ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး shnwiki https://shn.wikipedia.org/wiki/%E1%81%BC%E1%82%83%E1%82%88%E1%82%81%E1%80%B0%E1%80%9D%E1%80%BA%E1%82%81%E1%82%85%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢုပ်ႇၵုမ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ၾၢႆႇ ဢုပ်ႇၵုမ် ၾၢႆႇ မီႇတီႇယႃႇဝီႇၶီႇ ဢုပ်ႇၵုမ် မီႇတီႇယႃႇဝီႇၶီႇ ထႅမ်းပလဵတ်ႉ ဢုပ်ႇၵုမ် ထႅမ်းပလဵတ်ႉ လွင်ႈၸွႆႈထႅမ် ဢုပ်ႇၵုမ် လွင်ႈၸွႆႈထႅမ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ ဢုပ်ႇၵုမ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ ၵိူၼ်ႇတူ တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၵိူၼ်ႇတူ ပိူင်လိူင်း ဢုပ်ႇၵုမ် ပိူင်လိူင်း TimedText TimedText talk မေႃႇၵျူး ဢုပ်ႇၵုမ် မေႃႇၵျူး Event Event talk 0 617 155597 102770 2026-09-12T10:56:03Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 155597 wikitext text/x-wiki '''ဝိသႃႇၶႃႇ'''ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း '''ထၼၼ်ႇၸယ''' ဝဵင်းသႃႇၵေႇတ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်းလႆႈ သိပ်းႁူၵ်းၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈမၼ်း ၸင်ႇဢဝ်ၵူပ်ႉၵူႈပၼ် '''ပုၼ်ႇၼဝတ်ႉတၼ''' ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵူၼ်းမီးလူင် ၸဝ်ႈယေးငိုၼ်း '''မိၵႃႇရ''' မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိလႄႈ မၼ်းၼၢင်းၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇယူႇၸွမ်း ၸဝ်ႈၽူဝ်မၼ်း မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> ဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ယူႇၼႂ်းႁိူၼ်းၶိင်းၶဝ် မိၼ်ႇတၵယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဝိသႃႇၶႃႇ လႆႈၸဵတ်းၶူပ်ႇၼၼ်ႉၵႂႃႇၸွမ်းၶိင်းၶဝ်သေ လႆႈၵႂႃႇထူပ်းႁၼ်ဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၸွမ်းၶိင်းၶဝ်သေ လႆႈၵႂႃႇထူပ်းႁူပ်ႉႁၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၵမ်းၵွႆးၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးၽႅဝ်ၶၢဝ်းၽူၼ်ၼႆ ယူႇသဝ်းဢဝ်ဝႃႇတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇထိၵ ႁဵတ်းလူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ လုၵ်ႉမိူင်းသႃႇၵေႇတသေ မႃးတူၵ်းၼႃႈႁိူၼ်းမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိယဝ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းမႃးထူပ်းႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈထႅင်ႈလႄႈ မီးတိုဝ်ႉတၢင်း တႃႇၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈထမ်ႇမတြႃးမၼ်းၶိုၼ်ႈသုင်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈၽႅဝ်မႃးသႃႇဝတ်ႉထိၵေႃႈ မႃးႁဵတ်းလူႇၵျွင်းလူင်လင်ၼိုင်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇသင်ႇၶႃႇၶဝ်ႈၸဝ်ႈ တီႈပႃႈဢွၵ်ႇဝဵင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ။ ဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ သတ်ႉထႃႇတြႃးႁႅင်းယႂ်ႇသေ လူႇတၢၼ်းလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇပၼ်ၸုမ်ႈၶူး "[[ဢေႇတတၵ်ႈ|ဢေႇတတၵ်ႉ]]" ၵေႃႉမီးၼမ်ႉၵတ်ႉလႄႈ ၵုင်ႇမုၼ်သုင် တီႈလူႇတၢၼ်း ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ ဝၢႆးသေ ၽႅဝ်ႁိူၼ်းၸဝ်ႈၽူဝ်ယဝ်ႉ လႆႈထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၼမ်တႄႉတႄႉ။ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၸဝ်ႈၵေႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇလႄႈ မိၵႃႇရ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈၼႆႉ ထီႇၼဵဝ်သေဢမ်ႇၵႃး မီးၸႂ်ဢမ်ႇယုမ်ႇယမ်ပိူၼ်ႈ ဝႆႉၸႂ်ငမ်းငဝ်းၼိူဝ်ပိူၼ်ႈယူႇတႃႇသေယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၵၢၼ်လဵၵ်ႉၼွႆႉဢွၼ်ႇၵွႆးၵေႃႈ ၵႆႉဢွၵ်ႇတေႃးသသေ ၵႆႉၵႆႉလႄႇ မၢပ်ႇမႂ်ႁိၼႄးလုၵ်ႈပႂ်ႉမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ဝိသႃႇၶႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ႁိုင်မႃးလွႆးလွႆး လွင်ႈဢၼ်ႁၼ်လီၼိူဝ် လုၵ်ႈပႂ်ႉမၼ်း ယိုင်ႈယႂ်ႇမႃးတိၵ်းတိၵ်းသေ ၵမ်းလိုၼ်းမႃး ထိုင်ၵႂႃႇၸၼ်ႉ ပေႃးလိုပ်ႈလုၵ်ႈပႂ်ႉ လူင်းႁိူၼ်းၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈလိုပ်ႈလူင်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ဝိသႃႇၶႃႇဢမ်ႇႁပ်ႉသေ ၸင်ႇမွၵ်ႇၼႄလွင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ "ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႃႈၸႂ်ႉဢၼ်ၵႂႃႇသိုဝ်ႉမႃးတီႈၵၢတ်ႇ သိုဝ်ႉၶၢႆၶႃႈ တႃႈၼမ်ႉၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇမႃးတဵၵ်းၼမ်ႉပၼ်တီႈႁိူၼ်း၊ ဢၼ်လႆႈၽႅဝ်ႁွတ်ႈမႃးတီႈႁိူၼ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇထုင်းၾိင်ႈသေ ၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းယဝ်ႉ ယူႇတီႈပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉသေ ၸင်ႇမႃး၊ သင်ဝႃႈ ပေႃႈၸဝ်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ လီဢုပ်ႇဢူဝ်းတင်းၵူၼ်းမီးလူင် ပႅတ်ႇၵေႃႉ ဢၼ်ဢူႈႁဝ်းၶႃႈသႂ်ႇမႃးၸွမ်းႁူမ်ႇလူမ်ႈၶႃႈၼၢင်းၼၼ်ႉဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇ" ဝႃႈၼႆသေ ပၼ်ၾၢင်ႉပေႃႈၸဝ်ႈမၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ပေႃႈၸဝ်ႈမၼ်းမိၵႃႇရၵေႃႈ ၸင်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇၶဝ်ပႅတ်ႇၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇမၢပ်ႇမႂ်ႁိၼႄးၼိူဝ် ဝိသႃႇၶႃႇ ပႃႈၼႃႈၶဝ် ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈမၢပ်မႂ်ႁိၼႄး ၼိူဝ်မၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတွပ်ႇၵႄႈၵႂႃႇ ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉဝႃႈ -<br> <br> '''လွင်ႈမၢပ်ႇမႂ်ႁိၼႄးမၢႆ (1)'''- ဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ ပေႃးတၵ်ႉၵတွၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢမ်ႇၼုင်ႈၶူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁဝ်းၵိူဝ်းယမ်ၼၼ်ႉ မႃးႁိူၼ်းၼႆႉ မၼ်းၼၢင်းဢမ်ႇၼပ်ႉယမ်ၶဝ်လႄႈ မၼ်းမီးတၢင်းၽိတ်း။<br> '''ၶေႃႈတွပ်ႇၵႄႈ'''- ၼႂ်းပီႈၼွင်ႉႁဝ်းၶႃႈ ဢၼ်ၶႃႈလႆႈယႂ်ႇမူႈမႃးၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉမီးၵူၼ်းၸၢႆးပွႆႇပူၺ်သေပွၵ်ႈ၊ ႁဵတ်းသင်လႄႈ ၶႃႈသမ်ႉတေလႆႈၼပ်ႉယမ်တၵ်ႉၵတၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၶႃႈလႃႇ။<br> <br> '''လွင်ႈမၢပ်ႇမႂ်ႁိၼႄးမၢႆ (2)'''- ဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ ပေႃးၵၢင်ၶိုၼ်းလိုၵ်းမႃး ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတၢင်းၼွၵ်ႈႁိုင်ႁိုင်ၼၼ်ႉ မီးတၢင်းၽိတ်းဢိူဝ်ႈ။<br> '''ၶေႃႈတွပ်ႇၵႄႈ'''- မိူဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်ၼၼ်ႉ မႃႉမႄႈတီႈႁိူၼ်း ဢၼ်ဢဝ်ႁဵတ်းၶွင်ၽၢၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇလဵင်ႉလုၵ်ႈမၼ်း။ မိူဝ်ႈမၼ်းၵိူတ်ႇလဵင်ႉလုၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ၸွင်ႇၶဝ်လုမ်းလႃးမၼ်းႁႃႉ ၼႆလႄႈ ဢဝ်တၢင်းယူင်ႉၾႆးသေ ႁွင်ႉပႃးၶႃႈၸႂ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇတူၺ်း။<br> <br> '''လွင်ႈမၢပ်ႇမႂ်ႁိၼႄးမၢႆ (3)'''-မိူဝ်ႈဝႃး ၵဝ်ၶႃႈမိၵႃႇၼႆႉ တိုၵ်ႉၵိၼ်ၶဝ်ႈလီၽၵ်းဝၢၼ်ယူႇၼၼ်ႉ မီးရႁၢၼ်းတူၼ်ၼိုင်ႈ ၽႅဝ်မႃးၼႃႈၽၵ်းတူ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဝိသႃႇၶႃႇသမ်ႉဝႃႈ ဢၼ်ၶႃႈၵိၼ်ယူႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶဝ်ႈယဵၼ်ၽၵ်းယဵၼ်မၼ်းၵွႆးၼႆသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသရေႇၼႃႈတႃၶႃႈတူၵ်းလႄႈ မီးတၢင်းၽိတ်းဢိူဝ်ႈ။<br> '''ၶေႃႈတွပ်ႇၵႄႈ'''- မိၵႃႇရၼႆႉ မိူဝ်ႈၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈလူႇတၢၼ်းယိုၼ်ႈပၼ်တၢင်းၵိၼ်ယူႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်ယွၼ်ႉတၢင်းလူႇတၢၼ်းဝၼ်းလင်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈၵိၼ်။ တၢင်းၵိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်ၵုသူဝ်ႇၵဝ်ႇၵွႆး၊ တေႃႈလဵဝ်သမ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းတၢင်းလူႇတၢၼ်းသင်လႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းၵိၼ်ဢၼ်မႂ်ႇသႂ်။<br> <br> '''လွင်ႈမၢပ်ႇမႂ်ႁိၼႄးမၢႆ (4)'''- ပေႃႈဝိသႃႇၶႃႇၶဝ်ၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇပွႆႇလုၵ်ႈယိင်းမၼ်းမႃး သႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇၵပ်းဢမ်ႇၵၢႆႇ ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢမ်ႇမႅၼ်ႈသေ သင်ႇသွၼ်မၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇပွႆႇမႃး။ ပေႃးယင်းထွမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႈလၢင်းၵေႃႉလႂ်ၵေႃႈ တိုၼ်းတေဢမ်ႇလီ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ မီးတၢင်းၽိတ်းဢိူဝ်ႈ။ '''ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈမၢပ်ႇမႂ်ႁိၼႄးမၢႆ(4) ၼႆႉသေ ၼႄဝႆႉႁူဝ်ၶေႃႈႁင်းမၼ်းၶေႃၶေႃဝႃႈ ''''ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်တႃႇလုၵ်ႈပႂ်ႉ'''' ၼႆယဝ်ႉ။<br> <br> ဝိသႃႇၶႃႇၵေႃႈ တွပ်ႇၵႄႈသပ်းလႅင်းၼႄ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ပေႃႈၶဝ်ယဝ်ႉၵေႃႈ မိၵႃႇရ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်မႅၼ်ႈၸႂ်သေ ၸင်ႇပႃးၸႂ်ပႃးၶေႃးၶႂၢင်းပၼ်ႁႂ်ႈဝိသႃႇၶႃႇ ၽိတ်ႈပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယေႃးၶိင်းမႃးတီႈႁိူၼ်းယူႇယဝ်ႉ။<br> ၸွမ်းၼင်ႇဝိသႃႇၶႃႇၽိတ်ႈပၢင်းသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းၽႅဝ်မႃးႁိူၼ်းဝိသႃႇၶႃႇယဝ်ႉ ႁေႃးၼႄတြႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိၵႃႇရတႄႉ ယွၼ်ႉၵိူဝ်းယမ်သႃႇသၼႃႇတၢင်ႇဢၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးတြႃးယူႇၼၼ်ႉ ယူႇၽၢႆႇၼႂ်းၽႃႈၵင်ႈသေ ထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ်ၵွႆးယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉပႃႇရမီႇဝၼ်းလင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈသၢင်ႈမႃးၼမ်ယဝ်ႉလႄႈ ယူႇၽၢႆႇၼႂ်းၽႃးၵင်ႈသေ ထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ်ၵွႆးၵေႃႈ လႆႈဢဝ်တူဝ်ထူပ်းႁူႉၸႅင်ႈလွင်ႈဢၼိတ်ႉၸတြႃးၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉမၼ်းၵႂႃႇ တေႃႇပေႃးထူပ်းႁၼ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ သိုဝ်ႈၼႃႈတၼ်းတႃယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ မိၵႃႇရၼႆႉ လုၵ်ႉဢွဝ်ၽဝ ဢၼရိယႃႇဢၼ်ဢမ်ႇမျၢတ်ႈတွၼ်းသေ ၽႅဝ်ၵႂႃႇၽဝဢရိယဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵေးၸူးဝိသႃႇၶႃႇ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈတေႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသုတ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ မိၵႃႇရၸင်ႇဝႃႈတီႈဝိသႃႇၶႃႇဝႃႈ "သူၼႆႉ ပဵၼ်မႄႈၵဝ်ၶႃႈယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈၼႆႉ သူၵိူတ်ႇလဵင်ႉပၼ်လႄႈ ၵဝ်ၶႃႈလႆႈၽဝမႂ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၶႃႈယဝ်ႉ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ဝၼ်းၼၼ်ႉမႃး ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၸင်ႇဝႃႈဝိသႃႇၶႃႇဝႃႈ "မိၵႃႇရဝိသႃႇၶႃႇ"ၼႆယူယဝ်ႉ။ ႁိုင်မႃးတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ တၵ်ႉၵႃႇၵျွင်းလူင် ဝိသႃႇၶႃႇၵေႃႈ ၵိူတ်ႇလဵင်ႉလုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "မိၵႃႇရ" ၼႆလႄႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ဢၼ်ဝိသႃႇၶႃႇလႆႈ "မိၵႃႇရမႃႇတႃႇ" ၼၼ်ႉ ၶူပ်းငမ်ႇၵၼ်တင်းငဝ်းလၢႆးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> <div class="center" style="width: auto; margin-left: auto; margin-right: auto;"> '''ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈပႂ်ႉ''' </div> ၵူၼ်းမီးလူင်ၸဝ်ႈယေးငိုၼ်း ထၼ်ႇၸရႃႇ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈတေဢဝ်လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ဝိသႃႇၶႃႇ ပွႆႇၵႂႃႇတီႈပုၼ်ႇၼဝတုၼ မိူင်းသႃႇဝထိၼၼ်ႉ မၼ်းသင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႃႇလုၵ်ႈယိင်းမေႃႇယူႇမေႃၵိၼ် ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းသိူဝ်းသႃႇၼႆႉသေတႃႉၵေႃႈ ပေႃးတူၺ်းၽိဝ်မၼ်းၵွႆးတႄႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈ ဢမ်ႇၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်လႄႈ ထိုင်တီႈ ၸဝ်ႈပေႃႈ ပေႃးဢမ်ႇယုမ်ႇသေ မီးၸႂ်ငမ်းငဝ်းၼိူဝ်လုၵ်ႈပႂ်ႉမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝိသႃႇၶႃႇသပ်းလႅင်းၼႄတီႈပွင်ႇမၼ်း ၵမ်းဢၼ်ဢၼ်လႄႈ ၸင်ႇပွင်ႇၸႂ်ႁၼ်လီမႃးယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> ၶေႃႈၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ် (10) ပိူင်လႄႈ တီႈပွင်ႇမၼ်းၸမ်း - မိူၼ်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယယဝ်ႉ။<br> <br> '''1။ တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ်ၾႆးတၢင်းၼႂ်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတၢင်းၼွၵ်ႈ။'''<br> သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းပေႃႈၸဝ်ႈၼၼ်ႉသေၵေႃႉၵေႃႉ ႁဵတ်းၽိတ်းမႅၼ်ႈသေဢၼ်ဢၼ်ၼႆ ဢမ်ႇၼၼ် မီးလွင်ႈတွပ်ႇထဵင်ၵၼ်သေဢၼ်ဢၼ်ၼႆ လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈႁႂ်ႈၵူၼ်းတၢင်းၼွၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ပိူၼ်ႈႁူႉၸွမ်း။ တေလႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉ။ ဢမ်ႇမီးၾႆးဢၼ်ယႂ်ႇလိူဝ်သေ ၾႆးဢၼ်ၽႅဝ်ၵႂႃႇတၢင်းၼွၵ်ႈ။<br> <br> '''2။ ဢမ်ႇလႆႈဢဝ်ၾႆးတၢင်းၼွၵ်ႈ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းႁိူၼ်း။'''<br> သင်ဝႃႈလႆးငိၼ်းၶၢဝ်ႇဢမ်ႇလီ ၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းပေႃႈၸဝ်ႈသေၵေႃႉၵေႃႉတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းတၢင်းၼွၵ်ႈသႄႉသွမ်းလၢတ်ႈလွင်ႈၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းၼႆၸိုင် လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈဢွၵ်ႇတီႈၼႂ်းႁိူၼ်း။ ဢမ်ႇမီးၾႆးဢၼ်ယႂ်ႇလိူဝ်သေ ၾႆးဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်းၼွၵ်ႈမႃး။<br> <br> '''3။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေလႆႈပၼ် ၵေႃႉဢၼ်ပၼ်ၼၼ်ႉၵွႆး။'''<br> သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းတၢင်းၼွၵ်ႈမႃးၸေႇယိမ်ၶူဝ်းၶွင်ႇၼႂ်းႁိူၼ်းသေဢၼ်ဢၼ်ၼႆ တေမႃးသူင်ႇပၼ်ၶိုၼ်းယူႇ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵႂႃႇသေ သမ်ႉမႃးသူင်ႇပၼ်ၶိုၼ်းၼႆ ႁႂ်ႈပၼ်ၵေႃႉၼၼ်ႉၵွႆး။<br> <br> '''4။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈပၼ် ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇပၼ်ၼၼ်ႉ။'''<br> ၸေႇယိမ်ၶူဝ်းၶူဝ်ၼႂ်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ တေမႃးသူင်ႇပၼ်ၶိုၼ်းယူႇ ၼႆသေတႃႉ ၵေႃႉဢမ်ႇမီးၵတိသေ သမ်ႉဢမ်ႇမႃးသူင်ႇပၼ်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ယႃႇပေပၼ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ။<br> ၶူဝ်းၶွင်ၼႂ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ်ၼ်ႉ ပၼ်ယိမ်သေ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇသူင်ႇၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႆႉယၢမ်ႈထူပ်းၺႃးၼႃႇ။ သင်ဢမ်ႇပၼ်ၸေႇယိမ်တႄႉ တေသုမ်းဢၼ်ၼိုင်ႈၵွႆး။ လွင်ႈၼႆႉ တႃႉဢမ်ႇပၼ်ၸေႇယိမ်တႄႉ ယင်းတေလီလိူဝ်ယဝ်ႉ။<br> <br> '''5။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေလႆႈပၼ် ၵေႃႉဢၼ်ပၼ်ၼၼ်ႉ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇပၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈပၼ်။<br> မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ၶူဝ်းၶွင်ၼႂ်းႁိူၼ်းႁဝ်း ပၼ်ယိမ်သေ သမ်ႉဢမ်ႇလႆႈၶိုၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ်ၼႆတႄႉ ၵေႃႉမႃးၸေႇယိမ်ၼၼ်ႉ ၽၢၼ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ မီးၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ႁူႉၸၵ်းၵၼ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၵၼ်ၵေႃႈယဝ်ႉ တေလႆႈပၼ်ယိမ်။ ၶႂ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း ဢမ်ႇပၼ်ၶိုၼ်းၵေႃႈလီ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈလႆႈၸေႇယိမ်ပၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ပုၼ်ႈတႃႇပိူၼ်ႈသမ်ႉသၢင်ႇထုၵ်ႇၵႂႃႇၼႆၸိုင် ယွၼ်ႉၸေႇတၼႃႇလႄႈ လႆႈသုမ်းၶူဝ်းၶွင်ၵေႃႈ ၸႂ်ဢမ်ႇလူႉၸွမ်းမၼ်း။<br> <br> '''6။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေလႆႈမေႃၼင်ႈ ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလီ။'''<br> သင်ဝႃႈ ပေႃႈၸဝ်ႈမႄႈၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈၽူဝ်လႄႈ ၼွင်ႉၸၢႆးၽူဝ်၊ ပီႈဢၢႆႈၽူဝ်ၶဝ် လုၵ်ႉၸုၵ်းယူႇၼႆ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈၼင်ႈဝႆႉယူႇ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼင်ႈမူတ်းယဝ်ႉ လုၵ်ႈပႂ်ႉၸင်ႇတေလႆႈၼင်ႈ ၼႆႉပွင်ႇဝႃႈ မေႃၼင်ႈႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလီ ၼႆယဝ်ႉ။<br> <br> '''7။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေလႆႈမေႃၵိၼ် ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလီ။'''<br> မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၵိၼ်ယႅမ်ႉယဝ်ႉမူတ်း ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ ၸင်ႇတေၵိၼ်ယႅမ်ႉၸိုင် ၸင်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ။ ၼႆႉၸင်ႇပွင်ႇဝႃႈ မေႃၵိၼ်ယႅမ်ႉႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလီယဝ်ႉ။<br> <br> '''8။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေလႆႈမေႃၼွၼ်း ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလီ။'''<br ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈမူတ်းသေ ႁဵတ်းပၼ်ဝေႇယႃႇဝိတ်ႉၸၵူၼ်းထဝ်ႈယဝ်ႉ ပေႃးၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈၼွၼ်းယဝ်ႉၵွၼ်ႇ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ ၸင်ႇတေလႆႈၶဝ်ႈၼွၼ်း။ ၼႆႉပွင်ႇဝႃႈမေႃၼွၼ်းႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလီယဝ်ႉ။<br> <br> '''9။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေလႆႈမေႃလူလွမ်လုမ်းလႃးၾႆး။'''<br> ၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူဝ်၊ ပေႃႈၸဝ်ႈမႄႈၸဝ်ႈ၊ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ဢၼ်ၵွၼ်းၼႃႈႁိူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႆႉၸႂ်ၶဝ်မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢၼ်ႈၾႆးလႅင်းႁိူဝ်ႈယူႇသေ တေလႆႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၶဝ်တႃႇသေယဝ်ႉ။<br> <br> '''10။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေလႆႈမေႃၼပ်ႉထိုဝ်ၵိူဝ်းလီၽီငဝ်ႈၸဝ်ႈႁိူၼ်း။'''<br> တေလႆႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်၊ ပေႃႈၸဝ်ႈမႄႈၸဝ်ႈၼႆႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ဢၼ်ၵွၼ်းၼႃႈႁိူၼ်းယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈႁဝ်းၵိူဝ်းယမ်လႄႈ တေလႆႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵပ်းသိုပ်ႇ ယဵၼ်ႇငႄႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။<br> လွင်ႈသင်ႇသွၼ်သိပ်းပိူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽွၼ်းလီ တႃႇသေၵေႃႉၵေႃႉ လႆႈသိူဝ်းသႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ထမ်ႇမ၊ ဢၼ်ၶူပ်းငမ်ႇတင်းၵၢၼ်ထူပ်းမိုဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ယိူင်းထိုင် လုၵ်ႈပႂ်ႉၵူႈၵေႃႉ ၸိူဝ်းမီးယူႇတီႈၵူႈႁိူၼ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ သင်ဝႃႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းပေႃးၼႆၸိုင် ၼႂ်းလေႃးၵလူင်ၼႆႉ တေလႆႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်သေ ပဵၼ်လွင်ႈလၵ်းလႅမ်းသႅမ်းၵႃႈ ဢၼ်ဢဝ်ၼမ်ႉၸိုမ်းသႅင်မႅတ်ႉတႃႇ လေႃႇတွင်ႈႁူတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== ၼႃႈလိၵ်ႈ 83၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ) [[Category:ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ]] [[Category:!Main category]] kutowm5p2hb30yfk89slucw6415qjiu 155604 155597 2026-09-12T11:51:15Z Saimawnkham 5 ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉၶေႃႈမုၼ်း 155604 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = ဝိသႃႇၶႃႇ | image = (2023) Visakha, Pathum Wanaram Temple, Bangkok.jpg | caption = ဝိသႃႇၶႃႇ၊ တီႈ[[:en:Wat Pathum Wanaram|ဝတ်ႉပထုမ်းဝႃႇၼရမ်ႇ]]၊ [[ၵုင်းထဵပ်ႈ]]၊ [[မိူင်းထႆး]] | birth name = | other_names = မိၵႃႇရမႃႇတႃႇ | dharma name = | birth_date = | birth_place = [[Bhadaiya]], [[Magadha (Mahajanapada)|Magadha]] | death_date = | death_place = | religion = [[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ]] | school = | lineage = | title = Chief Female Patron | location = | education = | profession = [[Upasika]] | teacher = [[:en:Gautama Buddha|ၵေႃးတမပုတ်ႉထ]] | reincarnation_of = | predecessor = | successor = | students = | spouse = ပုၼ်ႇၼဝတ်ႉတၼ | children = | website = }} '''ဝိသႃႇၶႃႇ'''ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း '''ထၼၼ်ႇၸယ''' ဝဵင်းသႃႇၵေႇတ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်းလႆႈ သိပ်းႁူၵ်းၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈမၼ်း ၸင်ႇဢဝ်ၵူပ်ႉၵူႈပၼ် '''ပုၼ်ႇၼဝတ်ႉတၼ''' ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵူၼ်းမီးလူင် ၸဝ်ႈယေးငိုၼ်း '''မိၵႃႇရ''' မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိလႄႈ မၼ်းၼၢင်းၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇယူႇၸွမ်း ၸဝ်ႈၽူဝ်မၼ်း မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> ဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ယူႇၼႂ်းႁိူၼ်းၶိင်းၶဝ် မိၼ်ႇတၵယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဝိသႃႇၶႃႇ လႆႈၸဵတ်းၶူပ်ႇၼၼ်ႉၵႂႃႇၸွမ်းၶိင်းၶဝ်သေ လႆႈၵႂႃႇထူပ်းႁၼ်ဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၸွမ်းၶိင်းၶဝ်သေ လႆႈၵႂႃႇထူပ်းႁူပ်ႉႁၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၵမ်းၵွႆးၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးၽႅဝ်ၶၢဝ်းၽူၼ်ၼႆ ယူႇသဝ်းဢဝ်ဝႃႇတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇထိၵ ႁဵတ်းလူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ လုၵ်ႉမိူင်းသႃႇၵေႇတသေ မႃးတူၵ်းၼႃႈႁိူၼ်းမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိယဝ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းမႃးထူပ်းႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈထႅင်ႈလႄႈ မီးတိုဝ်ႉတၢင်း တႃႇၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈထမ်ႇမတြႃးမၼ်းၶိုၼ်ႈသုင်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈၽႅဝ်မႃးသႃႇဝတ်ႉထိၵေႃႈ မႃးႁဵတ်းလူႇၵျွင်းလူင်လင်ၼိုင်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇသင်ႇၶႃႇၶဝ်ႈၸဝ်ႈ တီႈပႃႈဢွၵ်ႇဝဵင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ။ ဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ သတ်ႉထႃႇတြႃးႁႅင်းယႂ်ႇသေ လူႇတၢၼ်းလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇပၼ်ၸုမ်ႈၶူး "[[ဢေႇတတၵ်ႈ|ဢေႇတတၵ်ႉ]]" ၵေႃႉမီးၼမ်ႉၵတ်ႉလႄႈ ၵုင်ႇမုၼ်သုင် တီႈလူႇတၢၼ်း ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ ဝၢႆးသေ ၽႅဝ်ႁိူၼ်းၸဝ်ႈၽူဝ်ယဝ်ႉ လႆႈထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၼမ်တႄႉတႄႉ။ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၸဝ်ႈၵေႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇလႄႈ မိၵႃႇရ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈၼႆႉ ထီႇၼဵဝ်သေဢမ်ႇၵႃး မီးၸႂ်ဢမ်ႇယုမ်ႇယမ်ပိူၼ်ႈ ဝႆႉၸႂ်ငမ်းငဝ်းၼိူဝ်ပိူၼ်ႈယူႇတႃႇသေယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၵၢၼ်လဵၵ်ႉၼွႆႉဢွၼ်ႇၵွႆးၵေႃႈ ၵႆႉဢွၵ်ႇတေႃးသသေ ၵႆႉၵႆႉလႄႇ မၢပ်ႇမႂ်ႁိၼႄးလုၵ်ႈပႂ်ႉမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ဝိသႃႇၶႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ႁိုင်မႃးလွႆးလွႆး လွင်ႈဢၼ်ႁၼ်လီၼိူဝ် လုၵ်ႈပႂ်ႉမၼ်း ယိုင်ႈယႂ်ႇမႃးတိၵ်းတိၵ်းသေ ၵမ်းလိုၼ်းမႃး ထိုင်ၵႂႃႇၸၼ်ႉ ပေႃးလိုပ်ႈလုၵ်ႈပႂ်ႉ လူင်းႁိူၼ်းၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈလိုပ်ႈလူင်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ဝိသႃႇၶႃႇဢမ်ႇႁပ်ႉသေ ၸင်ႇမွၵ်ႇၼႄလွင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ "ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႃႈၸႂ်ႉဢၼ်ၵႂႃႇသိုဝ်ႉမႃးတီႈၵၢတ်ႇ သိုဝ်ႉၶၢႆၶႃႈ တႃႈၼမ်ႉၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇမႃးတဵၵ်းၼမ်ႉပၼ်တီႈႁိူၼ်း၊ ဢၼ်လႆႈၽႅဝ်ႁွတ်ႈမႃးတီႈႁိူၼ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇထုင်းၾိင်ႈသေ ၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းယဝ်ႉ ယူႇတီႈပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉသေ ၸင်ႇမႃး၊ သင်ဝႃႈ ပေႃႈၸဝ်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ လီဢုပ်ႇဢူဝ်းတင်းၵူၼ်းမီးလူင် ပႅတ်ႇၵေႃႉ ဢၼ်ဢူႈႁဝ်းၶႃႈသႂ်ႇမႃးၸွမ်းႁူမ်ႇလူမ်ႈၶႃႈၼၢင်းၼၼ်ႉဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇ" ဝႃႈၼႆသေ ပၼ်ၾၢင်ႉပေႃႈၸဝ်ႈမၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ပေႃႈၸဝ်ႈမၼ်းမိၵႃႇရၵေႃႈ ၸင်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇၶဝ်ပႅတ်ႇၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇမၢပ်ႇမႂ်ႁိၼႄးၼိူဝ် ဝိသႃႇၶႃႇ ပႃႈၼႃႈၶဝ် ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈမၢပ်မႂ်ႁိၼႄး ၼိူဝ်မၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတွပ်ႇၵႄႈၵႂႃႇ ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉဝႃႈ -<br> <br> '''လွင်ႈမၢပ်ႇမႂ်ႁိၼႄးမၢႆ (1)'''- ဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ ပေႃးတၵ်ႉၵတွၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢမ်ႇၼုင်ႈၶူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁဝ်းၵိူဝ်းယမ်ၼၼ်ႉ မႃးႁိူၼ်းၼႆႉ မၼ်းၼၢင်းဢမ်ႇၼပ်ႉယမ်ၶဝ်လႄႈ မၼ်းမီးတၢင်းၽိတ်း။<br> '''ၶေႃႈတွပ်ႇၵႄႈ'''- ၼႂ်းပီႈၼွင်ႉႁဝ်းၶႃႈ ဢၼ်ၶႃႈလႆႈယႂ်ႇမူႈမႃးၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉမီးၵူၼ်းၸၢႆးပွႆႇပူၺ်သေပွၵ်ႈ၊ ႁဵတ်းသင်လႄႈ ၶႃႈသမ်ႉတေလႆႈၼပ်ႉယမ်တၵ်ႉၵတၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၶႃႈလႃႇ။<br> <br> '''လွင်ႈမၢပ်ႇမႂ်ႁိၼႄးမၢႆ (2)'''- ဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ ပေႃးၵၢင်ၶိုၼ်းလိုၵ်းမႃး ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတၢင်းၼွၵ်ႈႁိုင်ႁိုင်ၼၼ်ႉ မီးတၢင်းၽိတ်းဢိူဝ်ႈ။<br> '''ၶေႃႈတွပ်ႇၵႄႈ'''- မိူဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်ၼၼ်ႉ မႃႉမႄႈတီႈႁိူၼ်း ဢၼ်ဢဝ်ႁဵတ်းၶွင်ၽၢၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇလဵင်ႉလုၵ်ႈမၼ်း။ မိူဝ်ႈမၼ်းၵိူတ်ႇလဵင်ႉလုၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ၸွင်ႇၶဝ်လုမ်းလႃးမၼ်းႁႃႉ ၼႆလႄႈ ဢဝ်တၢင်းယူင်ႉၾႆးသေ ႁွင်ႉပႃးၶႃႈၸႂ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇတူၺ်း။<br> <br> '''လွင်ႈမၢပ်ႇမႂ်ႁိၼႄးမၢႆ (3)'''-မိူဝ်ႈဝႃး ၵဝ်ၶႃႈမိၵႃႇၼႆႉ တိုၵ်ႉၵိၼ်ၶဝ်ႈလီၽၵ်းဝၢၼ်ယူႇၼၼ်ႉ မီးရႁၢၼ်းတူၼ်ၼိုင်ႈ ၽႅဝ်မႃးၼႃႈၽၵ်းတူ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဝိသႃႇၶႃႇသမ်ႉဝႃႈ ဢၼ်ၶႃႈၵိၼ်ယူႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶဝ်ႈယဵၼ်ၽၵ်းယဵၼ်မၼ်းၵွႆးၼႆသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသရေႇၼႃႈတႃၶႃႈတူၵ်းလႄႈ မီးတၢင်းၽိတ်းဢိူဝ်ႈ။<br> '''ၶေႃႈတွပ်ႇၵႄႈ'''- မိၵႃႇရၼႆႉ မိူဝ်ႈၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈလူႇတၢၼ်းယိုၼ်ႈပၼ်တၢင်းၵိၼ်ယူႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်ယွၼ်ႉတၢင်းလူႇတၢၼ်းဝၼ်းလင်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈၵိၼ်။ တၢင်းၵိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်ၵုသူဝ်ႇၵဝ်ႇၵွႆး၊ တေႃႈလဵဝ်သမ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းတၢင်းလူႇတၢၼ်းသင်လႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းၵိၼ်ဢၼ်မႂ်ႇသႂ်။<br> <br> '''လွင်ႈမၢပ်ႇမႂ်ႁိၼႄးမၢႆ (4)'''- ပေႃႈဝိသႃႇၶႃႇၶဝ်ၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇပွႆႇလုၵ်ႈယိင်းမၼ်းမႃး သႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇၵပ်းဢမ်ႇၵၢႆႇ ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢမ်ႇမႅၼ်ႈသေ သင်ႇသွၼ်မၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇပွႆႇမႃး။ ပေႃးယင်းထွမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႈလၢင်းၵေႃႉလႂ်ၵေႃႈ တိုၼ်းတေဢမ်ႇလီ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ မီးတၢင်းၽိတ်းဢိူဝ်ႈ။ '''ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈမၢပ်ႇမႂ်ႁိၼႄးမၢႆ(4) ၼႆႉသေ ၼႄဝႆႉႁူဝ်ၶေႃႈႁင်းမၼ်းၶေႃၶေႃဝႃႈ ''''ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်တႃႇလုၵ်ႈပႂ်ႉ'''' ၼႆယဝ်ႉ။<br> <br> ဝိသႃႇၶႃႇၵေႃႈ တွပ်ႇၵႄႈသပ်းလႅင်းၼႄ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ပေႃႈၶဝ်ယဝ်ႉၵေႃႈ မိၵႃႇရ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်မႅၼ်ႈၸႂ်သေ ၸင်ႇပႃးၸႂ်ပႃးၶေႃးၶႂၢင်းပၼ်ႁႂ်ႈဝိသႃႇၶႃႇ ၽိတ်ႈပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယေႃးၶိင်းမႃးတီႈႁိူၼ်းယူႇယဝ်ႉ။<br> ၸွမ်းၼင်ႇဝိသႃႇၶႃႇၽိတ်ႈပၢင်းသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းၽႅဝ်မႃးႁိူၼ်းဝိသႃႇၶႃႇယဝ်ႉ ႁေႃးၼႄတြႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိၵႃႇရတႄႉ ယွၼ်ႉၵိူဝ်းယမ်သႃႇသၼႃႇတၢင်ႇဢၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးတြႃးယူႇၼၼ်ႉ ယူႇၽၢႆႇၼႂ်းၽႃႈၵင်ႈသေ ထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ်ၵွႆးယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉပႃႇရမီႇဝၼ်းလင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈသၢင်ႈမႃးၼမ်ယဝ်ႉလႄႈ ယူႇၽၢႆႇၼႂ်းၽႃးၵင်ႈသေ ထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ်ၵွႆးၵေႃႈ လႆႈဢဝ်တူဝ်ထူပ်းႁူႉၸႅင်ႈလွင်ႈဢၼိတ်ႉၸတြႃးၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉမၼ်းၵႂႃႇ တေႃႇပေႃးထူပ်းႁၼ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ သိုဝ်ႈၼႃႈတၼ်းတႃယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ မိၵႃႇရၼႆႉ လုၵ်ႉဢွဝ်ၽဝ ဢၼရိယႃႇဢၼ်ဢမ်ႇမျၢတ်ႈတွၼ်းသေ ၽႅဝ်ၵႂႃႇၽဝဢရိယဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵေးၸူးဝိသႃႇၶႃႇ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈတေႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသုတ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ မိၵႃႇရၸင်ႇဝႃႈတီႈဝိသႃႇၶႃႇဝႃႈ "သူၼႆႉ ပဵၼ်မႄႈၵဝ်ၶႃႈယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈၼႆႉ သူၵိူတ်ႇလဵင်ႉပၼ်လႄႈ ၵဝ်ၶႃႈလႆႈၽဝမႂ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၶႃႈယဝ်ႉ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ဝၼ်းၼၼ်ႉမႃး ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၸင်ႇဝႃႈဝိသႃႇၶႃႇဝႃႈ "မိၵႃႇရဝိသႃႇၶႃႇ"ၼႆယူယဝ်ႉ။ ႁိုင်မႃးတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ တၵ်ႉၵႃႇၵျွင်းလူင် ဝိသႃႇၶႃႇၵေႃႈ ၵိူတ်ႇလဵင်ႉလုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "မိၵႃႇရ" ၼႆလႄႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ဢၼ်ဝိသႃႇၶႃႇလႆႈ "မိၵႃႇရမႃႇတႃႇ" ၼၼ်ႉ ၶူပ်းငမ်ႇၵၼ်တင်းငဝ်းလၢႆးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> <div class="center" style="width: auto; margin-left: auto; margin-right: auto;"> '''ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈပႂ်ႉ''' </div> ၵူၼ်းမီးလူင်ၸဝ်ႈယေးငိုၼ်း ထၼ်ႇၸရႃႇ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈတေဢဝ်လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ဝိသႃႇၶႃႇ ပွႆႇၵႂႃႇတီႈပုၼ်ႇၼဝတုၼ မိူင်းသႃႇဝထိၼၼ်ႉ မၼ်းသင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႃႇလုၵ်ႈယိင်းမေႃႇယူႇမေႃၵိၼ် ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းသိူဝ်းသႃႇၼႆႉသေတႃႉၵေႃႈ ပေႃးတူၺ်းၽိဝ်မၼ်းၵွႆးတႄႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈ ဢမ်ႇၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်လႄႈ ထိုင်တီႈ ၸဝ်ႈပေႃႈ ပေႃးဢမ်ႇယုမ်ႇသေ မီးၸႂ်ငမ်းငဝ်းၼိူဝ်လုၵ်ႈပႂ်ႉမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝိသႃႇၶႃႇသပ်းလႅင်းၼႄတီႈပွင်ႇမၼ်း ၵမ်းဢၼ်ဢၼ်လႄႈ ၸင်ႇပွင်ႇၸႂ်ႁၼ်လီမႃးယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> ၶေႃႈၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ် (10) ပိူင်လႄႈ တီႈပွင်ႇမၼ်းၸမ်း - မိူၼ်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယယဝ်ႉ။<br> <br> '''1။ တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ်ၾႆးတၢင်းၼႂ်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတၢင်းၼွၵ်ႈ။'''<br> သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းပေႃႈၸဝ်ႈၼၼ်ႉသေၵေႃႉၵေႃႉ ႁဵတ်းၽိတ်းမႅၼ်ႈသေဢၼ်ဢၼ်ၼႆ ဢမ်ႇၼၼ် မီးလွင်ႈတွပ်ႇထဵင်ၵၼ်သေဢၼ်ဢၼ်ၼႆ လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈႁႂ်ႈၵူၼ်းတၢင်းၼွၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ပိူၼ်ႈႁူႉၸွမ်း။ တေလႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉ။ ဢမ်ႇမီးၾႆးဢၼ်ယႂ်ႇလိူဝ်သေ ၾႆးဢၼ်ၽႅဝ်ၵႂႃႇတၢင်းၼွၵ်ႈ။<br> <br> '''2။ ဢမ်ႇလႆႈဢဝ်ၾႆးတၢင်းၼွၵ်ႈ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းႁိူၼ်း။'''<br> သင်ဝႃႈလႆးငိၼ်းၶၢဝ်ႇဢမ်ႇလီ ၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းပေႃႈၸဝ်ႈသေၵေႃႉၵေႃႉတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းတၢင်းၼွၵ်ႈသႄႉသွမ်းလၢတ်ႈလွင်ႈၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းၼႆၸိုင် လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈဢွၵ်ႇတီႈၼႂ်းႁိူၼ်း။ ဢမ်ႇမီးၾႆးဢၼ်ယႂ်ႇလိူဝ်သေ ၾႆးဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်းၼွၵ်ႈမႃး။<br> <br> '''3။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေလႆႈပၼ် ၵေႃႉဢၼ်ပၼ်ၼၼ်ႉၵွႆး။'''<br> သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းတၢင်းၼွၵ်ႈမႃးၸေႇယိမ်ၶူဝ်းၶွင်ႇၼႂ်းႁိူၼ်းသေဢၼ်ဢၼ်ၼႆ တေမႃးသူင်ႇပၼ်ၶိုၼ်းယူႇ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵႂႃႇသေ သမ်ႉမႃးသူင်ႇပၼ်ၶိုၼ်းၼႆ ႁႂ်ႈပၼ်ၵေႃႉၼၼ်ႉၵွႆး။<br> <br> '''4။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈပၼ် ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇပၼ်ၼၼ်ႉ။'''<br> ၸေႇယိမ်ၶူဝ်းၶူဝ်ၼႂ်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ တေမႃးသူင်ႇပၼ်ၶိုၼ်းယူႇ ၼႆသေတႃႉ ၵေႃႉဢမ်ႇမီးၵတိသေ သမ်ႉဢမ်ႇမႃးသူင်ႇပၼ်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ယႃႇပေပၼ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ။<br> ၶူဝ်းၶွင်ၼႂ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ်ၼ်ႉ ပၼ်ယိမ်သေ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇသူင်ႇၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႆႉယၢမ်ႈထူပ်းၺႃးၼႃႇ။ သင်ဢမ်ႇပၼ်ၸေႇယိမ်တႄႉ တေသုမ်းဢၼ်ၼိုင်ႈၵွႆး။ လွင်ႈၼႆႉ တႃႉဢမ်ႇပၼ်ၸေႇယိမ်တႄႉ ယင်းတေလီလိူဝ်ယဝ်ႉ။<br> <br> '''5။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေလႆႈပၼ် ၵေႃႉဢၼ်ပၼ်ၼၼ်ႉ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇပၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈပၼ်။<br> မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ၶူဝ်းၶွင်ၼႂ်းႁိူၼ်းႁဝ်း ပၼ်ယိမ်သေ သမ်ႉဢမ်ႇလႆႈၶိုၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ်ၼႆတႄႉ ၵေႃႉမႃးၸေႇယိမ်ၼၼ်ႉ ၽၢၼ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ မီးၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ႁူႉၸၵ်းၵၼ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၵၼ်ၵေႃႈယဝ်ႉ တေလႆႈပၼ်ယိမ်။ ၶႂ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း ဢမ်ႇပၼ်ၶိုၼ်းၵေႃႈလီ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈလႆႈၸေႇယိမ်ပၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ပုၼ်ႈတႃႇပိူၼ်ႈသမ်ႉသၢင်ႇထုၵ်ႇၵႂႃႇၼႆၸိုင် ယွၼ်ႉၸေႇတၼႃႇလႄႈ လႆႈသုမ်းၶူဝ်းၶွင်ၵေႃႈ ၸႂ်ဢမ်ႇလူႉၸွမ်းမၼ်း။<br> <br> '''6။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေလႆႈမေႃၼင်ႈ ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလီ။'''<br> သင်ဝႃႈ ပေႃႈၸဝ်ႈမႄႈၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈၽူဝ်လႄႈ ၼွင်ႉၸၢႆးၽူဝ်၊ ပီႈဢၢႆႈၽူဝ်ၶဝ် လုၵ်ႉၸုၵ်းယူႇၼႆ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈၼင်ႈဝႆႉယူႇ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼင်ႈမူတ်းယဝ်ႉ လုၵ်ႈပႂ်ႉၸင်ႇတေလႆႈၼင်ႈ ၼႆႉပွင်ႇဝႃႈ မေႃၼင်ႈႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလီ ၼႆယဝ်ႉ။<br> <br> '''7။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေလႆႈမေႃၵိၼ် ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလီ။'''<br> မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၵိၼ်ယႅမ်ႉယဝ်ႉမူတ်း ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ ၸင်ႇတေၵိၼ်ယႅမ်ႉၸိုင် ၸင်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ။ ၼႆႉၸင်ႇပွင်ႇဝႃႈ မေႃၵိၼ်ယႅမ်ႉႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလီယဝ်ႉ။<br> <br> '''8။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေလႆႈမေႃၼွၼ်း ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလီ။'''<br ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈမူတ်းသေ ႁဵတ်းပၼ်ဝေႇယႃႇဝိတ်ႉၸၵူၼ်းထဝ်ႈယဝ်ႉ ပေႃးၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈၼွၼ်းယဝ်ႉၵွၼ်ႇ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ ၸင်ႇတေလႆႈၶဝ်ႈၼွၼ်း။ ၼႆႉပွင်ႇဝႃႈမေႃၼွၼ်းႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလီယဝ်ႉ။<br> <br> '''9။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေလႆႈမေႃလူလွမ်လုမ်းလႃးၾႆး။'''<br> ၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူဝ်၊ ပေႃႈၸဝ်ႈမႄႈၸဝ်ႈ၊ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ဢၼ်ၵွၼ်းၼႃႈႁိူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႆႉၸႂ်ၶဝ်မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢၼ်ႈၾႆးလႅင်းႁိူဝ်ႈယူႇသေ တေလႆႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၶဝ်တႃႇသေယဝ်ႉ။<br> <br> '''10။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉၼႆႉ တေလႆႈမေႃၼပ်ႉထိုဝ်ၵိူဝ်းလီၽီငဝ်ႈၸဝ်ႈႁိူၼ်း။'''<br> တေလႆႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်၊ ပေႃႈၸဝ်ႈမႄႈၸဝ်ႈၼႆႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ဢၼ်ၵွၼ်းၼႃႈႁိူၼ်းယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈႁဝ်းၵိူဝ်းယမ်လႄႈ တေလႆႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵပ်းသိုပ်ႇ ယဵၼ်ႇငႄႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။<br> လွင်ႈသင်ႇသွၼ်သိပ်းပိူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽွၼ်းလီ တႃႇသေၵေႃႉၵေႃႉ လႆႈသိူဝ်းသႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ထမ်ႇမ၊ ဢၼ်ၶူပ်းငမ်ႇတင်းၵၢၼ်ထူပ်းမိုဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ယိူင်းထိုင် လုၵ်ႈပႂ်ႉၵူႈၵေႃႉ ၸိူဝ်းမီးယူႇတီႈၵူႈႁိူၼ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ သင်ဝႃႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းပေႃးၼႆၸိုင် ၼႂ်းလေႃးၵလူင်ၼႆႉ တေလႆႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်သေ ပဵၼ်လွင်ႈလၵ်းလႅမ်းသႅမ်းၵႃႈ ဢၼ်ဢဝ်ၼမ်ႉၸိုမ်းသႅင်မႅတ်ႉတႃႇ လေႃႇတွင်ႈႁူတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== ၼႃႈလိၵ်ႈ 83၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ) [[Category:ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ]] [[Category:!Main category]] 1ih9nkamoltwlttve0jswa5uhge8y9k 0 764 155555 155534 2026-09-11T13:20:37Z Saimawnkham 5 ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉၶေႃႈမုၼ်း 155555 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = တႆး | altname = တႆးလူင် | nativename = {{lang|shn|ၵႂၢမ်းတႆး}} ({{transliteration|shn|kwā́m táy}}), {{lang|shn|လိၵ်ႈတႆး}} ({{transliteration|shn|lik táy}}) | pronunciation = {{IPA|shn|kwáːm táj||SHsound_Kwamtai.wav}}<br>{{IPA|shn|lik táj||SHsound Liktai.wav}} | states = [[မျၢၼ်ႇမႃႇ]] | region = [[မိူင်းတႆး]] | ethnicity = [[:en:Shan people|သျၢၼ်း]], [[:en:Dai people|တႆး]], [[Kula people|Kula]] | speakers = {{sigfig|4.685000|2}} လၢၼ်ႉ | date = 2017 | ref = e25 | familycolor = ၵရတႆး | fam2 = [[:en:Tai languages|တႆး]] | fam3 = [[:en:Southwestern Tai languages|ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း]] | fam4 = ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတႆး (သျၢၼ်း) | dia1 = လၵ်းၸဵင် (ပွတ်းဢွၵ်ႇ) | dia2 = [[:en:Khün language|ၶိုၼ်]] | dia3 = [[:en:Tai Nuea language|တႆးၼိူဝ်]] | dia4 = [[:en:Khamti language|ၶမ်းတီႈ]] | dia5 = [[:en:Tai Laing language|တႆးလႅင်]] | dia6 = [[:en:Aiton language|ဢၢႆတွၼ်း]] | dia7 = [[:en:Phake language|ၽႃၵႄး]] | dia8 = [[:en:Khamyang language|Khamyang]] | dia9 = [[:en:Turung language|Turung]] | listclass = hlist | iso2 = shn | iso3 = shn | script = [[:en:Mon–Burmese script|မွၼ်း-မၢၼ်ႈ]] ([[:en:Shan alphabet|တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး]]) | minority = {{Flag|မိူင်းမၢၼ်ႈ}} | glotto = shan1277 | glottorefname = Shan | notice = IPA | extinct = | dateprefix = | map = Shan language.jpg }} == ပိုၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးတႆး == <ref name=":0"> ပိုၼ်းၵႅပ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ဢၼ်ၶူးပွင်သွၼ်လူင်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး လုင်းၸၢႆးၾႃႈ ၶူၼ်ႉၶႆႊၼႄပၼ်ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႊ႞ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ 31 May, 2008 </ref>တႃႇႁႂ်ႈၽႅဝ်မႃးလႆႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ပဵၼ်ႁူမ်ႈတူဝ်မႃးၼႆႉ ပိူင်ပဵၼ်[[ပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး]]ၵေႃႈ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈမႃး ၵူႊလၢႆၸၼ်ႉတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်မႃးၼင်ႇႁဝ်းလႆႈႁၼ်ယူႇ လိၵ်ႈဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵမ်းလဵဝ်သႄႈ။ မၼ်းလႆႈပၼ်ပႅင်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းလႄႈတင်း ထၢတ်ႈၸႂ်မႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵေႃႈလႆႈပဵၼ်မႃးဢဝ်လွႆးလွႆးယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး လႆႈၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႄႈ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႊမႃးၸွမ်းၸၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ မီးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ 1. [[လိၵ်ႈႁၢင်ႊတူဝ်]] 2. [[လိၵ်ႈၵႆႇသၢၼ်ႇ]] 3. [[လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ]] 4. [[လိၵ်ႈၵမ်ယဵၼ်း]] 5. [[လိၵ်ႈတူဝ်မူၼ်|လိၵ်ႈတူဝ်မူၼ်း]]^{[https://shannews.org/archives/10415]} 6. [[လိၵ်ႈသဵင်တႅတ်ႈ]] ၼႆသေ မီးမႃးလၢႆၸၼ်ႉလၢႆၵမ်းယူႇတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းဢဝ်ပၢဝ်းဝၢင်းႀီႇဢူဝ်ႇရီႇ(Bow Vow Theory) ဝႃႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၵူၼ်းႁဝ်း တင်းလုမ်ႈၾႃႉယိူင်ႈဢဝ် သဵင်သတ်းတဝႃႇၵူႊသႅၼ်းသႅၼ်းသေ ၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃးၼႆ။ ၼႆႉ မၼ်းမႃးမိူၼ် ပိုၼ်းပႃႇလိ ၼႂ်းလိၵ်ႈပုတ်ႉထႁဝ်း ဢၼ်ဝႃႈ - ပၢၼ်လုမ်ႈၾႃႉႁူဝ်တီး ၽီသၢင်ၵူၼ်းသတ်း ထွမ်ႇၾင်းၵႂၢမ်းပႃႇလိ ႁူႉပွင်ႇၵၼ်မူတ်း ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ဢိင်ၼိူဝ်ၽႃႇသႃႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈသေ ၸင်ႇၵိူတ်ႇမီးမႃး လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၵွပ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးပဵၼ် သင်ႇၵေႇတ(ၶိူင်ႈမၢႆ)ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်း ၸိူဝ်းယႂ်ႇမီးၾိင်ႊၵူၼ်း(Social) ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁူႉတိုၼ်းမီးလိၵ်ႈလၢႆးၵၼ် ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ယူႇ။ ၵွႆးၵႃႈ ၼႂ်းထုင်ႉဢေးသျိူဝ်ႊပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ပွတ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ပႆႇမီးလိၵ်ႈလၢႆး(လိၵ်ႈၵိုၵ်းၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ)ၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် မီးယူႇတင်းၼမ်။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈ ပေႃးတူၺ်းၼႂ်းပိုၼ်းၸိုင် ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ပူၵ်းပွင်လႆႈၽိင်ႈၵူၼ်း(Social) တင်းႁိုင်ဢမ်ႇယွမ်းၵၼ် တင်းၶိူဝ်းၶႄႇမႃး။ တင်းၶႄႇတင်းတႆး သၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃး ၼႂ်းပၢၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးပၢႆႈပိူင်ႈၵၼ် လႄႈ ပေႃးၶိူဝ်းၶႄႇမီးလိၵ်ႈလၢႆးၵေႃႈ ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း ႁူႉတိုၼ်း မီးယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇထဵင်လႆႈယူႇ။ ပေႃးထၢမ်ဝႃႈ - လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း တႄႇၵိူတ်ႇမီးမႃး မိူဝ်ႈလႂ်။ ႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်မႃး၊ ၵူၼ်းႁူႉၽူႈလႂ် ၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉၼိူဝ်လိၵ်ႈလၢႆးဢီႈသင်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸဝ်ႈလႂ် ၼႆၼၼ်ႉတႄႉ တေဢမ်ႇမီးၽႂ် ၼႄသၢၵ်ႈသေႇမၼ်းလႆႈ တႅတ်ႈတႅတ်ႈတေႃးတေႃးယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးလူၼႂ်းပိုၼ်းလၢဝ်း၊ ယူၼ်း၊ ထႆး လႄႈ မၢၼ်ႊၶဝ်ၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ လိၵ်ႈတႆး ၵိူတ်ႇမီးဢွၼ်တၢင်းလိၵ်ႈယူၼ်း(လၢဝ်း၊ ၶိုၼ်)၊ လိၵ်ႈထႆး လႄႈ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊလၢႆလၢႆပၢၵ်ႇပီၼႆယူႇ။ လိၵ်ႈယူၼ်း(လၢဝ်း၊ ၶိုၼ်)ၵိူတ်ႇမီးမႃး မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 957 ၼီႈ၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ သမ်ႉမီးမႃးမွၵ်ႈ ပီ ၶ.သ 1220 သေ လိၵ်ႈထႆးသမ်ႉ မီးမႃး ပီ ၶ.သ 1257 ၼီႈ ၵႃႈၼၼ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးလူင်ၼႆႉ ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇဢဝ် ပၢၼ်တင်ႈမိူင်းမၢဝ်း(မိူင်းတိုင်းၶေႃ) မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 764 ၼၼ်ႉမႃး ၵွႆးၵေႃႈ သမ်ႉပေႃးတႅၵ်ႇလႅင်းယူႇယဝ်ႉ လွင်ႈဝႃႈ ၵိူတ်ႇမီးဢွၼ်တၢင်း လိၵ်ႈယူၼ်း၊ မၢၼ်ႊလႄႈ ထႆးၼႆၼၼ်ႉ။ <ref> တႅမ်ႈ မႁႃမုင်ႉ(မိူင်းၸႄႊ)</ref> ==='''သၢၵ်ႈသေႇပၢႆးပိုၼ်း'''=== ၼႂ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်း သုၸိင်ႇတႃႇ(တၢင်ႉယၢၼ်း) တႅမ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1982 ၼၼ်ႉ မီးဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပီ ၶ.သ 2300 ယဝ်ႉ၊ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း ၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမႄႈယၢင်ၸိုဝ်ႇ(ယႅင်းသီႊၵႅင်ႊ - တႆးလိုဝ်ႉႁွင်ႉမႄႈၼမ်ႉငၢႆး)ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႊ လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ မီးတူဝ်လိၵ်ႈ(မႄႈငဝ်ႈ) 18 တူဝ်ၵွၺ်း။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၼွင်သႄ လႄႈ ပၢၼ်မိူင်းမၢဝ်းလူင် တူဝ်လိၵ်ႈတႆး လႅၵ်ႈလၢႆႈၾၢင်ႁၢင်ႊ ပဵၼ်သီႇၸဵင်ႇမႃး၊ ယဝ်ႉသမ်ႉ သိုပ်ႇမူၼ်းမႃးထႅင်ႈ ဝႃႈၼႆ။ လႆႈႁၼ် ၼႂ်းပိုၼ်းတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈယၼ်ႇၾုႉ(သႅၼ်ဝီ)တႅမ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1942 ၼၼ်ႉ မီးၸႂ်ၵႂၢမ်းဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 728 (ၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇ ပဵၼ် 738) ၼႂ်းပၢၼ်တႆးၸဵတ်းမိူင်း (ပိုၼ်းၶႄႇတႅမ်ႈ ႁူၵ်းမိူင်းၵွႆး) မိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းၼွင်သႄ ၸဝ်ႈၽီလေႃႇၵေႃ(ၽီလၢဝ်းၵဝ်ႈ)လႄႈ ၵႅမ်မိူင်း ၸဝ်ႈၵေႃႇလေႃႇၾိုင်(ၵဝ်ႈလၢဝ်းၽူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶုၼ်လူၽူင်း)ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးယဝ်ႉယဝ်ႈ။ လႅပ်ႈတေပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈႁိုဝ်ၼႆယူႇ။ လွင်ႈလိၵ်ႈတႆးၼႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉမႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတႆး ပီ ၶ.သ 1996 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼၢင်းယုဝတီႇၵျိင်းၽေႃးမႄႇ တႅမ်ႈ လွင်ႈၵူၼ်းတႆး လႄႈ လိၵ်ႈတႆး ၼႆၼၼ်ႉဝႃႈ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၽီလူင်ၵဝ်ႈ(ပိုၼ်းလၢဝ်းတႅမ်ႈ ၶုၼ်ပူဝ်းလုမ်း) မိူင်းၼွင်သႄ မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 739 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ပေႃးၸႂ်ႉတိုဝ်း လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈၵၼ် ယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ၸိုၼ်ႊၵွၼ်းလၢႆး သမ်ႉတႅမ်ႈဝႃႈ ဢွၼ်ပီ ၶ.သ 94 ၼၼ်ႉ တႆးႁဝ်းပေႃးႁူႉလၢႆးၼပ်ႉ ပီလိူၼ်ဝၼ်းယၢမ်း မႄႈပီလုၵ်ႈပီ(ၵၢပ်ႇၸႂ်ႈ-လပ်းပဝ်ႈ)ယဝ်ႉလႄႈ ၼပ်ႉလႆႈဝႃႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ။ ၼႂ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး မၢင်ၽိုၼ်ၵေႃႈ မီးဝႃႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပီ ၶ.သ 600 ၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းယၢမ်ႈၶုတ်းႁၼ် လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ တီႈထုင်ႉၼမ်ႉငၢႆး(ယႅင်ႊသီႊၵႅင်ႊ)ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉၼႆ။ ထႅင်ႈသမ်ႉ လွင်ႈလၢဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁွင် မိူဝ်းဢဝ်ပိတၵၢတ်ႊသၢမ်ၵွင် တီႈမိူင်းၽႃတင်ႈၽႃတေႃႇ(သီရိလင်ႇၵႃႇယၢမ်းလဵဝ်)မႃးမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈယၼ်ႇၾႃႉ လႄႈ ၸဝ်ႈၸၢင်းသုၸိင်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇတင်း ၸဝ်ႈၶူးထမ်ႇမၵေႃႈ ႁၼ်မိူၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ပီ ၶ.သ 450 (ပီ ၶ.သ 93-94)ၼႆ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢၼ်တႆးၼွင်သႄ လႄႈ တႆးမိူင်းမၢဝ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းထိုင်တီႈ တေလႆႈဝႃႈၼႆယူႇ။ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆး ၸဵမ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇဢၼ် တႅၵ်ႇလႅင်းယူႇ ပိူင်ၼိုင်ႈ။ (လွင်ႈၶုၼ်ႁွင်ၶႄႇ၊ ၶႄႇႁွင်ႉၸဝ်ႈယူၼ်ၸၢင်ႊ ဢမ်ႇၼၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်း ထင်သၢမ်ၸင်ၵႂုႇဢဝ် ပိတၵၢတ်ႈ မိူင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပီ ၶ.သ 630။ ပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၶုၼ်ႁွင်တႆး မွၵ်ႈ 800 ပီပၢႆပၢႆ၊ လွင်ႈၼႆႉ တႆးႁဝ်း လီဝူၼ်ႉၸွမ်းယူႇ။) ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈငဝ်းတႆး ပီထူၼ်ႈ(2)မၢႆ-5 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ တႅမ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းတႆးၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၸွမ်း ႁိမ်းၼမ်ႉမႄႈယၢင်ႊၸႄႊၼၼ်ႉ မီးလိၵ်ႈလၢႆးၾၢင်ႁၢင်ႊထူဝ်ႇငွၵ်ႈ ၸႂ်ႉၵၼ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပီ ​ၶ.သ 600 ယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ၾႃႉ မိူင်းမၢဝ်းလူင် မွၵ်ႈမီ ၶ.သ 1311 (ၼႂ်းမႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတႆး ဢွၵ်ႇပီ 1996 ဝႃႈ ပဵၼ်ပီ ၶ.သ 1212)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈ လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးတူဝ်သီႇၸဵင်ႇသေ ပၢၼ်ၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း။ ၸႂ်ႉၵၼ်သိုပ်ႇမႃးထိုင် ပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင်ၶမ်းၶႅၼ်ႇၾႃႉ မိူင်းသႅၼ်ဝီ(ပၢၼ်လဵဝ်ၵၼ်တင်း ၶူးမေႃၸဝ်ႈထမ်ႇမတိၼ်ႇၼ) မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1565 ၼၼ်ႉ သမ်ႉဢွၼ်ၵၼ်မႄး လိၵ်ႈတႆး ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး တူဝ်မူၼ်းမူၼ်း ၸိူင်ႉလိၵ်ႈမွၼ်း၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ လႄႈ ႁဵတ်းသႂ်ႇမၢႆသဵင် 2 သဵင်(သဵင် 4 ၸမ်ႈၼႃႈ - း လႄႈ သဵင် 5 ၸမ်ႈတႂ်ႈ-ႉ)သေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်မႃး ၸိူင်ႉၼႆ။) ==='''သၢၵ်ႈသေႇပၢႆးသႃႇသၼႃႇ'''=== ပေႃးတေဢဝ် ပၢႆးၵိူဝ်းလီပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ မႃးတႅၵ်ႈတူၺ်းလႄႈ ၸွမ်းတီႇဢူဝ်ႇရီႇ ဢၼ်ဝႃႈ မီးသႃႇသၼႃႇၵေႃႈ မီးလိၵ်ႈလၢႆး ၼႆၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵူၼ်းတႆးႁဝ်း တႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇၽိတ်းလႆႈယူႇ။ ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးၸဝ်ႈယၼ်ႇၾႃႉတႅမ်ႈဝႃႈ ၽြုးပဵၼ်ၸဝ်ႈပုတ်ႉထ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈမႃးသင်ႇသွၼ် ၵူၼ်းၽီ ထိုင်မိူင်းသႄ လႄႈ မိူင်းၸေႊၾၢင်(မိူင်းမၢဝ်း)ၼႆသေ ၼႂ်းပိုၼ်းလၢဝ်း၊ ပိုၼ်းထႆးၵေႃႈ တႅမ်ႈဝႆႉတႅတ်ႈတႅတ်ႈတေႃးတေႃးဝႃႈ မိူဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ တႆးမိူင်းထႅၼ်(ၼႂ်းႁုၼ်ႊၼမ် ယၢမ်းလဵဝ်) လႆႈတႅၵ်ႇပဵၼ်သွင်ၽၢၵ်ႇ(ၶႄႇႁွင်ႉ မိူင်းယီႊၸဝ်ႈ)ၼၼ်ႉ ၶုၼ်လူင်ႁၢၼ်မိူင်း (ၶႄႇႁွင်ႉႁဵၼ်လီႊ)ၶိူဝ်းတႆးဢၢႆႈလၢဝ်း ၵိၼ်မိူင်းငၢႆး လၢဝ်းယူႇပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ ၶုၼ်လူင်ၸိုဝ်းမၢဝ်း(ၶႄႇႁွင်ႉ လီမဝ်ႊ)ၶိူဝ်းတႆးဢၢႆႈလၢဝ်းၵိၼ်မိူင်း ၽႃယႆး(ပေးငၢႆး)ယူႇပွတ်းၸၢၼ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢၼ် သွင်မိူင်းသွင်ၶုၼ် ၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း တႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ (ၼိၵၢႆးမႁႃႇယၢၼ်း) မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 69 (ပ.သ 612 )ၼၼ်ႉမႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းတႆး ဢၢႆႈလၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးမိူင်း သမ်ႉပေႃး ပူၵ်းတင်ႈလႆႈ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၵဵင်းသႅၼ်(မိူင်းယူၼ်း)ႁိုင်လၢႆပၢၵ်ႇပီယဝ်ႉယဝ်ႈ။ ၼႂ်းသဝ်လၵ်းႁိၼ်မိူင်းမၢဝ်း သမ်ႉမီးဝႃႈ သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ ထိုင်မိူင်းမၢဝ်းမွၵ်ႈပီ ၶ.သ 804 ၼႆသေ ၼႂ်းၽိုၼ်ထမ်း သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ တွၼ်ႈလိၵ်ႈႁူဝ်ထမ်းၸူႉ တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ(4)ဢၼ် ၸဝ်ႈဝိလႃႇသ ဝၢၼ်ႈႁႆး(ၸေႊလၢၼ်ႉ)တႅမ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃးဝႃႈ ဝၢႆးၽြုးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ 450 ပီ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ100 တူၼ် ဢွၼ်ၵၼ် ပိၼ်ႇတႅမ်ႈပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသေႃးတ(လႅပ်ႈတေပဵၼ်ၸဝ်ႈသေႃးၼ) လႆႈဢဝ်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၶဝ်ႈမႃးၽႄႊမုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆ။ (ၼႂ်းပပ်ႉပီမႂ်ႇတႆး လႄႈ ႁိူဝ်းၾၼ် - ပီ 1995 )ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးယၼ်ႇၾႃႉသမ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း(တႆးလူင်)တႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ (ပၢႆးယူၼ်း)ဢၼ်ၶူးဝႃးလူင် ၸဝ်ႈၺႃႇၼၵမ်ႇၽီႇရ မိူင်းၵဵင်းမႆႇ မႃးၸွမ်းၶႆႈႁႃၽြုးၸဝ်ႈသိယိင်ၵ(ယူၼ်းႁွင်ႉဝႃႈၽသိင်) တီႈမိူင်းသႅၼ်ဝီ ၼႂ်း ပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင် ၶမ်းၶႅၼ်ႇၾႃႉ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1540 ၼၼ်ႉၵွႆး။ ဢွၼ်ၼႃႈၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇ ဝႃႈၼႆ။ လွင်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း ၸၢဝ်းဢင်းၵိတ်းသ် Edmund Leach တႅမ်ႈ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1937 ၼၼ်ႉ(ဢဝ်ၸွမ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႊ)ဝႃႈ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်း လႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ ၸဝ်းသိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ(မၢၼ်ႊဝႃႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ)တိုၵ်းပႄႉ မိူင်းဢႃႈဝ(မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 1527 ) ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးယင်းပႆႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆဝႆႉယူႇ။ ၵွႆးၵႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈ(မၢင်ၽိုၼ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလၢဝ်) လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈလူင် ႁူမ်ႇမိူင်း(ၸဝ်ႈၶုၼ်တုမ်ႇ)မိူင်းမၢဝ်း လႆႈၵႂုႇပဵၼ် မေးၼၢင်းၵွႆႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢၼေႃႇရထႃႇ မိူင်းပူးၵမ်ႇ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1057 ၼၼ်ႉ ပေႇႁူၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈ ပဵၼ်ပေႇႁူမူမ်ႇထၢတ်ႈၶမ်းၽြုးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆ။ သွၼ်ႇလႆႈဝႃႈ မိူင်းမၢဝ်း လႆႈၼပ်ႉထိုဝ် သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထယဝ်ႉၼႆလႄႈ လၵ်းႁိၼ်မိူင်းမၢဝ်း တေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်း ပိုၼ်းလၢဝ်းဝႃႈ ၵူၼ်းတႆတႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်မိူင်းယီႊၸဝ်ႈ(မွၵ်ႈပီ ၶ,သ 69)ၼၼ်ႉယဝ်ႉလႄႈ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းၵေႃႈ တေၵိူတ်ႇမႃး ၸဵမ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉယူႇၼႆၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈဝႃႈ ပူၼ်ႉတီႈၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ (မႁႃႇသိလႃးဝီးရဝူင်း 1996) ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ ပေႃးမႃးထတ်းတူၺ်း လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း ၸဵမ်ဢဝ်လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ၊ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်၊ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးလူင် ပၢၼ်ၵဵင်းဝီမႃး တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၼႆႉၸိုင် လႆႈႁၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် 18 တူဝ်ၵွႆး၊ ဢမ်ႇမီးတဵမ် 41 တူဝ် မိူၼ်လိၵ်ႈသၼ်သၵရိတ်ႉ လႄႈ ပႃႇလိ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးတေဢွၵ်ႇၵႂၢမ်းႁၼ်ဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း ၵိူတ်ႇမီးမႃးဢွၼ်တၢင်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵူၼ်းတႆးႁဝ်းပႆႇၼပ်ႉထိုင် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉၸိုင် ပဵၵ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသၢၵ်ႈသေႇၵေႃႈ ၽႂ်တေဢမ်ႇထဵင်လႆႈယူႇ။ သၢၵ်ႈသေႇ(တီႈဢၢင်ႈဢိင်) လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ဢၼ်ပႃးၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇ ဢၼ်ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်းၸၢဝ်းၶႄႇ လုင်းၸၢင်ႊၵူင်ႊၸိင်ႇ ႁႃႁွမ်တႅမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉ“ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ”(ပွတ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ) ၸွမ်းၼင်ႇသၢၵ်ႈသေႇၶႄႇ မီးမိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1937 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ မီးၼင်ႇၼႆ- သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ ၽႅဝ်ထိုင်မိူင်းတႆး ၼႂ်းယူၼ်ႊၼၢၼ်ႊ(ၼွင်သႄ) ၸဝ်ႉသုတ်းၵေႃႈ တေမွၵ်ႈပီ ၶ.သ 600-800။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇတူၵ်းလိုၼ်းပီ ၶ.သ 1300 ပဵၼ်ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝူင်ႉၶႄႇ ၶိူဝ်းထင် လႄႈ ၶိူဝ်းသွင်ႉၼႆယူႇ။ ==='''သၢၵ်ႈသေႇဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း'''=== ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းလိၵ်ႈတႆး(Tai Calendar) ဢၼ်ႁၼ်ႁူဝ်တီး(ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ) ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ ပဵၼ်ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းတႆး(လိၵ်ႈတႆး) ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 638 (ၼႂ်းပီ 1997 ၼႆႉ ႁိုင်ထိုင် 1359 ပမႃးယဝ်ႉ)။ မႅၼ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈဝူင်ႉၶႄႇထႆႉၸူင်ႊဝၢင်တီႇ ၶိူဝ်းထင် (Tang Dynasty) လႄႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈမိူင်းၼွင်သႄ ၸဝ်ႈသိုဝ်ႉၼူႇလေႃႇ(ပိုၼ်းတႆးတၢင်ႇၽိုၼ်ဝႃႈ သိူဝ်ၼေႃႇလၢဝ်း၊ သိူဝ်လုၵ်ႈလၢဝ်၊ ထႆးႁွင်ႉ ၶုၼ်သိၼ်လူင် လႄႈ လၢဝ်းသမ်ႉဝႃႈ သိူဝ်ၼေႃႇလၢဝ်း)ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ၸၢဝ်းၶႄႇ(လုင်းၸၢင်ႊၵူင်ႊၸိင်ႇ) ၸႅၵ်ႇၼႄၽႄဝႆႉဝႃႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ လိၵ်ႈလႆႈတႆး ယူႇၼႂ်းၵိင်ႇၽႄ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ လိၵ်ႈလၢႆး ၸုမ်းသူင်ႉတႆး(တႆးသူင်ႉ) ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမိူၼ်ၵၼ်တင်း တႆးသူင်ႉ၊ တႆးတူင်ႉ၊ တႆးသုၺ်ႇ၊ တႆးၽိင်၊ တႆးတူၼ်း၊ တႆးမၢဝ်း၊ တႆးလိုဝ်ႉ၊ တႆးၶိုၼ်၊ တႆးလႅမ်း၊ တႆးယူၼ်း၊ တႆးလၢဝ်း၊ တႆးထႆး၊ တႆးဢႃႊႁူမ်၊ တႆးလႅင်၊ တႆးလမ်၊ တႆးၼိူဝ်၊ တႆးလူင် လႄႈ တႆးၶမ်းတီႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ လိၵ်ႈတႆး(4)သႅၼ်း။ (1)လိၵ်ႈတႆးလိုဝ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး ဢဝ်သဵင်ၵဵင်းႁုင်ႈ ပဵၼ်လၵ်းပိူင်၊ (2)လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း) ၼႂ်းမိူင်းတႂ်ႈၶူင်း(မိူင်းမၢဝ်း) ဢဝ်သဵင်မိူင်းၶွၼ် ပဵၼ်လၵ်ႈပိူင်၊ (3)လိၵ်ႈတႆးၽိင် ၼႂ်းမိူင်းလၢၼ်ႉၸၢင်ႉၼွႆႉ(လိၼ်ၶျၢင်း ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ)လႄႈ (4)လိၵ်ႈတႆးတူၼ်း ၼႂ်းမိူင်းဢီႁူင်ႁိုဝ်(ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ)။ ၼႂ်းၵႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ(4)သႅၼ်းၼႆႉ တေသိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် (လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈၶူင်း)ၼၼ်ႉ သႅၼ်းလဵဝ်ၵွႆး။ ၵွပ်ႈဝႃႈ မၼ်းၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လိၵ်ႈတႆးလူင်(လိၵ်ႈတႆးယႂ်ႇ)။ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း၊ ဝၢႆးမႃးယဵၼ်းပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးလူင် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး 33 ၸဝ်ႈၾႃႉ)ၼႆႉ ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၸုမ်းတႆးၼိူဝ် လႄႈ တႆးမၢဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းမၢဝ်း၊ မိူင်းၵိုင်မႃႉ၊ မိူင်းၶျုင်ႊၸႅင်ႊ၊ မိူင်းၸိူၼ်ႉၶင်ႊ၊ မိူင်းၸင်ႊယူၼ်၊ မိူင်းၸိၼ်ႊၵူႇ(မိူင်းဝေႃႇ) မိူင်းၸဵင်ႊတုင်ႊ(မိူင်းၵႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၵဵင်းတုင်ၼွႆႉ)မိူင်းမႅၼ်း၊ မိူင်းလူးလူင်၊ မိူင်းၸိၼ်ႊၽိင်၊ မိူင်းယူၼ်ၸႅင်ႊ၊ မိူင်းယူၼ်ယု၊ မိူင်းမီႇလေႃႇ၊ မိူင်းဝိုၼ်သၢၼ်ႊ လႄႈ မိူင်းမၢဝ်းပွတ်းၸၢၼ်းၼမ်ႉမၢဝ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸိုင်ႈၶႄႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိသ်ႉတ် လႆႈမႄးလိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း ႁႂ်ႈမီးသဵင်ဢၼ်တႅတ်ႈတေႃး 6 သဵင်မႃး မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1950-51 ၼၼ်ႉထႅင်ႈ(ႁွင်ႉဝႃႈလိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈၶူင်း)ၼႆသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။ ==='''လိၵ်ႈတႆးလူင်ပၢၼ်ၵဝ်ႇ'''=== ပေႃးမႃးႁုပ်ႈတူၺ်း ဢၼ်တႅမ်ႈၼႄမႃး ပႃႈၼိူဝ်တင်းမူတ်းၼႆႉ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်းသေ ပိူၼ်ႈတင်း ပၢႆးပိုၼ်း လႄႈ ပၢႆးထတ်းလီလီၼႆၸိုင် လၢတ်ႈလႆႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ- လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း (လိၵ်ႈတႆးလူင်)ၸႅၵ်ႇလႆႈသၢမ်ပၢၼ်၊ ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်၊ ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ ပၢၼ်လိၵ်ႈ တႆးလူင်(လိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈၵေႃႈႁွင်ႉ)။ ၼႂ်းၼႆႈၼႆႉ- #တင်ႈဢဝ် ပၢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မိူင်းၼွင်သႄ ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၼေႃႇလၢဝ်း(သိုဝ်ႉၼူႇလေႃ)ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးမိူင်းသႄ(ၼၢၼ်ႊၸဝ်ႈ)ၶဝ် ပေႃးမီးပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၾၢႆႇလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ဢွၵ်ႇႁူဝ်တီး(ပၵ်းယဵၼ်ႈဝၼ်းပီ ၶ.သ 638)ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉယဝ်ႉၼႆလႄႈ လႆႈဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းသႄၶဝ် မီးလိၵ်ႈတႆး ၸႂ်ၵိုၵ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမႃး တင်ႈတႄႇ ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ၾၢင်ႁၢင်ႊလိၵ်ႈတႆးပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်ဢွၼ်တၢင်းမိူင်းလႄႈ ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ၸင်ႇၼပ်ႉလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ (တီႈမိူင်းၵႃႈ၊ မိူင်းဝေႃႇ ၼႂ်းမိူင်းလႃးလူင် တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် မီးပပ်ႉၸေႈသႃ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈယူႇ ႁၢၼ်ႉတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်။) #တင်ႈဢဝ် ပၢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမိူင်းမၢဝ်းလူင် (မိူင်းတိူင်းၶေႃ)ၸဝ်ႈၶုၼ်တိုင်းၶမ်း(မၢင်ၽိုၼ်ဝႃႈ ၶုၼ်လီ)မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 764 ၼၼ်ႉ မႃးတေႃႇႁွတ်ႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ (မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1331)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် လႆႈယဵၼ်း မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း၊ ႁၢင်ႊၾၢင်တူဝ်လိၵ်ႈၵေႃႈ ယူႇတီႈတူဝ်သီႇၸဵင်ႇသေ ႁၢမ်ႉၶႂ်ႈမူၼ်းမႃး မူၼ်းမႃးလွႆးလွႆး။ ပိုၼ်းမၢင်ၽိုၼ်တႅမ်ႈဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႆႈမႄးႁဵတ်းသႂ်ႇ မၢႆသဵင် ႁႂ်ႈတႅတ်ႈတေႃးမႃး ၼႂ်းပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉၼႆႉၼႆ။ ၸင်ႇၼပ်ႉဝႃႈ ပၢၼ်ၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း ဝႃႈၼႆမႃး။ #ထိုင်မႃး ပၢၼ်မိူဝ်ႈတႆးၵဝ်ႈႁၢႆးႁေႃ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင် ၶမ်းၶႅၼ်ႇၾႃႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမိူင်း ၵဵင်းဝီ(မိူင်းသႅၼ်ဝီလူင်) မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 1540 (မၢင်ၽိုၼ်ဝႃႈ 1567)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးလူင်(လိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈ)။ ႁၢင်ႊၾၢင်ၵေႃႈ မႄးႁႂ်ႈမူၼ်းမူၼ်းမိူၼ်လိၵ်ႈမွၼ်း၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊသေ ႁဵတ်းသႂ်ႇမၢႆသဵင်ဝႆႉ(2)သဵင် တွၼ်ႈတႃႇ သဵင်(4)လႄႈ (5)။ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် ၽႄႈလၢႆတၢင်းမိူင်းတႆး ပွတ်းၼိူဝ် တႂ်ႈ ၵၢင်၊ လိူဝ်သေမိူင်းၼွင်သႄ၊ မိူင်းမၢဝ်း လႄႈ မိူင်းၶုၼ်(ၵဵင်းတုင်)ၵႂုႇ ၶႂ်ႈၸႂ်ႉၸွတ်ႇၵၼ်ၵူႊတီႈၼႆယူႇ။ ၸင်ႇၼပ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးလူင်ၼႆယူႇယဝ်ႈ။ (ဢမ်ႇၼပ်ႉပႃး လိၵ်ႈတႆးလႅင်၊ လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈ ၼႂ်းမိူင်းလုၵ်ႈတႆးၶဝ်။) မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်းသ် ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးႁဝ်း လႆႈႁူမ်ႈၵၼ် တင်ႈပဵၼ် ပတေႇသရိတ်ႈၶွင်ႇသီႇသေ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈမိူင်းတႆး ပတ်းပိုၼ်ႉယၢမ်းလဵဝ်ဝႃႈ မိူင်းတႆးၵမ်ႇပေႃးၸၼႆ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1922 ၼၼ်ႉမႃး။ ၼပ်ႉလႆႈဝႃႈတင်ႈတႄႇပီ 1922 မႃးၾၢႆႇၼႆႉ လိၵ်ႈတႆး လႆႈၽႄႈၸွတ်ႇၵႂုႇ ၼႂ်းမိူင်း ၵူႊတီႈတီႈယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ==='''လိၵ်ႈတႆးလူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ'''=== ထိုင်မႃး ဢွၼ်တၢင်း ၼႃႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ(မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ) မိူဝ်ႈမွၵ်ႈပီ ၶ.သ 1940 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢင်းဝိၸယႃႇၼၼ်ႇတ ဢွၼ်ႁူဝ် ဢဝ်ၵူၼ်းမီးပိုၼ်ႉႁူႉ ၸၢဝ်းတႆးႁဝ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈသေ မႄးလိၵ်ႈတႆးလူင်ထႅင်ႈ။ ၽိူမ်ႉသႂ်ႇထႅင်ႈ မႄႈၵပ်းမၼ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇလီမီးလီပဵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉဢမ်ႇၵႃး မႄးႁဵတ်းပႃး မၢႆသဵင်မၼ်းၽိူမ်ႉထႅင်ႈ။ (ယူႇတီႈသၢမ်သဵင် ပဵၼ်မႃးႁႃႈသဵင်၊ သႂ်ႇထႅင်ႈသဵင် 2 ယၵ်း -ႇ လႄႈ သဵင် 3 ယၵ်းၸမ်ႈ -ႈ ၸိူင်ႉၼႆ။) ၵူၼ်းႁုၼ်ႊလင် ၸိူင်ႉသူၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ၸင်ႇလႆႈႁဵၼ်းငၢႆႈ လႄႈ တႅမ်ႈဢၢၼ်ႇငႆႈ ၼႂ်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ တင်ႈတႄႇ ပီၼၼ်ႉမႃး လိၵ်ႈတႆးလူင်ႁဝ်း လႆႈၸႅၵ်ႇပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇ လႄႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၼႆမႃး တေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ==='''လိၵ်ႈတႆးႁႃႈသဵင် (ဢမ်ႇၼၼ်) လိၵ်ႈႁူဝ်သိူဝ်'''=== လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပႆႇပေႃးၵုမ်ႇထူၼ်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇ သဵင်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးၼႆလႄႈ ထိုင်မႃး (1940) ၸဝ်ႈသြႃႇဝိၸယၼၼ်ႇတ (သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ) ၸင်ႇၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄး ႁႂ်ႈမီးတူၼ်းသဵင် ႁႃႈသဵင်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လိၵ်ႈဢၼ်မႄးၶိုၼ်းၼႆ့ သမ်ႉၺႃးၽွင်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၵိုတ်းယိုတ်းၵႂႃႇဝႆႉယူႇ။ <ref> ယု၀တီဂျင်းဖောမယ်၊ ရှမ်းစာပေသမိုင်းနှင့် နန်ချိုရှမ်းများအကြောင်း၊ နှာ-၄၄၊ ၂၀၀၉ </ref> ဝၢႆးသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉသေ ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉၸင်ႇ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၶိုၼ်းၽွတ်ႈၵေႃႇမတီႇလိၵ်ႈတႆး ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ==='''ၵေႃႇမတီႇလိၵ်ႈတႆး'''=== * 1. ၸဝ်ႈဝိၸယၼၼ်ႇတ ၵျွင်းမင်ႇၵလႃႇလူင်ၵၢင်ဝဵင်း သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ * 2. ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉ၊ ၵေးသီး (ဝၢၼ်ႈၸၢမ် ၵေးသီး) * 3. ဢူးမွင်ႇမွင်ႇ ဝုၼ်ႇလူင်သႃႇသၼႃႇ သီႇပေႃႉ * 4. ဢူးၵေႃးသၼ်ႇလ မဵဝ်းၸႃးလွႆငိုၼ်း * 5. ဢူးၶျုင်ႇ ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈ မိူင်းၵိုင် * 6. ဢူးထုၼ်းလ ပၢၼ်းတၵႃႇ လၢႆးၶႃႈ * 7. ၶိင်းၵျွင်းဝိလႃႇသ ၸရေးလူလိၵ်ႈ မိူင်းၼၢႆး === '''ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်''' === * 1. ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၽူႈမၢႆမုၵ်ႉၸုမ်း၊ ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းတႆးလႄႈမိူင်းၵယႃး၊ * 2. ၶုၼ်ပၢၼ်းလ ၵမ်ႉၽူႈမၢႆ၊ ၵမ်ႉလူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ * 3. ၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ ၶုၼ်ၽၢႆႇသပ်းလႅင်းၼႄၵူၼ်းမိူင်း၊ * 4. ဢူးပႃႉၺၢၼ်ႇ ၶူးမေႃယႃလူင် ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ * 5. ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း ၽူႈၵွၼ်း(ၼၢမ်း) ႁူင်းၽိုၵ်းသွၼ် ၸၼ်ႉငဝ်ႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ <ref> ၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ပိုၼ်ႉၶိူဝ်းတႆးလႄႈ ပိုၼ်းမိူင်းတႆး၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ </ref> ၸုမ်းၵေႃႇမတီႇလိၵ်ႈတႆးၸုမ်းၼႆႉ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ပဵၼ်တႃႇတေ မူၼ်ႉမႄး ႁႂ်ႈလိၵ်ႈတႆး ၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢၢၼ်ႇလႆႈ တႅမ်ႈလႆႈ ၽဵၼ်ႈလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၸုမ်းၼႆႉ မႄးၽိူမ်ႉထႅမ်လီငၢမ်းယဝ်ႉ တၢင်ႇထိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးလႄႈ ထိုင်မႃး 1955 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ (3) ဝၼ်း (1317၊ လိူၼ်ၸဵတ်းမႂ်ႇ 13 ၶမ်ႈ)ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ <ref> ယု၀တီဂျင်းဖောမယ်၊ ရှမ်းစာပေသမိုင်းနှင့် နန်ချိုရှမ်းများအကြောင်း၊ နှာ-၄၅၊ ၂၀၀၉ </ref> လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်မီးတူၼ်းသဵင် 5 သဵင်ၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး ႁပ်ႉဢဝ်ပဵၼ် လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်းသေယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈ တေလႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး ၸင်ႇၽႃႈၼွပ်ႇပူင်ပၼ် လုမ်းၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ ႁႂ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇပၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ တႄႇဢဝ်ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တေႃႇထိုင် ၸၼ်ႉသိပ်းလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉၶူးမေႃ ၵဝိလိၵ်ႈတႆး (4) ၵေႃႉ ==='''ၸုမ်းၵဝိတႆး 4 ၵေႃႉ'''=== * 1. လုင်းၶျုင်ႇ ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈ မိူင်းၵိုင်၊ * 2. လုင်းသုၸိင်ႇၼ လၢင်းၶိူဝ်း၊ * 3. လုင်းသၢင်ႇသွႆး ၵျွၵ်ႉမႄး၊ * 4. လုင်းတၢင်းၵႄး ၼမ်ႉၶမ်း။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးတႅမ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈဢၼ်ၵေႃႇမတီႇပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး တႅပ်းတတ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈမႃးၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်ၽွမ်ႉၵၼ် တီႈလုမ်းၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းတႆး မိူဝ်ႈ (24.1.1958) တေႃႇထိုင် (29.1.1958) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ==='''ၵေႃႇမတီႇတႃႇၶိုင်ပပ်ႉႁဵၼ်း'''=== * 1. လုင်းၶျုင်ႇ ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈ မိူင်းၵိုင်၊ * 2. လုင်းထုၼ်းလ လၢႆးၶႃႈ၊ * 3. လုင်းဝိလႃႇသ မိူင်းၼၢႆး၊ * 4. လုင်းၽူဝ်းလ ၼမ်ႉၶမ်း၊ * 5. လုင်းသၢင်ႇသွႆး ၵျွၵ်ႉမႄး၊ * 6. ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းတႆးလႄႈ ၵယႃး၊ * 7. လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ မိူင်းတႆးလႄႈ ၵယႃး၊ * 8. လုင်းၵေႃးလီႇ ၵျွၵ်ႉမႄး * 9. ၶုၼ်ပၢၼ်းလ ၵႅမ်ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းလႃးသဵဝ်ႈ၊ * 10. ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း ၽူႈၵွၼ်း(ၼၢမ်း) ႁူင်းၽိုၵ်းသွၼ် ၸၼ်ႉငဝ်ႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ * 11. သြႃႇပၵျေႃႇ ၶူးသွၼ်၊ ႁူင်းၽိုၵ်းသွၼ်ၶူးၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ * 12. လုင်းၵႃႇလိင်ႇတ ၶူးသွၼ်လိၵ်ႈတႆး ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် [[ဝဵင်းသီႇပေႃႉ]]၊ * 13. လုင်းပိင်ႇၺႃႇ ၶူးသွၼ်လိၵ်ႈတႆး ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ ၼင်ႇႁိုဝ်တေတူၵ်းထုၵ်ႇ မႅၼ်ႈၸွမ်း ထုင်းၾိင်ႈပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတင်းလၢႆၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး ၸင်ႇဝႆ့မူႇၸုမ်းထၢတ်ႈသၢင်လိၵ်ႈ ဢၼ်တေသႂ်ႇပႃး ၼႂ်းပပ်ႉႁဵၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ==='''မူႇၸုမ်းထၢတ်းလိၵ်ႈ'''=== * 1. ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း * 2. လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ * 3. ၶုၼ်ပၢၼ်းလ * 4. ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း * 5. ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ် * 6. သြႃႇပၵျေႃႇ <br> ၸုမ်းၼႆႉလႄႈ ၵဝိသီႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸဵတ်းဝၼ်းၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဢုပ်ႇၵၼ် ထတ်းသၢင်မူၼ်ႉမႄး တီႈလုမ်းၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ ၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈ ပေႃႉဢွၵ်ႇပဵၼ်ၽိုၼ်'''ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ တႃႇသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း''' တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်ပပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ တႅမ်ႈဝႆႉ တေႃႇထိုင်ၸၼ်ႉသိပ်းယဝ်ႉသေတႃႉ ဢၼ်တၼ်းလႆႈ ပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးတႄႉ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တေႃႇ ၸၼ်ႉႁူၵ်းၵူၺ်း။ လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈလိူၼ် ၵျူႇလၢႆႇ 1961 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈသိူဝ်ႈပပ်ႉဢၼ် ပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ သမ်ႉပဵၼ်ႁၢင်ႈႁူဝ်သိူဝ်ဝႆႉလႄႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၼႆႉၵေႃႈ ၸင်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ '''လိၵ်ႈႁူဝ်သိူဝ်''' ၼႆယဝ်ႉ။ <br> ဢဵၼ်းဢၢၼ်း ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းတႆးတႄႉ ပဵၼ်တႃႇၽွၼ်းလီတႆးသေ တၢင်ႇထိုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး၊ လႆႈၶေႃႈပူင် ႁႂ်ႈသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းလႄႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈသေတႃႉၵေႃႈ တၼ်းလႆႈသွၼ်ထိုင် ၼႂ်းပီ 1962 ၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ ပၼ်ႁႃ "လိၵ်ႈၵဝ်ႇ" လႄႈ "လိၵ်ႈမႂ်ႇ"ၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ <ref> ၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ပိုၼ်ႉၶိူဝ်းတႆးလႄႈ ပိုၼ်းမိူင်းတႆး၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ pdf 137 </ref> ပီ 1962 ၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (တော်လှန်ရေးကောင်စီ) ၶိုၼ်ႈမႃးသိမ်းဢဝ် ဢႃႇၼႃႇၵႂႃႇလႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းၼႆႉ မႃးယွၼ်ႈထိုင် လိၵ်ႈတႆးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1964 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ (22) ဝၼ်း၊ လုင်းၵျေႃႇၸေႃး ၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵူမ်းထၢၼ်ၽၢႆႇၽၼ်ႇတႃႇလႄႈ ၽၢႆႇၵဵပ်းၶွၼ်ႇ မိူင်းတႆး(ရှမ်းပြည်နယ် ဦးစီးအဖွဲ့ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်တော်ဌာနတာဝန်ခံ) ၸင်ႇႁွင်ႉပၢင်ၵုမ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ၽွတ်ႈပဵၼ်ၸုမ်းတႃႇပႂ်ႉပႃး ၽိင်ႈထုင်း လိၵ်ႈလၢႆးၽိင်ႈငႄႈသေ ဢုပ်ႇၵၼ် လွင်ႈလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ပူင်သွၼ် ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီး(လိၵ်ႈၵဝ်ႇ တင်း လိၵ်ႈမႂ်ႇ) သွင်ဢၼ်လႄႈ တေလႆႈသိုပ်ႇဢဝ် ဢၼ်လႂ်ပူင်သွၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1964 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ (16) ဝၼ်း ပၢင်ၵုမ်ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇယႃႉပႅတ်ႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ(ပၢၼ်ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ) ႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈဢဝ်လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇသွၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းဢၼ်ၼၼ်ႉ လုမ်းၵူမ်းထၢၼ်မိူင်းတႆး (ရှမ်းပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့ရုံး) ဢဝ်မၢႆလိၵ်ႈ 25-ရပ(ၶ) 66 သေ ၸတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မၢႆလိၵ်ႈ 25-ရပ(ၶ) 66 တႅပ်းတတ်းၵႂႃႇဝႃႈ - * လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမေႃလိၵ်ႈတႆးၼင်ႇၵၼ် တႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်လႄႈသင်၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢမ်ႇမေႃလႄႈသင် လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူဝ်ႈဢွၼ် ႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ လွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈယဝ်ႉလႄႈ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းလုမ်း ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတီႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၸိုင် တေလႆႈၸႂ်ႉလိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်တႄႇပဵၼ်တူဝ် ပဵၼ်တိၼ်ႇမႃး မိူဝ်ႈ 1955 ၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး 1966 လႆႈၵိုတ်းယိုတ်း လွင်ႈပူင်သွၼ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေပူင်သွၼ်ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇမီး လၵ်းသုတ်ႇ တႃႇႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉသင်လႄႈ လွင်ႈပူင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ဝၢႆးႁၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ <ref> ယု၀တီဂျင်းဖောမယ်၊ ရှမ်းစာပေသမိုင်းနှင့် နန်ချိုရှမ်းများအကြောင်း၊ နှာ-၄၇-၄၈၊ ၂၀၀၉ </ref> ==='''လိၵ်ႈတႆးလူင် လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ'''=== 1. '''မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ 18 တူဝ်''' ၵ ၶ င ၸ သ ၺ တ ထ ၼ ပ ၽ မ ယ ရ လ ဝ ႁ ဢ (မၢႆတွင်း။ ။မႄႈသဵင်ငဝ်ႈလိၵ်ႈတႆး မီး 16 တူဝ်ၵွႆး။ ဝၢႆးမႃး သႂ်ႇထႅင်ႈ ၺ တင်း ရ သေ ၸင်ႇ ပဵၼ်မႃး 18 တူဝ် ၶဝ်ႈၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆ။)။ 2. '''မႄႈသဵင်ၵႅမ် 3 တူဝ်''' (ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼႂ်းပၢၼ်“မ”ႁႃႈတူဝ်) ၵ ၻ ၿ 3. '''မႄႈသဵင်သွၼ်ႉ 5 တူဝ်''' ၵျ ၵြ ၵွ ၵျွ ၾ(ၽ+ဝ=ၽႂ+ၾ?)။ 4. '''မႄႈသဵင်ၵပ်း 12 တူဝ်''' ဢ ဢု ဢိ ဢီ ဢု ဢူ ဢေ ဢႄ ဢူဝ် ဢေႃ ဢိုဝ် ဢိူဝ်။ ==='''ၵိင်ႇၽႄလိၵ်ႈတႆးၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး'''=== ၼွၵ်ႈသေလိၵ်ႈၶႄႇၵႂုႇ ၵႃႈပဵၼ်လိၵ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈလိၵ်ႈဢင်း ၵိတ်းသ်၊ လိၵ်ႈပႃႇလိ၊ လိၵ်ႈဢီႇၵျိပ်ႉ၊ လိၵ်ႈသီႇႁူဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈၶွမ်၊ လိၵ်ႈပိဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈမွၼ်း-လိၵ်ႈ ၶမဵၼ်၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ၊ လိၵ်ႈယူၼ်း လႄႈ လိၵ်ထႆး ပႃးတင်းလိၵ်ႈတႆးလူင် လႆႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉၼိူဝ် လိၵ်ႈပြုႇမီႇ(မိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊသေ လတ်းပႅင်ႁဵတ်းပဵၼ်မႃးလွၼ်ႉလွၼ်ႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁၼ်မႅၼ်ႈၸိူင်ႉၼႆ။) လိၵ်ႈပြုႇႁ်မီႇ လႆႈတႄႇမီးမႃးၼႂ်းမိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်ပီၶရိတ်ႉသ် 500(BC 500)တေႃႇထိုင် ၶ.သ 300(AD 300)ၼႆ၊ ၼႂ်းပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵ(မွၵ်ႈ AD 300)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႇ လီႈၽႄႈႁိူင်းၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊ လႄႈ ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂုႇလၢႆလၢႆမိူင်းၸွမ်းလူၺ်ႈငဝ်းလၢႆးလၢႆလၢႆပိူင်ၼႆယူႇ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႇၼႆႉ မႅင်ႇပဵၼ်(2)သၢႆသွင်တၢင်းသေ ၽႄႇၶဝ်ႈမႃးတၢင်းပွတ်းဢေးသျိူဝ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ၸဵင် ၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ- သၢႆတီႈ(1)-ဝၢႆးသေ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမေႃးရိယ ၶွင်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵလႆႈ လူႉပင်းၵႂုႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ တၢင်းပွတ်းႁွင်ႇမိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊ မီးၶိူဝ်းၶုၼ်ၵုသျၼ်ႊ လႄႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်ၵုပ်းတ(ၵုတ်ႉတ)ၵိူတ်ႇမီးမႃးထတ်းတၢမ်းၵၼ် လႄႈ လႆႈသိုပ်ႇဢဝ်လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႇမႃးမႄး လတ်းႁဵတ်းပဵၼ် လိၵ်ႈၵုသျၼ်ႊ လႄႈ လိၵ်ႈၵုပ်းတ ၸွမ်းၶၼ်ႈတွၼ်ႈပၢၼ်မၼ်းမႃး။ ယဝ်ႉ ၵေႃႈသိုပ်ႇယဵၼ်းမႃးပဵၼ်လိၵ်ႈၼႃႇၵရီ(တေႇဝၼႃႇၵရီႇ)ၼႆယဝ်ႈ။ သၢႆပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ၽႄႇၶိုၼ်ႈ မႃးထိုင် မိူင်းပိဝ်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း(သုထမ်ႇမဝတီ)လႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈပိဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈမွၼ်း လႄႈ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၼႆႉၼႆႉယူႇ။ သၢႆတီႈ(2)-သၢႆၼႆႉၵေႃႈ ဝႆးသေဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမေႃးရိယ ၶွင်ၶုၼ်သီႇရိထမ်ႇမႃသေႃးၵ လႆႈလူႉပင်းလႅဝ်ၵႂုႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ တၢင်းပွတ်းတႂ်ႈ(ပွတ်းၸၢၼ်း)မိူင်းဢိၼ်တိယိူဝ်ႊ လႆႈမီႈၶိူဝ်းၶုၼ်ဢၼ်ႇထ၊ ၶိူဝ်းၶုၼ်ပၢၼ်လဝ လႄႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်ၸူဝ်းရ တင်းဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈထတ်းတၢမ်းၵၼ် ပဵၼ်ပၢၼ်ပဵၼ်ပၢၼမႃး။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်လိၵ်ႈပြုႇရ်မီ လတ်းပႅင်ႁဵတ်းပဵၼ်မႃး လိၵ်ႈပၸ်ႉ သိမ၊ လိၵ်ႈၸႃႇလုၵျုႉ လႄႈ လိၵ်ႈတမီးလ်သေ ၸႂ်ႉၸွမ်းပၢၼ်ၽႂ်ပၢၼ်မၼ်းၼႆယူႇ။ သၢႆတီႈသွင်ၼႆႉ လႆႈလႆလွင်ႈလူင်းမႃးတၢင်းၸၢၼ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်းသေ ၽႄႈၶဝ်ႈထိုင်မိူင်း သီႇႁူဝ်ႇ၊ မိူင်းၶွမ်၊ မိူင်းၶမဵၼ်၊ မိူင်းမွၼ်း(တွုႇရုႇဝတီႇ)(မၢႆတွင်း-မၼ်း(သုထမ်ႇမဝတီ)ပဵၼ် မွၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မွၼ်း(တွုႇရုႇဝတီႇ)ပဵၼ်မွၼ်းမိူင်းထႆး ၼႂ်းပၢၼ်ၵွၼ်ႇ။)လႄႈ မိူင်းယူၼ်း၊မိူင်းထႆးသယၢမ်၊ ယဝ်ႉ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈသွင်ႁုၼ်၊ လိၵ်ႈၶွမ်၊ လိၵ်ႈၶမဵၼ်၊ လိၵ်ႈယူၼ်း၊ လိၵ်ႈမွၼ်း(တွုႇရုႇဝတီႇ)လႄႈ လိၵ်ႈထႆး၊ လၢဝ်း-ၶိုၼ်-လိုဝ်ႉ- လႅမ်း တေႃႇထိုင်ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆယဝ်ႈ။ ၼွၵ်ႈသေ ၵဵင်ႇသၢႆယႂ်ႇယႂ်ႇ (2)သၢႆၼႆယဝ်ႉ ယင်းလႆႈႁၼ်မီးထႅင်ႈသၢႆဢွၼ်ႇသၢႆဢိတ်း လၢႆလၢႆသၢႆ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ မီးလိၵ်ႈပြုႇရ်မီ မီးထႅင်ႈသၢႆၼိုင်ႈလုၵ်ႉမိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိ ယိူဝ်ႊပွတ်းၼိူဝ် ၶဝ်ႈတၢင်းမိူင်းတိပႅတ်ႈ(Tibet)ထိုင်ၵႂုႇမိူင်းသႄလူင်(ယီႊၼၢၼ်ႊ ဢမ်ႇၼၼ် ယုၼ်ၼၢၼ်)ၼႂ်းပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢသေႃးၵၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇၼႆယူႇ။ ဝၢႆးမႃး လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးယီႊ(ပၢႆယီး)၊ ယဝ်ႉလႆႈသိုပ်ႇမႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉလိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ) လႄႈ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း။ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ၸင်ႇလႆႈယဵၼ်းပဵၼ်မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးလူင် ၼႆၵေႃႈဢမ်ႇၽိတ်းယေႊ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးမၢဝ်း လႄႈ တႆးလူင်ၶဝ်တႄႉ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ တူဝ်လိၵ်ႈ ထူဝ်ႇငွၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈတေႃလိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးလူင်ၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမီးမႃး ၸဵမ် မိူဝ်ႈပၢၼ်တႆးသၢမ်မိူင်း(မိူင်းလုင်း၊ မိူင်းပႃး လႄႈ မိူင်းငဵဝ်ႉ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းလိၵ်ႈၽႅၼ်ႇသဝ်ႁိၼ်(Inscription-stone)ၸၢင်းပိဝ်ႇ၊ ၶွမ်ႇ၊ မွၼ်း၊ ၶ မဵၼ် လႄႈ ယူၼ်း၊ လၢဝ်း၊ ထႆး ဢၼ်ၶူၼ်ႉႁုႁၼ်ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႁေႈလႆဢွၵ်ႇ မိူင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊသေ AD 1st Century တေႃႇ AD 8th Century ၵွႆးၼႆၼၼ်ႉၵွႆး။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်မႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တင်းႁူဝ်ၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉၸိုင် လႆႈဝႃႈမီး ဢိတ်းဢွၼ်ႇဢွတ်းၼိုင်ႈၵွႆး။ ၼၼ်သေတႃႉပေႃးမႃးတူၺ်းပၢႆးၾိင်ႈငႄႈ လႄႈ ၽႃႇသႃႇ(ၵႂၢမ်း လၢတ်ႈ လိၵ်ႈလၢႆး)ၸိုင် လၢတ်ႈလႆႈတဵမ်ပၢၵ်ႇဝႃႈ မီးၼမ်လိူဝ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဢိုၼ်ႇၶဝ်တႄႉတႄႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ(ၽူႈတႅမ်ႈ)လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းယိုၼ်းထိုင်ၼၼ်ႉ ပၢႆးတိတ်းတေႃႇသိုဝ်ႇသၢၼ်ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းမီးၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆၵေႃႈဝၢႈလႆႈယူႇ။ ၸူၵ်းဢဝ်တူဝ်ယၢင်ႇပၢႆးလိၵ်ႈလႆးၵွႆး ၵေႃႈပေႃးမီးၼမ်ၼႃႇယဝ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ- #လိၵ်ႈထႆး၊ #လိၵ်ႈယူၼ်း(လိၵ်ႈၶိုၼ်၊ လိုဝ်ႉ၊ လႅမ်း လႄႈ လၢဝ်းၼိူဝ်)၊ #လိၵ်ႈလၢဝ်း(လၢဝ်းတႂ်ႈ)၊ #လိၵ်ႈလိုဝ်ႉမႂ်ႇ၊ #လိၵ်ႈတႆးလူင်(ႁူမ်ႈပႃးလိၵ်ႈၵဝ်ႇလႄႈလိၵ်ႈမႂ်ႇ)၊ #လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈ(ၶမ်းတီႈလူင်)၊ #လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈၼွႆႉ(ၼႂ်းၸေႊၵႅင်ႇ)၊ #လိၵ်ႈတႆးဢႃႊႁူမ်၊ #လိၵ်ႈတႆးလႅင်(တႆးၶျွင်း-ၼႂ်းမိူင်းၶၢင်)၊ #လိၵ်ႈတႆးသူင်ႉ(တႆးၼႂ်းၵႂၢင်ႊသီႊ)၊ #လိၵ်ႈတႆးလႅင်(တႆးၸွင်း ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ #လိၵ်ႈတႆးၼုင်း(တႆးလုင်း ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ #လိၵ်ႈတႆးလမ်(ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ #လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်(ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ #လိၵ်ႈတႆးဢၢႆႈတွၼ်ႊ၊ #လိၵ်ႈတႆးယီႊ(ပၢႆယီး)၊ #လိၵ်ႈတႆးၵုၺ်ႊ(ၼႂ်းၵုၺ်ႊၸႂ်ႊဝ်)လႄႈ၊ #လိၵ်ႈတႆးဢီႉ(တႆးဢီႉငီႉယုႇလေုႉ ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ(ဢၼ်တိုၵ်ႉၶူၼ်ႉႁၼ်)မီးပဵၼ် (18)သႃၶႃ။ ==='''မႅင်ႇလိၵ်ႈတႆးပဵၼ်ၸုမ်းၸုမ်း'''=== လိၵ်ႈတႆးတင်း(18)သႅၼ်းၼႆႉ ပေႃးၸႅၵ်ႇႁတ်းပဵၼ်ၸုမ်းၸုမ်းၸိုင် တေႁၼ်လႆႈၸိူင်ႉ ၼႆယူႇ။ ===='''ၸုမ်းတီႈၼိုင်ႈ'''==== #လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈၼွႆႉ၊ #လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈလူင်၊ #လိၵ်ႈတႆးဢႃႈႁူမ်၊ #လိၵ်ႈတႆးၼုင်း၊ #လိၵ်ႈတႆးဢၢႆႈတွၼ်ႊ၊ #လိၵ်ႈတႆးလႅင် လႄႈ #လိၵ်ႈတႆးယီႊ။ ၸုမ်းတီႈၼိုင်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ(ဢၵ်ႉၶရဝိထီ) သၢမ်တူဝ်မိူၼ်ၵၼ်။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ က ၶ င ၸ သ ၺ လႄႈ ၸႂ်ႉတူဝ် က လူင် (ၵသွင်ႁွင်ႈ) ပဵၼ်တူဝ်တႄႇငဝ်ႈ မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸဵတ်းၶိူဝ်း။ ===='''ၸုမ်းတီႈသွင်'''==== #လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း၊ #လိၵ်ႈတႆးလူင်၊ ၸုမ်းတီႈသွင်ၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ(ဢၵ်ႉၶရဝိထီ)သၢမ်တူဝ် ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵ ၶ င ၸ သ ၺ ၸိူင်ႉၼႆ။ ၵွႆးၵႃႈ ၸႂ်ႉတိူဝ် ၵ ဢွၼ်ႇ(ၵ ႁွင်ႈလဵဝ်)ပဵၼ်တူဝ်တႄႇငဝ်ႈမႄႈသဵင်ငဝ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်းသွင်ၶိူဝ်း။ (ဢမ်ႇမီး က လူင် မိူၼ်ၸုမ်းတီႈၼိုင်ႈ။) ===='''ၸုမ်းတီႈသၢမ်'''==== #လိၵ်ႈတႆးယူၼ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးၶိုၼ်၊ တႆးလိုဝ်ႉ၊ တႆးလႅမ်း၊ #လိၵ်ႈထႆး၊ #လိၵ်ႈတႆးသူင်ႉ၊ #လိၵ်ႈတႆးလမ်၊ #လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်၊ ၸုမ်းတီႈသၢမ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ (ဢၵ်ႉၶရဝိထီ) ႁႃႈတူဝ် ႁႃႈတူဝ် မိူၼ်လိၵ်ႈပႃႇလိလႄႈ လိၵ်ႈသၵ်ႉၵတ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ᨠ ᨡ ᨣ ᨥ ᨦ ၊ ᨨ ᨩ - ᨬ (တင်းလိၵ်ႈ ၶမဵၼ်၊ မွၼ်းလႄႈ မၢၼ်ႊၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ။) ယဝ်ႉ ဢဝ်တူဝ် က လူင်(ၵ သွင်ႁွင်ႈ) ပဵၼ်တူဝ်တႄႇငဝ်ႈမႄႈသဵင်ငဝ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်းမူတ်း။ ===='''ၸုမ်းတီႈသီႇ'''==== #လိၵ်ႈတႆးၵုၺ်ႊ၊ #လိၵ်ႈတႆးဢီႉ လႄႈ၊ #လိၵ်ႈတႆးလႅင်(ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)။ ၸုမ်းတီႈသီႇၼႆႉသမ်ႉ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ(ဢၵ်ႉၶရဝိထီ)ၸိူင်ႉၸုမ်းတီႈသၢမ်ႁႃႈတူဝ် ႁႃႈတူဝ် ၵ ၶ ၵ ဃ ถ ၊ သ ဇ - ည ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွႆးၵႃႈ မီးတူဝ် ၵ ဢွၼ်ႇပဵၼ်တူဝ်တႄႇ ငဝ်ႈမႄႈသဵင်ငဝ်ႈ တင်းသၢမ်ၶိူဝ်း။ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ႉတူဝ် က လူင်(ၵ သွင်ႁွင်ႈ)ၸိူင်ႉၼင်ႇၸုမ်းတီႇ သၢမ်။ ၵႃႈပဵၼ်လိၵ်ႈလၢႆးၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ 18-19 သႅၼ်း(ဢၼ်တိုၵ်ႉသွၵ်ႈၶူၼ်ႉ ႁႃႁၼ်)ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းႁွႆးပိုၼ်းဝႃႈၸိုင် တေႁၼဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ၵိူတ်ႇမီးဢွၼ်တၢင်း ပိူၼ်ႈ(တီႈၼႆႈ လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈ လႄႈ တႆးၼိူဝ် ၼပ်ႉပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်)။ တၢမ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးယီႊ၊ တၢမ်းမႃးထႅင်ႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း။ ယဝ်ႉ မႃးလိၵ်ႈတႆးယူၼ်း၊ ယဝ်ႉသမ်ႉလိၵ်ႈ ထႆးၼႆသေ ယဝ်ႉမႃးၸင်ႇလိၵ်ႈတႆးလူင်ၼႆ ၵဵၼ်ၵၢပ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်မႃးၸိူင်ႉၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈ ဝႃႈလူၺ်ႈ လိၵ်ႈတႆးလူင်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵဵင်းဝီ)။ ၼႂ်းပိုၼ်း[[မိူင်းတႆး]] လႄႈ ပိုၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်ၶိူဝ်းသႅၼ်တႅမ်ႈ(1996)ၼၼ်ႉ လႆႈ ႁၼ်ပႃးဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1416 ပၢၼ်ၸဝ်ႈၶမ်းၵၢႆႇၾႃႉသႅၼ်ဝီၵေႃႈလႆႈဢွၼ်ၵၼ်မႄးတူဝ်လိၵ်ႈ တႆးမႃးပွၵ်ႈၼိုင်ႈၼႆ။ ဢၼ်ၶႃႈႁဝ်းၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢမ်ႇႁၼ်ၸွမ်းတႄႉ ပဵၼ် တွၼ်ႈပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ၶိူဝ်းသႅၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းသႅၼ်တႅမ်ႈ ဝႃႈလိၵ်ႈတႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ၽိၼ်ႇၼၵရိတ်ႊမိူင်းတႃႊၵွင် ပဵၼ်ၽူႈၶူင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်တူဝ်လိၵ်ႈသၼ်သၵရိတ်ႊ။ လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈၼႆ ယိူင်ႈ ဢဝ်(ႁဵတ်းပိူင်ဢဝ်)တူဝ်လိၵ်ႈဢၼ်ၶုၼ်ၵလႃးဢၽိရႃႇၸႃႇၶဝ် လႆႈမႃးတီႈမိူင်းၵေႃးလိယ(ၼႂ်း မိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူင်ႊ)ၼၼ်ႉသေ လတ်းပႅင်ႁဵတ်းမႃးဝႃႈၼႆ။ သမ်ႉဝႃႈထႅင်ႈ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈယူၼ်း၊ လၢဝ်းၶဝ်ၵေႃႈယိူင်ႈဢဝ်လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈၼႆႉၵႂုႇႁဵတ်းလွၼ်ႉလွၼ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး(ၶႃႈႁဝ်း)ၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းဢမ်ႇမႃး ၸိူင်ႉၼၼ်၊ လိၵ်ႈယူၼ်းလိၵ်ႈထႆး လႄႈ လိၵ်ႈလၢဝ်းမႃးတၢင်းသၢႆဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊပွတ်းၸၢၼ်း၊ ထိုင်မိူင်းတွုႇရႃႇဝတီႇ၊ ယဵၼ်းပဵၼ်မႃး လိၵ်ႈၶွမ်-လိၵ်ႈၶမဵၼ် လႄႈ လိၵ်ႈမွၼ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်းယူၼ်းလၢဝ်း ထႆး ၸင်ႇယိူင်ႈႁဵၼ်းဢဝ်မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈယူၼ်း လိၵ်ႈလၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈတႆးလူင်ႁဝ်းသမ်ႉ မႃးတီႈလိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်။ မိူင်းတႆး ၼိူဝ်သမ်ႉ ယူႇတီႈမိူင်းသႄ ယီႊၼၢၼ်ႊ(ယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ)။ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇမၼ်းမႃးတီႈ လိၵ်ႈပြုႇရ်မီ လႄႈ သၼ်သၵရိတ်ႊ(သၵ်ႉၵတ)သေတႃႉ ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တေလုၵ်ႉတၢင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊပွတ်းႁွင်ႇ ၶဝ်ႈၵႂုႇတၢင်းမိူင်းတိပႅတ်ႉသေ ထိုင်မႃးၼႂ်းမိူင်းသႄလႄႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ၸင်ႇယိူင်ႈႁဵတ်းလတ်း ဢဝ်မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆး(ပၢၼ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ)။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းႁွႆး ပိုၼ်းၸိုင် တေပဵၼ်လႆႈၸိူင်ႉၼႆ။ ၵွႆးၵႃႈတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး သမ်ႉလႆႈႁၼ်ပႃးမီးၼႂ်းလၵ်းသဝ် ႁိၼ်ပၢၼ်ၶွမ် မွၼ်း ၶမဵၼ် ၼႂ်းမိူင်းထႆးယူႇပဵၼ်လၢႆလၢႆတီႈဝႆႉလႄႈ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ လိၵ်ႈတႆး ၵေႃႈမႃးတီႈလိၵ်ႈ ၶွမ်၊ မွၼ်း၊ မိူၼ်ယူၼ်း ထႆးၶဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်လႆႈယူႇၾၢႆႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈပေႃးသွၵ်ႈၶူၼ်ႉႁႃလႆႈ ပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး(တႆးမၢဝ်း၊ တႆးလူင်)တေႃႇငဝ်ႈထိုင်ပၢႆထူၼ်ႈ ထူၼ်ႈတဵမ်တဵမ်ၼၼ်ႉ မုင်ႈမွင်းႁႃၽူႈႁူႉ လႄႈ ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း၊ ပၢႆးၶွင်မွၼ်တႆးႁဝ်း ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ဢွၵ်ႇႁႅင်းတူဝ်ႁႅင်းၸႂ် လႄႈ ႁႅင်းငိုၼ်းသေ တင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းၶူၼ်ႉသွၵ်ႈ ႁႃႁွမ်ဢဝ် ၼႂ်းပိုၼ်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆးၵူႊၶိူဝ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉယူႇ။ == တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး == ===တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး (19) တူဝ်=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |<big>ၵ</big><br />kǎ ({{IPA|/ka˨˦/}}) |<big>ၶ</big><br />khǎ ({{IPA|/kʰa˨˦/}}) |<big>င</big><br />ngǎ ({{IPA|/ŋa˨˦/}}) |- |<big>ၸ</big><br />tsǎ ({{IPA|/t͡ɕa˨˦/}}) |<big>သ</big><br />sǎ ({{IPA|/sʰa˨˦/}}) |<big>ၺ</big><br />nyǎ ({{IPA|/ɲa˨˦/}}) |- |<big>တ</big><br />tǎ ({{IPA|/ta˨˦/}}) |<big>ထ</big><br />thǎ ({{IPA|/tʰa˨˦/}}) |<big>ၼ</big><br />nǎ ({{IPA|/na˨˦/}}) |- |<big>ပ</big><br />pǎ ({{IPA|/pa˨˦/}}) |<big>ၽ</big><br />phǎ ({{IPA|/pʰa˨˦/}}) |<big>ၾ</big><br />fǎ ({{IPA|/fa˨˦/}}) |- |<big>မ</big><br />mǎ ({{IPA|/ma˨˦/}}) |<big>ယ</big><br />yǎ ({{IPA|/ja˨˦/}}) |<big>ရ</big><br />rǎ ({{IPA|/ra˨˦/}}) |- |<big>လ</big><br />lǎ ({{IPA|/la˨˦/}}) |<big>ဝ</big><br />wǎ ({{IPA|/wa˨˦/}}) |<big>ႁ</big><br />hǎ ({{IPA|/ha˨˦/}}) |- | |<big>ဢ</big><br />ʼǎ ({{IPA|/ʔa˨˦/}}) | |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |<big>ᥐ</big><br />ka᷈a ({{IPA|/kaː˧˦˧/}}) |<big>ᥑ</big><br />kha᷈a ({{IPA|/kʰaː˧˦˧/}}) |<big>ᥒ</big><br />nga᷈a ({{IPA|/ŋaː˧˦˧/}}) |- |<big>ᥓ</big><br />tsa᷈a ({{IPA|/t͡ɕaː˧˦˧/}}) |<big>ᥔ</big><br />sa᷈a ({{IPA|/sʰaː˧˦˧/}}) |<big>ᥕ</big><br />ya᷈a ({{IPA|/jaː˧˦˧/}}) |- |<big>ᥓ</big><br />ta᷈a ({{IPA|/taː˧˦˧/}}) |<big>ᥗ</big><br />tha᷈a ({{IPA|/tʰaː˧˦˧/}}) |<big>ᥘ</big><br />la᷈a ({{IPA|/laː˧˦˧/}}) |- |<big>ᥙ</big><br />pa᷈a ({{IPA|/paː˧˦˧/}}) |<big>ᥚ</big><br />pha᷈a ({{IPA|/pʰaː˧˦˧/}}) |<big>ᥛ</big><br />ma᷈a ({{IPA|/maː˧˦˧/}}) |- |<big>ᥜ</big><br />fa᷈a ({{IPA|/faː˧˦˧/}}) |<big>ᥝ</big><br />wa᷈a ({{IPA|/waː˧˦˧/}}) |<big>ᥞ</big><br />ha᷈a ({{IPA|/haː˧˦˧/}}) |- |<big>ᥟ</big><br />ʼa᷈a ({{IPA|/ʔaː˧˦/}}) |<big>ᥠ</big><br />khya᷈a ({{IPA|/kʰjaː˧˦˧/}}) |<big>ᥡ</big><br />sya᷈a ({{IPA|/ʃaː˧˦/}}) |- | |<big>ᥢ</big><br />na᷈a ({{IPA|/naː˧˦˧/}}) | |} {| class="wikitable" |- ! တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ !RTGS ! IPA !လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ |- | style="font-size: 170%" | ၵ |''ka'' | /k/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥐ''''' |- | style="font-size: 170%" |ၶ |''kha'' | /kʰ/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥑ''''' |- | style="font-size: 170%" | င |''nga'' | /ŋ/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥒ''''' |- | style="font-size: 170%" | ၸ |''sa'' | /t͡s/, /s/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥓ''''' |- | style="font-size: 170%" | သ |''hsa'' | /sʰ/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥔ''''' |- | style="font-size: 170%" | ၺ |''nya'' | /ɲ/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥭ''''' |- | style="font-size: 170%" | တ |''ta'' | /t/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥖ''''' |- | style="font-size: 170%" | ထ |''tha'' | /tʰ/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥗ''''' |- | style="font-size: 170%" | ၼ |''na'' | /n/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥢ''''' |- | style="font-size: 170%" | ပ |''pa'' | /p/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥙ''''' |- | style="font-size: 170%" | ၽ |''pha'' | /pʰ/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥚ''''' |- | style="font-size: 170%" | ၾ |''fa'' | /f/, /pʰ/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥜ''''' |- | style="font-size: 170%" | မ |''ma'' | /m/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥛ''''' |- | style="font-size: 170%" | ယ |''ya'' | /j/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥕ''''' |- | style="font-size: 170%" | ရ |''ra'' | /r/ | |- | style="font-size: 170%" | လ |''la'' | /l/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥘ''''' |- | style="font-size: 170%" | ဝ |''wa'' | /w/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥝ''''' |- | style="font-size: 170%" | ႁ |''ha'' | /h/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥞ''''' |- | style="font-size: 170%" | ဢ |''ah'' | /ʔ/ | style="font-size: 130%" |'''''ᥟ''''' |} == ပိူင်ၵေႃႇသၢင်ႈလိၵ်ႈတႆး == {| class="wikitable" style="text-align:center" |<big>ဢ</big><br /><big>-</big><br />ʼǎ ({{IPA|/ʔa˨˦/}}) |<big>ဢႃ</big><br /><big>◌ႃ</big><br />ʼǎa ({{IPA|/ʔaː˨˦/}}) |<big>ဢိ</big><br /><big>◌ိ</big><br />ʼǐ ({{IPA|/ʔi˨˦/}}) |<big>ဢီ</big><br /><big>◌ီ</big><br />ʼǐi ({{IPA|/ʔiː˨˦/}}) |<big>ဢေ</big><br /><big>ေ</big><br />ʼǎe ({{IPA|/ʔeː˨˦/}}) |<big>ဢႄ</big><br /><big>ႄ</big><br />ʼě ({{IPA|/ʔɛː˨˦/}}) |- |<big>ဢု</big><br /><big>◌ု</big><br />ʼǔ ({{IPA|/ʔu˨˦/}}) |<big>ဢူ</big><br /><big>◌ူ</big><br /> ʼǔu ({{IPA|/ʔuː˨˦/}}) |<big>ဢူဝ်</big><br /><big>◌ူဝ်</big><br />ʼǒ ({{IPA|/ʔoː˨˦/}}) |<big>ဢေႃ</big><br /><big>ေႃ</big><br />ʼǎu ({{IPA|/ʔɔː˨˦/}}) |<big>ဢိုဝ်</big><br /><big> ◌ိုဝ်</big><br />ʼǔe ({{IPA|/ʔɯː˨˦/}}) |<big>ဢိူဝ်</big><br /><big>◌ိူဝ်</big><br />ʼǒe ({{IPA|/ʔɤː˨˦/}}) |} === · မႄႈၵပ်းငဝ်ႈ (10) တူဝ် === {| class="wikitable" !မၢႆ !တူဝ်သဵင် !လၢႆးဝႃႈ !လၢႆးလေႃး ! |- |1 |ဢ |ဢႃႉ |ဢႃႉ (သဵင်ၶၢတ်ႇ) | |- |2 |ႃ |ဢႃ |ဢႃ | |- |3 |ီ |ဢီ |တၢင်ႇၶၢတ်ႈၵႅၼ် | |- |4 |ေ |ဢေ |ဢေသႂ်ႇ | |- |5 |ႄ |ဢႄ |ဢႄသႂ်ႇ | |- |6 |ူ |ဢူ |တိုတ်ႉသွင် | |- |7 |ူဝ် |ဢူဝ် |တိုတ်ႉသွင်ဝၽႅတ်း | |- |8 |ေႃ |ဢေႃ |ဢေသႂ်ႇဢဢႃ (ဢေႃ) | |- |9 |ိုဝ် |ဢိုဝ် |တိုတ်ႉတၢင်ႇဝၽႅတ်း | |- |10 |ိူဝ် |ဢိူဝ် |တိုတ်ႉသွင်တၢင်ႇဝၽႅတ်း | |} === မႄႈသဵင်သွၼ်ႉဢီ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |<big>ဢႆ</big><br /><big>◌ႆ</big><br />ʼǎi ({{IPA|/ʔaj˨˦/}}) |<big>ဢၢႆ</big><br /><big>◌ၢႆ</big><br />ʼǎai ({{IPA|/ʔaːj˨˦/}}) |<big>ဢွႆ</big><br /><big>◌ွႆ</big><br />ʼǎui ({{IPA|/ʔɔj˨˦/}}) | | |- |<big>ဢုၺ်</big><br /><big>◌ုၺ်</big><br />ʼǔi ({{IPA|/ʔuj˨˦/}}) |<big>ဢူၺ်</big><br /><big> ◌ူၺ်</big><br />ʼǒi ({{IPA|/ʔoj˨˦/}}) |<big>ဢိုၺ်</big><br /><big> ◌ိုၺ်</big><br />ʼǔei ({{IPA|/ʔɯj˨˦/}}) |<big>ဢိူၺ်</big><br /><big>◌ိူၺ်</big><br />ʼǒei ({{IPA|/ʔɤj˨˦/}}) | |} === မႄႈသဵင်သွၼ်ႉဢူ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- |<big>ဢဝ်</big><br /><big>◌ဝ်</big><br />ʼǎo ({{IPA|/ʔaw˨˦/}}) |<big>ဢၢဝ်</big><br /><big>◌ၢဝ်</big><br />ʼǎao ({{IPA|/ʔaːw˨˦/}}) |<big>ဢိဝ်</big><br /><big>◌ိဝ်</big><br />ʼǐo ({{IPA|/ʔiw˨˦/}}) |<big>ဢဵဝ်</big><br /><big>◌ဵဝ်</big><br />ʼǎei ({{IPA|/ʔew˨˦/}}) |<big>ဢႅဝ်</big><br /><big> ◌ႅဝ်</big><br />ʼěo ({{IPA|/ʔɛw˨˦/}}) |- |ဢိုဝ်ဝ် ʼǔeu ({{IPA|/ʔɯːuː˨˦/}}){{IPA|/ʔuː˨˦/}} |ဢိူဝ်ဝ် ʼǒeu ({{IPA|/ʔɤːuː˨˦/}}) | | | |} === မႄႈသဵင်သွၼ်ႉဢိုဝ် === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- |<big>ဢႂ်</big><br /><big>◌ႂ်</big><br />ʼǎue ({{IPA|/ʔaɰ˨˦/}}) |} === တူၼ်းသဵင် (6) တူၼ်း === {| class="wikitable" !မၢႆ !မၢႆသဵင် !လၢႆးဝႃႈ ! colspan="2" |IPA |- |1 | |ပဝ်ႇ |˨˦ |ǎ |- |2 | style="font-size: 170%" |ႇ |ယၵ်း |˩ |à |- |3 | style="font-size: 170%" |ႈ |ယၵ်းၸမ်ႈ |˧˨ |ā |- |4 | style="font-size: 170%" |း |ၸမ်ႈၼႃႈ |˥ |á |- |5 | style="font-size: 170%" |ႉ |ၸမ်ႈတႂ်ႈ |˦˨ˀ |âʔ, â̰ |- |6 | style="font-size: 170%" |ႊ |ယၵ်းၶိုၼ်ႈ |˧˦˧ |a᷈ |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |<big>ပဝ်ႇ</big><br /><big>-</big><br />pào ({{IPA|/paw˩/}}) |<big>ယၵ်း</big><br /><big>ႇ</big><br />yák ({{IPA|/jak̚˥/}}) |<big>ယၵ်းၸမ်ႈ</big><br /><big>ႈ</big><br />yáktsām ({{IPA|/jak̚˥.t͡ɕam˧˧˨/}}) |<big>ၸမ်ႈၼႃႈ</big><br /><big>း</big><br />tsāmnāa ({{IPA|/t͡ɕam˧˧˨.naː˧˧˨/}}) |<big>ၸမ်ႈတႂ်ႈ</big><br /><big>ႉ</big><br />tsāmtāue ({{IPA|/t͡ɕam˧˧˨.taɰ˧˧˨/}}) |<big>ယၵ်းၶိုၼ်ႈ</big><br /><big>ႊ</big><br />yákkhūen ({{IPA|/jak̚˥.kʰɯn˧˧˨/}}) |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |<big>ပႃ</big><br />pǎa ({{IPA|/paː˨˦/}}) |<big>ပႃႇ</big><br />pàa ({{IPA|/paː˩/}}) |<big>ပႃႈ</big><br />pāa ({{IPA|/paː˧˧˨/}}) |<big>ပႃး</big><br />páa ({{IPA|/paː˥/}}) |<big>ပႃႉ</big><br />pâ̰a ({{IPA|/paː˦˨ˀ/}}) |<big>ပႃႊ</big><br />pa᷈a ({{IPA|/paː˧˦˧/}}) |} {| class="wikitable" |+1. မႄႈၵပ်းသွၼ်ႉ "ဢီ" (7) သွၼ်ႉ !မၢႆ !တူဝ်သဵင် !လၢႆးလေႃး !လၢႆးဝႃႈ !လၢႆးႁွင်ႉ |- |1 |ႆ |ဢ + ဢီ |ဢႆ |ၵၢႆႇၶိုၼ်း |- |2 |ၢႆ |ဢႃ + ဢီ |ဢၢႆ |ဢႃပွတ်းၵၢႆႇၶိုၼ်း |- |3 |ုၺ် |ဢူ + ဢီ |ဢုၺ် |တိုတ်ႉၺၽႅတ်း |- |4 |ူၺ် |ဢူဝ် + ဢီ |ဢူၺ် |တိုတ်ႉသွင်ၺၽႅတ်း |- |5 |ွႆ/◌ၺ် |ဢေႃ + ဢီ |ဢွႆ/ဢွၺ် |ႁွႆႈၵၢႆႇၶိုၼ်း/ႁွႆႈၺၽႅတ်း |- |6 |ိုၺ် |ဢိုဝ် + ဢီ |ဢိုၺ် |တိုတ်ႉတၢင်ႇၺၽႅတ်း |- |7 |ိူၺ် |ဢိူဝ် + ဢီ |ဢိူၺ် |တိုတ်ႉသွင်တၢင်ႇၺၽႅတ်း |} {| class="wikitable" |+2. မႄႈၵပ်းသွၼ်ႉ "ဢူ" (7) သွၼ်ႉ !မၢႆ !တူဝ်သဵင် !လၢႆးလေႃး !လၢႆးဝႃႈ !လၢႆးႁွင်ႉ |- |1 | -ဝ် |ဢ + ဢူ |ဢဝ် |ဝၽႅတ်း |- |2 | ◌ဝ် |ဢႃ + ဢူ |ဢၢဝ် |ဢႃပွတ်းဝၽႅတ်း |- |3 | ◌ဝ် |ဢီ + ဢူ |ဢိဝ် |တၢင်ႇဝၽႅတ်း |- |4 | ◌ဝ် |ဢေ + ဢူ |ဢဵဝ် |ဢေတၢင်ႇဝၽႅတ်း |- |5 | ◌ဝ် |ဢႄ + ဢူ |ဢႅဝ် |ဢႄတၢင်ႇဝၽႅတ်း |- |6 | -◌ဝ်ဝ် |ဢိုဝ် + ဢူ |ဢိုဝ်ဝ် |တိုတ်ႉတၢင်ႇဝၽႅတ်းဝၽႅတ်း |- |7 | -◌ဝ်ဝ် |ဢိူဝ် + ဢူ |ဢိူဝ်ဝ် |တိုတ်ႉသွင်တၢင်ႇဝၽႅတ်းဝၽႅတ်း |} {| class="wikitable" |+3. မႄႈၵပ်းသွၼ်ႉ "ဢိုဝ်" (1) သွၼ်ႉ !မၢႆ !တူဝ်သဵင် !လၢႆးလေႃး !လၢႆးဝႃႈ !လၢႆးႁွင်ႉ |- |1 |ႂ် |ဢ + ဢိုဝ် |ဢႂ် |ၵႂၢႆႉၽႅတ်း / ၵင်းၵိင်း |} === · မႄႈသဵင်သွၼ်ႉ (3) သွၼ်ႉ === {| class="wikitable" !မၢႆ !တူဝ်သဵင် !လၢႆးလေႃး !လၢႆးဝႃႈ |- |1 |ျ |ၵ + ယ = ၵျ |ႁွပ်ႇ |- |2 |ြ |ၵ + ရ = ၵြ |လဵပ်ႈ |- |3 |ႂ |ၵ + ဝ = ၵႂ |ၵႂၢႆႉ |} === · တူဝ်ၼပ်ႉတႆး === {| class="wikitable" |+ !တူဝ်ၼပ်ႉတႆးပၢၼ်မႂ်ႇ !လၢႆးႁွင်ႉ !တူဝ်ၼပ်ႉတႆးပၢၼ်ၵဝ်ႇ !တူဝ်ၼပ်ႉၵမ်ႇၽႃႇ |- |႐ |သုၼ် |၀ |0 |- |႑ |ၼိူင်ႈ |၁ |1 |- |႒ |သွင် |၂ |2 |- |႓ |သၢမ် |၃ |3 |- |႔ |သီႇ |၄ |4 |- |႕ |ႁႃႈ |၅ |5 |- |႖ |ႁူၵ်း |၆ |6 |- |႗ |ၸဵတ်း |၇ |7 |- |႘ |ပႅတ်ႇ |၈ |8 |- |႙ |ၵဝ်ႈ |၉ |9 |} == ဢိင်ဢၢင်ႈ == <references /> == ၽိုၼ်ဢိင်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ == # ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ(ၾၢႆႇတႆး) -ၸၢင်ႊၵူင်းၸိင်ႇ။ 1987 #ပိုၼ်းတႆးတွၼ်ႊၵၢင်(ၾၢႆႇတႆး) -ၸဝ်ႈယၼ်ႇၾႃႉ။ 1942 #ပိုၼ်းလၢဝ်း(ၾၢႆႇထႆး) -မႁႃႇသိလႃး ဝီးရဝူင်း။ 1996 #ၽႂ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽိုၼ်လိၵ်ႈၼႆႉ တီႈမႄႈၼမ်ႉၸဝ်ႈၽျုး လႄႈ တီႈသႃဝၼ်းၼၽုမ်း(ၾၢႆႇထႆး)-ထၵ်ႉသိၼ်ဢိၼ်းထယူဝ်းထႃး။ 1991 #လိၵ်ႈသဝ်ႁိၼ် မိူင်းသြီထဵပ်ႉ မွၵ်ႈမိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 7 ႁွပ်ႈ ၼႂ်းပပ်ႉတူဝ်လိၵ်ႈၼႂ်းၽႅၼ်ႇ သဝ်ႁိၼ် ဢၼ်မီးဢွၼ်တၢင်းပၢၼ်သုၶူဝ်ထႆး(ၾၢႆႇထႆး) -ဝၼိတႃႊ ၽိလဵတ်ႇၽူင်းသႃ။ 1995 #လုၵ်ႉတီႈဢဝ်မႃး-သၢႆပႅၼ်း၊ 2008 ...ၵူပ်ႇ ႁူဝ်ႉ 17 ၼႃႈလိၵ်ႈ 8 ထိုင် 23။ #ပိုၼ်းၵႅပ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ဢၼ်ၶူးပွင်သွၼ်လူင်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး လုင်းၸၢႆးၾႃႈ ၶူၼ်ႉၶႆႊၼႄပၼ်ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႊ႞ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ 31 May, 2008 35arl1kcqw5zauacvgnsh23jj8upx22 0 1636 155582 102911 2026-09-12T10:05:01Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 155582 wikitext text/x-wiki ဝဵင်းသႃႇၵေႇတၼႆႉ မီးၼႂ်းတိူင်းဢင်ႇၵ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းတိူင်းၵေႃးသလယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝဵင်းသႃႇၵေႇတၼႆႉ ၵူၼ်းၵႃႉလူင် "'''ထၼၼ်ႇၸယ'''" ယူႇသဝ်းဝႆႉ။ ထၼၼ်ႇတယၼႆႉ မီးလုၵ်ႈယိင်းသွင်ၵေႃႉ၊ ၵေႃႉၼိုင်ႈပဵၼ်'''ဝိသႃႇၶႃႇ'''၊ ၵေႃႉၼိုင်ႈပဵၼ် '''သုၸႃႇတႃႇ'''ယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> သုၸႃႇတႃႇၼႆႉ မႅၼ်းႁႅၼ်ႇဢိတ်းဢိတ်း၊ ၵႆႉၵႆႉမေႃၽိတ်းပိူၼ်ႈ၊ လႆႈမႃးပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵသေ ယွၼ်ႉၵုင်ႇလႆႈပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းထၼၼ်ႇၸယ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီး ၸဝ်ႈယေးငိုၼ်းလူင်ၼႆလႄႈ ႁူဝ်ၸႂ်ၽႅၼ်သုင်ဝႆႉ။<br> <br> မီးဝၼ်းၼိုင်ႈ၊ တီႈႁိူၼ်းဢၼႃႇထပိၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ တူင်ႉတိုၼ်ႇႁိုၼ်ႇသၢၼ်ႈသေ ဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄး သဵင်သမ်ႉပေႃးပၼ်းၵႂႃႇသဵင်ႈ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇသူင် တၢင်းဢူၼ်ဢၢၼ်းမေႃးမႄးသေ မေႃယူႇတဵတ်ႇတဵတ်ႇယဵၼ်ယဵၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇသမ်ႉယေႃးၶိင်းမႃးႁိူၼ်းဢၼႃႇထပိၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ "ၼႄႈ ၽူႈၵွၼ်းၼႃႈႁိူၼ်း ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ၊ တီႈႁိူၼ်းသူၼႆႉ ႁဵတ်းသင်သမ်ႉဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄးလူင်ဝႆႉလႃႇ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> ၵူၼ်းမီးလူင်ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ တေႃႈလဵဝ် လုၵ်ႉပႂ်ႉၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ ၽႅဝ်ဝႆႉတီႈႁိူၼ်းၼႆႉဢေႃႈ၊ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်လႄႈ ႁူဝ်ၸႂ်ၽႅၼ်သုင်ဝႆႉသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢႆ့လိူင်းဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ၊ ၵႆႉၵႆႉၽိတ်းၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းၵူႈၵေႃႉသေ ၸင်ႇပေႃးမေႃးပၼ်းလူင်ၵႂႃႇၸိူင်ႉၼႆၶႃႈယဝ်ႉ" တၢင်ႇလဝ်ႈၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ယိၼ်းပဵၼ်ၸႂ်ၵရုၼႃႇၼိူဝ်သုၸႃႇတႃႇသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ်ႁႂ်ႈမႃးပႃႈၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁႂ်ႈတူၼ်ႈၸႂ် ဢၼ်မေႃၽိတ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇၼႆသေလႄႈ ၸင်ႇႁေႃးၼႄတြႃး ၼမ်ႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇမႄႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းၵတ်ႉၵျႃႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> "လုၵ်ႈႁၵ်ႉၵဝ်သုၸႃႇတႃႇဢိူၺ်း၊ မေးၼၢင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မီးလၢႆပိူင်လၢႆမဵဝ်းၼႃႇ" ယၢမ်းၼၼ်ႉ သုၸႃႇတႃႇၸင်ႇဝႃႈ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၶႃႈတေပွင်ႇၸႂ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းတေႃႈသၢင်းလၢင်း ႁေႃးၼႄပၼ်သေၵမ်းတီႈၶႃႈ" လဝ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ " ''မႄႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းၵျႃႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းလိူင်း၊ ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းမဝ်ၵႂၢမ်းၽၢင်း၊ ဢမ်ႇလၢတ်ႈသဵင်ႁႅင်း။ တေလႆႈမီးၸႂ်ႁဵတ်းပၼ်ၽွၼ်းလီ တႃႇၸဝ်ႈၽူဝ်ႁဝ်းတႃႇသေႇ၊ တေလႆႈလုမ်းလႃးၸဝ်ႈၽူဝ် မိူၼ်ၼင်ႇမႄႈလုမ်းလႃးလုၵ်ႈလၢင်းၼၼ်ႉသေ တေလႆႈၵႅတ်ႇၶႄပႂ်ႉပႃးၶူဝ်းၶွင်ၸဝ်ႈၽူဝ်ဢိူဝ်ႈ၊ တေလႆႈၼွမ်းတူဝ်ႁူဝ်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ တေလႆႈၼပ်ႉယမ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ႁဝ်းဢိူဝ်ႈ၊ တေလႆႈယူႇၸွမ်းၼင်ႇ ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ႁဝ်းဢိူဝ်ႈ''"<br> <br> ''တေလႆႈမီးၸႂ်လီၸႂ်ဝၢၼ်သေ တေလႆႈမီးသတ်ႉၸႃႇၼိူဝ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ႁဝ်းဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးလေႃႈႁၼ်ၽူဝ်ႁဝ်းၼႆ တေလႆႈမေႃ မိူၼ်ၼင်ႇႁဝ်းလႆႈႁၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉ ဢၼ်လႆႈၽၢတ်ႇၵၼ်ႁိုင်လၢႆပီမိူင်းသေ ၸူမ်းသိူဝ်းလူင်ၵႂႃႇၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၸႂ်ႁဝ်းတေလႆႈမိူၼ်တင်းၸဝ်ႈၽူဝ်သေ တေလႆႈၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းၸွမ်း ပႃးၸႂ်ပႃးၶေႃးဢိူဝ်ႈ။ တေလႆႈမီးၾိင်ႈယၢမ်ႈဢၵျၢင်ႉလီသေ တေလႆႈၼပ်ႉယမ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ဢိူဝ်ႈ၊ ပေႃးႁဵတ်းၼၼ် ၸင်ႇတေမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ယဝ်ႉ၊ တေလႆႈပဵၼ်ၽူဝ်မေးၵၼ် ႁွတ်ႈၽႅဝ်မိူင်းၽီသေ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈၽွၼ်းလီ လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇၽီၶဝ်ဢိူဝ်ႈ''" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။ တႄႇဢဝ်ယၢမ်းၼၼ်ႉမႃးသေ သုၸႃႇတႃႇၼႆႉ ယူႇထင်ၵႂႃႇႁႂ်ႈၽဝၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢိၵ်ႇပႃးပိူၼ်ႈတင်းလၢႆ ႁႂ်ႈပေႃးမီးတၢင်းမူၼ်ႈသိူဝ်းၵတ်းယဵၼ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== ၼႃႈလိၵ်ႈ 84၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ) [[Category:ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ]] [[Category:!Main category]] 4kiotadxehg7ft3phsh4pi7l9mqosre 0 1720 155589 102941 2026-09-12T10:18:56Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 ၵွင်ႉၸူးၼႃႈလဵၵ်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ 155589 wikitext text/x-wiki ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထၼႆႉ ၽႅဝ်မႃးမိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၼွင်ႉၽၢႆႇမေးမၼ်းယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးမိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တေယေႃးၶိင်းမႃးၵိၼ်ၸွမ်းတီႈႁိူၼ်းၼွင်ႉမၼ်းၼႆလႄႈ ပိၼ်ႇတိၵယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၶႂ်ႈဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉတႄႉ။ ၸႂ်မႆႈသေ ထိုင်မႃးၵၢင်ၼႂ်ၸဵမ်ၸဝ်ႉ ၸင်ႇပႆႇၵႂႃႇၸူးထိူၼ်ႇမႆႉ တီႈဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<br> <br> "မႃးလႄႈ သုတ်ႉတတ်ႉတ" ၽိူဝ်ႇလႆႈငိၼ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁွင်ႉတူင်ႉတၵ်ႉၼင်ႇမိုတ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇသိုပ်ႇႁေႃးၼႄ တေႇသၼႃႇတြႃးၸဝ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵၼႆႉ လႆႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵၼႆႉ ယွၼ်ႉပႃႇရမီႇမီးဝႆႉဝၼ်းလင်လႄႈ ပေႃးလႆႈထွမ်ႇတြႃးၸဝ်ႈၼႆႉ ၾၢင်ႁၢင်ႈဢၼိတ်ႉၸဢၼ်ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းၼၼ်ႉ ၽုတ်းမႃးၼႂ်းၸႂ်သေ လႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇ။ ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵၼႆႉ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇၽိတ်ႈပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပေႃးထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ႁႂ်ႈမႃးၵိၼ်သွမ်းတီႈႁိူၼ်းမၼ်း ၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> ပေႃးၵိၼ်သွမ်းယဝ်ႉ ၵူၼ်းမီးလူင် ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈတီႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ - ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်ဢၼ်တေမႃးၼႆႉ တင်းသင်ႇၶႃႇၶဝ်သေ ၶႅၼ်းတေႃႈ မႃးဢဝ်ဝႃႇတီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိသေၵမ်းၶႃႈ" ၼႆလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ "ဢိူဝ်ႈ ၵူၼ်းမီးလူင် ၵေႃႉပဵꧣ်ၽူႈၵွၼ်းၼႃႈႁိူၼ်းဢိူၺ်း၊ ၽြႃးပုတ်ႉထဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶႂ်ႈယူႇသဝ်းတီႈဢတ်တဵတ်ႇယဵၼ်ႁင်းၵွႆးၸဝ်ႈလဵဝ်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၸင်ႇဝႃႈ "ၶႃႈၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ် ပွင်ႇၸႂ်ယူႇတီႈၶႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ ၶႃႈႁဝ်းၶဝ်ပွင်ႇၸႂ်ယူႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ" လဝ်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။<br> <br> ပေႃးၶိုၼ်းၽႅဝ်မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထၵေႃႈ ဢၼႃႇထမိၼ်ႇၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇၽြႃးပဵꧣ်ၸဝ်ႈတေသဝ်းထင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁႃဢွင်ႈတီႈမၼ်းၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈမၼ်းတႄႉ ထုၵ်ႇလီပဵၼ်တီႈဢမ်ႇပေႃးၸမ်ပေႃးၵႆဝဵင်းသေ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈၵေႃးၵႂႃႇငၢႆးမႃးလူမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေလႆႈပဵၼ်တီႈတဵတ်ႇယဵꧣ် ၽွင်းၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းသေ ၽွင်းၶၢဝ်းၵၢင်ၶိုၼ်းၵေႃႈ ယႃႈႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်တီႈၵူၼ်းဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸင်ႇဢွၵ်ႇႁႃဢွင်ႈတီႈ ႁႂ်ႈပေႃးမိူၼ်ၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူယဝ်ႉ။<br> <br> ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းႁႃႁၼ်သူၼ်သိူဝ်းၸဝ်ႈၸၢႆးၸေႇတ မိူၼ်ၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉ၊ ၸင်ႇၵႂႃႇထၢမ်သိုဝ်ႉတီႈၸဝ်ႈမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸေႇတၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၶၢႆလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ ပေႃးဢဝ်တႅင်းၵႃးၶမ်းသိူဝ်ႇႁႂ်ႈလူမ်ႈသူၼ်ၵွၼ်ႇ ၸင်တေၶၢႆ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၼႆႉ ပၼ်လႆႈၼင်ႇၵႃႈၶၼ်မၼ်းယွၼ်းလႄႈ ၶႃၸင်ႇပဵၼ်သိုဝ်ႉပဵၼ်ၶၢႆၵၼ်။ ၵူၼ်းမီးလူင် ၸင်ႇဢဝ်လေႃႉတေႃႉတၢင်ႇဢဝ်တႅင်းၵႃးၶမ်းမၼ်းမႃး ၽႄႇသိူဝ်ႇၼိူဝ်လိၼ်သူၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေလူမ်ႈမူၼ်းၼၼ်ႉ ၵိုတ်းပွတ်းတွၼ်ႈဢွၼ်ႈၼိုင်ႈၵွႆးယဝ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸေႇတၸင်ႇလွမ်တူၵ်းၸႂ်တၢင်းလူႇလူင်ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇဝႃႈ- လိၼ်ဢၼ်ၵိုတ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈၶၢႆသေၵမ်း၊ ပွတ်းတွၼ်ႈလိၼ်ဢၼ်ၵိုတ်းၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းတႃႈႁႂ်ႈဝႆႉပဵၼ်တႃႇၼၶႃႈႁဝ်းသေၵမ်းၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉႁဵၻ်းၸွမ်းၼင်ႇၵႂၢမ်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼႃႇထမိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းတီႈယူႇ၊ ႁုင်းထမ်းလူင်၊ သိုင်ႇၾႆး၊ တီႈဝႆႉၶူဝ်း၊ ထၢင်ႇၽၢႆႈ၊ တႅၼ်ႈတႃႇပႆ ဢၼ်ပႃးမုင်းမၼ်း။ တႅၼ်ႈတၢင်းၼွၵ်ႈ၊ ၼမ်ႉၼွင်၊ ၼမ်ႉမေႃႇ၊ ၶွင်ႉဢၢပ်ႇၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ် တေလႆႈမႃးထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ် ထမ်ႇမတြႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းလူႇယႂ်ႇလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵꧣ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တၵ်ႉၵႃႇၸိူဝ်းမႃးၵိူဝ်းယမ်ဝႆႈသႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵိုၵ်းပိုၼ်းၵႂႃႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇယိုၼ်ႈပူင်ပၼ် ၶူး[[ဢေႇတတၵ်ႈ|ဢေႇတတၵ်ႉၵ]] တီႈဢၼႃႇထပိၼ်ႇတ လူၺ်ႈတႃႇၼလူင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== ၼႃႈလိၵ်ႈ 46၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ) [[Category:ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ]] [[Category:!Main category]] d4ygrvigukf4vjfgb41fyebujqehmg7 0 1738 155593 102946 2026-09-12T10:37:03Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 ၵွင်ႉၸူးၼႃႈလဵၵ်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ 155593 wikitext text/x-wiki ၵိသႃႇၵေႃးတမီႇၼႆႉ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း ဢၼ်လႆႈ[[ဢေႇတတၵ်ႈ|ဢေႇတတၢၵ်ႈ]] လူႇၶၸီႇဝရထႃႇရၼ (လွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်လူၺ်ႈ ၼုင်ႈမႆသၢင်ႇၵၢၼ်းၵဝ်ႇမွင်)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ လႆႈထႅမ်သၢင်ႈ ပႃႇရမီႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃး ပတုမုတ်ႉတရသေ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၽြႃးၵသ်သပၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း မႃးၶဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵိလီႇ၊ ၼႂ်းလုၵ်ႈယိင်းၸဵတ်းယိင်းၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းၸိုဝ်ႈဝႃး ၼၢင်းထမ်ႇမႃႇ။ ထိုင်ပၢၼ်ၽြႃးၵေႃးတမ မၼ်းၼၢင်း မႃးပဵၼ် လုၵ်ႈယိင်းသထေး မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ။<br> <br> တီႈၼႂ်းမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ မီးသထေးၵေႃႉၼိုင်ႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢမ်ႇဝၼ်းလင်မၼ်း မူတ်းလႄႈ ၶူဝ်းၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်ႈၶမ်းမၼ်း ၼႂ်းယွင်ၼႂ်းယေး ၼႂ်းႁိူၼ်းၼႂ်းယေး တင်းသဵင်ႈ ယဵၼ်းပဵၼ် ထၢၼ်ႇမီႈၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ မၼ်းသထေးၵေႃႈ ထၢတ်ႈၸႂ်တူၵ်းၵႂႃႇတႄႉတႄႉ။ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း ၸင်ႇမႃးပၼ် တၢင်းၶႆႈၸႂ်မၼ်း ႁႂ်ႈမၼ်း ဢဝ်ထၢၼ်ႇမီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သႂ်ႇပၢၼ်ႉသေ တမ်းဝႆႉ ၼႃႈႁိူၼ်းမၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပိူၼ်ႈၶၢႆထၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၵေႃႈ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၼင်ႈပႂ်ႉဝႆႉ တီႈပၢၼ်ႉထၢၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၵၢမ်ႇၼၼ်ႉ မႃးႁၼ်ၸိုင် တေပဵၼ် ထၢၼ်ႇမီႈသေ တေမႃးထၢမ်ဝႃး "သထေးလူင် ၶၢႆထၢၼ်ႇႁႃႉ" ၼႆယူႇ။ သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်မီး ၵၢမ်ႇမီးမုၼ်ၸိုင် တေႁၼ်ပဵၼ်ၶမ်းသေ တေမႃးတၵ်ႉယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတင်းၼမ်တႄႉ ဢၼ်ၵၼ် ႁၼ်ဝႃး သထေးၶၢႆထၢၼ်ႇၼႆၵူၺ်း၊ ထိုင်မႃးဝၼ်းၼိုင်ႈ ၼၢင်းၵိသႃႇၵေႃးတမီႇ မႃးႁၼ်သေ ၸင်ႇမႃးတၵ်ႉဝႃႈ "ပေႃႈလဵင်ႉသထေး ၶမ်းဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇလူင်ၼင်ႇၼႆ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇလီ ဢဝ်မႃးပၢႆးၼႄၵူၼ်းၼမ်ၼင်ႇၼႆၶႃႈ၊ ပိူၼ်ႈလႆႈဢဝ်သိမ်းဝႆႉ ၼႂ်းတိူၵ်ႈၼႂ်းႁိူၼ်း လီလီၶႃႈဢေႃႈ" ၼႆလႄႈ သထေးလူင် ၸင်ႇၸႂ်ႉမၼ်းၼၢင်း ယိပ်းတူၺ်းလႄႈ ထၢၼ်ႇမီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယဵၼ်းပဵၼ် ၶမ်းၵႂႃႇသဵင်ႈယဝ်ႉ။ သထေးလူင်ၵေႃႈ ၸင်ႇႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၵူႉသူဝ်ႇမၼ်းၼၢင်း ထိူၵ်ႈလႄႈ ၸင်ႇတေပဵၼ်ၶမ်း ၼႆသေ ၸင်ႇဢဝ် ၵူပ်ႉၵူႈပၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းယဝ်ႉ။ <br> <br> ၼႂ်းဝဵင်းသႃႇဝတ်ႉထိ မီးၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၵူၼ်းၽၢၼ်၊ ၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ ၵိသႃႇၵေႃးတမီႇၼႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ႁႅင်ႉယွမ်ၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၵိသႃႇၵေႃးတမီႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢမ်ႇမၼ်းၼၢင်းလီလႆႈ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်း တင်းလုၵ်ႈၸၢႆးၵူၼ်းမီး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႃႈႁိူၼ်းမၼ်းၼၢင်း ဢမ်ႇမီးတၢင်းသိူဝ်ႇၵျေႃႇ၊ လုၵ်ႉတီႈၵူၼ်းၽၢၼ်မႃးလႄႈ ၵႆႉၵႆႉလႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၼႄး တၢင်းပွင်ႉထႃႉလႃႇယူႇယဝ်ႉ။ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းတဵၵ်းတဵင်ပႃးယဝ်ႉ။<br> <br> ၵၢမ်ႇၸႃႇတႃႇမၼ်းၼၢင်း လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးလွႆးလွႆးၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ လႆႈၸပ်းတွင်ႉပႃးတူဝ်သေ ၵိူတ်ႇလဵင်ႉမႃး လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဝၢႆးသေမီးမႃးလုၵ်ႈၸၢႆးယဝ်ႉ လွင်ႈဢၼ်ပိူၼ်ႈတဵၵ်းတဵင် ပွင်ႉလႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုတ်းယိုတ်းၵႂႃႇ။ ပိူၼ်ႈၸင်ႇၶိုၼ်း ၼႃႈၵီႈတႃဝၢၼ်တေႃႇမၼ်းမႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းလႆႈၵျေႃႇမၼ်းၼၢင်း ဢမ်ႇတၼ်းၶၢဝ်းယၢဝ်း။ လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်း လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈလႆႈသွင်သၢမ်ၶူပ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ၵိသႃႇလႆႈမႆႈ လႆႈႁႆႈတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ထိုင်ၶၢဝ်းတေလႆႈသၢင်းၵျူဝ်ႇ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသေတႃႉၵေႃႈ မၼ်းၵုမ်ႇၵွတ်ႇဝႆႉလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းယူႇ။<br> <br> မၼ်းၼၢင်းၸင်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈႁႃႁွင်ႉပၼ်ၶူးမေႃယႃ ဢၼ်တေယႃပၼ် ႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းပဵၼ်တူဝ်မီးၸႂ်မႃးၶိုၼ်း ၼႆယူႇ။ ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵေႃႈ လႆႈၸႂ်သဵင်ႈယွၼ်ႉတၢင်းႁဵတ်းမၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမႅၼ်ႈလွၵ်းမႅၼ်ႈလၢႆးၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းသင်လႆႈ။ ယႃႈယႃ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းတၢႆၶိုၼ်းလိပ်းၶီးၼႆႉ ဢမ်ႇမီး။ မီးၵူၼ်းဢၼ်မေႃပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ်မၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸင်ႇပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶူးမေႃယႃၵတ်ႉၶႅၼ်ႇဢိူဝ်ႈ၊ ဢဝ်ဝႃႇသေ သဝ်းယူႇတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉၼေႈ၊ ၵႂႃႇၸူးတီးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႃႈ၊ တေပၼ်ယႃႈယႂ်ႁႂ်ႈမႂ်းယူၵႂႃႈ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> ၵိသႃႇၵေႃးတမီႇၵေႃႈ ၸင်ႇႁွပ်ႇဢဝ်တင်းတူဝ်တၢႆလုၵ်ႈမၼ်းသေ လႅၼ်ႈၵႂႃႇၸူးတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၽႂ်းၽႂ်း။ မႅၼ်ႈၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တိုၵ်ႉႁေႃးတြႃးတေႇသၼႃႇၼႄလုၵ်ႈၼွင်ႉၵူၼ်းတင်းၼမ်ယူႇ။ ၵိသႃႇၼႆႉ ပဵၼ်သေႃးၵ တၢင်းမႆႈႁွၼ်ႉလူင်လၢင်သေ ၸင်ႇဢဝ်လုၵ်ႈမၼ်းၵႂႃႇတမ်းဝၢင်းႁိမ်းတိၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇၼွမ်းတူဝ်လဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼႆႉ မီးၸႂ်မႃးၶိုၼ်းသေၵမ်း၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼႆႉ ၸင်ႇပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၶႃႈၵမ်းလဵဝ်ဢေႃႈ" ၼႆ။<br> <br> ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇပူင်ၵႂၢမ်းဝႃႈ "ၵႂႃႇဢဝ်မႃးၾၼ်းၽၵ်းၵၢတ်ႇသေ ႁိူၼ်းႁိူၼ်း ၼႂ်းဝဵင်းၼႆႉတႃႉ" ၵိသႃႇၼႆႉ ထၢင်ႇဝႃႈတေႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်မၼ်းမီးၸႂ်မႃးလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ယိၼ်းၸူမ်းလူင်လူင်လၢင်လၢင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇသိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ "တေလႆႈဢဝ်မႃးတီႈႁိူၼ်း ဢၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းၼႂ်းပီႈၼႂ်းၼွင်ႉၶဝ် ဢမ်ႇတၢႆသေၵေႃႉၼၼ်ႉတႃႉ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> "ဢေႃးတီႈၶႃႈ ၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ၊ ၶႃႈၼၢင်းတေဢဝ်မႃးၾၼ်းၽၵ်းၵၢတ်ႇ တီႈႁိူၼ်းၼင်ႇဢၼ်လၢတ်ႈၼၼ်ႉယူႇၶႃႈဢေႃႈ" ဝႃႈၼႆ။ ၵိသႃႇၵေႃးတမီႇၵေႃႈ ၸင်ႇၵႂႃႇႁႃယွၼ်းၾၼ်းၽၵ်းၵၢတ်ႇ ၸွမ်းႁိူၼ်းပိူၼ်ႈ၊ ႁိူၼ်းပိူၼ်ႈၵေႃႈ တေလႆႈပၼ်ၾၼ်းၽၵ်းၵၢတ်ႇမၼ်းၼႆသေ ႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸွမ်းလူင်လူင်လၢင်လၢင်ၸွမ်းမၼ်းၼၢင်းယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းၼၢင်းသိုပ်ႇထၢမ် ၸွင်ႇမီးၵူၼ်းယၢမ်ႈတၢႆၼႂ်းႁိူၼ်းၼႆႉလႄႈ ႁိူၼ်းလႂ်ၵေႃႈ ယၢမ်ႈမီးၵူၼ်းတၢႆ လွၼ်ႉလွၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇယၢမ်ႈမီးၵူၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းဢၼ်ႁႃႁၼ်သေႁိူၼ်း။ ပေႃးသုတ်းဝၼ်းယဝ်ႉၵႂႃႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၾၼ်းၽၵ်းၵၢတ်ႇမႃးလႄႈ မၼ်းၼၢင်းၸင်ႇႁိူဝ်ႉမွႆႈမႃး။ "လွင်ႈတၢႆၼႆႉ သတ်းတဝႃႇတင်းလူင် တၵ်းတေလႆႈထူပ်းယဝ်ႉ၊ ၽူႈလႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ တိုၼ်းဢမ်ႇဝႄႈလွတ်ႈလႆႈ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ႁႂ်ႈၵဝ်ႁူႉႁၼ်လွင်ႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉၵဝ်ႁဵတ်းၼႆဢိူဝ်ႈၼႆႉ" ဝူၼ်ႉဝႃႈၼႆသေ ပွင်ႇၸႂ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဢဝ်တူဝ်တၢႆလုၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ပၼ်ပိူၼ်ႈၵႂႃႇသၢင်းၵျူဝ်ႇသေ ၸင်ႇမႃးၶိုၼ်းတမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> တေႃႈလဵဝ်ၼႂ်းၸႂ်ၵိသႃႇၵေႃးတမီႇၼႆႉ မူတ်းသႂ်ဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇႁေႃးၼႄတြႃးပၼ်မၼ်းၼၢင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၸီႇၼႄႁႂ်ႈတူၺ်းတွင်းၸွမ်းလွင်ႈထူၺ်ႈၸႂ်၊ ႁႂ်ႈတူၺ်းတွင်းၸွမ်းဝေႇတၼႃႇ၊ ႁႂ်းသိုပ်ႇတူၺ်းတွင်းတေႃႇသေႃးၵတၢင်းမႆႈ ပေႃးမူတ်းၵဵင်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပႃႇရမီႇဝၼ်းလင်ၵေႃႈမီးမႃးလႄႈ ၵိသႃႇၵေႃးတမီႇၼႆႉ လႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶဝ်ႈၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၽိၵ်ႉၶုၼီႇသေ သိုပ်ႇတိုဝ်းၵမ်ၽႄႈတိူၼ်းတြႃးလႄႈ သိုပ်ႇပဵၼ်သၵတႃႇၵၢမ်ႇ၊ ဢၼႃႇၵၢမ်ႇ၊ ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။<br> <br> မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ဢဝ်ဝိပသ်သၼႃႇ သိုပ်ႇသွၼ်ပၼ်ၼၢင်းယိင်းၸိူဝ်းလႆႈမီးၸႂ်ယုင်ႈယၢင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉတၢင်းၶၢၼ်ၸႂ်ၵႂႃႇတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝၢင်းပူင်ပၼ်ၶူး "ဢေႇတတၵ်ႉၵ" ၽူႈၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်ၼႂ်း ၼၢင်းယိင်းၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်းၸႃးႁၢဝ်ႉႁၢဝ်ႉ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== ၼႃႈလိၵ်ႈ 65၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ) [[Category:ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ]] [[Category:!Main category]] 4wbklaompzbzusszku05d73sqoq2juw 0 5863 155594 22563 2026-09-12T10:40:05Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 ၵွင်ႉၸူးၼႃႈလဵၵ်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ 155594 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography |background = #FFD068 | color = black |name = ၵွၼ်းတႆႇၺ |image = Buddha visiting his five old friends Roundel 26 buddha ivory tusk.jpg |caption = ၽြႃးၵေႃးတမ ႁေႃးတြႃးပၼ် ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ လႄႈ တပႄးမၼ်း သီႇၸဝ်ႈ |birth name = Ajnata Kaundinya |alias = |dharma name = |birth_date = မွၵ်ႈ ပီႇၸီႇ 6 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ |birth_place = |death_date = |death_place = |nationality = |religion = |school = |lineage = |title = ရတ်ႉတၺ်ႇၺုဢေႇတၻၵ်ႈ |location = |education = |occupation = [[ၽိၶု]] |teacher = [[ၵေႃးတမပုတ်ႉထ]] |reincarnation of = |predecessor = |successor = |students = |spouse = |partner = |children = |website = }} ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃးတမၼႆႉ ၽူႈဢၼ် လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း ထွမ်ႇထမ်းတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ႁူႉႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး တြႃးလီဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ‘’’ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ’’’ ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်း ၵွၼ်းတႆႇၺၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ၶႃးၸႃး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းႁေႃ မိူင်း[[ၵပိလဝၢတ်ႈ၊ မိူင်း|ၵပိလဝၢတ်ႈ]] ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈၽွင်း ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ တိုၵ်ႉၵိူတ်ႇမႃးမႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သုတ်ႉထေႃးꩪၼ ပၢင်းဢဝ် ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေပိူၼ်ႈ 8 ၵေႃႉ ႁႂ်ႈမႃးႁေႃးပၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ ဢၼႃႇၵၢတ်ႈ ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ။ ၸိူဝ်းၶဝ် ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ဢၼ်ပဵၼ် ရႃႇမ၊ ꩪꩡ၊ လၵ်ႉၶꧣ၊ ꩡေႃတိမၼ်ႇတ၊ ယၺ်ႇၺ၊ သုၿေႃးꩪ လႄႈ သုယႃႇမၶဝ် ႁူၵ်းၵေႃႉတႄႉ ၼပ်ႉသွၼ်ႇသေ ႁေႃးဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ တေပဵၼ် ၶုၼ်ၸၵျဝတေး ဢမ်ႇၼၼ် တေပဵၼ် ၽြႃး ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်း ၵွၼ်းတႆႇၺ ဢၼ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သုၻတ်ထ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁေႃးတၵ်ႉဝႃႈ ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇ တၵ်းတေပဵၼ် ၽြႃး ဢမ်ႇႁၢင်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ <br> ပုၼ်ႇၼႃးထဝ်ႈလူင် 7 ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၶဝ်ပႆႇတၢႆ ၶဝ်သင်ႇ လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်ဝႆႉဝႃႈ ပေႃးၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးၸိုင် ၸိူဝ်းသူ ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇၼုင်ႈရႁၢၼ်းသေ ႁဵတ်းတပႄးမၼ်းၸဝ်ႈ ထွမ်ႇဢဝ် ထမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃး ၶဝ် 7 ၵေႃႉၼၼ်ႉ တၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ ၸင်ႇၵိုတ်း ပုၼ်ႇၼႃး သုၻတ်ထၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်း။ လုၵ်ႈပုၼ်ႇၼႃးထဝ်ႈ 7 ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ 4 ၵေႃႉ ၸင်ႇၸွမ်း ပုၼ်ႇၼႃးသုၻတ်ႉထသေ ၵႂႃႇႁဵတ်းရႁၢၼ်းယဝ်ႉ။ သုၻတ်ႉထၵေႃႈ ဢဝ်ၸွမ်း ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းသေ ၸင်ႇတေ ၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ‘’’ၵွၼ်းတႆႇၺ’’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ သီႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၸိုဝ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈဝပ်ႉပ၊ ၸဝ်ႈၽတ်ႉတိယ၊ ၸဝ်ႈမႁႃႇၼၢမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈဢတ်ႉသၸိ ယဝ်ႉ။ <br> ၸိူဝ်းၶဝ်ႁႃႈၸဝ်ႈၼႆႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉၶဝ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ ႁႃႈၸဝ်ႈၼႆသေ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် လူႁၼ်လုမ်းလႃး ၸဝ်ႈၵေႃးတမ တီႈထိူၼ်ႇဢုရုဝေႇလၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈၵေႃးတမ တိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် [[တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ]]သေ ၶိုၼ်းႁပ်ႉၶၢမ်ႇ ၵိၼ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၸိုင် ၸိူဝ်းၶဝ် ႁႃႈၸဝ်ႈ ၸႂ်လူႉသေ ဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆႈၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ လူင်တိုင် မိၵတႃႇ တီႈမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵေႃးတမ တိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ႁူၵ်းပီယဝ်ႉ ႁူႉထိုင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း တေဢွၼ်ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇႁႃသဵၼ်ႈတၢင်း ပၢၼ်ၵၢင်သေ မႄးတိုဝ်းၵမ်ၵႂႃႇလႄႈ မိူဝ်ႈမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 103 ပီ ဝၼ်းလိူၼ် 6 မူၼ်းၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ လႆႈၺၢၼ်ႇသပ်ႉပၺ်ႇၺု ပဵၼ်ၽြႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးပဵၼ်ၽြႃးယဝ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ လူင်တိုင် မိၵတႃႇ မိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ ႁႃႈၸဝ်ႈသေ ႁေႃးတြႃးႁူဝ်တီး ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵပဝတ်ႉတၼသုတ်ႈ ပၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် တြႃးသေႃးတႃႇပတ်ႉတိမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လႆႈထွမ်ႇထမ်းတြႃး ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႉယဝ်ႉ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ တင်းႁႃႈၸဝ်ႈ လႆႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ တူၼ်တူဝ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၵေႃးတမ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸိုဝ်ႈၵုၼ်းမုၼ်ၵႅဝ်ႈ ရတ်ႉတၺ်ႇၺု[[ဢေႇတတၵ်ႈ|ဢေႇတၻၵ်ႈ]]ယဝ်ႉ။ <ref> မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂) </ref> == လွင်ႈထႅမ်သၢင်ႈ ပႃႇရမီႇ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ == ပေႃးတႄႇဢဝ် လူၵ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ လုၵ်ႈၼႆႉ ဢၢၼ်ႇၵႂႃႇၸိုင် မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၻုမုတ်ႉတရ ႁူႉႁၼ်လႆႈ ၺၢၼ်ႇသပ်ႉပႆႇၺုသေ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပၻုမုတ်ႉတရၵေႃႈ ဢွၼ်ဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ သႅၼ်ၼိုင်ႈ ႁေႃးတြႃးၶျွတ်ႈဢဝ် ၽီသၢင်သတ်းၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉဝဵင်း ဝဵင်းယဝ်ႉမိူင်း ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶိုၼ်းႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းႁမ်ႇသဝတီႇယဝ်ႉ။ ပေႃးႁူႉ ၶၢဝ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယေႃးၶိင်း မႃးၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ ပေႃႈၸဝ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ဢွၼ်ၵၼ်မႃးႁပ်ႉတွၼ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးပၻုမုတ်ႉတရယဝ်ႉ။ ဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈႁွတ်ႈမႃး ၼႂ်းမိူင်းႁမ်ႇသႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတြႃး ၶျွတ်ႈသတ်ႉတဝႃႇ တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ရႁၢၼ်းတႃႇသႅၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပေႃႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ပၢင်းမိူဝ်းသုင်းသွမ်း သုင်းပဵၼ် ၼႂ်းႁေႃယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ပၢင်းယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ် လူႇတၢၼ်း သွမ်းပဵၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးၸဝ်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်လီယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺၵေႃႈ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ်သထေး တီႈၼႂ်းမိူင်းႁမ်ႇသဝတီႇၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ မၼ်းၸၢႆး လႆႈႁၼ် ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်ပႃးတင်းမွၵ်ႇၼၢမ်ႇသႃႇ ၸၵႂႃႇ တၢင်းလူႇတၢင်းတၢၼ်းသေ မိူဝ်းထွမ်ႇတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ မၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ မိူဝ်းၵႂႃႇထွမ်ႇ ၸွမ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပၻုမုတ်ႉတရ ၸင်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၵေႃႉႁူႉႁၼ်တြႃး ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈသေ ပၼ်ၸုမ်ႈ တေႇတတၵ်ႈရတ်ႉတၺ်ႇၺု (ၽူႈဝႃႇယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ၊ ၽူႈႁူႉႁၼ် တြႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ) ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်းတႆႇၺၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈႁူႉႁၼ်သေ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘’’ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼႆႉ မျၢတ်ႈတွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇတြႃး ဢွၼ်တၢင်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီး၊ ၵဝ်ၵေႃႈ ပေႃးလႆႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼႆႉ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သေသူႇၼႆ တေၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁေႃးတြႃးယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆး ၸင်ႇၵွႃႇၸူး ႁိမ်းၸမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၼိမုၼ်းၽိတ်ႈပၢင်း တႃႇတေ ႁပ်ႉတုင်းဢဝ် သွမ်းမၼ်းၸၢႆး မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆးႁူႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် တႃႇၼမၼ်းၸၢႆးယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸင်ႇဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ပွၵ်ႈၶိုၼ်း တီႈႁိူၼ်းယဝ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႃႇတေ လူႇတၢၼ်းသွမ်းပဵၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸင်ႈ ၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၼ်းလူႇတၢၼ်း သွမ်းပဵၼ်းၽြႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇဢဝ်ၽႅၼ်ႇၽႃႈၽႄး ဢၼ်ၶႅမ်ႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်ပေႃးယဵပ်ႉလႆႈ သၢင်ႇၵၢၼ်း သၢမ်ၽိုၼ် (သၢင်ႇၵၢၼ်းၵူပ်ႉ၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းလႅဝ်း၊ သၢင်းပိူင်ႇ)ၼၼ်ႉ တမ်းဝႆႉ တႃႇလူႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေယဝ်ႉ သိုပ်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘’ၵဝ်ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇသေ တေသိုပ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်း သမ်ႇသရႃႇ ဢမ်ႃၸႂ်ႈ၊ မုင်ႈမွင်း တႃႇၸၼ်ႉဢၼ်သုင်သေ တေသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း သမ်ႇသရႃႇၵူၺ်း၊ လူႇတၢၼ်း တႃႇဝၼ်းၼိုင်ႈၵူၺ်းသေ တေယွၼ်းသူး တႃႇၸၼ်ႉလူင်ၼႆႉ ပႆႇၵိုင်ႇထိူၵ်ႈၵွၼ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် လူဝ်ႇႁဵတ်း တၢင်းလူႇ တၢင်းတၢၼ်းယႂ်ႇယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈသေၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေယွၼ်းသူး’’ ၼႆယဝ်ႉ။ <nowiki><br></nowiki> ပေႃးထိုင်မႃး ၸဵတ်းဝၼ်းတဵမ်ယဝ်ႉၼႆ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶႅမ်ႉသေပိူၼ်ႈ လူႇတၢၼ်းထိုင် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ သႅၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လူႇတၢၼ်း သၢင်ႇၵၢၼ်းသၢမ်ၽိုၼ် ၼိုင်ႈပႃးၼိုင်ႈၸုမ်ႇသေ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ‘’မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ႁႂ်ႈၶႃႈႁဝ်း လႆႈပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်ႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး တြႃးလီ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်တေပႂၢင်ႉပေႃႇ မႃးထႅင်ႈသေပႃးပႃးၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ် ၽူႈမျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ၸဵတ်းဝၼ်းၼၼ်ႉ သေၵမ်းလူၺ်ႈတီႈၶႃႈ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ <nowiki><br></nowiki> မုၼ်ၶမ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈငိၼ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်း ယွၼ်းသူးမၼ်းသေ ‘’ဢွၼ်ႇၸၢႆးလီၵေႃႉၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်လီ ၵုသူဝ်ႇယႂ်ႇလူင်တႄႉယဝ်ႉႊ ဢၼ်ဢွၼ်ႇၸၢႆး ယွၼ်းသူးၼႆႉ ၸွင်ႇတေတဵမ်ထူၼ်ႈႁႃႉ ဢမ်ႇၸဵမ်ထူၼ်ႈႁႃႉ’’ ၼႆ ဢဝ်ဢၼႃႇၵတမ်ႇသၺၢၼ်ႇ (ၺၢၼ်ႇဢၼ်ႁၼ်လႆႈ ၸၢတ်ႈတၢင်းၼႃႈ)သေ မုင်ႈတူၺ်းၵႂႃႇ ႁူႉဝႃႈ တေတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇၼႆသေ ၸင်ႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ‘’ဢွၼ်ႇၸၢႆးၵူၼ်းလီ ပေႃးႁိုင်သႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇမႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃးတမ တေပႂၢင်ႉပေႃႇမႃးယဝ်ႉ၊ ပေႃးထိုင်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးၽြႁူးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ ႁေႃးတြႃး ထမ်ႇမၸၵျႃႇႁူဝ်ပိုင်းၼႆ မႂ်းၸၢႆး လႄႈ တင်းၽီသၢင် 80 လၢၵ်ႈ (ၵုတေႇ) တေလႆႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးသေ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇယူႇ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်ၽြႃးဝိပသ်ႉသီႇ == ဝၢႆးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပၻုမုတ်ႉတရ ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇ သူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ ႁိုင်မႃး မိုၼ်ႇၵဝ်ႈႁဵင် ၵဝ်ႈပၢၵ်ႇပၢႆၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်တႆႇၺ လုၵ်ႈၸၢႆးသထေးၵေႃႈ ပၼ်ႇတူင်ႇသိုပ်ႇယၢဝ်း ၶၢဝ်းတၢင်းသမ်ႇသရႃႇ မိူင်းၽီ မိူင်းၵူၼ်းသေ ပူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဢၢၼ်ႇဢဝ် ၵမ်ႇၽႃႇ လုၵ်ႈၼႆႉၵႂႃႇ ႁိုင်ၵဝ်ႈသိပ်းဢဵတ်း ၵမ်ႇၽႃႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃး ဝိပတ်ႉသီႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်းတႆႇၺၼႆႉ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးသထေး တီႈၼႂ်းမိူင်းပၼ်ႇတုမတီႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၸၢႆး ႁွင်ႉဝႃႈ မႁႃႇၵႃႇလ ၼႆသေ ၵေႃႉၼွင်ႉသမ်ႉ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸူႇလၵႃႇလ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁွတ်ႈထိုင်မႃး မိူင်းပၼ်ႇထုမတီႇၼၼ်ႉ ၶႃသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉၵၢင်ၸႂ် ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်သေ လႆႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၶဝ်ႈၼႂ်းႁႆႈၼႃးၵၼ်၊ ၵေႃႉပဵၼ်ပီႈ မႁႃႇၵႃႇလတႄႉ လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈမႂ်ႇၵဝ်ႈပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ #လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းၶဝ်ႈမွႆမႃး #လႆးႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ်ႈၵၼ်ႈၶဝ်ႈမၢၼ်း # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပၢတ်ႇၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မတ်ႉၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပုမ်ႇၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပေႃႉၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တူင်ၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶၢႆၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵိၼ်ၶဝ်ႈမႂ်ႇ ဢၼ်မၼ်းၸၢႆး လႆႈလူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈမႂ်ႇ ၵဝ်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ လူႇတၢၼ်းယဝ်ႉ ပွၵ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယွမ်းသင်သေ တဵမ်ၶိုၼ်းမိူၼ်ၵဝ်ႇ ၵူႈၵမ်းၼႆယဝ်ႉ။ လူႇတၢၼ်းၼင်ႇၼႆသေ ယွၼ်းသူး ႁႂ်ႈလႆႈႁူႉႁၼ် တြႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်ၽြႃးၵေႃးတမ == ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈႁဵတ်း ၵၢၼ်လီၵုသူဝ်ႇ ယႂ်ႇၼမ်သေ ယွၼ်းသူးလႄႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ ပဵၼ်ၽြႃးမႃး ၼႂ်းမိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၶၢမ်ႇတၢင်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢၢပ်ႈပၼ် ‘’’ရတ်ႉတၺ်ၺု[[ဢေႇတတၵ်ႈ|ဢေႇတၻၵ်ႈ]]’’’ ယဝ်ႉ။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist| <ref>ဢင်ၷုတ်တရၼိၵႃယ၊ ဢꩦ်ꩧၵထႃ 1</ref> <ref>ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ (13)၊ ၽူႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ၊ ၸဝ်ႈထမ်ႇမပႃႇလ (ၼလ)၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 24-27၊ ပီ 2006။</ref> }} snc4hdl5w986yxe3memah2qfip0ru1z 155599 155594 2026-09-12T11:39:50Z Saimawnkham 5 ဢမ်ႇဢွၵ်ႇယၢၼ် လွင်ႈပိၼ်ႇၽၢႆႇသေ Saimawnkham ၶၢႆႉဝႆႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ [[ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ]] တေႃႇ [[ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ]]: ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉ ၸွမ်းပိူင်ၸိုဝ်ႈ 155594 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography |background = #FFD068 | color = black |name = ၵွၼ်းတႆႇၺ |image = Buddha visiting his five old friends Roundel 26 buddha ivory tusk.jpg |caption = ၽြႃးၵေႃးတမ ႁေႃးတြႃးပၼ် ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ လႄႈ တပႄးမၼ်း သီႇၸဝ်ႈ |birth name = Ajnata Kaundinya |alias = |dharma name = |birth_date = မွၵ်ႈ ပီႇၸီႇ 6 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ |birth_place = |death_date = |death_place = |nationality = |religion = |school = |lineage = |title = ရတ်ႉတၺ်ႇၺုဢေႇတၻၵ်ႈ |location = |education = |occupation = [[ၽိၶု]] |teacher = [[ၵေႃးတမပုတ်ႉထ]] |reincarnation of = |predecessor = |successor = |students = |spouse = |partner = |children = |website = }} ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃးတမၼႆႉ ၽူႈဢၼ် လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း ထွမ်ႇထမ်းတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ႁူႉႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး တြႃးလီဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ‘’’ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ’’’ ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်း ၵွၼ်းတႆႇၺၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ၶႃးၸႃး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းႁေႃ မိူင်း[[ၵပိလဝၢတ်ႈ၊ မိူင်း|ၵပိလဝၢတ်ႈ]] ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈၽွင်း ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ တိုၵ်ႉၵိူတ်ႇမႃးမႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သုတ်ႉထေႃးꩪၼ ပၢင်းဢဝ် ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေပိူၼ်ႈ 8 ၵေႃႉ ႁႂ်ႈမႃးႁေႃးပၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ ဢၼႃႇၵၢတ်ႈ ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ။ ၸိူဝ်းၶဝ် ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ဢၼ်ပဵၼ် ရႃႇမ၊ ꩪꩡ၊ လၵ်ႉၶꧣ၊ ꩡေႃတိမၼ်ႇတ၊ ယၺ်ႇၺ၊ သုၿေႃးꩪ လႄႈ သုယႃႇမၶဝ် ႁူၵ်းၵေႃႉတႄႉ ၼပ်ႉသွၼ်ႇသေ ႁေႃးဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ တေပဵၼ် ၶုၼ်ၸၵျဝတေး ဢမ်ႇၼၼ် တေပဵၼ် ၽြႃး ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်း ၵွၼ်းတႆႇၺ ဢၼ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သုၻတ်ထ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁေႃးတၵ်ႉဝႃႈ ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇ တၵ်းတေပဵၼ် ၽြႃး ဢမ်ႇႁၢင်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ <br> ပုၼ်ႇၼႃးထဝ်ႈလူင် 7 ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၶဝ်ပႆႇတၢႆ ၶဝ်သင်ႇ လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်ဝႆႉဝႃႈ ပေႃးၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးၸိုင် ၸိူဝ်းသူ ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇၼုင်ႈရႁၢၼ်းသေ ႁဵတ်းတပႄးမၼ်းၸဝ်ႈ ထွမ်ႇဢဝ် ထမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃး ၶဝ် 7 ၵေႃႉၼၼ်ႉ တၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ ၸင်ႇၵိုတ်း ပုၼ်ႇၼႃး သုၻတ်ထၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်း။ လုၵ်ႈပုၼ်ႇၼႃးထဝ်ႈ 7 ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ 4 ၵေႃႉ ၸင်ႇၸွမ်း ပုၼ်ႇၼႃးသုၻတ်ႉထသေ ၵႂႃႇႁဵတ်းရႁၢၼ်းယဝ်ႉ။ သုၻတ်ႉထၵေႃႈ ဢဝ်ၸွမ်း ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းသေ ၸင်ႇတေ ၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ‘’’ၵွၼ်းတႆႇၺ’’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ သီႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၸိုဝ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈဝပ်ႉပ၊ ၸဝ်ႈၽတ်ႉတိယ၊ ၸဝ်ႈမႁႃႇၼၢမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈဢတ်ႉသၸိ ယဝ်ႉ။ <br> ၸိူဝ်းၶဝ်ႁႃႈၸဝ်ႈၼႆႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉၶဝ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ ႁႃႈၸဝ်ႈၼႆသေ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် လူႁၼ်လုမ်းလႃး ၸဝ်ႈၵေႃးတမ တီႈထိူၼ်ႇဢုရုဝေႇလၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈၵေႃးတမ တိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် [[တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ]]သေ ၶိုၼ်းႁပ်ႉၶၢမ်ႇ ၵိၼ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၸိုင် ၸိူဝ်းၶဝ် ႁႃႈၸဝ်ႈ ၸႂ်လူႉသေ ဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆႈၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ လူင်တိုင် မိၵတႃႇ တီႈမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵေႃးတမ တိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ႁူၵ်းပီယဝ်ႉ ႁူႉထိုင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း တေဢွၼ်ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇႁႃသဵၼ်ႈတၢင်း ပၢၼ်ၵၢင်သေ မႄးတိုဝ်းၵမ်ၵႂႃႇလႄႈ မိူဝ်ႈမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 103 ပီ ဝၼ်းလိူၼ် 6 မူၼ်းၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ လႆႈၺၢၼ်ႇသပ်ႉပၺ်ႇၺု ပဵၼ်ၽြႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးပဵၼ်ၽြႃးယဝ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ လူင်တိုင် မိၵတႃႇ မိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ ႁႃႈၸဝ်ႈသေ ႁေႃးတြႃးႁူဝ်တီး ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵပဝတ်ႉတၼသုတ်ႈ ပၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် တြႃးသေႃးတႃႇပတ်ႉတိမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လႆႈထွမ်ႇထမ်းတြႃး ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႉယဝ်ႉ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ တင်းႁႃႈၸဝ်ႈ လႆႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ တူၼ်တူဝ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၵေႃးတမ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸိုဝ်ႈၵုၼ်းမုၼ်ၵႅဝ်ႈ ရတ်ႉတၺ်ႇၺု[[ဢေႇတတၵ်ႈ|ဢေႇတၻၵ်ႈ]]ယဝ်ႉ။ <ref> မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂) </ref> == လွင်ႈထႅမ်သၢင်ႈ ပႃႇရမီႇ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ == ပေႃးတႄႇဢဝ် လူၵ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ လုၵ်ႈၼႆႉ ဢၢၼ်ႇၵႂႃႇၸိုင် မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၻုမုတ်ႉတရ ႁူႉႁၼ်လႆႈ ၺၢၼ်ႇသပ်ႉပႆႇၺုသေ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပၻုမုတ်ႉတရၵေႃႈ ဢွၼ်ဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ သႅၼ်ၼိုင်ႈ ႁေႃးတြႃးၶျွတ်ႈဢဝ် ၽီသၢင်သတ်းၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉဝဵင်း ဝဵင်းယဝ်ႉမိူင်း ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶိုၼ်းႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းႁမ်ႇသဝတီႇယဝ်ႉ။ ပေႃးႁူႉ ၶၢဝ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယေႃးၶိင်း မႃးၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ ပေႃႈၸဝ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ဢွၼ်ၵၼ်မႃးႁပ်ႉတွၼ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးပၻုမုတ်ႉတရယဝ်ႉ။ ဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈႁွတ်ႈမႃး ၼႂ်းမိူင်းႁမ်ႇသႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတြႃး ၶျွတ်ႈသတ်ႉတဝႃႇ တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ရႁၢၼ်းတႃႇသႅၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပေႃႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ပၢင်းမိူဝ်းသုင်းသွမ်း သုင်းပဵၼ် ၼႂ်းႁေႃယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ပၢင်းယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ် လူႇတၢၼ်း သွမ်းပဵၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးၸဝ်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်လီယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺၵေႃႈ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ်သထေး တီႈၼႂ်းမိူင်းႁမ်ႇသဝတီႇၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ မၼ်းၸၢႆး လႆႈႁၼ် ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်ပႃးတင်းမွၵ်ႇၼၢမ်ႇသႃႇ ၸၵႂႃႇ တၢင်းလူႇတၢင်းတၢၼ်းသေ မိူဝ်းထွမ်ႇတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ မၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ မိူဝ်းၵႂႃႇထွမ်ႇ ၸွမ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပၻုမုတ်ႉတရ ၸင်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၵေႃႉႁူႉႁၼ်တြႃး ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈသေ ပၼ်ၸုမ်ႈ တေႇတတၵ်ႈရတ်ႉတၺ်ႇၺု (ၽူႈဝႃႇယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ၊ ၽူႈႁူႉႁၼ် တြႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ) ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်းတႆႇၺၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈႁူႉႁၼ်သေ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘’’ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼႆႉ မျၢတ်ႈတွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇတြႃး ဢွၼ်တၢင်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီး၊ ၵဝ်ၵေႃႈ ပေႃးလႆႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼႆႉ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သေသူႇၼႆ တေၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁေႃးတြႃးယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆး ၸင်ႇၵွႃႇၸူး ႁိမ်းၸမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၼိမုၼ်းၽိတ်ႈပၢင်း တႃႇတေ ႁပ်ႉတုင်းဢဝ် သွမ်းမၼ်းၸၢႆး မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆးႁူႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် တႃႇၼမၼ်းၸၢႆးယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸင်ႇဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ပွၵ်ႈၶိုၼ်း တီႈႁိူၼ်းယဝ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႃႇတေ လူႇတၢၼ်းသွမ်းပဵၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸင်ႈ ၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၼ်းလူႇတၢၼ်း သွမ်းပဵၼ်းၽြႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇဢဝ်ၽႅၼ်ႇၽႃႈၽႄး ဢၼ်ၶႅမ်ႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်ပေႃးယဵပ်ႉလႆႈ သၢင်ႇၵၢၼ်း သၢမ်ၽိုၼ် (သၢင်ႇၵၢၼ်းၵူပ်ႉ၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းလႅဝ်း၊ သၢင်းပိူင်ႇ)ၼၼ်ႉ တမ်းဝႆႉ တႃႇလူႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေယဝ်ႉ သိုပ်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘’ၵဝ်ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇသေ တေသိုပ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်း သမ်ႇသရႃႇ ဢမ်ႃၸႂ်ႈ၊ မုင်ႈမွင်း တႃႇၸၼ်ႉဢၼ်သုင်သေ တေသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း သမ်ႇသရႃႇၵူၺ်း၊ လူႇတၢၼ်း တႃႇဝၼ်းၼိုင်ႈၵူၺ်းသေ တေယွၼ်းသူး တႃႇၸၼ်ႉလူင်ၼႆႉ ပႆႇၵိုင်ႇထိူၵ်ႈၵွၼ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် လူဝ်ႇႁဵတ်း တၢင်းလူႇ တၢင်းတၢၼ်းယႂ်ႇယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈသေၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေယွၼ်းသူး’’ ၼႆယဝ်ႉ။ <nowiki><br></nowiki> ပေႃးထိုင်မႃး ၸဵတ်းဝၼ်းတဵမ်ယဝ်ႉၼႆ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶႅမ်ႉသေပိူၼ်ႈ လူႇတၢၼ်းထိုင် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ သႅၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လူႇတၢၼ်း သၢင်ႇၵၢၼ်းသၢမ်ၽိုၼ် ၼိုင်ႈပႃးၼိုင်ႈၸုမ်ႇသေ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ‘’မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ႁႂ်ႈၶႃႈႁဝ်း လႆႈပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်ႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး တြႃးလီ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်တေပႂၢင်ႉပေႃႇ မႃးထႅင်ႈသေပႃးပႃးၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ် ၽူႈမျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ၸဵတ်းဝၼ်းၼၼ်ႉ သေၵမ်းလူၺ်ႈတီႈၶႃႈ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ <nowiki><br></nowiki> မုၼ်ၶမ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈငိၼ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်း ယွၼ်းသူးမၼ်းသေ ‘’ဢွၼ်ႇၸၢႆးလီၵေႃႉၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်လီ ၵုသူဝ်ႇယႂ်ႇလူင်တႄႉယဝ်ႉႊ ဢၼ်ဢွၼ်ႇၸၢႆး ယွၼ်းသူးၼႆႉ ၸွင်ႇတေတဵမ်ထူၼ်ႈႁႃႉ ဢမ်ႇၸဵမ်ထူၼ်ႈႁႃႉ’’ ၼႆ ဢဝ်ဢၼႃႇၵတမ်ႇသၺၢၼ်ႇ (ၺၢၼ်ႇဢၼ်ႁၼ်လႆႈ ၸၢတ်ႈတၢင်းၼႃႈ)သေ မုင်ႈတူၺ်းၵႂႃႇ ႁူႉဝႃႈ တေတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇၼႆသေ ၸင်ႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ‘’ဢွၼ်ႇၸၢႆးၵူၼ်းလီ ပေႃးႁိုင်သႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇမႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃးတမ တေပႂၢင်ႉပေႃႇမႃးယဝ်ႉ၊ ပေႃးထိုင်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးၽြႁူးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ ႁေႃးတြႃး ထမ်ႇမၸၵျႃႇႁူဝ်ပိုင်းၼႆ မႂ်းၸၢႆး လႄႈ တင်းၽီသၢင် 80 လၢၵ်ႈ (ၵုတေႇ) တေလႆႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးသေ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇယူႇ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်ၽြႃးဝိပသ်ႉသီႇ == ဝၢႆးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပၻုမုတ်ႉတရ ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇ သူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ ႁိုင်မႃး မိုၼ်ႇၵဝ်ႈႁဵင် ၵဝ်ႈပၢၵ်ႇပၢႆၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်တႆႇၺ လုၵ်ႈၸၢႆးသထေးၵေႃႈ ပၼ်ႇတူင်ႇသိုပ်ႇယၢဝ်း ၶၢဝ်းတၢင်းသမ်ႇသရႃႇ မိူင်းၽီ မိူင်းၵူၼ်းသေ ပူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဢၢၼ်ႇဢဝ် ၵမ်ႇၽႃႇ လုၵ်ႈၼႆႉၵႂႃႇ ႁိုင်ၵဝ်ႈသိပ်းဢဵတ်း ၵမ်ႇၽႃႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃး ဝိပတ်ႉသီႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်းတႆႇၺၼႆႉ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးသထေး တီႈၼႂ်းမိူင်းပၼ်ႇတုမတီႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၸၢႆး ႁွင်ႉဝႃႈ မႁႃႇၵႃႇလ ၼႆသေ ၵေႃႉၼွင်ႉသမ်ႉ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸူႇလၵႃႇလ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁွတ်ႈထိုင်မႃး မိူင်းပၼ်ႇထုမတီႇၼၼ်ႉ ၶႃသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉၵၢင်ၸႂ် ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်သေ လႆႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၶဝ်ႈၼႂ်းႁႆႈၼႃးၵၼ်၊ ၵေႃႉပဵၼ်ပီႈ မႁႃႇၵႃႇလတႄႉ လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈမႂ်ႇၵဝ်ႈပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ #လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းၶဝ်ႈမွႆမႃး #လႆးႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ်ႈၵၼ်ႈၶဝ်ႈမၢၼ်း # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပၢတ်ႇၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မတ်ႉၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပုမ်ႇၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပေႃႉၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တူင်ၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶၢႆၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵိၼ်ၶဝ်ႈမႂ်ႇ ဢၼ်မၼ်းၸၢႆး လႆႈလူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈမႂ်ႇ ၵဝ်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ လူႇတၢၼ်းယဝ်ႉ ပွၵ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယွမ်းသင်သေ တဵမ်ၶိုၼ်းမိူၼ်ၵဝ်ႇ ၵူႈၵမ်းၼႆယဝ်ႉ။ လူႇတၢၼ်းၼင်ႇၼႆသေ ယွၼ်းသူး ႁႂ်ႈလႆႈႁူႉႁၼ် တြႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်ၽြႃးၵေႃးတမ == ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈႁဵတ်း ၵၢၼ်လီၵုသူဝ်ႇ ယႂ်ႇၼမ်သေ ယွၼ်းသူးလႄႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ ပဵၼ်ၽြႃးမႃး ၼႂ်းမိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၶၢမ်ႇတၢင်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢၢပ်ႈပၼ် ‘’’ရတ်ႉတၺ်ၺု[[ဢေႇတတၵ်ႈ|ဢေႇတၻၵ်ႈ]]’’’ ယဝ်ႉ။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist| <ref>ဢင်ၷုတ်တရၼိၵႃယ၊ ဢꩦ်ꩧၵထႃ 1</ref> <ref>ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ (13)၊ ၽူႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ၊ ၸဝ်ႈထမ်ႇမပႃႇလ (ၼလ)၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 24-27၊ ပီ 2006။</ref> }} snc4hdl5w986yxe3memah2qfip0ru1z 155600 155599 2026-09-12T11:42:17Z Saimawnkham 5 added [[Category:သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 155600 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography |background = #FFD068 | color = black |name = ၵွၼ်းတႆႇၺ |image = Buddha visiting his five old friends Roundel 26 buddha ivory tusk.jpg |caption = ၽြႃးၵေႃးတမ ႁေႃးတြႃးပၼ် ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ လႄႈ တပႄးမၼ်း သီႇၸဝ်ႈ |birth name = Ajnata Kaundinya |alias = |dharma name = |birth_date = မွၵ်ႈ ပီႇၸီႇ 6 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ |birth_place = |death_date = |death_place = |nationality = |religion = |school = |lineage = |title = ရတ်ႉတၺ်ႇၺုဢေႇတၻၵ်ႈ |location = |education = |occupation = [[ၽိၶု]] |teacher = [[ၵေႃးတမပုတ်ႉထ]] |reincarnation of = |predecessor = |successor = |students = |spouse = |partner = |children = |website = }} ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃးတမၼႆႉ ၽူႈဢၼ် လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း ထွမ်ႇထမ်းတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ႁူႉႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး တြႃးလီဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ‘’’ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ’’’ ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်း ၵွၼ်းတႆႇၺၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ၶႃးၸႃး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းႁေႃ မိူင်း[[ၵပိလဝၢတ်ႈ၊ မိူင်း|ၵပိလဝၢတ်ႈ]] ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈၽွင်း ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ တိုၵ်ႉၵိူတ်ႇမႃးမႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သုတ်ႉထေႃးꩪၼ ပၢင်းဢဝ် ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေပိူၼ်ႈ 8 ၵေႃႉ ႁႂ်ႈမႃးႁေႃးပၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ ဢၼႃႇၵၢတ်ႈ ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ။ ၸိူဝ်းၶဝ် ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ဢၼ်ပဵၼ် ရႃႇမ၊ ꩪꩡ၊ လၵ်ႉၶꧣ၊ ꩡေႃတိမၼ်ႇတ၊ ယၺ်ႇၺ၊ သုၿေႃးꩪ လႄႈ သုယႃႇမၶဝ် ႁူၵ်းၵေႃႉတႄႉ ၼပ်ႉသွၼ်ႇသေ ႁေႃးဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ တေပဵၼ် ၶုၼ်ၸၵျဝတေး ဢမ်ႇၼၼ် တေပဵၼ် ၽြႃး ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်း ၵွၼ်းတႆႇၺ ဢၼ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သုၻတ်ထ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁေႃးတၵ်ႉဝႃႈ ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇ တၵ်းတေပဵၼ် ၽြႃး ဢမ်ႇႁၢင်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ <br> ပုၼ်ႇၼႃးထဝ်ႈလူင် 7 ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၶဝ်ပႆႇတၢႆ ၶဝ်သင်ႇ လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်ဝႆႉဝႃႈ ပေႃးၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးၸိုင် ၸိူဝ်းသူ ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇၼုင်ႈရႁၢၼ်းသေ ႁဵတ်းတပႄးမၼ်းၸဝ်ႈ ထွမ်ႇဢဝ် ထမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃး ၶဝ် 7 ၵေႃႉၼၼ်ႉ တၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ ၸင်ႇၵိုတ်း ပုၼ်ႇၼႃး သုၻတ်ထၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်း။ လုၵ်ႈပုၼ်ႇၼႃးထဝ်ႈ 7 ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ 4 ၵေႃႉ ၸင်ႇၸွမ်း ပုၼ်ႇၼႃးသုၻတ်ႉထသေ ၵႂႃႇႁဵတ်းရႁၢၼ်းယဝ်ႉ။ သုၻတ်ႉထၵေႃႈ ဢဝ်ၸွမ်း ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းသေ ၸင်ႇတေ ၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ‘’’ၵွၼ်းတႆႇၺ’’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ သီႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၸိုဝ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈဝပ်ႉပ၊ ၸဝ်ႈၽတ်ႉတိယ၊ ၸဝ်ႈမႁႃႇၼၢမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈဢတ်ႉသၸိ ယဝ်ႉ။ <br> ၸိူဝ်းၶဝ်ႁႃႈၸဝ်ႈၼႆႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉၶဝ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ ႁႃႈၸဝ်ႈၼႆသေ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် လူႁၼ်လုမ်းလႃး ၸဝ်ႈၵေႃးတမ တီႈထိူၼ်ႇဢုရုဝေႇလၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈၵေႃးတမ တိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် [[တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ]]သေ ၶိုၼ်းႁပ်ႉၶၢမ်ႇ ၵိၼ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၸိုင် ၸိူဝ်းၶဝ် ႁႃႈၸဝ်ႈ ၸႂ်လူႉသေ ဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆႈၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ လူင်တိုင် မိၵတႃႇ တီႈမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵေႃးတမ တိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ႁူၵ်းပီယဝ်ႉ ႁူႉထိုင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း တေဢွၼ်ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇႁႃသဵၼ်ႈတၢင်း ပၢၼ်ၵၢင်သေ မႄးတိုဝ်းၵမ်ၵႂႃႇလႄႈ မိူဝ်ႈမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 103 ပီ ဝၼ်းလိူၼ် 6 မူၼ်းၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ လႆႈၺၢၼ်ႇသပ်ႉပၺ်ႇၺု ပဵၼ်ၽြႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးပဵၼ်ၽြႃးယဝ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ လူင်တိုင် မိၵတႃႇ မိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ ႁႃႈၸဝ်ႈသေ ႁေႃးတြႃးႁူဝ်တီး ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵပဝတ်ႉတၼသုတ်ႈ ပၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် တြႃးသေႃးတႃႇပတ်ႉတိမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လႆႈထွမ်ႇထမ်းတြႃး ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႉယဝ်ႉ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ တင်းႁႃႈၸဝ်ႈ လႆႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ တူၼ်တူဝ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၵေႃးတမ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸိုဝ်ႈၵုၼ်းမုၼ်ၵႅဝ်ႈ ရတ်ႉတၺ်ႇၺု[[ဢေႇတတၵ်ႈ|ဢေႇတၻၵ်ႈ]]ယဝ်ႉ။ <ref> မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂) </ref> == လွင်ႈထႅမ်သၢင်ႈ ပႃႇရမီႇ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ == ပေႃးတႄႇဢဝ် လူၵ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ လုၵ်ႈၼႆႉ ဢၢၼ်ႇၵႂႃႇၸိုင် မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၻုမုတ်ႉတရ ႁူႉႁၼ်လႆႈ ၺၢၼ်ႇသပ်ႉပႆႇၺုသေ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပၻုမုတ်ႉတရၵေႃႈ ဢွၼ်ဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ သႅၼ်ၼိုင်ႈ ႁေႃးတြႃးၶျွတ်ႈဢဝ် ၽီသၢင်သတ်းၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉဝဵင်း ဝဵင်းယဝ်ႉမိူင်း ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶိုၼ်းႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းႁမ်ႇသဝတီႇယဝ်ႉ။ ပေႃးႁူႉ ၶၢဝ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယေႃးၶိင်း မႃးၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ ပေႃႈၸဝ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ဢွၼ်ၵၼ်မႃးႁပ်ႉတွၼ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးပၻုမုတ်ႉတရယဝ်ႉ။ ဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈႁွတ်ႈမႃး ၼႂ်းမိူင်းႁမ်ႇသႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတြႃး ၶျွတ်ႈသတ်ႉတဝႃႇ တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ရႁၢၼ်းတႃႇသႅၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပေႃႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ပၢင်းမိူဝ်းသုင်းသွမ်း သုင်းပဵၼ် ၼႂ်းႁေႃယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ပၢင်းယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ် လူႇတၢၼ်း သွမ်းပဵၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးၸဝ်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်လီယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺၵေႃႈ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ်သထေး တီႈၼႂ်းမိူင်းႁမ်ႇသဝတီႇၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ မၼ်းၸၢႆး လႆႈႁၼ် ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်ပႃးတင်းမွၵ်ႇၼၢမ်ႇသႃႇ ၸၵႂႃႇ တၢင်းလူႇတၢင်းတၢၼ်းသေ မိူဝ်းထွမ်ႇတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ မၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ မိူဝ်းၵႂႃႇထွမ်ႇ ၸွမ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပၻုမုတ်ႉတရ ၸင်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၵေႃႉႁူႉႁၼ်တြႃး ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈသေ ပၼ်ၸုမ်ႈ တေႇတတၵ်ႈရတ်ႉတၺ်ႇၺု (ၽူႈဝႃႇယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ၊ ၽူႈႁူႉႁၼ် တြႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ) ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်းတႆႇၺၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈႁူႉႁၼ်သေ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘’’ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼႆႉ မျၢတ်ႈတွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇတြႃး ဢွၼ်တၢင်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီး၊ ၵဝ်ၵေႃႈ ပေႃးလႆႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼႆႉ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သေသူႇၼႆ တေၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁေႃးတြႃးယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆး ၸင်ႇၵွႃႇၸူး ႁိမ်းၸမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၼိမုၼ်းၽိတ်ႈပၢင်း တႃႇတေ ႁပ်ႉတုင်းဢဝ် သွမ်းမၼ်းၸၢႆး မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆးႁူႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် တႃႇၼမၼ်းၸၢႆးယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸင်ႇဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ပွၵ်ႈၶိုၼ်း တီႈႁိူၼ်းယဝ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႃႇတေ လူႇတၢၼ်းသွမ်းပဵၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸင်ႈ ၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၼ်းလူႇတၢၼ်း သွမ်းပဵၼ်းၽြႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇဢဝ်ၽႅၼ်ႇၽႃႈၽႄး ဢၼ်ၶႅမ်ႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်ပေႃးယဵပ်ႉလႆႈ သၢင်ႇၵၢၼ်း သၢမ်ၽိုၼ် (သၢင်ႇၵၢၼ်းၵူပ်ႉ၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းလႅဝ်း၊ သၢင်းပိူင်ႇ)ၼၼ်ႉ တမ်းဝႆႉ တႃႇလူႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေယဝ်ႉ သိုပ်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘’ၵဝ်ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇသေ တေသိုပ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်း သမ်ႇသရႃႇ ဢမ်ႃၸႂ်ႈ၊ မုင်ႈမွင်း တႃႇၸၼ်ႉဢၼ်သုင်သေ တေသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း သမ်ႇသရႃႇၵူၺ်း၊ လူႇတၢၼ်း တႃႇဝၼ်းၼိုင်ႈၵူၺ်းသေ တေယွၼ်းသူး တႃႇၸၼ်ႉလူင်ၼႆႉ ပႆႇၵိုင်ႇထိူၵ်ႈၵွၼ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် လူဝ်ႇႁဵတ်း တၢင်းလူႇ တၢင်းတၢၼ်းယႂ်ႇယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈသေၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေယွၼ်းသူး’’ ၼႆယဝ်ႉ။ <nowiki><br></nowiki> ပေႃးထိုင်မႃး ၸဵတ်းဝၼ်းတဵမ်ယဝ်ႉၼႆ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶႅမ်ႉသေပိူၼ်ႈ လူႇတၢၼ်းထိုင် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ သႅၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လူႇတၢၼ်း သၢင်ႇၵၢၼ်းသၢမ်ၽိုၼ် ၼိုင်ႈပႃးၼိုင်ႈၸုမ်ႇသေ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ‘’မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ႁႂ်ႈၶႃႈႁဝ်း လႆႈပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်ႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး တြႃးလီ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်တေပႂၢင်ႉပေႃႇ မႃးထႅင်ႈသေပႃးပႃးၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ် ၽူႈမျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ၸဵတ်းဝၼ်းၼၼ်ႉ သေၵမ်းလူၺ်ႈတီႈၶႃႈ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ <nowiki><br></nowiki> မုၼ်ၶမ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈငိၼ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်း ယွၼ်းသူးမၼ်းသေ ‘’ဢွၼ်ႇၸၢႆးလီၵေႃႉၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်လီ ၵုသူဝ်ႇယႂ်ႇလူင်တႄႉယဝ်ႉႊ ဢၼ်ဢွၼ်ႇၸၢႆး ယွၼ်းသူးၼႆႉ ၸွင်ႇတေတဵမ်ထူၼ်ႈႁႃႉ ဢမ်ႇၸဵမ်ထူၼ်ႈႁႃႉ’’ ၼႆ ဢဝ်ဢၼႃႇၵတမ်ႇသၺၢၼ်ႇ (ၺၢၼ်ႇဢၼ်ႁၼ်လႆႈ ၸၢတ်ႈတၢင်းၼႃႈ)သေ မုင်ႈတူၺ်းၵႂႃႇ ႁူႉဝႃႈ တေတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇၼႆသေ ၸင်ႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ‘’ဢွၼ်ႇၸၢႆးၵူၼ်းလီ ပေႃးႁိုင်သႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇမႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃးတမ တေပႂၢင်ႉပေႃႇမႃးယဝ်ႉ၊ ပေႃးထိုင်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးၽြႁူးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ ႁေႃးတြႃး ထမ်ႇမၸၵျႃႇႁူဝ်ပိုင်းၼႆ မႂ်းၸၢႆး လႄႈ တင်းၽီသၢင် 80 လၢၵ်ႈ (ၵုတေႇ) တေလႆႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးသေ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇယူႇ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်ၽြႃးဝိပသ်ႉသီႇ == ဝၢႆးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပၻုမုတ်ႉတရ ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇ သူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ ႁိုင်မႃး မိုၼ်ႇၵဝ်ႈႁဵင် ၵဝ်ႈပၢၵ်ႇပၢႆၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်တႆႇၺ လုၵ်ႈၸၢႆးသထေးၵေႃႈ ပၼ်ႇတူင်ႇသိုပ်ႇယၢဝ်း ၶၢဝ်းတၢင်းသမ်ႇသရႃႇ မိူင်းၽီ မိူင်းၵူၼ်းသေ ပူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဢၢၼ်ႇဢဝ် ၵမ်ႇၽႃႇ လုၵ်ႈၼႆႉၵႂႃႇ ႁိုင်ၵဝ်ႈသိပ်းဢဵတ်း ၵမ်ႇၽႃႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃး ဝိပတ်ႉသီႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်းတႆႇၺၼႆႉ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးသထေး တီႈၼႂ်းမိူင်းပၼ်ႇတုမတီႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၸၢႆး ႁွင်ႉဝႃႈ မႁႃႇၵႃႇလ ၼႆသေ ၵေႃႉၼွင်ႉသမ်ႉ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸူႇလၵႃႇလ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁွတ်ႈထိုင်မႃး မိူင်းပၼ်ႇထုမတီႇၼၼ်ႉ ၶႃသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉၵၢင်ၸႂ် ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်သေ လႆႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၶဝ်ႈၼႂ်းႁႆႈၼႃးၵၼ်၊ ၵေႃႉပဵၼ်ပီႈ မႁႃႇၵႃႇလတႄႉ လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈမႂ်ႇၵဝ်ႈပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ #လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းၶဝ်ႈမွႆမႃး #လႆးႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ်ႈၵၼ်ႈၶဝ်ႈမၢၼ်း # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပၢတ်ႇၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မတ်ႉၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပုမ်ႇၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပေႃႉၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တူင်ၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶၢႆၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵိၼ်ၶဝ်ႈမႂ်ႇ ဢၼ်မၼ်းၸၢႆး လႆႈလူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈမႂ်ႇ ၵဝ်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ လူႇတၢၼ်းယဝ်ႉ ပွၵ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယွမ်းသင်သေ တဵမ်ၶိုၼ်းမိူၼ်ၵဝ်ႇ ၵူႈၵမ်းၼႆယဝ်ႉ။ လူႇတၢၼ်းၼင်ႇၼႆသေ ယွၼ်းသူး ႁႂ်ႈလႆႈႁူႉႁၼ် တြႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်ၽြႃးၵေႃးတမ == ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈႁဵတ်း ၵၢၼ်လီၵုသူဝ်ႇ ယႂ်ႇၼမ်သေ ယွၼ်းသူးလႄႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ ပဵၼ်ၽြႃးမႃး ၼႂ်းမိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၶၢမ်ႇတၢင်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢၢပ်ႈပၼ် ‘’’ရတ်ႉတၺ်ၺု[[ဢေႇတတၵ်ႈ|ဢေႇတၻၵ်ႈ]]’’’ ယဝ်ႉ။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist| <ref>ဢင်ၷုတ်တရၼိၵႃယ၊ ဢꩦ်ꩧၵထႃ 1</ref> <ref>ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ (13)၊ ၽူႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ၊ ၸဝ်ႈထမ်ႇမပႃႇလ (ၼလ)၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 24-27၊ ပီ 2006။</ref> }} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ]] tlpteuybxs1xqqgeh001ybtawzeizmu 155601 155600 2026-09-12T11:42:36Z Saimawnkham 5 added [[Category:ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်လႆႈၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 155601 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography |background = #FFD068 | color = black |name = ၵွၼ်းတႆႇၺ |image = Buddha visiting his five old friends Roundel 26 buddha ivory tusk.jpg |caption = ၽြႃးၵေႃးတမ ႁေႃးတြႃးပၼ် ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ လႄႈ တပႄးမၼ်း သီႇၸဝ်ႈ |birth name = Ajnata Kaundinya |alias = |dharma name = |birth_date = မွၵ်ႈ ပီႇၸီႇ 6 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ |birth_place = |death_date = |death_place = |nationality = |religion = |school = |lineage = |title = ရတ်ႉတၺ်ႇၺုဢေႇတၻၵ်ႈ |location = |education = |occupation = [[ၽိၶု]] |teacher = [[ၵေႃးတမပုတ်ႉထ]] |reincarnation of = |predecessor = |successor = |students = |spouse = |partner = |children = |website = }} ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃးတမၼႆႉ ၽူႈဢၼ် လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း ထွမ်ႇထမ်းတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ႁူႉႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး တြႃးလီဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ‘’’ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ’’’ ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်း ၵွၼ်းတႆႇၺၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ၶႃးၸႃး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းႁေႃ မိူင်း[[ၵပိလဝၢတ်ႈ၊ မိူင်း|ၵပိလဝၢတ်ႈ]] ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈၽွင်း ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ တိုၵ်ႉၵိူတ်ႇမႃးမႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သုတ်ႉထေႃးꩪၼ ပၢင်းဢဝ် ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေပိူၼ်ႈ 8 ၵေႃႉ ႁႂ်ႈမႃးႁေႃးပၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ ဢၼႃႇၵၢတ်ႈ ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ။ ၸိူဝ်းၶဝ် ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ဢၼ်ပဵၼ် ရႃႇမ၊ ꩪꩡ၊ လၵ်ႉၶꧣ၊ ꩡေႃတိမၼ်ႇတ၊ ယၺ်ႇၺ၊ သုၿေႃးꩪ လႄႈ သုယႃႇမၶဝ် ႁူၵ်းၵေႃႉတႄႉ ၼပ်ႉသွၼ်ႇသေ ႁေႃးဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ တေပဵၼ် ၶုၼ်ၸၵျဝတေး ဢမ်ႇၼၼ် တေပဵၼ် ၽြႃး ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်း ၵွၼ်းတႆႇၺ ဢၼ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သုၻတ်ထ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁေႃးတၵ်ႉဝႃႈ ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇ တၵ်းတေပဵၼ် ၽြႃး ဢမ်ႇႁၢင်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ <br> ပုၼ်ႇၼႃးထဝ်ႈလူင် 7 ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၶဝ်ပႆႇတၢႆ ၶဝ်သင်ႇ လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်ဝႆႉဝႃႈ ပေႃးၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးၸိုင် ၸိူဝ်းသူ ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇၼုင်ႈရႁၢၼ်းသေ ႁဵတ်းတပႄးမၼ်းၸဝ်ႈ ထွမ်ႇဢဝ် ထမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃး ၶဝ် 7 ၵေႃႉၼၼ်ႉ တၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ ၸင်ႇၵိုတ်း ပုၼ်ႇၼႃး သုၻတ်ထၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်း။ လုၵ်ႈပုၼ်ႇၼႃးထဝ်ႈ 7 ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ 4 ၵေႃႉ ၸင်ႇၸွမ်း ပုၼ်ႇၼႃးသုၻတ်ႉထသေ ၵႂႃႇႁဵတ်းရႁၢၼ်းယဝ်ႉ။ သုၻတ်ႉထၵေႃႈ ဢဝ်ၸွမ်း ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းသေ ၸင်ႇတေ ၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ‘’’ၵွၼ်းတႆႇၺ’’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ သီႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၸိုဝ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈဝပ်ႉပ၊ ၸဝ်ႈၽတ်ႉတိယ၊ ၸဝ်ႈမႁႃႇၼၢမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈဢတ်ႉသၸိ ယဝ်ႉ။ <br> ၸိူဝ်းၶဝ်ႁႃႈၸဝ်ႈၼႆႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉၶဝ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ ႁႃႈၸဝ်ႈၼႆသေ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် လူႁၼ်လုမ်းလႃး ၸဝ်ႈၵေႃးတမ တီႈထိူၼ်ႇဢုရုဝေႇလၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈၵေႃးတမ တိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် [[တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ]]သေ ၶိုၼ်းႁပ်ႉၶၢမ်ႇ ၵိၼ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၸိုင် ၸိူဝ်းၶဝ် ႁႃႈၸဝ်ႈ ၸႂ်လူႉသေ ဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆႈၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ လူင်တိုင် မိၵတႃႇ တီႈမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵေႃးတမ တိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ႁူၵ်းပီယဝ်ႉ ႁူႉထိုင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း တေဢွၼ်ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇႁႃသဵၼ်ႈတၢင်း ပၢၼ်ၵၢင်သေ မႄးတိုဝ်းၵမ်ၵႂႃႇလႄႈ မိူဝ်ႈမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 103 ပီ ဝၼ်းလိူၼ် 6 မူၼ်းၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ လႆႈၺၢၼ်ႇသပ်ႉပၺ်ႇၺု ပဵၼ်ၽြႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးပဵၼ်ၽြႃးယဝ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ လူင်တိုင် မိၵတႃႇ မိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ ႁႃႈၸဝ်ႈသေ ႁေႃးတြႃးႁူဝ်တီး ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵပဝတ်ႉတၼသုတ်ႈ ပၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် တြႃးသေႃးတႃႇပတ်ႉတိမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လႆႈထွမ်ႇထမ်းတြႃး ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႉယဝ်ႉ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ တင်းႁႃႈၸဝ်ႈ လႆႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ တူၼ်တူဝ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၵေႃးတမ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸိုဝ်ႈၵုၼ်းမုၼ်ၵႅဝ်ႈ ရတ်ႉတၺ်ႇၺု[[ဢေႇတတၵ်ႈ|ဢေႇတၻၵ်ႈ]]ယဝ်ႉ။ <ref> မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂) </ref> == လွင်ႈထႅမ်သၢင်ႈ ပႃႇရမီႇ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ == ပေႃးတႄႇဢဝ် လူၵ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ လုၵ်ႈၼႆႉ ဢၢၼ်ႇၵႂႃႇၸိုင် မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၻုမုတ်ႉတရ ႁူႉႁၼ်လႆႈ ၺၢၼ်ႇသပ်ႉပႆႇၺုသေ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပၻုမုတ်ႉတရၵေႃႈ ဢွၼ်ဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ သႅၼ်ၼိုင်ႈ ႁေႃးတြႃးၶျွတ်ႈဢဝ် ၽီသၢင်သတ်းၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉဝဵင်း ဝဵင်းယဝ်ႉမိူင်း ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶိုၼ်းႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းႁမ်ႇသဝတီႇယဝ်ႉ။ ပေႃးႁူႉ ၶၢဝ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယေႃးၶိင်း မႃးၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ ပေႃႈၸဝ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ဢွၼ်ၵၼ်မႃးႁပ်ႉတွၼ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးပၻုမုတ်ႉတရယဝ်ႉ။ ဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈႁွတ်ႈမႃး ၼႂ်းမိူင်းႁမ်ႇသႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတြႃး ၶျွတ်ႈသတ်ႉတဝႃႇ တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ရႁၢၼ်းတႃႇသႅၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပေႃႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ပၢင်းမိူဝ်းသုင်းသွမ်း သုင်းပဵၼ် ၼႂ်းႁေႃယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ပၢင်းယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ် လူႇတၢၼ်း သွမ်းပဵၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးၸဝ်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်လီယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺၵေႃႈ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ်သထေး တီႈၼႂ်းမိူင်းႁမ်ႇသဝတီႇၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ မၼ်းၸၢႆး လႆႈႁၼ် ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်ပႃးတင်းမွၵ်ႇၼၢမ်ႇသႃႇ ၸၵႂႃႇ တၢင်းလူႇတၢင်းတၢၼ်းသေ မိူဝ်းထွမ်ႇတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ မၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ မိူဝ်းၵႂႃႇထွမ်ႇ ၸွမ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပၻုမုတ်ႉတရ ၸင်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၵေႃႉႁူႉႁၼ်တြႃး ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈသေ ပၼ်ၸုမ်ႈ တေႇတတၵ်ႈရတ်ႉတၺ်ႇၺု (ၽူႈဝႃႇယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ၊ ၽူႈႁူႉႁၼ် တြႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ) ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်းတႆႇၺၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈႁူႉႁၼ်သေ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘’’ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼႆႉ မျၢတ်ႈတွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇတြႃး ဢွၼ်တၢင်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီး၊ ၵဝ်ၵေႃႈ ပေႃးလႆႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼႆႉ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သေသူႇၼႆ တေၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁေႃးတြႃးယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆး ၸင်ႇၵွႃႇၸူး ႁိမ်းၸမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၼိမုၼ်းၽိတ်ႈပၢင်း တႃႇတေ ႁပ်ႉတုင်းဢဝ် သွမ်းမၼ်းၸၢႆး မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆးႁူႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် တႃႇၼမၼ်းၸၢႆးယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸင်ႇဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ပွၵ်ႈၶိုၼ်း တီႈႁိူၼ်းယဝ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႃႇတေ လူႇတၢၼ်းသွမ်းပဵၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸင်ႈ ၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၼ်းလူႇတၢၼ်း သွမ်းပဵၼ်းၽြႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇဢဝ်ၽႅၼ်ႇၽႃႈၽႄး ဢၼ်ၶႅမ်ႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်ပေႃးယဵပ်ႉလႆႈ သၢင်ႇၵၢၼ်း သၢမ်ၽိုၼ် (သၢင်ႇၵၢၼ်းၵူပ်ႉ၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းလႅဝ်း၊ သၢင်းပိူင်ႇ)ၼၼ်ႉ တမ်းဝႆႉ တႃႇလူႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေယဝ်ႉ သိုပ်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘’ၵဝ်ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇသေ တေသိုပ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်း သမ်ႇသရႃႇ ဢမ်ႃၸႂ်ႈ၊ မုင်ႈမွင်း တႃႇၸၼ်ႉဢၼ်သုင်သေ တေသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း သမ်ႇသရႃႇၵူၺ်း၊ လူႇတၢၼ်း တႃႇဝၼ်းၼိုင်ႈၵူၺ်းသေ တေယွၼ်းသူး တႃႇၸၼ်ႉလူင်ၼႆႉ ပႆႇၵိုင်ႇထိူၵ်ႈၵွၼ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် လူဝ်ႇႁဵတ်း တၢင်းလူႇ တၢင်းတၢၼ်းယႂ်ႇယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈသေၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေယွၼ်းသူး’’ ၼႆယဝ်ႉ။ <nowiki><br></nowiki> ပေႃးထိုင်မႃး ၸဵတ်းဝၼ်းတဵမ်ယဝ်ႉၼႆ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶႅမ်ႉသေပိူၼ်ႈ လူႇတၢၼ်းထိုင် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ သႅၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လူႇတၢၼ်း သၢင်ႇၵၢၼ်းသၢမ်ၽိုၼ် ၼိုင်ႈပႃးၼိုင်ႈၸုမ်ႇသေ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ‘’မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ႁႂ်ႈၶႃႈႁဝ်း လႆႈပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်ႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး တြႃးလီ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်တေပႂၢင်ႉပေႃႇ မႃးထႅင်ႈသေပႃးပႃးၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ် ၽူႈမျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ၸဵတ်းဝၼ်းၼၼ်ႉ သေၵမ်းလူၺ်ႈတီႈၶႃႈ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ <nowiki><br></nowiki> မုၼ်ၶမ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈငိၼ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်း ယွၼ်းသူးမၼ်းသေ ‘’ဢွၼ်ႇၸၢႆးလီၵေႃႉၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်လီ ၵုသူဝ်ႇယႂ်ႇလူင်တႄႉယဝ်ႉႊ ဢၼ်ဢွၼ်ႇၸၢႆး ယွၼ်းသူးၼႆႉ ၸွင်ႇတေတဵမ်ထူၼ်ႈႁႃႉ ဢမ်ႇၸဵမ်ထူၼ်ႈႁႃႉ’’ ၼႆ ဢဝ်ဢၼႃႇၵတမ်ႇသၺၢၼ်ႇ (ၺၢၼ်ႇဢၼ်ႁၼ်လႆႈ ၸၢတ်ႈတၢင်းၼႃႈ)သေ မုင်ႈတူၺ်းၵႂႃႇ ႁူႉဝႃႈ တေတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇၼႆသေ ၸင်ႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ‘’ဢွၼ်ႇၸၢႆးၵူၼ်းလီ ပေႃးႁိုင်သႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇမႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃးတမ တေပႂၢင်ႉပေႃႇမႃးယဝ်ႉ၊ ပေႃးထိုင်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးၽြႁူးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ ႁေႃးတြႃး ထမ်ႇမၸၵျႃႇႁူဝ်ပိုင်းၼႆ မႂ်းၸၢႆး လႄႈ တင်းၽီသၢင် 80 လၢၵ်ႈ (ၵုတေႇ) တေလႆႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးသေ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇယူႇ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်ၽြႃးဝိပသ်ႉသီႇ == ဝၢႆးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပၻုမုတ်ႉတရ ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇ သူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ ႁိုင်မႃး မိုၼ်ႇၵဝ်ႈႁဵင် ၵဝ်ႈပၢၵ်ႇပၢႆၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်တႆႇၺ လုၵ်ႈၸၢႆးသထေးၵေႃႈ ပၼ်ႇတူင်ႇသိုပ်ႇယၢဝ်း ၶၢဝ်းတၢင်းသမ်ႇသရႃႇ မိူင်းၽီ မိူင်းၵူၼ်းသေ ပူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဢၢၼ်ႇဢဝ် ၵမ်ႇၽႃႇ လုၵ်ႈၼႆႉၵႂႃႇ ႁိုင်ၵဝ်ႈသိပ်းဢဵတ်း ၵမ်ႇၽႃႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃး ဝိပတ်ႉသီႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်းတႆႇၺၼႆႉ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးသထေး တီႈၼႂ်းမိူင်းပၼ်ႇတုမတီႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၸၢႆး ႁွင်ႉဝႃႈ မႁႃႇၵႃႇလ ၼႆသေ ၵေႃႉၼွင်ႉသမ်ႉ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸူႇလၵႃႇလ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁွတ်ႈထိုင်မႃး မိူင်းပၼ်ႇထုမတီႇၼၼ်ႉ ၶႃသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉၵၢင်ၸႂ် ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်သေ လႆႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၶဝ်ႈၼႂ်းႁႆႈၼႃးၵၼ်၊ ၵေႃႉပဵၼ်ပီႈ မႁႃႇၵႃႇလတႄႉ လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈမႂ်ႇၵဝ်ႈပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ #လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းၶဝ်ႈမွႆမႃး #လႆးႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ်ႈၵၼ်ႈၶဝ်ႈမၢၼ်း # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပၢတ်ႇၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မတ်ႉၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပုမ်ႇၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပေႃႉၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တူင်ၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶၢႆၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵိၼ်ၶဝ်ႈမႂ်ႇ ဢၼ်မၼ်းၸၢႆး လႆႈလူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈမႂ်ႇ ၵဝ်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ လူႇတၢၼ်းယဝ်ႉ ပွၵ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယွမ်းသင်သေ တဵမ်ၶိုၼ်းမိူၼ်ၵဝ်ႇ ၵူႈၵမ်းၼႆယဝ်ႉ။ လူႇတၢၼ်းၼင်ႇၼႆသေ ယွၼ်းသူး ႁႂ်ႈလႆႈႁူႉႁၼ် တြႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်ၽြႃးၵေႃးတမ == ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈႁဵတ်း ၵၢၼ်လီၵုသူဝ်ႇ ယႂ်ႇၼမ်သေ ယွၼ်းသူးလႄႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ ပဵၼ်ၽြႃးမႃး ၼႂ်းမိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၶၢမ်ႇတၢင်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢၢပ်ႈပၼ် ‘’’ရတ်ႉတၺ်ၺု[[ဢေႇတတၵ်ႈ|ဢေႇတၻၵ်ႈ]]’’’ ယဝ်ႉ။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist| <ref>ဢင်ၷုတ်တရၼိၵႃယ၊ ဢꩦ်ꩧၵထႃ 1</ref> <ref>ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ (13)၊ ၽူႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ၊ ၸဝ်ႈထမ်ႇမပႃႇလ (ၼလ)၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 24-27၊ ပီ 2006။</ref> }} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်လႆႈၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ]] r7zwrzk6u5lly2c4epz8x52elvhkw15 155602 155601 2026-09-12T11:42:48Z Saimawnkham 5 removed [[Category:သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 155602 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography |background = #FFD068 | color = black |name = ၵွၼ်းတႆႇၺ |image = Buddha visiting his five old friends Roundel 26 buddha ivory tusk.jpg |caption = ၽြႃးၵေႃးတမ ႁေႃးတြႃးပၼ် ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ လႄႈ တပႄးမၼ်း သီႇၸဝ်ႈ |birth name = Ajnata Kaundinya |alias = |dharma name = |birth_date = မွၵ်ႈ ပီႇၸီႇ 6 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ |birth_place = |death_date = |death_place = |nationality = |religion = |school = |lineage = |title = ရတ်ႉတၺ်ႇၺုဢေႇတၻၵ်ႈ |location = |education = |occupation = [[ၽိၶု]] |teacher = [[ၵေႃးတမပုတ်ႉထ]] |reincarnation of = |predecessor = |successor = |students = |spouse = |partner = |children = |website = }} ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃးတမၼႆႉ ၽူႈဢၼ် လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း ထွမ်ႇထမ်းတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ႁူႉႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး တြႃးလီဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ‘’’ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ’’’ ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်း ၵွၼ်းတႆႇၺၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ၶႃးၸႃး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းႁေႃ မိူင်း[[ၵပိလဝၢတ်ႈ၊ မိူင်း|ၵပိလဝၢတ်ႈ]] ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈၽွင်း ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ တိုၵ်ႉၵိူတ်ႇမႃးမႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သုတ်ႉထေႃးꩪၼ ပၢင်းဢဝ် ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေပိူၼ်ႈ 8 ၵေႃႉ ႁႂ်ႈမႃးႁေႃးပၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ ဢၼႃႇၵၢတ်ႈ ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ။ ၸိူဝ်းၶဝ် ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ဢၼ်ပဵၼ် ရႃႇမ၊ ꩪꩡ၊ လၵ်ႉၶꧣ၊ ꩡေႃတိမၼ်ႇတ၊ ယၺ်ႇၺ၊ သုၿေႃးꩪ လႄႈ သုယႃႇမၶဝ် ႁူၵ်းၵေႃႉတႄႉ ၼပ်ႉသွၼ်ႇသေ ႁေႃးဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ တေပဵၼ် ၶုၼ်ၸၵျဝတေး ဢမ်ႇၼၼ် တေပဵၼ် ၽြႃး ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်း ၵွၼ်းတႆႇၺ ဢၼ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သုၻတ်ထ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁေႃးတၵ်ႉဝႃႈ ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇ တၵ်းတေပဵၼ် ၽြႃး ဢမ်ႇႁၢင်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ <br> ပုၼ်ႇၼႃးထဝ်ႈလူင် 7 ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၶဝ်ပႆႇတၢႆ ၶဝ်သင်ႇ လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်ဝႆႉဝႃႈ ပေႃးၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးၸိုင် ၸိူဝ်းသူ ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇၼုင်ႈရႁၢၼ်းသေ ႁဵတ်းတပႄးမၼ်းၸဝ်ႈ ထွမ်ႇဢဝ် ထမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃး ၶဝ် 7 ၵေႃႉၼၼ်ႉ တၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ ၸင်ႇၵိုတ်း ပုၼ်ႇၼႃး သုၻတ်ထၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်း။ လုၵ်ႈပုၼ်ႇၼႃးထဝ်ႈ 7 ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ 4 ၵေႃႉ ၸင်ႇၸွမ်း ပုၼ်ႇၼႃးသုၻတ်ႉထသေ ၵႂႃႇႁဵတ်းရႁၢၼ်းယဝ်ႉ။ သုၻတ်ႉထၵေႃႈ ဢဝ်ၸွမ်း ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းသေ ၸင်ႇတေ ၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ‘’’ၵွၼ်းတႆႇၺ’’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ သီႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၸိုဝ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈဝပ်ႉပ၊ ၸဝ်ႈၽတ်ႉတိယ၊ ၸဝ်ႈမႁႃႇၼၢမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈဢတ်ႉသၸိ ယဝ်ႉ။ <br> ၸိူဝ်းၶဝ်ႁႃႈၸဝ်ႈၼႆႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉၶဝ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ ႁႃႈၸဝ်ႈၼႆသေ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် လူႁၼ်လုမ်းလႃး ၸဝ်ႈၵေႃးတမ တီႈထိူၼ်ႇဢုရုဝေႇလၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈၵေႃးတမ တိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် [[တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ]]သေ ၶိုၼ်းႁပ်ႉၶၢမ်ႇ ၵိၼ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၸိုင် ၸိူဝ်းၶဝ် ႁႃႈၸဝ်ႈ ၸႂ်လူႉသေ ဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆႈၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ လူင်တိုင် မိၵတႃႇ တီႈမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵေႃးတမ တိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ႁူၵ်းပီယဝ်ႉ ႁူႉထိုင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း တေဢွၼ်ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇႁႃသဵၼ်ႈတၢင်း ပၢၼ်ၵၢင်သေ မႄးတိုဝ်းၵမ်ၵႂႃႇလႄႈ မိူဝ်ႈမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 103 ပီ ဝၼ်းလိူၼ် 6 မူၼ်းၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ လႆႈၺၢၼ်ႇသပ်ႉပၺ်ႇၺု ပဵၼ်ၽြႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးပဵၼ်ၽြႃးယဝ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ လူင်တိုင် မိၵတႃႇ မိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ ႁႃႈၸဝ်ႈသေ ႁေႃးတြႃးႁူဝ်တီး ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵပဝတ်ႉတၼသုတ်ႈ ပၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် တြႃးသေႃးတႃႇပတ်ႉတိမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လႆႈထွမ်ႇထမ်းတြႃး ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႉယဝ်ႉ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ တင်းႁႃႈၸဝ်ႈ လႆႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ တူၼ်တူဝ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၵေႃးတမ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸိုဝ်ႈၵုၼ်းမုၼ်ၵႅဝ်ႈ ရတ်ႉတၺ်ႇၺု[[ဢေႇတတၵ်ႈ|ဢေႇတၻၵ်ႈ]]ယဝ်ႉ။ <ref> မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၂) </ref> == လွင်ႈထႅမ်သၢင်ႈ ပႃႇရမီႇ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ == ပေႃးတႄႇဢဝ် လူၵ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ လုၵ်ႈၼႆႉ ဢၢၼ်ႇၵႂႃႇၸိုင် မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၻုမုတ်ႉတရ ႁူႉႁၼ်လႆႈ ၺၢၼ်ႇသပ်ႉပႆႇၺုသေ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပၻုမုတ်ႉတရၵေႃႈ ဢွၼ်ဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ သႅၼ်ၼိုင်ႈ ႁေႃးတြႃးၶျွတ်ႈဢဝ် ၽီသၢင်သတ်းၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉဝဵင်း ဝဵင်းယဝ်ႉမိူင်း ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶိုၼ်းႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းႁမ်ႇသဝတီႇယဝ်ႉ။ ပေႃးႁူႉ ၶၢဝ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယေႃးၶိင်း မႃးၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ ပေႃႈၸဝ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ဢွၼ်ၵၼ်မႃးႁပ်ႉတွၼ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးပၻုမုတ်ႉတရယဝ်ႉ။ ဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈႁွတ်ႈမႃး ၼႂ်းမိူင်းႁမ်ႇသႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတြႃး ၶျွတ်ႈသတ်ႉတဝႃႇ တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ရႁၢၼ်းတႃႇသႅၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပေႃႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ပၢင်းမိူဝ်းသုင်းသွမ်း သုင်းပဵၼ် ၼႂ်းႁေႃယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ပၢင်းယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ် လူႇတၢၼ်း သွမ်းပဵၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးၸဝ်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်လီယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺၵေႃႈ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ်သထေး တီႈၼႂ်းမိူင်းႁမ်ႇသဝတီႇၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ မၼ်းၸၢႆး လႆႈႁၼ် ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်ပႃးတင်းမွၵ်ႇၼၢမ်ႇသႃႇ ၸၵႂႃႇ တၢင်းလူႇတၢင်းတၢၼ်းသေ မိူဝ်းထွမ်ႇတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ မၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ မိူဝ်းၵႂႃႇထွမ်ႇ ၸွမ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပၻုမုတ်ႉတရ ၸင်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၵေႃႉႁူႉႁၼ်တြႃး ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈသေ ပၼ်ၸုမ်ႈ တေႇတတၵ်ႈရတ်ႉတၺ်ႇၺု (ၽူႈဝႃႇယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ၊ ၽူႈႁူႉႁၼ် တြႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ) ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်းတႆႇၺၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈႁူႉႁၼ်သေ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘’’ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼႆႉ မျၢတ်ႈတွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇတြႃး ဢွၼ်တၢင်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီး၊ ၵဝ်ၵေႃႈ ပေႃးလႆႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼႆႉ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သေသူႇၼႆ တေၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁေႃးတြႃးယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆး ၸင်ႇၵွႃႇၸူး ႁိမ်းၸမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၼိမုၼ်းၽိတ်ႈပၢင်း တႃႇတေ ႁပ်ႉတုင်းဢဝ် သွမ်းမၼ်းၸၢႆး မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆးႁူႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် တႃႇၼမၼ်းၸၢႆးယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸင်ႇဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ပွၵ်ႈၶိုၼ်း တီႈႁိူၼ်းယဝ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႃႇတေ လူႇတၢၼ်းသွမ်းပဵၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸင်ႈ ၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၼ်းလူႇတၢၼ်း သွမ်းပဵၼ်းၽြႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇဢဝ်ၽႅၼ်ႇၽႃႈၽႄး ဢၼ်ၶႅမ်ႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်ပေႃးယဵပ်ႉလႆႈ သၢင်ႇၵၢၼ်း သၢမ်ၽိုၼ် (သၢင်ႇၵၢၼ်းၵူပ်ႉ၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းလႅဝ်း၊ သၢင်းပိူင်ႇ)ၼၼ်ႉ တမ်းဝႆႉ တႃႇလူႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေယဝ်ႉ သိုပ်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘’ၵဝ်ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇသေ တေသိုပ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်း သမ်ႇသရႃႇ ဢမ်ႃၸႂ်ႈ၊ မုင်ႈမွင်း တႃႇၸၼ်ႉဢၼ်သုင်သေ တေသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း သမ်ႇသရႃႇၵူၺ်း၊ လူႇတၢၼ်း တႃႇဝၼ်းၼိုင်ႈၵူၺ်းသေ တေယွၼ်းသူး တႃႇၸၼ်ႉလူင်ၼႆႉ ပႆႇၵိုင်ႇထိူၵ်ႈၵွၼ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် လူဝ်ႇႁဵတ်း တၢင်းလူႇ တၢင်းတၢၼ်းယႂ်ႇယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈသေၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေယွၼ်းသူး’’ ၼႆယဝ်ႉ။ <nowiki><br></nowiki> ပေႃးထိုင်မႃး ၸဵတ်းဝၼ်းတဵမ်ယဝ်ႉၼႆ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶႅမ်ႉသေပိူၼ်ႈ လူႇတၢၼ်းထိုင် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ သႅၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လူႇတၢၼ်း သၢင်ႇၵၢၼ်းသၢမ်ၽိုၼ် ၼိုင်ႈပႃးၼိုင်ႈၸုမ်ႇသေ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ‘’မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ႁႂ်ႈၶႃႈႁဝ်း လႆႈပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်ႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး တြႃးလီ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်တေပႂၢင်ႉပေႃႇ မႃးထႅင်ႈသေပႃးပႃးၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ် ၽူႈမျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ၸဵတ်းဝၼ်းၼၼ်ႉ သေၵမ်းလူၺ်ႈတီႈၶႃႈ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ <nowiki><br></nowiki> မုၼ်ၶမ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈငိၼ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်း ယွၼ်းသူးမၼ်းသေ ‘’ဢွၼ်ႇၸၢႆးလီၵေႃႉၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်လီ ၵုသူဝ်ႇယႂ်ႇလူင်တႄႉယဝ်ႉႊ ဢၼ်ဢွၼ်ႇၸၢႆး ယွၼ်းသူးၼႆႉ ၸွင်ႇတေတဵမ်ထူၼ်ႈႁႃႉ ဢမ်ႇၸဵမ်ထူၼ်ႈႁႃႉ’’ ၼႆ ဢဝ်ဢၼႃႇၵတမ်ႇသၺၢၼ်ႇ (ၺၢၼ်ႇဢၼ်ႁၼ်လႆႈ ၸၢတ်ႈတၢင်းၼႃႈ)သေ မုင်ႈတူၺ်းၵႂႃႇ ႁူႉဝႃႈ တေတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇၼႆသေ ၸင်ႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ‘’ဢွၼ်ႇၸၢႆးၵူၼ်းလီ ပေႃးႁိုင်သႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇမႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃးတမ တေပႂၢင်ႉပေႃႇမႃးယဝ်ႉ၊ ပေႃးထိုင်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးၽြႁူးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ ႁေႃးတြႃး ထမ်ႇမၸၵျႃႇႁူဝ်ပိုင်းၼႆ မႂ်းၸၢႆး လႄႈ တင်းၽီသၢင် 80 လၢၵ်ႈ (ၵုတေႇ) တေလႆႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးသေ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇယူႇ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်ၽြႃးဝိပသ်ႉသီႇ == ဝၢႆးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပၻုမုတ်ႉတရ ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇ သူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ ႁိုင်မႃး မိုၼ်ႇၵဝ်ႈႁဵင် ၵဝ်ႈပၢၵ်ႇပၢႆၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်တႆႇၺ လုၵ်ႈၸၢႆးသထေးၵေႃႈ ပၼ်ႇတူင်ႇသိုပ်ႇယၢဝ်း ၶၢဝ်းတၢင်းသမ်ႇသရႃႇ မိူင်းၽီ မိူင်းၵူၼ်းသေ ပူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဢၢၼ်ႇဢဝ် ၵမ်ႇၽႃႇ လုၵ်ႈၼႆႉၵႂႃႇ ႁိုင်ၵဝ်ႈသိပ်းဢဵတ်း ၵမ်ႇၽႃႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃး ဝိပတ်ႉသီႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်းတႆႇၺၼႆႉ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးသထေး တီႈၼႂ်းမိူင်းပၼ်ႇတုမတီႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၸၢႆး ႁွင်ႉဝႃႈ မႁႃႇၵႃႇလ ၼႆသေ ၵေႃႉၼွင်ႉသမ်ႉ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸူႇလၵႃႇလ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁွတ်ႈထိုင်မႃး မိူင်းပၼ်ႇထုမတီႇၼၼ်ႉ ၶႃသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉၵၢင်ၸႂ် ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်သေ လႆႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၶဝ်ႈၼႂ်းႁႆႈၼႃးၵၼ်၊ ၵေႃႉပဵၼ်ပီႈ မႁႃႇၵႃႇလတႄႉ လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈမႂ်ႇၵဝ်ႈပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ #လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းၶဝ်ႈမွႆမႃး #လႆးႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ်ႈၵၼ်ႈၶဝ်ႈမၢၼ်း # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပၢတ်ႇၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မတ်ႉၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပုမ်ႇၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပေႃႉၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တူင်ၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶၢႆၶဝ်ႈ # လႆႈႁဵတ်း တၢင်းလူႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵိၼ်ၶဝ်ႈမႂ်ႇ ဢၼ်မၼ်းၸၢႆး လႆႈလူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈမႂ်ႇ ၵဝ်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ လူႇတၢၼ်းယဝ်ႉ ပွၵ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယွမ်းသင်သေ တဵမ်ၶိုၼ်းမိူၼ်ၵဝ်ႇ ၵူႈၵမ်းၼႆယဝ်ႉ။ လူႇတၢၼ်းၼင်ႇၼႆသေ ယွၼ်းသူး ႁႂ်ႈလႆႈႁူႉႁၼ် တြႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်ၽြႃးၵေႃးတမ == ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈႁဵတ်း ၵၢၼ်လီၵုသူဝ်ႇ ယႂ်ႇၼမ်သေ ယွၼ်းသူးလႄႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ ပဵၼ်ၽြႃးမႃး ၼႂ်းမိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၶၢမ်ႇတၢင်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢၢပ်ႈပၼ် ‘’’ရတ်ႉတၺ်ၺု[[ဢေႇတတၵ်ႈ|ဢေႇတၻၵ်ႈ]]’’’ ယဝ်ႉ။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist| <ref>ဢင်ၷုတ်တရၼိၵႃယ၊ ဢꩦ်ꩧၵထႃ 1</ref> <ref>ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ (13)၊ ၽူႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ၊ ၸဝ်ႈထမ်ႇမပႃႇလ (ၼလ)၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 24-27၊ ပီ 2006။</ref> }} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်လႆႈၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ]] rlezob2icarq01mibfl8d6rl7fi4lhw 0 22303 155584 126282 2026-09-12T10:08:28Z Sai Nuam 6843 155584 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Shan Community College | native_name = ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး | native_name_lang = de | image = | image_upright = 0.1 | image_alt = scroll atop shield outline | caption = မိၵ်ႈမၢႆ ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး | motto = ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ သၢင်ႈတူင်ႇၵူၼ်း၊ တႆးသိုပ်ႇတႆး | motto_lang = la | mottoeng = "Education, Community, Idendity | established = {{start date| 2017}} | type = [[Public university|Public]] | head = ၼၢင်းႁဵဝ်းသႅင် | academic_staff = 20 | administrative_staff = 5 | students = 300 | undergrad = 40 | other_students = 1,200{{sup|a}} | city = [[ၵႃလီႉ]] | state = [[မိူင်းတႆး]] | country = [[မိူင်းမၢၼ်ႈ]] | coordinates = {{coord|12.34|-98.76|type:edu|display=inline}} | campus = Rural | colours = {{color box|blue}}blue | website = {{URL|www.kawdaiorganization.org}} | logo_size = 50px | logo_alt = Spiral on stripes }} ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး , ({{Langx|my|ရှမ်းကွန်မျူနတီကောလိပ်}}), ({{Langx|en|Shan Community College}}), ({{IPA-shn|သျၢၼ်းၶွမ်ႇမိဝ်းၼထီႇၶေႃးလိၵ်ႉ|pron}}) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်(college)ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်ယူႇတီႈၵူၼ်းမိူင်းသေ ၵေႃႇတင်ႈမႃး ၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးယူႇယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ၵေႃႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 2017 ။ ==သၢႆပိုၼ်း== ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး (Shan Community College)ၼႆႉ ၵေႃႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီႊ 2017 ၼၼ်ႉသေ ယိူင်းၸူးတႃႇပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်ၵၢႆႇၶူဝ်ၸူး ၸၼ်ႉၸွမ်ၼွၵ်ႈ မိူင်း။ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၽူႈမီးၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉသုင် ၼႂ်းတႆး လႄႈ ၽူႈဝႆႉပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇပဵၼ်ၵႅၼ်ၸႂ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ ၵေႃႇတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး။ မီးတႃႈမုင်ႈႁၼ်(vision)ၶၢဝ်းယၢဝ်းဢၼ်ဝႃႈ တူင်ႇၵူၼ်းတႆး ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယိုၼ်ႈယၢဝ်း တႃႇတႆးသိုပ်ႇပဵၼ်တႆး ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ယွၼ်ႉဢၢၼ်းၶႂ်ႈပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ သႅၼ်းဢၼ်ၵၢႆႇၶူဝ်ၸူးလႆႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈသုင်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆလႄႈ ပၢႆးႁဵၼ်း၊ ပၢႆးသွၼ် လႄႈ လွၵ်းလၢႆးၵူႊလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈၶိုတ်းလႆႈ ၸၼ်ႉပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈသုင်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယူႇ။ ==ယိူင်းဢၢၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး== ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ႁႂ်ႈႁူႉပွင်ႇ၊ ဝႆႉၵႃႊၶၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ၵဝ်ႇသေယဝ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ၼႂ်းၶၢဝ်းမိူဝ်းၼႃႈ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းႁပ်ႉၶူးယဝ်ႉတီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းၵၢၼ်သင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း တေလႆႈမီးသေယဝ်ႉ ႁႂ်ႈမေႃ ပိၼ်ႇပၢႆႇၼပ်ႉထိုဝ်တေႃႇ ၸၢဝ်းလုမ်ႈၾႃႉတင်းလၢႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႃႊၶၼ်သုင်သုတ်း ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးယဝ်ႉ။ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ဢဝ်လိၵ်ႈတႆး၊ ၵႂၢမ်းတႆး ပဵၼ်ငဝ်ႈသေယဝ်ႉ လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်မၢႆသွင် ၼႂ်းၵၢၼ်သွၼ်၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လိၵ်ႈထႆးၵေႃႈ လႆႈသွၼ်ပဵၼ်ပၢႆးၾၢႆႇဢၼ်ၼိုင်ႈ တႃႇတေမီးပိုၼ်ႉထၢၼ် ၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ==ပၢႆးပူင်သွၼ်== လုၵ်ႈႁဵၼ်း တေလႆႈႁဵၼ်း ပၢႆးႁဵၼ်း ဢၼ်ၼေဝႆႉတၢင်းတႂ်ႈၼႆႉ 75 Credits သေတေလႆႈသိုပ်ႇႁဵၼ်းထႅင်ႈ 75 Credits တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းထႆး ႁူမ်ႈသဵင်ႈ 150 Credits ယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉ B.A Interdisciplinary Social Science in Mekong Studies ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပၢႆးႁဵၼ်း ဢၼ်တေပူင်သွၼ်လႆႈ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၸမ်း မီးၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇ။ # General Education (ပၢႆးႁူႉမေႃ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ) ## ပၢႆးသၢႆႊ လႄႈ ပၢႆးၼပ်ႉ - ႁူမ်ႈ 6 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ပၢႆးသိုပ်ႇမိုတ်ႈၸူး ဢၢႆႇထီႇ - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ပၢႆးၼပ်ႉ လႄႈ ပၢႆးသၢႆႊ - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ## ပၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ၵပ်းသၢၼ် - ႁူမ်ႈ 36 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ၵႂၢမ်းတႆး၊ လိၵ်ႈတႆး - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### လိၵ်ႈထႆး၊ ၵႂၢမ်းထႆး - 6 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊ၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ - 24 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ## ပၢႆးၾၢႆႇလိူင်ႈၵူၼ်း လႄႈ ပၢႆးသၢႆႊၵၼ်ႊၵူၼ်း - 6 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ၵူၼ်း လႄႈ လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈၵူၼ်း (Man and Civilization) ### ပၢႆးႁဵၼ်းလွင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ လႄႈ လွင်ႈလိူၺ်ႈတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ပၢႆးသၢႆႊၵၢၼ်မိူင်း (Global Studies and Globalization or Political Science) ## ပၢႆးၵၢၼ်လဵၼ်ႈႁႅင်း လႄႈ လမ်ႉၵတ်ႉၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်း (Sport and Live Skills ) ### ပၢႆးမွၼ်း လႄႈ ပၢႆးသၢႆႊၾၢႆႇၵၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ် (Art and Science of Leadership) - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ # ပၢႆးဢၼ်တိုၼ်းတေလႆႈႁဵၼ်း (Compulsory Course 33 Credits) ## လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်း ၵၢၼ်ပၢႆမၢၵ်ႈမုၼ်း ဢၼ်ယၼ်ၼိူဝ်ၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင် (Political Economy Development of Mekong Region) ## လွင်ႈၽႄႈၸွတ်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႄႇၸူးၽၢႆႇပွတ်းၸၢၼ်း (Southern Expansion of Chinese People) ## တူင်ႇလႅၼ်ႊလိၼ် လႄႈ လႅၼ်ႊမိူင်းၸွမ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင် (Frontier and Borderlaand in Mekong Region) ## ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ၸွမ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင်(Ethnic Groups of Mekong Region) ## လႅင်ႊသၢင်ႈသဝ်းၾၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမႄႈၶွင် (Political Ecology of Mekong Region) ## တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸၢဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၼႂ်းသၢပ်ႈၼမ်ႉမႄႈၶွင် ( Peasant Society in Mekong Region) ## လွင်ႈမုၼ်းလႅင်း ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမႄႈၶွင် (Economics Development of Mekong Region) ## လွင်ႈၾၢႆႇၵၢၼ်ထွင်ႈထဵဝ်ႈ ၼႂ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမႄႈၶွင်(Toursim Industry of Mekong Region) ## ၵၢၼ်မိူင်း လိူၺ်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ်ႊ (Politics of Illegal Drug Trade) ## သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၸၢဝ်းၵူၼ်း (Human Rights and Security) # ပၢႆးလိူၵ်ႈႁဵၼ်း (သေတႃႉ တေလႆႈလိူၵ်ႈ Dai Studies ၵွၺ်း) - Selective Compulsory - ႁူမ်ႈ 21 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ## ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈတႆး (Dai Studies) ### ပိုၼ်းတႆး (Dai History) ### ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်းလိူၺ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ၵူၼ်းၸၢဝ်းတႆး (Political Geography of Dai people) ### မိူင်းတႆး ၼႃႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ႈမိူင်း (Shan State in Pre-Modern Period) ### လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး (Inter-Ethnic Relations in Shan State) ### လွင်ႈၵၢၼ်မုၼ်းလႅင်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်း လႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်လူင်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး (Economic Development and Logistics in Shan State) ### ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်းၾၢႆႇၵၢၼ်မိူင်းပၢၼ်မႂ်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး (Contemporary Political Economy of Shan People) ### လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႇတႃႇသုၼ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (Social Movement of Shan People) ## ၾၢႆႇၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ (Local Administration) # လိၵ်ႈႁႅၼ်း/ လွင်ႈၽိုၵ်းၵၢၼ်(Thesis/Internship) - ႁူမ်ႈ 7 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ==ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်တၢင်ႇမဵဝ်း== * ၵၢၼ်မေႃတိၼ်မေႃမိုဝ်း * ၵၢၼ်ၸၢင်ႊမႆႉ * ၵၢၼ်ၸိုၵ်ႉလဵၵ်း(သေႃႇလဵၵ်း) * ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ * ၵၢၼ်ၵေႃႇၵၢႆႇ * ၵၢၼ်လဵင်ႉသတ်း * ၵၢၼ်ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း * ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} # ၵေႃတႆး,(2019). ၽိုၼ်လိၵ်ႈသၢႆၸႂ်တႆး: သဵၼ်တၢင်းလိူၵ်ႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇတႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး. ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၽိင်ႈငႄႈတႆး (တႃႈၵုင်ႈ). ၼႃႈလိၵ်ႈ 25 - 28. [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ]] aqfm57kg92pd5ir620lix4j3h0qe36a 155585 155584 2026-09-12T10:11:10Z Sai Nuam 6843 155585 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Shan Community College | native_name = ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး | native_name_lang = de | image = | image_upright = 0.1 | image_alt = scroll atop shield outline | caption = မိၵ်ႈမၢႆ ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး | motto = ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ သၢင်ႈတူင်ႇၵူၼ်း၊ တႆးသိုပ်ႇတႆး | motto_lang = la | mottoeng = "Education, Community, Idendity | established = {{start date| 2017}} | type = [[Public university|Public]] | head = ၼၢင်းႁဵဝ်းသႅင် | academic_staff = 20 | administrative_staff = 5 | students = 300 | undergrad = 40 | other_students = 1,200{{sup|a}} | city = [[ၵႃလီႉ]] | state = [[မိူင်းတႆး]] | country = [[မိူင်းမၢၼ်ႈ]] | coordinates = {{coord|12.34|-98.76|type:edu|display=inline}} | campus = Rural | colours = {{color box|blue}}blue | website = {{URL|www.scc.edu.mm}} | logo_size = 50px | logo_alt = Spiral on stripes }} ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး , ({{Langx|my|ရှမ်းကွန်မျူနတီကောလိပ်}}), ({{Langx|en|Shan Community College}}), ({{IPA-shn|သျၢၼ်းၶွမ်ႇမိဝ်းၼထီႇၶေႃးလိၵ်ႉ|pron}}) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်(college)ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်ယူႇတီႈၵူၼ်းမိူင်းသေ ၵေႃႇတင်ႈမႃး ၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးယူႇယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ၵေႃႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 2017 ။ ==သၢႆပိုၼ်း== ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး (Shan Community College)ၼႆႉ ၵေႃႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီႊ 2017 ၼၼ်ႉသေ ယိူင်းၸူးတႃႇပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်ၵၢႆႇၶူဝ်ၸူး ၸၼ်ႉၸွမ်ၼွၵ်ႈ မိူင်း။ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၽူႈမီးၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉသုင် ၼႂ်းတႆး လႄႈ ၽူႈဝႆႉပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇပဵၼ်ၵႅၼ်ၸႂ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ ၵေႃႇတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး။ မီးတႃႈမုင်ႈႁၼ်(vision)ၶၢဝ်းယၢဝ်းဢၼ်ဝႃႈ တူင်ႇၵူၼ်းတႆး ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယိုၼ်ႈယၢဝ်း တႃႇတႆးသိုပ်ႇပဵၼ်တႆး ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ယွၼ်ႉဢၢၼ်းၶႂ်ႈပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ သႅၼ်းဢၼ်ၵၢႆႇၶူဝ်ၸူးလႆႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈသုင်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆလႄႈ ပၢႆးႁဵၼ်း၊ ပၢႆးသွၼ် လႄႈ လွၵ်းလၢႆးၵူႊလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈၶိုတ်းလႆႈ ၸၼ်ႉပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈသုင်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယူႇ။ ==ယိူင်းဢၢၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး== ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ႁႂ်ႈႁူႉပွင်ႇ၊ ဝႆႉၵႃႊၶၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ၵဝ်ႇသေယဝ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ၼႂ်းၶၢဝ်းမိူဝ်းၼႃႈ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းႁပ်ႉၶူးယဝ်ႉတီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းၵၢၼ်သင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း တေလႆႈမီးသေယဝ်ႉ ႁႂ်ႈမေႃ ပိၼ်ႇပၢႆႇၼပ်ႉထိုဝ်တေႃႇ ၸၢဝ်းလုမ်ႈၾႃႉတင်းလၢႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႃႊၶၼ်သုင်သုတ်း ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးယဝ်ႉ။ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ဢဝ်လိၵ်ႈတႆး၊ ၵႂၢမ်းတႆး ပဵၼ်ငဝ်ႈသေယဝ်ႉ လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်မၢႆသွင် ၼႂ်းၵၢၼ်သွၼ်၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လိၵ်ႈထႆးၵေႃႈ လႆႈသွၼ်ပဵၼ်ပၢႆးၾၢႆႇဢၼ်ၼိုင်ႈ တႃႇတေမီးပိုၼ်ႉထၢၼ် ၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ==ပၢႆးပူင်သွၼ်== လုၵ်ႈႁဵၼ်း တေလႆႈႁဵၼ်း ပၢႆးႁဵၼ်း ဢၼ်ၼေဝႆႉတၢင်းတႂ်ႈၼႆႉ 75 Credits သေတေလႆႈသိုပ်ႇႁဵၼ်းထႅင်ႈ 75 Credits တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းထႆး ႁူမ်ႈသဵင်ႈ 150 Credits ယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉ B.A Interdisciplinary Social Science in Mekong Studies ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပၢႆးႁဵၼ်း ဢၼ်တေပူင်သွၼ်လႆႈ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၸမ်း မီးၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇ။ # General Education (ပၢႆးႁူႉမေႃ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ) ## ပၢႆးသၢႆႊ လႄႈ ပၢႆးၼပ်ႉ - ႁူမ်ႈ 6 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ပၢႆးသိုပ်ႇမိုတ်ႈၸူး ဢၢႆႇထီႇ - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ပၢႆးၼပ်ႉ လႄႈ ပၢႆးသၢႆႊ - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ## ပၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ၵပ်းသၢၼ် - ႁူမ်ႈ 36 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ၵႂၢမ်းတႆး၊ လိၵ်ႈတႆး - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### လိၵ်ႈထႆး၊ ၵႂၢမ်းထႆး - 6 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊ၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ - 24 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ## ပၢႆးၾၢႆႇလိူင်ႈၵူၼ်း လႄႈ ပၢႆးသၢႆႊၵၼ်ႊၵူၼ်း - 6 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ၵူၼ်း လႄႈ လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈၵူၼ်း (Man and Civilization) ### ပၢႆးႁဵၼ်းလွင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ လႄႈ လွင်ႈလိူၺ်ႈတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ပၢႆးသၢႆႊၵၢၼ်မိူင်း (Global Studies and Globalization or Political Science) ## ပၢႆးၵၢၼ်လဵၼ်ႈႁႅင်း လႄႈ လမ်ႉၵတ်ႉၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်း (Sport and Live Skills ) ### ပၢႆးမွၼ်း လႄႈ ပၢႆးသၢႆႊၾၢႆႇၵၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ် (Art and Science of Leadership) - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ # ပၢႆးဢၼ်တိုၼ်းတေလႆႈႁဵၼ်း (Compulsory Course 33 Credits) ## လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်း ၵၢၼ်ပၢႆမၢၵ်ႈမုၼ်း ဢၼ်ယၼ်ၼိူဝ်ၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင် (Political Economy Development of Mekong Region) ## လွင်ႈၽႄႈၸွတ်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႄႇၸူးၽၢႆႇပွတ်းၸၢၼ်း (Southern Expansion of Chinese People) ## တူင်ႇလႅၼ်ႊလိၼ် လႄႈ လႅၼ်ႊမိူင်းၸွမ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင် (Frontier and Borderlaand in Mekong Region) ## ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ၸွမ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင်(Ethnic Groups of Mekong Region) ## လႅင်ႊသၢင်ႈသဝ်းၾၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမႄႈၶွင် (Political Ecology of Mekong Region) ## တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸၢဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၼႂ်းသၢပ်ႈၼမ်ႉမႄႈၶွင် ( Peasant Society in Mekong Region) ## လွင်ႈမုၼ်းလႅင်း ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမႄႈၶွင် (Economics Development of Mekong Region) ## လွင်ႈၾၢႆႇၵၢၼ်ထွင်ႈထဵဝ်ႈ ၼႂ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမႄႈၶွင်(Toursim Industry of Mekong Region) ## ၵၢၼ်မိူင်း လိူၺ်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ်ႊ (Politics of Illegal Drug Trade) ## သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၸၢဝ်းၵူၼ်း (Human Rights and Security) # ပၢႆးလိူၵ်ႈႁဵၼ်း (သေတႃႉ တေလႆႈလိူၵ်ႈ Dai Studies ၵွၺ်း) - Selective Compulsory - ႁူမ်ႈ 21 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ## ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈတႆး (Dai Studies) ### ပိုၼ်းတႆး (Dai History) ### ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်းလိူၺ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ၵူၼ်းၸၢဝ်းတႆး (Political Geography of Dai people) ### မိူင်းတႆး ၼႃႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ႈမိူင်း (Shan State in Pre-Modern Period) ### လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး (Inter-Ethnic Relations in Shan State) ### လွင်ႈၵၢၼ်မုၼ်းလႅင်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်း လႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်လူင်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး (Economic Development and Logistics in Shan State) ### ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်းၾၢႆႇၵၢၼ်မိူင်းပၢၼ်မႂ်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး (Contemporary Political Economy of Shan People) ### လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႇတႃႇသုၼ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (Social Movement of Shan People) ## ၾၢႆႇၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ (Local Administration) # လိၵ်ႈႁႅၼ်း/ လွင်ႈၽိုၵ်းၵၢၼ်(Thesis/Internship) - ႁူမ်ႈ 7 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ==ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်တၢင်ႇမဵဝ်း== * ၵၢၼ်မေႃတိၼ်မေႃမိုဝ်း * ၵၢၼ်ၸၢင်ႊမႆႉ * ၵၢၼ်ၸိုၵ်ႉလဵၵ်း(သေႃႇလဵၵ်း) * ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ * ၵၢၼ်ၵေႃႇၵၢႆႇ * ၵၢၼ်လဵင်ႉသတ်း * ၵၢၼ်ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း * ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} # ၵေႃတႆး,(2019). ၽိုၼ်လိၵ်ႈသၢႆၸႂ်တႆး: သဵၼ်တၢင်းလိူၵ်ႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇတႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး. ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၽိင်ႈငႄႈတႆး (တႃႈၵုင်ႈ). ၼႃႈလိၵ်ႈ 25 - 28. [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ]] 7661seyinp5t8l9liunllm2vq7u8s5j 155587 155585 2026-09-12T10:14:37Z Sai Nuam 6843 155587 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Shan Community College | native_name = ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး | native_name_lang = de | image = | image_upright = 0.1 | image_alt = scroll atop shield outline | caption = မိၵ်ႈမၢႆ ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး | motto = ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ သၢင်ႈတူင်ႇၵူၼ်း၊ တႆးသိုပ်ႇတႆး | motto_lang = la | mottoeng = "Education, Community, Idendity | established = {{start date| 2017}} | type = [[Public university|Public]] | head = ၼၢင်းႁဵဝ်းသႅင် | academic_staff = 20 | administrative_staff = 5 | students = 300 | undergrad = 40 | other_students = 1,200{{sup|a}} | city = [[ၵႃလီႉ]] | state = [[မိူင်းတႆး]] | country = [[မိူင်းမၢၼ်ႈ]] | coordinates = {{coord|12.34|-98.76|type:edu|display=inline}} | campus = Rural | colours = {{color box|blue}}blue | website = {{URL|www.scc.edu.mm}} | logo_size = 50px | logo_alt = Spiral on stripes }} ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး , ({{Langx|my|ရှမ်းကွန်မျူနတီကောလိပ်}}), ({{Langx|en|Shan Community College}}), ({{IPA-shn|သျၢၼ်းၶွမ်ႇမိဝ်းၼထီႇၶေႃးလိၵ်ႉ|pron}}) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်(college)ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်ယူႇတီႈၵူၼ်းမိူင်းသေ ၵေႃႇတင်ႈမႃး ၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးယူႇယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ၵေႃႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ ၂၀၂၇ ။ ==သၢႆပိုၼ်း== ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး (Shan Community College)ၼႆႉ ၵေႃႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီႊ ၂၀၂၇ ၼၼ်ႉသေ ယိူင်းၸူးတႃႇပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်ၵၢႆႇၶူဝ်ၸူး ၸၼ်ႉၸွမ်ၼွၵ်ႈ မိူင်း။ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၽူႈမီးၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉသုင် ၼႂ်းတႆး လႄႈ ၽူႈဝႆႉပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇပဵၼ်ၵႅၼ်ၸႂ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ ၵေႃႇတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး။ မီးတႃႈမုင်ႈႁၼ်(vision)ၶၢဝ်းယၢဝ်းဢၼ်ဝႃႈ တူင်ႇၵူၼ်းတႆး ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယိုၼ်ႈယၢဝ်း တႃႇတႆးသိုပ်ႇပဵၼ်တႆး ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ယွၼ်ႉဢၢၼ်းၶႂ်ႈပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ သႅၼ်းဢၼ်ၵၢႆႇၶူဝ်ၸူးလႆႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈသုင်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆလႄႈ ပၢႆးႁဵၼ်း၊ ပၢႆးသွၼ် လႄႈ လွၵ်းလၢႆးၵူႊလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈၶိုတ်းလႆႈ ၸၼ်ႉပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈသုင်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယူႇ။ မိူဝ်ႈပီႊ ၂၀၁၇ ၼၼ်ႉ တႄႇပိုတ်ႇပၼ် Program ဢၼ်ပဵၼ် Social Science သေယဝ်ႉ ပၼ်ၶူးမူၺ်း Associate Degree in Social Scence။ ထိုင်မႃးပီႊ ၂၀၂၆ ၼၼ်ႉ တႄႇပိုတ်ႇထႅင်ႈ program မႂ်ႇၼႂ်းပၢႆး Social Business။ ==ယိူင်းဢၢၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး== ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ႁႂ်ႈႁူႉပွင်ႇ၊ ဝႆႉၵႃႊၶၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ၵဝ်ႇသေယဝ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ၼႂ်းၶၢဝ်းမိူဝ်းၼႃႈ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းႁပ်ႉၶူးယဝ်ႉတီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းၵၢၼ်သင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း တေလႆႈမီးသေယဝ်ႉ ႁႂ်ႈမေႃ ပိၼ်ႇပၢႆႇၼပ်ႉထိုဝ်တေႃႇ ၸၢဝ်းလုမ်ႈၾႃႉတင်းလၢႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႃႊၶၼ်သုင်သုတ်း ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးယဝ်ႉ။ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ဢဝ်လိၵ်ႈတႆး၊ ၵႂၢမ်းတႆး ပဵၼ်ငဝ်ႈသေယဝ်ႉ လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်မၢႆသွင် ၼႂ်းၵၢၼ်သွၼ်၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လိၵ်ႈထႆးၵေႃႈ လႆႈသွၼ်ပဵၼ်ပၢႆးၾၢႆႇဢၼ်ၼိုင်ႈ တႃႇတေမီးပိုၼ်ႉထၢၼ် ၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ==ပၢႆးပူင်သွၼ်== လုၵ်ႈႁဵၼ်း တေလႆႈႁဵၼ်း ပၢႆးႁဵၼ်း ဢၼ်ၼေဝႆႉတၢင်းတႂ်ႈၼႆႉ 75 Credits သေတေလႆႈသိုပ်ႇႁဵၼ်းထႅင်ႈ 75 Credits တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းထႆး ႁူမ်ႈသဵင်ႈ 150 Credits ယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉ B.A Interdisciplinary Social Science in Mekong Studies ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပၢႆးႁဵၼ်း ဢၼ်တေပူင်သွၼ်လႆႈ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၸမ်း မီးၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇ။ # General Education (ပၢႆးႁူႉမေႃ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ) ## ပၢႆးသၢႆႊ လႄႈ ပၢႆးၼပ်ႉ - ႁူမ်ႈ 6 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ပၢႆးသိုပ်ႇမိုတ်ႈၸူး ဢၢႆႇထီႇ - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ပၢႆးၼပ်ႉ လႄႈ ပၢႆးသၢႆႊ - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ## ပၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ၵပ်းသၢၼ် - ႁူမ်ႈ 36 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ၵႂၢမ်းတႆး၊ လိၵ်ႈတႆး - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### လိၵ်ႈထႆး၊ ၵႂၢမ်းထႆး - 6 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊ၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ - 24 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ## ပၢႆးၾၢႆႇလိူင်ႈၵူၼ်း လႄႈ ပၢႆးသၢႆႊၵၼ်ႊၵူၼ်း - 6 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ### ၵူၼ်း လႄႈ လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈၵူၼ်း (Man and Civilization) ### ပၢႆးႁဵၼ်းလွင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ လႄႈ လွင်ႈလိူၺ်ႈတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ပၢႆးသၢႆႊၵၢၼ်မိူင်း (Global Studies and Globalization or Political Science) ## ပၢႆးၵၢၼ်လဵၼ်ႈႁႅင်း လႄႈ လမ်ႉၵတ်ႉၸူဝ်ႊပၢၼ်ၵူၼ်း (Sport and Live Skills ) ### ပၢႆးမွၼ်း လႄႈ ပၢႆးသၢႆႊၾၢႆႇၵၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ် (Art and Science of Leadership) - 3 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ # ပၢႆးဢၼ်တိုၼ်းတေလႆႈႁဵၼ်း (Compulsory Course 33 Credits) ## လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်း ၵၢၼ်ပၢႆမၢၵ်ႈမုၼ်း ဢၼ်ယၼ်ၼိူဝ်ၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင် (Political Economy Development of Mekong Region) ## လွင်ႈၽႄႈၸွတ်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႄႇၸူးၽၢႆႇပွတ်းၸၢၼ်း (Southern Expansion of Chinese People) ## တူင်ႇလႅၼ်ႊလိၼ် လႄႈ လႅၼ်ႊမိူင်းၸွမ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင် (Frontier and Borderlaand in Mekong Region) ## ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ၸွမ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင်(Ethnic Groups of Mekong Region) ## လႅင်ႊသၢင်ႈသဝ်းၾၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမႄႈၶွင် (Political Ecology of Mekong Region) ## တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸၢဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၼႂ်းသၢပ်ႈၼမ်ႉမႄႈၶွင် ( Peasant Society in Mekong Region) ## လွင်ႈမုၼ်းလႅင်း ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမႄႈၶွင် (Economics Development of Mekong Region) ## လွင်ႈၾၢႆႇၵၢၼ်ထွင်ႈထဵဝ်ႈ ၼႂ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမႄႈၶွင်(Toursim Industry of Mekong Region) ## ၵၢၼ်မိူင်း လိူၺ်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ်ႊ (Politics of Illegal Drug Trade) ## သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၸၢဝ်းၵူၼ်း (Human Rights and Security) # ပၢႆးလိူၵ်ႈႁဵၼ်း (သေတႃႉ တေလႆႈလိူၵ်ႈ Dai Studies ၵွၺ်း) - Selective Compulsory - ႁူမ်ႈ 21 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ## ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈတႆး (Dai Studies) ### ပိုၼ်းတႆး (Dai History) ### ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်းလိူၺ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ၵူၼ်းၸၢဝ်းတႆး (Political Geography of Dai people) ### မိူင်းတႆး ၼႃႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ႈမိူင်း (Shan State in Pre-Modern Period) ### လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး (Inter-Ethnic Relations in Shan State) ### လွင်ႈၵၢၼ်မုၼ်းလႅင်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်း လႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်လူင်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး (Economic Development and Logistics in Shan State) ### ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်းၾၢႆႇၵၢၼ်မိူင်းပၢၼ်မႂ်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး (Contemporary Political Economy of Shan People) ### လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႇတႃႇသုၼ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (Social Movement of Shan People) ## ၾၢႆႇၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ (Local Administration) # လိၵ်ႈႁႅၼ်း/ လွင်ႈၽိုၵ်းၵၢၼ်(Thesis/Internship) - ႁူမ်ႈ 7 ၶြႅတ်ႉတိတ်ႉ ==ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်တၢင်ႇမဵဝ်း== * ၵၢၼ်မေႃတိၼ်မေႃမိုဝ်း * ၵၢၼ်ၸၢင်ႊမႆႉ * ၵၢၼ်ၸိုၵ်ႉလဵၵ်း(သေႃႇလဵၵ်း) * ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ * ၵၢၼ်ၵေႃႇၵၢႆႇ * ၵၢၼ်လဵင်ႉသတ်း * ၵၢၼ်ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း * ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} # ၵေႃတႆး,(2019). ၽိုၼ်လိၵ်ႈသၢႆၸႂ်တႆး: သဵၼ်တၢင်းလိူၵ်ႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇတႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး. ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၽိင်ႈငႄႈတႆး (တႃႈၵုင်ႈ). ၼႃႈလိၵ်ႈ 25 - 28. [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ]] seesx0hcot8mvk29571pya8ogxtx67p 0 24938 155578 61744 2026-09-12T09:52:32Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 155578 wikitext text/x-wiki {{Short description|Thai rapper, singer and dancer (born 1997)}} {{Use mdy dates|date=December 2019}} {{Infobox person |name=လိသႃႈ |native_name= |native_name_lang=th |image=BLACKPINK's Lisa for BULGARI June 2023 03.jpg |image_upright=1.1 |alt= |caption=[[BULGARI|BVLGARI]] အတွက် ဇွန်လ 2023 တွင် Lisa|birth_name=Pranpriya Manobal |alias= |birth_date={{birth date and age|1997|3|27}}|birth_place=[[Buriram Province|Buriram]]၊ [[မိူင်းထႆး]] |occupation={{hlist|Rapper|singer|dancer}}<!-- Being a celebrity with endorsements doesn't make you a model. --> |years_active=2016–present|module={{Infobox musical artist | embed = yes | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | genre = {{hlist|[[K-pop]]|[[dance-pop]]|[[Hip hop music|hip hop]]}} | instrument = Vocals | label = {{hlist|[[YG Entertainment|YG]]|[[Interscope Records|Interscope]]<ref>{{cite news|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8481273/blackpink-interscope-records-umg-global-deal-yg-entertainment|title=BLACKPINK Sign With Interscope Records & UMG in Global Partnership With YG Entertainment: Exclusive|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=October 22, 2018|access-date=November 23, 2018|last=Herman|first=Tamar|archive-date=October 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023042733/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8481273/blackpink-interscope-records-umg-global-deal-yg-entertainment|url-status=live}}</ref> }} | associated_acts = {{hlist|[[Blackpink]]|[[YG Family]]}} }}| signature=File:Signature of Lisa.svg }} '''လလိႉသႃ မၼူဝ်ပႃၼ်''' ({{Lang-th|ลลิษา มโนบาล}}) ဢမ်ႇၼၼ် '''လိသႃႈ''',{{efn|[[Hangul]]: 리사}} ပဵၼ်ၽူႁွင်ႉႈ Rapper ၸၢဝ်း[[မိူင်းထႆး|ထႆး]], လႄႈၽူႈလိုဝ်းလင် တဵၼ်ႈယူႇၼႂ်း[[မိူင်းၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း]] ၵဝ်ႉပဵၼ် member ၶွင် Girl group ၵၢဝ်းလီၸၢၼ် Blackpink ၵေႃႇတင်ႈ YG Entertainment<ref>{{cite web|title=BLACKPINK|url=http://www.ygfamily.com/artist/main.asp?LANGDIV=K&ATYPE=2&ARTIDX=70|website=YG Family|access-date=May 18, 2019|archive-date=June 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625113028/http://ygfamily.com/artist/Main.asp?LANGDIV=K&ATYPE=2&ARTIDX=70|url-status=live}}</ref> ==မၢႆတွင်း== {{notelist}} == ၽိုၼ်ဢိင် == {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သီချင်းများ]] qurz3wt9ozgnvu4zfe3s8hgagf78rh9 155579 155578 2026-09-12T09:54:04Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 155579 wikitext text/x-wiki {{Short description|Thai rapper, singer and dancer (born 1997)}} {{Use mdy dates|date=December 2019}} {{Infobox person |name=လိသႃႈ |native_name= |native_name_lang=th |image=BLACKPINK's Lisa for BULGARI June 2023 03.jpg |image_upright=1.1 |alt= |caption=[[BULGARI|BVLGARI]] အတွက် ဇွန်လ 2023 တွင် Lisa|birth_name=Pranpriya Manobal |alias= |birth_date={{birth date and age|1997|3|27}}|birth_place=[[Buriram Province|Buriram]]၊ [[မိူင်းထႆး]] |occupation={{hlist|Rapper|singer|dancer}}<!-- Being a celebrity with endorsements doesn't make you a model. --> |years_active=2016–present|module={{Infobox musical artist | embed = yes | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | genre = {{hlist|[[K-pop]]|[[dance-pop]]|[[Hip hop music|hip hop]]}} | instrument = Vocals | label = {{hlist|[[YG Entertainment|YG]]|[[Interscope Records|Interscope]]<ref>{{cite news|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8481273/blackpink-interscope-records-umg-global-deal-yg-entertainment|title=BLACKPINK Sign With Interscope Records & UMG in Global Partnership With YG Entertainment: Exclusive|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=October 22, 2018|access-date=November 23, 2018|last=Herman|first=Tamar|archive-date=October 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023042733/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8481273/blackpink-interscope-records-umg-global-deal-yg-entertainment|url-status=live}}</ref> }} | associated_acts = {{hlist|[[Blackpink]]|[[YG Family]]}} }}| signature=File:Signature of Lisa.svg }} '''လလိသႃ မၼူဝ်းပၢၼ်း''' ({{Lang-th|ลลิษา มโนบาล}}) ဢမ်ႇၼၼ် '''လိသႃ''',{{efn|[[Hangul]]: 리사}} ပဵၼ်ၽူႁွင်ႉႈ Rapper ၸၢဝ်း[[မိူင်းထႆး|ထႆး]], လႄႈၽူႈလိုဝ်းလင် တဵၼ်ႈယူႇၼႂ်း[[မိူင်းၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း]] ၵဝ်ႉပဵၼ် member ၶွင် Girl group ၵၢဝ်းလီၸၢၼ် Blackpink ၵေႃႇတင်ႈ YG Entertainment<ref>{{cite web|title=BLACKPINK|url=http://www.ygfamily.com/artist/main.asp?LANGDIV=K&ATYPE=2&ARTIDX=70|website=YG Family|access-date=May 18, 2019|archive-date=June 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625113028/http://ygfamily.com/artist/Main.asp?LANGDIV=K&ATYPE=2&ARTIDX=70|url-status=live}}</ref> ==မၢႆတွင်း== {{notelist}} == ၽိုၼ်ဢိင် == {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သီချင်းများ]] ttiqqaziq8g1zqnfh5i3cuf5a8cgbi4 8 27778 155563 125510 2026-09-12T05:30:11Z Saimawnkham 5 155563 javascript text/javascript // <nowiki> /* _____________________________________________________________________________ * | | * | === WARNING: GLOBAL GADGET FILE === | * | Changes to this page affect many users. | * | Please discuss changes on the talk page or on [[WT:Gadget]] before editing. | * |_____________________________________________________________________________| * */ /** * Shortdesc helper: v3.5.3 * Documentation at en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shortdesc_helper * The documentation includes instructions for using this gadget on other wikis. * Shows short descriptions, and allows importing wikidata descriptions, adding descriptions, * and easier editing of them by giving buttons and inputbox for doing so. * Forked from [[MediaWiki:Gadget-Page descriptions.js]] written by the TheDJ. */ 'use strict'; window.sdh = window.sdh || {}; /** * Set messages using mw.message. * window.sdh.messages can be used to override these messages (for e.g translations). */ window.sdh.initMessages = function () { /* These messages are used on all wikis and so need translation. */ var messages = { /** Uncomment the following to change messages used in settings dialog */ /* "libSettings-settings-title": "Settings", "libSettings-save-label": "Save settings", "libSettings-cancel-label": "Cancel", "libSettings-showDefaults-label": "Show defaults", "libSettings-showCurrentSettings-label": "Show current settings", "libSettings-save-success-message": "Settings for $1 successfully saved.", "libSettings-save-fail-message": "Could not save settings for $1.", */ /* Settings messages */ 'sdh-settingsDialog-title': 'Settings for Shortdesc helper', 'sdh-header-general': 'General', 'sdh-header-appearance': 'Appearance', 'sdh-AddToRedirect-label': 'Allow additions of short descriptions to redirects', 'sdh-AddToRedirect-help': 'When checked, redirects will have an "add" button to add a short description. (default off)', 'sdh-InputWidth-label': 'Width of editing input in characters (default 40)', 'sdh-FontSize-label': 'Font size, as a percentage (default 100%)', /* Initial view messages */ 'sdh-missing-description': 'Missing <a href="/wiki/Wikipedia:Short description">$1 description</a>', 'sdh-article-label': 'article', 'sdh-redirect-label': 'redirect', /* Initial view buttons */ 'sdh-add-label': 'Add', 'sdh-add-title': 'Add short description', 'sdh-edit-label': 'Edit', 'sdh-edit-title': 'Edit short description', /* Editing messages */ 'sdh-description-placeholder': 'Short description', 'sdh-summary-placeholder': 'Custom edit summary', 'sdh-save-label': 'Save', 'sdh-save-title': 'Save description', 'sdh-cancel-label': 'Cancel', 'sdh-cancel-title': 'Cancel editing', 'sdh-summary-label': 'Summary', 'sdh-summary-title': 'Show edit summary box', 'sdh-settings-title': 'Settings', /* Wikidata summary messages */ 'sdh-wd-summary': '([[w:en:Wikipedia:Shortdesc helper|Shortdesc helper]])', 'sdh-wd-edit-failed': 'Saving the edit to Wikidata failed.', 'sdh-wd-edit-failed-prefix': '\n\nThe info given by Wikidata is that:\n\n' }; /** * These messages don't need translation as they are only used on enwiki * because enwiki has the {{SHORTDESC:}} magic word. */ var shnwikiMessages = { /* Settings messages */ 'sdh-MarkAsMinor-label': 'Mark edits as minor', 'sdh-header-Wikidata': 'Wikidata', 'sdh-SaveWikidata-label': 'Save changes to Wikidata', 'sdh-SaveWikidata-help': 'Whether to update the Wikidata description when using the script.', 'sdh-SaveWikidata-add-label': 'Only when no Wikidata description exists (default)', 'sdh-SaveWikidata-all-label': 'On all edits', 'sdh-SaveWikidata-never-label': 'Never', 'sdh-ShowWikidataOption-label': 'Show the Wikidata description', 'sdh-ShowWikidataOption-always-label': 'Always', 'sdh-ShowWikidataOption-nolocal-label': 'Only when no local description exists (default)', 'sdh-ShowWikidataOption-never-label': 'Never', 'sdh-ExportButton-label': 'Add a button, "export", to update the Wikidata description to match the local description.', /* Initial view messages */ 'sdh-wikidata-link-label': 'Wikidata', 'sdh-no-description': 'This page intentionally has no description.', /* Initial view buttons */ 'sdh-infoClicky-label': '?', 'sdh-infoClicky-title': 'Click for info', 'sdh-override-label': 'Override', 'sdh-override-title': 'Override current short description', 'sdh-import-label': 'Import', 'sdh-import-title': 'Import description from Wikidata', 'sdh-editimport-label': 'Edit and import', 'sdh-editimport-title': 'Edit and import description from Wikidata', 'sdh-export-label': 'Export', 'sdh-export-title': 'Export local short description to Wikidata', /* Popup text */ 'sdh-no-description-popup': 'This description is intentionally empty. See <a href = "/wiki/Wikipedia:Short_description#SDNONE">our policy page on (none) short descriptions</a> for more info.', 'sdh-override-popup': 'While this description can be overridden with another local short description, it cannot be directly edited. This is most likely because it is automatically generated by the article\'s infobox or some other template. See <a href = "/wiki/Wikipedia:WikiProject_Short_descriptions#Auto-generated_and_bot-generated_descriptions"> our policy on auto-generated and bot-generated descriptions</a> for more info.', 'sdh-disambig-popup': 'This short description should not be edited because it is automatically generated by the disambiguation template and does not need to be changed.', 'sdh-useless-popup': 'Importing of this description has been disabled as it is too generic to be useful.', /* Summary messages */ 'sdh-summary-changing': 'Changing [[Wikipedia:Short description|short description]] from $1 to $2', 'sdh-summary-adding-custom': 'Adding [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2, overriding automatically generated description', 'sdh-summary-importing-wikidata': 'Importing Wikidata [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2', 'sdh-summary-adding-local': 'Adding local [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2, overriding Wikidata description $1', 'sdh-summary-adding': 'Adding [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2', /* Summary none messages */ 'sdh-summary-changing-none': 'Changing [[Wikipedia:Short description|short description]] from $1 to one that is [[WP:SDNONE|intentionally blank]]', 'sdh-summary-adding-custom-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description, instead of automatically generated description', 'sdh-summary-adding-local-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description, overriding Wikidata description $1', 'sdh-summary-adding-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description', /* Failure message */ 'sdh-edit-failed': 'Saving the addition of or edit to the short description failed.', 'sdh-edit-failed-no-template': 'Edit failed, as no short description template was found in the page wikitext. This is probably due to an edit conflict.' }; /** * Setting window.sdh.messages last means it overrides previous messages * Thus allowing translations to override previous messages. */ mw.messages.set( messages ); mw.messages.set( shnwikiMessages ); mw.messages.set( window.sdh.messages ); }; window.sdh.main = function () { /** * What section the short description is in, to be determined later * by searching the DOM. Used so that if the short description is in the lead * only the wikitext of section 0 needs to be downloaded. * * @type {number} */ var section; // Consts /** * Selector to find the short description in the DOM. * * @type {string} */ var SDELEMENT = '.shortdescription'; /** * Selector to find disambiguation template. * * @type {string} */ var DISAMBIGELEMENT = '#disambigbox'; /** * Search pattern for finding short description in wikitext. * Group 1 in the regex is the short description. * * @type {RegExp} */ var PATTERN = /\{\{\s*[Ss]hort description\s*\|(.*?)\}\}/; /** * List of Wikidata descriptions that are not useful enough to be directly imported. * * @type {Array} */ var USELESS_DESCRIPTIONS = [ 'Wikimedia project page' ]; /** * Pattern for date spans, to replace hyphen with en dash. * * @type {RegExp} */ var DATEPATTERN = /(\d\d+)-(\d\d+)/; /** * Replace for date spans. * * @type {string} */ var DATEREPLACEMENT = '$1–$2'; // Config variables var title = mw.config.get( 'wgPageName' ); var namespace = mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ); var wgQid = mw.config.get( 'wgWikibaseItemId' ); var language = mw.config.get( 'wgContentLanguage' ); var canEdit = mw.config.get( 'wgIsProbablyEditable' ); var isRedirect = mw.config.get( 'wgIsRedirect' ); var DBName = mw.config.get( 'wgDBname' ); /** * onlyEditWikidata is a site-wide flag. * If it is true, then the only descriptions for the wiki are assumed to be on Wikidata. * If it is false, then that means descriptions can also be added through {{SHORTDESC:}} * (currently, this is only the case on enwiki). * This flag modifies the behaviour of various methods to display the appropriate buttons and * settings, and make the description saved to the right place. * * @type {boolean} */ var onlyEditWikidata = ( DBName !== 'shnwiki' ); /** * Check if the user can edit the page, * and disallow editing of templates and categories to prevent accidental addition. * * @type {boolean} */ var allowEditing = ( ( canEdit && [ 10, 14, 710, 828, 2300, 2302 ].indexOf( namespace ) === -1 ) ); // Define user agent when accessing the API var APIoptions = { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': 'Short description editer/viewer gadget (w:shn:Wikipedia:Shortdesc helper)' } } }; var API = new mw.Api( APIoptions ); var wikidataAPI = new mw.ForeignApi( 'https://www.wikidata.org/w/api.php', APIoptions ); /** * Get the wikitext of the page. * * @return {Promise} */ var getText = function () { return API.get( { action: 'query', prop: 'revisions', titles: title, rvprop: 'content', rvsection: section, rvslots: 'main', formatversion: 2 } ); }; /** * Download wikitext. Whether to download the whole wikitext, * or only the lead section wikitext is determined. * * @type {Promise} */ var callPromiseText = ( function () { var elements; if ( onlyEditWikidata ) { return; } /** * Find whether the short description is in the first section, to determine * if we need to download the wikitext of the entire page. * Do this by searching elements above the first heading for ".shortdescription" */ // eslint-disable-next-line no-jquery/no-global-selector, no-jquery/variable-pattern elements = $( '.mw-parser-output > h2' ).first().prevAll(); /** * Need to check sibling elements with filter and their children * with find to find short description. If length > 0 then found * short description before the first heading, so get wikitext of section 0. */ if ( elements.filter( SDELEMENT ).add( elements.find( SDELEMENT ) ).length > 0 ) { section = 0; } // Get the wikitext return getText(); }() ); /** * Get the local short description * * @type {Promise} */ var callPromiseDescription = API.get( { action: 'query', titles: title, prop: 'description', formatversion: 2 } ); /** * Load settings using libSettings if it exists * Otherwise gracefully fallback to defaults. */ var usinglibSettings = !!mw.libs.libSettings; var ls, optionsConfig, settings, options; if ( usinglibSettings ) { ls = mw.libs.libSettings; optionsConfig = new ls.OptionsConfig( [ new ls.Page( { title: mw.msg( 'sdh-header-general' ), preferences: [ new ls.CheckboxOption( { name: 'MarkAsMinor', label: mw.msg( 'sdh-MarkAsMinor-label' ), defaultValue: false, hide: onlyEditWikidata } ), new ls.CheckboxOption( { name: 'AddToRedirect', label: mw.msg( 'sdh-AddToRedirect-label' ), help: mw.msg( 'sdh-AddToRedirect-help' ), defaultValue: false } ), new ls.CheckboxOption( { name: 'ExportButton', label: mw.msg( 'sdh-ExportButton-label' ), defaultValue: false, hide: onlyEditWikidata } ), new ls.DropdownOption( { name: 'ShowWikidata', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-label' ), defaultValue: 'nolocal', values: [ { data: 'always', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-always-label' ) }, { data: 'nolocal', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-nolocal-label' ) }, { data: 'never', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-never-label' ) } ], hide: onlyEditWikidata } ), // Option for all disabled due to issues with people not using it properly new ls.DropdownOption( { name: 'SaveWikidata', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-label' ), help: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-help' ), defaultValue: 'add', values: [ { data: 'add', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-add-label' ) }, // { data: 'all', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-all-label' ) }, { data: 'never', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-never-label' ) } ], hide: onlyEditWikidata } ) ] } ), new ls.Page( { title: mw.msg( 'sdh-header-appearance' ), preferences: [ new ls.NumberOption( { name: 'InputWidth', label: mw.msg( 'sdh-InputWidth-label' ), defaultValue: 40, UIconfig: { min: 10, max: 999 } } ), new ls.NumberOption( { name: 'FontSize', label: mw.msg( 'sdh-FontSize-label' ), defaultValue: 100, UIconfig: { min: 10, max: 500 } } ) ] } ) ] ); settings = new mw.libs.libSettings.Settings( { title: mw.msg( 'sdh-settingsDialog-title' ), scriptName: 'Shortdesc-helper', helpInline: true, size: 'large', height: 350, optionsConfig: optionsConfig } ); options = settings.get(); } else { // Use defaults options = { MarkAsMinor: false, AddToRedirect: false, InputWidth: 40, FontSize: 100, ExportButton: false, SaveWikidata: 'add', ShowWikidata: 'nolocal' }; } /** * Get the Wikidata short description * * @type {Promise} */ var callPromiseWDDescription = ( options.ShowWikidata === 'never' || wgQid === null ) ? null : wikidataAPI.get( { action: 'wbgetentities', ids: wgQid, props: 'descriptions', formatversion: 2, languages: language } ); // Dynamic CSS based on options mw.util.addCSS( '#sdh { font-size:' + options.FontSize + '%}' + '#sdh-descriptionbox { width:' + ( options.InputWidth + 3 ) + 'ch };' // Do +3 since width includes char counter ); /* Main code to be run once both the local and Wikidata short description is gotten */ var onResponses = function ( response, responseWD ) { /** * These two variables are UI elements that need to be closed and reopened, * and so need to be accessed outside the scope of the functions * that define them. */ /** * Used in InfoClickyPopup * * @type {OO.ui.PopupWidget} */ var infoPopup; /** * Used in textInput * * @type {OO.ui.ActionFieldLayout} */ var actionField; /** * Used in textInput * * @type {OO.ui.TextInputWidget} */ var descriptionInput; /** * These three variables are defined by the button being clicked */ /** * The message to be used for the summary * * @type {string} */ var summaryMsg; /** * Is the action a change to an existing local description * or an addition, importation etc. * * @type {boolean} */ var change; /** * True when there is no description anywhere, and so * description should be added to Wikidata when options.SaveWikidata is 'add'. * * @type {boolean} */ var addWikidata; /** * Whether there should be text initially in the input box. * * @type {boolean} */ var emptyPreload = false; /** * Various HTML elements */ var $sdh = $( '<div>' ).prop( 'id', 'sdh' ); var $description = $( '<div>' ).addClass( 'sdh-showdescrip' ); var $clickies = $( '<span>' ).addClass( 'sdh-clickies' ); var pages = response[ 0 ].query.pages[ 0 ]; /** * Is the description from Wikidata (non local) or the {{SHORTDESC:}} magic word? * * @type {boolean} */ var isLocal = ( pages.descriptionsource === 'local' ); /** * The Wikidata descriptions. */ var wikidataDescriptions = responseWD ? responseWD[ 0 ].entities[ wgQid ].descriptions : {}; /** * The Wikidata description, if it exists. */ var wikidataDescription = Object.keys( wikidataDescriptions ).length !== 0 ? wikidataDescriptions[ language ].value : ''; /** * The page short description. * * @type {string} */ var pageDescription = ( isLocal ? pages.description : wikidataDescription ).trim(); /** * Whether this is a disambiguation/set index page or not, determined by searching the DOM. * If it is, then the option to override the short description will be disabled. * * @type {boolean} */ var disambigPage = $( DISAMBIGELEMENT ).length > 0; /** * Whether a Wikidata description is too generic to be useful. * * @type {boolean} */ var uselessDescription = !isLocal && USELESS_DESCRIPTIONS.indexOf( pageDescription ) !== -1; /** * Whether to append the Wikidata description * * @type {boolean} */ var appendWDDescription = options.ShowWikidata === 'always' && isLocal && wikidataDescription; /** * Creates "clickies", simple link buttons. * Things are made nice per https://stackoverflow.com/a/10510353 * Links are wrapped in spans to allow separators to be added using css * without becoming part of the link. * * @param {string} msgName * @param {Function} func * @return {Object} */ var Clicky = function ( msgName, func ) { return $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-clicky' ) .append( $( '<a>' ) .attr( { title: mw.msg( msgName + '-title' ), role: 'button', tabindex: '0' } ) .text( mw.msg( msgName + '-label' ) ) .on( 'click', func ) .on( 'keydown', function ( e ) { if ( [ 13, 32 ].indexOf( event.which ) !== -1 ) { // Space and enter e.preventDefault(); return func(); } } ) ); }; /** * Create a Clicky that opens a OOui PopupWidget. * * @param {string} text * @return {Clicky} */ var InfoClickyPopup = function ( text ) { var self = this; self.text = text; self.infoClicky = new Clicky( 'sdh-infoClicky', function () { if ( !infoPopup ) { mw.loader.using( [ 'oojs-ui-core', 'oojs-ui-widgets' ] ).then( function () { infoPopup = new OO.ui.PopupWidget( { $content: $( '<span>' ).append( self.text ), $autoCloseIgnore: self.infoClicky, padded: true, autoClose: true, width: 300, position: 'after' } ); $clickies.append( infoPopup.$element ); infoPopup.toggle( true ); } ); } else { infoPopup.toggle( false ); } } ); return self.infoClicky; }; /** * Creates OOui buttons, which are used for save and cancel. * * @param {string} msgName * @param {Function} func * @param {Array<string>} flags * @param {string} icon * @return {OO.ui.ButtonWidget} */ var OOuiClicky = function ( msgName, func, flags, icon ) { return new OO.ui.ButtonWidget( { label: mw.msg( msgName + '-label' ), icon: icon, title: mw.msg( msgName + '-title' ), flags: flags, classes: [ 'sdh-ooui-clicky' ] } ).on( 'click', func ); }; /** * Function to check if the short description is in the wikitext. * If it is, return the wikitext and short description as defined in the text * * @param {Object} wikitextResult * @return {Array} */ var shortdescInText = function ( wikitextResult ) { var wikitext = wikitextResult.query.pages[ 0 ].revisions[ 0 ].slots.main.content; var match = wikitext && wikitext.match( PATTERN ); if ( match ) { return [ wikitext, match[ 1 ] ]; } else { return [ wikitext, false ]; } }; /** * Notify the user that the edit failed and log any debug info. * * @param {string} msgName * @param {*} debug * @param {string} extraMsg */ var editFailed = function ( msgName, debug, extraMsg ) { var message = mw.msg( msgName ) + extraMsg; mw.notify( message, { autoHide: false } ); if ( debug ) { mw.log.warn( debug ); } }; /** * Set the Wikidata description using the API. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. * @return {Promise} */ var setWikidataDescription = function ( newDescription, summary ) { return mw.loader.using( 'mediawiki.ForeignApi' ).then( function () { return wikidataAPI.postWithToken( 'csrf', { action: 'wbsetdescription', id: wgQid, language: language, summary: ( summary || '' ) + mw.message( 'sdh-wd-summary', language ).plain(), value: newDescription } ); } ); }; /** * This function edits Wikidata descriptions and is used on wikis that aren't enwiki. * Beyond what setWikidataDescription does, it reloads the page on success * and gives an informative error notification. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. */ var editWikidataDescription = function ( newDescription, summary ) { setWikidataDescription( newDescription, summary ).then( function () { window.location.reload(); }, function () { editFailed( 'sdh-wd-edit-failed', arguments, arguments[ 1 ].error.info ? ( mw.msg( 'sdh-wd-edit-failed-prefix' ) + arguments[ 1 ].error.info ) : '' ); } ); }; /** * This function adds or replaces short descriptions. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. */ var editDescription = function ( newDescription, summary ) { var replacement, prependText, appendText, text, prependDescription; /** * Helper function to add quotes around text, * used when generating the summary. * * @param {string} textToQuote * @return {string} */ var quotify = function ( textToQuote ) { return '"' + textToQuote + '"'; }; /** * Appends, prepends, or replaces the wikitext. * depending on which of text, prependText, and appendText exists. */ var makeEdit = function () { API.postWithEditToken( { action: 'edit', section: section, text: text, title: title, prependtext: prependText, appendtext: appendText, summary: summary, nocreate: true, minor: options.MarkAsMinor, tags: 'shortdesc helper' } ).then( function () { // Reload the page window.location.reload(); }, function () { editFailed( 'sdh-edit-failed', arguments ); } ); }; /** * Replaces the current local short description with the new one. * If the short description doesn't exist in the text, return false. * * @param {string} wikitextResult Result of getText() * @return {boolean} Whether there was a description in the wikitext * and so whether makeEdit could be called. */ var replaceAndEdit = function ( wikitextResult ) { var output = shortdescInText( wikitextResult ); var oldtext = output[ 0 ]; var descriptionFromText = output[ 1 ]; if ( descriptionFromText ) { text = oldtext.replace( PATTERN, replacement ); makeEdit(); return true; } else { return false; } }; // Fix manual entry of "none" if ( newDescription.toLowerCase() === 'none' ) { newDescription = ''; } // Replace hyphens in dates with en dashes newDescription = newDescription.replace( DATEPATTERN, DATEREPLACEMENT ); // Make edits to Wikidata as appropiate if ( wgQid && ( options.SaveWikidata === 'add' && addWikidata ) && // options.SaveWikidata === 'all' newDescription !== '' ) { setWikidataDescription( newDescription ); } // Capitalize first letter by default unless editing local description if ( !isLocal ) { newDescription = ( newDescription.charAt( 0 ).toUpperCase() + newDescription.slice( 1 ) ); } if ( newDescription === '' ) { newDescription = 'none'; } // Use 1= if the description has an '=' if ( newDescription.indexOf( '=' ) !== -1 ) { prependDescription = '1='; } else { prependDescription = ''; } replacement = '{{Short description|' + prependDescription + newDescription + '}}'; // Link guideline if changing to none description summary = summary || mw.message( summaryMsg + ( newDescription === 'none' ? '-none' : '' ), quotify( pageDescription ), quotify( newDescription ) ).plain(); /** * change = true means there was a previous short description in the wikitext * that needs to be replaced. */ if ( change ) { /** * Get the wikitext again right before making the edit * to avoid issues with edit conflicts, and make the edit. */ getText().then( function ( result ) { if ( !replaceAndEdit( result ) ) { editFailed( 'sdh-edit-failed-no-template' ); } } ); } else { if ( isRedirect ) { appendText = '\n' + replacement; } else { prependText = replacement + '\n'; } makeEdit(); } }; /** * Creates input box with save and cancel buttons. * If input box was created before, show it again. * Otherwise, create the input box using OOui. */ var textInput = function () { if ( actionField ) { $description.addClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); actionField.toggle( true ); descriptionInput.focus(); } else { mw.loader.using( [ 'oojs-ui-core', 'oojs-ui-widgets', 'oojs-ui.styles.icons-interactions' ] ).then( function () { var length, saveInput, buttons; // Define the input box, summary box, and buttons. descriptionInput = new OO.ui.TextInputWidget( { autocomplete: false, autofocus: true, id: [ 'sdh-descriptionbox' ], label: '0', value: emptyPreload ? '' : pageDescription, placeholder: mw.msg( 'sdh-description-placeholder' ) } ); var summaryInput = new OO.ui.TextInputWidget( { autocomplete: false, autofocus: true, id: [ 'sdh-summarybox' ], placeholder: mw.msg( 'sdh-summary-placeholder' ) } ); var saveButton = new OOuiClicky( 'sdh-save', function () { saveInput(); }, [ 'primary', 'progressive' ] ); var cancelButton = new OOuiClicky( 'sdh-cancel', function () { actionField.toggle( false ); $description.removeClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); }, [ 'safe', 'destructive' ] ); var summaryButton = new OOuiClicky( 'sdh-summary', function () { summaryInput.toggle(); }, [ 'safe' ] ); var settingsButton = new OO.ui.ButtonWidget( { icon: 'settings', framed: false, title: mw.msg( 'sdh-settings-title' ), flags: [ 'safe' ], classes: [ 'sdh-ooui-clicky' ] } ).on( 'click', function () { settings.display(); } ); /** * On change, update character count label. * If local description has not been modified, prevent */ var updateOnChange = function () { var description = descriptionInput.getValue().trim(); length = descriptionInput.getInputLength(); var classes = [ '' ]; if ( length > 40 ) { if ( length > 60 ) { classes = [ 'sdh-very-long' ]; } else { classes = [ 'sdh-too-long' ]; } } descriptionInput.setLabel( $( '<span>' ) .addClass( classes ) .text( String( length ) ) ); if ( isLocal && description === pageDescription ) { saveButton.setDisabled( true ); } else { saveButton.setDisabled( false ); } }; var items = [ saveButton, summaryButton, cancelButton ]; if ( usinglibSettings ) { items.push( settingsButton ); } buttons = new OO.ui.ButtonGroupWidget( { items: items } ); /** * This is bound to the save button. * Disables all the elements and calls the relevant function * responsible for saving the the entered short description. */ saveInput = function () { var description = descriptionInput.getValue().trim(); var summary = summaryInput.getValue().trim(); descriptionInput .setDisabled( true ) .pushPending( true ); summaryInput .setDisabled( true ) .pushPending( true ); items.forEach( function ( item ) { item.setDisabled( true ); } ); if ( onlyEditWikidata ) { editWikidataDescription( description, summary ); } else { editDescription( description, summary ); } }; actionField = new OO.ui.ActionFieldLayout( descriptionInput, buttons, { align: 'top', id: 'sdh-editbox' } ); summaryInput.toggle( false ); // Initial character count updateOnChange(); descriptionInput.on( 'change', updateOnChange ); descriptionInput.on( 'enter', saveInput ); summaryInput.on( 'enter', saveInput ); summaryInput.on( 'toggle', function ( visible ) { if ( visible ) { summaryInput.focus(); } else { descriptionInput.focus(); } } ); actionField.$element.append( summaryInput.$element ); // Hide previous displayed clickies and add to DOM $description.addClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); $sdh.append( actionField.$element ); descriptionInput.focus(); } ); } }; /** * Create the html and append it to the DOM * * @param {Object} textElement * @param {Array<Clicky>} clickyElements * @param {InfoClickyPopup} popupElement */ var updateSDH = function ( textElement, clickyElements, popupElement ) { if ( popupElement ) { clickyElements.push( popupElement ); } $description.append( textElement ); if ( clickyElements.length > 0 ) { $clickies.append( clickyElements ); $description.append( $clickies ); } $sdh.append( $description ); $sdh.addClass( 'noprint' ); var hideSDH = function () { $sdh.addClass( 'sdh-ve-hidden' ); }; var showSDH = function () { $sdh.removeClass( 'sdh-ve-hidden' ); }; $.ready.then( function () { // Undo padding used to fix content jump mw.util.addCSS( '.skin-vector.ns-0 #mw-content-subtitle::after {content: none;}' ); // Add the main div to the subtitle mw.util.addSubtitle( $sdh[0] ); mw.hook( 've.activationComplete' ).add( function () { hideSDH(); } ); mw.hook( 've.deactivationComplete' ).add( function () { showSDH(); } ); } ); }; /** * Disable all buttons and create processing (...) animation * Used by export and import buttons. */ var setProcessing = function () { var x; var $processing = $( '<div>' ) .addClass( 'sdh-processing' ); // Disable all clicky buttons $clickies .children( '.sdh-clicky' ) .addClass( 'sdh-clicky-disabled' ) .children( 'a' ) .off(); // Add processing ... animation $description.append( $processing ); for ( x = 0; x < 3; x++ ) { $processing.append( $( '<div>' ) .addClass( [ 'sdh-processing-dot', 'sdh-processing-dot-' + x ] ) .text( '.' ) ); } }; /** * Texts, clickies, and popups contain * elements that could make up the initial display. */ var texts = { noDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-no-description' ) .text( mw.msg( 'sdh-no-description' ) ), missingDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-missing-description' ) .html( mw.msg( 'sdh-missing-description', mw.msg( 'sdh-' + (isRedirect ? 'redirect' : 'article') + '-label' ) ) ), pageDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'mw-page-description ' ) .text( pageDescription + ( appendWDDescription ? ( ' (Wikidata: ' + wikidataDescription + ')' ) : '' ) ) }; var clickies = { add: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding'; addWikidata = true; // Description should be added to wikidata in this case textInput(); } ), addNone: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-changing'; change = true; emptyPreload = true; textInput(); } ), addUseless: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-local'; emptyPreload = true; textInput(); } ), edit: new Clicky( 'sdh-edit', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-changing'; change = true; textInput(); } ), editimport: new Clicky( 'sdh-editimport', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-local'; textInput(); } ), export: new Clicky( 'sdh-export', function () { setProcessing(); editWikidataDescription( pageDescription ); } ), import: new Clicky( 'sdh-import', function () { setProcessing(); summaryMsg = 'sdh-summary-importing-wikidata'; editDescription( pageDescription ); } ), override: new Clicky( 'sdh-override', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-custom'; textInput(); } ), wikidataLink: $( '<span>' ) .addClass( [ 'sdh-clicky', 'sdh-wikidata-description' ] ) .append( $( '<a>' ) .attr( 'href', 'https://www.wikidata.org/wiki/Special:SetLabelDescriptionAliases/' + wgQid + '/' + language ) .text( mw.msg( 'sdh-wikidata-link-label' ) ) ) }; var popups = { disambig: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-disambig-popup' ).plain() ), noDescription: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-no-description-popup' ).plain() ), override: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-override-popup' ).plain() ), useless: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-useless-popup' ).plain() ) }; /** * Depending on various factors, such as * whether the description exists, * whether the description is on wikidata or not, * and whether the page is in mainspace, * this code determines what elements should make up the initial display. * updateSDH() is then called to generate the html * and add that to the DOM. * * @param {Object} wikitextResult */ var determineElements = function ( wikitextResult ) { /** * The description as determined from the wikitext. * * @type {string} */ var descriptionFromText; /** * The short description or a message saying no description exists etc. * * @type {Object} */ var textElement; /** * What the relevant buttons ("clickies") are. * * @type {Array<Clicky>} */ var clickyElements = []; /** * What clickable popup explanation is there if any * * @type {InfoClickyPopup} */ var popupElement; /** * Whether the description is none * * @type {boolean} */ var isNone; // Whether to show "Missing article description" if applicable var showMissing = ( ( namespace === 0 || namespace === 118 ) && ( !isRedirect || options.AddToRedirect ) ); // If not enwiki, complete logic for non-enwiki case and exit. if ( onlyEditWikidata ) { if ( pageDescription ) { textElement = pageDescription; clickyElements.push( clickies.edit ); } else if ( showMissing ) { textElement = texts.missingDescription; clickyElements.push( clickies.add ); } updateSDH( textElement, clickyElements, popupElement ); return; } /** * Determine if the short description is in the wikitext * or if it is generated by an infobox. */ descriptionFromText = shortdescInText( wikitextResult )[ 1 ]; /** * Determine if the description is none. */ isNone = descriptionFromText && descriptionFromText.toLowerCase() === 'none'; // Show wikidata link at beginning if displaying non-local description. if ( pageDescription && !isLocal ) { clickyElements.push( clickies.wikidataLink ); } if ( isNone ) { // Handle {{Short description|none}} isLocal = true; textElement = texts.noDescription; clickyElements.push( clickies.addNone ); popupElement = popups.noDescription; } else { // Handle remaining cases if ( pageDescription ) { textElement = texts.pageDescription; if ( isLocal ) { if ( descriptionFromText ) { clickyElements.push( clickies.edit ); } else { if ( disambigPage ) { popupElement = popups.disambig; } else { clickyElements.push( clickies.override ); popupElement = popups.override; } } } else { if ( uselessDescription ) { popupElement = popups.useless; clickyElements.push( clickies.addUseless ); } else { clickyElements.push( clickies.import, clickies.editimport ); } } } else if ( showMissing ) { textElement = texts.missingDescription; clickyElements.push( clickies.add ); } } // Don't show clickies for editing if not allowing editing if ( !allowEditing ) { clickyElements = []; } if ( isLocal && !isNone && options.ExportButton ) { clickyElements.push( clickies.export ); } updateSDH( textElement, clickyElements, popupElement ); }; if ( callPromiseText ) { callPromiseText.then( function ( wikitextResult ) { determineElements( wikitextResult ); } ); } else { determineElements(); } }; $.when( callPromiseDescription, callPromiseWDDescription ).then( onResponses ); }; /* Load if viewing a page normally (not in diff view) */ if ( mw.config.get( 'wgIsArticle' ) && !mw.config.get( 'wgDiffOldId' ) && mw.config.get( 'wgArticleId' ) !== 0 ) { /** * Commented out due to issues reported at * [[Special:PermaLink/925885151#Doubled_short_descriptions_from_Template:Infobox_settlement]]. * Fire on postEdit hook to load after Visual Editor saves, * as VE does not actually reload the page. * Unfortunately, postEdit fires both after regular edits and VE edits, * so duplicate instances will be caused after a regular edit if run always * on postEdit. * window.sdh.hasRun is set to true below, and will be undefined after a proper reload, * but not after a dynamic VE reload. * FIXME: Post edit hook fires too early, meaning if an editor adds a short description using VE * it won't show the right description. * * mw.hook( 'postEdit' ).add( function () { * if ( window.sdh.hasRun ) { * window.sdh.main(); * } * } ); * * if ( !window.sdh.hasRun ) { // Don't run twice * window.sdh.hasRun = true; * window.sdh.initMessages(); * window.sdh.main(); * } */ window.sdh.initMessages(); window.sdh.main(); } // </nowiki> 0ajkcrj7sghwq8utdrehsjpc1ombw1k 155564 155563 2026-09-12T05:35:08Z Saimawnkham 5 155564 javascript text/javascript // <nowiki> /* _____________________________________________________________________________ * | | * | === WARNING: GLOBAL GADGET FILE === | * | Changes to this page affect many users. | * | Please discuss changes on the talk page or on [[WT:Gadget]] before editing. | * |_____________________________________________________________________________| * */ /** * Shortdesc helper: v3.5.3 * Documentation at en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shortdesc_helper * The documentation includes instructions for using this gadget on other wikis. * Shows short descriptions, and allows importing wikidata descriptions, adding descriptions, * and easier editing of them by giving buttons and inputbox for doing so. * Forked from [[MediaWiki:Gadget-Page descriptions.js]] written by the TheDJ. */ 'use strict'; window.sdh = window.sdh || {}; /** * Set messages using mw.message. * window.sdh.messages can be used to override these messages (for e.g translations). */ window.sdh.initMessages = function () { /* These messages are used on all wikis and so need translation. */ var messages = { /** Uncomment the following to change messages used in settings dialog */ /* "libSettings-settings-title": "Settings", "libSettings-save-label": "Save settings", "libSettings-cancel-label": "Cancel", "libSettings-showDefaults-label": "Show defaults", "libSettings-showCurrentSettings-label": "Show current settings", "libSettings-save-success-message": "Settings for $1 successfully saved.", "libSettings-save-fail-message": "Could not save settings for $1.", */ /* Settings messages */ 'sdh-settingsDialog-title': 'Settings for Shortdesc helper', 'sdh-header-general': 'General', 'sdh-header-appearance': 'Appearance', 'sdh-AddToRedirect-label': 'Allow additions of short descriptions to redirects', 'sdh-AddToRedirect-help': 'When checked, redirects will have an "add" button to add a short description. (default off)', 'sdh-InputWidth-label': 'Width of editing input in characters (default 40)', 'sdh-FontSize-label': 'Font size, as a percentage (default 100%)', /* Initial view messages */ 'sdh-missing-description': 'Missing <a href="/wiki/Wikipedia:Short description">$1 description</a>', 'sdh-article-label': 'article', 'sdh-redirect-label': 'redirect', /* Initial view buttons */ 'sdh-add-label': 'သႂ်ႇ', 'sdh-add-title': 'သႂ်ႇၶေႃႈသပ်းလႅင်းပွတ်း', 'sdh-edit-label': 'မႄးထတ်း', 'sdh-edit-title': 'မႄးထတ်း ၶေႃႈသပ်းလႅင်းပွတ်း', /* Editing messages */ 'sdh-description-placeholder': 'Short description', 'sdh-summary-placeholder': 'Custom edit summary', 'sdh-save-label': 'Save', 'sdh-save-title': 'Save description', 'sdh-cancel-label': 'Cancel', 'sdh-cancel-title': 'Cancel editing', 'sdh-summary-label': 'Summary', 'sdh-summary-title': 'Show edit summary box', 'sdh-settings-title': 'Settings', /* Wikidata summary messages */ 'sdh-wd-summary': '([[w:en:Wikipedia:Shortdesc helper|Shortdesc helper]])', 'sdh-wd-edit-failed': 'Saving the edit to Wikidata failed.', 'sdh-wd-edit-failed-prefix': '\n\nThe info given by Wikidata is that:\n\n' }; /** * These messages don't need translation as they are only used on enwiki * because enwiki has the {{SHORTDESC:}} magic word. */ var shnwikiMessages = { /* Settings messages */ 'sdh-MarkAsMinor-label': 'Mark edits as minor', 'sdh-header-Wikidata': 'Wikidata', 'sdh-SaveWikidata-label': 'Save changes to Wikidata', 'sdh-SaveWikidata-help': 'Whether to update the Wikidata description when using the script.', 'sdh-SaveWikidata-add-label': 'Only when no Wikidata description exists (default)', 'sdh-SaveWikidata-all-label': 'On all edits', 'sdh-SaveWikidata-never-label': 'Never', 'sdh-ShowWikidataOption-label': 'Show the Wikidata description', 'sdh-ShowWikidataOption-always-label': 'Always', 'sdh-ShowWikidataOption-nolocal-label': 'Only when no local description exists (default)', 'sdh-ShowWikidataOption-never-label': 'Never', 'sdh-ExportButton-label': 'Add a button, "export", to update the Wikidata description to match the local description.', /* Initial view messages */ 'sdh-wikidata-link-label': 'Wikidata', 'sdh-no-description': 'This page intentionally has no description.', /* Initial view buttons */ 'sdh-infoClicky-label': '?', 'sdh-infoClicky-title': 'Click for info', 'sdh-override-label': 'Override', 'sdh-override-title': 'Override current short description', 'sdh-import-label': 'Import', 'sdh-import-title': 'Import description from Wikidata', 'sdh-editimport-label': 'Edit and import', 'sdh-editimport-title': 'Edit and import description from Wikidata', 'sdh-export-label': 'Export', 'sdh-export-title': 'Export local short description to Wikidata', /* Popup text */ 'sdh-no-description-popup': 'This description is intentionally empty. See <a href = "/wiki/Wikipedia:Short_description#SDNONE">our policy page on (none) short descriptions</a> for more info.', 'sdh-override-popup': 'While this description can be overridden with another local short description, it cannot be directly edited. This is most likely because it is automatically generated by the article\'s infobox or some other template. See <a href = "/wiki/Wikipedia:WikiProject_Short_descriptions#Auto-generated_and_bot-generated_descriptions"> our policy on auto-generated and bot-generated descriptions</a> for more info.', 'sdh-disambig-popup': 'This short description should not be edited because it is automatically generated by the disambiguation template and does not need to be changed.', 'sdh-useless-popup': 'Importing of this description has been disabled as it is too generic to be useful.', /* Summary messages */ 'sdh-summary-changing': 'Changing [[Wikipedia:Short description|short description]] from $1 to $2', 'sdh-summary-adding-custom': 'Adding [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2, overriding automatically generated description', 'sdh-summary-importing-wikidata': 'Importing Wikidata [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2', 'sdh-summary-adding-local': 'Adding local [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2, overriding Wikidata description $1', 'sdh-summary-adding': 'Adding [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2', /* Summary none messages */ 'sdh-summary-changing-none': 'Changing [[Wikipedia:Short description|short description]] from $1 to one that is [[WP:SDNONE|intentionally blank]]', 'sdh-summary-adding-custom-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description, instead of automatically generated description', 'sdh-summary-adding-local-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description, overriding Wikidata description $1', 'sdh-summary-adding-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description', /* Failure message */ 'sdh-edit-failed': 'Saving the addition of or edit to the short description failed.', 'sdh-edit-failed-no-template': 'Edit failed, as no short description template was found in the page wikitext. This is probably due to an edit conflict.' }; /** * Setting window.sdh.messages last means it overrides previous messages * Thus allowing translations to override previous messages. */ mw.messages.set( messages ); mw.messages.set( shnwikiMessages ); mw.messages.set( window.sdh.messages ); }; window.sdh.main = function () { /** * What section the short description is in, to be determined later * by searching the DOM. Used so that if the short description is in the lead * only the wikitext of section 0 needs to be downloaded. * * @type {number} */ var section; // Consts /** * Selector to find the short description in the DOM. * * @type {string} */ var SDELEMENT = '.shortdescription'; /** * Selector to find disambiguation template. * * @type {string} */ var DISAMBIGELEMENT = '#disambigbox'; /** * Search pattern for finding short description in wikitext. * Group 1 in the regex is the short description. * * @type {RegExp} */ var PATTERN = /\{\{\s*[Ss]hort description\s*\|(.