)ၸွမ်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၶႄႇ၊ မလေး၊  တမီး(လ်)ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇသွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈ ႁၼ်ၽိတ်းၵၼ်လႄႈ ငူပ်ႉငိပၼ်။  မလေးလႄႈၵြႃး ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်သေတႃႉ ႁၢမ်ႉၼမ်သမ်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁၼ်လီ ၼိူဝ်လွင်ႈဢဝ်လိၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉပဵၼ် သုၼ်ႇၵၢင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်လုမ်း ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးၸုမ်းၽၢႆႇၵႃႉၶၢႆ ဢၼ်ပဵၼ်ၶႄႇႁၢမ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၶႄႇလႄႈ ႁႂ်ႈယုၵ်ႉလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းသုင်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႆသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းသေ 1.10.1966 မၵ်းမၼ်ႈ လိၵ်ႈတင်း(4)မဵဝ်း ပဵၼ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်း မႃးယူႇယဝ်ႉ။ October 1966 လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၼႄၵၢင်ၸႂ်တေႃႇမၼ်းထႅင်ႈ။

ၶႄႇႁၢမ်ႉၼမ် သူင်မိုတ်ႈလွၵ်းလၢႆးပိူင်ၵဝ်ႇသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်ယႂ်ႇ။

လွင်ႈဢမ်ႇဢဝ်လိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းၼၼ်ႉ ၶႄႇၶဝ်သၢၼ်ၶတ်း လီၵႂၢၼ်းယုတႄႉတႄႉ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းတေႃႇမၼ်း လၢႆပွၵ်ႈၵေႃႈယႃႇ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ တူဝ်မၼ်းပဵၼ်ၶႄႇၵေႃႈယႃႇ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶႄႇၵူၺ်း။ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ် ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတင်းမူတ်းလႄႈ တေလႆႈၸုၵ်းၽၢႆႇ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽွင်ႈ ၼႆသေ ဢမ်ႇၸွမ်းၸႂ်ၶႄႇၶိူဝ်းလဵဝ်။

ယွၼ်ႉႁႂ်ႈႁဵၼ်း ဢင်းၵိတ်ႉ၊ မလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်)လႄႈ ပဵၼ်ႁၢပ်ႇၼၵ်းလူင် တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁူႉယူႇသေတႃႉ ႁၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မေႃၵႂၢမ်းမဵဝ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ ယေးငိုၼ်း(ၽၢၼ်ႇ) ၼႂ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(200)ပၢႆလႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇလႄႈ  ဢမ်ႇၸၢင်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈသေယိူင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်းသူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ် ႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇသႄႉသွမ်းဝႃႈ ၵူၼ်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းယွင်ႇမဝ်း ငိုၼ်းၶမ်း ၼႆထႅင်ႈ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်လိူၵ်ႈတၢင်ႇၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ်လႄႈ ႁႂ်ႈၶဝ်သွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼႆ ၶဝ်ႁဵတ်းၵႅင်ႈဢမ်ႇႁူႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ႁႂ်ႈလႆႈၵၢၼ်ငၢႆႈၼႆသေ သူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ် ႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉယူႇ။

ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ႁူႉဝႃႈ ၵူၼ်းႁပ်ႉၶူးၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇ ႁႃၵၢၼ်ယၢပ်ႇ။ ဢၼ်လႆႈၶူး တီႈၸၼ်ႉၸွမ်သွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ လႆႈၵၢၼ်ငၢႆႈ။ သိုပ်ႇႁဵၼ်း တၢင်ႇမိူင်းထႅင်ႈၵေႃႈ ငၢႆႈၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု မႄးပိူင်သွၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၢၼ်ယၢၼ် ဢၼ်သွၼ်ၽၢႆႇၶႄႇၵူၺ်းၼၼ်ႉလႄႈ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉတႄႉ။

ၶူးသွၼ်ၶႄႇ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼၢၼ်ယၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈၸၼ်ႉၶူးလူင် (ၻွၵ်ႇၻိူဝ်ႇ) တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇမႃးၵေႃႈ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉၵႂၢမ်းၶႄႇ သွၼ်ၵၼ်မႃး လႄႈ ဢမ်ႇပေႃးမေႃၶေႃႈၸႂ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု မႄးဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင်မႂ်ႇဝႃႈ ၸဵမ်ၶူးတင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶႄႇ တင်းမူတ်း ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈ ၼႆသေ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်းႁဵၼ်း ၼင်ႇပိူင်မႂ်ႇတင်းမူတ်း။

မိူဝ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈၶႄႇၵႂၢမ်းၶႄႇ ၸူဝ်းၵၼ်သူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု သူင်ႇလုၵ်ႈမၼ်း ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇသေ ၽိုၵ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပၼ် တီႈႁိူၼ်း။

ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၾိင်ႈထုင်း မိူင်းတူၵ်း ဢူမ်ဢိုၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းမႃးထႅင်ႈ။ မၼ်းသွၼ်ႇဝႃႈ ၵိုင်ႇလီသိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းလၢၵ်ႇလၢႆး မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ်တင်း မိူင်းတူၵ်းၼၼ်ႉဝႆႉယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ႁပ်ႉဢဝ်လွင်ႈ ဢေႃးၸႃႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၸိုမ်းၶဝ်ႈသေတႃႉ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ် သိုပ်ႇသိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၶဝ်ယူႇၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီယိူင်ႈဢဝ်တႄႉတႄႉ ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ မိူဝ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ ႁဵတ်းလႆႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵေႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉၼၼ် လိူၵ်ႈဢဝ်ႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇ ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (9)ႁူင်းႁဵၼ်းသေ တႄႇၵၢၼ်မႃး။ ႁႂ်ႈလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လိၵ်ႈထိၼိုင်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသေ သွၼ်ႁဵၼ်းမႃးလႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး မီးလွင်ႈၶႅပ်ႉလႅပ်ႈ ထိုင်တီႈမႃးယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။

လွင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈမေႃၵႂၢမ်း လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ် ဢမ်ႇႁဵတ်းဢမ်ႇလႆႈလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းမၢႆမီႈသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လီၵႂၢၼ်းယု ယိူင်းဢၢၼ်းဝႃႈ ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ႁႂ်ႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈၵႂႃႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉလီၵႂၢၼ်းယု ၶတ်းၸႂ်လႄႈ လွင်ႈဢဝ်ဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းသုၼ်ႇၵၢင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ 1980 ၼၼ်ႉၸိုင် လႆႈထိုင်တီႈယိူင်းဢၢၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸုမ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းလူင်(2)ၵေႃႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၽွမ်ႉၸွမ်း လွင်ႈသွၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ပိုၼ်ႉတီႈသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇယၢဝ်းသေ သပ်းလႅင်းပၼ်ၶိုၼ်း ႁႂ်ႈၽွမ်ႉၸွမ်းမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပၵ်းပိူင်ဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတင်းမိူင်း ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉဢမ်ႇလႆႈ ၼႆသေ တမ်းပိူင် ဢဝ်လိၵ်ႈၶႄႇပဵၼ်လိၵ်ႈ ထိသွင်မႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ တႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမၼ်းမႃး တႄႉတႄႉ။

ၸွမ်းၼင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းလူဝ်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၸင်ႈမၼ်း ၽဵင်ႇၵၼ်။ ဢဝ်ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ၶူဝ်းၶွင်ၵူႈပွတ်းတွၼ်ႈ မႃးႁူမ်ႈပဵၼ် ၸႂ်သဵၼ်ႈလဵဝ်ၵၼ်သၢင်ႈၸင်ႇ တေပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႄမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းမူတ်းသႂ်==
1959 လီၵႂၢၼ်းယု ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉၵေႃႈ တႄႇလၢင်ႉ တင်းၵျၢင်ႉၵမ် ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၼ်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမူတ်းသႂ်မႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႆႉလႆႈငိၼ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မိူင်းၼႂ်းဢေးသျုး တင်းၼမ် လေႃးၽယႂ်ႇ၊ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ၊ ဢၵျၢင်ႉလူႉၼႆလႄႈ မိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈဝႆႉ တႄႉတႄႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းဝႃႈ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ တဵၵ်းတဵင်ယူႇၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ် ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် မူၺ်ႇမူၺ်ႉၽၢၼ်ႇတႃႇငိုၼ်းတွင်းၵူ ၼ်းမိူင်းဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်။

ဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင်ယဝ်ႉ မၼ်းလႆႈၵႂႃႇႁူပ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶႄႇ တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း တႃႇတိုၵ်းပႅတ်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶႄႇ ၸိူဝ်းၵိၼ်သူလၢပ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ တီႈတၢႆႇပေႇ(ငဝ်ႈဝဵင်းထၢႆႇဝၼ်ႇ)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၶၼ်ငိုၼ်းလူတ်းလူင်းလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ယႂ်ႇလူင်ဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်။ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼင်ႇၼၼ် ဢီးသူၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၵႂႃႇၵေႃႈ မီးၼမ်။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ၶႂ်ႈယိူင်ႈဢဝ် လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် ၸုၼ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်၊ ၶၢမ်ႇယၢပ်ႇ တႃႇၵူၼ်းၼမ်လႄႈ ငိူင်ႉဝႄႈၵၢၼ်ႁၼ်သုၼ်ႇတူဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လိၼ်ႇယူႇႁူၵ်ႉ(1956 -1959)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈမႃး။ ၽွင်းလူင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ တေတိုၵ်းပႅတ်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၼႆသေ ဢဝ်ငိုၼ်း တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၻေႃႇလႃႇ။

ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမၼ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုၸင်ႇ တႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ် လၢင်ႉပႅတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

June 1959 မိူဝ်ႈပၢင်ၶၢမ်ႇသိတ်ႉၸႃႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ႁွင်ႈႁေႃးလူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်မိၵ်ႈမၢႆ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၼႆသေ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လီၵႂၢၼ်းယုၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်းၶၢဝ် တင်းမူတ်းသေ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ၶၢမ်ႇသိတ်ႉၸႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမၼ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸုမ်းပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် ၶတ်းထတ်း လွင်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ယူႇၼႂ်းလုမ်း မီးၶိူင်ႈလူမ်းယဵၼ်၊ လွင်ႈၶီႇလူတ်ႉ လုၵ်ႉမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ သူင်ႇၶဝ်ႈမိူင်းမႃး၊ လွင်ႈမီးယိၼ်ႉပေႃႉၵွပ်ႉ(ၽ်)၊ လွင်ႈသူင်ၵိၼ်ၿီႇယႃႇ၊ လွင်ႈၽူႈမၢၵ်ႈ ပဵၼ်ႁႅင်းၵမ်ႉလင်ဝႆႉ၊ လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု လူင်းႁူင်းႁဵၼ်း ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်)မႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လီၵႂၢၼ်းယုလႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်းမၼ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈ လိင်ႉလႅၼ်ငိုၼ်းတွင်းဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈလႄႈဢမ်ႇ ၸၢင်ႈႁဵတ်းတၢင်းၽိတ်းသႂ်ႇၶဝ်။

ၼႂ်းၸုမ်းၽွင်းလူင်မၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လိူဝ်သေၵေႃႉလဵဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းလႆႈ ႁပ်ႉၶူးမႃးတင်းမူတ်း။ မေးၼၢင်းၶဝ်ႁၢမ်ႉၼမ်ၵေႃႈ မီးၵၢၼ် မီးငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၼမ်ဝႆႉယူႇ ၽႂ်မၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇပႂ်ႉၵိၼ် ငိုၼ်းၽူဝ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ မဵဝ်းလဵဝ်လႄႈ တႃႇဝႃႈဢၵျၢင်ႉတေလူႉ ယွၼ်ႉငိုၼ်းတွင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။

1930 လီၵႂၢၼ်းယု ယႃႉလူႇပၵ်းပိူင် 1937 ဢၼ်ပဵၼ်ပၵ်းပိူင်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉပႅတ်ႈသေ ၶိုၼ်းတမ်းပိူင် ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်လိူဝ်ၵဝ်ႇ မႃးထႅင်ႈ။ ၵူၼ်းၸွပ်ႇၸႅတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ မီးဢႃႇၼႃႇတိၺွပ်း၊ ၸႅတ်ႈထတ်းသၢႆမၢႆငိုၼ်း ၼႂ်းယေးငိုၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းႁၼ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆ ၼၼ်ႉထႅင်ႈ။ ၸိသင်ႇလုမ်းတြုး ႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇ ၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ ၼၵ်းၼၵ်းၼႃၼႃထႅင်ႈ။ သင်ဝႃႈ မီးလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆၸိုင် တင်ႈတႄႇ ၸၼ်ႉၸွမ်ၽွင်းလူင် လူင်းၵႂႃႇ မီးသုၼ်ႇၸႅတ်ႈထၢမ်လႆႈ။

မိူဝ်ႈ 1971 ပလိၵ်ႈၵုမ်းတၢင်း ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ တီႈၸဝ်ႈၵႃး ၼိုင်ႈလမ်း(5-10)ၻေႃႇလႃႇလႄႈ ထူၵ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်(250)ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် တီႈႁွင်ႈ ၵၢၼ်ၶွၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ။ ၵူၼ်းယူႇလင် ၵမ်ႉၸွႆႈ ၸိူဝ်းလၵ်ႉဢဝ် ၵုၼ်ႇႁၢမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမိူင်းတႄႇၵႂႃႇ ၵူႈယိူင်ႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တမ်းဝႆႉသေ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈသေ လၵ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ၼွၵ်ႈပၵ်းပိူင် တင်းမူတ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု ပၼ်တၢမ်ႇၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
ႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1960-1980 ၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီး ၽွင်းလူင် ဢၼ်လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ ယွၼ်ႉၵိၼ်သူးလၢပ်ႈယူႇ။ ၽွင်းလူင်ႁွင်ႈၵၢၼ် သၢင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁူမ်ႈ ၵၢၼ် လီၵႂၢၼ်းယုမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ1950။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းၵုမ်းပၢႆးၸၢၵ်ႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် မလေးသျုး။ လိုၼ်းမႃး ယုၵ်ႉမၼ်းပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းသင်ႇ(MD) သၢႆၵၢၼ်မိၼ်မလေး။

မိူဝ်ႈသိုဝ်ႉႁိူဝ်းမိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းထႅင်ႈၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် လႅပ်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈသေ ယူႇၽၢႆႇလင် ၵမ်ႉဝႆႉၼႆလႄႈ ပူတ်းၸၼ်ႉၵၢၼ်မၼ်းပႅတ်ႈ။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽွင်းလူင်မႃးၶိုၼ်း။ 1975 တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် လႄႈ လုၵ်ႈလၢင်းၼၢင်းမေး ၵႂႃႇလႄႇ ဢိၼ်ၻူဝ်ႇၼီးသျုးၼၼ်ႉ ၽူႈႁပ်ႉမဝ်သၢင်ႈႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ် ဢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈသၢင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶၢမ်ႇသဵင်ႈပၼ်ၸရိပ်ႈတင်းမူတ်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ်  ႁပ်ႉဢဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် မွၵ်ႈ(5)သႅၼ် တီႈၽူႈႁပ်ႉမဝ်ၼၼ်ႉထႅင်ႈၼႆလႄႈ ထတ်းႁၼ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆသေ တၢင်ႇ လုမ်းတြုး။ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ(4)ပီ။ တၢင်ႇလိၵ်ႈယွၼ်း ႁႂ်ႈဢဵတ်းလူလႄႈ လူတ်းလူင်းပၼ် ႁႂ်ႈတူၵ်း(18)လိူၼ် ၼႆယဝ်ႉ။

ၽွင်းလူင် တေႇဝမ်ႇၶျိင်ႇ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1981-1982 ၼၼ်ႉ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈမႃး (8) သႅၼ်ၼႆသေ လႆႈၶိုၼ်ႈလုမ်းတြုး။ မၼ်းယွၼ်း ထူပ်းၵေႃႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇထူပ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ၸူဝ်ႈပႆႇတတ်းသိၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇထူပ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႈၼႂ်းၼၼ်ႉ ဝၼ်းၼိုင်ႈ လိၵ်ႈၽွင်းလူင် သူင်ႇၸူးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးတီႈ လီၵႂၢၼ်းယု လႄႈ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ

ၸွမ်ၽွင်းလူင်တီႈၶႃႈ
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး(2) ဝူင်ႈၼၼ်ႉ  ၵဝ်ၶႃႈတုၵ်ႉၶၸႂ်ၼႅၼ်ႇသေ ၸႂ်တူၵ်းတႄႉတႄႉ။ လွင်ႈပဵၼ်မႃးၼႆႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈ တႅပ်းတတ်း တႃႇတေႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းယဝ်ႉၶႃႈ။ ယူႇတီႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးၵုင်ႇမုၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ႁူႉၵႃႈ ၵဝ်ၶႃႈတေလႆႈႁပ်ႉဢဝ် တၢင်းၽိတ်း ဢၼ်ၼၵ်းၼႃသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶၼ်ၶၼ်ဝႆးဝႆးၸင်ႇ တေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၶႃႈယဝ်ႉ။

ဢူၺ်းလီမီးသိတ်ႉၸႃႇ &lt;br&gt;
တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ

ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 15.12.1986 လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇသူင်ႇမႃႇသႃႇ။ ၵႂႃႉႁူပ်ႉ လုၵ်ႈမေးမၼ်း။ မေးၼၢင်းမၼ်းၼၼ်ႉ  လၢတ်ႈဝႃႈ ၽူဝ်မၼ်းၼၢင်း ႁဵတ်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃး တင်းၸူဝ်ႈတင်းၸၢတ်ႈလႄႈ ၶႂ်ႈသိုပ်ႇဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ၼၼ်ႉၵႂႃႇ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸႅတ်ႈ တၢင်းၽိတ်းၵူၼ်းတၢႆသေ ၽႃႇၸၵ်းတူၺ်း။ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပႃး ၼႂ်းသၢႆမၢႆတၢႆၵႂႃႇယူဝ်းယူဝ်းၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။ တီႈတႄႉၵေႃႈ တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ၵိၼ်ယႃသေ ၶႃႈတူဝ်မၼ်းတၢႆၵႂႃႇ။ ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်း ၽၢႆႇၶတ်းထတ်းၶဝ် ယွၼ်းႁႂ်ႈတင်ႈၸုမ်းထတ်းသၢင် ၸႅတ်ႈထၢမ်ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ပၼ်ၶႂၢင်ႉ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းထတ်းၸႅတ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈမေး တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ဢမ်ႇႁတ်းၼႄၼႃႈယဝ်ႉသေ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းၶိုၼ်းသေပွၵ်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

1989 မၵ်းမၼ်ႈငိုၼ်း တၢမ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇ ၻေႃႇလႃႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိုင်ႈမိုၼ်ႇ ထိုင် ၼိုင်ႈသႅၼ်။ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ တဵၵ်းတဵင် ပၼ်တၢမ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼိူဝ်ၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ၸင်ႇလႆႈ ၸၢႆႇႁၢႆၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

1997 သၢႆမၢႆမိူင်း ၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပႃးၼႂ်းသၢႆမၢႆ မိူင်းမီးၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းဢေးသျုး။ ဢၼ်တၢမ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူင်းမႃးၼၼ်ႉ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ ၶႄႇ။ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ ထိ(7) ၼႆယဝ်ႉ။

ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းပေႃးၵုမ်ႇထူၼ်ႈ။ March 1985 တီႈပၢင်ၵုမ် တမ်းဝၢင်းငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ(ၿတ်ႉၵျႅတ်ႉ) ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ထဵင်ၵၼ် လွင်ႈပိူင်ငိုၼ်းလိူၼ်။ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸုမ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ထတ်းသၢင်ဝႃႈ ငိုၼ်းလိူၼ်လီၵႂၢၼ်းယု ၻေႃႇလႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(29,000)ၼၼ်ႉ သင်တေတႅၵ်ႈတင်း ငိုၼ်းလိူၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်မလေး လႆႈ(10,000)ၵူၺ်းၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ်ၼႅၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။&lt;br&gt;
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးတေဝႃႈၼၼ် မႃးၵူဝ်ႉ(ၸ်) ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၾိလိပ်ႉပိၼ်း(ၸ်) ဢဝ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းၻေႃႇလႃႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (1,000)ၵူၺ်း။ ၸွမ်ၸိုင်ႈမလေး ဢၼ်လႆႈဢုပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း(150)လၢၼ်ႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းၻေႃႇလႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(2,500)ၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ၸိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မၢၵ်ႈမီးလိူဝ်ၵဝ်ၶႃႈတႄႉတႄႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုးၼၼ်ႉ လိုဝ်ႈၵၢၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇယူႇလႆႈ တီႈႁိူၼ်း ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ထႅင်ႈယူႇ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မလေးသျုးၵေႃႈ လႆႈလိၼ်(ဢမ်ႇၼၼ်)ႁိူၼ်းလၢႆလၢႆ။ ႁိူၼ်းဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈယူႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိူၼ်းၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ႁိူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်းလိူဝ်” ၼႆယဝ်ႉ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈငိုၼ်းလိူၼ် ၽွင်းလူင်ပၼ်ၵူႈပီ။ ႁဵတ်းၼၼ်ၸင်ႇ ငိုၼ်းလိူၼ်ၶဝ် တေဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်တင်း ငိုၼ်းၶဝ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈၵုင်ႇပၼီႇသုၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈမီး ၼႆယဝ်ႉ။ 1978 ၻွၵ်ႇတိူဝ်ႇတူဝ်ႇၼီၵၼ် ႁဵတ်းၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ယူႇတီႈယေးငိုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလူင်မိူင်းၶႄႇ။ ၼိုင်ႈပီ လႆႈငိုၼ်းလိူၼ် (950,000)။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ မႃးၸွႆႈလႄႈ ၶၢမ်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ မႃးၸွႆႈၵၢၼ် ဢၼ်လႆႈငိုၼ်းလိူၼ် သၢမ်ပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ ငိုၼ်းလိူၼ် ၵဝ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းသေ ၸွႆႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယုၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းပၵ်းပိူင်။ မၼ်းဢမ်ႇႁႂ်ႈၽႂ်လႆႈယူႇ ၼိူဝ်ပၵ်းပိူင်။ ပဵၼ်ၽွင်းလူင်၊ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႈယႃႇ တိုၼ်းတေ လႆႈၶၢမ်ႇပၵ်းပိူင်တႅပ်းတတ်းၵူၺ်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်မၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႅၼ်ႇၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈလီလႆႈဢၢမ်း။

==လွင်ႈမူတ်းသႂ်==
1967 မိူဝ်ႈလီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇ လႆႈႁၼ်ၼႂ်းႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ မီးၵွၵ်းထူမ်ႇဝႆႉတင်းၼမ်။ ယွၼ်ႉၶဝ်ၵႆႉ ၶင်ႇၶီႈၶၢၵ်ႇ၊ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးလႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶႄႇၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၵ်ႉၸႂ်ႉၵွၵ်းထူမ်ႇယူႇ။ 1978 တဵင်ႇသျွင်ႇၾဵင်ႇ မႃးမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ တမ်းဝႆႉပၼ် ၵွၵ်းထူမ်ႇသေတႃႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႉ။ လႅပ်ႈႁူႉဝႃႈ ၶႄႇမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵွၵ်းထူမ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈ 1960 ပၢႆမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု တူင်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈထူမ်ႇ ၼမ်ႉလၢႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေႃႇထိုင် 1980 ပၢႆၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီးၸဝ်ႈၵႃး ၸိူဝ်ႈပိုတ်ႇႁူးလႅင်းၵႃးသေ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးတူၵ်းၼိူဝ်တၢင်းယူႇ။&lt;br&gt;
လွင်ႈဝႃႈ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်မၢၵ်ႇႁူၵ်ႈ(ပွတ်ႇမႅင်း)ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈသွၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်း။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လွင်ႈသူင်ယၢမ်ႈ ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉႁၢႆၵႂႃႇ။ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ “ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၸပ်းယိၼ်ႉမၼ်း ဝႆႉယူႇၵေႃႈယႃႇ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇလီၸိုင် တိုၼ်းတေလႆႈပႅတ်ႈ။ တေလႆႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပႅတ်ႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈဢမ်ႇလီ ဢၼ်မီးမႃးၸဵမ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ” ဝႃႈၼႆ။

လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈသၢင်ႈ ႁႂ်ႈမိူင်းမၼ်း မူတ်းသႂ် ၶဵဝ်ႁိူဝ်ႈ ၵတ်းယဵၼ်ဝႆႉယူတႃႇသေႇသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် ဢူဝ်ႇဢေးၸိတ်ႉ(Oasis) ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျုး။ တေၸၢင်ႈမီးၵူၼ်းၵႃႉ ၽူႈမၢၵ်ႈယႂ်ႇလူင်လႄႈ ၽူႈလႄႇလၢဝ်း ၶဝ် ၶဝ်ႈမိူင်းမႃးလႄႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် တီႈသိူဝ်းသႃႇလႄႈ တီႈပိူၼ်ႈၶွႆယိူင်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ လုၵ်ႉၼႂ်းသုမ်ႉသေ ၶၢႆႉၽႅဝ်ဝႆႉယူႇသဝ်း ၼိူဝ်ႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ်သုင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈယႃႇ ယင်းပႆႇပႅတ်ႈလႆႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵဝ်ႇၶဝ်။ တိုၵ်ႉသႅၼ်ႇလၢတ်ႈ ဢူၼ်ဢၢၼ်တေႃႇၵၼ်ယူႇ။ တိုၵ်ႉၶၢႆၶူဝ်းၶွင် ႁိမ်းၽင်ႇတၢင်းယူႇ။ ၸဝ်ႈၵႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလၵ်းပိူင် ၵႃႈၵႃးၼင်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလႄႈ ၶႂ်ႈယွၼ်းၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ၵမ်ႉၸႂ်။ ၸွမ်းတၢင်းၵေႃႈ ၶႂ်ႈၵိုတ်း တီႈလႂ်ၵိုတ်း။ ၶႂ်ႈႁေႃႈၽင်ႇလႂ်ႁေႃႈသေ ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်သေဢိတ်း။

1971 မီးၼႃႈၵၢၼ် ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းလႆႈယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈယိပ်းၵမ် ပၵ်းပိူင်ၼိူဝ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃး။ ၸဝ်ႈတၢင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁဵတ်းမၢႆၾၢင်ၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၶၢႆၼိူဝ်တၢင်း။ ႁဵတ်းပၼ် တီႈၶဝ်တေလႆႈၵႂႃႇၶၢႆ။ သၢင်ႈပၼ်လွတ်ႇၼမ်ႉ၊ ႁွင်ႈၵွၵ်ႇ၊ ဝႆႉပၼ်ၵူၺ်ယုၵ်းယၵ်းသေ ႁဵတ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်မိူင်းဢမ်ႇဝူၺ်ႇဢမ်ႇႁင်ႈ။ 1980 ၼၼ်ႉ တမ်းပၼ်တီႈ ၸဝ်ႈတၢင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉ လႆႈတီႈၶၢႆၵႂႃႇတင်းမူတ်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈမိုဝ်ႉႁုင်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ လႄႈ မီးၵူၼ်းတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်း မႃးၵိၼ်ၵိုၼ်းဢိုၵ်ႉဢိုၵ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပဵၼ်သထေးႁူဝ်လၢၼ်ႉၵႂႃႇလႄႈ ၶီႇၵႃး ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၶၼ်လူင်သေမႃးၶၢႆ။

ၸဝ်ႈၵႃး ၸိူဝ်ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်ၵေႃႈ ပၼ်တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်း။ ၶပ်းၶိုင်ပၼ် ႁႂ်ႈမီးလူတ်ႉထႅဝ်တေႃႉသူင်ႇ ၵူႈတီႈတင်းမိူင်း။ 1964 တိုၵ်ႉမီးဝူဝ်း လႄႇ ၸွမ်းတၢင်းၵၢင်ဝဵင်းယူႇ။ 1965 ၸမ်သဵင်ႈမႃးၸင်ႇ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇႁႂ်ႈ ဝူဝ်းၶဝ်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ထိုင်တီႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။&lt;br&gt;
တႃႇႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်ႉၶၢႆႉႁိူၼ်းတိူၵ်ႈလူင် ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး(3,000)ပၢႆၼၼ်ႉသေ ၶုတ်းႁွင်ႈၼမ်ႉလၢႆႇတႂ်ႈလိၼ်ဝႆႉ တင်းမိူင်း။ ပိုတ်ႇၵၢတ်ႇမႂ်ႇ ပၼ်ၸဝ်ႈတင်းၶၢႆၶၢင်ႈတၢင်း လႆႈၵႂႃႇၶၢႆ။ ၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ မူၵဝ်ႈမိုၼ်ႇ(90,000) ဢၼ်ပွႆႇလဵင်ႉဝႆႉ ၼႂ်းၼႃး 8,000 လွၵ်း။ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈၼွင်ပႃ။ ဢဝ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း ၸွမ်းထုင်ႉၸွမ်းၼႃး ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇပွၵ်ႉမႂ်ႇ။ ဢၼ်ယၢပ်ႇ သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၶၢႆႉၸဝ်ႈၼႃး။ ဢဝ်ၵူၼ်းမူၼ်ႈသိူဝ်းမႃး ၼႂ်းၵူမ်ႇၼႂ်းဢုင် ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇ တီႈႁိူၼ်းဢုတ်ႇ၊ တၢင်းၵဵင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမေႃ ယူႇလႄႈ လၢတ်ႈဝႃႈ ယႃႉလူႉၾဝၶဝ်ၼႆသေ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်း ပႃႇတီႇလီၵႂၢၼ်းယုၶဝ်ထႅင်ႈ လူးၵွၼ်ႇ။

တႃႇတေႁဵတ်းႁၢတ်ႇသၢႆး တီႈႁူၺ်ႈၵႃႇလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈသိုဝ်ႉသၢႆးတီႈ ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုးမႃးထူမ်။ ယၢမ်းလဵဝ် တီႈၼၼ်ႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းလႄႇလၢဝ်းၶဝ် ၼွၼ်းဢွမ်ႇလႅတ်ႇ။ 1987 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးၼင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု ၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ တင်းမူတ်း ယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉဝူၺ်ႇႁင်ႈ ႁၢႆယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ လူမ်းဝူၺ်ႇႁင်ႈ ႁၢႆထႅင်ႈ။ လွင်ႈၽုၼ်ႇမုၵ်ႉၽူင်ႉတၼ်၊ ၵႂၼ်းၾႆးၺူဝ်းမဵၼ်ယူႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း တင်းၼႅၼ်ႈၼႃမၼ်း။ လႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း ႁႅင်းၵွၼ်ႈ ၵႂၼ်း ၵူၼ်ႈလူတ်ႉၵႃး။ လႆႈမၵ်းၶၢၼ်း ႁူင်းၵၢၼ် ဢၼ်ၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈလူင်ပၼ်ႇ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈႁၢမ်ႈလွင်ႈဢူၼ်ၵဝ်းမေႃးမႄးထႅင်ႈ။ လွင်ႈပိုတ်ႇသဵင် ဢွမ်လူမ်းလင်၊ ပိုတ်ႇထီးဝီးလင်၊ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸၢၵ်ႈၶႂၢၵ်ႈသဵင်တႄႇၵႂႃႇ လွင်ႈၸုတ်ႇမူၵ်ႇတႅၵ်ႇ မိူဝ်ႈပွႆးပီမႂ်ႇၶႄႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႈပႅတ်ႈတင်းမူတ်း။ ဢမ်ႇၸုတ်ႇမူၵ်ႇတႅၵ်ႇယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈမႆႈၸႂ်ၾႆးတေမႆႈယွၼ်ႉသေ မဝ်ႇၵႃႈ လွင်ႈတေလႆႈသိုဝ်ႉ ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်မႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉလႄႈ လွင်ႈငိုၼ်းၼႂ်းမိူင်း တေလႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း ယွၼ်ႉမူၵ်ႇတႅၵ်ႇၵေႃႈ လူတ်းယွမ်း။ သၢင်ႈႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ် သုင်သၢဝ်းၸၼ်ႉ ပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈယူႇယဝ်ႉလႄႈ တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီလႅၵ်ႈလၢႆႈ ယဝ်ႉၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု ၸင်ႇႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ ပီႁိုင်မႃးၵေႃႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵႂႃႇ တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။

1970 ႁၢမ်ႈတတ်းပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶၢႆလႅၼ်းယႃႈ။ ႁၢမ်ႈတတ်းလွင်ႈ လုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း၊ ၼိူဝ်လူတ်ႉ၊ ၼိူဝ်လူတ်ႉၾႆး။ မၵ်းမၼ်ႈ ဝၼ်းဢမ်ႇလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈဝူင်ႈ။

မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် 1957 ၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၵူၼ်းလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈလႄႈ ၼိုင်ႈဝၼ်းသဵင်ႈ(20)လႅၼ်း။ ႁဵတ်းပၢင်ႁႃသဵင် သၢမ်ပၢင်ယဝ်ႉၵေႃႈ သဵင်မၼ်း ဢမ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉလႄႈ တိုတ်းလႅၼ်းယႃႈပႅတ်ႈ။ ဢမ်ႇပၼ်ၽႂ်လုတ်ႇ လႅၼ်းယႃႈ ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်း။ ႁၢမ်ႈတတ်းပႃး လွင်ႈၵိၼ်ပီႇၵေႇ (P K မၢၵ်ႇၾရင်ႇ)။ လွင်ႈၵိၼ်ပီႇၵေႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝူၺ်ႇႁင်ႈ သေမဝ်ႇၵႃး မိူဝ်ႈၶၢႆးထူမ်ႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၸပ်းတိတ်းပိူၼ်ႈ။ ၸၢင်ႈၶမ်ၸွမ်းႁွင်ႈ ၸွမ်းလွတ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတၼ်ဢိုတ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇ January 1992 ၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႈတတ်း ၵိၼ်ပီႇၵေႇတင်းမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။

ၼႂ်းဝဵင်းၵူႈတီႈ ႁဵတ်းႁွင်ႈၵွၵ်ႇၼမ်ႉလၢႆႇ ႁႂ်ႈလႆလူင်းလီလီ။ ဢမ်ႇပၼ်ႁႂ်ႈမီး ၼမ်ႉယိုင်ႈၼမ်ႉၶင်ႇ ၼိူဝ်တၢင်း။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈယုၵ်းယၵ်းၶမ်လႄႈ ႁွင်ႈတၼ်။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈမီး မႅင်းမူၼ်းတွမ်။ ႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ် ႁိုင်ပီၼိုင်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လိူမ်ႈလႆႇမူတ်းၵဵင်ႈမႃးတႄႉတႄႉ ၼႆယဝ်ႉ။

==သၢင်ႈမိူင်း ၶဵဝ်ၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်==
တွၼ်ႈတႃႇ တေဢဝ်မိူင်းၸၼ်ႉထိသၢမ် ပဵၼ်မႃးၸၼ်ႉထိၼိုင်ႈလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု သၢင်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းသူၼ်ဢူးယိၼ်ႇ။ ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ ၵူႈပွၵ်ႉၵူႈတီႈ ၵူႈတၢင်းၽႄ။ ပိုတ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်။  တူၼ်ႈတႅမ်ႇ၊ တူၼ်ႈယုမ်း၊ တူၼ်ႈသုင်၊ တူၼ်ႈထၢၼ်၊ တူၼ်ႈဢုၼ် ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈ ပွၵ်ႉၵူၼ်းၽၢၼ် ပွၵ်ႉၵူၼ်းမီး ၽုၵ်ႇၵူႈတီႈ ၵူႈပွၵ်ႉ။

တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈသွၼ်လွင်ႈ မေႃၽုၵ်ႇ မေႃႇၵုမ်းသိမ်း တူၼ်ႈမွၵ်ႇ။ တင်ႈတႄႇ 1971 ၼၼ်ႉမႃး မၵ်းမၼ်ႈဝူင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇၿိူဝ်ႇ ပဵၼ်ဝၼ်းၽုၵ်ႇတူၼ်ႈၼႆသေ တင်းတႄႇဢဝ်ၽွင်းလူင်လႄႈ ၵူၼ်းတင်းမိူင်း ႁႂ်ႈၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ။ သင်ႇဢဝ်ၸိူ ဝ်ႉမွၵ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈသွင်ႁဵင် (2,000) မဵဝ်း မႃးၽုၵ်ႇတီႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ။ ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶဵဝ်ၵတ်းယဵၼ် သဵင်ႈၼမ်သေတႃႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသိူဝ်းၸႂ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇသေးလၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉလႆႈမူၼ်ႉမႄး တင်းသူင်ယၢမ်ႈၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီ ၼၼ်ႉထႅင်ႈယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လတ်းၶၢမ်ႈပႃႇယိူဝ်ႈ ဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ၊ ႁၵ်းၵၢၼ်ႉပႅတ်ႈ မွၵ်ႇႁၢင်ႈလီ၊ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိုတ်းလႅင်၊ ၵိုတ်းလူတ်ႉၶိူင်ႈ ဢိင်ဝႆႉၸွမ်း တူၼ်ႈမွၵ်ႇ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ။ လႆႈတမ်းပိူင်ပၼ်တၢမ်ႇသေ ယူတ်းယႃတင်းယၢမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ။

==တပ်ႉသိုၵ်း==
ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၺ်းၵိုတ်းဝႆႉ တပ်ႉဢၼ်ၽူႈမီးၸၼ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၵွၼ်းဝႆႉ တပ်ႉလိၼ်(2)တပ်ႉၵူၺ်း။ တွၼ်ႈတႃႇတေ ၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ တပ်ႉ(2)လုၵ်ႈၵူၺ်းဢေႇၼႅၼ်ႇ ၼႆသေ လႆႈတႄႇသၢင်ႈႁႅင်းမႃး။ ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ၶဵၼ်ဢၼ်လႆႈၵူဝ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵူဝ်မလေးၶဝ်ႈတိုၵ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

October 1971 တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁုပ်ႈသိမ်းမိူဝ်းၶိုၼ်း။ ႁႂ်ႈမီး တပ်ႉဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉသိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢေႃးၸတေးလျုး လႄႈ ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵူၺ်း။ March 1976 တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းတင်းမူတ်း။ တပ်ႉၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ ပဵၼ်တပ်ႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်း ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းပိူၼ်ႈလႄႈ မိူဝ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1989။

တႃႇပူၵ်းတင်ႈ တပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈတင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)။ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢၼ်မူႇသလိၼ်ႇ ယူႇသဝ်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇမလေးသျုး၊ ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး၊ ၿရူႇၼၢႆး(လ်)ၶဝ်သမ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်လီ လွင်ႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေးမႃးၸွႆႈ။

ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉသိုၵ်းၵႅတ်ႇၶႄဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) (IDF= Israel Defense Forces) ႁပ်ႉဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွႆႈထႅမ် တႃႇသၢင်ႈတပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼင်ႇ ပိူင်သၢင်ႈတပ်ႉ(IDF)ၶဝ်ၼၼ်ႉသေ  ႁွင်ႉဢဝ် ၶူးၽိုၵ်းသိုၵ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၶဝ် မိူဝ်းပိုၵ်ႉၽိုၵ်းပၼ် တီႈဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)။ လွၵ်းလၢႆးၽိုၵ်းသိုၵ်းၵေႃႈ တမ်းပိူင်ၼင်ႇဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)ယဝ်ႉသေ လွင်ႈဝႃႈ ၸၢႆးၵူႈၵေႃႉ ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ယိူင်ႈဢဝ်ပိူင်ဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) မႃးယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ  သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ယင်းတိုၵ်ႉ ၵပ်းသၢၼ်ဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်)ယူႇသေ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်သိုဝ်ႉ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) ၼမ်သေပိူၼ်ႈ မိူင်းၼိုင်ႈယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼင်လိၼ်မိူင်းၵႅပ်ႈလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႃႇတေတိုၵ်းတေႃးၵႅတ်ႇၶႄ လႆႈလီလီသေတႃႉ တႃႇထွႆဢွၵ်ႇလႄႈ တႃႇႁူမ်ႈႁွမ်းၶိုၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ ၵူၼ်းမိူင်းမီး ဢေႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၼိူဝ် ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းဝႆႉတႄႉတႄႉ။ တပ်ႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးသိုၵ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်တႃႇသေႇ ဢေႇသေတႃႉ သိုၵ်းၵႅမ် ဢၼ်တူဝ်ႈတၼ်းၸွႆႈတိုၵ်းလႆႈၼၼ်ႉ မီးတင်းၼမ်။

လီၵႂၢၼ်းယု လႆႈတႄႇဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၸၢႆး မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ဢႃႇယု (18 )ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၵူႈၵေႃႉ  ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေ သၢင်ႈႁႅင်း ၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းမႃး။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီး တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်းလႄႈ ယင်းပႆႇပူၼ်ႉ တၢမ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ၶဝ်ၸိူဝ်းတီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၶဝ်ဢမ်ႇပဵၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းတေၸုတ်ႈလုတ်ႈၼႆၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးသၢၵ်ႈသေႇ တၢင်ႇၼႄ ၸင်ႇတေဢမ်ႇလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း။

ၼၢင်းယိင်း ဢမ်ႇပႃးၼႂ်းၶေႃႈပူင်ဝႃႈ ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေတႃႉ ၼႂ်းတပ်ႉသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်းမီးဝႆႉ တင်းၼမ်။ တင်ႈတႄႇ 1989 ၼၼ်ႉမႃး ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼႃးၵၢၼ် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တႃႇၵူၼ်းၸၢႆးၼၼ်ႉ တႄႇတမ်းဝၢင်းမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈၼၢင်းယိင်းၶဝ်ႈႁၢပ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။

==တႃႇႁႂ်ႈမိူင်းဢွၼ်ႇ ၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈ==
လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ  “ဝၢၼ်ႈမိူင်းလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ တႃႇတေလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၼႂ်းႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁႅင်းဢေႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁႃဢူၺ်းၵေႃႉ ဢူၺ်းသႄႈ ၼမ်လႆႈၵႃႈႁိုဝ် လီၵႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တေလႆႈၵုမ်းၵမ် လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းမၼ်ႈၵိုမ်းၵႂႃႇ ၶၢဝ်းႁိုင်ထႅင်ႈ။ လွၵ်းလၢႆး ၵပ်းသိုပ်ႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းၼၼ်ႉ တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ယွၼ်ႉၸမ်ၸႂ်ၵၼ်လႄႈ သုၼ်ႇတူဝ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ်။  ပဵၼ်လွင်ႈ ႁႂ်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈသေ သိုပ်ႇသိမ်းပႅင်း တင်းမၢၵ်ႈမီးဝၢၼ်ႈမိူင်းလႆႈယူႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။

သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းဢေႇ။ ဢၼ်လီထၢင်ႇၶိုၵ်ႉ ဢမ်ႇမီးသင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၸုၵ်းမၼ်ႈသေ ဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်လႆႈယူႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉလႄႈ ပဵၼ်တီႈပိူၼ်ႈႁၼ်လီဝႆႉယူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ် မိူင်းမီးတင်းတိုဝ်းတေႃႇပိူၼ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉသေ ၵေႃႈသၢင်ႈမိူင်းမၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈပဵၼ် မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ႁိူဝ်ႈပိူင်းဝႆႉယူႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ  ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈ ၼႂ်းပွတ်းတွၼ်ႈ ၼင်လိၼ် တီႈမိူင်းမၼ်းမီး ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် ၽွၼ်းလီပႃး တႃႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းထႅင်ႈ။ မီးသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇလႄႈ ႁႂ်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၵေႃႈ မီးၽွၼ်းလီသေ ႁႂ်ႈငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်း မီးၽွၼ်းလီမႃး ၼင်ႇၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈတႄႇတႄႉ တႃႇႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၸုၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဝူၼ်ႉယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ မၼ်းႁၼ်ဝႃႈ  ၼင်လိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵႅပ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွၵ်းဢူၼ်ႈလူင်ၶဝ်ဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တေၸၢင်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉ။  ပဵၼ်ဝႆႉငဝ်းလၢႆး ပႃလူင်တေၵိၼ်ပႃဢွၼ်ႇ။ ပႃၶီးဢွၼ်ႇ တူဝ်ၼိုင်ႈ ႁိပ်ႇဝႆယူႇႉၵႄႈၵၢင် ပႃၸၢတ်ႇလႄႈပႃမုင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ငဝ်းလၢႆးမိူင်းမၼ်း ပဵၼ်ၵုင်ႈလႅင်ဢွၼ်ႇ မီးၵွင်ႉၼၼ်ႉမႃး။ ၽႂ်မႃးၵိၼ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈၽၢႆႇၼႂ်းမိူင်း မၼ်ႈၵိုမ်းသေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈမိူင်းႁႅင်းလူင် ႁတ်းမႃးပႄႉၵိၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်ႈပၵ်းပိူင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ မၼ်းတိုၼ်းၵႅၼ်ႇၶႅင်။ ၼႂ်းၵႄႈ ဢၼ်ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုး လွၵ်ႇငိုတ်ႈယူႇၼၼ်ႉသေ ႁတ်းပၼ်တၢမ်ႇတၢႆ ၵူၼ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ၼီးသျုး(2)ၵေႃႉ ဢၼ်မႃးၽိတ်း ပိူင်ႈပၵ်းပိူင် မိူင်းမၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵူဝ် လွင်ႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ မိပ်ႇငႅၼ်းသေ ပၼ်တၢမ်ႇၶွၼ်ႉ တီႈမၢႆႇၵႄႇၾေး(လ်) ယွၼ်ႉမႃးယႃႉပၵ်းပိူင်မိူင်း ထႅင်ႈ။ ၼႂ်းမိူင်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်ၼႃႈလဵၵ်ႉၼႃႈယႂ်ႇဝႃႈ။ ဢဝ်ပၵ်းပိူင် ပဵၼ်လၵ်းသေ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ဢၼ်မႃးမီးဝႆႉယူႇ ၼႂ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ယူႇတႂ်ႈပၵ်းပိူင် ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လီၵႂၢၼ်းယု သႂ်ႇၼမ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႃႈလိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း လဵၵ်ႉယႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈတၢင်း တေလႅၵ်ႈလၢႆႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶဝ်လႆႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵတ်းႁႂ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၵပ်းသၢၼ်လႆႈ တင်းမိူင်း ယႂ်ႇမိူင်းလူင်သေမဝ်ႇၵႃး သၢင်ႈႁႅင်းၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်လႆႈ တင်းၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။  ၼင်ႇႁိုဝ် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၶွပ်ႇလႅၼ်သေ ၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႅီၵႂၢၼ်းယု ပဵၼ်ၽူႈပၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။

==လွင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်း လုမ်ႈၾႃႉ==
ဢဝ်ဝႃႇတ ၵၢၼ်မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉဝႃႈၸိုင် သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇပဵၼ် မိူင်းဢၼ်ဢမ်ႇၸပ်းၽၢႆႇ။ ပဵၼ်မိူင်း ယူႇၶိုင်ႈၵၢင်။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇလၢၵ်ႈၸၼ် ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝႆႉသတိသေ ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းသၢင်ႈ ယူႇသဝ်းမႃး။ မိူင်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉႁႃမုၼ်းမႂ်ႇ ၸမ်တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ် လႆႈၵိူင်းၵွမ်ႉၸပ်းၵႂႃႇ သေၽၢႆႇၽၢႆႇပႅတ်ႈသေတႃႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတႄႉ ၶတ်းၸႂ်ၸုၵ်းယူႇၵႄႈၵၢင်ႁႂ်ႈလႆႈ။ ယၢမ်ႈမီး မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၵျိူၵ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းသေတႃႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတႄႉ ၶတ်းၸႂ်ပဵၼ် ၶူဝ်ၵၢႆႇပၼ် ႁႂ်ႈၸိူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁႃၵႂႃႇမႃးတေႃႇၵၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

==မိူင်းႁႅင်းယႂ်ႇ လႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ== 
လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ လူဝ်ႇဢူၺ်းၵေႃႉ မိူင်းယႂ်ႇယႂ်ႇ။ 1965 ၼၼ်ႉ ၶဝ်လူဝ်ႇႁႅင်းႁူမ်ႇလူမ်ႈမိူင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ႁူမ်ႈႁွမ်းတူၵ်းလူင်းၸွမ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ(5)မိူင်း မလေး၊ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢေႃးၸတေးလျုး၊ ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ၊ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ႁဵတ်းဢူၺ်းလီ သၢင်ႈႁႅင်း ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄမႃး။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉသေ လွင်ႈဢၼ်မလေးလႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တႅၵ်ႇဢႃႈၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵိုတ်းၵႂႃႇ။ တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႈ ထွႆဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု မုင်ႈႁၼ်ဝႃႈ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ ႁႅင်းဢီးလူင် ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလႆႈၼၼ်ႉ မီးဢမေႇရိၵၼ်ႇၵူၺ်း။ မၼ်းဢမ်ႇယၢမ်ႈၵႂႃႇယူႇ လႄႈ ဢမ်ႇမိုတ်ႈၵိုဝ်းတင်း ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ မိုတ်ႈၵိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉၵူၺ်း။