*?)\}\}/; /** * List of Wikidata descriptions that are not useful enough to be directly imported. * * @type {Array} */ var USELESS_DESCRIPTIONS = [ 'Wikimedia project page' ]; /** * Pattern for date spans, to replace hyphen with en dash. * * @type {RegExp} */ var DATEPATTERN = /(\d\d+)-(\d\d+)/; /** * Replace for date spans. * * @type {string} */ var DATEREPLACEMENT = '$1–$2'; // Config variables var title = mw.config.get( 'wgPageName' ); var namespace = mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ); var wgQid = mw.config.get( 'wgWikibaseItemId' ); var language = mw.config.get( 'wgContentLanguage' ); var canEdit = mw.config.get( 'wgIsProbablyEditable' ); var isRedirect = mw.config.get( 'wgIsRedirect' ); var DBName = mw.config.get( 'wgDBname' ); /** * onlyEditWikidata is a site-wide flag. * If it is true, then the only descriptions for the wiki are assumed to be on Wikidata. * If it is false, then that means descriptions can also be added through {{SHORTDESC:}} * (currently, this is only the case on enwiki). * This flag modifies the behaviour of various methods to display the appropriate buttons and * settings, and make the description saved to the right place. * * @type {boolean} */ var onlyEditWikidata = ( DBName !== 'shnwiki' ); /** * Check if the user can edit the page, * and disallow editing of templates and categories to prevent accidental addition. * * @type {boolean} */ var allowEditing = ( ( canEdit && [ 10, 14, 710, 828, 2300, 2302 ].indexOf( namespace ) === -1 ) ); // Define user agent when accessing the API var APIoptions = { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': 'Short description editer/viewer gadget (w:shn:Wikipedia:Shortdesc helper)' } } }; var API = new mw.Api( APIoptions ); var wikidataAPI = new mw.ForeignApi( 'https://www.wikidata.org/w/api.php', APIoptions ); /** * Get the wikitext of the page. * * @return {Promise} */ var getText = function () { return API.get( { action: 'query', prop: 'revisions', titles: title, rvprop: 'content', rvsection: section, rvslots: 'main', formatversion: 2 } ); }; /** * Download wikitext. Whether to download the whole wikitext, * or only the lead section wikitext is determined. * * @type {Promise} */ var callPromiseText = ( function () { var elements; if ( onlyEditWikidata ) { return; } /** * Find whether the short description is in the first section, to determine * if we need to download the wikitext of the entire page. * Do this by searching elements above the first heading for ".shortdescription" */ // eslint-disable-next-line no-jquery/no-global-selector, no-jquery/variable-pattern elements = $( '.mw-parser-output > h2' ).first().prevAll(); /** * Need to check sibling elements with filter and their children * with find to find short description. If length > 0 then found * short description before the first heading, so get wikitext of section 0. */ if ( elements.filter( SDELEMENT ).add( elements.find( SDELEMENT ) ).length > 0 ) { section = 0; } // Get the wikitext return getText(); }() ); /** * Get the local short description * * @type {Promise} */ var callPromiseDescription = API.get( { action: 'query', titles: title, prop: 'description', formatversion: 2 } ); /** * Load settings using libSettings if it exists * Otherwise gracefully fallback to defaults. */ var usinglibSettings = !!mw.libs.libSettings; var ls, optionsConfig, settings, options; if ( usinglibSettings ) { ls = mw.libs.libSettings; optionsConfig = new ls.OptionsConfig( [ new ls.Page( { title: mw.msg( 'sdh-header-general' ), preferences: [ new ls.CheckboxOption( { name: 'MarkAsMinor', label: mw.msg( 'sdh-MarkAsMinor-label' ), defaultValue: false, hide: onlyEditWikidata } ), new ls.CheckboxOption( { name: 'AddToRedirect', label: mw.msg( 'sdh-AddToRedirect-label' ), help: mw.msg( 'sdh-AddToRedirect-help' ), defaultValue: false } ), new ls.CheckboxOption( { name: 'ExportButton', label: mw.msg( 'sdh-ExportButton-label' ), defaultValue: false, hide: onlyEditWikidata } ), new ls.DropdownOption( { name: 'ShowWikidata', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-label' ), defaultValue: 'nolocal', values: [ { data: 'always', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-always-label' ) }, { data: 'nolocal', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-nolocal-label' ) }, { data: 'never', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-never-label' ) } ], hide: onlyEditWikidata } ), // Option for all disabled due to issues with people not using it properly new ls.DropdownOption( { name: 'SaveWikidata', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-label' ), help: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-help' ), defaultValue: 'add', values: [ { data: 'add', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-add-label' ) }, // { data: 'all', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-all-label' ) }, { data: 'never', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-never-label' ) } ], hide: onlyEditWikidata } ) ] } ), new ls.Page( { title: mw.msg( 'sdh-header-appearance' ), preferences: [ new ls.NumberOption( { name: 'InputWidth', label: mw.msg( 'sdh-InputWidth-label' ), defaultValue: 40, UIconfig: { min: 10, max: 999 } } ), new ls.NumberOption( { name: 'FontSize', label: mw.msg( 'sdh-FontSize-label' ), defaultValue: 100, UIconfig: { min: 10, max: 500 } } ) ] } ) ] ); settings = new mw.libs.libSettings.Settings( { title: mw.msg( 'sdh-settingsDialog-title' ), scriptName: 'Shortdesc-helper', helpInline: true, size: 'large', height: 350, optionsConfig: optionsConfig } ); options = settings.get(); } else { // Use defaults options = { MarkAsMinor: false, AddToRedirect: false, InputWidth: 40, FontSize: 100, ExportButton: false, SaveWikidata: 'add', ShowWikidata: 'nolocal' }; } /** * Get the Wikidata short description * * @type {Promise} */ var callPromiseWDDescription = ( options.ShowWikidata === 'never' || wgQid === null ) ? null : wikidataAPI.get( { action: 'wbgetentities', ids: wgQid, props: 'descriptions', formatversion: 2, languages: language } ); // Dynamic CSS based on options mw.util.addCSS( '#sdh { font-size:' + options.FontSize + '%}' + '#sdh-descriptionbox { width:' + ( options.InputWidth + 3 ) + 'ch };' // Do +3 since width includes char counter ); /* Main code to be run once both the local and Wikidata short description is gotten */ var onResponses = function ( response, responseWD ) { /** * These two variables are UI elements that need to be closed and reopened, * and so need to be accessed outside the scope of the functions * that define them. */ /** * Used in InfoClickyPopup * * @type {OO.ui.PopupWidget} */ var infoPopup; /** * Used in textInput * * @type {OO.ui.ActionFieldLayout} */ var actionField; /** * Used in textInput * * @type {OO.ui.TextInputWidget} */ var descriptionInput; /** * These three variables are defined by the button being clicked */ /** * The message to be used for the summary * * @type {string} */ var summaryMsg; /** * Is the action a change to an existing local description * or an addition, importation etc. * * @type {boolean} */ var change; /** * True when there is no description anywhere, and so * description should be added to Wikidata when options.SaveWikidata is 'add'. * * @type {boolean} */ var addWikidata; /** * Whether there should be text initially in the input box. * * @type {boolean} */ var emptyPreload = false; /** * Various HTML elements */ var $sdh = $( '<div>' ).prop( 'id', 'sdh' ); var $description = $( '<div>' ).addClass( 'sdh-showdescrip' ); var $clickies = $( '<span>' ).addClass( 'sdh-clickies' ); var pages = response[ 0 ].query.pages[ 0 ]; /** * Is the description from Wikidata (non local) or the {{SHORTDESC:}} magic word? * * @type {boolean} */ var isLocal = ( pages.descriptionsource === 'local' ); /** * The Wikidata descriptions. */ var wikidataDescriptions = responseWD ? responseWD[ 0 ].entities[ wgQid ].descriptions : {}; /** * The Wikidata description, if it exists. */ var wikidataDescription = Object.keys( wikidataDescriptions ).length !== 0 ? wikidataDescriptions[ language ].value : ''; /** * The page short description. * * @type {string} */ var pageDescription = ( isLocal ? pages.description : wikidataDescription ).trim(); /** * Whether this is a disambiguation/set index page or not, determined by searching the DOM. * If it is, then the option to override the short description will be disabled. * * @type {boolean} */ var disambigPage = $( DISAMBIGELEMENT ).length > 0; /** * Whether a Wikidata description is too generic to be useful. * * @type {boolean} */ var uselessDescription = !isLocal && USELESS_DESCRIPTIONS.indexOf( pageDescription ) !== -1; /** * Whether to append the Wikidata description * * @type {boolean} */ var appendWDDescription = options.ShowWikidata === 'always' && isLocal && wikidataDescription; /** * Creates "clickies", simple link buttons. * Things are made nice per https://stackoverflow.com/a/10510353 * Links are wrapped in spans to allow separators to be added using css * without becoming part of the link. * * @param {string} msgName * @param {Function} func * @return {Object} */ var Clicky = function ( msgName, func ) { return $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-clicky' ) .append( $( '<a>' ) .attr( { title: mw.msg( msgName + '-title' ), role: 'button', tabindex: '0' } ) .text( mw.msg( msgName + '-label' ) ) .on( 'click', func ) .on( 'keydown', function ( e ) { if ( [ 13, 32 ].indexOf( event.which ) !== -1 ) { // Space and enter e.preventDefault(); return func(); } } ) ); }; /** * Create a Clicky that opens a OOui PopupWidget. * * @param {string} text * @return {Clicky} */ var InfoClickyPopup = function ( text ) { var self = this; self.text = text; self.infoClicky = new Clicky( 'sdh-infoClicky', function () { if ( !infoPopup ) { mw.loader.using( [ 'oojs-ui-core', 'oojs-ui-widgets' ] ).then( function () { infoPopup = new OO.ui.PopupWidget( { $content: $( '<span>' ).append( self.text ), $autoCloseIgnore: self.infoClicky, padded: true, autoClose: true, width: 300, position: 'after' } ); $clickies.append( infoPopup.$element ); infoPopup.toggle( true ); } ); } else { infoPopup.toggle( false ); } } ); return self.infoClicky; }; /** * Creates OOui buttons, which are used for save and cancel. * * @param {string} msgName * @param {Function} func * @param {Array<string>} flags * @param {string} icon * @return {OO.ui.ButtonWidget} */ var OOuiClicky = function ( msgName, func, flags, icon ) { return new OO.ui.ButtonWidget( { label: mw.msg( msgName + '-label' ), icon: icon, title: mw.msg( msgName + '-title' ), flags: flags, classes: [ 'sdh-ooui-clicky' ] } ).on( 'click', func ); }; /** * Function to check if the short description is in the wikitext. * If it is, return the wikitext and short description as defined in the text * * @param {Object} wikitextResult * @return {Array} */ var shortdescInText = function ( wikitextResult ) { var wikitext = wikitextResult.query.pages[ 0 ].revisions[ 0 ].slots.main.content; var match = wikitext && wikitext.match( PATTERN ); if ( match ) { return [ wikitext, match[ 1 ] ]; } else { return [ wikitext, false ]; } }; /** * Notify the user that the edit failed and log any debug info. * * @param {string} msgName * @param {*} debug * @param {string} extraMsg */ var editFailed = function ( msgName, debug, extraMsg ) { var message = mw.msg( msgName ) + extraMsg; mw.notify( message, { autoHide: false } ); if ( debug ) { mw.log.warn( debug ); } }; /** * Set the Wikidata description using the API. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. * @return {Promise} */ var setWikidataDescription = function ( newDescription, summary ) { return mw.loader.using( 'mediawiki.ForeignApi' ).then( function () { return wikidataAPI.postWithToken( 'csrf', { action: 'wbsetdescription', id: wgQid, language: language, summary: ( summary || '' ) + mw.message( 'sdh-wd-summary', language ).plain(), value: newDescription } ); } ); }; /** * This function edits Wikidata descriptions and is used on wikis that aren't enwiki. * Beyond what setWikidataDescription does, it reloads the page on success * and gives an informative error notification. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. */ var editWikidataDescription = function ( newDescription, summary ) { setWikidataDescription( newDescription, summary ).then( function () { window.location.reload(); }, function () { editFailed( 'sdh-wd-edit-failed', arguments, arguments[ 1 ].error.info ? ( mw.msg( 'sdh-wd-edit-failed-prefix' ) + arguments[ 1 ].error.info ) : '' ); } ); }; /** * This function adds or replaces short descriptions. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. */ var editDescription = function ( newDescription, summary ) { var replacement, prependText, appendText, text, prependDescription; /** * Helper function to add quotes around text, * used when generating the summary. * * @param {string} textToQuote * @return {string} */ var quotify = function ( textToQuote ) { return '"' + textToQuote + '"'; }; /** * Appends, prepends, or replaces the wikitext. * depending on which of text, prependText, and appendText exists. */ var makeEdit = function () { API.postWithEditToken( { action: 'edit', section: section, text: text, title: title, prependtext: prependText, appendtext: appendText, summary: summary, nocreate: true, minor: options.MarkAsMinor, tags: 'shortdesc helper' } ).then( function () { // Reload the page window.location.reload(); }, function () { editFailed( 'sdh-edit-failed', arguments ); } ); }; /** * Replaces the current local short description with the new one. * If the short description doesn't exist in the text, return false. * * @param {string} wikitextResult Result of getText() * @return {boolean} Whether there was a description in the wikitext * and so whether makeEdit could be called. */ var replaceAndEdit = function ( wikitextResult ) { var output = shortdescInText( wikitextResult ); var oldtext = output[ 0 ]; var descriptionFromText = output[ 1 ]; if ( descriptionFromText ) { text = oldtext.replace( PATTERN, replacement ); makeEdit(); return true; } else { return false; } }; // Fix manual entry of "none" if ( newDescription.toLowerCase() === 'none' ) { newDescription = ''; } // Replace hyphens in dates with en dashes newDescription = newDescription.replace( DATEPATTERN, DATEREPLACEMENT ); // Make edits to Wikidata as appropiate if ( wgQid && ( options.SaveWikidata === 'add' && addWikidata ) && // options.SaveWikidata === 'all' newDescription !== '' ) { setWikidataDescription( newDescription ); } // Capitalize first letter by default unless editing local description if ( !isLocal ) { newDescription = ( newDescription.charAt( 0 ).toUpperCase() + newDescription.slice( 1 ) ); } if ( newDescription === '' ) { newDescription = 'none'; } // Use 1= if the description has an '=' if ( newDescription.indexOf( '=' ) !== -1 ) { prependDescription = '1='; } else { prependDescription = ''; } replacement = '{{Short description|' + prependDescription + newDescription + '}}'; // Link guideline if changing to none description summary = summary || mw.message( summaryMsg + ( newDescription === 'none' ? '-none' : '' ), quotify( pageDescription ), quotify( newDescription ) ).plain(); /** * change = true means there was a previous short description in the wikitext * that needs to be replaced. */ if ( change ) { /** * Get the wikitext again right before making the edit * to avoid issues with edit conflicts, and make the edit. */ getText().then( function ( result ) { if ( !replaceAndEdit( result ) ) { editFailed( 'sdh-edit-failed-no-template' ); } } ); } else { if ( isRedirect ) { appendText = '\n' + replacement; } else { prependText = replacement + '\n'; } makeEdit(); } }; /** * Creates input box with save and cancel buttons. * If input box was created before, show it again. * Otherwise, create the input box using OOui. */ var textInput = function () { if ( actionField ) { $description.addClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); actionField.toggle( true ); descriptionInput.focus(); } else { mw.loader.using( [ 'oojs-ui-core', 'oojs-ui-widgets', 'oojs-ui.styles.icons-interactions' ] ).then( function () { var length, saveInput, buttons; // Define the input box, summary box, and buttons. descriptionInput = new OO.ui.TextInputWidget( { autocomplete: false, autofocus: true, id: [ 'sdh-descriptionbox' ], label: '0', value: emptyPreload ? '' : pageDescription, placeholder: mw.msg( 'sdh-description-placeholder' ) } ); var summaryInput = new OO.ui.TextInputWidget( { autocomplete: false, autofocus: true, id: [ 'sdh-summarybox' ], placeholder: mw.msg( 'sdh-summary-placeholder' ) } ); var saveButton = new OOuiClicky( 'sdh-save', function () { saveInput(); }, [ 'primary', 'progressive' ] ); var cancelButton = new OOuiClicky( 'sdh-cancel', function () { actionField.toggle( false ); $description.removeClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); }, [ 'safe', 'destructive' ] ); var summaryButton = new OOuiClicky( 'sdh-summary', function () { summaryInput.toggle(); }, [ 'safe' ] ); var settingsButton = new OO.ui.ButtonWidget( { icon: 'settings', framed: false, title: mw.msg( 'sdh-settings-title' ), flags: [ 'safe' ], classes: [ 'sdh-ooui-clicky' ] } ).on( 'click', function () { settings.display(); } ); /** * On change, update character count label. * If local description has not been modified, prevent */ var updateOnChange = function () { var description = descriptionInput.getValue().trim(); length = descriptionInput.getInputLength(); var classes = [ '' ]; if ( length > 40 ) { if ( length > 60 ) { classes = [ 'sdh-very-long' ]; } else { classes = [ 'sdh-too-long' ]; } } descriptionInput.setLabel( $( '<span>' ) .addClass( classes ) .text( String( length ) ) ); if ( isLocal && description === pageDescription ) { saveButton.setDisabled( true ); } else { saveButton.setDisabled( false ); } }; var items = [ saveButton, summaryButton, cancelButton ]; if ( usinglibSettings ) { items.push( settingsButton ); } buttons = new OO.ui.ButtonGroupWidget( { items: items } ); /** * This is bound to the save button. * Disables all the elements and calls the relevant function * responsible for saving the the entered short description. */ saveInput = function () { var description = descriptionInput.getValue().trim(); var summary = summaryInput.getValue().trim(); descriptionInput .setDisabled( true ) .pushPending( true ); summaryInput .setDisabled( true ) .pushPending( true ); items.forEach( function ( item ) { item.setDisabled( true ); } ); if ( onlyEditWikidata ) { editWikidataDescription( description, summary ); } else { editDescription( description, summary ); } }; actionField = new OO.ui.ActionFieldLayout( descriptionInput, buttons, { align: 'top', id: 'sdh-editbox' } ); summaryInput.toggle( false ); // Initial character count updateOnChange(); descriptionInput.on( 'change', updateOnChange ); descriptionInput.on( 'enter', saveInput ); summaryInput.on( 'enter', saveInput ); summaryInput.on( 'toggle', function ( visible ) { if ( visible ) { summaryInput.focus(); } else { descriptionInput.focus(); } } ); actionField.$element.append( summaryInput.$element ); // Hide previous displayed clickies and add to DOM $description.addClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); $sdh.append( actionField.$element ); descriptionInput.focus(); } ); } }; /** * Create the html and append it to the DOM * * @param {Object} textElement * @param {Array<Clicky>} clickyElements * @param {InfoClickyPopup} popupElement */ var updateSDH = function ( textElement, clickyElements, popupElement ) { if ( popupElement ) { clickyElements.push( popupElement ); } $description.append( textElement ); if ( clickyElements.length > 0 ) { $clickies.append( clickyElements ); $description.append( $clickies ); } $sdh.append( $description ); $sdh.addClass( 'noprint' ); var hideSDH = function () { $sdh.addClass( 'sdh-ve-hidden' ); }; var showSDH = function () { $sdh.removeClass( 'sdh-ve-hidden' ); }; $.ready.then( function () { // Undo padding used to fix content jump mw.util.addCSS( '.skin-vector.ns-0 #mw-content-subtitle::after {content: none;}' ); // Add the main div to the subtitle mw.util.addSubtitle( $sdh[0] ); mw.hook( 've.activationComplete' ).add( function () { hideSDH(); } ); mw.hook( 've.deactivationComplete' ).add( function () { showSDH(); } ); } ); }; /** * Disable all buttons and create processing (...) animation * Used by export and import buttons. */ var setProcessing = function () { var x; var $processing = $( '<div>' ) .addClass( 'sdh-processing' ); // Disable all clicky buttons $clickies .children( '.sdh-clicky' ) .addClass( 'sdh-clicky-disabled' ) .children( 'a' ) .off(); // Add processing ... animation $description.append( $processing ); for ( x = 0; x < 3; x++ ) { $processing.append( $( '<div>' ) .addClass( [ 'sdh-processing-dot', 'sdh-processing-dot-' + x ] ) .text( '.' ) ); } }; /** * Texts, clickies, and popups contain * elements that could make up the initial display. */ var texts = { noDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-no-description' ) .text( mw.msg( 'sdh-no-description' ) ), missingDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-missing-description' ) .html( mw.msg( 'sdh-missing-description', mw.msg( 'sdh-' + (isRedirect ? 'redirect' : 'article') + '-label' ) ) ), pageDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'mw-page-description ' ) .text( pageDescription + ( appendWDDescription ? ( ' (Wikidata: ' + wikidataDescription + ')' ) : '' ) ) }; var clickies = { add: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding'; addWikidata = true; // Description should be added to wikidata in this case textInput(); } ), addNone: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-changing'; change = true; emptyPreload = true; textInput(); } ), addUseless: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-local'; emptyPreload = true; textInput(); } ), edit: new Clicky( 'sdh-edit', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-changing'; change = true; textInput(); } ), editimport: new Clicky( 'sdh-editimport', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-local'; textInput(); } ), export: new Clicky( 'sdh-export', function () { setProcessing(); editWikidataDescription( pageDescription ); } ), import: new Clicky( 'sdh-import', function () { setProcessing(); summaryMsg = 'sdh-summary-importing-wikidata'; editDescription( pageDescription ); } ), override: new Clicky( 'sdh-override', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-custom'; textInput(); } ), wikidataLink: $( '<span>' ) .addClass( [ 'sdh-clicky', 'sdh-wikidata-description' ] ) .append( $( '<a>' ) .attr( 'href', 'https://www.wikidata.org/wiki/Special:SetLabelDescriptionAliases/' + wgQid + '/' + language ) .text( mw.msg( 'sdh-wikidata-link-label' ) ) ) }; var popups = { disambig: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-disambig-popup' ).plain() ), noDescription: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-no-description-popup' ).plain() ), override: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-override-popup' ).plain() ), useless: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-useless-popup' ).plain() ) }; /** * Depending on various factors, such as * whether the description exists, * whether the description is on wikidata or not, * and whether the page is in mainspace, * this code determines what elements should make up the initial display. * updateSDH() is then called to generate the html * and add that to the DOM. * * @param {Object} wikitextResult */ var determineElements = function ( wikitextResult ) { /** * The description as determined from the wikitext. * * @type {string} */ var descriptionFromText; /** * The short description or a message saying no description exists etc. * * @type {Object} */ var textElement; /** * What the relevant buttons ("clickies") are. * * @type {Array<Clicky>} */ var clickyElements = []; /** * What clickable popup explanation is there if any * * @type {InfoClickyPopup} */ var popupElement; /** * Whether the description is none * * @type {boolean} */ var isNone; // Whether to show "Missing article description" if applicable var showMissing = ( ( namespace === 0 || namespace === 118 ) && ( !isRedirect || options.AddToRedirect ) ); // If not enwiki, complete logic for non-enwiki case and exit. if ( onlyEditWikidata ) { if ( pageDescription ) { textElement = pageDescription; clickyElements.push( clickies.edit ); } else if ( showMissing ) { textElement = texts.missingDescription; clickyElements.push( clickies.add ); } updateSDH( textElement, clickyElements, popupElement ); return; } /** * Determine if the short description is in the wikitext * or if it is generated by an infobox. */ descriptionFromText = shortdescInText( wikitextResult )[ 1 ]; /** * Determine if the description is none. */ isNone = descriptionFromText && descriptionFromText.toLowerCase() === 'none'; // Show wikidata link at beginning if displaying non-local description. if ( pageDescription && !isLocal ) { clickyElements.push( clickies.wikidataLink ); } if ( isNone ) { // Handle {{Short description|none}} isLocal = true; textElement = texts.noDescription; clickyElements.push( clickies.addNone ); popupElement = popups.noDescription; } else { // Handle remaining cases if ( pageDescription ) { textElement = texts.pageDescription; if ( isLocal ) { if ( descriptionFromText ) { clickyElements.push( clickies.edit ); } else { if ( disambigPage ) { popupElement = popups.disambig; } else { clickyElements.push( clickies.override ); popupElement = popups.override; } } } else { if ( uselessDescription ) { popupElement = popups.useless; clickyElements.push( clickies.addUseless ); } else { clickyElements.push( clickies.import, clickies.editimport ); } } } else if ( showMissing ) { textElement = texts.missingDescription; clickyElements.push( clickies.add ); } } // Don't show clickies for editing if not allowing editing if ( !allowEditing ) { clickyElements = []; } if ( isLocal && !isNone && options.ExportButton ) { clickyElements.push( clickies.export ); } updateSDH( textElement, clickyElements, popupElement ); }; if ( callPromiseText ) { callPromiseText.then( function ( wikitextResult ) { determineElements( wikitextResult ); } ); } else { determineElements(); } }; $.when( callPromiseDescription, callPromiseWDDescription ).then( onResponses ); }; /* Load if viewing a page normally (not in diff view) */ if ( mw.config.get( 'wgIsArticle' ) && !mw.config.get( 'wgDiffOldId' ) && mw.config.get( 'wgArticleId' ) !== 0 ) { /** * Commented out due to issues reported at * [[Special:PermaLink/925885151#Doubled_short_descriptions_from_Template:Infobox_settlement]]. * Fire on postEdit hook to load after Visual Editor saves, * as VE does not actually reload the page. * Unfortunately, postEdit fires both after regular edits and VE edits, * so duplicate instances will be caused after a regular edit if run always * on postEdit. * window.sdh.hasRun is set to true below, and will be undefined after a proper reload, * but not after a dynamic VE reload. * FIXME: Post edit hook fires too early, meaning if an editor adds a short description using VE * it won't show the right description. * * mw.hook( 'postEdit' ).add( function () { * if ( window.sdh.hasRun ) { * window.sdh.main(); * } * } ); * * if ( !window.sdh.hasRun ) { // Don't run twice * window.sdh.hasRun = true; * window.sdh.initMessages(); * window.sdh.main(); * } */ window.sdh.initMessages(); window.sdh.main(); } // </nowiki> m8btttx51c39mfv70smb2vna19nqt05 155565 155564 2026-09-12T05:37:56Z Saimawnkham 5 ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉၶေႃႈမုၼ်း 155565 javascript text/javascript // <nowiki> /* _____________________________________________________________________________ * | | * | === WARNING: GLOBAL GADGET FILE === | * | Changes to this page affect many users. | * | Please discuss changes on the talk page or on [[WT:Gadget]] before editing. | * |_____________________________________________________________________________| * */ /** * Shortdesc helper: v3.5.3 * Documentation at en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shortdesc_helper * The documentation includes instructions for using this gadget on other wikis. * Shows short descriptions, and allows importing wikidata descriptions, adding descriptions, * and easier editing of them by giving buttons and inputbox for doing so. * Forked from [[MediaWiki:Gadget-Page descriptions.js]] written by the TheDJ. */ 'use strict'; window.sdh = window.sdh || {}; /** * Set messages using mw.message. * window.sdh.messages can be used to override these messages (for e.g translations). */ window.sdh.initMessages = function () { /* These messages are used on all wikis and so need translation. */ var messages = { /** Uncomment the following to change messages used in settings dialog */ /* "libSettings-settings-title": "Settings", "libSettings-save-label": "Save settings", "libSettings-cancel-label": "Cancel", "libSettings-showDefaults-label": "Show defaults", "libSettings-showCurrentSettings-label": "Show current settings", "libSettings-save-success-message": "Settings for $1 successfully saved.", "libSettings-save-fail-message": "Could not save settings for $1.", */ /* Settings messages */ 'sdh-settingsDialog-title': 'Settings for Shortdesc helper', 'sdh-header-general': 'General', 'sdh-header-appearance': 'Appearance', 'sdh-AddToRedirect-label': 'Allow additions of short descriptions to redirects', 'sdh-AddToRedirect-help': 'When checked, redirects will have an "add" button to add a short description. (default off)', 'sdh-InputWidth-label': 'Width of editing input in characters (default 40)', 'sdh-FontSize-label': 'Font size, as a percentage (default 100%)', /* Initial view messages */ 'sdh-missing-description': 'Missing <a href="/wiki/Wikipedia:Short description">$1 description</a>', 'sdh-article-label': 'article', 'sdh-redirect-label': 'redirect', /* Initial view buttons */ 'sdh-add-label': 'သႂ်ႇ', 'sdh-add-title': 'သႂ်ႇၶေႃႈသပ်းလႅင်းပွတ်း', 'sdh-edit-label': 'မႄးထတ်း', 'sdh-edit-title': 'မႄးထတ်း ၶေႃႈသပ်းလႅင်းပွတ်း', /* Editing messages */ 'sdh-description-placeholder': 'Short description', 'sdh-summary-placeholder': 'Custom edit summary', 'sdh-save-label': 'သိမ်း', 'sdh-save-title': 'သိမ်းၶေႃႈသပ်းလႅင်း', 'sdh-cancel-label': 'ယႃႉၶိုၼ်း', 'sdh-cancel-title': 'ယႃႉၶိုၼ်းၵၢၼ်မႄးထတ်း', 'sdh-summary-label': 'ၶေႃႈလူပ်း', 'sdh-summary-title': 'Show edit summary box', 'sdh-settings-title': 'တင်ႈၶၼ်', /* Wikidata summary messages */ 'sdh-wd-summary': '([[w:shn:Wikipedia:Shortdesc helper|Shortdesc helper]])', 'sdh-wd-edit-failed': 'Saving the edit to Wikidata failed.', 'sdh-wd-edit-failed-prefix': '\n\nThe info given by Wikidata is that:\n\n' }; /** * These messages don't need translation as they are only used on enwiki * because enwiki has the {{SHORTDESC:}} magic word. */ var shnwikiMessages = { /* Settings messages */ 'sdh-MarkAsMinor-label': 'Mark edits as minor', 'sdh-header-Wikidata': 'Wikidata', 'sdh-SaveWikidata-label': 'Save changes to Wikidata', 'sdh-SaveWikidata-help': 'Whether to update the Wikidata description when using the script.', 'sdh-SaveWikidata-add-label': 'Only when no Wikidata description exists (default)', 'sdh-SaveWikidata-all-label': 'On all edits', 'sdh-SaveWikidata-never-label': 'Never', 'sdh-ShowWikidataOption-label': 'Show the Wikidata description', 'sdh-ShowWikidataOption-always-label': 'Always', 'sdh-ShowWikidataOption-nolocal-label': 'Only when no local description exists (default)', 'sdh-ShowWikidataOption-never-label': 'Never', 'sdh-ExportButton-label': 'Add a button, "export", to update the Wikidata description to match the local description.', /* Initial view messages */ 'sdh-wikidata-link-label': 'Wikidata', 'sdh-no-description': 'This page intentionally has no description.', /* Initial view buttons */ 'sdh-infoClicky-label': '?', 'sdh-infoClicky-title': 'Click for info', 'sdh-override-label': 'Override', 'sdh-override-title': 'Override current short description', 'sdh-import-label': 'Import', 'sdh-import-title': 'Import description from Wikidata', 'sdh-editimport-label': 'Edit and import', 'sdh-editimport-title': 'Edit and import description from Wikidata', 'sdh-export-label': 'Export', 'sdh-export-title': 'Export local short description to Wikidata', /* Popup text */ 'sdh-no-description-popup': 'This description is intentionally empty. See <a href = "/wiki/Wikipedia:Short_description#SDNONE">our policy page on (none) short descriptions</a> for more info.', 'sdh-override-popup': 'While this description can be overridden with another local short description, it cannot be directly edited. This is most likely because it is automatically generated by the article\'s infobox or some other template. See <a href = "/wiki/Wikipedia:WikiProject_Short_descriptions#Auto-generated_and_bot-generated_descriptions"> our policy on auto-generated and bot-generated descriptions</a> for more info.', 'sdh-disambig-popup': 'This short description should not be edited because it is automatically generated by the disambiguation template and does not need to be changed.', 'sdh-useless-popup': 'Importing of this description has been disabled as it is too generic to be useful.', /* Summary messages */ 'sdh-summary-changing': 'Changing [[Wikipedia:Short description|short description]] from $1 to $2', 'sdh-summary-adding-custom': 'Adding [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2, overriding automatically generated description', 'sdh-summary-importing-wikidata': 'Importing Wikidata [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2', 'sdh-summary-adding-local': 'Adding local [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2, overriding Wikidata description $1', 'sdh-summary-adding': 'Adding [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2', /* Summary none messages */ 'sdh-summary-changing-none': 'Changing [[Wikipedia:Short description|short description]] from $1 to one that is [[WP:SDNONE|intentionally blank]]', 'sdh-summary-adding-custom-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description, instead of automatically generated description', 'sdh-summary-adding-local-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description, overriding Wikidata description $1', 'sdh-summary-adding-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description', /* Failure message */ 'sdh-edit-failed': 'Saving the addition of or edit to the short description failed.', 'sdh-edit-failed-no-template': 'Edit failed, as no short description template was found in the page wikitext. This is probably due to an edit conflict.' }; /** * Setting window.sdh.messages last means it overrides previous messages * Thus allowing translations to override previous messages. */ mw.messages.set( messages ); mw.messages.set( shnwikiMessages ); mw.messages.set( window.sdh.messages ); }; window.sdh.main = function () { /** * What section the short description is in, to be determined later * by searching the DOM. Used so that if the short description is in the lead * only the wikitext of section 0 needs to be downloaded. * * @type {number} */ var section; // Consts /** * Selector to find the short description in the DOM. * * @type {string} */ var SDELEMENT = '.shortdescription'; /** * Selector to find disambiguation template. * * @type {string} */ var DISAMBIGELEMENT = '#disambigbox'; /** * Search pattern for finding short description in wikitext. * Group 1 in the regex is the short description. * * @type {RegExp} */ var PATTERN = /\{\{\s*[Ss]hort description\s*\|(.*?)\}\}/; /** * List of Wikidata descriptions that are not useful enough to be directly imported. * * @type {Array} */ var USELESS_DESCRIPTIONS = [ 'Wikimedia project page' ]; /** * Pattern for date spans, to replace hyphen with en dash. * * @type {RegExp} */ var DATEPATTERN = /(\d\d+)-(\d\d+)/; /** * Replace for date spans. * * @type {string} */ var DATEREPLACEMENT = '$1–$2'; // Config variables var title = mw.config.get( 'wgPageName' ); var namespace = mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ); var wgQid = mw.config.get( 'wgWikibaseItemId' ); var language = mw.config.get( 'wgContentLanguage' ); var canEdit = mw.config.get( 'wgIsProbablyEditable' ); var isRedirect = mw.config.get( 'wgIsRedirect' ); var DBName = mw.config.get( 'wgDBname' ); /** * onlyEditWikidata is a site-wide flag. * If it is true, then the only descriptions for the wiki are assumed to be on Wikidata. * If it is false, then that means descriptions can also be added through {{SHORTDESC:}} * (currently, this is only the case on enwiki). * This flag modifies the behaviour of various methods to display the appropriate buttons and * settings, and make the description saved to the right place. * * @type {boolean} */ var onlyEditWikidata = ( DBName !== 'shnwiki' ); /** * Check if the user can edit the page, * and disallow editing of templates and categories to prevent accidental addition. * * @type {boolean} */ var allowEditing = ( ( canEdit && [ 10, 14, 710, 828, 2300, 2302 ].indexOf( namespace ) === -1 ) ); // Define user agent when accessing the API var APIoptions = { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': 'Short description editer/viewer gadget (w:shn:Wikipedia:Shortdesc helper)' } } }; var API = new mw.Api( APIoptions ); var wikidataAPI = new mw.ForeignApi( 'https://www.wikidata.org/w/api.php', APIoptions ); /** * Get the wikitext of the page. * * @return {Promise} */ var getText = function () { return API.get( { action: 'query', prop: 'revisions', titles: title, rvprop: 'content', rvsection: section, rvslots: 'main', formatversion: 2 } ); }; /** * Download wikitext. Whether to download the whole wikitext, * or only the lead section wikitext is determined. * * @type {Promise} */ var callPromiseText = ( function () { var elements; if ( onlyEditWikidata ) { return; } /** * Find whether the short description is in the first section, to determine * if we need to download the wikitext of the entire page. * Do this by searching elements above the first heading for ".shortdescription" */ // eslint-disable-next-line no-jquery/no-global-selector, no-jquery/variable-pattern elements = $( '.mw-parser-output > h2' ).first().prevAll(); /** * Need to check sibling elements with filter and their children * with find to find short description. If length > 0 then found * short description before the first heading, so get wikitext of section 0. */ if ( elements.filter( SDELEMENT ).add( elements.find( SDELEMENT ) ).length > 0 ) { section = 0; } // Get the wikitext return getText(); }() ); /** * Get the local short description * * @type {Promise} */ var callPromiseDescription = API.get( { action: 'query', titles: title, prop: 'description', formatversion: 2 } ); /** * Load settings using libSettings if it exists * Otherwise gracefully fallback to defaults. */ var usinglibSettings = !!mw.libs.libSettings; var ls, optionsConfig, settings, options; if ( usinglibSettings ) { ls = mw.libs.libSettings; optionsConfig = new ls.OptionsConfig( [ new ls.Page( { title: mw.msg( 'sdh-header-general' ), preferences: [ new ls.CheckboxOption( { name: 'MarkAsMinor', label: mw.msg( 'sdh-MarkAsMinor-label' ), defaultValue: false, hide: onlyEditWikidata } ), new ls.CheckboxOption( { name: 'AddToRedirect', label: mw.msg( 'sdh-AddToRedirect-label' ), help: mw.msg( 'sdh-AddToRedirect-help' ), defaultValue: false } ), new ls.CheckboxOption( { name: 'ExportButton', label: mw.msg( 'sdh-ExportButton-label' ), defaultValue: false, hide: onlyEditWikidata } ), new ls.DropdownOption( { name: 'ShowWikidata', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-label' ), defaultValue: 'nolocal', values: [ { data: 'always', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-always-label' ) }, { data: 'nolocal', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-nolocal-label' ) }, { data: 'never', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-never-label' ) } ], hide: onlyEditWikidata } ), // Option for all disabled due to issues with people not using it properly new ls.DropdownOption( { name: 'SaveWikidata', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-label' ), help: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-help' ), defaultValue: 'add', values: [ { data: 'add', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-add-label' ) }, // { data: 'all', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-all-label' ) }, { data: 'never', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-never-label' ) } ], hide: onlyEditWikidata } ) ] } ), new ls.Page( { title: mw.msg( 'sdh-header-appearance' ), preferences: [ new ls.NumberOption( { name: 'InputWidth', label: mw.msg( 'sdh-InputWidth-label' ), defaultValue: 40, UIconfig: { min: 10, max: 999 } } ), new ls.NumberOption( { name: 'FontSize', label: mw.msg( 'sdh-FontSize-label' ), defaultValue: 100, UIconfig: { min: 10, max: 500 } } ) ] } ) ] ); settings = new mw.libs.libSettings.Settings( { title: mw.msg( 'sdh-settingsDialog-title' ), scriptName: 'Shortdesc-helper', helpInline: true, size: 'large', height: 350, optionsConfig: optionsConfig } ); options = settings.get(); } else { // Use defaults options = { MarkAsMinor: false, AddToRedirect: false, InputWidth: 40, FontSize: 100, ExportButton: false, SaveWikidata: 'add', ShowWikidata: 'nolocal' }; } /** * Get the Wikidata short description * * @type {Promise} */ var callPromiseWDDescription = ( options.ShowWikidata === 'never' || wgQid === null ) ? null : wikidataAPI.get( { action: 'wbgetentities', ids: wgQid, props: 'descriptions', formatversion: 2, languages: language } ); // Dynamic CSS based on options mw.util.addCSS( '#sdh { font-size:' + options.FontSize + '%}' + '#sdh-descriptionbox { width:' + ( options.InputWidth + 3 ) + 'ch };' // Do +3 since width includes char counter ); /* Main code to be run once both the local and Wikidata short description is gotten */ var onResponses = function ( response, responseWD ) { /** * These two variables are UI elements that need to be closed and reopened, * and so need to be accessed outside the scope of the functions * that define them. */ /** * Used in InfoClickyPopup * * @type {OO.ui.PopupWidget} */ var infoPopup; /** * Used in textInput * * @type {OO.ui.ActionFieldLayout} */ var actionField; /** * Used in textInput * * @type {OO.ui.TextInputWidget} */ var descriptionInput; /** * These three variables are defined by the button being clicked */ /** * The message to be used for the summary * * @type {string} */ var summaryMsg; /** * Is the action a change to an existing local description * or an addition, importation etc. * * @type {boolean} */ var change; /** * True when there is no description anywhere, and so * description should be added to Wikidata when options.SaveWikidata is 'add'. * * @type {boolean} */ var addWikidata; /** * Whether there should be text initially in the input box. * * @type {boolean} */ var emptyPreload = false; /** * Various HTML elements */ var $sdh = $( '<div>' ).prop( 'id', 'sdh' ); var $description = $( '<div>' ).addClass( 'sdh-showdescrip' ); var $clickies = $( '<span>' ).addClass( 'sdh-clickies' ); var pages = response[ 0 ].query.pages[ 0 ]; /** * Is the description from Wikidata (non local) or the {{SHORTDESC:}} magic word? * * @type {boolean} */ var isLocal = ( pages.descriptionsource === 'local' ); /** * The Wikidata descriptions. */ var wikidataDescriptions = responseWD ? responseWD[ 0 ].entities[ wgQid ].descriptions : {}; /** * The Wikidata description, if it exists. */ var wikidataDescription = Object.keys( wikidataDescriptions ).length !== 0 ? wikidataDescriptions[ language ].value : ''; /** * The page short description. * * @type {string} */ var pageDescription = ( isLocal ? pages.description : wikidataDescription ).trim(); /** * Whether this is a disambiguation/set index page or not, determined by searching the DOM. * If it is, then the option to override the short description will be disabled. * * @type {boolean} */ var disambigPage = $( DISAMBIGELEMENT ).length > 0; /** * Whether a Wikidata description is too generic to be useful. * * @type {boolean} */ var uselessDescription = !isLocal && USELESS_DESCRIPTIONS.indexOf( pageDescription ) !== -1; /** * Whether to append the Wikidata description * * @type {boolean} */ var appendWDDescription = options.ShowWikidata === 'always' && isLocal && wikidataDescription; /** * Creates "clickies", simple link buttons. * Things are made nice per https://stackoverflow.com/a/10510353 * Links are wrapped in spans to allow separators to be added using css * without becoming part of the link. * * @param {string} msgName * @param {Function} func * @return {Object} */ var Clicky = function ( msgName, func ) { return $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-clicky' ) .append( $( '<a>' ) .attr( { title: mw.msg( msgName + '-title' ), role: 'button', tabindex: '0' } ) .text( mw.msg( msgName + '-label' ) ) .on( 'click', func ) .on( 'keydown', function ( e ) { if ( [ 13, 32 ].indexOf( event.which ) !== -1 ) { // Space and enter e.preventDefault(); return func(); } } ) ); }; /** * Create a Clicky that opens a OOui PopupWidget. * * @param {string} text * @return {Clicky} */ var InfoClickyPopup = function ( text ) { var self = this; self.text = text; self.infoClicky = new Clicky( 'sdh-infoClicky', function () { if ( !infoPopup ) { mw.loader.using( [ 'oojs-ui-core', 'oojs-ui-widgets' ] ).then( function () { infoPopup = new OO.ui.PopupWidget( { $content: $( '<span>' ).append( self.text ), $autoCloseIgnore: self.infoClicky, padded: true, autoClose: true, width: 300, position: 'after' } ); $clickies.append( infoPopup.$element ); infoPopup.toggle( true ); } ); } else { infoPopup.toggle( false ); } } ); return self.infoClicky; }; /** * Creates OOui buttons, which are used for save and cancel. * * @param {string} msgName * @param {Function} func * @param {Array<string>} flags * @param {string} icon * @return {OO.ui.ButtonWidget} */ var OOuiClicky = function ( msgName, func, flags, icon ) { return new OO.ui.ButtonWidget( { label: mw.msg( msgName + '-label' ), icon: icon, title: mw.msg( msgName + '-title' ), flags: flags, classes: [ 'sdh-ooui-clicky' ] } ).on( 'click', func ); }; /** * Function to check if the short description is in the wikitext. * If it is, return the wikitext and short description as defined in the text * * @param {Object} wikitextResult * @return {Array} */ var shortdescInText = function ( wikitextResult ) { var wikitext = wikitextResult.query.pages[ 0 ].revisions[ 0 ].slots.main.content; var match = wikitext && wikitext.match( PATTERN ); if ( match ) { return [ wikitext, match[ 1 ] ]; } else { return [ wikitext, false ]; } }; /** * Notify the user that the edit failed and log any debug info. * * @param {string} msgName * @param {*} debug * @param {string} extraMsg */ var editFailed = function ( msgName, debug, extraMsg ) { var message = mw.msg( msgName ) + extraMsg; mw.notify( message, { autoHide: false } ); if ( debug ) { mw.log.warn( debug ); } }; /** * Set the Wikidata description using the API. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. * @return {Promise} */ var setWikidataDescription = function ( newDescription, summary ) { return mw.loader.using( 'mediawiki.ForeignApi' ).then( function () { return wikidataAPI.postWithToken( 'csrf', { action: 'wbsetdescription', id: wgQid, language: language, summary: ( summary || '' ) + mw.message( 'sdh-wd-summary', language ).plain(), value: newDescription } ); } ); }; /** * This function edits Wikidata descriptions and is used on wikis that aren't enwiki. * Beyond what setWikidataDescription does, it reloads the page on success * and gives an informative error notification. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. */ var editWikidataDescription = function ( newDescription, summary ) { setWikidataDescription( newDescription, summary ).then( function () { window.location.reload(); }, function () { editFailed( 'sdh-wd-edit-failed', arguments, arguments[ 1 ].error.info ? ( mw.msg( 'sdh-wd-edit-failed-prefix' ) + arguments[ 1 ].error.info ) : '' ); } ); }; /** * This function adds or replaces short descriptions. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. */ var editDescription = function ( newDescription, summary ) { var replacement, prependText, appendText, text, prependDescription; /** * Helper function to add quotes around text, * used when generating the summary. * * @param {string} textToQuote * @return {string} */ var quotify = function ( textToQuote ) { return '"' + textToQuote + '"'; }; /** * Appends, prepends, or replaces the wikitext. * depending on which of text, prependText, and appendText exists. */ var makeEdit = function () { API.postWithEditToken( { action: 'edit', section: section, text: text, title: title, prependtext: prependText, appendtext: appendText, summary: summary, nocreate: true, minor: options.MarkAsMinor, tags: 'shortdesc helper' } ).then( function () { // Reload the page window.location.reload(); }, function () { editFailed( 'sdh-edit-failed', arguments ); } ); }; /** * Replaces the current local short description with the new one. * If the short description doesn't exist in the text, return false. * * @param {string} wikitextResult Result of getText() * @return {boolean} Whether there was a description in the wikitext * and so whether makeEdit could be called. */ var replaceAndEdit = function ( wikitextResult ) { var output = shortdescInText( wikitextResult ); var oldtext = output[ 0 ]; var descriptionFromText = output[ 1 ]; if ( descriptionFromText ) { text = oldtext.replace( PATTERN, replacement ); makeEdit(); return true; } else { return false; } }; // Fix manual entry of "none" if ( newDescription.toLowerCase() === 'none' ) { newDescription = ''; } // Replace hyphens in dates with en dashes newDescription = newDescription.replace( DATEPATTERN, DATEREPLACEMENT ); // Make edits to Wikidata as appropiate if ( wgQid && ( options.SaveWikidata === 'add' && addWikidata ) && // options.SaveWikidata === 'all' newDescription !== '' ) { setWikidataDescription( newDescription ); } // Capitalize first letter by default unless editing local description if ( !isLocal ) { newDescription = ( newDescription.charAt( 0 ).toUpperCase() + newDescription.slice( 1 ) ); } if ( newDescription === '' ) { newDescription = 'none'; } // Use 1= if the description has an '=' if ( newDescription.indexOf( '=' ) !== -1 ) { prependDescription = '1='; } else { prependDescription = ''; } replacement = '{{Short description|' + prependDescription + newDescription + '}}'; // Link guideline if changing to none description summary = summary || mw.message( summaryMsg + ( newDescription === 'none' ? '-none' : '' ), quotify( pageDescription ), quotify( newDescription ) ).plain(); /** * change = true means there was a previous short description in the wikitext * that needs to be replaced. */ if ( change ) { /** * Get the wikitext again right before making the edit * to avoid issues with edit conflicts, and make the edit. */ getText().then( function ( result ) { if ( !replaceAndEdit( result ) ) { editFailed( 'sdh-edit-failed-no-template' ); } } ); } else { if ( isRedirect ) { appendText = '\n' + replacement; } else { prependText = replacement + '\n'; } makeEdit(); } }; /** * Creates input box with save and cancel buttons. * If input box was created before, show it again. * Otherwise, create the input box using OOui. */ var textInput = function () { if ( actionField ) { $description.addClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); actionField.toggle( true ); descriptionInput.focus(); } else { mw.loader.using( [ 'oojs-ui-core', 'oojs-ui-widgets', 'oojs-ui.styles.icons-interactions' ] ).then( function () { var length, saveInput, buttons; // Define the input box, summary box, and buttons. descriptionInput = new OO.ui.TextInputWidget( { autocomplete: false, autofocus: true, id: [ 'sdh-descriptionbox' ], label: '0', value: emptyPreload ? '' : pageDescription, placeholder: mw.msg( 'sdh-description-placeholder' ) } ); var summaryInput = new OO.ui.TextInputWidget( { autocomplete: false, autofocus: true, id: [ 'sdh-summarybox' ], placeholder: mw.msg( 'sdh-summary-placeholder' ) } ); var saveButton = new OOuiClicky( 'sdh-save', function () { saveInput(); }, [ 'primary', 'progressive' ] ); var cancelButton = new OOuiClicky( 'sdh-cancel', function () { actionField.toggle( false ); $description.removeClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); }, [ 'safe', 'destructive' ] ); var summaryButton = new OOuiClicky( 'sdh-summary', function () { summaryInput.toggle(); }, [ 'safe' ] ); var settingsButton = new OO.ui.ButtonWidget( { icon: 'settings', framed: false, title: mw.msg( 'sdh-settings-title' ), flags: [ 'safe' ], classes: [ 'sdh-ooui-clicky' ] } ).on( 'click', function () { settings.display(); } ); /** * On change, update character count label. * If local description has not been modified, prevent */ var updateOnChange = function () { var description = descriptionInput.getValue().trim(); length = descriptionInput.getInputLength(); var classes = [ '' ]; if ( length > 40 ) { if ( length > 60 ) { classes = [ 'sdh-very-long' ]; } else { classes = [ 'sdh-too-long' ]; } } descriptionInput.setLabel( $( '<span>' ) .addClass( classes ) .text( String( length ) ) ); if ( isLocal && description === pageDescription ) { saveButton.setDisabled( true ); } else { saveButton.setDisabled( false ); } }; var items = [ saveButton, summaryButton, cancelButton ]; if ( usinglibSettings ) { items.push( settingsButton ); } buttons = new OO.ui.ButtonGroupWidget( { items: items } ); /** * This is bound to the save button. * Disables all the elements and calls the relevant function * responsible for saving the the entered short description. */ saveInput = function () { var description = descriptionInput.getValue().trim(); var summary = summaryInput.getValue().trim(); descriptionInput .setDisabled( true ) .pushPending( true ); summaryInput .setDisabled( true ) .pushPending( true ); items.forEach( function ( item ) { item.setDisabled( true ); } ); if ( onlyEditWikidata ) { editWikidataDescription( description, summary ); } else { editDescription( description, summary ); } }; actionField = new OO.ui.ActionFieldLayout( descriptionInput, buttons, { align: 'top', id: 'sdh-editbox' } ); summaryInput.toggle( false ); // Initial character count updateOnChange(); descriptionInput.on( 'change', updateOnChange ); descriptionInput.on( 'enter', saveInput ); summaryInput.on( 'enter', saveInput ); summaryInput.on( 'toggle', function ( visible ) { if ( visible ) { summaryInput.focus(); } else { descriptionInput.focus(); } } ); actionField.$element.append( summaryInput.$element ); // Hide previous displayed clickies and add to DOM $description.addClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); $sdh.append( actionField.$element ); descriptionInput.focus(); } ); } }; /** * Create the html and append it to the DOM * * @param {Object} textElement * @param {Array<Clicky>} clickyElements * @param {InfoClickyPopup} popupElement */ var updateSDH = function ( textElement, clickyElements, popupElement ) { if ( popupElement ) { clickyElements.push( popupElement ); } $description.append( textElement ); if ( clickyElements.length > 0 ) { $clickies.append( clickyElements ); $description.append( $clickies ); } $sdh.append( $description ); $sdh.addClass( 'noprint' ); var hideSDH = function () { $sdh.addClass( 'sdh-ve-hidden' ); }; var showSDH = function () { $sdh.removeClass( 'sdh-ve-hidden' ); }; $.ready.then( function () { // Undo padding used to fix content jump mw.util.addCSS( '.skin-vector.ns-0 #mw-content-subtitle::after {content: none;}' ); // Add the main div to the subtitle mw.util.addSubtitle( $sdh[0] ); mw.hook( 've.activationComplete' ).add( function () { hideSDH(); } ); mw.hook( 've.deactivationComplete' ).add( function () { showSDH(); } ); } ); }; /** * Disable all buttons and create processing (...) animation * Used by export and import buttons. */ var setProcessing = function () { var x; var $processing = $( '<div>' ) .addClass( 'sdh-processing' ); // Disable all clicky buttons $clickies .children( '.sdh-clicky' ) .addClass( 'sdh-clicky-disabled' ) .children( 'a' ) .off(); // Add processing ... animation $description.append( $processing ); for ( x = 0; x < 3; x++ ) { $processing.append( $( '<div>' ) .addClass( [ 'sdh-processing-dot', 'sdh-processing-dot-' + x ] ) .text( '.' ) ); } }; /** * Texts, clickies, and popups contain * elements that could make up the initial display. */ var texts = { noDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-no-description' ) .text( mw.msg( 'sdh-no-description' ) ), missingDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-missing-description' ) .html( mw.msg( 'sdh-missing-description', mw.msg( 'sdh-' + (isRedirect ? 'redirect' : 'article') + '-label' ) ) ), pageDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'mw-page-description ' ) .text( pageDescription + ( appendWDDescription ? ( ' (Wikidata: ' + wikidataDescription + ')' ) : '' ) ) }; var clickies = { add: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding'; addWikidata = true; // Description should be added to wikidata in this case textInput(); } ), addNone: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-changing'; change = true; emptyPreload = true; textInput(); } ), addUseless: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-local'; emptyPreload = true; textInput(); } ), edit: new Clicky( 'sdh-edit', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-changing'; change = true; textInput(); } ), editimport: new Clicky( 'sdh-editimport', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-local'; textInput(); } ), export: new Clicky( 'sdh-export', function () { setProcessing(); editWikidataDescription( pageDescription ); } ), import: new Clicky( 'sdh-import', function () { setProcessing(); summaryMsg = 'sdh-summary-importing-wikidata'; editDescription( pageDescription ); } ), override: new Clicky( 'sdh-override', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-custom'; textInput(); } ), wikidataLink: $( '<span>' ) .addClass( [ 'sdh-clicky', 'sdh-wikidata-description' ] ) .append( $( '<a>' ) .attr( 'href', 'https://www.wikidata.org/wiki/Special:SetLabelDescriptionAliases/' + wgQid + '/' + language ) .text( mw.msg( 'sdh-wikidata-link-label' ) ) ) }; var popups = { disambig: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-disambig-popup' ).plain() ), noDescription: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-no-description-popup' ).plain() ), override: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-override-popup' ).plain() ), useless: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-useless-popup' ).plain() ) }; /** * Depending on various factors, such as * whether the description exists, * whether the description is on wikidata or not, * and whether the page is in mainspace, * this code determines what elements should make up the initial display. * updateSDH() is then called to generate the html * and add that to the DOM. * * @param {Object} wikitextResult */ var determineElements = function ( wikitextResult ) { /** * The description as determined from the wikitext. * * @type {string} */ var descriptionFromText; /** * The short description or a message saying no description exists etc. * * @type {Object} */ var textElement; /** * What the relevant buttons ("clickies") are. * * @type {Array<Clicky>} */ var clickyElements = []; /** * What clickable popup explanation is there if any * * @type {InfoClickyPopup} */ var popupElement; /** * Whether the description is none * * @type {boolean} */ var isNone; // Whether to show "Missing article description" if applicable var showMissing = ( ( namespace === 0 || namespace === 118 ) && ( !isRedirect || options.AddToRedirect ) ); // If not enwiki, complete logic for non-enwiki case and exit. if ( onlyEditWikidata ) { if ( pageDescription ) { textElement = pageDescription; clickyElements.push( clickies.edit ); } else if ( showMissing ) { textElement = texts.missingDescription; clickyElements.push( clickies.add ); } updateSDH( textElement, clickyElements, popupElement ); return; } /** * Determine if the short description is in the wikitext * or if it is generated by an infobox. */ descriptionFromText = shortdescInText( wikitextResult )[ 1 ]; /** * Determine if the description is none. */ isNone = descriptionFromText && descriptionFromText.toLowerCase() === 'none'; // Show wikidata link at beginning if displaying non-local description. if ( pageDescription && !isLocal ) { clickyElements.push( clickies.wikidataLink ); } if ( isNone ) { // Handle {{Short description|none}} isLocal = true; textElement = texts.noDescription; clickyElements.push( clickies.addNone ); popupElement = popups.noDescription; } else { // Handle remaining cases if ( pageDescription ) { textElement = texts.pageDescription; if ( isLocal ) { if ( descriptionFromText ) { clickyElements.push( clickies.edit ); } else { if ( disambigPage ) { popupElement = popups.disambig; } else { clickyElements.push( clickies.override ); popupElement = popups.override; } } } else { if ( uselessDescription ) { popupElement = popups.useless; clickyElements.push( clickies.addUseless ); } else { clickyElements.push( clickies.import, clickies.editimport ); } } } else if ( showMissing ) { textElement = texts.missingDescription; clickyElements.push( clickies.add ); } } // Don't show clickies for editing if not allowing editing if ( !allowEditing ) { clickyElements = []; } if ( isLocal && !isNone && options.ExportButton ) { clickyElements.push( clickies.export ); } updateSDH( textElement, clickyElements, popupElement ); }; if ( callPromiseText ) { callPromiseText.then( function ( wikitextResult ) { determineElements( wikitextResult ); } ); } else { determineElements(); } }; $.when( callPromiseDescription, callPromiseWDDescription ).then( onResponses ); }; /* Load if viewing a page normally (not in diff view) */ if ( mw.config.get( 'wgIsArticle' ) && !mw.config.get( 'wgDiffOldId' ) && mw.config.get( 'wgArticleId' ) !