1968 -69 တႄႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶဝ်ႈႁႃဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ ၶဝ်ႈဢိူမ်ႈၸမ်ႇၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢၼ်ႁူႉလွင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွၵ်းလၢႆး မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇၽႄဢႃႇၼႃႇၵၼ်။ မၼ်းၵႂႃႇ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ မႅၼ်ႈၽွင်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်း တိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇလႄႈ ႁၢမ်ႉၼမ်တေလႆႈငိၼ်းပိူၼ်ႈလၢတ်ႈ လွင်ႈဢမ်ႇလီဝႅတ်ႉၼၢမ်းသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ထွမ်ႇၵူၺ်း။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉ လၢတ်ႈသင်ၸွမ်း။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးၸင်ႇ ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉဢမေႇရိ ၵၼ်ႇ မီးဝႆႉ တီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းလႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေးသျုးၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈပဵၼ် မိူင်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ လႆႈသၢင်ႈႁႅင်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမႃး ၼႆယဝ်ႉ။

==မၢႆတွင်း==
{{Notelist}}

==ၽိုၼ်ဢိင်==
{{Reflist|
&lt;ref&gt; ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းငၢၼ်၊ ၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ၼႃႈ 239-287၊ 2018 &lt;/ref&gt;
}}

{{Lifetime|1923|2015}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်]]</text>
      <sha1>t6s8afk7qs87lvpbmf676tp0nf7hivx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34105</id>
    <revision>
      <id>126036</id>
      <parentid>117568</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T01:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30991-02</username>
        <id>6553</id>
      </contributor>
      <origin>126036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14330" sha1="i1yy8h3sk3vh97gw57scnqvj6b3jkfi" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် ၸဝ်ႈၶူးဢၼ်ပဵၼ်ၵဝ်ႉငဝ်ႈ သၢင်ႈၽႃႉထၢတ်ႈဝႆႉ&lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

[[File:ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.60|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
[[File:လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2025&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း 2.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2025&lt;/center&gt;]]
တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>i1yy8h3sk3vh97gw57scnqvj6b3jkfi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126037</id>
      <parentid>126036</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T01:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30991-02</username>
        <id>6553</id>
      </contributor>
      <origin>126037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14212" sha1="gu7ixqunncrb58p19evvdjotzetudd6" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|upright=1|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

[[File:ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.60|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
[[File:လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2025&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း 2.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2025&lt;/center&gt;]]
တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>gu7ixqunncrb58p19evvdjotzetudd6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126038</id>
      <parentid>126037</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T01:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <origin>126038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14171" sha1="bc38hhv7799wjj0v2njhw3g86n0i0tp" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|upright=1|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

[[ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း လႄႈဝိႁၢၼ်လူင်.jpg|thumb|upright=1.60|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
[[File:လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2025&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း 2.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2025&lt;/center&gt;]]
တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>bc38hhv7799wjj0v2njhw3g86n0i0tp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126039</id>
      <parentid>126038</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T01:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <origin>126039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14176" sha1="mnnqi45fqwifk22qlcop1pte5q44zqo" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|upright=1|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း လႄႈဝိႁၢၼ်လူင်.jpg|thumb|upright=1.60|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
[[File:လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2025&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း 2.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2025&lt;/center&gt;]]
တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>mnnqi45fqwifk22qlcop1pte5q44zqo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126040</id>
      <parentid>126039</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T01:49:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <origin>126040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14199" sha1="n9yumbq0a0p2dgm1dxlh5svmx8moxl9" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|upright=1|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း လႄႈဝိႁၢၼ်လူင်.jpg|thumb|upright=1.60|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
[[File:ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈ 2026.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;လုၵ်ႈႁဵၼ်းၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2026&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း 2.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2025&lt;/center&gt;]]
တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>n9yumbq0a0p2dgm1dxlh5svmx8moxl9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126041</id>
      <parentid>126040</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T02:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <origin>126041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14233" sha1="68xmim51lvdyvop99fet5aeyxyc6o4s" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|upright=1|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း လႄႈဝိႁၢၼ်လူင်.jpg|thumb|upright=1.60|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
[[File:လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2025&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁွင်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ၽွင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ&lt;/center&gt;]]
တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>68xmim51lvdyvop99fet5aeyxyc6o4s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126042</id>
      <parentid>126041</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T02:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <origin>126042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16170" sha1="dymg17d7wmxva9kdomfyxun2m2srvqy" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|upright=1|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း လႄႈဝိႁၢၼ်လူင်.jpg|thumb|upright=1.60|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

[[File:ႁွင်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ၽွင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ&lt;/center&gt;]]
မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။

တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈ 2026.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2026&lt;/center&gt;]]
ပၢင်ပွႆးလွင်းပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026 
ပၢင်ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ပီၼႆႉ ပဵၼ်ပီပွၵ်ႈထူၼ်ႈ 2 ပီၼႆႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ် 3 ဝၼ်း မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၼမ်မႃးထႅင်ႈသၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး ဝၢၼ်ႈၵွင်းၵႄး ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၶိူဝ် ဝၢၼ်ႈလူင်၊ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း 70 ၵေႃႉ/ၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈလူၼႄလိၵ်ႈၶိုၼ် လိၵ်ႈတႆးတူဝ်မူၼ်း လႄႈလိၵ်ႈထႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ် မီးလွင်ႈမၼ်းၸႂ်ၼမ်မႃး ႁတ်းလၢတ်ႈႁတ်းၸႃၼမ်မႃး တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝတ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ် လိူဝ်သေသင်ႇၶၸဝ်ႈဝတ်ႉတႃႈလိူဝ်ႇမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးယဝ်ႉ လႆႈမီးထဝ်ႈၵႄႇဝတ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်း  လႄႈပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးလႄႈ ၸႅၵ်ႇၸၵႃႉၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တၢင်းၼမ်။


==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>dymg17d7wmxva9kdomfyxun2m2srvqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126043</id>
      <parentid>126042</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T02:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <origin>126043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16205" sha1="10755u51h934w3wt527obcxoednue3e" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|upright=1|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း လႄႈဝိႁၢၼ်လူင်.jpg|thumb|upright=1.60|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

[[File:ႁွင်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ၽွင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ&lt;/center&gt;]]
မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။

တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈ 2026.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2026&lt;/center&gt;]]

===ၵၢၼ်ႁဵၼ်း===
ပၢင်ပွႆးလွင်းပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026 
ပၢင်ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ပီၼႆႉ ပဵၼ်ပီပွၵ်ႈထူၼ်ႈ 2 ပီၼႆႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ် 3 ဝၼ်း မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၼမ်မႃးထႅင်ႈသၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး ဝၢၼ်ႈၵွင်းၵႄး ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၶိူဝ် ဝၢၼ်ႈလူင်၊ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း 70 ၵေႃႉ/ၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈလူၼႄလိၵ်ႈၶိုၼ် လိၵ်ႈတႆးတူဝ်မူၼ်း လႄႈလိၵ်ႈထႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ် မီးလွင်ႈမၼ်းၸႂ်ၼမ်မႃး ႁတ်းလၢတ်ႈႁတ်းၸႃၼမ်မႃး တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝတ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ် လိူဝ်သေသင်ႇၶၸဝ်ႈဝတ်ႉတႃႈလိူဝ်ႇမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးယဝ်ႉ လႆႈမီးထဝ်ႈၵႄႇဝတ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်း  လႄႈပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးလႄႈ ၸႅၵ်ႇၸၵႃႉၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တၢင်းၼမ်။


==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>10755u51h934w3wt527obcxoednue3e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126044</id>
      <parentid>126043</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T02:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၵၢၼ်ႁဵၼ်း */</comment>
      <origin>126044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16301" sha1="fbapdya7jqaisjov63y2cn4gppwykw1" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|upright=1|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း လႄႈဝိႁၢၼ်လူင်.jpg|thumb|upright=1.60|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

[[File:ႁွင်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ၽွင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ&lt;/center&gt;]]
မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။

တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈ 2026.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2026&lt;/center&gt;]]

===ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ပီ 2026===
ပၢင်ပွႆးလွင်းပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026 
ပၢင်ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ပီၼႆႉ ပဵၼ်ပီပွၵ်ႈထူၼ်ႈ 2 ပီၼႆႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ် 3 ဝၼ်း မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၼမ်မႃးထႅင်ႈသၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး ဝၢၼ်ႈၵွင်းၵႄး ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၶိူဝ် ဝၢၼ်ႈလူင်၊ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း 70 ၵေႃႉ/ၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈလူၼႄလိၵ်ႈၶိုၼ် လိၵ်ႈတႆးတူဝ်မူၼ်း လႄႈလိၵ်ႈထႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ် မီးလွင်ႈမၼ်းၸႂ်ၼမ်မႃး ႁတ်းလၢတ်ႈႁတ်းၸႃၼမ်မႃး တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝတ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ် လိူဝ်သေသင်ႇၶၸဝ်ႈဝတ်ႉတႃႈလိူဝ်ႇမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးယဝ်ႉ လႆႈမီးထဝ်ႈၵႄႇဝတ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်း  လႄႈပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးလႄႈ ၸႅၵ်ႇၸၵႃႉၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တၢင်းၼမ်။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>fbapdya7jqaisjov63y2cn4gppwykw1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126045</id>
      <parentid>126044</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T02:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <comment>လၢႆႈၶႅပ်းႁၢင်ႈလႄႈ ထႅမ်ၶေႃႈမုၼ်းဢိတ်းဢွတ်း</comment>
      <origin>126045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16341" sha1="9w6wwzuxcwy5umw0xno18wjbhtt3vur" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|upright=1|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း လႄႈဝိႁၢၼ်လူင်.jpg|thumb|upright=1.60|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

[[File:ႁွင်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ၽွင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ&lt;/center&gt;]]
မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။

တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈ 2026.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2026&lt;/center&gt;]]

===ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ပီ 2026===
ပၢင်ပွႆးလွင်းပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026 
ပၢင်ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ပီၼႆႉ ပဵၼ်ပီပွၵ်ႈထူၼ်ႈ 2 ပီၼႆႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ် 3 ဝၼ်း မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၼမ်မႃးထႅင်ႈသၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး ဝၢၼ်ႈၵွင်းၵႄး ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၶိူဝ် ဝၢၼ်ႈလူင်၊ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း 70 ၵေႃႉ/ၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈလူၼႄလိၵ်ႈၶိုၼ် လိၵ်ႈတႆးတူဝ်မူၼ်း လႄႈလိၵ်ႈထႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ် မီးလွင်ႈမၼ်းၸႂ်ၼမ်မႃး ႁတ်းလၢတ်ႈႁတ်းၸႃၼမ်မႃး တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝတ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ် လိူဝ်သေသင်ႇၶၸဝ်ႈဝတ်ႉတႃႈလိူဝ်ႇမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးယဝ်ႉ လႆႈမီးထဝ်ႈၵႄႇဝတ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်း  လႄႈပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးလႄႈ ၸႅၵ်ႇၸၵႃႉၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တၢင်းၼမ်။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>9w6wwzuxcwy5umw0xno18wjbhtt3vur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126046</id>
      <parentid>126045</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T02:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ပီ 2026 */</comment>
      <origin>126046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16365" sha1="24tsr0hwkqnjrag4n7bz8a52hqau53g" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|upright=1|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း လႄႈဝိႁၢၼ်လူင်.jpg|thumb|upright=1.60|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

[[File:ႁွင်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ၽွင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ&lt;/center&gt;]]
မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။

တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈ 2026.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2026&lt;/center&gt;]]

===ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026===
ပၢင်ပွႆးလွင်းပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026 
ပၢင်ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ပီၼႆႉ ပဵၼ်ပီပွၵ်ႈထူၼ်ႈ 2 ပီၼႆႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ် 3 ဝၼ်း မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၼမ်မႃးထႅင်ႈသၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး ဝၢၼ်ႈၵွင်းၵႄး ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၶိူဝ် ဝၢၼ်ႈလူင်၊ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း 70 ၵေႃႉ/ၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈလူၼႄလိၵ်ႈၶိုၼ် လိၵ်ႈတႆးတူဝ်မူၼ်း လႄႈလိၵ်ႈထႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ် မီးလွင်ႈမၼ်းၸႂ်ၼမ်မႃး ႁတ်းလၢတ်ႈႁတ်းၸႃၼမ်မႃး တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝတ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ် လိူဝ်သေသင်ႇၶၸဝ်ႈဝတ်ႉတႃႈလိူဝ်ႇမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးယဝ်ႉ လႆႈမီးထဝ်ႈၵႄႇဝတ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်း  လႄႈပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးလႄႈ ၸႅၵ်ႇၸၵႃႉၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တၢင်းၼမ်။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>24tsr0hwkqnjrag4n7bz8a52hqau53g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126047</id>
      <parentid>126046</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T02:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <origin>126047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16362" sha1="mu3wojmifn1xm9sgf9ez39dsq5a7bsp" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|left=1|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း လႄႈဝိႁၢၼ်လူင်.jpg|thumb|upright=1.60|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

[[File:ႁွင်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ၽွင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ&lt;/center&gt;]]
မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။

တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈ 2026.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2026&lt;/center&gt;]]

===ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026===
ပၢင်ပွႆးလွင်းပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026 
ပၢင်ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ပီၼႆႉ ပဵၼ်ပီပွၵ်ႈထူၼ်ႈ 2 ပီၼႆႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ် 3 ဝၼ်း မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၼမ်မႃးထႅင်ႈသၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး ဝၢၼ်ႈၵွင်းၵႄး ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၶိူဝ် ဝၢၼ်ႈလူင်၊ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း 70 ၵေႃႉ/ၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈလူၼႄလိၵ်ႈၶိုၼ် လိၵ်ႈတႆးတူဝ်မူၼ်း လႄႈလိၵ်ႈထႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ် မီးလွင်ႈမၼ်းၸႂ်ၼမ်မႃး ႁတ်းလၢတ်ႈႁတ်းၸႃၼမ်မႃး တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝတ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ် လိူဝ်သေသင်ႇၶၸဝ်ႈဝတ်ႉတႃႈလိူဝ်ႇမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးယဝ်ႉ လႆႈမီးထဝ်ႈၵႄႇဝတ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်း  လႄႈပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးလႄႈ ၸႅၵ်ႇၸၵႃႉၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တၢင်းၼမ်။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>mu3wojmifn1xm9sgf9ez39dsq5a7bsp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126048</id>
      <parentid>126047</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T02:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <origin>126048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16360" sha1="4yzrimwzt059z1r6waza9yhpxndb32s" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|left|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း လႄႈဝိႁၢၼ်လူင်.jpg|thumb|upright=1.60|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]
ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

[[File:ႁွင်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ၽွင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ&lt;/center&gt;]]
မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။

တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈ 2026.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2026&lt;/center&gt;]]

===ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026===
ပၢင်ပွႆးလွင်းပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026 
ပၢင်ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ပီၼႆႉ ပဵၼ်ပီပွၵ်ႈထူၼ်ႈ 2 ပီၼႆႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ် 3 ဝၼ်း မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၼမ်မႃးထႅင်ႈသၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး ဝၢၼ်ႈၵွင်းၵႄး ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၶိူဝ် ဝၢၼ်ႈလူင်၊ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း 70 ၵေႃႉ/ၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈလူၼႄလိၵ်ႈၶိုၼ် လိၵ်ႈတႆးတူဝ်မူၼ်း လႄႈလိၵ်ႈထႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ် မီးလွင်ႈမၼ်းၸႂ်ၼမ်မႃး ႁတ်းလၢတ်ႈႁတ်းၸႃၼမ်မႃး တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝတ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ် လိူဝ်သေသင်ႇၶၸဝ်ႈဝတ်ႉတႃႈလိူဝ်ႇမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးယဝ်ႉ လႆႈမီးထဝ်ႈၵႄႇဝတ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်း  လႄႈပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးလႄႈ ၸႅၵ်ႇၸၵႃႉၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တၢင်းၼမ်။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>4yzrimwzt059z1r6waza9yhpxndb32s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126049</id>
      <parentid>126048</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T02:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <origin>126049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16359" sha1="402sdijezu4t9ynv41u5of37491tja0" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|left|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း လႄႈဝိႁၢၼ်လူင်.jpg|thumb|upright=1.60|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]
လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

[[File:ႁွင်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ၽွင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ&lt;/center&gt;]]
မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။

တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈ 2026.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2026&lt;/center&gt;]]

===ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026===
ပၢင်ပွႆးလွင်းပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026 
ပၢင်ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ပီၼႆႉ ပဵၼ်ပီပွၵ်ႈထူၼ်ႈ 2 ပီၼႆႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ် 3 ဝၼ်း မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၼမ်မႃးထႅင်ႈသၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး ဝၢၼ်ႈၵွင်းၵႄး ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၶိူဝ် ဝၢၼ်ႈလူင်၊ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း 70 ၵေႃႉ/ၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈလူၼႄလိၵ်ႈၶိုၼ် လိၵ်ႈတႆးတူဝ်မူၼ်း လႄႈလိၵ်ႈထႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ် မီးလွင်ႈမၼ်းၸႂ်ၼမ်မႃး ႁတ်းလၢတ်ႈႁတ်းၸႃၼမ်မႃး တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝတ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ် လိူဝ်သေသင်ႇၶၸဝ်ႈဝတ်ႉတႃႈလိူဝ်ႇမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးယဝ်ႉ လႆႈမီးထဝ်ႈၵႄႇဝတ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်း  လႄႈပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးလႄႈ ၸႅၵ်ႇၸၵႃႉၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တၢင်းၼမ်။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>402sdijezu4t9ynv41u5of37491tja0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126050</id>
      <parentid>126049</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T02:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <origin>126050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16356" sha1="19wqr6w38akkjketxkdq2eb8hjqii53" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|left|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း လႄႈဝိႁၢၼ်လူင်.jpg|thumb|upright=1|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]
လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

[[File:ႁွင်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ၽွင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ&lt;/center&gt;]]
မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။

တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈ 2026.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2026&lt;/center&gt;]]

===ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026===
ပၢင်ပွႆးလွင်းပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026 
ပၢင်ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ပီၼႆႉ ပဵၼ်ပီပွၵ်ႈထူၼ်ႈ 2 ပီၼႆႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ် 3 ဝၼ်း မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၼမ်မႃးထႅင်ႈသၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး ဝၢၼ်ႈၵွင်းၵႄး ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၶိူဝ် ဝၢၼ်ႈလူင်၊ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း 70 ၵေႃႉ/ၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈလူၼႄလိၵ်ႈၶိုၼ် လိၵ်ႈတႆးတူဝ်မူၼ်း လႄႈလိၵ်ႈထႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ် မီးလွင်ႈမၼ်းၸႂ်ၼမ်မႃး ႁတ်းလၢတ်ႈႁတ်းၸႃၼမ်မႃး တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝတ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ် လိူဝ်သေသင်ႇၶၸဝ်ႈဝတ်ႉတႃႈလိူဝ်ႇမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးယဝ်ႉ လႆႈမီးထဝ်ႈၵႄႇဝတ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်း  လႄႈပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးလႄႈ ၸႅၵ်ႇၸၵႃႉၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တၢင်းၼမ်။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>19wqr6w38akkjketxkdq2eb8hjqii53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126051</id>
      <parentid>126050</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T02:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seng Ku Hurng</username>
        <id>3025</id>
      </contributor>
      <origin>126051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16393" sha1="k8eq14eotfj2475ua6s47ag6eze31c2" xml:space="preserve">==ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း==
[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ.jpg|thumb|upright=1.20|&lt;center&gt;ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း&lt;/center&gt;]]
ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

==ပိုၼ်း==
ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင်.jpg|thumb|left|&lt;center&gt;ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် &lt;/center&gt;]]


ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ၽႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း လႄႈဝိႁၢၼ်လူင်.jpg|thumb|upright=1|&lt;center&gt;ဝိႁၢၼ်လူင် ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း&lt;/center&gt;]]

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ [[ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ]]လႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ႁူင်းၼွၼ်းၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ.jpg|thumb|upright=1.10|&lt;center&gt;ႁူင်းၼွၼ်း ၶူးဝႃးပေႃႈသိၼ်ထမ်းဝုၼ်းၸုမ်ႉ&lt;/center&gt;]]
လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၶူးသွၼ်မႂ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

==ၵၢၼ်ႁဵၼ်း==
ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

[[File:ႁွင်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ၽွင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ&lt;/center&gt;]]
မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။

တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
[[File:ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈ 2026.jpg|thumb|upright=1.30|&lt;center&gt;ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ ၶႉလႉ 2026&lt;/center&gt;]]

===ပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026===
ပၢင်ပွႆးလွင်းပၢင်သွၼ်ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2026 
ပၢင်ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ပီၼႆႉ ပဵၼ်ပီပွၵ်ႈထူၼ်ႈ 2 ပီၼႆႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ် 3 ဝၼ်း မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၼမ်မႃးထႅင်ႈသၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး ဝၢၼ်ႈၵွင်းၵႄး ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၶိူဝ် ဝၢၼ်ႈလူင်၊ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း 70 ၵေႃႉ/ၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈလူၼႄလိၵ်ႈၶိုၼ် လိၵ်ႈတႆးတူဝ်မူၼ်း လႄႈလိၵ်ႈထႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ် မီးလွင်ႈမၼ်းၸႂ်ၼမ်မႃး ႁတ်းလၢတ်ႈႁတ်းၸႃၼမ်မႃး တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝတ်းပွၵ်ႉပၢင်သွၼ် လိူဝ်သေသင်ႇၶၸဝ်ႈဝတ်ႉတႃႈလိူဝ်ႇမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးယဝ်ႉ လႆႈမီးထဝ်ႈၵႄႇဝတ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်း  လႄႈပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးႁူမ်ႈတွၼ်ႈသူးလႄႈ ၸႅၵ်ႇၸၵႃႉၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တၢင်းၼမ်။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။</text>
      <sha1>k8eq14eotfj2475ua6s47ag6eze31c2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထႅမ်းပလဵတ်ႉ:ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး</title>
    <ns>10</ns>
    <id>37152</id>
    <revision>
      <id>126030</id>
      <parentid>126029</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T12:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raa Zaa Leng Saue</username>
        <id>1207</id>
      </contributor>
      <origin>126030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10870" sha1="4mjzax71c3zqert2p3gvuae29nhd3if" xml:space="preserve">{{Navbox
| name= ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး
| title= [[ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]
| state= {{{state| autocollapse}}}
| listclass= hlist
| above = '''ၸႄႈတွၼ်ႈ''':[[ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ]] '''ဝဵင်း''': [[ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]
|group1 = ဢိူင်ႇၵတူင်ႇၸိ
|list1 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၸိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵတူင်ႇၸိ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ]]


|group2 = ဢိူင်ႇၵၻႃႇ
|list2 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၻႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၻႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵၻႃႇသျၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵၼၢႆႇလူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၼၢႆႇလူဝ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျၢၼ်ႇတေႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵလဵင်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵလဵင်ႇတွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼုတ်းလီ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼုတ်းလီ]]
* [[ဝၢၼ်ႈပေႃႇတေႃႇမူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပေႃႇတေႃႇမူႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႅင်ႇၵမဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လႅင်ႇၵမဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလူင်ပိမျွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လူင်ပိမျွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တယႅတ်ႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢၶုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢၶုၼ်ႇ]]

|group3 = ဢိူင်ႇၵျုၼ်းယႂႃႇ
|list3 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်း]]

|group4 = ဢိူင်ႇၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ
|list4 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပျေႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပျေႉ]]

|group5 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇၵွႆႇ
|list5 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇၵွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇၵွႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ၊ ၵျူင်ႇၵွႆႇ|ၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပျွင်းမလႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပျွင်းမလႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈငႃးၽႄႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငႃးၽႄႇၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼႈတတႃးဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တတႃးဢူး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တွင်ႇၼႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈထိဝႃးၵလိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ထိဝႃးၵလိ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼုတ်ႉဢွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼုတ်ႉဢွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးငူၵ်ႉတူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးငူၵ်ႉတူဝ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမင်ႇၵလႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မင်ႇၵလႃႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမျႅင်ႇတႃႇယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မျႅင်ႇတႃႇယႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႃႇၼၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယႃႇၼၢႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တႃႇယႃႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢူင်းတပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူင်းတပိၼ်ႇ]]

|group6 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇၸဵင်ႇ
|list6 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇၸဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇၸဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉမိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉမိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉလိၼ်း]]

|group7 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇဝၼ်း
|list7 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇမၼိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇမၼိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇဝၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇဝၼ်း]]

|group8 = ဢိူင်ႇၵျီးဢူၵ်ႉ
|list8 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵရိၼ်ႇလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵရိၼ်ႇလႅင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျီးဢူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျီးဢူၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းၵျုၼ်း]]

|group9 = ဢိူင်ႇၵလၢႆးၵၼၢႆႇ
|list9 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၸုၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၸုၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵလၢႆးၵၼၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵလၢႆးၵၼၢႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတူင်းဢဵင်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တူင်းဢဵင်ႇၸု]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈဢပေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉ]]

|group10 = ဢိူင်ႇၵွၼ်ငၢၼ်း
|list10 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵွၼ်ငၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵွၼ်ငၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပွၵ်ႉတေႃး]]

|group11 = ဢိူင်ႇၵေႃႉၵလေႃႉ
|list11 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၵယႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵတူင်ႇၵယႄး]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵလေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵလေႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၻုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၻုၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပၢၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမူၺ်ႇႁွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မူၺ်ႇႁွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမႄးၵတၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မႄးၵတၢၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းယႂႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းယႂႃႇၵျီး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇၵၢၼ်းၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တိၼ်ႇၵၢၼ်းၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢူးတူဝ်ႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူးတူဝ်ႇၶျွင်ႇ]]

|group12 = ဢိူင်ႇၵေႃႉၶလဵင်ႇ
|list12 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႃႇဢိၼ်းၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႃႇဢိၼ်းၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၶလဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၶလဵင်ႇ]]

|group13 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပၼေႃး
|list13 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၻုၼ်း၊ ၵေႃႉပၼေႃး|ၵေႃႉၻုၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပၼေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပၼေႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈဝႄးငႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝႄးငႄႉ]]

|group14 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပလၢႆႇ
|list14 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပလၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပလၢႆႇ]]

|group15 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပုၺ်း
|list15 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပုၺ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပုၺ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉဝၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉဝၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢၼ်ႇၵၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢၼ်ႇၵၸိၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢလတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢလတ်ႉၵူင်း]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Category:ထႅမ်းပလဵတ်ႉ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4mjzax71c3zqert2p3gvuae29nhd3if</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126031</id>
      <parentid>126030</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T12:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raa Zaa Leng Saue</username>
        <id>1207</id>
      </contributor>
      <origin>126031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12266" sha1="2t72y2v2z92vdanrdsijcsvec7syqwu" xml:space="preserve">{{Navbox
| name= ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး
| title= [[ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]
| state= {{{state| autocollapse}}}
| listclass= hlist
| above = '''ၸႄႈတွၼ်ႈ''':[[ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ]] '''ဝဵင်း''': [[ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]
|group1 = ဢိူင်ႇၵတူင်ႇၸိ
|list1 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၸိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵတူင်ႇၸိ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ]]


|group2 = ဢိူင်ႇၵၻႃႇ
|list2 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၻႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၻႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵၻႃႇသျၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵၼၢႆႇလူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၼၢႆႇလူဝ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျၢၼ်ႇတေႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵလဵင်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵလဵင်ႇတွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼုတ်းလီ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼုတ်းလီ]]
* [[ဝၢၼ်ႈပေႃႇတေႃႇမူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပေႃႇတေႃႇမူႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႅင်ႇၵမဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လႅင်ႇၵမဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလူင်ပိမျွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လူင်ပိမျွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တယႅတ်ႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢၶုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢၶုၼ်ႇ]]

|group3 = ဢိူင်ႇၵျုၼ်းယႂႃႇ
|list3 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်း]]

|group4 = ဢိူင်ႇၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ
|list4 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပျေႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပျေႉ]]

|group5 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇၵွႆႇ
|list5 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇၵွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇၵွႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ၊ ၵျူင်ႇၵွႆႇ|ၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပျွင်းမလႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပျွင်းမလႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈငႃးၽႄႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငႃးၽႄႇၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼႈတတႃးဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တတႃးဢူး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တွင်ႇၼႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈထိဝႃးၵလိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ထိဝႃးၵလိ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼုတ်ႉဢွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼုတ်ႉဢွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးငူၵ်ႉတူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးငူၵ်ႉတူဝ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမင်ႇၵလႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မင်ႇၵလႃႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမျႅင်ႇတႃႇယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မျႅင်ႇတႃႇယႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႃႇၼၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယႃႇၼၢႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တႃႇယႃႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢူင်းတပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူင်းတပိၼ်ႇ]]

|group6 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇၸဵင်ႇ
|list6 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇၸဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇၸဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉမိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉမိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉလိၼ်း]]

|group7 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇဝၼ်း
|list7 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇမၼိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇမၼိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇဝၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇဝၼ်း]]

|group8 = ဢိူင်ႇၵျီးဢူၵ်ႉ
|list8 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵရိၼ်ႇလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵရိၼ်ႇလႅင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျီးဢူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျီးဢူၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းၵျုၼ်း]]

|group9 = ဢိူင်ႇၵလၢႆးၵၼၢႆႇ
|list9 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၸုၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၸုၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵလၢႆးၵၼၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵလၢႆးၵၼၢႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတူင်းဢဵင်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တူင်းဢဵင်ႇၸု]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈဢပေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉ]]

|group10 = ဢိူင်ႇၵွၼ်ငၢၼ်း
|list10 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵွၼ်ငၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵွၼ်ငၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပွၵ်ႉတေႃး]]

|group11 = ဢိူင်ႇၵေႃႉၵလေႃႉ
|list11 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၵယႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵတူင်ႇၵယႄး]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵလေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵလေႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၻုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၻုၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပၢၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမူၺ်ႇႁွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မူၺ်ႇႁွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမႄးၵတၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မႄးၵတၢၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းယႂႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းယႂႃႇၵျီး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇၵၢၼ်းၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တိၼ်ႇၵၢၼ်းၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢူးတူဝ်ႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူးတူဝ်ႇၶျွင်ႇ]]

|group12 = ဢိူင်ႇၵေႃႉၶလဵင်ႇ
|list12 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႃႇဢိၼ်းၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႃႇဢိၼ်းၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၶလဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၶလဵင်ႇ]]

|group13 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပၼေႃး
|list13 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၻုၼ်း၊ ၵေႃႉပၼေႃး|ၵေႃႉၻုၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပၼေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပၼေႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈဝႄးငႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝႄးငႄႉ]]

|group14 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပလၢႆႇ
|list14 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပလၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပလၢႆႇ]]

|group15 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပုၺ်း
|list15 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပုၺ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပုၺ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉဝၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉဝၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢၼ်ႇၵၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢၼ်ႇၵၸိၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢလတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢလတ်ႉၵူင်း]]

|group16 = ဢိူင်ႇၵေႃႉတတ်ႉ
|list16 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉတတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉတတ်ႉ]]

|group17 = ဢိူင်ႇၶၼွင်ႇ
|list17 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶၼွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶၼွင်ႇ]]

|group18 = ဢိူင်ႇၶျွင်းၼၶႂႃႉ
|list18 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၼၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶျွင်းၼၶႂႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမယၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မယၢၼ်းၵူင်း]]

|group19 = ဢိူင်ႇၶယူင်ႇ
|list19 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶယူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶယူင်ႇ]]