== 0 ) { /** * Commented out due to issues reported at * [[Special:PermaLink/925885151#Doubled_short_descriptions_from_Template:Infobox_settlement]]. * Fire on postEdit hook to load after Visual Editor saves, * as VE does not actually reload the page. * Unfortunately, postEdit fires both after regular edits and VE edits, * so duplicate instances will be caused after a regular edit if run always * on postEdit. * window.sdh.hasRun is set to true below, and will be undefined after a proper reload, * but not after a dynamic VE reload. * FIXME: Post edit hook fires too early, meaning if an editor adds a short description using VE * it won't show the right description. * * mw.hook( 'postEdit' ).add( function () { * if ( window.sdh.hasRun ) { * window.sdh.main(); * } * } ); * * if ( !window.sdh.hasRun ) { // Don't run twice * window.sdh.hasRun = true; * window.sdh.initMessages(); * window.sdh.main(); * } */ window.sdh.initMessages(); window.sdh.main(); } // </nowiki> 1qykuag4qj2bikkl98z5aku9qfwcgxd 155566 155565 2026-09-12T05:40:45Z Saimawnkham 5 155566 javascript text/javascript // <nowiki> /* _____________________________________________________________________________ * | | * | === WARNING: GLOBAL GADGET FILE === | * | Changes to this page affect many users. | * | Please discuss changes on the talk page or on [[WT:Gadget]] before editing. | * |_____________________________________________________________________________| * */ /** * Shortdesc helper: v3.5.3 * Documentation at en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shortdesc_helper * The documentation includes instructions for using this gadget on other wikis. * Shows short descriptions, and allows importing wikidata descriptions, adding descriptions, * and easier editing of them by giving buttons and inputbox for doing so. * Forked from [[MediaWiki:Gadget-Page descriptions.js]] written by the TheDJ. */ 'use strict'; window.sdh = window.sdh || {}; /** * Set messages using mw.message. * window.sdh.messages can be used to override these messages (for e.g translations). */ window.sdh.initMessages = function () { /* These messages are used on all wikis and so need translation. */ var messages = { /** Uncomment the following to change messages used in settings dialog */ /* "libSettings-settings-title": "Settings", "libSettings-save-label": "Save settings", "libSettings-cancel-label": "Cancel", "libSettings-showDefaults-label": "Show defaults", "libSettings-showCurrentSettings-label": "Show current settings", "libSettings-save-success-message": "Settings for $1 successfully saved.", "libSettings-save-fail-message": "Could not save settings for $1.", */ /* Settings messages */ 'sdh-settingsDialog-title': 'Settings for Shortdesc helper', 'sdh-header-general': 'General', 'sdh-header-appearance': 'Appearance', 'sdh-AddToRedirect-label': 'Allow additions of short descriptions to redirects', 'sdh-AddToRedirect-help': 'When checked, redirects will have an "add" button to add a short description. (default off)', 'sdh-InputWidth-label': 'Width of editing input in characters (default 40)', 'sdh-FontSize-label': 'Font size, as a percentage (default 100%)', /* Initial view messages */ 'sdh-missing-description': '<a href="/wiki/Wikipedia:Short description">ၶေႃႈသပ်းလႅင်း $1 </a> ႁူင်ႈႁၢႆဝႆႉ', 'sdh-article-label': 'လိၵ်ႈႁွမ်တွမ်', 'sdh-redirect-label': 'redirect', /* Initial view buttons */ 'sdh-add-label': 'သႂ်ႇ', 'sdh-add-title': 'သႂ်ႇၶေႃႈသပ်းလႅင်းပွတ်း', 'sdh-edit-label': 'မႄးထတ်း', 'sdh-edit-title': 'မႄးထတ်း ၶေႃႈသပ်းလႅင်းပွတ်း', /* Editing messages */ 'sdh-description-placeholder': 'Short description', 'sdh-summary-placeholder': 'Custom edit summary', 'sdh-save-label': 'သိမ်း', 'sdh-save-title': 'သိမ်းၶေႃႈသပ်းလႅင်း', 'sdh-cancel-label': 'ယႃႉၶိုၼ်း', 'sdh-cancel-title': 'ယႃႉၶိုၼ်းၵၢၼ်မႄးထတ်း', 'sdh-summary-label': 'ၶေႃႈလူပ်း', 'sdh-summary-title': 'Show edit summary box', 'sdh-settings-title': 'တင်ႈၶၼ်', /* Wikidata summary messages */ 'sdh-wd-summary': '([[w:shn:Wikipedia:Shortdesc helper|Shortdesc helper]])', 'sdh-wd-edit-failed': 'Saving the edit to Wikidata failed.', 'sdh-wd-edit-failed-prefix': '\n\nThe info given by Wikidata is that:\n\n' }; /** * These messages don't need translation as they are only used on enwiki * because enwiki has the {{SHORTDESC:}} magic word. */ var shnwikiMessages = { /* Settings messages */ 'sdh-MarkAsMinor-label': 'Mark edits as minor', 'sdh-header-Wikidata': 'Wikidata', 'sdh-SaveWikidata-label': 'Save changes to Wikidata', 'sdh-SaveWikidata-help': 'Whether to update the Wikidata description when using the script.', 'sdh-SaveWikidata-add-label': 'Only when no Wikidata description exists (default)', 'sdh-SaveWikidata-all-label': 'On all edits', 'sdh-SaveWikidata-never-label': 'Never', 'sdh-ShowWikidataOption-label': 'Show the Wikidata description', 'sdh-ShowWikidataOption-always-label': 'Always', 'sdh-ShowWikidataOption-nolocal-label': 'Only when no local description exists (default)', 'sdh-ShowWikidataOption-never-label': 'Never', 'sdh-ExportButton-label': 'Add a button, "export", to update the Wikidata description to match the local description.', /* Initial view messages */ 'sdh-wikidata-link-label': 'Wikidata', 'sdh-no-description': 'This page intentionally has no description.', /* Initial view buttons */ 'sdh-infoClicky-label': '?', 'sdh-infoClicky-title': 'Click for info', 'sdh-override-label': 'Override', 'sdh-override-title': 'Override current short description', 'sdh-import-label': 'Import', 'sdh-import-title': 'Import description from Wikidata', 'sdh-editimport-label': 'Edit and import', 'sdh-editimport-title': 'Edit and import description from Wikidata', 'sdh-export-label': 'Export', 'sdh-export-title': 'Export local short description to Wikidata', /* Popup text */ 'sdh-no-description-popup': 'This description is intentionally empty. See <a href = "/wiki/Wikipedia:Short_description#SDNONE">our policy page on (none) short descriptions</a> for more info.', 'sdh-override-popup': 'While this description can be overridden with another local short description, it cannot be directly edited. This is most likely because it is automatically generated by the article\'s infobox or some other template. See <a href = "/wiki/Wikipedia:WikiProject_Short_descriptions#Auto-generated_and_bot-generated_descriptions"> our policy on auto-generated and bot-generated descriptions</a> for more info.', 'sdh-disambig-popup': 'This short description should not be edited because it is automatically generated by the disambiguation template and does not need to be changed.', 'sdh-useless-popup': 'Importing of this description has been disabled as it is too generic to be useful.', /* Summary messages */ 'sdh-summary-changing': 'Changing [[Wikipedia:Short description|short description]] from $1 to $2', 'sdh-summary-adding-custom': 'Adding [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2, overriding automatically generated description', 'sdh-summary-importing-wikidata': 'Importing Wikidata [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2', 'sdh-summary-adding-local': 'Adding local [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2, overriding Wikidata description $1', 'sdh-summary-adding': 'Adding [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2', /* Summary none messages */ 'sdh-summary-changing-none': 'Changing [[Wikipedia:Short description|short description]] from $1 to one that is [[WP:SDNONE|intentionally blank]]', 'sdh-summary-adding-custom-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description, instead of automatically generated description', 'sdh-summary-adding-local-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description, overriding Wikidata description $1', 'sdh-summary-adding-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description', /* Failure message */ 'sdh-edit-failed': 'Saving the addition of or edit to the short description failed.', 'sdh-edit-failed-no-template': 'Edit failed, as no short description template was found in the page wikitext. This is probably due to an edit conflict.' }; /** * Setting window.sdh.messages last means it overrides previous messages * Thus allowing translations to override previous messages. */ mw.messages.set( messages ); mw.messages.set( shnwikiMessages ); mw.messages.set( window.sdh.messages ); }; window.sdh.main = function () { /** * What section the short description is in, to be determined later * by searching the DOM. Used so that if the short description is in the lead * only the wikitext of section 0 needs to be downloaded. * * @type {number} */ var section; // Consts /** * Selector to find the short description in the DOM. * * @type {string} */ var SDELEMENT = '.shortdescription'; /** * Selector to find disambiguation template. * * @type {string} */ var DISAMBIGELEMENT = '#disambigbox'; /** * Search pattern for finding short description in wikitext. * Group 1 in the regex is the short description. * * @type {RegExp} */ var PATTERN = /\{\{\s*[Ss]hort description\s*\|(.*?)\}\}/; /** * List of Wikidata descriptions that are not useful enough to be directly imported. * * @type {Array} */ var USELESS_DESCRIPTIONS = [ 'Wikimedia project page' ]; /** * Pattern for date spans, to replace hyphen with en dash. * * @type {RegExp} */ var DATEPATTERN = /(\d\d+)-(\d\d+)/; /** * Replace for date spans. * * @type {string} */ var DATEREPLACEMENT = '$1–$2'; // Config variables var title = mw.config.get( 'wgPageName' ); var namespace = mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ); var wgQid = mw.config.get( 'wgWikibaseItemId' ); var language = mw.config.get( 'wgContentLanguage' ); var canEdit = mw.config.get( 'wgIsProbablyEditable' ); var isRedirect = mw.config.get( 'wgIsRedirect' ); var DBName = mw.config.get( 'wgDBname' ); /** * onlyEditWikidata is a site-wide flag. * If it is true, then the only descriptions for the wiki are assumed to be on Wikidata. * If it is false, then that means descriptions can also be added through {{SHORTDESC:}} * (currently, this is only the case on enwiki). * This flag modifies the behaviour of various methods to display the appropriate buttons and * settings, and make the description saved to the right place. * * @type {boolean} */ var onlyEditWikidata = ( DBName !== 'shnwiki' ); /** * Check if the user can edit the page, * and disallow editing of templates and categories to prevent accidental addition. * * @type {boolean} */ var allowEditing = ( ( canEdit && [ 10, 14, 710, 828, 2300, 2302 ].indexOf( namespace ) === -1 ) ); // Define user agent when accessing the API var APIoptions = { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': 'Short description editer/viewer gadget (w:shn:Wikipedia:Shortdesc helper)' } } }; var API = new mw.Api( APIoptions ); var wikidataAPI = new mw.ForeignApi( 'https://www.wikidata.org/w/api.php', APIoptions ); /** * Get the wikitext of the page. * * @return {Promise} */ var getText = function () { return API.get( { action: 'query', prop: 'revisions', titles: title, rvprop: 'content', rvsection: section, rvslots: 'main', formatversion: 2 } ); }; /** * Download wikitext. Whether to download the whole wikitext, * or only the lead section wikitext is determined. * * @type {Promise} */ var callPromiseText = ( function () { var elements; if ( onlyEditWikidata ) { return; } /** * Find whether the short description is in the first section, to determine * if we need to download the wikitext of the entire page. * Do this by searching elements above the first heading for ".shortdescription" */ // eslint-disable-next-line no-jquery/no-global-selector, no-jquery/variable-pattern elements = $( '.mw-parser-output > h2' ).first().prevAll(); /** * Need to check sibling elements with filter and their children * with find to find short description. If length > 0 then found * short description before the first heading, so get wikitext of section 0. */ if ( elements.filter( SDELEMENT ).add( elements.find( SDELEMENT ) ).length > 0 ) { section = 0; } // Get the wikitext return getText(); }() ); /** * Get the local short description * * @type {Promise} */ var callPromiseDescription = API.get( { action: 'query', titles: title, prop: 'description', formatversion: 2 } ); /** * Load settings using libSettings if it exists * Otherwise gracefully fallback to defaults. */ var usinglibSettings = !!mw.libs.libSettings; var ls, optionsConfig, settings, options; if ( usinglibSettings ) { ls = mw.libs.libSettings; optionsConfig = new ls.OptionsConfig( [ new ls.Page( { title: mw.msg( 'sdh-header-general' ), preferences: [ new ls.CheckboxOption( { name: 'MarkAsMinor', label: mw.msg( 'sdh-MarkAsMinor-label' ), defaultValue: false, hide: onlyEditWikidata } ), new ls.CheckboxOption( { name: 'AddToRedirect', label: mw.msg( 'sdh-AddToRedirect-label' ), help: mw.msg( 'sdh-AddToRedirect-help' ), defaultValue: false } ), new ls.CheckboxOption( { name: 'ExportButton', label: mw.msg( 'sdh-ExportButton-label' ), defaultValue: false, hide: onlyEditWikidata } ), new ls.DropdownOption( { name: 'ShowWikidata', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-label' ), defaultValue: 'nolocal', values: [ { data: 'always', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-always-label' ) }, { data: 'nolocal', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-nolocal-label' ) }, { data: 'never', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-never-label' ) } ], hide: onlyEditWikidata } ), // Option for all disabled due to issues with people not using it properly new ls.DropdownOption( { name: 'SaveWikidata', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-label' ), help: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-help' ), defaultValue: 'add', values: [ { data: 'add', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-add-label' ) }, // { data: 'all', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-all-label' ) }, { data: 'never', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-never-label' ) } ], hide: onlyEditWikidata } ) ] } ), new ls.Page( { title: mw.msg( 'sdh-header-appearance' ), preferences: [ new ls.NumberOption( { name: 'InputWidth', label: mw.msg( 'sdh-InputWidth-label' ), defaultValue: 40, UIconfig: { min: 10, max: 999 } } ), new ls.NumberOption( { name: 'FontSize', label: mw.msg( 'sdh-FontSize-label' ), defaultValue: 100, UIconfig: { min: 10, max: 500 } } ) ] } ) ] ); settings = new mw.libs.libSettings.Settings( { title: mw.msg( 'sdh-settingsDialog-title' ), scriptName: 'Shortdesc-helper', helpInline: true, size: 'large', height: 350, optionsConfig: optionsConfig } ); options = settings.get(); } else { // Use defaults options = { MarkAsMinor: false, AddToRedirect: false, InputWidth: 40, FontSize: 100, ExportButton: false, SaveWikidata: 'add', ShowWikidata: 'nolocal' }; } /** * Get the Wikidata short description * * @type {Promise} */ var callPromiseWDDescription = ( options.ShowWikidata === 'never' || wgQid === null ) ? null : wikidataAPI.get( { action: 'wbgetentities', ids: wgQid, props: 'descriptions', formatversion: 2, languages: language } ); // Dynamic CSS based on options mw.util.addCSS( '#sdh { font-size:' + options.FontSize + '%}' + '#sdh-descriptionbox { width:' + ( options.InputWidth + 3 ) + 'ch };' // Do +3 since width includes char counter ); /* Main code to be run once both the local and Wikidata short description is gotten */ var onResponses = function ( response, responseWD ) { /** * These two variables are UI elements that need to be closed and reopened, * and so need to be accessed outside the scope of the functions * that define them. */ /** * Used in InfoClickyPopup * * @type {OO.ui.PopupWidget} */ var infoPopup; /** * Used in textInput * * @type {OO.ui.ActionFieldLayout} */ var actionField; /** * Used in textInput * * @type {OO.ui.TextInputWidget} */ var descriptionInput; /** * These three variables are defined by the button being clicked */ /** * The message to be used for the summary * * @type {string} */ var summaryMsg; /** * Is the action a change to an existing local description * or an addition, importation etc. * * @type {boolean} */ var change; /** * True when there is no description anywhere, and so * description should be added to Wikidata when options.SaveWikidata is 'add'. * * @type {boolean} */ var addWikidata; /** * Whether there should be text initially in the input box. * * @type {boolean} */ var emptyPreload = false; /** * Various HTML elements */ var $sdh = $( '<div>' ).prop( 'id', 'sdh' ); var $description = $( '<div>' ).addClass( 'sdh-showdescrip' ); var $clickies = $( '<span>' ).addClass( 'sdh-clickies' ); var pages = response[ 0 ].query.pages[ 0 ]; /** * Is the description from Wikidata (non local) or the {{SHORTDESC:}} magic word? * * @type {boolean} */ var isLocal = ( pages.descriptionsource === 'local' ); /** * The Wikidata descriptions. */ var wikidataDescriptions = responseWD ? responseWD[ 0 ].entities[ wgQid ].descriptions : {}; /** * The Wikidata description, if it exists. */ var wikidataDescription = Object.keys( wikidataDescriptions ).length !== 0 ? wikidataDescriptions[ language ].value : ''; /** * The page short description. * * @type {string} */ var pageDescription = ( isLocal ? pages.description : wikidataDescription ).trim(); /** * Whether this is a disambiguation/set index page or not, determined by searching the DOM. * If it is, then the option to override the short description will be disabled. * * @type {boolean} */ var disambigPage = $( DISAMBIGELEMENT ).length > 0; /** * Whether a Wikidata description is too generic to be useful. * * @type {boolean} */ var uselessDescription = !isLocal && USELESS_DESCRIPTIONS.indexOf( pageDescription ) !== -1; /** * Whether to append the Wikidata description * * @type {boolean} */ var appendWDDescription = options.ShowWikidata === 'always' && isLocal && wikidataDescription; /** * Creates "clickies", simple link buttons. * Things are made nice per https://stackoverflow.com/a/10510353 * Links are wrapped in spans to allow separators to be added using css * without becoming part of the link. * * @param {string} msgName * @param {Function} func * @return {Object} */ var Clicky = function ( msgName, func ) { return $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-clicky' ) .append( $( '<a>' ) .attr( { title: mw.msg( msgName + '-title' ), role: 'button', tabindex: '0' } ) .text( mw.msg( msgName + '-label' ) ) .on( 'click', func ) .on( 'keydown', function ( e ) { if ( [ 13, 32 ].indexOf( event.which ) !== -1 ) { // Space and enter e.preventDefault(); return func(); } } ) ); }; /** * Create a Clicky that opens a OOui PopupWidget. * * @param {string} text * @return {Clicky} */ var InfoClickyPopup = function ( text ) { var self = this; self.text = text; self.infoClicky = new Clicky( 'sdh-infoClicky', function () { if ( !infoPopup ) { mw.loader.using( [ 'oojs-ui-core', 'oojs-ui-widgets' ] ).then( function () { infoPopup = new OO.ui.PopupWidget( { $content: $( '<span>' ).append( self.text ), $autoCloseIgnore: self.infoClicky, padded: true, autoClose: true, width: 300, position: 'after' } ); $clickies.append( infoPopup.$element ); infoPopup.toggle( true ); } ); } else { infoPopup.toggle( false ); } } ); return self.infoClicky; }; /** * Creates OOui buttons, which are used for save and cancel. * * @param {string} msgName * @param {Function} func * @param {Array<string>} flags * @param {string} icon * @return {OO.ui.ButtonWidget} */ var OOuiClicky = function ( msgName, func, flags, icon ) { return new OO.ui.ButtonWidget( { label: mw.msg( msgName + '-label' ), icon: icon, title: mw.msg( msgName + '-title' ), flags: flags, classes: [ 'sdh-ooui-clicky' ] } ).on( 'click', func ); }; /** * Function to check if the short description is in the wikitext. * If it is, return the wikitext and short description as defined in the text * * @param {Object} wikitextResult * @return {Array} */ var shortdescInText = function ( wikitextResult ) { var wikitext = wikitextResult.query.pages[ 0 ].revisions[ 0 ].slots.main.content; var match = wikitext && wikitext.match( PATTERN ); if ( match ) { return [ wikitext, match[ 1 ] ]; } else { return [ wikitext, false ]; } }; /** * Notify the user that the edit failed and log any debug info. * * @param {string} msgName * @param {*} debug * @param {string} extraMsg */ var editFailed = function ( msgName, debug, extraMsg ) { var message = mw.msg( msgName ) + extraMsg; mw.notify( message, { autoHide: false } ); if ( debug ) { mw.log.warn( debug ); } }; /** * Set the Wikidata description using the API. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. * @return {Promise} */ var setWikidataDescription = function ( newDescription, summary ) { return mw.loader.using( 'mediawiki.ForeignApi' ).then( function () { return wikidataAPI.postWithToken( 'csrf', { action: 'wbsetdescription', id: wgQid, language: language, summary: ( summary || '' ) + mw.message( 'sdh-wd-summary', language ).plain(), value: newDescription } ); } ); }; /** * This function edits Wikidata descriptions and is used on wikis that aren't enwiki. * Beyond what setWikidataDescription does, it reloads the page on success * and gives an informative error notification. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. */ var editWikidataDescription = function ( newDescription, summary ) { setWikidataDescription( newDescription, summary ).then( function () { window.location.reload(); }, function () { editFailed( 'sdh-wd-edit-failed', arguments, arguments[ 1 ].error.info ? ( mw.msg( 'sdh-wd-edit-failed-prefix' ) + arguments[ 1 ].error.info ) : '' ); } ); }; /** * This function adds or replaces short descriptions. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. */ var editDescription = function ( newDescription, summary ) { var replacement, prependText, appendText, text, prependDescription; /** * Helper function to add quotes around text, * used when generating the summary. * * @param {string} textToQuote * @return {string} */ var quotify = function ( textToQuote ) { return '"' + textToQuote + '"'; }; /** * Appends, prepends, or replaces the wikitext. * depending on which of text, prependText, and appendText exists. */ var makeEdit = function () { API.postWithEditToken( { action: 'edit', section: section, text: text, title: title, prependtext: prependText, appendtext: appendText, summary: summary, nocreate: true, minor: options.MarkAsMinor, tags: 'shortdesc helper' } ).then( function () { // Reload the page window.location.reload(); }, function () { editFailed( 'sdh-edit-failed', arguments ); } ); }; /** * Replaces the current local short description with the new one. * If the short description doesn't exist in the text, return false. * * @param {string} wikitextResult Result of getText() * @return {boolean} Whether there was a description in the wikitext * and so whether makeEdit could be called. */ var replaceAndEdit = function ( wikitextResult ) { var output = shortdescInText( wikitextResult ); var oldtext = output[ 0 ]; var descriptionFromText = output[ 1 ]; if ( descriptionFromText ) { text = oldtext.replace( PATTERN, replacement ); makeEdit(); return true; } else { return false; } }; // Fix manual entry of "none" if ( newDescription.toLowerCase() === 'none' ) { newDescription = ''; } // Replace hyphens in dates with en dashes newDescription = newDescription.replace( DATEPATTERN, DATEREPLACEMENT ); // Make edits to Wikidata as appropiate if ( wgQid && ( options.SaveWikidata === 'add' && addWikidata ) && // options.SaveWikidata === 'all' newDescription !== '' ) { setWikidataDescription( newDescription ); } // Capitalize first letter by default unless editing local description if ( !isLocal ) { newDescription = ( newDescription.charAt( 0 ).toUpperCase() + newDescription.slice( 1 ) ); } if ( newDescription === '' ) { newDescription = 'none'; } // Use 1= if the description has an '=' if ( newDescription.indexOf( '=' ) !== -1 ) { prependDescription = '1='; } else { prependDescription = ''; } replacement = '{{Short description|' + prependDescription + newDescription + '}}'; // Link guideline if changing to none description summary = summary || mw.message( summaryMsg + ( newDescription === 'none' ? '-none' : '' ), quotify( pageDescription ), quotify( newDescription ) ).plain(); /** * change = true means there was a previous short description in the wikitext * that needs to be replaced. */ if ( change ) { /** * Get the wikitext again right before making the edit * to avoid issues with edit conflicts, and make the edit. */ getText().then( function ( result ) { if ( !replaceAndEdit( result ) ) { editFailed( 'sdh-edit-failed-no-template' ); } } ); } else { if ( isRedirect ) { appendText = '\n' + replacement; } else { prependText = replacement + '\n'; } makeEdit(); } }; /** * Creates input box with save and cancel buttons. * If input box was created before, show it again. * Otherwise, create the input box using OOui. */ var textInput = function () { if ( actionField ) { $description.addClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); actionField.toggle( true ); descriptionInput.focus(); } else { mw.loader.using( [ 'oojs-ui-core', 'oojs-ui-widgets', 'oojs-ui.styles.icons-interactions' ] ).then( function () { var length, saveInput, buttons; // Define the input box, summary box, and buttons. descriptionInput = new OO.ui.TextInputWidget( { autocomplete: false, autofocus: true, id: [ 'sdh-descriptionbox' ], label: '0', value: emptyPreload ? '' : pageDescription, placeholder: mw.msg( 'sdh-description-placeholder' ) } ); var summaryInput = new OO.ui.TextInputWidget( { autocomplete: false, autofocus: true, id: [ 'sdh-summarybox' ], placeholder: mw.msg( 'sdh-summary-placeholder' ) } ); var saveButton = new OOuiClicky( 'sdh-save', function () { saveInput(); }, [ 'primary', 'progressive' ] ); var cancelButton = new OOuiClicky( 'sdh-cancel', function () { actionField.toggle( false ); $description.removeClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); }, [ 'safe', 'destructive' ] ); var summaryButton = new OOuiClicky( 'sdh-summary', function () { summaryInput.toggle(); }, [ 'safe' ] ); var settingsButton = new OO.ui.ButtonWidget( { icon: 'settings', framed: false, title: mw.msg( 'sdh-settings-title' ), flags: [ 'safe' ], classes: [ 'sdh-ooui-clicky' ] } ).on( 'click', function () { settings.display(); } ); /** * On change, update character count label. * If local description has not been modified, prevent */ var updateOnChange = function () { var description = descriptionInput.getValue().trim(); length = descriptionInput.getInputLength(); var classes = [ '' ]; if ( length > 40 ) { if ( length > 60 ) { classes = [ 'sdh-very-long' ]; } else { classes = [ 'sdh-too-long' ]; } } descriptionInput.setLabel( $( '<span>' ) .addClass( classes ) .text( String( length ) ) ); if ( isLocal && description === pageDescription ) { saveButton.setDisabled( true ); } else { saveButton.setDisabled( false ); } }; var items = [ saveButton, summaryButton, cancelButton ]; if ( usinglibSettings ) { items.push( settingsButton ); } buttons = new OO.ui.ButtonGroupWidget( { items: items } ); /** * This is bound to the save button. * Disables all the elements and calls the relevant function * responsible for saving the the entered short description. */ saveInput = function () { var description = descriptionInput.getValue().trim(); var summary = summaryInput.getValue().trim(); descriptionInput .setDisabled( true ) .pushPending( true ); summaryInput .setDisabled( true ) .pushPending( true ); items.forEach( function ( item ) { item.setDisabled( true ); } ); if ( onlyEditWikidata ) { editWikidataDescription( description, summary ); } else { editDescription( description, summary ); } }; actionField = new OO.ui.ActionFieldLayout( descriptionInput, buttons, { align: 'top', id: 'sdh-editbox' } ); summaryInput.toggle( false ); // Initial character count updateOnChange(); descriptionInput.on( 'change', updateOnChange ); descriptionInput.on( 'enter', saveInput ); summaryInput.on( 'enter', saveInput ); summaryInput.on( 'toggle', function ( visible ) { if ( visible ) { summaryInput.focus(); } else { descriptionInput.focus(); } } ); actionField.$element.append( summaryInput.$element ); // Hide previous displayed clickies and add to DOM $description.addClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); $sdh.append( actionField.$element ); descriptionInput.focus(); } ); } }; /** * Create the html and append it to the DOM * * @param {Object} textElement * @param {Array<Clicky>} clickyElements * @param {InfoClickyPopup} popupElement */ var updateSDH = function ( textElement, clickyElements, popupElement ) { if ( popupElement ) { clickyElements.push( popupElement ); } $description.append( textElement ); if ( clickyElements.length > 0 ) { $clickies.append( clickyElements ); $description.append( $clickies ); } $sdh.append( $description ); $sdh.addClass( 'noprint' ); var hideSDH = function () { $sdh.addClass( 'sdh-ve-hidden' ); }; var showSDH = function () { $sdh.removeClass( 'sdh-ve-hidden' ); }; $.ready.then( function () { // Undo padding used to fix content jump mw.util.addCSS( '.skin-vector.ns-0 #mw-content-subtitle::after {content: none;}' ); // Add the main div to the subtitle mw.util.addSubtitle( $sdh[0] ); mw.hook( 've.activationComplete' ).add( function () { hideSDH(); } ); mw.hook( 've.deactivationComplete' ).add( function () { showSDH(); } ); } ); }; /** * Disable all buttons and create processing (...) animation * Used by export and import buttons. */ var setProcessing = function () { var x; var $processing = $( '<div>' ) .addClass( 'sdh-processing' ); // Disable all clicky buttons $clickies .children( '.sdh-clicky' ) .addClass( 'sdh-clicky-disabled' ) .children( 'a' ) .off(); // Add processing ... animation $description.append( $processing ); for ( x = 0; x < 3; x++ ) { $processing.append( $( '<div>' ) .addClass( [ 'sdh-processing-dot', 'sdh-processing-dot-' + x ] ) .text( '.' ) ); } }; /** * Texts, clickies, and popups contain * elements that could make up the initial display. */ var texts = { noDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-no-description' ) .text( mw.msg( 'sdh-no-description' ) ), missingDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-missing-description' ) .html( mw.msg( 'sdh-missing-description', mw.msg( 'sdh-' + (isRedirect ? 'redirect' : 'article') + '-label' ) ) ), pageDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'mw-page-description ' ) .text( pageDescription + ( appendWDDescription ? ( ' (Wikidata: ' + wikidataDescription + ')' ) : '' ) ) }; var clickies = { add: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding'; addWikidata = true; // Description should be added to wikidata in this case textInput(); } ), addNone: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-changing'; change = true; emptyPreload = true; textInput(); } ), addUseless: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-local'; emptyPreload = true; textInput(); } ), edit: new Clicky( 'sdh-edit', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-changing'; change = true; textInput(); } ), editimport: new Clicky( 'sdh-editimport', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-local'; textInput(); } ), export: new Clicky( 'sdh-export', function () { setProcessing(); editWikidataDescription( pageDescription ); } ), import: new Clicky( 'sdh-import', function () { setProcessing(); summaryMsg = 'sdh-summary-importing-wikidata'; editDescription( pageDescription ); } ), override: new Clicky( 'sdh-override', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-custom'; textInput(); } ), wikidataLink: $( '<span>' ) .addClass( [ 'sdh-clicky', 'sdh-wikidata-description' ] ) .append( $( '<a>' ) .attr( 'href', 'https://www.wikidata.org/wiki/Special:SetLabelDescriptionAliases/' + wgQid + '/' + language ) .text( mw.msg( 'sdh-wikidata-link-label' ) ) ) }; var popups = { disambig: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-disambig-popup' ).plain() ), noDescription: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-no-description-popup' ).plain() ), override: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-override-popup' ).plain() ), useless: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-useless-popup' ).plain() ) }; /** * Depending on various factors, such as * whether the description exists, * whether the description is on wikidata or not, * and whether the page is in mainspace, * this code determines what elements should make up the initial display. * updateSDH() is then called to generate the html * and add that to the DOM. * * @param {Object} wikitextResult */ var determineElements = function ( wikitextResult ) { /** * The description as determined from the wikitext. * * @type {string} */ var descriptionFromText; /** * The short description or a message saying no description exists etc. * * @type {Object} */ var textElement; /** * What the relevant buttons ("clickies") are. * * @type {Array<Clicky>} */ var clickyElements = []; /** * What clickable popup explanation is there if any * * @type {InfoClickyPopup} */ var popupElement; /** * Whether the description is none * * @type {boolean} */ var isNone; // Whether to show "Missing article description" if applicable var showMissing = ( ( namespace === 0 || namespace === 118 ) && ( !isRedirect || options.AddToRedirect ) ); // If not enwiki, complete logic for non-enwiki case and exit. if ( onlyEditWikidata ) { if ( pageDescription ) { textElement = pageDescription; clickyElements.push( clickies.edit ); } else if ( showMissing ) { textElement = texts.missingDescription; clickyElements.push( clickies.add ); } updateSDH( textElement, clickyElements, popupElement ); return; } /** * Determine if the short description is in the wikitext * or if it is generated by an infobox. */ descriptionFromText = shortdescInText( wikitextResult )[ 1 ]; /** * Determine if the description is none. */ isNone = descriptionFromText && descriptionFromText.toLowerCase() === 'none'; // Show wikidata link at beginning if displaying non-local description. if ( pageDescription && !isLocal ) { clickyElements.push( clickies.wikidataLink ); } if ( isNone ) { // Handle {{Short description|none}} isLocal = true; textElement = texts.noDescription; clickyElements.push( clickies.addNone ); popupElement = popups.noDescription; } else { // Handle remaining cases if ( pageDescription ) { textElement = texts.pageDescription; if ( isLocal ) { if ( descriptionFromText ) { clickyElements.push( clickies.edit ); } else { if ( disambigPage ) { popupElement = popups.disambig; } else { clickyElements.push( clickies.override ); popupElement = popups.override; } } } else { if ( uselessDescription ) { popupElement = popups.useless; clickyElements.push( clickies.addUseless ); } else { clickyElements.push( clickies.import, clickies.editimport ); } } } else if ( showMissing ) { textElement = texts.missingDescription; clickyElements.push( clickies.add ); } } // Don't show clickies for editing if not allowing editing if ( !allowEditing ) { clickyElements = []; } if ( isLocal && !isNone && options.ExportButton ) { clickyElements.push( clickies.export ); } updateSDH( textElement, clickyElements, popupElement ); }; if ( callPromiseText ) { callPromiseText.then( function ( wikitextResult ) { determineElements( wikitextResult ); } ); } else { determineElements(); } }; $.when( callPromiseDescription, callPromiseWDDescription ).then( onResponses ); }; /* Load if viewing a page normally (not in diff view) */ if ( mw.config.get( 'wgIsArticle' ) && !mw.config.get( 'wgDiffOldId' ) && mw.config.get( 'wgArticleId' ) !== 0 ) { /** * Commented out due to issues reported at * [[Special:PermaLink/925885151#Doubled_short_descriptions_from_Template:Infobox_settlement]]. * Fire on postEdit hook to load after Visual Editor saves, * as VE does not actually reload the page. * Unfortunately, postEdit fires both after regular edits and VE edits, * so duplicate instances will be caused after a regular edit if run always * on postEdit. * window.sdh.hasRun is set to true below, and will be undefined after a proper reload, * but not after a dynamic VE reload. * FIXME: Post edit hook fires too early, meaning if an editor adds a short description using VE * it won't show the right description. * * mw.hook( 'postEdit' ).add( function () { * if ( window.sdh.hasRun ) { * window.sdh.main(); * } * } ); * * if ( !window.sdh.hasRun ) { // Don't run twice * window.sdh.hasRun = true; * window.sdh.initMessages(); * window.sdh.main(); * } */ window.sdh.initMessages(); window.sdh.main(); } // </nowiki> sotsh974oasjpnwk3iqqyferj3gkzph 155567 155566 2026-09-12T05:43:02Z Saimawnkham 5 155567 javascript text/javascript // <nowiki> /* _____________________________________________________________________________ * | | * | === WARNING: GLOBAL GADGET FILE === | * | Changes to this page affect many users. | * | Please discuss changes on the talk page or on [[WT:Gadget]] before editing. | * |_____________________________________________________________________________| * */ /** * Shortdesc helper: v3.5.3 * Documentation at en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shortdesc_helper * The documentation includes instructions for using this gadget on other wikis. * Shows short descriptions, and allows importing wikidata descriptions, adding descriptions, * and easier editing of them by giving buttons and inputbox for doing so. * Forked from [[MediaWiki:Gadget-Page descriptions.js]] written by the TheDJ. */ 'use strict'; window.sdh = window.sdh || {}; /** * Set messages using mw.message. * window.sdh.messages can be used to override these messages (for e.g translations). */ window.sdh.initMessages = function () { /* These messages are used on all wikis and so need translation. */ var messages = { /** Uncomment the following to change messages used in settings dialog */ /* "libSettings-settings-title": "Settings", "libSettings-save-label": "Save settings", "libSettings-cancel-label": "Cancel", "libSettings-showDefaults-label": "Show defaults", "libSettings-showCurrentSettings-label": "Show current settings", "libSettings-save-success-message": "Settings for $1 successfully saved.", "libSettings-save-fail-message": "Could not save settings for $1.", */ /* Settings messages */ 'sdh-settingsDialog-title': 'Settings for Shortdesc helper', 'sdh-header-general': 'General', 'sdh-header-appearance': 'Appearance', 'sdh-AddToRedirect-label': 'Allow additions of short descriptions to redirects', 'sdh-AddToRedirect-help': 'When checked, redirects will have an "add" button to add a short description. (default off)', 'sdh-InputWidth-label': 'Width of editing input in characters (default 40)', 'sdh-FontSize-label': 'Font size, as a percentage (default 100%)', /* Initial view messages */ 'sdh-missing-description': '<a href="/wiki/Wikipedia:Short description">ၶေႃႈသပ်းလႅင်း $1 </a> ႁူင်ႈႁၢႆဝႆႉ', 'sdh-article-label': 'လိၵ်ႈႁွမ်တွမ်', 'sdh-redirect-label': 'redirect', /* Initial view buttons */ 'sdh-add-label': 'သႂ်ႇ', 'sdh-add-title': 'သႂ်ႇၶေႃႈသပ်းလႅင်းပွတ်း', 'sdh-edit-label': 'မႄးထတ်း', 'sdh-edit-title': 'မႄးထတ်း ၶေႃႈသပ်းလႅင်းပွတ်း', /* Editing messages */ 'sdh-description-placeholder': 'ၶေႃႈသပ်းလႅင်းပွတ်း', 'sdh-summary-placeholder': 'Custom edit summary', 'sdh-save-label': 'သိမ်း', 'sdh-save-title': 'သိမ်းၶေႃႈသပ်းလႅင်း', 'sdh-cancel-label': 'ယႃႉၶိုၼ်း', 'sdh-cancel-title': 'ယႃႉၶိုၼ်းၵၢၼ်မႄးထတ်း', 'sdh-summary-label': 'ၶေႃႈလူပ်း', 'sdh-summary-title': 'Show edit summary box', 'sdh-settings-title': 'တင်ႈၶၼ်', /* Wikidata summary messages */ 'sdh-wd-summary': '([[w:shn:Wikipedia:Shortdesc helper|Shortdesc helper]])', 'sdh-wd-edit-failed': 'Saving the edit to Wikidata failed.', 'sdh-wd-edit-failed-prefix': '\n\nThe info given by Wikidata is that:\n\n' }; /** * These messages don't need translation as they are only used on enwiki * because enwiki has the {{SHORTDESC:}} magic word. */ var shnwikiMessages = { /* Settings messages */ 'sdh-MarkAsMinor-label': 'Mark edits as minor', 'sdh-header-Wikidata': 'Wikidata', 'sdh-SaveWikidata-label': 'Save changes to Wikidata', 'sdh-SaveWikidata-help': 'Whether to update the Wikidata description when using the script.', 'sdh-SaveWikidata-add-label': 'Only when no Wikidata description exists (default)', 'sdh-SaveWikidata-all-label': 'On all edits', 'sdh-SaveWikidata-never-label': 'Never', 'sdh-ShowWikidataOption-label': 'Show the Wikidata description', 'sdh-ShowWikidataOption-always-label': 'Always', 'sdh-ShowWikidataOption-nolocal-label': 'Only when no local description exists (default)', 'sdh-ShowWikidataOption-never-label': 'Never', 'sdh-ExportButton-label': 'Add a button, "export", to update the Wikidata description to match the local description.', /* Initial view messages */ 'sdh-wikidata-link-label': 'Wikidata', 'sdh-no-description': 'This page intentionally has no description.', /* Initial view buttons */ 'sdh-infoClicky-label': '?', 'sdh-infoClicky-title': 'Click for info', 'sdh-override-label': 'Override', 'sdh-override-title': 'Override current short description', 'sdh-import-label': 'Import', 'sdh-import-title': 'Import description from Wikidata', 'sdh-editimport-label': 'Edit and import', 'sdh-editimport-title': 'Edit and import description from Wikidata', 'sdh-export-label': 'Export', 'sdh-export-title': 'Export local short description to Wikidata', /* Popup text */ 'sdh-no-description-popup': 'This description is intentionally empty. See <a href = "/wiki/Wikipedia:Short_description#SDNONE">our policy page on (none) short descriptions</a> for more info.', 'sdh-override-popup': 'While this description can be overridden with another local short description, it cannot be directly edited. This is most likely because it is automatically generated by the article\'s infobox or some other template. See <a href = "/wiki/Wikipedia:WikiProject_Short_descriptions#Auto-generated_and_bot-generated_descriptions"> our policy on auto-generated and bot-generated descriptions</a> for more info.', 'sdh-disambig-popup': 'This short description should not be edited because it is automatically generated by the disambiguation template and does not need to be changed.', 'sdh-useless-popup': 'Importing of this description has been disabled as it is too generic to be useful.', /* Summary messages */ 'sdh-summary-changing': 'Changing [[Wikipedia:Short description|short description]] from $1 to $2', 'sdh-summary-adding-custom': 'Adding [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2, overriding automatically generated description', 'sdh-summary-importing-wikidata': 'Importing Wikidata [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2', 'sdh-summary-adding-local': 'Adding local [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2, overriding Wikidata description $1', 'sdh-summary-adding': 'Adding [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2', /* Summary none messages */ 'sdh-summary-changing-none': 'Changing [[Wikipedia:Short description|short description]] from $1 to one that is [[WP:SDNONE|intentionally blank]]', 'sdh-summary-adding-custom-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description, instead of automatically generated description', 'sdh-summary-adding-local-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description, overriding Wikidata description $1', 'sdh-summary-adding-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description', /* Failure message */ 'sdh-edit-failed': 'Saving the addition of or edit to the short description failed.', 'sdh-edit-failed-no-template': 'Edit failed, as no short description template was found in the page wikitext. This is probably due to an edit conflict.' }; /** * Setting window.sdh.messages last means it overrides previous messages * Thus allowing translations to override previous messages. */ mw.messages.set( messages ); mw.messages.set( shnwikiMessages ); mw.messages.set( window.sdh.messages ); }; window.sdh.main = function () { /** * What section the short description is in, to be determined later * by searching the DOM. Used so that if the short description is in the lead * only the wikitext of section 0 needs to be downloaded. * * @type {number} */ var section; // Consts /** * Selector to find the short description in the DOM. * * @type {string} */ var SDELEMENT = '.shortdescription'; /** * Selector to find disambiguation template. * * @type {string} */ var DISAMBIGELEMENT = '#disambigbox'; /** * Search pattern for finding short description in wikitext. * Group 1 in the regex is the short description. * * @type {RegExp} */ var PATTERN = /\{\{\s*[Ss]hort description\s*\|(.*?)\}\}/; /** * List of Wikidata descriptions that are not useful enough to be directly imported. * * @type {Array} */ var USELESS_DESCRIPTIONS = [ 'Wikimedia project page' ]; /** * Pattern for date spans, to replace hyphen with en dash. * * @type {RegExp} */ var DATEPATTERN = /(\d\d+)-(\d\d+)/; /** * Replace for date spans. * * @type {string} */ var DATEREPLACEMENT = '$1–$2'; // Config variables var title = mw.config.get( 'wgPageName' ); var namespace = mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ); var wgQid = mw.config.get( 'wgWikibaseItemId' ); var language = mw.config.get( 'wgContentLanguage' ); var canEdit = mw.config.get( 'wgIsProbablyEditable' ); var isRedirect = mw.config.get( 'wgIsRedirect' ); var DBName = mw.config.get( 'wgDBname' ); /** * onlyEditWikidata is a site-wide flag. * If it is true, then the only descriptions for the wiki are assumed to be on Wikidata. * If it is false, then that means descriptions can also be added through {{SHORTDESC:}} * (currently, this is only the case on enwiki). * This flag modifies the behaviour of various methods to display the appropriate buttons and * settings, and make the description saved to the right place. * * @type {boolean} */ var onlyEditWikidata = ( DBName !== 'shnwiki' ); /** * Check if the user can edit the page, * and disallow editing of templates and categories to prevent accidental addition. * * @type {boolean} */ var allowEditing = ( ( canEdit && [ 10, 14, 710, 828, 2300, 2302 ].indexOf( namespace ) === -1 ) ); // Define user agent when accessing the API var APIoptions = { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': 'Short description editer/viewer gadget (w:shn:Wikipedia:Shortdesc helper)' } } }; var API = new mw.Api( APIoptions ); var wikidataAPI = new mw.ForeignApi( 'https://www.wikidata.org/w/api.php', APIoptions ); /** * Get the wikitext of the page. * * @return {Promise} */ var getText = function () { return API.get( { action: 'query', prop: 'revisions', titles: title, rvprop: 'content', rvsection: section, rvslots: 'main', formatversion: 2 } ); }; /** * Download wikitext. Whether to download the whole wikitext, * or only the lead section wikitext is determined. * * @type {Promise} */ var callPromiseText = ( function () { var elements; if ( onlyEditWikidata ) { return; } /** * Find whether the short description is in the first section, to determine * if we need to download the wikitext of the entire page. * Do this by searching elements above the first heading for ".shortdescription" */ // eslint-disable-next-line no-jquery/no-global-selector, no-jquery/variable-pattern elements = $( '.mw-parser-output > h2' ).first().prevAll(); /** * Need to check sibling elements with filter and their children * with find to find short description. If length > 0 then found * short description before the first heading, so get wikitext of section 0. */ if ( elements.filter( SDELEMENT ).add( elements.find( SDELEMENT ) ).length > 0 ) { section = 0; } // Get the wikitext return getText(); }() ); /** * Get the local short description * * @type {Promise} */ var callPromiseDescription = API.get( { action: 'query', titles: title, prop: 'description', formatversion: 2 } ); /** * Load settings using libSettings if it exists * Otherwise gracefully fallback to defaults. */ var usinglibSettings = !!mw.libs.libSettings; var ls, optionsConfig, settings, options; if ( usinglibSettings ) { ls = mw.libs.libSettings; optionsConfig = new ls.OptionsConfig( [ new ls.Page( { title: mw.msg( 'sdh-header-general' ), preferences: [ new ls.CheckboxOption( { name: 'MarkAsMinor', label: mw.msg( 'sdh-MarkAsMinor-label' ), defaultValue: false, hide: onlyEditWikidata } ), new ls.CheckboxOption( { name: 'AddToRedirect', label: mw.msg( 'sdh-AddToRedirect-label' ), help: mw.msg( 'sdh-AddToRedirect-help' ), defaultValue: false } ), new ls.CheckboxOption( { name: 'ExportButton', label: mw.msg( 'sdh-ExportButton-label' ), defaultValue: false, hide: onlyEditWikidata } ), new ls.DropdownOption( { name: 'ShowWikidata', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-label' ), defaultValue: 'nolocal', values: [ { data: 'always', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-always-label' ) }, { data: 'nolocal', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-nolocal-label' ) }, { data: 'never', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-never-label' ) } ], hide: onlyEditWikidata } ), // Option for all disabled due to issues with people not using it properly new ls.DropdownOption( { name: 'SaveWikidata', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-label' ), help: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-help' ), defaultValue: 'add', values: [ { data: 'add', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-add-label' ) }, // { data: 'all', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-all-label' ) }, { data: 'never', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-never-label' ) } ], hide: onlyEditWikidata } ) ] } ), new ls.Page( { title: mw.msg( 'sdh-header-appearance' ), preferences: [ new ls.NumberOption( { name: 'InputWidth', label: mw.msg( 'sdh-InputWidth-label' ), defaultValue: 40, UIconfig: { min: 10, max: 999 } } ), new ls.NumberOption( { name: 'FontSize', label: mw.msg( 'sdh-FontSize-label' ), defaultValue: 100, UIconfig: { min: 10, max: 500 } } ) ] } ) ] ); settings = new mw.libs.libSettings.Settings( { title: mw.msg( 'sdh-settingsDialog-title' ), scriptName: 'Shortdesc-helper', helpInline: true, size: 'large', height: 350, optionsConfig: optionsConfig } ); options = settings.get(); } else { // Use defaults options = { MarkAsMinor: false, AddToRedirect: false, InputWidth: 40, FontSize: 100, ExportButton: false, SaveWikidata: 'add', ShowWikidata: 'nolocal' }; } /** * Get the Wikidata short description * * @type {Promise} */ var callPromiseWDDescription = ( options.ShowWikidata === 'never' || wgQid === null ) ? null : wikidataAPI.get( { action: 'wbgetentities', ids: wgQid, props: 'descriptions', formatversion: 2, languages: language } ); // Dynamic CSS based on options mw.util.addCSS( '#sdh { font-size:' + options.FontSize + '%}' + '#sdh-descriptionbox { width:' + ( options.InputWidth + 3 ) + 'ch };' // Do +3 since width includes char counter ); /* Main code to be run once both the local and Wikidata short description is gotten */ var onResponses = function ( response, responseWD ) { /** * These two variables are UI elements that need to be closed and reopened, * and so need to be accessed outside the scope of the functions * that define them. */ /** * Used in InfoClickyPopup * * @type {OO.ui.PopupWidget} */ var infoPopup; /** * Used in textInput * * @type {OO.ui.ActionFieldLayout} */ var actionField; /** * Used in textInput * * @type {OO.ui.TextInputWidget} */ var descriptionInput; /** * These three variables are defined by the button being clicked */ /** * The message to be used for the summary * * @type {string} */ var summaryMsg; /** * Is the action a change to an existing local description * or an addition, importation etc. * * @type {boolean} */ var change; /** * True when there is no description anywhere, and so * description should be added to Wikidata when options.SaveWikidata is 'add'. * * @type {boolean} */ var addWikidata; /** * Whether there should be text initially in the input box. * * @type {boolean} */ var emptyPreload = false; /** * Various HTML elements */ var $sdh = $( '<div>' ).prop( 'id', 'sdh' ); var $description = $( '<div>' ).addClass( 'sdh-showdescrip' ); var $clickies = $( '<span>' ).addClass( 'sdh-clickies' ); var pages = response[ 0 ].query.pages[ 0 ]; /** * Is the description from Wikidata (non local) or the {{SHORTDESC:}} magic word? * * @type {boolean} */ var isLocal = ( pages.descriptionsource === 'local' ); /** * The Wikidata descriptions. */ var wikidataDescriptions = responseWD ? responseWD[ 0 ].entities[ wgQid ].descriptions : {}; /** * The Wikidata description, if it exists. */ var wikidataDescription = Object.keys( wikidataDescriptions ).length !== 0 ? wikidataDescriptions[ language ].value : ''; /** * The page short description. * * @type {string} */ var pageDescription = ( isLocal ? pages.description : wikidataDescription ).trim(); /** * Whether this is a disambiguation/set index page or not, determined by searching the DOM. * If it is, then the option to override the short description will be disabled. * * @type {boolean} */ var disambigPage = $( DISAMBIGELEMENT ).length > 0; /** * Whether a Wikidata description is too generic to be useful. * * @type {boolean} */ var uselessDescription = !isLocal && USELESS_DESCRIPTIONS.indexOf( pageDescription ) !== -1; /** * Whether to append the Wikidata description * * @type {boolean} */ var appendWDDescription = options.ShowWikidata === 'always' && isLocal && wikidataDescription; /** * Creates "clickies", simple link buttons. * Things are made nice per https://stackoverflow.com/a/10510353 * Links are wrapped in spans to allow separators to be added using css * without becoming part of the link. * * @param {string} msgName * @param {Function} func * @return {Object} */ var Clicky = function ( msgName, func ) { return $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-clicky' ) .append( $( '<a>' ) .attr( { title: mw.msg( msgName + '-title' ), role: 'button', tabindex: '0' } ) .text( mw.msg( msgName + '-label' ) ) .on( 'click', func ) .on( 'keydown', function ( e ) { if ( [ 13, 32 ].indexOf( event.which ) !== -1 ) { // Space and enter e.preventDefault(); return func(); } } ) ); }; /** * Create a Clicky that opens a OOui PopupWidget. * * @param {string} text * @return {Clicky} */ var InfoClickyPopup = function ( text ) { var self = this; self.text = text; self.infoClicky = new Clicky( 'sdh-infoClicky', function () { if ( !infoPopup ) { mw.loader.using( [ 'oojs-ui-core', 'oojs-ui-widgets' ] ).then( function () { infoPopup = new OO.ui.PopupWidget( { $content: $( '<span>' ).append( self.text ), $autoCloseIgnore: self.infoClicky, padded: true, autoClose: true, width: 300, position: 'after' } ); $clickies.append( infoPopup.$element ); infoPopup.toggle( true ); } ); } else { infoPopup.toggle( false ); } } ); return self.infoClicky; }; /** * Creates OOui buttons, which are used for save and cancel. * * @param {string} msgName * @param {Function} func * @param {Array<string>} flags * @param {string} icon * @return {OO.ui.ButtonWidget} */ var OOuiClicky = function ( msgName, func, flags, icon ) { return new OO.ui.ButtonWidget( { label: mw.msg( msgName + '-label' ), icon: icon, title: mw.msg( msgName + '-title' ), flags: flags, classes: [ 'sdh-ooui-clicky' ] } ).on( 'click', func ); }; /** * Function to check if the short description is in the wikitext. * If it is, return the wikitext and short description as defined in the text * * @param {Object} wikitextResult * @return {Array} */ var shortdescInText = function ( wikitextResult ) { var wikitext = wikitextResult.query.pages[ 0 ].revisions[ 0 ].slots.main.content; var match = wikitext && wikitext.match( PATTERN ); if ( match ) { return [ wikitext, match[ 1 ] ]; } else { return [ wikitext, false ]; } }; /** * Notify the user that the edit failed and log any debug info. * * @param {string} msgName * @param {*} debug * @param {string} extraMsg */ var editFailed = function ( msgName, debug, extraMsg ) { var message = mw.msg( msgName ) + extraMsg; mw.notify( message, { autoHide: false } ); if ( debug ) { mw.log.warn( debug ); } }; /** * Set the Wikidata description using the API. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. * @return {Promise} */ var setWikidataDescription = function ( newDescription, summary ) { return mw.loader.using( 'mediawiki.ForeignApi' ).then( function () { return wikidataAPI.postWithToken( 'csrf', { action: 'wbsetdescription', id: wgQid, language: language, summary: ( summary || '' ) + mw.message( 'sdh-wd-summary', language ).plain(), value: newDescription } ); } ); }; /** * This function edits Wikidata descriptions and is used on wikis that aren't enwiki. * Beyond what setWikidataDescription does, it reloads the page on success * and gives an informative error notification. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. */ var editWikidataDescription = function ( newDescription, summary ) { setWikidataDescription( newDescription, summary ).then( function () { window.location.reload(); }, function () { editFailed( 'sdh-wd-edit-failed', arguments, arguments[ 1 ].error.info ? ( mw.msg( 'sdh-wd-edit-failed-prefix' ) + arguments[ 1 ].error.info ) : '' ); } ); }; /** * This function adds or replaces short descriptions. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. */ var editDescription = function ( newDescription, summary ) { var replacement, prependText, appendText, text, prependDescription; /** * Helper function to add quotes around text, * used when generating the summary. * * @param {string} textToQuote * @return {string} */ var quotify = function ( textToQuote ) { return '"' + textToQuote + '"'; }; /** * Appends, prepends, or replaces the wikitext. * depending on which of text, prependText, and appendText exists. */ var makeEdit = function () { API.postWithEditToken( { action: 'edit', section: section, text: text, title: title, prependtext: prependText, appendtext: appendText, summary: summary, nocreate: true, minor: options.MarkAsMinor, tags: 'shortdesc helper' } ).then( function () { // Reload the page window.location.reload(); }, function () { editFailed( 'sdh-edit-failed', arguments ); } ); }; /** * Replaces the current local short description with the new one. * If the short description doesn't exist in the text, return false. * * @param {string} wikitextResult Result of getText() * @return {boolean} Whether there was a description in the wikitext * and so whether makeEdit could be called. */ var replaceAndEdit = function ( wikitextResult ) { var output = shortdescInText( wikitextResult ); var oldtext = output[ 0 ]; var descriptionFromText = output[ 1 ]; if ( descriptionFromText ) { text = oldtext.replace( PATTERN, replacement ); makeEdit(); return true; } else { return false; } }; // Fix manual entry of "none" if ( newDescription.toLowerCase() === 'none' ) { newDescription = ''; } // Replace hyphens in dates with en dashes newDescription = newDescription.replace( DATEPATTERN, DATEREPLACEMENT ); // Make edits to Wikidata as appropiate if ( wgQid && ( options.SaveWikidata === 'add' && addWikidata ) && // options.SaveWikidata === 'all' newDescription !== '' ) { setWikidataDescription( newDescription ); } // Capitalize first letter by default unless editing local description if ( !isLocal ) { newDescription = ( newDescription.charAt( 0 ).toUpperCase() + newDescription.slice( 1 ) ); } if ( newDescription === '' ) { newDescription = 'none'; } // Use 1= if the description has an '=' if ( newDescription.indexOf( '=' ) !== -1 ) { prependDescription = '1='; } else { prependDescription = ''; } replacement = '{{Short description|' + prependDescription + newDescription + '}}'; // Link guideline if changing to none description summary = summary || mw.message( summaryMsg + ( newDescription === 'none' ? '-none' : '' ), quotify( pageDescription ), quotify( newDescription ) ).plain(); /** * change = true means there was a previous short description in the wikitext * that needs to be replaced. */ if ( change ) { /** * Get the wikitext again right before making the edit * to avoid issues with edit conflicts, and make the edit. */ getText().then( function ( result ) { if ( !replaceAndEdit( result ) ) { editFailed( 'sdh-edit-failed-no-template' ); } } ); } else { if ( isRedirect ) { appendText = '\n' + replacement; } else { prependText = replacement + '\n'; } makeEdit(); } }; /** * Creates input box with save and cancel buttons. * If input box was created before, show it again. * Otherwise, create the input box using OOui. */ var textInput = function () { if ( actionField ) { $description.addClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); actionField.toggle( true ); descriptionInput.focus(); } else { mw.loader.using( [ 'oojs-ui-core', 'oojs-ui-widgets', 'oojs-ui.styles.icons-interactions' ] ).then( function () { var length, saveInput, buttons; // Define the input box, summary box, and buttons. descriptionInput = new OO.ui.TextInputWidget( { autocomplete: false, autofocus: true, id: [ 'sdh-descriptionbox' ], label: '0', value: emptyPreload ? '' : pageDescription, placeholder: mw.msg( 'sdh-description-placeholder' ) } ); var summaryInput = new OO.ui.TextInputWidget( { autocomplete: false, autofocus: true, id: [ 'sdh-summarybox' ], placeholder: mw.msg( 'sdh-summary-placeholder' ) } ); var saveButton = new OOuiClicky( 'sdh-save', function () { saveInput(); }, [ 'primary', 'progressive' ] ); var cancelButton = new OOuiClicky( 'sdh-cancel', function () { actionField.toggle( false ); $description.removeClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); }, [ 'safe', 'destructive' ] ); var summaryButton = new OOuiClicky( 'sdh-summary', function () { summaryInput.toggle(); }, [ 'safe' ] ); var settingsButton = new OO.ui.ButtonWidget( { icon: 'settings', framed: false, title: mw.msg( 'sdh-settings-title' ), flags: [ 'safe' ], classes: [ 'sdh-ooui-clicky' ] } ).on( 'click', function () { settings.display(); } ); /** * On change, update character count label. * If local description has not been modified, prevent */ var updateOnChange = function () { var description = descriptionInput.getValue().trim(); length = descriptionInput.getInputLength(); var classes = [ '' ]; if ( length > 40 ) { if ( length > 60 ) { classes = [ 'sdh-very-long' ]; } else { classes = [ 'sdh-too-long' ]; } } descriptionInput.setLabel( $( '<span>' ) .addClass( classes ) .text( String( length ) ) ); if ( isLocal && description === pageDescription ) { saveButton.setDisabled( true ); } else { saveButton.setDisabled( false ); } }; var items = [ saveButton, summaryButton, cancelButton ]; if ( usinglibSettings ) { items.push( settingsButton ); } buttons = new OO.ui.ButtonGroupWidget( { items: items } ); /** * This is bound to the save button. * Disables all the elements and calls the relevant function * responsible for saving the the entered short description. */ saveInput = function () { var description = descriptionInput.getValue().trim(); var summary = summaryInput.getValue().trim(); descriptionInput .setDisabled( true ) .pushPending( true ); summaryInput .setDisabled( true ) .pushPending( true ); items.forEach( function ( item ) { item.setDisabled( true ); } ); if ( onlyEditWikidata ) { editWikidataDescription( description, summary ); } else { editDescription( description, summary ); } }; actionField = new OO.ui.ActionFieldLayout( descriptionInput, buttons, { align: 'top', id: 'sdh-editbox' } ); summaryInput.toggle( false ); // Initial character count updateOnChange(); descriptionInput.on( 'change', updateOnChange ); descriptionInput.on( 'enter', saveInput ); summaryInput.on( 'enter', saveInput ); summaryInput.on( 'toggle', function ( visible ) { if ( visible ) { summaryInput.focus(); } else { descriptionInput.focus(); } } ); actionField.$element.append( summaryInput.$element ); // Hide previous displayed clickies and add to DOM $description.addClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); $sdh.append( actionField.$element ); descriptionInput.focus(); } ); } }; /** * Create the html and append it to the DOM * * @param {Object} textElement * @param {Array<Clicky>} clickyElements * @param {InfoClickyPopup} popupElement */ var updateSDH = function ( textElement, clickyElements, popupElement ) { if ( popupElement ) { clickyElements.push( popupElement ); } $description.append( textElement ); if ( clickyElements.length > 0 ) { $clickies.append( clickyElements ); $description.append( $clickies ); } $sdh.append( $description ); $sdh.addClass( 'noprint' ); var hideSDH = function () { $sdh.addClass( 'sdh-ve-hidden' ); }; var showSDH = function () { $sdh.removeClass( 'sdh-ve-hidden' ); }; $.ready.then( function () { // Undo padding used to fix content jump mw.util.addCSS( '.skin-vector.ns-0 #mw-content-subtitle::after {content: none;}' ); // Add the main div to the subtitle mw.util.addSubtitle( $sdh[0] ); mw.hook( 've.activationComplete' ).add( function () { hideSDH(); } ); mw.hook( 've.deactivationComplete' ).add( function () { showSDH(); } ); } ); }; /** * Disable all buttons and create processing (...) animation * Used by export and import buttons. */ var setProcessing = function () { var x; var $processing = $( '<div>' ) .addClass( 'sdh-processing' ); // Disable all clicky buttons $clickies .children( '.sdh-clicky' ) .addClass( 'sdh-clicky-disabled' ) .children( 'a' ) .off(); // Add processing ... animation $description.append( $processing ); for ( x = 0; x < 3; x++ ) { $processing.append( $( '<div>' ) .addClass( [ 'sdh-processing-dot', 'sdh-processing-dot-' + x ] ) .text( '.' ) ); } }; /** * Texts, clickies, and popups contain * elements that could make up the initial display. */ var texts = { noDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-no-description' ) .text( mw.msg( 'sdh-no-description' ) ), missingDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-missing-description' ) .html( mw.msg( 'sdh-missing-description', mw.msg( 'sdh-' + (isRedirect ? 