|group20 = ဢိူင်ႇငပျေႇမ
|list20 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျၶတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျၶတ်ႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈငပျေႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငပျေႇမ]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Category:ထႅမ်းပလဵတ်ႉ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2t72y2v2z92vdanrdsijcsvec7syqwu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126032</id>
      <parentid>126031</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T12:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raa Zaa Leng Saue</username>
        <id>1207</id>
      </contributor>
      <origin>126032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15135" sha1="r9aqp6vpxfsuxf8e4dll46acm8wwsg0" xml:space="preserve">{{Navbox
| name= ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး
| title= [[ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]
| state= {{{state| autocollapse}}}
| listclass= hlist
| above = '''ၸႄႈတွၼ်ႈ''':[[ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ]] '''ဝဵင်း''': [[ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]
|group1 = ဢိူင်ႇၵတူင်ႇၸိ
|list1 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၸိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵတူင်ႇၸိ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ]]


|group2 = ဢိူင်ႇၵၻႃႇ
|list2 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၻႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၻႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵၻႃႇသျၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵၼၢႆႇလူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၼၢႆႇလူဝ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျၢၼ်ႇတေႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵလဵင်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵလဵင်ႇတွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼုတ်းလီ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼုတ်းလီ]]
* [[ဝၢၼ်ႈပေႃႇတေႃႇမူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပေႃႇတေႃႇမူႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႅင်ႇၵမဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လႅင်ႇၵမဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလူင်ပိမျွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လူင်ပိမျွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တယႅတ်ႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢၶုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢၶုၼ်ႇ]]

|group3 = ဢိူင်ႇၵျုၼ်းယႂႃႇ
|list3 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်း]]

|group4 = ဢိူင်ႇၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ
|list4 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပျေႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပျေႉ]]

|group5 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇၵွႆႇ
|list5 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇၵွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇၵွႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ၊ ၵျူင်ႇၵွႆႇ|ၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပျွင်းမလႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပျွင်းမလႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈငႃးၽႄႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငႃးၽႄႇၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼႈတတႃးဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တတႃးဢူး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တွင်ႇၼႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈထိဝႃးၵလိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ထိဝႃးၵလိ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼုတ်ႉဢွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼုတ်ႉဢွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးငူၵ်ႉတူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးငူၵ်ႉတူဝ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမင်ႇၵလႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မင်ႇၵလႃႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမျႅင်ႇတႃႇယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မျႅင်ႇတႃႇယႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႃႇၼၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယႃႇၼၢႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တႃႇယႃႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢူင်းတပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူင်းတပိၼ်ႇ]]

|group6 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇၸဵင်ႇ
|list6 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇၸဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇၸဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉမိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉမိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉလိၼ်း]]

|group7 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇဝၼ်း
|list7 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇမၼိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇမၼိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇဝၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇဝၼ်း]]

|group8 = ဢိူင်ႇၵျီးဢူၵ်ႉ
|list8 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵရိၼ်ႇလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵရိၼ်ႇလႅင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျီးဢူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျီးဢူၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းၵျုၼ်း]]

|group9 = ဢိူင်ႇၵလၢႆးၵၼၢႆႇ
|list9 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၸုၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၸုၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵလၢႆးၵၼၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵလၢႆးၵၼၢႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတူင်းဢဵင်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တူင်းဢဵင်ႇၸု]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈဢပေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉ]]

|group10 = ဢိူင်ႇၵွၼ်ငၢၼ်း
|list10 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵွၼ်ငၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵွၼ်ငၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပွၵ်ႉတေႃး]]

|group11 = ဢိူင်ႇၵေႃႉၵလေႃႉ
|list11 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၵယႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵတူင်ႇၵယႄး]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵလေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵလေႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၻုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၻုၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပၢၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမူၺ်ႇႁွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မူၺ်ႇႁွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမႄးၵတၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မႄးၵတၢၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းယႂႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းယႂႃႇၵျီး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇၵၢၼ်းၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တိၼ်ႇၵၢၼ်းၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢူးတူဝ်ႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူးတူဝ်ႇၶျွင်ႇ]]

|group12 = ဢိူင်ႇၵေႃႉၶလဵင်ႇ
|list12 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႃႇဢိၼ်းၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႃႇဢိၼ်းၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၶလဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၶလဵင်ႇ]]

|group13 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပၼေႃး
|list13 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၻုၼ်း၊ ၵေႃႉပၼေႃး|ၵေႃႉၻုၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပၼေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပၼေႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈဝႄးငႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝႄးငႄႉ]]

|group14 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပလၢႆႇ
|list14 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပလၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပလၢႆႇ]]

|group15 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပုၺ်း
|list15 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပုၺ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပုၺ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉဝၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉဝၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢၼ်ႇၵၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢၼ်ႇၵၸိၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢလတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢလတ်ႉၵူင်း]]

|group16 = ဢိူင်ႇၵေႃႉတတ်ႉ
|list16 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉတတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉတတ်ႉ]]

|group17 = ဢိူင်ႇၶၼွင်ႇ
|list17 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶၼွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶၼွင်ႇ]]

|group18 = ဢိူင်ႇၶျွင်းၼၶႂႃႉ
|list18 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၼၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶျွင်းၼၶႂႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမယၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မယၢၼ်းၵူင်း]]

|group19 = ဢိူင်ႇၶယူင်ႇ
|list19 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶယူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶယူင်ႇ]]

|group20 = ဢိူင်ႇငပျေႇမ
|list20 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျၶတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျၶတ်ႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈငပျေႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငပျေႇမ]]

|group21 = ဢိူင်ႇငပုဢိၼ်း
|list21 =
* [[ဝၢၼ်ႈငပုဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငပုဢိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼွင်ႇၼွင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼွင်ႇၼွင်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႄးၽႃႇထေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႄးၽႃႇထေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ငပုဢိၼ်း|ယႃႇတိတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႂႃႉၸိၼ်ႇၵူင်း၊ ငပုဢိၼ်း|လႂႃႉၸိၼ်ႇၵူင်း]]

|group22 = ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ
|list22 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႃႇဢိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႃႇဢိၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၺွင်ႇပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးၵူင်း]]

|group23 = ဢိူင်ႇတရၼႃႇ
|list23 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျုၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႉၵေႃႉၵေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၸွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၸွႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၼုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၼုတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတရၼႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တရၼႃႇ]]

|group24 = ဢိူင်ႇထမ်ႇမတ
|list24 =
* [[ဝၢၼ်ႈထမ်ႇမတ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ထမ်ႇမတ]]

|group25 = ဢိူင်ႇၼိၻူင်ႇ
|list25 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶျၢၼ်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼိၻူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ꧣိတူင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမျႃႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မျႃႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းယႂႃႇၵလေး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းယႂႃႇၵလေး]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Category:ထႅမ်းပလဵတ်ႉ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r9aqp6vpxfsuxf8e4dll46acm8wwsg0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126033</id>
      <parentid>126032</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T12:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raa Zaa Leng Saue</username>
        <id>1207</id>
      </contributor>
      <origin>126033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18610" sha1="h36j6nn85gsnc1m3rsndhxfhesrtuj0" xml:space="preserve">{{Navbox
| name= ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး
| title= [[ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]
| state= {{{state| autocollapse}}}
| listclass= hlist
| above = '''ၸႄႈတွၼ်ႈ''':[[ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ]] '''ဝဵင်း''': [[ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]
|group1 = ဢိူင်ႇၵတူင်ႇၸိ
|list1 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၸိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵတူင်ႇၸိ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ]]


|group2 = ဢိူင်ႇၵၻႃႇ
|list2 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၻႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၻႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵၻႃႇသျၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵၼၢႆႇလူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၼၢႆႇလူဝ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျၢၼ်ႇတေႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵလဵင်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵလဵင်ႇတွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼုတ်းလီ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼုတ်းလီ]]
* [[ဝၢၼ်ႈပေႃႇတေႃႇမူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပေႃႇတေႃႇမူႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႅင်ႇၵမဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လႅင်ႇၵမဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလူင်ပိမျွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လူင်ပိမျွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တယႅတ်ႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢၶုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢၶုၼ်ႇ]]

|group3 = ဢိူင်ႇၵျုၼ်းယႂႃႇ
|list3 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်း]]

|group4 = ဢိူင်ႇၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ
|list4 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပျေႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပျေႉ]]

|group5 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇၵွႆႇ
|list5 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇၵွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇၵွႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ၊ ၵျူင်ႇၵွႆႇ|ၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပျွင်းမလႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပျွင်းမလႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈငႃးၽႄႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငႃးၽႄႇၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼႈတတႃးဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တတႃးဢူး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တွင်ႇၼႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈထိဝႃးၵလိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ထိဝႃးၵလိ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼုတ်ႉဢွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼုတ်ႉဢွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးငူၵ်ႉတူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးငူၵ်ႉတူဝ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမင်ႇၵလႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မင်ႇၵလႃႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမျႅင်ႇတႃႇယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မျႅင်ႇတႃႇယႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႃႇၼၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယႃႇၼၢႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တႃႇယႃႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢူင်းတပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူင်းတပိၼ်ႇ]]

|group6 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇၸဵင်ႇ
|list6 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇၸဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇၸဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉမိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉမိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉလိၼ်း]]

|group7 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇဝၼ်း
|list7 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇမၼိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇမၼိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇဝၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇဝၼ်း]]

|group8 = ဢိူင်ႇၵျီးဢူၵ်ႉ
|list8 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵရိၼ်ႇလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵရိၼ်ႇလႅင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျီးဢူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျီးဢူၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းၵျုၼ်း]]

|group9 = ဢိူင်ႇၵလၢႆးၵၼၢႆႇ
|list9 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၸုၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၸုၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵလၢႆးၵၼၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵလၢႆးၵၼၢႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတူင်းဢဵင်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တူင်းဢဵင်ႇၸု]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈဢပေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉ]]

|group10 = ဢိူင်ႇၵွၼ်ငၢၼ်း
|list10 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵွၼ်ငၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵွၼ်ငၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပွၵ်ႉတေႃး]]

|group11 = ဢိူင်ႇၵေႃႉၵလေႃႉ
|list11 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၵယႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵတူင်ႇၵယႄး]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵလေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵလေႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၻုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၻုၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပၢၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမူၺ်ႇႁွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မူၺ်ႇႁွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမႄးၵတၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မႄးၵတၢၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းယႂႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းယႂႃႇၵျီး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇၵၢၼ်းၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တိၼ်ႇၵၢၼ်းၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢူးတူဝ်ႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူးတူဝ်ႇၶျွင်ႇ]]

|group12 = ဢိူင်ႇၵေႃႉၶလဵင်ႇ
|list12 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႃႇဢိၼ်းၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႃႇဢိၼ်းၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၶလဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၶလဵင်ႇ]]

|group13 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပၼေႃး
|list13 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၻုၼ်း၊ ၵေႃႉပၼေႃး|ၵေႃႉၻုၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပၼေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပၼေႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈဝႄးငႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝႄးငႄႉ]]

|group14 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပလၢႆႇ
|list14 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပလၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပလၢႆႇ]]

|group15 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပုၺ်း
|list15 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပုၺ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပုၺ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉဝၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉဝၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢၼ်ႇၵၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢၼ်ႇၵၸိၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢလတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢလတ်ႉၵူင်း]]

|group16 = ဢိူင်ႇၵေႃႉတတ်ႉ
|list16 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉတတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉတတ်ႉ]]

|group17 = ဢိူင်ႇၶၼွင်ႇ
|list17 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶၼွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶၼွင်ႇ]]

|group18 = ဢိူင်ႇၶျွင်းၼၶႂႃႉ
|list18 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၼၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶျွင်းၼၶႂႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမယၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မယၢၼ်းၵူင်း]]

|group19 = ဢိူင်ႇၶယူင်ႇ
|list19 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶယူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶယူင်ႇ]]

|group20 = ဢိူင်ႇငပျေႇမ
|list20 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျၶတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျၶတ်ႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈငပျေႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငပျေႇမ]]

|group21 = ဢိူင်ႇငပုဢိၼ်း
|list21 =
* [[ဝၢၼ်ႈငပုဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငပုဢိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼွင်ႇၼွင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼွင်ႇၼွင်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႄးၽႃႇထေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႄးၽႃႇထေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ငပုဢိၼ်း|ယႃႇတိတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႂႃႉၸိၼ်ႇၵူင်း၊ ငပုဢိၼ်း|လႂႃႉၸိၼ်ႇၵူင်း]]

|group22 = ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ
|list22 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႃႇဢိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႃႇဢိၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၺွင်ႇပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးၵူင်း]]

|group23 = ဢိူင်ႇတရၼႃႇ
|list23 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျုၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႉၵေႃႉၵေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၸွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၸွႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၼုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၼုတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတရၼႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တရၼႃႇ]]

|group24 = ဢိူင်ႇထမ်ႇမတ
|list24 =
* [[ဝၢၼ်ႈထမ်ႇမတ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ထမ်ႇမတ]]

|group25 = ဢိူင်ႇၼိၻူင်ႇ
|list25 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶျၢၼ်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼိၻူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ꧣိတူင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမျႃႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မျႃႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းယႂႃႇၵလေး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းယႂႃႇၵလေး]]

|group26 = ဢိူင်ႇပဵင်းၼႄးၵူင်း
|list26 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵိၼ်းၸု]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉတုၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႅတ်ႉတုၼ်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပဵင်းၼႄးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပဵင်းၼႄးၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈရေႃႇပႃႇၼီႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ရေႃႇပႃႇၼီႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႄးတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လႄးတၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈတဵင်ႇၽျူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တဵင်ႇၽျူႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈသုၶမျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သုၶမျႅင်ႇ]]

|group27 = ဢိူင်ႇၽၼူင်ႇ
|list27 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျွႆးၶျၢၼ်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵႂႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၶလွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၶလွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပၢၼ်းၵျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပၢၼ်းၵျေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉဝႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉဝႅတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽၼူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽၼူင်ႇ]]

|group28 = ဢိူင်ႇၽႃးပျွၵ်ႉ
|list28 =
* [[ဝၢၼ်ႈၽႃးပျွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽႃးပျွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မျၢၼ်ႇမႃႇလႅင်ႇ]]

|group29 = ဢိူင်ႇၽႃႇတဵင်ႇ
|list29 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းၼႃးၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၢၼ်းၼႃးၸု]]
* [[ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵလေး၊ ၽႃႇတဵင်ႇ|တွင်ႇၵလေး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတွင်ႇတူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တွင်ႇတူႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽႃႇတဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽႃႇတဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယႂႃႇတတ်ိႉၵူင်း]]

|group30 = ဢိူင်ႇပႃႇပူႇၵူင်း
|list30 =
* [[ဝၢၼ်ႈပႃႇပူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပႃႇပူႇၵူင်း]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Category:ထႅမ်းပလဵတ်ႉ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h36j6nn85gsnc1m3rsndhxfhesrtuj0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126064</id>
      <parentid>126033</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T06:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raa Zaa Leng Saue</username>
        <id>1207</id>
      </contributor>
      <origin>126064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22794" sha1="m25ayd5ts3s1dsdbploloqsjq1gvlhh" xml:space="preserve">{{Navbox
| name= ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး
| title= [[ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]
| state= {{{state| autocollapse}}}
| listclass= hlist
| above = '''ၸႄႈတွၼ်ႈ''':[[ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ]] '''ဝဵင်း''': [[ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]
|group1 = ဢိူင်ႇၵတူင်ႇၸိ
|list1 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၸိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵတူင်ႇၸိ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ]]


|group2 = ဢိူင်ႇၵၻႃႇ
|list2 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၻႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၻႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵၻႃႇသျၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵၼၢႆႇလူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၼၢႆႇလူဝ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျၢၼ်ႇတေႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵလဵင်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵလဵင်ႇတွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼုတ်းလီ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼုတ်းလီ]]
* [[ဝၢၼ်ႈပေႃႇတေႃႇမူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပေႃႇတေႃႇမူႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႅင်ႇၵမဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လႅင်ႇၵမဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလူင်ပိမျွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လူင်ပိမျွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တယႅတ်ႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢၶုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢၶုၼ်ႇ]]

|group3 = ဢိူင်ႇၵျုၼ်းယႂႃႇ
|list3 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်း]]

|group4 = ဢိူင်ႇၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ
|list4 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပျေႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပျေႉ]]

|group5 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇၵွႆႇ
|list5 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇၵွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇၵွႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ၊ ၵျူင်ႇၵွႆႇ|ၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပျွင်းမလႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပျွင်းမလႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈငႃးၽႄႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငႃးၽႄႇၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼႈတတႃးဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တတႃးဢူး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တွင်ႇၼႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈထိဝႃးၵလိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ထိဝႃးၵလိ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼုတ်ႉဢွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼုတ်ႉဢွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးငူၵ်ႉတူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးငူၵ်ႉတူဝ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမင်ႇၵလႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မင်ႇၵလႃႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမျႅင်ႇတႃႇယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မျႅင်ႇတႃႇယႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႃႇၼၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယႃႇၼၢႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တႃႇယႃႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢူင်းတပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူင်းတပိၼ်ႇ]]

|group6 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇၸဵင်ႇ
|list6 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇၸဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇၸဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉမိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉမိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉလိၼ်း]]

|group7 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇဝၼ်း
|list7 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇမၼိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇမၼိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇဝၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇဝၼ်း]]

|group8 = ဢိူင်ႇၵျီးဢူၵ်ႉ
|list8 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵရိၼ်ႇလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵရိၼ်ႇလႅင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျီးဢူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျီးဢူၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းၵျုၼ်း]]

|group9 = ဢိူင်ႇၵလၢႆးၵၼၢႆႇ
|list9 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၸုၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၸုၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵလၢႆးၵၼၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵလၢႆးၵၼၢႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတူင်းဢဵင်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တူင်းဢဵင်ႇၸု]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈဢပေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉ]]

|group10 = ဢိူင်ႇၵွၼ်ငၢၼ်း
|list10 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵွၼ်ငၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵွၼ်ငၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပွၵ်ႉတေႃး]]

|group11 = ဢိူင်ႇၵေႃႉၵလေႃႉ
|list11 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၵယႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵတူင်ႇၵယႄး]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵလေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵလေႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၻုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၻုၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပၢၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမူၺ်ႇႁွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မူၺ်ႇႁွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမႄးၵတၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မႄးၵတၢၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းယႂႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းယႂႃႇၵျီး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇၵၢၼ်းၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တိၼ်ႇၵၢၼ်းၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢူးတူဝ်ႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူးတူဝ်ႇၶျွင်ႇ]]

|group12 = ဢိူင်ႇၵေႃႉၶလဵင်ႇ
|list12 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႃႇဢိၼ်းၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႃႇဢိၼ်းၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၶလဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၶလဵင်ႇ]]

|group13 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပၼေႃး
|list13 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၻုၼ်း၊ ၵေႃႉပၼေႃး|ၵေႃႉၻုၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပၼေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပၼေႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈဝႄးငႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝႄးငႄႉ]]

|group14 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပလၢႆႇ
|list14 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပလၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပလၢႆႇ]]

|group15 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပုၺ်း
|list15 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပုၺ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပုၺ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉဝၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉဝၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢၼ်ႇၵၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢၼ်ႇၵၸိၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢလတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢလတ်ႉၵူင်း]]

|group16 = ဢိူင်ႇၵေႃႉတတ်ႉ
|list16 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉတတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉတတ်ႉ]]

|group17 = ဢိူင်ႇၶၼွင်ႇ
|list17 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶၼွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶၼွင်ႇ]]

|group18 = ဢိူင်ႇၶျွင်းၼၶႂႃႉ
|list18 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၼၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶျွင်းၼၶႂႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမယၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မယၢၼ်းၵူင်း]]

|group19 = ဢိူင်ႇၶယူင်ႇ
|list19 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶယူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶယူင်ႇ]]

|group20 = ဢိူင်ႇငပျေႇမ
|list20 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျၶတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျၶတ်ႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈငပျေႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငပျေႇမ]]

|group21 = ဢိူင်ႇငပုဢိၼ်း
|list21 =
* [[ဝၢၼ်ႈငပုဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငပုဢိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼွင်ႇၼွင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼွင်ႇၼွင်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႄးၽႃႇထေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႄးၽႃႇထေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ငပုဢိၼ်း|ယႃႇတိတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႂႃႉၸိၼ်ႇၵူင်း၊ ငပုဢိၼ်း|လႂႃႉၸိၼ်ႇၵူင်း]]

|group22 = ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ
|list22 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႃႇဢိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႃႇဢိၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၺွင်ႇပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးၵူင်း]]

|group23 = ဢိူင်ႇတရၼႃႇ
|list23 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျုၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႉၵေႃႉၵေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၸွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၸွႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၼုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၼုတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတရၼႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တရၼႃႇ]]

|group24 = ဢိူင်ႇထမ်ႇမတ
|list24 =
* [[ဝၢၼ်ႈထမ်ႇမတ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ထမ်ႇမတ]]

|group25 = ဢိူင်ႇၼိၻူင်ႇ
|list25 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶျၢၼ်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼိၻူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ꧣိတူင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမျႃႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မျႃႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းယႂႃႇၵလေး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းယႂႃႇၵလေး]]

|group26 = ဢိူင်ႇပဵင်းၼႄးၵူင်း
|list26 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵိၼ်းၸု]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉတုၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႅတ်ႉတုၼ်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပဵင်းၼႄးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပဵင်းၼႄးၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈရေႃႇပႃႇၼီႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ရေႃႇပႃႇၼီႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႄးတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လႄးတၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈတဵင်ႇၽျူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တဵင်ႇၽျူႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈသုၶမျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သုၶမျႅင်ႇ]]

|group27 = ဢိူင်ႇၽၼူင်ႇ
|list27 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျွႆးၶျၢၼ်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵႂႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၶလွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၶလွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပၢၼ်းၵျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပၢၼ်းၵျေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉဝႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉဝႅတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽၼူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽၼူင်ႇ]]

|group28 = ဢိူင်ႇၽႃးပျွၵ်ႉ
|list28 =
* [[ဝၢၼ်ႈၽႃးပျွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽႃးပျွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မျၢၼ်ႇမႃႇလႅင်ႇ]]

|group29 = ဢိူင်ႇၽႃႇတဵင်ႇ
|list29 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းၼႃးၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၢၼ်းၼႃးၸု]]
* [[ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵလေး၊ ၽႃႇတဵင်ႇ|တွင်ႇၵလေး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတွင်ႇတူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တွင်ႇတူႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽႃႇတဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽႃႇတဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယႂႃႇတတ်ိႉၵူင်း]]

|group30 = ဢိူင်ႇပႃႇပူႇၵူင်း
|list30 =
* [[ဝၢၼ်ႈပႃႇပူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပႃႇပူႇၵူင်း]]


|group31 = ဢိူင်ႇပဵင်းပျေႃး
|list31 =
* [[ဝၢၼ်ႈၸၢၼ်းၼၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၸၢၼ်းၼၶႂႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၸၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼတ်ႉၸၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပဵင်းပျေႃးၸႅတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပဵင်းပျေႃးၸႅတ်ႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပဵင်းပျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပဵင်းပျေႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈပဵင်းပျေႃးယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပဵင်းပျေႃးယႂႃႇတိတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမယၢၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မယၢၼ်းၶျၢၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႄးမုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယႄးမုၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢထယၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢထယၢၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢေးယဵၵ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢေးယဵၵ်ႉတႃႇ]]

|group32 = ဢိူင်ႇမႄႇၵရူဝ်ႇ
|list32 =
* [[ဝၢၼ်ႈမႄႇၵရူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မႄႇၵရူဝ်ႇ]]

|group33 = ဢိူင်ႇမၵတိတ်ႉ
|list33 =
* [[ဝၢၼ်ႈၼယႅတ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼယႅတ်ႉတွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမိၵတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မိၵတိတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမိၶႂႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မိၶႂႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈမိၼုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မိၼုတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလေးဢဵင်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လေးဢဵင်ႇၸု]]

|group34 = ဢိူင်ႇမူၵ်ႉသူဝ်းၵျုၼ်း
|list34 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၶၼိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၶၼိ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတၵူႇၵလူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တၵူႇၵလူင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမူၵ်ႉသူဝ်းၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မူၵ်ႉသူဝ်းၵျုၼ်း]]

|group35 = ဝၢၼ်ႈယေႇတႂိၼ်းၵူင်း
|list35 =
* [[ဝၢၼ်ႈၼွင်လူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼွင်လူင်]]
* [[ဝၢၼ်ႈမိင်ႇၵလႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မိင်ႇၵလႃႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမလေးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မလေးၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမႁႃႇမျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မႁႃႇမျႅင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈယေႇတႂိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယေႇတႂိၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈသုၶမျႅင်ႇ၊ ယေႇတႂိၼ်းၵူင်း|သုၶမျႅင်ႇ]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Category:ထႅမ်းပလဵတ်ႉ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m25ayd5ts3s1dsdbploloqsjq1gvlhh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126065</id>
      <parentid>126064</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T06:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raa Zaa Leng Saue</username>
        <id>1207</id>
      </contributor>
      <origin>126065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28305" sha1="smu9gdxa2str3jvuoom4vr8e52wmqx7" xml:space="preserve">{{Navbox
| name= ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး
| title= [[ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]
| state= {{{state| autocollapse}}}
| listclass= hlist
| above = '''ၸႄႈတွၼ်ႈ''':[[ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ]] '''ဝဵင်း''': [[ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]
|group1 = ဢိူင်ႇၵတူင်ႇၸိ
|list1 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၸိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵတူင်ႇၸိ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ]]


|group2 = ဢိူင်ႇၵၻႃႇ
|list2 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၻႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၻႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵၻႃႇသျၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵၼၢႆႇလူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၼၢႆႇလူဝ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျၢၼ်ႇတေႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵလဵင်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵလဵင်ႇတွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼုတ်းလီ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼုတ်းလီ]]
* [[ဝၢၼ်ႈပေႃႇတေႃႇမူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပေႃႇတေႃႇမူႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႅင်ႇၵမဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လႅင်ႇၵမဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလူင်ပိမျွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လူင်ပိမျွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တယႅတ်ႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢၶုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢၶုၼ်ႇ]]

|group3 = ဢိူင်ႇၵျုၼ်းယႂႃႇ
|list3 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်း]]

|group4 = ဢိူင်ႇၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ
|list4 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႅၵ်ႉပရၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပျေႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပျေႉ]]

|group5 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇၵွႆႇ
|list5 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇၵွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇၵွႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ၊ ၵျူင်ႇၵွႆႇ|ၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပျွင်းမလႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပျွင်းမလႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈငႃးၽႄႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငႃးၽႄႇၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼႈတတႃးဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တတႃးဢူး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တွင်ႇၼႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈထိဝႃးၵလိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ထိဝႃးၵလိ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼုတ်ႉဢွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼုတ်ႉဢွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးငူၵ်ႉတူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးငူၵ်ႉတူဝ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမင်ႇၵလႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မင်ႇၵလႃႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမျႅင်ႇတႃႇယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မျႅင်ႇတႃႇယႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႃႇၼၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယႃႇၼၢႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တႃႇယႃႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢူင်းတပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူင်းတပိၼ်ႇ]]

|group6 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇၸဵင်ႇ
|list6 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇၸဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇၸဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉမိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉမိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉလိၼ်း]]

|group7 = ဢိူင်ႇၵျူင်ႇဝၼ်း
|list7 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇမၼိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇမၼိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျူင်ႇဝၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျူင်ႇဝၼ်း]]

|group8 = ဢိူင်ႇၵျီးဢူၵ်ႉ
|list8 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵရိၼ်ႇလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵရိၼ်ႇလႅင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျီးဢူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျီးဢူၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းၵျုၼ်း]]

|group9 = ဢိူင်ႇၵလၢႆးၵၼၢႆႇ
|list9 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၸုၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၸုၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵလၢႆးၵၼၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵလၢႆးၵၼၢႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတူင်းဢဵင်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တူင်းဢဵင်ႇၸု]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈဢပေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉ]]

|group10 = ဢိူင်ႇၵွၼ်ငၢၼ်း
|list10 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵွၼ်ငၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵွၼ်ငၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပွၵ်ႉတေႃး]]

|group11 = ဢိူင်ႇၵေႃႉၵလေႃႉ
|list11 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၵယႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵတူင်ႇၵယႄး]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵလေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵလေႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၻုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၻုၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပၢၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမူၺ်ႇႁွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မူၺ်ႇႁွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမႄးၵတၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မႄးၵတၢၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းယႂႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းယႂႃႇၵျီး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇၵၢၼ်းၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တိၼ်ႇၵၢၼ်းၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢူးတူဝ်ႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူးတူဝ်ႇၶျွင်ႇ]]

|group12 = ဢိူင်ႇၵေႃႉၶလဵင်ႇ
|list12 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႃႇဢိၼ်းၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႃႇဢိၼ်းၶျွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵျႅၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၶလဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၶလဵင်ႇ]]

|group13 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပၼေႃး
|list13 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၻုၼ်း၊ ၵေႃႉပၼေႃး|ၵေႃႉၻုၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပၼေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပၼေႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈဝႄးငႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝႄးငႄႉ]]

|group14 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပလၢႆႇ
|list14 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပလၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပလၢႆႇ]]

|group15 = ဢိူင်ႇၵေႃႉပုၺ်း
|list15 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပုၺ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပုၺ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉဝၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉဝၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢၼ်ႇၵၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢၼ်ႇၵၸိၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢလတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢလတ်ႉၵူင်း]]

|group16 = ဢိူင်ႇၵေႃႉတတ်ႉ
|list16 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉတတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉတတ်ႉ]]

|group17 = ဢိူင်ႇၶၼွင်ႇ
|list17 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶၼွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶၼွင်ႇ]]

|group18 = ဢိူင်ႇၶျွင်းၼၶႂႃႉ
|list18 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၼၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶျွင်းၼၶႂႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမယၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မယၢၼ်းၵူင်း]]

|group19 = ဢိူင်ႇၶယူင်ႇ
|list19 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶယူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶယူင်ႇ]]

|group20 = ဢိူင်ႇငပျေႇမ
|list20 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျၶတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျၶတ်ႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈငပျေႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငပျေႇမ]]

|group21 = ဢိူင်ႇငပုဢိၼ်း
|list21 =
* [[ဝၢၼ်ႈငပုဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ငပုဢိၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼွင်ႇၼွင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼွင်ႇၼွင်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႄးၽႃႇထေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႄးၽႃႇထေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ငပုဢိၼ်း|ယႃႇတိတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႂႃႉၸိၼ်ႇၵူင်း၊ ငပုဢိၼ်း|လႂႃႉၸိၼ်ႇၵူင်း]]

|group22 = ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ
|list22 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႃႇဢိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႃႇဢိၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၺွင်ႇပိၼ်ႇသဵၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးၵူင်း]]

|group23 = ဢိူင်ႇတရၼႃႇ
|list23 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျုၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႉၵေႃႉၵေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၸွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၸွႆႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၼုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၼုတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတရၼႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တရၼႃႇ]]

|group24 = ဢိူင်ႇထမ်ႇမတ
|list24 =
* [[ဝၢၼ်ႈထမ်ႇမတ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ထမ်ႇမတ]]