'redirect' : 'article') + '-label' ) ) ), pageDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'mw-page-description ' ) .text( pageDescription + ( appendWDDescription ? ( ' (Wikidata: ' + wikidataDescription + ')' ) : '' ) ) }; var clickies = { add: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding'; addWikidata = true; // Description should be added to wikidata in this case textInput(); } ), addNone: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-changing'; change = true; emptyPreload = true; textInput(); } ), addUseless: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-local'; emptyPreload = true; textInput(); } ), edit: new Clicky( 'sdh-edit', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-changing'; change = true; textInput(); } ), editimport: new Clicky( 'sdh-editimport', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-local'; textInput(); } ), export: new Clicky( 'sdh-export', function () { setProcessing(); editWikidataDescription( pageDescription ); } ), import: new Clicky( 'sdh-import', function () { setProcessing(); summaryMsg = 'sdh-summary-importing-wikidata'; editDescription( pageDescription ); } ), override: new Clicky( 'sdh-override', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-custom'; textInput(); } ), wikidataLink: $( '<span>' ) .addClass( [ 'sdh-clicky', 'sdh-wikidata-description' ] ) .append( $( '<a>' ) .attr( 'href', 'https://www.wikidata.org/wiki/Special:SetLabelDescriptionAliases/' + wgQid + '/' + language ) .text( mw.msg( 'sdh-wikidata-link-label' ) ) ) }; var popups = { disambig: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-disambig-popup' ).plain() ), noDescription: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-no-description-popup' ).plain() ), override: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-override-popup' ).plain() ), useless: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-useless-popup' ).plain() ) }; /** * Depending on various factors, such as * whether the description exists, * whether the description is on wikidata or not, * and whether the page is in mainspace, * this code determines what elements should make up the initial display. * updateSDH() is then called to generate the html * and add that to the DOM. * * @param {Object} wikitextResult */ var determineElements = function ( wikitextResult ) { /** * The description as determined from the wikitext. * * @type {string} */ var descriptionFromText; /** * The short description or a message saying no description exists etc. * * @type {Object} */ var textElement; /** * What the relevant buttons ("clickies") are. * * @type {Array<Clicky>} */ var clickyElements = []; /** * What clickable popup explanation is there if any * * @type {InfoClickyPopup} */ var popupElement; /** * Whether the description is none * * @type {boolean} */ var isNone; // Whether to show "Missing article description" if applicable var showMissing = ( ( namespace === 0 || namespace === 118 ) && ( !isRedirect || options.AddToRedirect ) ); // If not enwiki, complete logic for non-enwiki case and exit. if ( onlyEditWikidata ) { if ( pageDescription ) { textElement = pageDescription; clickyElements.push( clickies.edit ); } else if ( showMissing ) { textElement = texts.missingDescription; clickyElements.push( clickies.add ); } updateSDH( textElement, clickyElements, popupElement ); return; } /** * Determine if the short description is in the wikitext * or if it is generated by an infobox. */ descriptionFromText = shortdescInText( wikitextResult )[ 1 ]; /** * Determine if the description is none. */ isNone = descriptionFromText && descriptionFromText.toLowerCase() === 'none'; // Show wikidata link at beginning if displaying non-local description. if ( pageDescription && !isLocal ) { clickyElements.push( clickies.wikidataLink ); } if ( isNone ) { // Handle {{Short description|none}} isLocal = true; textElement = texts.noDescription; clickyElements.push( clickies.addNone ); popupElement = popups.noDescription; } else { // Handle remaining cases if ( pageDescription ) { textElement = texts.pageDescription; if ( isLocal ) { if ( descriptionFromText ) { clickyElements.push( clickies.edit ); } else { if ( disambigPage ) { popupElement = popups.disambig; } else { clickyElements.push( clickies.override ); popupElement = popups.override; } } } else { if ( uselessDescription ) { popupElement = popups.useless; clickyElements.push( clickies.addUseless ); } else { clickyElements.push( clickies.import, clickies.editimport ); } } } else if ( showMissing ) { textElement = texts.missingDescription; clickyElements.push( clickies.add ); } } // Don't show clickies for editing if not allowing editing if ( !allowEditing ) { clickyElements = []; } if ( isLocal && !isNone && options.ExportButton ) { clickyElements.push( clickies.export ); } updateSDH( textElement, clickyElements, popupElement ); }; if ( callPromiseText ) { callPromiseText.then( function ( wikitextResult ) { determineElements( wikitextResult ); } ); } else { determineElements(); } }; $.when( callPromiseDescription, callPromiseWDDescription ).then( onResponses ); }; /* Load if viewing a page normally (not in diff view) */ if ( mw.config.get( 'wgIsArticle' ) && !mw.config.get( 'wgDiffOldId' ) && mw.config.get( 'wgArticleId' ) !== 0 ) { /** * Commented out due to issues reported at * [[Special:PermaLink/925885151#Doubled_short_descriptions_from_Template:Infobox_settlement]]. * Fire on postEdit hook to load after Visual Editor saves, * as VE does not actually reload the page. * Unfortunately, postEdit fires both after regular edits and VE edits, * so duplicate instances will be caused after a regular edit if run always * on postEdit. * window.sdh.hasRun is set to true below, and will be undefined after a proper reload, * but not after a dynamic VE reload. * FIXME: Post edit hook fires too early, meaning if an editor adds a short description using VE * it won't show the right description. * * mw.hook( 'postEdit' ).add( function () { * if ( window.sdh.hasRun ) { * window.sdh.main(); * } * } ); * * if ( !window.sdh.hasRun ) { // Don't run twice * window.sdh.hasRun = true; * window.sdh.initMessages(); * window.sdh.main(); * } */ window.sdh.initMessages(); window.sdh.main(); } // </nowiki> d1gu2oysmsv3g3r04auql4spb5emxtg 155568 155567 2026-09-12T06:45:51Z Saimawnkham 5 ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉၶေႃႈမုၼ်း 155568 javascript text/javascript // <nowiki> /* _____________________________________________________________________________ * | | * | === WARNING: GLOBAL GADGET FILE === | * | Changes to this page affect many users. | * | Please discuss changes on the talk page or on [[WT:Gadget]] before editing. | * |_____________________________________________________________________________| * */ /** * Shortdesc helper: v3.5.3 * Documentation at en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Shortdesc_helper * The documentation includes instructions for using this gadget on other wikis. * Shows short descriptions, and allows importing wikidata descriptions, adding descriptions, * and easier editing of them by giving buttons and inputbox for doing so. * Forked from [[MediaWiki:Gadget-Page descriptions.js]] written by the TheDJ. */ 'use strict'; window.sdh = window.sdh || {}; /** * Set messages using mw.message. * window.sdh.messages can be used to override these messages (for e.g translations). */ window.sdh.initMessages = function () { /* These messages are used on all wikis and so need translation. */ var messages = { /** Uncomment the following to change messages used in settings dialog */ /* "libSettings-settings-title": "Settings", "libSettings-save-label": "Save settings", "libSettings-cancel-label": "Cancel", "libSettings-showDefaults-label": "Show defaults", "libSettings-showCurrentSettings-label": "Show current settings", "libSettings-save-success-message": "Settings for $1 successfully saved.", "libSettings-save-fail-message": "Could not save settings for $1.", */ /* Settings messages */ 'sdh-settingsDialog-title': 'Settings for Shortdesc helper', 'sdh-header-general': 'General', 'sdh-header-appearance': 'Appearance', 'sdh-AddToRedirect-label': 'Allow additions of short descriptions to redirects', 'sdh-AddToRedirect-help': 'When checked, redirects will have an "add" button to add a short description. (default off)', 'sdh-InputWidth-label': 'Width of editing input in characters (default 40)', 'sdh-FontSize-label': 'Font size, as a percentage (default 100%)', /* Initial view messages */ 'sdh-missing-description': '<a href="/wiki/Wikipedia:Short description">ၶေႃႈသပ်းလႅင်း $1 </a> ႁူင်ႈႁၢႆဝႆႉ', 'sdh-article-label': 'လိၵ်ႈႁွမ်တွမ်', 'sdh-redirect-label': 'redirect', /* Initial view buttons */ 'sdh-add-label': 'သႂ်ႇ', 'sdh-add-title': 'သႂ်ႇၶေႃႈသပ်းလႅင်းပွတ်း', 'sdh-edit-label': 'မႄးထတ်း', 'sdh-edit-title': 'မႄးထတ်း ၶေႃႈသပ်းလႅင်းပွတ်း', /* Editing messages */ 'sdh-description-placeholder': 'ၶေႃႈသပ်းလႅင်းပွတ်း', 'sdh-summary-placeholder': 'Custom edit summary', 'sdh-save-label': 'သိမ်း', 'sdh-save-title': 'သိမ်းၶေႃႈသပ်းလႅင်း', 'sdh-cancel-label': 'ယႃႉၶိုၼ်း', 'sdh-cancel-title': 'ယႃႉၶိုၼ်းၵၢၼ်မႄးထတ်း', 'sdh-summary-label': 'ၶေႃႈလူပ်း', 'sdh-summary-title': 'Show edit summary box', 'sdh-settings-title': 'တင်ႈၶၼ်', /* Wikidata summary messages */ 'sdh-wd-summary': '([[w:shn:Wikipedia:Shortdesc helper|Shortdesc helper]])', 'sdh-wd-edit-failed': 'Saving the edit to Wikidata failed.', 'sdh-wd-edit-failed-prefix': '\n\nThe info given by Wikidata is that:\n\n' }; /** * These messages don't need translation as they are only used on enwiki * because enwiki has the {{SHORTDESC:}} magic word. */ var shnwikiMessages = { /* Settings messages */ 'sdh-MarkAsMinor-label': 'Mark edits as minor', 'sdh-header-Wikidata': 'Wikidata', 'sdh-SaveWikidata-label': 'Save changes to Wikidata', 'sdh-SaveWikidata-help': 'Whether to update the Wikidata description when using the script.', 'sdh-SaveWikidata-add-label': 'Only when no Wikidata description exists (default)', 'sdh-SaveWikidata-all-label': 'On all edits', 'sdh-SaveWikidata-never-label': 'Never', 'sdh-ShowWikidataOption-label': 'Show the Wikidata description', 'sdh-ShowWikidataOption-always-label': 'Always', 'sdh-ShowWikidataOption-nolocal-label': 'Only when no local description exists (default)', 'sdh-ShowWikidataOption-never-label': 'Never', 'sdh-ExportButton-label': 'Add a button, "export", to update the Wikidata description to match the local description.', /* Initial view messages */ 'sdh-wikidata-link-label': 'ဝီႇၶီႇတေႇတႃႇ', 'sdh-no-description': 'This page intentionally has no description.', /* Initial view buttons */ 'sdh-infoClicky-label': '?', 'sdh-infoClicky-title': 'Click for info', 'sdh-override-label': 'Override', 'sdh-override-title': 'Override current short description', 'sdh-import-label': 'ၼမ်းၶဝ်ႈ', 'sdh-import-title': 'ၼမ်းၶဝ်ႈၶေႃႈသပ်းလႅင်း မႃးတီႈ ဝီႇၶီႇတေႇတႃႇ', 'sdh-editimport-label': 'မႄးထတ်း လႄႈ ၼမ်းၶဝ်ႈ', 'sdh-editimport-title': 'မႄးထတ်း လႄႈ ၼမ်းၶဝ်ႈၶေႃႈသပ်းလႅင်း မႃးတီႈ ဝီႇၶီႇတေႇတႃႇ', 'sdh-export-label': 'ၼမ်းဢွၵ်ႇ', 'sdh-export-title': 'ၼမ်းဢွၵ်ႇ ၶေႃႈသပ်းလႅင်းပွတ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸူးဝီႇၶီႇတေႇတႃႇ', /* Popup text */ 'sdh-no-description-popup': 'This description is intentionally empty. See <a href = "/wiki/Wikipedia:Short_description#SDNONE">our policy page on (none) short descriptions</a> for more info.', 'sdh-override-popup': 'While this description can be overridden with another local short description, it cannot be directly edited. This is most likely because it is automatically generated by the article\'s infobox or some other template. See <a href = "/wiki/Wikipedia:WikiProject_Short_descriptions#Auto-generated_and_bot-generated_descriptions"> our policy on auto-generated and bot-generated descriptions</a> for more info.', 'sdh-disambig-popup': 'This short description should not be edited because it is automatically generated by the disambiguation template and does not need to be changed.', 'sdh-useless-popup': 'Importing of this description has been disabled as it is too generic to be useful.', /* Summary messages */ 'sdh-summary-changing': 'Changing [[Wikipedia:Short description|short description]] from $1 to $2', 'sdh-summary-adding-custom': 'Adding [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2, overriding automatically generated description', 'sdh-summary-importing-wikidata': 'Importing Wikidata [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2', 'sdh-summary-adding-local': 'Adding local [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2, overriding Wikidata description $1', 'sdh-summary-adding': 'Adding [[Wikipedia:Short description|short description]]: $2', /* Summary none messages */ 'sdh-summary-changing-none': 'Changing [[Wikipedia:Short description|short description]] from $1 to one that is [[WP:SDNONE|intentionally blank]]', 'sdh-summary-adding-custom-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description, instead of automatically generated description', 'sdh-summary-adding-local-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description, overriding Wikidata description $1', 'sdh-summary-adding-none': 'Adding [[WP:SDNONE|intentionally blank]] description', /* Failure message */ 'sdh-edit-failed': 'Saving the addition of or edit to the short description failed.', 'sdh-edit-failed-no-template': 'Edit failed, as no short description template was found in the page wikitext. This is probably due to an edit conflict.' }; /** * Setting window.sdh.messages last means it overrides previous messages * Thus allowing translations to override previous messages. */ mw.messages.set( messages ); mw.messages.set( shnwikiMessages ); mw.messages.set( window.sdh.messages ); }; window.sdh.main = function () { /** * What section the short description is in, to be determined later * by searching the DOM. Used so that if the short description is in the lead * only the wikitext of section 0 needs to be downloaded. * * @type {number} */ var section; // Consts /** * Selector to find the short description in the DOM. * * @type {string} */ var SDELEMENT = '.shortdescription'; /** * Selector to find disambiguation template. * * @type {string} */ var DISAMBIGELEMENT = '#disambigbox'; /** * Search pattern for finding short description in wikitext. * Group 1 in the regex is the short description. * * @type {RegExp} */ var PATTERN = /\{\{\s*[Ss]hort description\s*\|(.*?)\}\}/; /** * List of Wikidata descriptions that are not useful enough to be directly imported. * * @type {Array} */ var USELESS_DESCRIPTIONS = [ 'Wikimedia project page' ]; /** * Pattern for date spans, to replace hyphen with en dash. * * @type {RegExp} */ var DATEPATTERN = /(\d\d+)-(\d\d+)/; /** * Replace for date spans. * * @type {string} */ var DATEREPLACEMENT = '$1–$2'; // Config variables var title = mw.config.get( 'wgPageName' ); var namespace = mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ); var wgQid = mw.config.get( 'wgWikibaseItemId' ); var language = mw.config.get( 'wgContentLanguage' ); var canEdit = mw.config.get( 'wgIsProbablyEditable' ); var isRedirect = mw.config.get( 'wgIsRedirect' ); var DBName = mw.config.get( 'wgDBname' ); /** * onlyEditWikidata is a site-wide flag. * If it is true, then the only descriptions for the wiki are assumed to be on Wikidata. * If it is false, then that means descriptions can also be added through {{SHORTDESC:}} * (currently, this is only the case on enwiki). * This flag modifies the behaviour of various methods to display the appropriate buttons and * settings, and make the description saved to the right place. * * @type {boolean} */ var onlyEditWikidata = ( DBName !== 'shnwiki' ); /** * Check if the user can edit the page, * and disallow editing of templates and categories to prevent accidental addition. * * @type {boolean} */ var allowEditing = ( ( canEdit && [ 10, 14, 710, 828, 2300, 2302 ].indexOf( namespace ) === -1 ) ); // Define user agent when accessing the API var APIoptions = { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': 'Short description editer/viewer gadget (w:shn:Wikipedia:Shortdesc helper)' } } }; var API = new mw.Api( APIoptions ); var wikidataAPI = new mw.ForeignApi( 'https://www.wikidata.org/w/api.php', APIoptions ); /** * Get the wikitext of the page. * * @return {Promise} */ var getText = function () { return API.get( { action: 'query', prop: 'revisions', titles: title, rvprop: 'content', rvsection: section, rvslots: 'main', formatversion: 2 } ); }; /** * Download wikitext. Whether to download the whole wikitext, * or only the lead section wikitext is determined. * * @type {Promise} */ var callPromiseText = ( function () { var elements; if ( onlyEditWikidata ) { return; } /** * Find whether the short description is in the first section, to determine * if we need to download the wikitext of the entire page. * Do this by searching elements above the first heading for ".shortdescription" */ // eslint-disable-next-line no-jquery/no-global-selector, no-jquery/variable-pattern elements = $( '.mw-parser-output > h2' ).first().prevAll(); /** * Need to check sibling elements with filter and their children * with find to find short description. If length > 0 then found * short description before the first heading, so get wikitext of section 0. */ if ( elements.filter( SDELEMENT ).add( elements.find( SDELEMENT ) ).length > 0 ) { section = 0; } // Get the wikitext return getText(); }() ); /** * Get the local short description * * @type {Promise} */ var callPromiseDescription = API.get( { action: 'query', titles: title, prop: 'description', formatversion: 2 } ); /** * Load settings using libSettings if it exists * Otherwise gracefully fallback to defaults. */ var usinglibSettings = !!mw.libs.libSettings; var ls, optionsConfig, settings, options; if ( usinglibSettings ) { ls = mw.libs.libSettings; optionsConfig = new ls.OptionsConfig( [ new ls.Page( { title: mw.msg( 'sdh-header-general' ), preferences: [ new ls.CheckboxOption( { name: 'MarkAsMinor', label: mw.msg( 'sdh-MarkAsMinor-label' ), defaultValue: false, hide: onlyEditWikidata } ), new ls.CheckboxOption( { name: 'AddToRedirect', label: mw.msg( 'sdh-AddToRedirect-label' ), help: mw.msg( 'sdh-AddToRedirect-help' ), defaultValue: false } ), new ls.CheckboxOption( { name: 'ExportButton', label: mw.msg( 'sdh-ExportButton-label' ), defaultValue: false, hide: onlyEditWikidata } ), new ls.DropdownOption( { name: 'ShowWikidata', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-label' ), defaultValue: 'nolocal', values: [ { data: 'always', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-always-label' ) }, { data: 'nolocal', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-nolocal-label' ) }, { data: 'never', label: mw.msg( 'sdh-ShowWikidataOption-never-label' ) } ], hide: onlyEditWikidata } ), // Option for all disabled due to issues with people not using it properly new ls.DropdownOption( { name: 'SaveWikidata', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-label' ), help: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-help' ), defaultValue: 'add', values: [ { data: 'add', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-add-label' ) }, // { data: 'all', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-all-label' ) }, { data: 'never', label: mw.msg( 'sdh-SaveWikidata-never-label' ) } ], hide: onlyEditWikidata } ) ] } ), new ls.Page( { title: mw.msg( 'sdh-header-appearance' ), preferences: [ new ls.NumberOption( { name: 'InputWidth', label: mw.msg( 'sdh-InputWidth-label' ), defaultValue: 40, UIconfig: { min: 10, max: 999 } } ), new ls.NumberOption( { name: 'FontSize', label: mw.msg( 'sdh-FontSize-label' ), defaultValue: 100, UIconfig: { min: 10, max: 500 } } ) ] } ) ] ); settings = new mw.libs.libSettings.Settings( { title: mw.msg( 'sdh-settingsDialog-title' ), scriptName: 'Shortdesc-helper', helpInline: true, size: 'large', height: 350, optionsConfig: optionsConfig } ); options = settings.get(); } else { // Use defaults options = { MarkAsMinor: false, AddToRedirect: false, InputWidth: 40, FontSize: 100, ExportButton: false, SaveWikidata: 'add', ShowWikidata: 'nolocal' }; } /** * Get the Wikidata short description * * @type {Promise} */ var callPromiseWDDescription = ( options.ShowWikidata === 'never' || wgQid === null ) ? null : wikidataAPI.get( { action: 'wbgetentities', ids: wgQid, props: 'descriptions', formatversion: 2, languages: language } ); // Dynamic CSS based on options mw.util.addCSS( '#sdh { font-size:' + options.FontSize + '%}' + '#sdh-descriptionbox { width:' + ( options.InputWidth + 3 ) + 'ch };' // Do +3 since width includes char counter ); /* Main code to be run once both the local and Wikidata short description is gotten */ var onResponses = function ( response, responseWD ) { /** * These two variables are UI elements that need to be closed and reopened, * and so need to be accessed outside the scope of the functions * that define them. */ /** * Used in InfoClickyPopup * * @type {OO.ui.PopupWidget} */ var infoPopup; /** * Used in textInput * * @type {OO.ui.ActionFieldLayout} */ var actionField; /** * Used in textInput * * @type {OO.ui.TextInputWidget} */ var descriptionInput; /** * These three variables are defined by the button being clicked */ /** * The message to be used for the summary * * @type {string} */ var summaryMsg; /** * Is the action a change to an existing local description * or an addition, importation etc. * * @type {boolean} */ var change; /** * True when there is no description anywhere, and so * description should be added to Wikidata when options.SaveWikidata is 'add'. * * @type {boolean} */ var addWikidata; /** * Whether there should be text initially in the input box. * * @type {boolean} */ var emptyPreload = false; /** * Various HTML elements */ var $sdh = $( '<div>' ).prop( 'id', 'sdh' ); var $description = $( '<div>' ).addClass( 'sdh-showdescrip' ); var $clickies = $( '<span>' ).addClass( 'sdh-clickies' ); var pages = response[ 0 ].query.pages[ 0 ]; /** * Is the description from Wikidata (non local) or the {{SHORTDESC:}} magic word? * * @type {boolean} */ var isLocal = ( pages.descriptionsource === 'local' ); /** * The Wikidata descriptions. */ var wikidataDescriptions = responseWD ? responseWD[ 0 ].entities[ wgQid ].descriptions : {}; /** * The Wikidata description, if it exists. */ var wikidataDescription = Object.keys( wikidataDescriptions ).length !== 0 ? wikidataDescriptions[ language ].value : ''; /** * The page short description. * * @type {string} */ var pageDescription = ( isLocal ? pages.description : wikidataDescription ).trim(); /** * Whether this is a disambiguation/set index page or not, determined by searching the DOM. * If it is, then the option to override the short description will be disabled. * * @type {boolean} */ var disambigPage = $( DISAMBIGELEMENT ).length > 0; /** * Whether a Wikidata description is too generic to be useful. * * @type {boolean} */ var uselessDescription = !isLocal && USELESS_DESCRIPTIONS.indexOf( pageDescription ) !== -1; /** * Whether to append the Wikidata description * * @type {boolean} */ var appendWDDescription = options.ShowWikidata === 'always' && isLocal && wikidataDescription; /** * Creates "clickies", simple link buttons. * Things are made nice per https://stackoverflow.com/a/10510353 * Links are wrapped in spans to allow separators to be added using css * without becoming part of the link. * * @param {string} msgName * @param {Function} func * @return {Object} */ var Clicky = function ( msgName, func ) { return $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-clicky' ) .append( $( '<a>' ) .attr( { title: mw.msg( msgName + '-title' ), role: 'button', tabindex: '0' } ) .text( mw.msg( msgName + '-label' ) ) .on( 'click', func ) .on( 'keydown', function ( e ) { if ( [ 13, 32 ].indexOf( event.which ) !== -1 ) { // Space and enter e.preventDefault(); return func(); } } ) ); }; /** * Create a Clicky that opens a OOui PopupWidget. * * @param {string} text * @return {Clicky} */ var InfoClickyPopup = function ( text ) { var self = this; self.text = text; self.infoClicky = new Clicky( 'sdh-infoClicky', function () { if ( !infoPopup ) { mw.loader.using( [ 'oojs-ui-core', 'oojs-ui-widgets' ] ).then( function () { infoPopup = new OO.ui.PopupWidget( { $content: $( '<span>' ).append( self.text ), $autoCloseIgnore: self.infoClicky, padded: true, autoClose: true, width: 300, position: 'after' } ); $clickies.append( infoPopup.$element ); infoPopup.toggle( true ); } ); } else { infoPopup.toggle( false ); } } ); return self.infoClicky; }; /** * Creates OOui buttons, which are used for save and cancel. * * @param {string} msgName * @param {Function} func * @param {Array<string>} flags * @param {string} icon * @return {OO.ui.ButtonWidget} */ var OOuiClicky = function ( msgName, func, flags, icon ) { return new OO.ui.ButtonWidget( { label: mw.msg( msgName + '-label' ), icon: icon, title: mw.msg( msgName + '-title' ), flags: flags, classes: [ 'sdh-ooui-clicky' ] } ).on( 'click', func ); }; /** * Function to check if the short description is in the wikitext. * If it is, return the wikitext and short description as defined in the text * * @param {Object} wikitextResult * @return {Array} */ var shortdescInText = function ( wikitextResult ) { var wikitext = wikitextResult.query.pages[ 0 ].revisions[ 0 ].slots.main.content; var match = wikitext && wikitext.match( PATTERN ); if ( match ) { return [ wikitext, match[ 1 ] ]; } else { return [ wikitext, false ]; } }; /** * Notify the user that the edit failed and log any debug info. * * @param {string} msgName * @param {*} debug * @param {string} extraMsg */ var editFailed = function ( msgName, debug, extraMsg ) { var message = mw.msg( msgName ) + extraMsg; mw.notify( message, { autoHide: false } ); if ( debug ) { mw.log.warn( debug ); } }; /** * Set the Wikidata description using the API. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. * @return {Promise} */ var setWikidataDescription = function ( newDescription, summary ) { return mw.loader.using( 'mediawiki.ForeignApi' ).then( function () { return wikidataAPI.postWithToken( 'csrf', { action: 'wbsetdescription', id: wgQid, language: language, summary: ( summary || '' ) + mw.message( 'sdh-wd-summary', language ).plain(), value: newDescription } ); } ); }; /** * This function edits Wikidata descriptions and is used on wikis that aren't enwiki. * Beyond what setWikidataDescription does, it reloads the page on success * and gives an informative error notification. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. */ var editWikidataDescription = function ( newDescription, summary ) { setWikidataDescription( newDescription, summary ).then( function () { window.location.reload(); }, function () { editFailed( 'sdh-wd-edit-failed', arguments, arguments[ 1 ].error.info ? ( mw.msg( 'sdh-wd-edit-failed-prefix' ) + arguments[ 1 ].error.info ) : '' ); } ); }; /** * This function adds or replaces short descriptions. * * @param {string} newDescription * @param {string} summary Custom edit summary. */ var editDescription = function ( newDescription, summary ) { var replacement, prependText, appendText, text, prependDescription; /** * Helper function to add quotes around text, * used when generating the summary. * * @param {string} textToQuote * @return {string} */ var quotify = function ( textToQuote ) { return '"' + textToQuote + '"'; }; /** * Appends, prepends, or replaces the wikitext. * depending on which of text, prependText, and appendText exists. */ var makeEdit = function () { API.postWithEditToken( { action: 'edit', section: section, text: text, title: title, prependtext: prependText, appendtext: appendText, summary: summary, nocreate: true, minor: options.MarkAsMinor, tags: 'shortdesc helper' } ).then( function () { // Reload the page window.location.reload(); }, function () { editFailed( 'sdh-edit-failed', arguments ); } ); }; /** * Replaces the current local short description with the new one. * If the short description doesn't exist in the text, return false. * * @param {string} wikitextResult Result of getText() * @return {boolean} Whether there was a description in the wikitext * and so whether makeEdit could be called. */ var replaceAndEdit = function ( wikitextResult ) { var output = shortdescInText( wikitextResult ); var oldtext = output[ 0 ]; var descriptionFromText = output[ 1 ]; if ( descriptionFromText ) { text = oldtext.replace( PATTERN, replacement ); makeEdit(); return true; } else { return false; } }; // Fix manual entry of "none" if ( newDescription.toLowerCase() === 'none' ) { newDescription = ''; } // Replace hyphens in dates with en dashes newDescription = newDescription.replace( DATEPATTERN, DATEREPLACEMENT ); // Make edits to Wikidata as appropiate if ( wgQid && ( options.SaveWikidata === 'add' && addWikidata ) && // options.SaveWikidata === 'all' newDescription !== '' ) { setWikidataDescription( newDescription ); } // Capitalize first letter by default unless editing local description if ( !isLocal ) { newDescription = ( newDescription.charAt( 0 ).toUpperCase() + newDescription.slice( 1 ) ); } if ( newDescription === '' ) { newDescription = 'none'; } // Use 1= if the description has an '=' if ( newDescription.indexOf( '=' ) !== -1 ) { prependDescription = '1='; } else { prependDescription = ''; } replacement = '{{Short description|' + prependDescription + newDescription + '}}'; // Link guideline if changing to none description summary = summary || mw.message( summaryMsg + ( newDescription === 'none' ? '-none' : '' ), quotify( pageDescription ), quotify( newDescription ) ).plain(); /** * change = true means there was a previous short description in the wikitext * that needs to be replaced. */ if ( change ) { /** * Get the wikitext again right before making the edit * to avoid issues with edit conflicts, and make the edit. */ getText().then( function ( result ) { if ( !replaceAndEdit( result ) ) { editFailed( 'sdh-edit-failed-no-template' ); } } ); } else { if ( isRedirect ) { appendText = '\n' + replacement; } else { prependText = replacement + '\n'; } makeEdit(); } }; /** * Creates input box with save and cancel buttons. * If input box was created before, show it again. * Otherwise, create the input box using OOui. */ var textInput = function () { if ( actionField ) { $description.addClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); actionField.toggle( true ); descriptionInput.focus(); } else { mw.loader.using( [ 'oojs-ui-core', 'oojs-ui-widgets', 'oojs-ui.styles.icons-interactions' ] ).then( function () { var length, saveInput, buttons; // Define the input box, summary box, and buttons. descriptionInput = new OO.ui.TextInputWidget( { autocomplete: false, autofocus: true, id: [ 'sdh-descriptionbox' ], label: '0', value: emptyPreload ? '' : pageDescription, placeholder: mw.msg( 'sdh-description-placeholder' ) } ); var summaryInput = new OO.ui.TextInputWidget( { autocomplete: false, autofocus: true, id: [ 'sdh-summarybox' ], placeholder: mw.msg( 'sdh-summary-placeholder' ) } ); var saveButton = new OOuiClicky( 'sdh-save', function () { saveInput(); }, [ 'primary', 'progressive' ] ); var cancelButton = new OOuiClicky( 'sdh-cancel', function () { actionField.toggle( false ); $description.removeClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); }, [ 'safe', 'destructive' ] ); var summaryButton = new OOuiClicky( 'sdh-summary', function () { summaryInput.toggle(); }, [ 'safe' ] ); var settingsButton = new OO.ui.ButtonWidget( { icon: 'settings', framed: false, title: mw.msg( 'sdh-settings-title' ), flags: [ 'safe' ], classes: [ 'sdh-ooui-clicky' ] } ).on( 'click', function () { settings.display(); } ); /** * On change, update character count label. * If local description has not been modified, prevent */ var updateOnChange = function () { var description = descriptionInput.getValue().trim(); length = descriptionInput.getInputLength(); var classes = [ '' ]; if ( length > 40 ) { if ( length > 60 ) { classes = [ 'sdh-very-long' ]; } else { classes = [ 'sdh-too-long' ]; } } descriptionInput.setLabel( $( '<span>' ) .addClass( classes ) .text( String( length ) ) ); if ( isLocal && description === pageDescription ) { saveButton.setDisabled( true ); } else { saveButton.setDisabled( false ); } }; var items = [ saveButton, summaryButton, cancelButton ]; if ( usinglibSettings ) { items.push( settingsButton ); } buttons = new OO.ui.ButtonGroupWidget( { items: items } ); /** * This is bound to the save button. * Disables all the elements and calls the relevant function * responsible for saving the the entered short description. */ saveInput = function () { var description = descriptionInput.getValue().trim(); var summary = summaryInput.getValue().trim(); descriptionInput .setDisabled( true ) .pushPending( true ); summaryInput .setDisabled( true ) .pushPending( true ); items.forEach( function ( item ) { item.setDisabled( true ); } ); if ( onlyEditWikidata ) { editWikidataDescription( description, summary ); } else { editDescription( description, summary ); } }; actionField = new OO.ui.ActionFieldLayout( descriptionInput, buttons, { align: 'top', id: 'sdh-editbox' } ); summaryInput.toggle( false ); // Initial character count updateOnChange(); descriptionInput.on( 'change', updateOnChange ); descriptionInput.on( 'enter', saveInput ); summaryInput.on( 'enter', saveInput ); summaryInput.on( 'toggle', function ( visible ) { if ( visible ) { summaryInput.focus(); } else { descriptionInput.focus(); } } ); actionField.$element.append( summaryInput.$element ); // Hide previous displayed clickies and add to DOM $description.addClass( 'sdh-showdescrip-hidden' ); $sdh.append( actionField.$element ); descriptionInput.focus(); } ); } }; /** * Create the html and append it to the DOM * * @param {Object} textElement * @param {Array<Clicky>} clickyElements * @param {InfoClickyPopup} popupElement */ var updateSDH = function ( textElement, clickyElements, popupElement ) { if ( popupElement ) { clickyElements.push( popupElement ); } $description.append( textElement ); if ( clickyElements.length > 0 ) { $clickies.append( clickyElements ); $description.append( $clickies ); } $sdh.append( $description ); $sdh.addClass( 'noprint' ); var hideSDH = function () { $sdh.addClass( 'sdh-ve-hidden' ); }; var showSDH = function () { $sdh.removeClass( 'sdh-ve-hidden' ); }; $.ready.then( function () { // Undo padding used to fix content jump mw.util.addCSS( '.skin-vector.ns-0 #mw-content-subtitle::after {content: none;}' ); // Add the main div to the subtitle mw.util.addSubtitle( $sdh[0] ); mw.hook( 've.activationComplete' ).add( function () { hideSDH(); } ); mw.hook( 've.deactivationComplete' ).add( function () { showSDH(); } ); } ); }; /** * Disable all buttons and create processing (...) animation * Used by export and import buttons. */ var setProcessing = function () { var x; var $processing = $( '<div>' ) .addClass( 'sdh-processing' ); // Disable all clicky buttons $clickies .children( '.sdh-clicky' ) .addClass( 'sdh-clicky-disabled' ) .children( 'a' ) .off(); // Add processing ... animation $description.append( $processing ); for ( x = 0; x < 3; x++ ) { $processing.append( $( '<div>' ) .addClass( [ 'sdh-processing-dot', 'sdh-processing-dot-' + x ] ) .text( '.' ) ); } }; /** * Texts, clickies, and popups contain * elements that could make up the initial display. */ var texts = { noDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-no-description' ) .text( mw.msg( 'sdh-no-description' ) ), missingDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'sdh-missing-description' ) .html( mw.msg( 'sdh-missing-description', mw.msg( 'sdh-' + (isRedirect ? 'redirect' : 'article') + '-label' ) ) ), pageDescription: $( '<span>' ) .addClass( 'mw-page-description ' ) .text( pageDescription + ( appendWDDescription ? ( ' (Wikidata: ' + wikidataDescription + ')' ) : '' ) ) }; var clickies = { add: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding'; addWikidata = true; // Description should be added to wikidata in this case textInput(); } ), addNone: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-changing'; change = true; emptyPreload = true; textInput(); } ), addUseless: new Clicky( 'sdh-add', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-local'; emptyPreload = true; textInput(); } ), edit: new Clicky( 'sdh-edit', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-changing'; change = true; textInput(); } ), editimport: new Clicky( 'sdh-editimport', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-local'; textInput(); } ), export: new Clicky( 'sdh-export', function () { setProcessing(); editWikidataDescription( pageDescription ); } ), import: new Clicky( 'sdh-import', function () { setProcessing(); summaryMsg = 'sdh-summary-importing-wikidata'; editDescription( pageDescription ); } ), override: new Clicky( 'sdh-override', function () { summaryMsg = 'sdh-summary-adding-custom'; textInput(); } ), wikidataLink: $( '<span>' ) .addClass( [ 'sdh-clicky', 'sdh-wikidata-description' ] ) .append( $( '<a>' ) .attr( 'href', 'https://www.wikidata.org/wiki/Special:SetLabelDescriptionAliases/' + wgQid + '/' + language ) .text( mw.msg( 'sdh-wikidata-link-label' ) ) ) }; var popups = { disambig: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-disambig-popup' ).plain() ), noDescription: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-no-description-popup' ).plain() ), override: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-override-popup' ).plain() ), useless: new InfoClickyPopup( mw.message( 'sdh-useless-popup' ).plain() ) }; /** * Depending on various factors, such as * whether the description exists, * whether the description is on wikidata or not, * and whether the page is in mainspace, * this code determines what elements should make up the initial display. * updateSDH() is then called to generate the html * and add that to the DOM. * * @param {Object} wikitextResult */ var determineElements = function ( wikitextResult ) { /** * The description as determined from the wikitext. * * @type {string} */ var descriptionFromText; /** * The short description or a message saying no description exists etc. * * @type {Object} */ var textElement; /** * What the relevant buttons ("clickies") are. * * @type {Array<Clicky>} */ var clickyElements = []; /** * What clickable popup explanation is there if any * * @type {InfoClickyPopup} */ var popupElement; /** * Whether the description is none * * @type {boolean} */ var isNone; // Whether to show "Missing article description" if applicable var showMissing = ( ( namespace === 0 || namespace === 118 ) && ( !isRedirect || options.AddToRedirect ) ); // If not enwiki, complete logic for non-enwiki case and exit. if ( onlyEditWikidata ) { if ( pageDescription ) { textElement = pageDescription; clickyElements.push( clickies.edit ); } else if ( showMissing ) { textElement = texts.missingDescription; clickyElements.push( clickies.add ); } updateSDH( textElement, clickyElements, popupElement ); return; } /** * Determine if the short description is in the wikitext * or if it is generated by an infobox. */ descriptionFromText = shortdescInText( wikitextResult )[ 1 ]; /** * Determine if the description is none. */ isNone = descriptionFromText && descriptionFromText.toLowerCase() === 'none'; // Show wikidata link at beginning if displaying non-local description. if ( pageDescription && !isLocal ) { clickyElements.push( clickies.wikidataLink ); } if ( isNone ) { // Handle {{Short description|none}} isLocal = true; textElement = texts.noDescription; clickyElements.push( clickies.addNone ); popupElement = popups.noDescription; } else { // Handle remaining cases if ( pageDescription ) { textElement = texts.pageDescription; if ( isLocal ) { if ( descriptionFromText ) { clickyElements.push( clickies.edit ); } else { if ( disambigPage ) { popupElement = popups.disambig; } else { clickyElements.push( clickies.override ); popupElement = popups.override; } } } else { if ( uselessDescription ) { popupElement = popups.useless; clickyElements.push( clickies.addUseless ); } else { clickyElements.push( clickies.import, clickies.editimport ); } } } else if ( showMissing ) { textElement = texts.missingDescription; clickyElements.push( clickies.add ); } } // Don't show clickies for editing if not allowing editing if ( !allowEditing ) { clickyElements = []; } if ( isLocal && !isNone && options.ExportButton ) { clickyElements.push( clickies.export ); } updateSDH( textElement, clickyElements, popupElement ); }; if ( callPromiseText ) { callPromiseText.then( function ( wikitextResult ) { determineElements( wikitextResult ); } ); } else { determineElements(); } }; $.when( callPromiseDescription, callPromiseWDDescription ).then( onResponses ); }; /* Load if viewing a page normally (not in diff view) */ if ( mw.config.get( 'wgIsArticle' ) && !mw.config.get( 'wgDiffOldId' ) && mw.config.get( 'wgArticleId' ) !== 0 ) { /** * Commented out due to issues reported at * [[Special:PermaLink/925885151#Doubled_short_descriptions_from_Template:Infobox_settlement]]. * Fire on postEdit hook to load after Visual Editor saves, * as VE does not actually reload the page. * Unfortunately, postEdit fires both after regular edits and VE edits, * so duplicate instances will be caused after a regular edit if run always * on postEdit. * window.sdh.hasRun is set to true below, and will be undefined after a proper reload, * but not after a dynamic VE reload. * FIXME: Post edit hook fires too early, meaning if an editor adds a short description using VE * it won't show the right description. * * mw.hook( 'postEdit' ).add( function () { * if ( window.sdh.hasRun ) { * window.sdh.main(); * } * } ); * * if ( !window.sdh.hasRun ) { // Don't run twice * window.sdh.hasRun = true; * window.sdh.initMessages(); * window.sdh.main(); * } */ window.sdh.initMessages(); window.sdh.main(); } // </nowiki> n9v9bjifdhnbp44xgeueo10bljtqgx3 0 31526 155556 62246 2026-09-12T02:20:54Z InternetArchiveBot 2342 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 155556 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ၽႃႇသႃႇၶူဝ်ႇမူဝ်ႇရူတ်ႈ | nativename = ''shikomori'' {{Script|Arab|شِكُمُرِ}} | states = [[Comoros]] and [[Mayotte]] | region = Throughout [[Comoros]] and [[Mayotte]]; also in [[Madagascar]] and [[Réunion]] | speakers = {{sigfig|790,000|1}} in Comoros | date = 2011 | ref = <ref>{{cite web |title=Udzima wa Komori |url=http://www.axl.cefan.ulaval.ca/afrique/comores.htm |publisher=Université Laval, 2325, rue de l'Université |access-date=4 December 2018 |archive-date=4 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150304065836/http://www.axl.cefan.ulaval.ca/afrique/comores.htm |url-status=dead }}</ref> | speakers2 = {{sigfig|253,700|1}} in Mayotte (2007)<ref>{{cite web|url=http://www.ac-mayotte.fr/IMG/pdf/Interv_BARRETEAU_CM2.pdf |title=Premiers résultats d'une enquête sociolinguistique auprès des élèves de CM2 de Mayotte |author=Daniel Barreteau |format=PDF |access-date=2007-05-17 |language=fr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614075940/http://www.ac-mayotte.fr/IMG/pdf/Interv_BARRETEAU_CM2.pdf |archive-date=14 June 2007 }}</ref><ref>{{cite web |title=Population of Mayotte |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/3284395 |publisher=INSEE}}</ref><!--98% of the 256518 inhabitants of Mayotte have one of the Comorian dialects as their native language --><!--data only supports to nearest 100,000--> | script = [[Arabic script|Arabic]]<br />[[Latin script|Latin]] | nation = {{flag|Comoros}} | familycolor = Niger-Congo | fam2 = [[Atlantic–Congo languages|Atlantic–Congo]] | fam3 = [[Volta-Congo]] | fam4 = [[Benue–Congo languages|Benue–Congo]] | fam5 = [[Bantoid]] | fam6 = [[Southern Bantoid languages|Southern Bantoid]] | fam7 = [[Bantu languages|Bantu]] | fam8 = [[Northeast Coast Bantu languages|Northeast Coast Bantu]] | fam9 = [[Sabaki languages|Sabaki]] | lc1 = zdj | ld1 = Ngazidja dialect | lc2 = wni | ld2 = Ndzwani (Anjouani) dialect | lc3 = swb | ld3 = [[Maore dialect]] | lc4 = wlc | ld4 = Mwali dialect | guthrie = G.44 | glotto = como1260 | glottorefname = Comorian Bantu }} ==ဢၢင်ႈဢိင်== {{Reflist}} hmamn1vzf87e1rgrpmfaamdgbcpjjv5 0 59058 155558 155166 2026-09-12T04:36:54Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* တီႈတင်ႈဝၢၼ်ႈ */ ၽိုမ်ႈထႅမ်ၶေႃႈမုလ်း 155558 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ၵွင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ပိင်းၼႄးၵုင်း |settlement_type = ဝၢၼ်ႈ |official_name = ဝၢၼ်ႈၵွင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ပိင်းၼႄးၵုင်း |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |map_caption = |subdivision_type = မိူင်း |subdivision_name = {{ၸွမ်ပိဝ်|မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} |subdivision_type1 = [[ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈမိူင်း]] |subdivision_name1 = {{ၸွမ်ပိဝ်|မိူင်းတႆး}} |subdivision_type2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈတွၼ်ႈ]] |subdivision_name2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး]] |subdivision_type3 = [[ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈဝဵင်း]] |subdivision_name3 = [[ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]] |subdivision_type4 = [[ဢိူင်ႇၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ဢိူင်ႇ]] |subdivision_name4 = |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_total = |population_urban = |population_rural = |population_footnotes = |population_as_of = |population_blank1_title = |population_blank2 = |population_blank2_title = |population_density_km2 = auto |coordinates = {{Coord|22.4639701843262|96.9677200317383|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |leader_title = |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|MST]] |utc_offset = +06:30 |Website = }} '''ဝၢၼ်ႈၵွင်းမၢၵ်ႇလၢင်း''' ({{Langx|my|ပိန္နဲကုန်း၊ စခန်းသာ}})၊ ({{Langx|en| Pein Hne Kone }}) ({{Langx|th|ปิ๊งแนกุง}})ၼႆႉ မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပျွင်ႇၶွင်း၊ ၸၶၢၼ်းသႃႇ၊ [[ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး]]၊ [[မိူင်းတႆး]]ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် 209130 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၵူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈၼႂ်းဢိူင်ႇၶူဝ်မုင်းၼႆႉ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း ၸၢႆး 1302 ၵေႃႉ လႄႈ ယိင်း 1330 ၵေႃႉ [[ႁူဝ်ၵူၼ်း]] ႁူမ်ႈၵၼ် မီး 2632 ၵေႃႉယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=21 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == တီႈတင်ႈဝၢၼ်ႈ == ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ ၽၢႆႇတႆးတေႉႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈၵွင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈတႄႉႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈပိင်းၼႄးၵုင်း '''(ပိန္နဲကုန်း၊ စခမ်းသာ)'''ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈၵွင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉတေႉ တိုၵ်ႉႁႃၸႂ်ႉၵၼ်ၼမ်မႃး မိူဝ်ႈမွၵ်ႈ (20) ပူၼ်ႉၼႆႉၵူၺ်း။ ဢွၼ်တၢင်းတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၸွမ်းၽၢႆႇမၢၼ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈပိင်းၼႄးၵုင်းၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈၵွင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ မီးႁိမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလူင် လႃႈသဵဝ်ႈ-တႃႇလိူဝ်ႇ၊ ႁၢင်ႈၵၼ်တင်းသဵၼ်ႈတၢင်းလူင် မွၵ်ႈ 0.3 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ပိင်းၼႄးၵုင်းၼႆႉ မီးဝႆႉသွင်တီႈ။ တႃႇတီႈၼိုင်ႈ ပဵၼ်ဢိူင်ႇပိင်းၼႄးၵုင်း မီးႁိမ်းၸမ် ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉၸမ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈပိင်းၼႄးၵုင်း မီးၼႂ်းဢိူင်ႇပျွင်ႇၶွင်း ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ပိင်းၼႄးၵုင်းၼႆ ဢိူင်ႇပိင်းၼႄးၵုင်း ဢၼ်မီးႁိမ်းၵျွၵ်းမႄးႁ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈပိင်းၼႄးၵုင်း ဢၼ်မီးၼႂ်းဢိူင်ႇပျွင်ႇၶွင်းႁ ၼႆႉ ၵႆႉလႆႈထၢင်ႇထိူမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈလၢတ်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလၢတ်ႈပႃး ပိင်းၼႄးၵုင်း (ပျွင်ႇၶွင်း)၊ ထႅင်ႈၼၼ်ၼိုင်ႈသမ်ႉ ၵွပ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈဢၼ်ၼိုင် ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇၼႆၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၼႂ်းဢိူင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ပိင်းၼႄးၵုင်း (ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ) ၼႆ တေၸင်ႈၸိၼႄလႆႈတီႈမၼ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈယဝ်ႉ။ == ၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ == ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ် ႁဵတ်းၵိၼ် ၵၢၼ်ႁႆႈ ၵၢၼ်သူၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆယဝ်ႉ။ == ၶိူဝ်းၵူၼ်းလႄႈ လွင်ႈၼပ်ႉယမ် == ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၼမ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇၿုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ == တီႈၼပ်ႉယမ် == တီႈဝၢၼ်ႈၵွင်းမၢၵ်ႇလၢင်း မီးၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၼိုင်ႈလင်၊ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ '''ဝိႁၢၼ်ႇꩪမ်မႃၼၼ်ၻၵွင်းမၢၵ်ႇလၢင်း'''ၼႆယဝ်ႉ။ မီးပႃးၵွင်းမူးၼိုင်ႈသူႇ တိုၵ်ႉတၢင်ႇထီးယဝ်ႉၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 2024 ၼၼ်ႉ။ မီးၸလွပ်ႈလင်ၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၸလွပ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၽသီႇပေႃႉ။ ယၢမ်းမီးမႃးၸဝ်ႈၵႂၢၼ်းၵျွင်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၽမွပ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၵႂၢၼ်ႈပၢႆး၊ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ '''ၸဝ်ႈသြႃႇဝိမလ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ==တီႈႁဵၼ်းသွၼ်== လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်းၶဝ် လႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ပျွင်ႇၶွင်း။ တီႈၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈလၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇယူႇ။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} {{ဢွင်ႈတီႈၼႃႈလိၼ် |Centre = ဝၢၼ်ႈၵွင်းမၢၵ်ႇလၢင်း |North = ဝၢၼ်ႈလူင်ဝၢႆ |Northeast = - |East = ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉဢၢင်းဢွၼ်ႇ |Southeast = - |South = ဢိူင်ႇၼႃးဢၢႆႈၶၢၼ်ႉ |Southwest = ဝၢၼ်ႈဝၢင်းမ |West = ဝၢၼ်ႈပျွင်ႇၶွင်း |Northwest = ဝၢၼ်ႈပျွင်ႇၶွင်း }} {{ၸႄႈမိူင်းတႆး}} {{Shan-geo-stub}} {{DEFAULTSORT:ၵွင်းမၢၵ်ႇလၢင်း}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]] 356tut7qrlqwsvpw76l9m4ufmpp0y36 0 61606 155570 155541 2026-09-12T08:35:56Z Sai Nuam 6843 155570 wikitext text/x-wiki [[ၾၢႆႇ:Aristoteles_Louvre.jpg|right|thumb|267x267px|Aristotle: [[marble]] copy of [[bronze]] [[wikt:bust|bust]] by Lysippus, [[Louvre]] Museum.]] ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ('''Aristotle)(Stagira, [[Macedonian Empire|Macedonia]],<ref name=":2">Stagira was a Greek colony (city) which was perhaps in [[Thrace]] at the time of his birth, or in Macedonia. In any event, Thrace was later conquered by the Macedonians. The site is now in the area of Greece known as [[Chalkidiki]]. [http://www.iep.utm.edu/aristotl/#H1] The Internet Encyclopedia of Philosophy.</ref> 384 <small>BC</small> – Chalicis, [[Euboea]], Greece, 7 March 322 <small>BC</small>) ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၵေႃႉၼိူင်ႈ။ မၼ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းၵေႃႉၼိူင်ႈ ၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းယဵၼ်ႇငႄႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း။ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ တႅမ်ႈမႃးပပ်ႉလိၵ်ႈတင်းၼမ်တင်းလၢႆ၊ လႄႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈမၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵိုတ်းဝႆႉတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယူႇ။ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ ယၢမ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈပၼ် ဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်း တႂ်ႇ ၵရဵတ်ႇ မိူဝ်ႈဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်း တိုၵ်ႉပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။''' == ၸူဝ်ႊပၢၼ် == ၸိုဝ်ႈဢူႈ Aristotle ၼႆႉႁွင်ႉဝႃႈ Nicomachus။ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းသိုၵ်း ၼႂ်းတပ်ႉၶုၼ်ႁေႃးၶမ်း King Amyntas မိူင်း[[Macedonian Empire|Macedonia]]။ <ref name=":2" /> မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇမၼ်းလႆႈသိပ်းပႅတ်ႈၼၼ်ႉ Aristotle ၵႂႃႇတီႈဝဵင်းလူင် [[Athens]] သေ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႈ [[Plato]] တီႈႁူင်းႁဵၼ်း Plato's [[Academy]]။ Aristotle ယူႇတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉတေႃႇမၼ်းပေႃးလႆႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇ ၃၇။ မၼ်းၽၢၵ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ Plato တၢႆၵႂႃႇၼႂ်းပီႊ BC ၃၄၇။ <ref name=":2" /> ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇဢွၵ်ႇတၢင်းၸွမ်း [[Xenocrates]] ၵႂႃႇတီႈ [[Asia Minor]]။ မိူဝ်ႈမၼ်းယူႇထင်တီႈဢေးသီးယႂ်းၼၼ်ႉ Aristotle ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸွမ်း [[Theophrastus]] ၵႂႃႇၸူးတီႈၵုၼ် [[Lesbos]]။ သွင်ၶႃလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးလႅင်ႊတူၼ်ႈ လႄႈ ပၢႆးလႅင်ႊသတ်း တီႈၵုၼ်ၼမ်ႉၼၼ်ႉမႃး။ <ref name=":2" /> ထိုင်မႃး BC ၃၄၃ ၼၼ်ႉ [[Philip II of Macedon|Philip II တီႈ Macedon]] ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ Aristotle ၵႂႃႇသွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် [[Alexander the Great]]။ Aristotle ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း တီႈ [[Macedon]]။ ၽွင်းၶၢဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇဝႃႈ သွၼ်လိၵ်ႈပၼ် ဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်းၵွၺ်း၊ မၼ်းယင်းသွၼ် လိၵ်ႈပၼ်ပႃး ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇဢၼ်တေပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈထႅင်ႈသွင်ၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် [[Ptolemy I Soter|Ptolemy]] လႄႈ [[Cassander]]ပႃး။ Aristotle ယုမ်ႇႁပ်ႉဝႃႈ ၽိင်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းၵရိၵ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၶႅမ်ႉလိူဝ်သေ ၽိင်ႈတၢင်ႇၶိူဝ်း။ မၼ်းပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈ Alexander ၶူႈၸိင်းဢဝ်မိူင်း Persia ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းတုမ်ႊ ၵႅၼ်ႇမီးၼႃႈဝၼ်းဢွၵ်ႇ။ မီးပွၵ်ႈၼိူင်ႈ မၼ်းပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ႁႂ်ႈ Alexander ႁႂ်ႈႁဵတ်းတူဝ်ပဵၼ်မႃး "ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵရိၵ်ႉ လႄႈ ႁႂ်ႈတဵၵ်းတဵင်ၵူၼ်းလိူင်းၶဝ်၊ ႁႂ်ႈတူၺ်းထိုင်ၵရိၵ်ႉမိူၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉ လႄႈ ပီႈၼွင်ႉ၊ ႁႂ်ႈဝႆႉၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၼၼ်ႉ မိူၼ် "သတ်းလိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် တူၼ်ႈမႆႉ" BC ၃၃၅ ၼၼ်ႉ Aristotle ပွၵ်ႈၶိုၼ်းဝဵင်းလူင် Athens။ မၼ်းတႄႇၵေႃႇတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းႁင်းၶေႃမၼ်း။ ႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[Lyceum]] ။ Aristotle သွၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ၁၂ ပီႊ။ လႅပ်ႈတေပဵၼ်မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၶိဝ်းၼၼ်ႉ(335 တေႃႇ 323 BC) ယဝ်ႉ ဢၼ် Aristotle တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈလၢႆးမၼ်းၵမ်ႈၼမ်။ Aristotle တႅမ်ႈၶေႃႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈတင်း ၼမ်တင်းလၢႆ။ ၵူၺ်းၼႃႇ မီးၵမ်ႈၽွင်ႈၵွၺ်း ဢၼ်ယိုၼ်းယၢဝ်းထိုင်ႁၢၼ်ႉၼႆႉ။ လိၵ်ႈမၼ်းဢၼ်ယိုၼ်းထိုင်ႁၢၼ်ၼႆႉၼၼ်ႉ လႅပ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈမၢႆးတွင်းၵၢၼ်ပူင်သွၼ်မၼ်း တေႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈလၢႆး Aristotle တင်းသဵင်ႈတင်းမူတ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ပဵၼ်ၼင်ႇ ပပ်ႉ [[encyclopedia]] ဢၼ်ၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၶဝ်ႁူႉမေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝူၼ်ႉဝႃႈ Aristotle ၼႆႉ လႅပ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်ႁူႉလွင်ႈလူဝ်ႇလႆႈႁူႉတင်းသဵင်ႈတင်းလူင် ၼႂ်းပၢၼ်ယၢမ်းမၼ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ Alexander ၸမ်သုတ်းသဵင်ပၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းတႄႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းတင်းလၢႆ လႅပ်ႈတေၶႂ်ႈဢဝ်မၼ်းတၢႆ။ မၼ်းၸင်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈထွင်လွၵ်ႇငိူတ်ႈတေႃႇ Aristotle ၵႂႃႇ။ Aristotle ၵႆႉလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ် လွင်ႈဢၼ် Alexander ႁွင်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ ၾႃႉၸဝ်ႈတူၼ်ၼိူင်ႈ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ဢဝ်လၢၼ်ၸၢႆး Aristotle ၵေႃႉပဵၼ် Callisthenes ၼၼ်ႉတၢႆ၊ ၼေးဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းႁၵ်းလင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း။ Alexander တႃႇၵႂႃႇတီႈ [[Babylon]] မိူဝ်ႈ 323 BC၊ ဢမ်ႇတၼ်း လႆႈႁွတ်ႈထိုင်ၶိုၼ်း မိူင်းၵရိၵ်ႉ။ မိူဝ်ႈ Alexander တၢႆၼၼ်ႉၸၢဝ်းမိူင်း Athens ၶဝ်တႄႇဢမ်ႇလႆႈၸႂ် ၸၢဝ်းမိူင်း Macedonians ၶိုၼ်းထႅင်ႈလႄႈ Aristotle ၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈၽၢၵ်ႈယၢၼ်ဝဵင်းၵႂႃႇ။ မၼ်းတၢႆတီႈ [[Euboea]] ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ် ၼႂ်းပီႊ 322 BC ၼၼ်ႉၵွၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ == ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ == ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၶိုၵ်ႉတွၼ်းလူင်သုတ်းၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉသၢမ်ၵေႃႉၸမ်း ပဵၼ် Aristotle၊ [[Plato]]၊ လႄႈ [[Socrates]]။ Socrates သွၼ်ပၼ် ပလေႇတူဝ်ႇ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပလေႇတူဝ်ႇ ၶိုၼ်းသွၼ်ႇပၼ် ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ။ တင်းသၢမ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၵရိၵ်ႉ ပဵၼ်မႃးငိူၼ်ႈငဝ်ႈတႄႇႁႅၵ်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ဢၼ်လႆႈၼင်ႇယူႇၼႂ်းဝၼ်းၸင်ႇၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉပိူင်လူင်ၶွင်ပလေႇတူဝ်ႇၸမ်း မၼ်းႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ တၢင်းႁူႉဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၸႂ်ႊႁူႉၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း လႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ။ တၢင်းႁူႉၸႅတ်ႈၸၢင်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႊလႆႈမႃးတီႈ ၶႂၼ်ငဝ်းမေႃဝူၼ်ႉ ဢၼ်ၵွင်လင်တေႃႇလူၵ်ႈၶူင်း။ ၶႂၼ်ငဝ်းၵွၺ်း မီးတၢင်းႁူႉ "ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်ႁၢင်ႊ" လႆႈ။ လူၵ်ႈၶူင်းလူင်း ၼႆ့ ၵွၺ်းပဵၼ်ဢၼ်ယိူင်ႈမိူၼ်ဢဝ် "ပိူင်ႁၢင်ႊ" ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၺ်းလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈလူၵ်ႈၶူင်းလူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇတဵမ်ႈထူၼ်ႈ။ Aristotle thought differently. He thought that knowledge from the senses was more important. These thoughts became roots of the [[scientific method]] after hundreds of years.<ref>{{cite web |title=Aristotle |url=https://www.philosophypages.com/ph/aris.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705125420/http://www.philosophypages.com/ph/aris.htm |archive-date=2023-07-05 |access-date=2023-07-25 |website=www.philosophypages.com}}</ref> Most of the things Aristotle wrote that we still have today are notes from his speaking and teaching. Some of his important writings are ''[[Physics]]'', ''[[Metaphysics]]'', ''(Nicomachean) Ethics'', ''Politics'', ''De Anima (On the [[Soul]])'', and ''Poetics''. ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇသမ်ႉ သွၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈဝႆႉ။ မၼ်းသွၼ်ဝႃႈ တၢင်းႁူႉဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၸႂ်ႊႁူႉတင်းလၢႆၼႆ့ တိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈ။ တၢင်းဝူၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႇပဵၼ် ငိူၼ်ႈငဝ်ႈၶွင် လွၵ်းလၢႆးပၢႆသၢႆႊ မႃး။ လွင်ႈတၢင်းၵမ်ႈၼမ် ဢၼ်ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇတႅမ်ႈမႃး ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢႆးတွင်း ဢၼ်မၼ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ဢၼ်မၼ်းသွၼ်လၢႆလၢႆ။ လိၵ်ႈလၢႆးလမ်ႇလွင်ႈမၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်း ''[[Physics]]'', ''[[Metaphysics]]'', ''(Nicomachean) Ethics'', ''Politics'', ''De Anima (လွင်ႈ [[Soul]]) လႄႈ'' ''Poetics'' ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ <ref name=":2" /> မၼ်းမီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်တင်း လွင်ႈၽိင်ႈတႅတ်ႈမုင်ႇမုၼ်ႊ ( [[atomic theory]])ယူႇ။ မၼ်းဢမ်ႇယုမ်ႇယမ် ၽိင်ႈတႅတ်ႈ ၶွင် Democritus လွင်ႈ ၽိင်ႈတႅတ်ႈမုင်ႇမုၼ်ႊ။ မၼ်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶူဝ်းတူဝ်(matter)တင်းလၢႆၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵပ်းၵၢမ်းၵၼ်၊ ၵူၺ်းၼႃႇ [[Democritus]] တႄႉသမ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ ၶူဝ်းတူဝ်တင်းလၢႆၼႆႉ လႆႈဢဝ်မဵဝ်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇႁၼ်လႆႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "မုင်ႇမုၼ်ႊ"(atom) သေၵေႃႇသၢင်ႈပဵၼ်ဝႆႉဝႃႈၼႆ။ === လေႃးၵျိၵ်ႉ(Logic) === ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ ၶူင်ႊသၢင်ႈမႃး လေႃးၵျိၵ်ႉမဵဝ်းၼိူင်ႈ။ လေႃးၵျိၵ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉႉ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ''sentential logic'' ၊ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်း [[Sentence|sentences]] တႃႇ [[syllogism]]။ Aristotle's logic influenced the history of [[Western world|Western]] thought. It was his logic which was copied and used in the [[Arabic language|Arabic]] and [[Latin language|Latin]] [[mediaeval]] traditions. It was dominant for two and a half thousand years, until the late 19th century.<ref>Smith, Robin 2012. Aristotle's logic, in ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Then modern logic was started by [[Gottlob Frege]], [[Charles Sanders Peirce]] and others.<ref>Their logic is called first-order logic, [[symbolic]] logic or mathematical logic.</ref> == Biology == [[ၾၢႆႇ:Octopus3.jpg|thumb|Octopus swimming]] [[ၾၢႆႇ:Torpedo_fuscomaculata2.jpg|thumb|''Torpedo fuscomaculata'']] [[ၾၢႆႇ:Triakis_semifasciata.jpg|thumb|Leopard shark]] Aristotle is the earliest natural historian whose work has survived in some detail. He certainly did research on the [[natural history]] of [[Lesbos]], and the surrounding seas and neighbouring areas. The works ''History of Animals'', ''Generation of Animals'' and ''Parts of Animals'' have observations and interpretations, along with some [[myths]] and mistakes.<ref name=":2" /> The most striking passages are about the sea-life near Lesbos. As well as live observation, he got specimens from the catches of fishermen. His observations on [[catfish]], [[Electric ray|electric fish]] (''[[Torpedo (genus)|Torpedo]]'') and angler-fish are detailed. His writing on [[Cephalopod|cephalopods]] such as ''[[Octopus]]'', ''Sepia'' ([[cuttlefish]]) and the paper nautilus (''[[Argonauta]] argo'') are accurate. His description of the [[Hectocotylus|hectocotyl arm]], used in sexual reproduction, was disbelieved by many people until it was discovered again in the 19th century. He separated the [[Cetacea|aquatic mammals]] from fish, and knew that sharks and rays were part of the group he called Selachē ([[Selachimorpha]]).<ref name="Singer, Charles 1931">Singer, Charles. ''A short history of biology''. Oxford 1931.</ref> Another good example of his methods comes from the ''Generation of Animals'' in which Aristotle describes breaking open fertilized chicken eggs at intervals to observe when visible organs formed.<ref name=":2" /> He gave accurate descriptions of [[Ruminant|ruminants]]' four-chambered fore-stomachs, and of the [[Ovoviviparity|ovoviviparous]] egg development of the [[houndshark]] ''Mustelus mustelus''.<ref>Kearns, Emily 1996. Animals, knowledge about, in ''Oxford Classical Dictionary'', 3rd ed., 1996, p. 92.</ref> == The works == The works are traditionally listed in this sequence:<ref name=":2" /> * [[Logic]] # ''[[Categories]]'' (terms) # ''On Interpretation'' (propositions, truth) # ''Prior Analytics'' ([[Syllogism|syllogistic]] logic) # ''Posterior Analytics'' ([[scientific method]]) # Topics (rules for argument and debate) # ''On Sophistical Refutations'' (fallacies) * Science and nature # ''[[Physics]]'' (change, motion, void, time) # ''On the Heavens'' (''not'' the religious concept: refers to [[astronomy]]) # ''On Generation and Corruption'' (on the process of life) # ''[[Meteorology]]'' (origin of comets, weather, disasters) * The Parva Naturalia (psychological works) # ''Sense and sensibilia'' (faculties, senses, mind, [[imagination]]) # ''On [[Memory]]'', # ''Sleep, Dreams, and Prophesy'' # ''Length of life'' * Works on [[natural history]] # ''History of Animals'' # ''On the parts of Animals'' # ''On the Movement of Animals'' # ''On the Progression of Animals'' # ''On the Generation of Animals'' # ''Problems'' * Philosophical works # ''[[Metaphysics]]'' (substance, cause, form, potentiality) # ''Nicomachean Ethics'' (soul, happiness, virtue, friendship) # ''Eudemian Ethics'', virtues & vices # ''Politics'' (best states, utopias) # ''[[Rhetorical Triangle|Rhetoric]]'' (debate) # ''Poetics'' (tragedy, epic poetry) * The Constitution of the Athenians * Fragments == Influence of Aristotle's work == Aristotle is still one of the most influential people who ever lived. He contributed to almost every kind of knowledge in his day, and he started many new fields. : "It is doubtful whether any human being has ever known as much as he did".