|group25 = ဢိူင်ႇၼိၻူင်ႇ
|list25 =
* [[ဝၢၼ်ႈၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၶျၢၼ်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼိၻူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ꧣိတူင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမျႃႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မျႃႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းယႂႃႇၵလေး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းယႂႃႇၵလေး]]

|group26 = ဢိူင်ႇပဵင်းၼႄးၵူင်း
|list26 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵိၼ်းၸု]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉတုၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႅတ်ႉတုၼ်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပဵင်းၼႄးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပဵင်းၼႄးၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈရေႃႇပႃႇၼီႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ရေႃႇပႃႇၼီႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႄးတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လႄးတၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈတဵင်ႇၽျူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တဵင်ႇၽျူႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈသုၶမျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သုၶမျႅင်ႇ]]

|group27 = ဢိူင်ႇၽၼူင်ႇ
|list27 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျွႆးၶျၢၼ်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၵႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၵႂႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၶလွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၶလွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉပၢၼ်းၵျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉပၢၼ်းၵျေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉဝႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉဝႅတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽၼူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽၼူင်ႇ]]

|group28 = ဢိူင်ႇၽႃးပျွၵ်ႉ
|list28 =
* [[ဝၢၼ်ႈၽႃးပျွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽႃးပျွၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မျၢၼ်ႇမႃႇလႅင်ႇ]]

|group29 = ဢိူင်ႇၽႃႇတဵင်ႇ
|list29 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းၼႃးၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵၢၼ်းၼႃးၸု]]
* [[ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵလေး၊ ၽႃႇတဵင်ႇ|တွင်ႇၵလေး]]
* [[ဝၢၼ်ႈတွင်ႇတူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တွင်ႇတူႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽႃႇတဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽႃႇတဵင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယႂႃႇတတ်ိႉၵူင်း]]

|group30 = ဢိူင်ႇပႃႇပူႇၵူင်း
|list30 =
* [[ဝၢၼ်ႈပႃႇပူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပႃႇပူႇၵူင်း]]


|group31 = ဢိူင်ႇပဵင်းပျေႃး
|list31 =
* [[ဝၢၼ်ႈၸၢၼ်းၼၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၸၢၼ်းၼၶႂႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၸၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼတ်ႉၸၢၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပဵင်းပျေႃးၸႅတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပဵင်းပျေႃးၸႅတ်ႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပဵင်းပျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပဵင်းပျေႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈပဵင်းပျေႃးယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပဵင်းပျေႃးယႂႃႇတိတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽယႃးၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမယၢၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မယၢၼ်းၶျၢၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႄးမုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယႄးမုၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢထယၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢထယၢၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢေးယဵၵ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢေးယဵၵ်ႉတႃႇ]]

|group32 = ဢိူင်ႇမႄႇၵရူဝ်ႇ
|list32 =
* [[ဝၢၼ်ႈမႄႇၵရူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မႄႇၵရူဝ်ႇ]]

|group33 = ဢိူင်ႇမၵတိတ်ႉ
|list33 =
* [[ဝၢၼ်ႈၼယႅတ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼယႅတ်ႉတွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမိၵတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မိၵတိတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမိၶႂႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မိၶႂႃး]]
* [[ဝၢၼ်ႈမိၼုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မိၼုတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလေးဢဵင်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လေးဢဵင်ႇၸု]]

|group34 = ဢိူင်ႇမူၵ်ႉသူဝ်းၵျုၼ်း
|list34 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၶၼိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၶၼိ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတၵူႇၵလူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တၵူႇၵလူင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမူၵ်ႉသူဝ်းၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မူၵ်ႉသူဝ်းၵျုၼ်း]]

|group35 = ဝၢၼ်ႈယေႇတႂိၼ်းၵူင်း
|list35 =
* [[ဝၢၼ်ႈၼွင်လူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၼွင်လူင်]]
* [[ဝၢၼ်ႈမိင်ႇၵလႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မိင်ႇၵလႃႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမလေးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မလေးၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမႁႃႇမျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မႁႃႇမျႅင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|သျၢၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈယေႇတႂိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယေႇတႂိၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈသုၶမျႅင်ႇ၊ ယေႇတႂိၼ်းၵူင်း|သုၶမျႅင်ႇ]]

|group36 = ဢိူင်ႇယေႇပူႇ
|list36 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉၸတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉၸတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈယေႇပူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယေႇပူႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵူင်း၊ ယေႇပူႇ|တယႅတ်ႉၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢူင်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူင်းၶျၢၼ်ႇ]]

|group37 = ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇ
|list37 =
* [[ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယႂႃႇတိတ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လႅတ်ႉပၢၼ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢလၢၼ်းၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢလၢၼ်းၵျုၼ်း]]

|group38 = ဢိူင်ႇလမုၶူဝ်ႇ
|list38 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျႅၵ်ႉထေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျႅၵ်ႉထေႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၺွင်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမယိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မယိၼ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈလမုၶူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လမုၶူဝ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈဝႃးပျၢၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဝႃးပျၢၼ်ႇၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇပလၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢွင်ႇပလၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉဢေႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူၵ်ႉဢေႃးၵူင်း]]

|group39 = ဢိူင်ႇလႂႃႉၸိၼ်ႇၵူင်း
|list39 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵမႃႇၵျႅၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵမႃႇၵျႅၵ်ႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈမုၼ်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မုၼ်ႇၸု]]
* [[ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတၢၼ်းသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ယႂႃႇတၢၼ်းသျေႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႂႃႉၸိၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လႂႃႉၸိၼ်ႇၵူင်း]]

|group40 = ဢိူင်ႇလႃႉၵၸၢႆး
|list40 =
* [[ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵလေး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တွင်ႇၵလေး]]
* [[ဝၢၼ်ႈထေႃႇပလေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ထေႃႇပလေႃႉ]]
* [[ဝၢၼ်ႈၽႅတ်ႉတေးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၽႅတ်ႉတေးၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမႄႇတရူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မႄႇတရူဝ်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈလႃႉၵၸၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|လႃႉၵၸၢႆး]]

|group41 = ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇၵလွင်ႇ
|list41 =
* [[ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႇၵလွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တၢၼ်ႇၵလွင်ႇ]]

|group42 = ဢိူင်ႇဢၢၼ်ႇၵယႄး
|list42 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵတ်ႉၵတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵတ်ႉၵတွင်ႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈတွင်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|တွင်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢၢၼ်ႇၵယႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢၢၼ်ႇၵယႄး]]

|group43 = ဢိူင်ႇဢထယၢၼ်ႇ
|list43 =
* [[ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၵႂႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵျွၵ်ႉၵႂႄး]]
* [[ဝၢၼ်ႈၵေႃႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ၵေႃႉတႃႇ]]
* [[ဝၢၼ်ႈပေႃးလေႃးၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပေႃးလေႃးၵျုၼ်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈပေႃးလေႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ပေႃးလေႃးၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈမီးတူၺ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|မီးတူၺ်းၵူင်း]]
* [[ဝၢၼ်ႈဢထယၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢထယၢၼ်ႇ]]

|group44 = ဢိူင်ႇဢူးလေး
|list44 =
* [[ဝၢၼ်ႈဢူးလေး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး|ဢူးလေး]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Category:ထႅမ်းပလဵတ်ႉ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>smu9gdxa2str3jvuoom4vr8e52wmqx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Chenzeyan29</title>
    <ns>3</ns>
    <id>37153</id>
    <revision>
      <id>126035</id>
      <timestamp>2026-05-23T23:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saimawnkham</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၸွင်ႇမေႃ ၽႃႇသႃႇတႆး တႄႉတႄႉႁိုဝ် */ ၵၼ်ဢၼ်မႂ်ႇ</comment>
      <origin>126035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1821" sha1="arvnnrcwtcspb314ja0e2jsl5rtqgo1" xml:space="preserve">== ၸွင်ႇမေႃ ၽႃႇသႃႇတႆး တႄႉတႄႉႁိုဝ် ==

မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ။

ဝူင်ႈဝၢင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၶဝ်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆး တီႈလၢႆလၢႆႁူဝ်။ လႆႈၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်း လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၶႃႈႁဝ်းၶဝ် လႆႈမီးလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇသေဢၼ်ဢၼ်သေ မႃးထႅမ်ၶေႃႈမုၼ်း ၼႆလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈၶိုၼ်ၶိုၼ်း လွင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မႃးတႅမ်ႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မေႃလိၵ်ႈတႆးယူႇၼႆ မႄးထတ်းလီလီသေယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈတၢင်ႇပၼ်လႄႈ။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇမေႃလိၵ်ႈတႆးသေ ၵူၺ်းၸႂ်ႉ ၶိူင်ႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇသေ မႃးသႂ်ႇၼႆတႄႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းၶႃႈ လႆႈသုၵ်ႉၸွမ်းလႄႈ ၶႅၼ်းတေႃႈ ၽၢင်ႉပၼ်သေၵမ်း။ ယိၼ်းၸူမ်း တီႈဢၼ်လႆႈမႃး ၶဝ်ႈၸႂ်သေ ၸွႆႈထႅမ်ယူႇၶႃႈ။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|Saimawnkham]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|ဢုပ်ႇ]]) 23:16, 23 မေႇ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>arvnnrcwtcspb314ja0e2jsl5rtqgo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ၾၢႆႇ:Lee Kuan Yew signature.svg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>37154</id>
    <revision>
      <id>126060</id>
      <timestamp>2026-05-24T04:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saimawnkham</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>126060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126061</id>
      <parentid>126060</parentid>
      <timestamp>2026-05-24T04:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saimawnkham</username>
        <id>5</id>
      </contributor>
      <origin>126061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="527" sha1="m2r2ej7dp1nym07dqpymevkc0oo00tz" xml:space="preserve">{{Valid SVG}}
==ႁူဝ်ႁုပ်ႈ==
{{Information
|Description = လၢႆးမိုဝ်း လိၵႂၢၼ်းယု တီႈၼႂ်း ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ 1965။
|Source = https://www.straitstimes.com/singapore/mr-lee-kuan-yews-reading-of-the-proclamation-of-independence-kicks-off-national-day
|Date = 1965
|Author = လိၵႂၢၼ်းယု
}}

==ဝႂ်==
{{PD-ineligible-USonly|1=သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ}}</text>
      <sha1>m2r2ej7dp1nym07dqpymevkc0oo00tz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37155</id>
    <revision>
      <id>126066</id>
      <timestamp>2026-05-24T06:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raa Zaa Leng Saue</username>
        <id>1207</id>
      </contributor>
      <comment>ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း &quot;{{Infobox settlement |name = သူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ |official_name = ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ |settlement_type = [[ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ဝၢၼ်ႈ]] |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ...&quot;</comment>
      <origin>126066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3897" sha1="miqy3dydh7z75c5mcq7fedhleac342c" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = သူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ
|official_name = ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ
|settlement_type = [[ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ဝၢၼ်ႈ]]
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ
|pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
|image_skyline = 
|imagesize = 
|image_caption = 
|image_map = 
|map_caption = 
|subdivision_type = မိူင်း
|subdivision_name = {{ၸွမ်ပိဝ်|မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}}
|subdivision_type1 = [[ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈတိူင်း]]
|subdivision_name1 = {{ၸွမ်ပိဝ်|ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း}}
|subdivision_type2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈတွၼ်ႈ]]
|subdivision_name2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ]]
|subdivision_type3 = [[ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈဝဵင်း]]
|subdivision_name3 = [[ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]
|subdivision_type4 = [[ဢိူင်ႇၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ဢိူင်ႇ]]
|subdivision_name4 = ၵတူင်ႇၸိ
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 
|population = 
|population_total = 
|population_urban = 
|population_rural = 
|population_as_of = 
|population_footnotes =
|population_blank1_title = 
|population_blank2 = 
|population_blank2_title = 
|population_density_km2 = auto
|coordinates = {{Coord|16.331329|97.856071|region:MM|format=dms|display=inline,title}}
|leader_title = 
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = [[လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|MST]]
|utc_offset = +06:30
|area_code = 
|website =
}}

'''ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ''' ({{Langx|my|ရွှေဝါချောင်ရွာ}}၊ {{Langx|en|Shwewarchaung}}) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတူင်ႇၸိ၊ [[ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ]]၊ [[ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း]] ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် {{formatnum:195113}} ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတူင်ႇၸိၼႆႉ ၸၢႆး 1350 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1332 ၵေႃႉ၊ ႁူမ်ႈၵၼ် မီးယူႇ 2682 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=21 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ၽိုၼ်ဢိင်==
{{Reflist}}

{{ဢွင်ႈတီႈၼႃႈလိၼ်
|Centre =သူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ
|North     =
|Northeast =
|East      =
|Southeast =
|South     =
|Southwest =
|West      =
|Northwest =
}}
{{ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး}}
{{Mon-geo-stub}}
{{DEFAULTSORT:သူၺ်ႇဝႃႇၶျွင်ႇ}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]</text>
      <sha1>miqy3dydh7z75c5mcq7fedhleac342c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး</title>
    <ns>14</ns>
    <id>37156</id>
    <revision>
      <id>126067</id>
      <timestamp>2026-05-24T06:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raa Zaa Leng Saue</username>
        <id>1207</id>
      </contributor>
      <comment>ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း &quot;[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း]]&quot;</comment>
      <origin>126067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="djvscn043nn7zpgd4594dxic43rzv4d" xml:space="preserve">[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း]]</text>
      <sha1>djvscn043nn7zpgd4594dxic43rzv4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၸိ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37157</id>
    <revision>
      <id>126068</id>
      <timestamp>2026-05-24T06:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raa Zaa Leng Saue</username>
        <id>1207</id>
      </contributor>
      <comment>ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း &quot;{{Infobox settlement |name = ၵတူင်ႇၸိ |official_name = ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၸိ |settlement_type = [[ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ဝၢၼ်ႈ]] |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမျ...&quot;</comment>
      <origin>126068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3861" sha1="01ojd46flf82r3rqtonm7ct4vbgw6x9" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = ၵတူင်ႇၸိ
|official_name = ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၸိ
|settlement_type = [[ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ဝၢၼ်ႈ]]
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ
|pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
|image_skyline = 
|imagesize = 
|image_caption = 
|image_map = 
|map_caption = 
|subdivision_type = မိူင်း
|subdivision_name = {{ၸွမ်ပိဝ်|မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}}
|subdivision_type1 = [[ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈတိူင်း]]
|subdivision_name1 = {{ၸွမ်ပိဝ်|ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း}}
|subdivision_type2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈတွၼ်ႈ]]
|subdivision_name2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ]]
|subdivision_type3 = [[ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈဝဵင်း]]
|subdivision_name3 = [[ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]
|subdivision_type4 = [[ဢိူင်ႇၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ဢိူင်ႇ]]
|subdivision_name4 = ၵတူင်ႇၸိ
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 
|population = 
|population_total = 
|population_urban = 
|population_rural = 
|population_as_of = 
|population_footnotes =
|population_blank1_title = 
|population_blank2 = 
|population_blank2_title = 
|population_density_km2 = auto
|coordinates = {{Coord|16.3459205627441|97.8459625244141|region:MM|format=dms|display=inline,title}}
|leader_title = 
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = [[လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|MST]]
|utc_offset = +06:30
|area_code = 
|website =
}}

'''ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၸိ''' ({{langx|mnw|ကွာန်ခဒုၚ်စေပ်}}, {{Langx|my|ကတုံစိရွာ}}၊ {{Langx|en|Shwewarchaung}}) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတူင်ႇၸိ၊ [[ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ]]၊ [[ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း]] ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် {{formatnum:195112}} ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတူင်ႇၸိၼႆႉ ၸၢႆး 1350 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1332 ၵေႃႉ၊ ႁူမ်ႈၵၼ် မီးယူႇ 2682 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=21 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ၽိုၼ်ဢိင်==
{{Reflist}}

{{ဢွင်ႈတီႈၼႃႈလိၼ်
|Centre =ၵတူင်ႇၸိ
|North     =
|Northeast =
|East      =
|Southeast =
|South     =
|Southwest =
|West      =
|Northwest =
}}
{{ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး}}
{{Mon-geo-stub}}
{{DEFAULTSORT:ၵတူင်ႇၸိ}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမရေႃး]]</text>
      <sha1>01ojd46flf82r3rqtonm7ct4vbgw6x9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>