<ref name="Magee">Magee, Bryan 2010. ''The story of philosophy''. Dorling Kindersley, London, p34.</ref> Aristotle was the founder of formal [[logic]],<ref name="Guthrie">Guthrie W.K.C. 1981. ''A history of Greek philosophy''. vol VII: ''Aristotle: an encounter''. Cambridge.</ref> pioneered the study of [[zoology]], and helped to develop [[scientific method]].<ref>{{cite web |title=Aristotle (Greek philosopher) – Britannica Online Encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/34560/Aristotle |accessdate=2009-04-26 |publisher=Britannica.com}}</ref><ref name="Durant">{{cite book |last=Durant |first=Will |url=https://archive.org/details/storyofphilosoph0000unse |title=The story of philosophy |publisher=Simon & Schuster |year=1926 |isbn=978-0-671-73916-4 |location=New York}}</ref> Despite these achievements, Aristotle's [[Error|errors]] are thought by some, such as [[Peter Medawar]],<ref>Medawar P.B. & J.S. 1984. ''Aristotle to Zoos: a philosophical dictionary of biology''. Oxford. {{ISBN|9780192830432}}</ref> to have held back science considerably. [[Bertrand Russell]] notes that "almost every serious intellectual advance has had to begin with an attack on some Aristotelian doctrine". Russell also refers to Aristotle's ''Ethics'' as "repulsive", and calls his logic "as definitely antiquated as Ptolemaic astronomy". Russell says these errors make it difficult to do historical justice to Aristotle, until one remembers what an advance he made on his predecessors.<ref name="Russell">Bertrand Russell 1972. ''A history of western philosophy''. Simon & Schuster, N.Y.</ref> The immediate influence of Aristotle's work was felt as the Lyceum grew into the '''Peripatetic''' school of philosophers. Aristotle's influence over [[Alexander the Great]] is seen in the latter's bringing with him, on his expedition, biologists and researchers.<ref name="Guthrie" /> == Related pages == * [[List of biologists]] == References == {{reflist}} == Other websites == {{Wikiquote|Aristotle}} * [http://classics.mit.edu/Browse/browse-Aristotle.html Works by Aristotle] {{Social and political philosophy}} {{Authority control}} dt3w6yotm6elly8vjqbi6plj39ez7p9 155571 155570 2026-09-12T08:37:16Z Sai Nuam 6843 155571 wikitext text/x-wiki [[ၾၢႆႇ:Aristoteles_Louvre.jpg|right|thumb|267x267px|Aristotle: [[marble]] copy of [[bronze]] [[wikt:bust|bust]] by Lysippus, [[Louvre]] Museum.]] ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ('''Aristotle)(Stagira, [[Macedonian Empire|Macedonia]],<ref name=":2">Stagira was a Greek colony (city) which was perhaps in [[Thrace]] at the time of his birth, or in Macedonia. In any event, Thrace was later conquered by the Macedonians. The site is now in the area of Greece known as [[Chalkidiki]]. [http://www.iep.utm.edu/aristotl/#H1] The Internet Encyclopedia of Philosophy.</ref> 384 <small>BC</small> – Chalicis, [[Euboea]], Greece, 7 March 322 <small>BC</small>) ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၵေႃႉၼိူင်ႈ။ မၼ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းၵေႃႉၼိူင်ႈ ၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းယဵၼ်ႇငႄႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း။ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ တႅမ်ႈမႃးပပ်ႉလိၵ်ႈတင်းၼမ်တင်းလၢႆ၊ လႄႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈမၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵိုတ်းဝႆႉတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယူႇ။ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ ယၢမ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈပၼ် ဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်း တႂ်ႇ ၵရဵတ်ႇ မိူဝ်ႈဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်း တိုၵ်ႉပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။''' == ၸူဝ်ႊပၢၼ် == ၸိုဝ်ႈဢူႈ Aristotle ၼႆႉႁွင်ႉဝႃႈ Nicomachus။ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းသိုၵ်း ၼႂ်းတပ်ႉၶုၼ်ႁေႃးၶမ်း King Amyntas မိူင်း[[Macedonian Empire|Macedonia]]။ <ref name=":2" /> မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇမၼ်းလႆႈသိပ်းပႅတ်ႈၼၼ်ႉ Aristotle ၵႂႃႇတီႈဝဵင်းလူင် [[Athens]] သေ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႈ [[Plato]] တီႈႁူင်းႁဵၼ်း Plato's [[Academy]]။ Aristotle ယူႇတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉတေႃႇမၼ်းပေႃးလႆႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇ ၃၇။ မၼ်းၽၢၵ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ Plato တၢႆၵႂႃႇၼႂ်းပီႊ BC ၃၄၇။ <ref name=":2" /> ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇဢွၵ်ႇတၢင်းၸွမ်း [[Xenocrates]] ၵႂႃႇတီႈ [[Asia Minor]]။ မိူဝ်ႈမၼ်းယူႇထင်တီႈဢေးသီးယႂ်းၼၼ်ႉ Aristotle ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸွမ်း [[Theophrastus]] ၵႂႃႇၸူးတီႈၵုၼ် [[Lesbos]]။ သွင်ၶႃလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးလႅင်ႊတူၼ်ႈ လႄႈ ပၢႆးလႅင်ႊသတ်း တီႈၵုၼ်ၼမ်ႉၼၼ်ႉမႃး။ <ref name=":2" /> ထိုင်မႃး BC ၃၄၃ ၼၼ်ႉ [[Philip II of Macedon|Philip II တီႈ Macedon]] ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ Aristotle ၵႂႃႇသွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် [[Alexander the Great]]။ Aristotle ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း တီႈ [[Macedon]]။ ၽွင်းၶၢဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇဝႃႈ သွၼ်လိၵ်ႈပၼ် ဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်းၵွၺ်း၊ မၼ်းယင်းသွၼ် လိၵ်ႈပၼ်ပႃး ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇဢၼ်တေပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈထႅင်ႈသွင်ၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် [[Ptolemy I Soter|Ptolemy]] လႄႈ [[Cassander]]ပႃး။ Aristotle ယုမ်ႇႁပ်ႉဝႃႈ ၽိင်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းၵရိၵ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၶႅမ်ႉလိူဝ်သေ ၽိင်ႈတၢင်ႇၶိူဝ်း။ မၼ်းပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈ Alexander ၶူႈၸိင်းဢဝ်မိူင်း Persia ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းတုမ်ႊ ၵႅၼ်ႇမီးၼႃႈဝၼ်းဢွၵ်ႇ။ မီးပွၵ်ႈၼိူင်ႈ မၼ်းပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ႁႂ်ႈ Alexander ႁႂ်ႈႁဵတ်းတူဝ်ပဵၼ်မႃး "ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵရိၵ်ႉ လႄႈ ႁႂ်ႈတဵၵ်းတဵင်ၵူၼ်းလိူင်းၶဝ်၊ ႁႂ်ႈတူၺ်းထိုင်ၵရိၵ်ႉမိူၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉ လႄႈ ပီႈၼွင်ႉ၊ ႁႂ်ႈဝႆႉၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၼၼ်ႉ မိူၼ် "သတ်းလိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် တူၼ်ႈမႆႉ" BC ၃၃၅ ၼၼ်ႉ Aristotle ပွၵ်ႈၶိုၼ်းဝဵင်းလူင် Athens။ မၼ်းတႄႇၵေႃႇတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းႁင်းၶေႃမၼ်း။ ႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[Lyceum]] ။ Aristotle သွၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ၁၂ ပီႊ။ လႅပ်ႈတေပဵၼ်မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၶိဝ်းၼၼ်ႉ(335 တေႃႇ 323 BC) ယဝ်ႉ ဢၼ် Aristotle တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈလၢႆးမၼ်းၵမ်ႈၼမ်။ Aristotle တႅမ်ႈၶေႃႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈတင်း ၼမ်တင်းလၢႆ။ ၵူၺ်းၼႃႇ မီးၵမ်ႈၽွင်ႈၵွၺ်း ဢၼ်ယိုၼ်းယၢဝ်းထိုင်ႁၢၼ်ႉၼႆႉ။ လိၵ်ႈမၼ်းဢၼ်ယိုၼ်းထိုင်ႁၢၼ်ၼႆႉၼၼ်ႉ လႅပ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈမၢႆးတွင်းၵၢၼ်ပူင်သွၼ်မၼ်း တေႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈလၢႆး Aristotle တင်းသဵင်ႈတင်းမူတ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ပဵၼ်ၼင်ႇ ပပ်ႉ [[encyclopedia]] ဢၼ်ၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၶဝ်ႁူႉမေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝူၼ်ႉဝႃႈ Aristotle ၼႆႉ လႅပ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်ႁူႉလွင်ႈလူဝ်ႇလႆႈႁူႉတင်းသဵင်ႈတင်းလူင် ၼႂ်းပၢၼ်ယၢမ်းမၼ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ Alexander ၸမ်သုတ်းသဵင်ပၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းတႄႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းတင်းလၢႆ လႅပ်ႈတေၶႂ်ႈဢဝ်မၼ်းတၢႆ။ မၼ်းၸင်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈထွင်လွၵ်ႇငိူတ်ႈတေႃႇ Aristotle ၵႂႃႇ။ Aristotle ၵႆႉလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ် လွင်ႈဢၼ် Alexander ႁွင်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ ၾႃႉၸဝ်ႈတူၼ်ၼိူင်ႈ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ဢဝ်လၢၼ်ၸၢႆး Aristotle ၵေႃႉပဵၼ် Callisthenes ၼၼ်ႉတၢႆ၊ ၼေးဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းႁၵ်းလင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း။ Alexander တႃႇၵႂႃႇတီႈ [[Babylon]] မိူဝ်ႈ 323 BC၊ ဢမ်ႇတၼ်း လႆႈႁွတ်ႈထိုင်ၶိုၼ်း မိူင်းၵရိၵ်ႉ။ မိူဝ်ႈ Alexander တၢႆၼၼ်ႉၸၢဝ်းမိူင်း Athens ၶဝ်တႄႇဢမ်ႇလႆႈၸႂ် ၸၢဝ်းမိူင်း Macedonians ၶိုၼ်းထႅင်ႈလႄႈ Aristotle ၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈၽၢၵ်ႈယၢၼ်ဝဵင်းၵႂႃႇ။ မၼ်းတၢႆတီႈ [[Euboea]] ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ် ၼႂ်းပီႊ 322 BC ၼၼ်ႉၵွၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ == ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ == ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၶိုၵ်ႉတွၼ်းလူင်သုတ်းၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉသၢမ်ၵေႃႉၸမ်း ပဵၼ် Aristotle၊ [[Plato]]၊ လႄႈ [[Socrates]]။ Socrates သွၼ်ပၼ် ပလေႇတူဝ်ႇ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပလေႇတူဝ်ႇ ၶိုၼ်းသွၼ်ႇပၼ် ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ။ တင်းသၢမ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၵရိၵ်ႉ ပဵၼ်မႃးငိူၼ်ႈငဝ်ႈတႄႇႁႅၵ်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ဢၼ်လႆႈၼင်ႇယူႇၼႂ်းဝၼ်းၸင်ႇၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉပိူင်လူင်ၶွင်ပလေႇတူဝ်ႇၸမ်း မၼ်းႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ တၢင်းႁူႉဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၸႂ်ႊႁူႉၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း လႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ။ တၢင်းႁူႉၸႅတ်ႈၸၢင်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႊလႆႈမႃးတီႈ ၶႂၼ်ငဝ်းမေႃဝူၼ်ႉ ဢၼ်ၵွင်လင်တေႃႇလူၵ်ႈၶူင်း။ ၶႂၼ်ငဝ်းၵွၺ်း မီးတၢင်းႁူႉ "ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်ႁၢင်ႊ" လႆႈ။ လူၵ်ႈၶူင်းလူင်း ၼႆ့ ၵွၺ်းပဵၼ်ဢၼ်ယိူင်ႈမိူၼ်ဢဝ် "ပိူင်ႁၢင်ႊ" ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၺ်းလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈလူၵ်ႈၶူင်းလူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇတဵမ်ႈထူၼ်ႈ။ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇသမ်ႉ သွၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈဝႆႉ။ မၼ်းသွၼ်ဝႃႈ တၢင်းႁူႉဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၸႂ်ႊႁူႉတင်းလၢႆၼႆ့ တိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈ။ တၢင်းဝူၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႇပဵၼ် ငိူၼ်ႈငဝ်ႈၶွင် လွၵ်းလၢႆးပၢႆသၢႆႊ မႃး။ လွင်ႈတၢင်းၵမ်ႈၼမ် ဢၼ်ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇတႅမ်ႈမႃး ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢႆးတွင်း ဢၼ်မၼ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ဢၼ်မၼ်းသွၼ်လၢႆလၢႆ။ လိၵ်ႈလၢႆးလမ်ႇလွင်ႈမၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်း ''[[Physics]]'', ''[[Metaphysics]]'', ''(Nicomachean) Ethics'', ''Politics'', ''De Anima (လွင်ႈ [[Soul]]) လႄႈ'' ''Poetics'' ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ <ref name=":2" /> မၼ်းမီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်တင်း လွင်ႈၽိင်ႈတႅတ်ႈမုင်ႇမုၼ်ႊ ( [[atomic theory]])ယူႇ။ မၼ်းဢမ်ႇယုမ်ႇယမ် ၽိင်ႈတႅတ်ႈ ၶွင် Democritus လွင်ႈ ၽိင်ႈတႅတ်ႈမုင်ႇမုၼ်ႊ။ မၼ်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶူဝ်းတူဝ်(matter)တင်းလၢႆၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵပ်းၵၢမ်းၵၼ်၊ ၵူၺ်းၼႃႇ [[Democritus]] တႄႉသမ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ ၶူဝ်းတူဝ်တင်းလၢႆၼႆႉ လႆႈဢဝ်မဵဝ်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇႁၼ်လႆႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "မုင်ႇမုၼ်ႊ"(atom) သေၵေႃႇသၢင်ႈပဵၼ်ဝႆႉဝႃႈၼႆ။ === လေႃးၵျိၵ်ႉ(Logic) === ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ ၶူင်ႊသၢင်ႈမႃး လေႃးၵျိၵ်ႉမဵဝ်းၼိူင်ႈ။ လေႃးၵျိၵ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉႉ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ''sentential logic'' ၊ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်း [[Sentence|sentences]] တႃႇ [[syllogism]]။ Aristotle's logic influenced the history of [[Western world|Western]] thought. It was his logic which was copied and used in the [[Arabic language|Arabic]] and [[Latin language|Latin]] [[mediaeval]] traditions. It was dominant for two and a half thousand years, until the late 19th century.<ref>Smith, Robin 2012. Aristotle's logic, in ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Then modern logic was started by [[Gottlob Frege]], [[Charles Sanders Peirce]] and others.<ref>Their logic is called first-order logic, [[symbolic]] logic or mathematical logic.</ref> == Biology == [[ၾၢႆႇ:Octopus3.jpg|thumb|Octopus swimming]] [[ၾၢႆႇ:Torpedo_fuscomaculata2.jpg|thumb|''Torpedo fuscomaculata'']] [[ၾၢႆႇ:Triakis_semifasciata.jpg|thumb|Leopard shark]] Aristotle is the earliest natural historian whose work has survived in some detail. He certainly did research on the [[natural history]] of [[Lesbos]], and the surrounding seas and neighbouring areas. The works ''History of Animals'', ''Generation of Animals'' and ''Parts of Animals'' have observations and interpretations, along with some [[myths]] and mistakes.<ref name=":2" /> The most striking passages are about the sea-life near Lesbos. As well as live observation, he got specimens from the catches of fishermen. His observations on [[catfish]], [[Electric ray|electric fish]] (''[[Torpedo (genus)|Torpedo]]'') and angler-fish are detailed. His writing on [[Cephalopod|cephalopods]] such as ''[[Octopus]]'', ''Sepia'' ([[cuttlefish]]) and the paper nautilus (''[[Argonauta]] argo'') are accurate. His description of the [[Hectocotylus|hectocotyl arm]], used in sexual reproduction, was disbelieved by many people until it was discovered again in the 19th century. He separated the [[Cetacea|aquatic mammals]] from fish, and knew that sharks and rays were part of the group he called Selachē ([[Selachimorpha]]).<ref name="Singer, Charles 1931">Singer, Charles. ''A short history of biology''. Oxford 1931.</ref> Another good example of his methods comes from the ''Generation of Animals'' in which Aristotle describes breaking open fertilized chicken eggs at intervals to observe when visible organs formed.<ref name=":2" /> He gave accurate descriptions of [[Ruminant|ruminants]]' four-chambered fore-stomachs, and of the [[Ovoviviparity|ovoviviparous]] egg development of the [[houndshark]] ''Mustelus mustelus''.<ref>Kearns, Emily 1996. Animals, knowledge about, in ''Oxford Classical Dictionary'', 3rd ed., 1996, p. 92.</ref> == The works == The works are traditionally listed in this sequence:<ref name=":2" /> * [[Logic]] # ''[[Categories]]'' (terms) # ''On Interpretation'' (propositions, truth) # ''Prior Analytics'' ([[Syllogism|syllogistic]] logic) # ''Posterior Analytics'' ([[scientific method]]) # Topics (rules for argument and debate) # ''On Sophistical Refutations'' (fallacies) * Science and nature # ''[[Physics]]'' (change, motion, void, time) # ''On the Heavens'' (''not'' the religious concept: refers to [[astronomy]]) # ''On Generation and Corruption'' (on the process of life) # ''[[Meteorology]]'' (origin of comets, weather, disasters) * The Parva Naturalia (psychological works) # ''Sense and sensibilia'' (faculties, senses, mind, [[imagination]]) # ''On [[Memory]]'', # ''Sleep, Dreams, and Prophesy'' # ''Length of life'' * Works on [[natural history]] # ''History of Animals'' # ''On the parts of Animals'' # ''On the Movement of Animals'' # ''On the Progression of Animals'' # ''On the Generation of Animals'' # ''Problems'' * Philosophical works # ''[[Metaphysics]]'' (substance, cause, form, potentiality) # ''Nicomachean Ethics'' (soul, happiness, virtue, friendship) # ''Eudemian Ethics'', virtues & vices # ''Politics'' (best states, utopias) # ''[[Rhetorical Triangle|Rhetoric]]'' (debate) # ''Poetics'' (tragedy, epic poetry) * The Constitution of the Athenians * Fragments == Influence of Aristotle's work == Aristotle is still one of the most influential people who ever lived. He contributed to almost every kind of knowledge in his day, and he started many new fields. : "It is doubtful whether any human being has ever known as much as he did".<ref name="Magee">Magee, Bryan 2010. ''The story of philosophy''. Dorling Kindersley, London, p34.</ref> Aristotle was the founder of formal [[logic]],<ref name="Guthrie">Guthrie W.K.C. 1981. ''A history of Greek philosophy''. vol VII: ''Aristotle: an encounter''. Cambridge.</ref> pioneered the study of [[zoology]], and helped to develop [[scientific method]].<ref>{{cite web |title=Aristotle (Greek philosopher) – Britannica Online Encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/34560/Aristotle |accessdate=2009-04-26 |publisher=Britannica.com}}</ref><ref name="Durant">{{cite book |last=Durant |first=Will |url=https://archive.org/details/storyofphilosoph0000unse |title=The story of philosophy |publisher=Simon & Schuster |year=1926 |isbn=978-0-671-73916-4 |location=New York}}</ref> Despite these achievements, Aristotle's [[Error|errors]] are thought by some, such as [[Peter Medawar]],<ref>Medawar P.B. & J.S. 1984. ''Aristotle to Zoos: a philosophical dictionary of biology''. Oxford. {{ISBN|9780192830432}}</ref> to have held back science considerably. [[Bertrand Russell]] notes that "almost every serious intellectual advance has had to begin with an attack on some Aristotelian doctrine". Russell also refers to Aristotle's ''Ethics'' as "repulsive", and calls his logic "as definitely antiquated as Ptolemaic astronomy". Russell says these errors make it difficult to do historical justice to Aristotle, until one remembers what an advance he made on his predecessors.<ref name="Russell">Bertrand Russell 1972. ''A history of western philosophy''. Simon & Schuster, N.Y.</ref> The immediate influence of Aristotle's work was felt as the Lyceum grew into the '''Peripatetic''' school of philosophers. Aristotle's influence over [[Alexander the Great]] is seen in the latter's bringing with him, on his expedition, biologists and researchers.<ref name="Guthrie" /> == Related pages == * [[List of biologists]] == References == {{reflist}} == Other websites == {{Wikiquote|Aristotle}} * [http://classics.mit.edu/Browse/browse-Aristotle.html Works by Aristotle] {{Social and political philosophy}} {{Authority control}} dfr0dox703v4hb5rj9y8fqaohbkum16 155572 155571 2026-09-12T08:43:37Z Sai Nuam 6843 155572 wikitext text/x-wiki [[ၾၢႆႇ:Aristoteles_Louvre.jpg|right|thumb|267x267px|Aristotle: [[marble]] copy of [[bronze]] [[wikt:bust|bust]] by Lysippus, [[Louvre]] Museum.]] ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ('''Aristotle)(Stagira, [[Macedonian Empire|Macedonia]],<ref name=":2">Stagira was a Greek colony (city) which was perhaps in [[Thrace]] at the time of his birth, or in Macedonia. In any event, Thrace was later conquered by the Macedonians. The site is now in the area of Greece known as [[Chalkidiki]]. [http://www.iep.utm.edu/aristotl/#H1] The Internet Encyclopedia of Philosophy.</ref> 384 <small>BC</small> – Chalicis, [[Euboea]], Greece, 7 March 322 <small>BC</small>) ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၵေႃႉၼိူင်ႈ။ မၼ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းၵေႃႉၼိူင်ႈ ၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းယဵၼ်ႇငႄႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း။ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ တႅမ်ႈမႃးပပ်ႉလိၵ်ႈတင်းၼမ်တင်းလၢႆ၊ လႄႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈမၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵိုတ်းဝႆႉတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယူႇ။ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ ယၢမ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈပၼ် ဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်း တႂ်ႇ ၵရဵတ်ႇ မိူဝ်ႈဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်း တိုၵ်ႉပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။''' == ၸူဝ်ႊပၢၼ် == ၸိုဝ်ႈဢူႈ Aristotle ၼႆႉႁွင်ႉဝႃႈ Nicomachus။ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းသိုၵ်း ၼႂ်းတပ်ႉၶုၼ်ႁေႃးၶမ်း King Amyntas မိူင်း[[Macedonian Empire|Macedonia]]။ <ref name=":2" /> မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇမၼ်းလႆႈသိပ်းပႅတ်ႈၼၼ်ႉ Aristotle ၵႂႃႇတီႈဝဵင်းလူင် [[Athens]] သေ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႈ [[Plato|ပလေႇတူဝ်ႇ(Plato)]]တီႈႁူင်းႁဵၼ်း Plato's [[Academy]]။ Aristotle ယူႇတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉတေႃႇမၼ်းပေႃးလႆႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇ ၃၇။ မၼ်းၽၢၵ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ Plato တၢႆၵႂႃႇၼႂ်းပီႊ BC ၃၄၇။ <ref name=":2" /> ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇဢွၵ်ႇတၢင်းၸွမ်း [[Xenocrates]] ၵႂႃႇတီႈ [[Asia Minor]]။ မိူဝ်ႈမၼ်းယူႇထင်တီႈဢေးသီးယႂ်းၼၼ်ႉ Aristotle ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸွမ်း [[Theophrastus]] ၵႂႃႇၸူးတီႈၵုၼ် [[Lesbos]]။ သွင်ၶႃလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးလႅင်ႊတူၼ်ႈ လႄႈ ပၢႆးလႅင်ႊသတ်း တီႈၵုၼ်ၼမ်ႉၼၼ်ႉမႃး။ <ref name=":2" /> ထိုင်မႃး BC ၃၄၃ ၼၼ်ႉ [[Philip II of Macedon|Philip II တီႈ Macedon]] ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ Aristotle ၵႂႃႇသွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် [[Alexander the Great]]။ Aristotle ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း တီႈ [[Macedon]]။ ၽွင်းၶၢဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇဝႃႈ သွၼ်လိၵ်ႈပၼ် ဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်းၵွၺ်း၊ မၼ်းယင်းသွၼ် လိၵ်ႈပၼ်ပႃး ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇဢၼ်တေပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈထႅင်ႈသွင်ၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် [[Ptolemy I Soter|Ptolemy]] လႄႈ [[Cassander]]ပႃး။ Aristotle ယုမ်ႇႁပ်ႉဝႃႈ ၽိင်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းၵရိၵ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၶႅမ်ႉလိူဝ်သေ ၽိင်ႈတၢင်ႇၶိူဝ်း။ မၼ်းပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈ Alexander ၶူႈၸိင်းဢဝ်မိူင်း Persia ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းတုမ်ႊ ၵႅၼ်ႇမီးၼႃႈဝၼ်းဢွၵ်ႇ။ မီးပွၵ်ႈၼိူင်ႈ မၼ်းပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ႁႂ်ႈ Alexander ႁႂ်ႈႁဵတ်းတူဝ်ပဵၼ်မႃး "ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵရိၵ်ႉ လႄႈ ႁႂ်ႈတဵၵ်းတဵင်ၵူၼ်းလိူင်းၶဝ်၊ ႁႂ်ႈတူၺ်းထိုင်ၵရိၵ်ႉမိူၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉ လႄႈ ပီႈၼွင်ႉ၊ ႁႂ်ႈဝႆႉၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၼၼ်ႉ မိူၼ် "သတ်းလိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် တူၼ်ႈမႆႉ" BC ၃၃၅ ၼၼ်ႉ Aristotle ပွၵ်ႈၶိုၼ်းဝဵင်းလူင် Athens။ မၼ်းတႄႇၵေႃႇတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းႁင်းၶေႃမၼ်း။ ႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[Lyceum]] ။ Aristotle သွၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ၁၂ ပီႊ။ လႅပ်ႈတေပဵၼ်မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၶိဝ်းၼၼ်ႉ(335 တေႃႇ 323 BC) ယဝ်ႉ ဢၼ် Aristotle တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈလၢႆးမၼ်းၵမ်ႈၼမ်။ Aristotle တႅမ်ႈၶေႃႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈတင်း ၼမ်တင်းလၢႆ။ ၵူၺ်းၼႃႇ မီးၵမ်ႈၽွင်ႈၵွၺ်း ဢၼ်ယိုၼ်းယၢဝ်းထိုင်ႁၢၼ်ႉၼႆႉ။ လိၵ်ႈမၼ်းဢၼ်ယိုၼ်းထိုင်ႁၢၼ်ၼႆႉၼၼ်ႉ လႅပ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈမၢႆးတွင်းၵၢၼ်ပူင်သွၼ်မၼ်း တေႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈလၢႆး Aristotle တင်းသဵင်ႈတင်းမူတ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ပဵၼ်ၼင်ႇ [[encyclopedia|ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ]] ဢၼ်ၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၶဝ်ႁူႉမေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝူၼ်ႉဝႃႈ Aristotle ၼႆႉ လႅပ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်ႁူႉလွင်ႈလူဝ်ႇလႆႈႁူႉတင်းသဵင်ႈတင်းလူင် ၼႂ်းပၢၼ်ယၢမ်းမၼ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ Alexander ၸမ်သုတ်းသဵင်ပၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းတႄႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းတင်းလၢႆ လႅပ်ႈတေၶႂ်ႈဢဝ်မၼ်းတၢႆ။ မၼ်းၸင်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈထွင်လွၵ်ႇငိူတ်ႈတေႃႇ Aristotle ၵႂႃႇ။ Aristotle ၵႆႉလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ် လွင်ႈဢၼ် Alexander ႁွင်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ ၾႃႉၸဝ်ႈတူၼ်ၼိူင်ႈ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ဢဝ်လၢၼ်ၸၢႆး Aristotle ၵေႃႉပဵၼ် Callisthenes ၼၼ်ႉတၢႆ၊ ၼေးဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းႁၵ်းလင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း။ Alexander တႃႇၵႂႃႇတီႈ [[Babylon]] မိူဝ်ႈ 323 BC၊ ဢမ်ႇတၼ်း လႆႈႁွတ်ႈထိုင်ၶိုၼ်း မိူင်းၵရိၵ်ႉ။ မိူဝ်ႈ Alexander တၢႆၼၼ်ႉၸၢဝ်းမိူင်း Athens ၶဝ်တႄႇဢမ်ႇလႆႈၸႂ် ၸၢဝ်းမိူင်း Macedonians ၶိုၼ်းထႅင်ႈလႄႈ Aristotle ၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈၽၢၵ်ႈယၢၼ်ဝဵင်းၵႂႃႇ။ မၼ်းတၢႆတီႈ [[Euboea]] ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ် ၼႂ်းပီႊ 322 BC ၼၼ်ႉၵွၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ == ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ == ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၶိုၵ်ႉတွၼ်းလူင်သုတ်းၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉသၢမ်ၵေႃႉၸမ်း ပဵၼ် Aristotle၊ [[Plato]]၊ လႄႈ [[Socrates]]။ Socrates သွၼ်ပၼ် ပလေႇတူဝ်ႇ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပလေႇတူဝ်ႇ ၶိုၼ်းသွၼ်ႇပၼ် ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ။ တင်းသၢမ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၵရိၵ်ႉ ပဵၼ်မႃးငိူၼ်ႈငဝ်ႈတႄႇႁႅၵ်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ဢၼ်လႆႈၼင်ႇယူႇၼႂ်းဝၼ်းၸင်ႇၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉပိူင်လူင်ၶွင်ပလေႇတူဝ်ႇၸမ်း မၼ်းႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ တၢင်းႁူႉဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၸႂ်ႊႁူႉၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း လႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ။ တၢင်းႁူႉၸႅတ်ႈၸၢင်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႊလႆႈမႃးတီႈ ၶႂၼ်ငဝ်းမေႃဝူၼ်ႉ ဢၼ်ၵွင်လင်တေႃႇလူၵ်ႈၶူင်း။ ၶႂၼ်ငဝ်းၵွၺ်း မီးတၢင်းႁူႉ "ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်ႁၢင်ႊ" လႆႈ။ လူၵ်ႈၶူင်းလူင်း ၼႆ့ ၵွၺ်းပဵၼ်ဢၼ်ယိူင်ႈမိူၼ်ဢဝ် "ပိူင်ႁၢင်ႊ" ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၺ်းလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈလူၵ်ႈၶူင်းလူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇတဵမ်ႈထူၼ်ႈ။ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇသမ်ႉ သွၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈဝႆႉ။ မၼ်းသွၼ်ဝႃႈ တၢင်းႁူႉဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၸႂ်ႊႁူႉတင်းလၢႆၼႆ့ တိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈ။ တၢင်းဝူၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႇပဵၼ် ငိူၼ်ႈငဝ်ႈၶွင် လွၵ်းလၢႆးပၢႆသၢႆႊ မႃး။ လွင်ႈတၢင်းၵမ်ႈၼမ် ဢၼ်ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇတႅမ်ႈမႃး ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢႆးတွင်း ဢၼ်မၼ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ဢၼ်မၼ်းသွၼ်လၢႆလၢႆ။ လိၵ်ႈလၢႆးလမ်ႇလွင်ႈမၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်း ''[[Physics]]'', ''[[Metaphysics]]'', ''(Nicomachean) Ethics'', ''Politics'', ''De Anima (လွင်ႈ [[Soul|ၶႂၼ်ငဝ်း]]) လႄႈ'' ''Poetics'' ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ <ref name=":2" /> မၼ်းမီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်တင်း လွင်ႈ[[atomic theory|ၽိင်ႈတႅတ်ႈမုင်ႇမုၼ်ႊ]]ယူႇ။ မၼ်းဢမ်ႇယုမ်ႇယမ် ၽိင်ႈတႅတ်ႈ ၶွင် Democritus လွင်ႈ ၽိင်ႈတႅတ်ႈမုင်ႇမုၼ်ႊ။ မၼ်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶူဝ်းတူဝ်(matter)တင်းလၢႆၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵပ်းၵၢမ်းၵၼ်၊ ၵူၺ်းၼႃႇ [[Democritus]] တႄႉသမ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ ၶူဝ်းတူဝ်တင်းလၢႆၼႆႉ လႆႈဢဝ်မဵဝ်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇႁၼ်လႆႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "မုင်ႇမုၼ်ႊ"(atom) သေၵေႃႇသၢင်ႈပဵၼ်ဝႆႉဝႃႈၼႆ။ === လေႃးၵျိၵ်ႉ(Logic) === ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ ၶူင်ႊသၢင်ႈမႃး လေႃးၵျိၵ်ႉမဵဝ်းၼိူင်ႈ။ လေႃးၵျိၵ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉႉ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ''sentential logic'' ၊ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်း [[Sentence|sentences]] တႃႇ [[syllogism]]။ Aristotle's logic influenced the history of [[Western world|Western]] thought. It was his logic which was copied and used in the [[Arabic language|Arabic]] and [[Latin language|Latin]] [[mediaeval]] traditions. It was dominant for two and a half thousand years, until the late 19th century.<ref>Smith, Robin 2012. Aristotle's logic, in ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Then modern logic was started by [[Gottlob Frege]], [[Charles Sanders Peirce]] and others.<ref>Their logic is called first-order logic, [[symbolic]] logic or mathematical logic.</ref> == Biology == [[ၾၢႆႇ:Octopus3.jpg|thumb|Octopus swimming]] [[ၾၢႆႇ:Torpedo_fuscomaculata2.jpg|thumb|''Torpedo fuscomaculata'']] [[ၾၢႆႇ:Triakis_semifasciata.jpg|thumb|Leopard shark]] Aristotle is the earliest natural historian whose work has survived in some detail. He certainly did research on the [[natural history]] of [[Lesbos]], and the surrounding seas and neighbouring areas. The works ''History of Animals'', ''Generation of Animals'' and ''Parts of Animals'' have observations and interpretations, along with some [[myths]] and mistakes.<ref name=":2" /> The most striking passages are about the sea-life near Lesbos. As well as live observation, he got specimens from the catches of fishermen. His observations on [[catfish]], [[Electric ray|electric fish]] (''[[Torpedo (genus)|Torpedo]]'') and angler-fish are detailed. His writing on [[Cephalopod|cephalopods]] such as ''[[Octopus]]'', ''Sepia'' ([[cuttlefish]]) and the paper nautilus (''[[Argonauta]] argo'') are accurate. His description of the [[Hectocotylus|hectocotyl arm]], used in sexual reproduction, was disbelieved by many people until it was discovered again in the 19th century. He separated the [[Cetacea|aquatic mammals]] from fish, and knew that sharks and rays were part of the group he called Selachē ([[Selachimorpha]]).<ref name="Singer, Charles 1931">Singer, Charles. ''A short history of biology''. Oxford 1931.</ref> Another good example of his methods comes from the ''Generation of Animals'' in which Aristotle describes breaking open fertilized chicken eggs at intervals to observe when visible organs formed.<ref name=":2" /> He gave accurate descriptions of [[Ruminant|ruminants]]' four-chambered fore-stomachs, and of the [[Ovoviviparity|ovoviviparous]] egg development of the [[houndshark]] ''Mustelus mustelus''.<ref>Kearns, Emily 1996. Animals, knowledge about, in ''Oxford Classical Dictionary'', 3rd ed., 1996, p. 92.</ref> == ၽွၼ်းၵၢၼ်မၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈလၢႆးမၼ်း == လိၵ်ႈလၢႆးၽွၼ်းၵၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၶပ်ႉတၢမ်းဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇ။ <ref name=":2" /> * [[Logic]]​(လေႃးၵျိၵ်ႉ) # ''[[Categories]]'' (ထွၺ်ႈၵႂၢမ်း) # ''On Interpretation'' (တီႈၸုၵ်းမၼ်ႈ၊ လွင်ႈမၼ်ႈမႅၼ်ႈ) # ''Prior Analytics'' ([[Syllogism|syllogistic]] logic) # ''Posterior Analytics'' ([[scientific method]]) # Topics (ပိူင်တႃႇဢုပ်ႇထဵင် လႄႈ ၶႄႉလမ်ႉၵႂၢမ်း) # ''On Sophistical Refutations'' (fallacies) * ပၢႆးသၢႆႊ လႄႈ ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် # ''[[Physics]]'' (လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ၊ လွင်ႈတူင်ႉၶၢႆႉ၊ , void, ၶၢဝ်းယၢမ်း) # ''On the Heavens'' (''ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈသႃႇသၼႃႇ၊ ယိူင်းထိုင်လွင်ႈ'' [[astronomy]]) # ''On Generation and Corruption'' (ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈသၢႆပဵၼ်ၸူဝ်ႊပၢၼ်) # ''[[Meteorology]]'' (ငိူၼ်ႈငဝ်ႈလၢဝ်ၵႂၼ်း၊ ၶၢဝ်ႊၾႃႉ၊ ၽေးမူၺ်ႉ) * The Parva Naturalia (psychological works) # ''Sense and sensibilia'' (faculties, senses, mind, [[imagination]]) # ''On [[Memory]]'', # ''Sleep, Dreams, and Prophesy'' # ''Length of life'' * လိၵ်ႈလၢႆးလွင်ႈ [[natural history|သၢႆးပိုၼ်းၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်]] # ''History of Animals'' # ''On the parts of Animals'' # ''On the Movement of Animals'' # ''On the Progression of Animals'' # ''On the Generation of Animals'' # ''Problems'' * Philosophical works # ''[[Metaphysics]]'' (substance, cause, form, potentiality) # ''Nicomachean Ethics'' (soul, happiness, virtue, friendship) # ''Eudemian Ethics'', virtues & vices # ''Politics'' (best states, utopias) # ''[[Rhetorical Triangle|Rhetoric]]'' (debate) # ''Poetics'' (tragedy, epic poetry) * The Constitution of the Athenians * Fragments == Influence of Aristotle's work == Aristotle is still one of the most influential people who ever lived. He contributed to almost every kind of knowledge in his day, and he started many new fields. : "It is doubtful whether any human being has ever known as much as he did".<ref name="Magee">Magee, Bryan 2010. ''The story of philosophy''. Dorling Kindersley, London, p34.</ref> Aristotle was the founder of formal [[logic]],<ref name="Guthrie">Guthrie W.K.C. 1981. ''A history of Greek philosophy''. vol VII: ''Aristotle: an encounter''. Cambridge.</ref> pioneered the study of [[zoology]], and helped to develop [[scientific method]].<ref>{{cite web |title=Aristotle (Greek philosopher) – Britannica Online Encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/34560/Aristotle |accessdate=2009-04-26 |publisher=Britannica.com}}</ref><ref name="Durant">{{cite book |last=Durant |first=Will |url=https://archive.org/details/storyofphilosoph0000unse |title=The story of philosophy |publisher=Simon & Schuster |year=1926 |isbn=978-0-671-73916-4 |location=New York}}</ref> Despite these achievements, Aristotle's [[Error|errors]] are thought by some, such as [[Peter Medawar]],<ref>Medawar P.B. & J.S. 1984. ''Aristotle to Zoos: a philosophical dictionary of biology''. Oxford. {{ISBN|9780192830432}}</ref> to have held back science considerably. [[Bertrand Russell]] notes that "almost every serious intellectual advance has had to begin with an attack on some Aristotelian doctrine". Russell also refers to Aristotle's ''Ethics'' as "repulsive", and calls his logic "as definitely antiquated as Ptolemaic astronomy". Russell says these errors make it difficult to do historical justice to Aristotle, until one remembers what an advance he made on his predecessors.<ref name="Russell">Bertrand Russell 1972. ''A history of western philosophy''. Simon & Schuster, N.Y.</ref> The immediate influence of Aristotle's work was felt as the Lyceum grew into the '''Peripatetic''' school of philosophers. Aristotle's influence over [[Alexander the Great]] is seen in the latter's bringing with him, on his expedition, biologists and researchers.<ref name="Guthrie" /> == Related pages == * [[List of biologists]] == References == {{reflist}} == Other websites == {{Wikiquote|Aristotle}} * [http://classics.mit.edu/Browse/browse-Aristotle.html Works by Aristotle] {{Social and political philosophy}} {{Authority control}} sajgp6y2uv8o4ugm2dtffwvkjv1fzr5 155580 155572 2026-09-12T09:55:03Z Sai Nuam 6843 155580 wikitext text/x-wiki [[ၾၢႆႇ:Aristoteles_Louvre.jpg|right|thumb|267x267px|Aristotle: [[marble]] copy of [[bronze]] [[wikt:bust|bust]] by Lysippus, [[Louvre]] Museum.]] ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ('''Aristotle)(Stagira, [[Macedonian Empire|Macedonia]],<ref name=":2">Stagira was a Greek colony (city) which was perhaps in [[Thrace]] at the time of his birth, or in Macedonia. In any event, Thrace was later conquered by the Macedonians. The site is now in the area of Greece known as [[Chalkidiki]]. [http://www.iep.utm.edu/aristotl/#H1] The Internet Encyclopedia of Philosophy.</ref> 384 <small>BC</small> – Chalicis, [[Euboea]], Greece, 7 March 322 <small>BC</small>) ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၵေႃႉၼိူင်ႈ။ မၼ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းၵေႃႉၼိူင်ႈ ၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းယဵၼ်ႇငႄႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း။ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ တႅမ်ႈမႃးပပ်ႉလိၵ်ႈတင်းၼမ်တင်းလၢႆ၊ လႄႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈမၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵိုတ်းဝႆႉတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယူႇ။ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ ယၢမ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈပၼ် ဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်း တႂ်ႇ ၵရဵတ်ႇ မိူဝ်ႈဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်း တိုၵ်ႉပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။''' == ၸူဝ်ႊပၢၼ် == ၸိုဝ်ႈဢူႈ Aristotle ၼႆႉႁွင်ႉဝႃႈ Nicomachus။ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းသိုၵ်း ၼႂ်းတပ်ႉၶုၼ်ႁေႃးၶမ်း King Amyntas မိူင်း[[Macedonian Empire|Macedonia]]။ <ref name=":2" /> မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇမၼ်းလႆႈသိပ်းပႅတ်ႈၼၼ်ႉ Aristotle ၵႂႃႇတီႈဝဵင်းလူင် [[Athens]] သေ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႈ [[Plato|ပလေႇတူဝ်ႇ(Plato)]]တီႈႁူင်းႁဵၼ်း Plato's [[Academy]]။ Aristotle ယူႇတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉတေႃႇမၼ်းပေႃးလႆႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇ ၃၇။ မၼ်းၽၢၵ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ Plato တၢႆၵႂႃႇၼႂ်းပီႊ BC ၃၄၇။ <ref name=":2" /> ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇဢွၵ်ႇတၢင်းၸွမ်း [[Xenocrates]] ၵႂႃႇတီႈ [[Asia Minor]]။ မိူဝ်ႈမၼ်းယူႇထင်တီႈဢေးသီးယႂ်းၼၼ်ႉ Aristotle ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸွမ်း [[Theophrastus]] ၵႂႃႇၸူးတီႈၵုၼ် [[Lesbos]]။ သွင်ၶႃလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးလႅင်ႊတူၼ်ႈ လႄႈ ပၢႆးလႅင်ႊသတ်း တီႈၵုၼ်ၼမ်ႉၼၼ်ႉမႃး။ <ref name=":2" /> ထိုင်မႃး BC ၃၄၃ ၼၼ်ႉ [[Philip II of Macedon|Philip II တီႈ Macedon]] ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ Aristotle ၵႂႃႇသွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် [[Alexander the Great]]။ Aristotle ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း တီႈ [[Macedon]]။ ၽွင်းၶၢဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇဝႃႈ သွၼ်လိၵ်ႈပၼ် ဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်းၵွၺ်း၊ မၼ်းယင်းသွၼ် လိၵ်ႈပၼ်ပႃး ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇဢၼ်တေပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈထႅင်ႈသွင်ၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် [[Ptolemy I Soter|Ptolemy]] လႄႈ [[Cassander]]ပႃး။ Aristotle ယုမ်ႇႁပ်ႉဝႃႈ ၽိင်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းၵရိၵ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၶႅမ်ႉလိူဝ်သေ ၽိင်ႈတၢင်ႇၶိူဝ်း။ မၼ်းပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈ Alexander ၶူႈၸိင်းဢဝ်မိူင်း Persia ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းတုမ်ႊ ၵႅၼ်ႇမီးၼႃႈဝၼ်းဢွၵ်ႇ။ မီးပွၵ်ႈၼိူင်ႈ မၼ်းပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ႁႂ်ႈ Alexander ႁႂ်ႈႁဵတ်းတူဝ်ပဵၼ်မႃး "ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵရိၵ်ႉ လႄႈ ႁႂ်ႈတဵၵ်းတဵင်ၵူၼ်းလိူင်းၶဝ်၊ ႁႂ်ႈတူၺ်းထိုင်ၵရိၵ်ႉမိူၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉ လႄႈ ပီႈၼွင်ႉ၊ ႁႂ်ႈဝႆႉၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၼၼ်ႉ မိူၼ် "သတ်းလိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် တူၼ်ႈမႆႉ" BC ၃၃၅ ၼၼ်ႉ Aristotle ပွၵ်ႈၶိုၼ်းဝဵင်းလူင် Athens။ မၼ်းတႄႇၵေႃႇတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းႁင်းၶေႃမၼ်း။ ႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[Lyceum]] ။ Aristotle သွၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ၁၂ ပီႊ။ လႅပ်ႈတေပဵၼ်မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၶိဝ်းၼၼ်ႉ(335 တေႃႇ 323 BC) ယဝ်ႉ ဢၼ် Aristotle တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈလၢႆးမၼ်းၵမ်ႈၼမ်။ Aristotle တႅမ်ႈၶေႃႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈတင်း ၼမ်တင်းလၢႆ။ ၵူၺ်းၼႃႇ မီးၵမ်ႈၽွင်ႈၵွၺ်း ဢၼ်ယိုၼ်းယၢဝ်းထိုင်ႁၢၼ်ႉၼႆႉ။ လိၵ်ႈမၼ်းဢၼ်ယိုၼ်းထိုင်ႁၢၼ်ၼႆႉၼၼ်ႉ လႅပ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈမၢႆးတွင်းၵၢၼ်ပူင်သွၼ်မၼ်း တေႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈလၢႆး Aristotle တင်းသဵင်ႈတင်းမူတ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ပဵၼ်ၼင်ႇ [[encyclopedia|ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ]] ဢၼ်ၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၶဝ်ႁူႉမေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝူၼ်ႉဝႃႈ Aristotle ၼႆႉ လႅပ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်ႁူႉလွင်ႈလူဝ်ႇလႆႈႁူႉတင်းသဵင်ႈတင်းလူင် ၼႂ်းပၢၼ်ယၢမ်းမၼ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ Alexander ၸမ်သုတ်းသဵင်ပၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းတႄႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းတင်းလၢႆ လႅပ်ႈတေၶႂ်ႈဢဝ်မၼ်းတၢႆ။ မၼ်းၸင်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈထွင်လွၵ်ႇငိူတ်ႈတေႃႇ Aristotle ၵႂႃႇ။ Aristotle ၵႆႉလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ် လွင်ႈဢၼ် Alexander ႁွင်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ ၾႃႉၸဝ်ႈတူၼ်ၼိူင်ႈ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ဢဝ်လၢၼ်ၸၢႆး Aristotle ၵေႃႉပဵၼ် Callisthenes ၼၼ်ႉတၢႆ၊ ၼေးဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းႁၵ်းလင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း။ Alexander တႃႇၵႂႃႇတီႈ [[Babylon]] မိူဝ်ႈ 323 BC၊ ဢမ်ႇတၼ်း လႆႈႁွတ်ႈထိုင်ၶိုၼ်း မိူင်းၵရိၵ်ႉ။ မိူဝ်ႈ Alexander တၢႆၼၼ်ႉၸၢဝ်းမိူင်း Athens ၶဝ်တႄႇဢမ်ႇလႆႈၸႂ် ၸၢဝ်းမိူင်း Macedonians ၶိုၼ်းထႅင်ႈလႄႈ Aristotle ၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈၽၢၵ်ႈယၢၼ်ဝဵင်းၵႂႃႇ။ မၼ်းတၢႆတီႈ [[Euboea]] ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ် ၼႂ်းပီႊ 322 BC ၼၼ်ႉၵွၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ == ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ == ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၶိုၵ်ႉတွၼ်းလူင်သုတ်းၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉသၢမ်ၵေႃႉၸမ်း ပဵၼ် Aristotle၊ [[Plato]]၊ လႄႈ [[Socrates]]။ Socrates သွၼ်ပၼ် ပလေႇတူဝ်ႇ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပလေႇတူဝ်ႇ ၶိုၼ်းသွၼ်ႇပၼ် ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ။ တင်းသၢမ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၵရိၵ်ႉ ပဵၼ်မႃးငိူၼ်ႈငဝ်ႈတႄႇႁႅၵ်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ဢၼ်လႆႈၼင်ႇယူႇၼႂ်းဝၼ်းၸင်ႇၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉပိူင်လူင်ၶွင်ပလေႇတူဝ်ႇၸမ်း မၼ်းႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ တၢင်းႁူႉဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၸႂ်ႊႁူႉၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း လႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ။ တၢင်းႁူႉၸႅတ်ႈၸၢင်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႊလႆႈမႃးတီႈ ၶႂၼ်ငဝ်းမေႃဝူၼ်ႉ ဢၼ်ၵွင်လင်တေႃႇလူၵ်ႈၶူင်း။ ၶႂၼ်ငဝ်းၵွၺ်း မီးတၢင်းႁူႉ "ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်ႁၢင်ႊ" လႆႈ။ လူၵ်ႈၶူင်းလူင်း ၼႆ့ ၵွၺ်းပဵၼ်ဢၼ်ယိူင်ႈမိူၼ်ဢဝ် "ပိူင်ႁၢင်ႊ" ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၺ်းလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈလူၵ်ႈၶူင်းလူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇတဵမ်ႈထူၼ်ႈ။ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇသမ်ႉ သွၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈဝႆႉ။ မၼ်းသွၼ်ဝႃႈ တၢင်းႁူႉဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၸႂ်ႊႁူႉတင်းလၢႆၼႆ့ တိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈ။ တၢင်းဝူၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႇပဵၼ် ငိူၼ်ႈငဝ်ႈၶွင် လွၵ်းလၢႆးပၢႆသၢႆႊ မႃး။ လွင်ႈတၢင်းၵမ်ႈၼမ် ဢၼ်ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇတႅမ်ႈမႃး ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢႆးတွင်း ဢၼ်မၼ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ဢၼ်မၼ်းသွၼ်လၢႆလၢႆ။ လိၵ်ႈလၢႆးလမ်ႇလွင်ႈမၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်း ''[[Physics]]'', ''[[Metaphysics]]'', ''(Nicomachean) Ethics'', ''Politics'', ''De Anima (လွင်ႈ [[Soul|ၶႂၼ်ငဝ်း]]) လႄႈ'' ''Poetics'' ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ <ref name=":2" /> မၼ်းမီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်တင်း လွင်ႈ[[atomic theory|ၽိင်ႈတႅတ်ႈမုင်ႇမုၼ်ႊ]]ယူႇ။ မၼ်းဢမ်ႇယုမ်ႇယမ် ၽိင်ႈတႅတ်ႈ ၶွင် Democritus လွင်ႈ ၽိင်ႈတႅတ်ႈမုင်ႇမုၼ်ႊ။ မၼ်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶူဝ်းတူဝ်(matter)တင်းလၢႆၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵပ်းၵၢမ်းၵၼ်၊ ၵူၺ်းၼႃႇ [[Democritus]] တႄႉသမ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ ၶူဝ်းတူဝ်တင်းလၢႆၼႆႉ လႆႈဢဝ်မဵဝ်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇႁၼ်လႆႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "မုင်ႇမုၼ်ႊ"(atom) သေၵေႃႇသၢင်ႈပဵၼ်ဝႆႉဝႃႈၼႆ။ === လေႃးၵျိၵ်ႉ(Logic) === ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ ၶူင်ႊသၢင်ႈမႃး လေႃးၵျိၵ်ႉမဵဝ်းၼိူင်ႈ။ လေႃးၵျိၵ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉႉ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ''sentential logic'' ၊ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်း [[Sentence|sentences]] တႃႇ [[syllogism]]။ လေႃးၵျိၵ်ႉ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇၼႆႉ ႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ် သၢႆပိုၼ်း ပၢႆးဝူၼ်ႉမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းမႃး။ လေႃးၵျိၵ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းယိူင်ႈသေဢဝ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းထုင်းၽိင်ႈၶိူဝ်း [[Arabic language|ဢရပ်ႉပိၵ်ႉ]] လႄႈ [[Latin language|လႅတ်ႇတိၼ်ႇ]] ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ မီးလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းမႃးယူႇမွၵ်ႈ သွင်ႁဵင်ႁႃႈပၢၵ်ႇပီႊမိူင်းတေႃႇထိုင်မႃး ၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၉။<ref>Smith, Robin 2012. Aristotle's logic, in ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''.</ref> ဝၢႆးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇတႄႇမီးမႃး လေႃးၵျိၵ်ႉၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၸိူဝ်ႉၼင်ႇ [[Gottlob Frege]]၊ [[Charles Sanders Peirce]] လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>Their logic is called first-order logic, [[symbolic]] logic or mathematical logic.</ref> == ပၢႆးလႅင်ႊတူဝ်ၸႂ် == [[ၾၢႆႇ:Octopus3.jpg|thumb|Octopus swimming]] [[ၾၢႆႇ:Torpedo_fuscomaculata2.jpg|thumb|''Torpedo fuscomaculata'']] [[ၾၢႆႇ:Triakis_semifasciata.jpg|thumb|Leopard shark]] ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်းၾၢႆႇၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈသုတ်းသေ လိၵ်ႈလၢႆးမၼ်းၵေႃႈ ယိုၼ်းယၢဝ်းမႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ လႆႈဝႃႈ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လမ်းတိုၼ်းလွင်ႈ [[natural history|သၢႆပိုၼ်းၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်]] တီႈၵုၼ် [[Lesbos]]၊ လႄႈ ပၢင်ႇလၢႆႇႁိမ်းႁွမ်း လႄႈ ပိုၼ်ႉတီႈႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉမႃးယူႇ။ လိၵ်ႈလၢႆးမၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ် ''History of Animals၊'' ''Generation of Animals'' လႄႈ ''Parts of Animals'' ၸိူဝ်းၼႆႉ ပႃးဝႆႉၶေႃႈၾၢင်ႉၵႅမ်း လႄႈ ၶေႃႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇတီႈပွင်ႇ ဢိၵ်ႇတင်း [[myths|သိူၵ်ႈပိုၼ်း]] ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႄႈ ၶေႃႈၽိတ်းပိူင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။<ref name=":2" /> တွၼ်ႊလိၵ်ႈဢၼ်ၸူဝ်ႈဢူၵ်းမႅၼ်ႈၸႂ်သေပိူၼ်ႈသုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႊလိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈထိုင်လွင်ႈ သၢႆၸႂ်ၼမ်းပၢင်ႇလၢႆႇတီႈႁိမ်းႁွမ်း Lesbos ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပႃးထႅင်ႈၶေႃႈၾၢင်ႉၵႅမ်းမၼ်း လႄႈ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းလႆႈ ၵႂႃႇလႆႈမႃး တူဝ်ယၢင်ႇတီႈဢၼ်လႃႊၼမ်ႉၶဝ်ႈ ၺွပ်းလႆႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ ၶေႃႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၾၢင်ႉၵႅမ်းမၼ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ [[catfish|ပႃလုၵ်း]]၊ [[Electric ray|ပႃၾႆးၾႃႉ]] (''[[Torpedo (genus)|Torpedo]]'') လႄႈ ပႃးဢႅင်းၵိူဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ပႃးမီးဝႆႉႁူဝ်ယွၺ်ႈႁူဝ်ယႅမ်းမၼ်း။ လိၵ်ႈမၼ်းလွင်ႈ [[Cephalopod|cephalopods]] ၸိူဝ်ႉၼင်ႇ ''[[Octopus]]'', ''Sepia'' ([[cuttlefish]]) လႄႈတင်း paper nautilus (''[[Argonauta]] argo'') ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶေႃႈမုၼ်းမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၶေႃႈသပ်းလႅင်းမၼ်း လွင်ႈ[[Hectocotylus|hectocotyl arm]] ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်ၽႄႈလုၵ်ႈၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈတင်းလၢႆယင်းဢမ်ႇယုမ်ႇမၼ်း တေႃႇပေႃးၶိုၼ်းႁူပ်ႉႁၼ်ၶိုၼ်းထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈ မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၉ ၼၼ်ႉယူႇ။ မၼ်းၸႅၵ်ႈသႅၼ်း [[Cetacea|တူဝ်သွမ်ၼူမ်းယူႇၼမ်ႉ]] လႄႈတင်းပႃ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁူႉဝႃႈ ပႃသၢၼ်ႉ လႄႈ ပႃရေးၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႊၼႂ်းၸုမ်းဢၼ်မၼ်းႁွင်ႉႁိၵ်ႉဝႃႈ Selachē ([[Selachimorpha]]) ၼႆယဝ်ႉ။<ref name="Singer, Charles 1931">Singer, Charles. ''A short history of biology''. Oxford 1931.</ref> တူဝ်ယင်ႇလီထႅင်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ တီႈလွၵ်းလၢႆးမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ''Generation of Animals'' ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ သပ်းလႅင်းဝႆႉလွင်ႈယႃႉတူၺ်းၶႆႇၵႆဢၼ်မီးတူဝ်ၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉ တႃႇၾၢင်ႉၵႅမ်းတူၺ်းဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ႇႁဵတ်းႁိုဝ်ႁုၼ်ႈမုၼ်းမႃးၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":2" /> He gave accurate descriptions of [[Ruminant|ruminants]]' four-chambered fore-stomachs, and of the [[Ovoviviparity|ovoviviparous]] egg development of the [[houndshark]] ''Mustelus mustelus''.<ref>Kearns, Emily 1996. Animals, knowledge about, in ''Oxford Classical Dictionary'', 3rd ed., 1996, p. 92.</ref> == ၽွၼ်းၵၢၼ်မၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈလၢႆးမၼ်း == လိၵ်ႈလၢႆးၽွၼ်းၵၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၶပ်ႉတၢမ်းဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇ။ <ref name=":2" /> * [[Logic]]​(လေႃးၵျိၵ်ႉ) # ''[[Categories]]'' (ထွၺ်ႈၵႂၢမ်း) # ''On Interpretation'' (တီႈၸုၵ်းမၼ်ႈ၊ လွင်ႈမၼ်ႈမႅၼ်ႈ) # ''Prior Analytics'' ([[Syllogism|syllogistic]] logic) # ''Posterior Analytics'' ([[scientific method]]) # Topics (ပိူင်တႃႇဢုပ်ႇထဵင် လႄႈ ၶႄႉလမ်ႉၵႂၢမ်း) # ''On Sophistical Refutations'' (fallacies) * ပၢႆးသၢႆႊ လႄႈ ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် # ''[[Physics]]'' (လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ၊ လွင်ႈတူင်ႉၶၢႆႉ၊ , void, ၶၢဝ်းယၢမ်း) # ''On the Heavens'' (''ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈသႃႇသၼႃႇ၊ ယိူင်းထိုင်လွင်ႈ'' [[astronomy]]) # ''On Generation and Corruption'' (ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈသၢႆပဵၼ်ၸူဝ်ႊပၢၼ်) # ''[[Meteorology]]'' (ငိူၼ်ႈငဝ်ႈလၢဝ်ၵႂၼ်း၊ ၶၢဝ်ႊၾႃႉ၊ ၽေးမူၺ်ႉ) * The Parva Naturalia (psychological works) # ''Sense and sensibilia'' (faculties, senses, mind, [[imagination]]) # ''On [[Memory]]'', # ''Sleep, Dreams, and Prophesy'' # ''Length of life'' * လိၵ်ႈလၢႆးလွင်ႈ [[natural history|သၢႆးပိုၼ်းၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်]] # ''History of Animals'' # ''On the parts of Animals'' # ''On the Movement of Animals'' # ''On the Progression of Animals'' # ''On the Generation of Animals'' # ''Problems'' * Philosophical works # ''[[Metaphysics]]'' (substance, cause, form, potentiality) # ''Nicomachean Ethics'' (soul, happiness, virtue, friendship) # ''Eudemian Ethics'', virtues & vices # ''Politics'' (best states, utopias) # ''[[Rhetorical Triangle|Rhetoric]]'' (debate) # ''Poetics'' (tragedy, epic poetry) * The Constitution of the Athenians * Fragments == Influence of Aristotle's work == Aristotle is still one of the most influential people who ever lived. He contributed to almost every kind of knowledge in his day, and he started many new fields. : "It is doubtful whether any human being has ever known as much as he did".<ref name="Magee">Magee, Bryan 2010. ''The story of philosophy''. Dorling Kindersley, London, p34.</ref> Aristotle was the founder of formal [[logic]],<ref name="Guthrie">Guthrie W.K.C. 1981. ''A history of Greek philosophy''. vol VII: ''Aristotle: an encounter''. Cambridge.</ref> pioneered the study of [[zoology]], and helped to develop [[scientific method]].<ref>{{cite web |title=Aristotle (Greek philosopher) – Britannica Online Encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/34560/Aristotle |accessdate=2009-04-26 |publisher=Britannica.com}}</ref><ref name="Durant">{{cite book |last=Durant |first=Will |url=https://archive.org/details/storyofphilosoph0000unse |title=The story of philosophy |publisher=Simon & Schuster |year=1926 |isbn=978-0-671-73916-4 |location=New York}}</ref> Despite these achievements, Aristotle's [[Error|errors]] are thought by some, such as [[Peter Medawar]],<ref>Medawar P.B. & J.S. 1984. ''Aristotle to Zoos: a philosophical dictionary of biology''. Oxford. {{ISBN|9780192830432}}</ref> to have held back science considerably. [[Bertrand Russell]] notes that "almost every serious intellectual advance has had to begin with an attack on some Aristotelian doctrine". Russell also refers to Aristotle's ''Ethics'' as "repulsive", and calls his logic "as definitely antiquated as Ptolemaic astronomy". Russell says these errors make it difficult to do historical justice to Aristotle, until one remembers what an advance he made on his predecessors.<ref name="Russell">Bertrand Russell 1972. ''A history of western philosophy''. Simon & Schuster, N.Y.</ref> The immediate influence of Aristotle's work was felt as the Lyceum grew into the '''Peripatetic''' school of philosophers. Aristotle's influence over [[Alexander the Great]] is seen in the latter's bringing with him, on his expedition, biologists and researchers.<ref name="Guthrie" /> == Related pages == * [[List of biologists]] == References == {{reflist}} == Other websites == {{Wikiquote|Aristotle}} * [http://classics.mit.edu/Browse/browse-Aristotle.html Works by Aristotle] {{Social and political philosophy}} {{Authority control}} nlpo2znj6ldma4r6457ytsv0vd19sfn 155581 155580 2026-09-12T10:02:42Z Sai Nuam 6843 155581 wikitext text/x-wiki '''ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ''' ( ၵရိၵ်ႉပၢၼ်ၵွၼ်ႇ : Ἀριστοτέλης ၊ ၽႃႇသႃႇရူဝ်ႇမႅၼ်ႇ :  ''ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇလႅတ်ႉ'' ; 384–322  BC) ပဵၼ် ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၵရိၵ်ႉပၢၼ်ၵွၼ်ႇ လႄႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလၢႆလွင်ႈ ။ မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ ပၢႆးသၢႆႊသၽႃႇဝ ၊ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၊ ပၢႆးၽႃႇသႃႇ ၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၊ ၵၢၼ်မိူင်း ၊ ပၢႆးၸႂ် လႄႈ ပၢႆးမွၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ။ ၼႂ်းထၢၼ်ႈၽူႈၵေႃႇတင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ Peripatetic ၼႂ်း Lyceum ၼႂ်း Athens မၼ်းၸၢႆးတႄႇတင်ႈ ၾိင်ႈထုင်း Aristotelian ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဢၼ်ၸွမ်းမႃး ဢၼ်ပဵၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ် တႃႇလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ပၢႆးသၢႆႈ ပၢၼ်မႂ်ႇ ။ {| class="wikitable" | colspan="2" valign="top" |'''ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ''' |- | colspan="2" valign="top" |Ἀριστοτέλης |- | colspan="2" valign="top" |ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ရူဝ်းမႅၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ႁၢင်ႈၽၢင် ၵရိၵ်ႉ ဢ ရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ |- | valign="top" |'''ၵိူတ်ႇ''' | valign="top" |384 BC သတႃႇၵီႇ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်း ၸုမ်းၶႄႇလ်သီႇတီးယႅၼ်ႇ ။ |- | valign="top" |'''တၢႆ''' | valign="top" |322 BC (ဢႃႇယု 61–62)။ ၶႃးလိတ်ႉ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႈ ဢေႇၵရၢတ်ႉ မႅၵ်ႇသီႇတူဝ်ႇၼီးယႃး ။ |- | colspan="2" valign="top" |'''ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ''' |- | valign="top" |'''ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ''' | valign="top" |ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ပလႅတ်ႉတူဝ်ႇၼိၵ်ႉ |- | colspan="2" valign="top" |'''ၵၢၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ''' |- | valign="top" |'''ပၢၼ်''' | valign="top" |ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၵရိၵ်ႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ |- | valign="top" |'''လႅၼ်ႊတီႈ''' | valign="top" |ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ မိူင်းဝၼ်းတူၵ်း |- | valign="top" |'''ႁူင်းႁဵၼ်း''' | valign="top" |ႁူင်းႁဵၼ်းပႄႇရီႇပႅတ်ႉတိၵ်ႉ |- | valign="top" |'''လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်''' | valign="top" |ဢႄး လႅၵ်ႈ ၸၼ်း တႃႇ ၊ |- | valign="top" |'''လွင်ႈသူၼ်ၸႂ်ပိူင်လူင်''' | valign="top" | * လၵ်းထၢၼ် * ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉသၽႃႇဝ * ပၢႆးထၢတ်ႈ * ၶိူဝ်းၵူၼ်း * ၵၢၼ်မိူင်း * ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ * ပၢႆးဝွၵ်း |- | valign="top" |'''ၵၢၼ်ဢၼ်လိုဝ်းလင်''' | valign="top" | * ''ဢေႃႇၵႃႇၼူၼ်ႇ'' * ''ပၢႆးႁၢင်ႊ'' * ''ပၢႆးထၢတ်ႈ'' * ''လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် ၼိၵူဝ်ႇမႃႇၶျီႇ'' * ''ၵၢၼ်မိူင်း'' * ''ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ'' * ''ပၢႆးဝွၵ်း'' |- | valign="top" |'''ပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ''' | valign="top" |ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇလီႇယႅၼ်ႇ '''ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢၼ်မီးသၽေႃးတြႃး''' * * * * * * * * '''ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉသၽႃႇဝ''' * * * * * * * * '''ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ''' * * * * * * * * * * * * |} လွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးႁူႉၼမ်။ မၼ်းၵိူတ်ႇတီႈဝဵင်း သတၢႆႇၵႃႇ ၼႂ်းၸေႊ မိူင်း ၶျႄႇလ်ၵီႇတီႇၵီႇ ( မိူင်းၵရိၵ်ႉ ပွတ်းႁွင်ႇ ) မိူဝ်ႈ ပၢၼ် ၶလႅတ်ႉသိၵ်ႉ ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ ။ ပေႃႈမၼ်း ၼိၵူဝ်ႇမႃႇၶျတ်ႉ လႆႈတၢႆၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ တိုၵ်ႉပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇ ၽူႈၵုမ်းၵမ် လဵင်ႉလူမၼ်းမႃး။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်း လႆႈသိပ်းပႅတ်ႇၶူပ်ႇပၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈႁဵၼ်း တီႈ ပၢႆးပၺ်ႇ ၺႃႇ ပ လႅတ်ႉတူဝ်ႇ တီႈဝဵင်းဢေႇတိၼ်ႇသေ ယူႇတီႈၼၼ်ႈ တေႃႇထိုင် ဢႃႇယုမၼ်း လႆႈသၢဝ်းၸဵတ်းၶူပ်ႇ ( c. 347 BC ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ပလႅတ်ႉတူဝ်ႇ လႆႈတၢႆၵႂႃႇ ဢမ်ႇႁိုင်သင်ၼၼ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢွၵ်ႇဝဵင်းဢေႇတိၼ်ႇသေ ၸွမ်းၼင်ႇ ၽိ လိပ်ႉပိၼ်း သွင် မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇတၼ်ႇ ယွၼ်းၼၼ်ႉ သေ လႆႈသွၼ်ပၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ဢႄးလႅၵ်ႈၸၼ်းတႃႇ ၸဝ်ႈလူင် တႄႇဢဝ် ပီႊၶရိတ်ႉ 343 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းတင်ႈႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ တီႈၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း လီႊသျိၼ်ႊ ဢၼ်ၸွႆႈထႅမ် ႁႂ်ႈမၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ ၼိူဝ် ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ပပ်ႉပႃႇပီႇရူတ်ႉ ဢၼ် မီးၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇၼၼ်ႉ တင်းၼမ်။  ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ Aristotle တႅမ်ႈဝႆႉ လိၵ်ႈလၢႆး လႄႈ လိၵ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း တႃႇပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ တင်းၼမ်သေတႃႉ ဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ မီးမွၵ်ႈ သၢမ်ပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈၵူၺ်း ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉသေ ဢမ်ႇမီးဢၼ်လႂ် ဢၼ်ယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ။ Aristotle ပၼ်လွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းဢၼ်သုၵ်ႉသၢၵ်ႉ ၶွင်ပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉလၢႆꧦဢၼ် ဢၼ်မီးဝႆႉဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်မၼ်းလႄႈ လွၵ်းလၢႆးၸွပ်ႇထၢမ် မၼ်းမီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ ၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉလႄႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်ႁူဝ်ၶေႃႈ လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း ပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၼႂ်းပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်။ တၢင်းႁၼ်ထိုင် Aristotle ပဵၼ်ႁၢင်ႈၽၢင် ၽူႈႁဵၼ်းသွၼ် ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင် လိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလမ်ႇလမ်ႇ ။ လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းၶွင် ပႆၢးသႆၢႈပႆၢးႁၢင်ႈမၼ်းၼႆႉ တႄႇၸဵမ် ပႆၢးပၢၼ်ၵွၼ်ႇ လႄႈ ၵၢပ်ႈ ပၢၼ်ၵၢင်ၸဝ်ႉ တေႃႇထိုင်ပၢၼ် Renaissance ၼႆသေယဝ်ႉ တေႃႇထိုင် ပၢၼ်လွင်ႈႁူႉႁၼ် လႄႈ သၽေႃးတြႃးမိူၼ်ၼင်ႇ ပႆၢးၸၢၵ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈဢဝ်တႅၼ်းတီႈၸွမ်းပိူင်မၼ်း ။ မၼ်းမီးလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ် ပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ Judeo-Islamic ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင် ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် Neoplatonism ၼႂ်း ၵျွင်းၽြႃးမိူဝ်ႈၸဝ်ႉ လႄႈ ၾိင်ႈထုင်း ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၼႂ ်း ၵျွင်းၶရိတ်ႉ Catholic ။ Aristotle လႆႈထုၵ်ႇၼပ်ႉယမ်ၼႂ်းၵေႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ မူႇသလိမ်ႇ ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင် မိူၼ်ၼင်ႇ "ၶူးသွၼ်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း" လႄႈ ၼႂ်းၵေႈၵူၼ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင် မိူၼ်ၼင်ႇ Thomas Aquinas မိူၼ်ၼင်ႇ ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈ "ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ"။ မၼ်းလႆႈထုၵ်ႇမၢႆထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသၢႆႊ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ ။ ၵၢၼ်မၼ်းၸၢႆး ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပၢႆးယုတ်ႉတိ ဢၼ်ၸွမ်းပိူင် ဢၼ်ႁူႉၸၵ်းၵၼ်ၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈ လႄႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင် မိူၼ်ၼင်ႇ Peter Abelard လႄႈ Jean Buridan ၶဝ် လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႆႉ ။ လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ် လၵ်းထၢၼ်မၼ်း သိုပ်ႇပဵၼ်မႃး တေႃႇထိုင် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်းထူၼ်ႈ 19။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်မၼ်း ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မၼ်းမီးလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းယူႇတႃႇသေႇသေတႃႉ မၼ်းလႆႈလွင်ႈၶဝ်ႈၸႂ်မႂ်ႇ ၸွမ်း လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် ဢၼ်မီးလွင်ႈလီ ၵၢပ်ႈ ပၢၼ်မႂ်ႇ ။ '''ၸၢတ်ႈပၢၼ်''' ပေႃးဢဝ်ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈဝႃႈၸိုင် လွင်ႈတၢင်းႁူဝ်ယွႆႈ ၸၢတ်ႈပၢၼ် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၼႆႉ ဢမ်ႇပႆႇတမ်းဝၢင်းလႆႈလီလီ။ ပိုၼ်းၵူၼ်းဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵႆႉပဵၼ်လွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်သေ ၽူႈတႅမ်ႈပိုၼ်းၶဝ် လႆႈၸ်ႂၵၼ်ၼိူဝ်လွင်ႈဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈၵမ်ႈဢေႇၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ဢ သ တူဝ်ႇတႄႇ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 384  BC တီႈ ဝဵင်း သ ၵႃႇ မၼ်းပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၼိၵူဝ်ႇမႃႇၶူတ်ႉ မေႃယႃသုၼ်ႇတူဝ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢႃႇမိၼ်ႇတတ်ႉ မိူင်းမႃႇၶေႇတုၼ်ႇ [ ၽႄႇသတိတ်ႉ ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၶႄႇလ်သီႇ မိူင်းယူဝ်ႇပီႇယႃႇ မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼိၵူဝ်ႇမႃႇၶူတ်ႉၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းပၢႆးယႃႈယႃ ဢႅတ်ႉသၵလႅတ်ႉပီႇယႃႇ လႄႈ လႅပ်ႈတေပဵၼ် ၽူႈဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၶဝ်ႈၸႂ်ၼိူဝ် ပၢႆးသၢႆႊ လႄႈ ပၢႆးယႃႈယႃ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈထုင်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ မေႃယႃ ဢပုမ်ႇ ဢႅတ်ႉသၵလႅပ်ႉ လႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း မႃႇၶၢဝ်ႇ မႃးၼႆယဝ်ႉ ။ ပေႃႈမႄႈ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ သွင်ၵေႃႉ လႆႈတၢႆၵႂႃႇ မိူဝ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉသေ ပရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇၼိတ်ႉ ဢႃႇတႃႇၼီႇယႅတ်ႉ ပဵၼ်မႃး ၽူႈၵုမ်းၵမ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၶေႃႈမုၼ်း လွင်ႈပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်သေတႃႉ မၼ်းလႅပ်ႈတေ လႆႈယူႇသဝ်း တီႈ ဝဵင်းလူင် မႅၵ်ႇသီႇတူဝ်ႇၼီႇယႅၼ်ႇ ပႄႇလႃႇ ၶၢဝ်းတၢင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ မၼ်း တင်း မိူင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မႅၵ်ႇသီႇတူဝ်ႇၼီႇယႅၼ်ႇ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။   ႁူင်းႁဵၼ်း ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ တီႈ ဝဵင်းမီႇၸႃႇ , မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇတူဝ်ႇၼီးယႃး မိူင်းၵရိၵ်ႉ မိူဝ်ႈဢႃႇယု သိပ်းၸဵတ်း ဢမ်ႇၼၼ် သိပ်းပႅတ်ႇၼၼ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇတီႈ ဝဵင်းဢေႇတိၼ်ႇ သေ သိုပ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တီႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ပလႅတ်ႉတူဝ်ႇ ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ ။ မၼ်းလႆႈပဵၼ်မႃး ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လႄႈ ၽူႈပၼ်ပၢင်သွၼ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်သေ လႆႈၸိုဝ်ႈလဵၼ်ႈ ဢၼ်ၶူးသွၼ်မၼ်း ပလႅတ်ႉတူဝ်ႇ ပၼ်မၼ်းဝႃႈ "ၸႂ်ႁူင်းႁဵၼ်း" ၼႆယဝ်ႉ ။ တီႈဝဵင်းဢေႇတိၼ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းလႅပ်ႈတေလႆႈႁူပ်ႉထူပ်း လွင်ႈလပ်ႉလွင်း ဢႄႇလီႇယူဝ်ႇသျိၼ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇမၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈမၼ်းလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လႆႈႁၼ်တီႈ လွင်ႈလပ်ႉလွင်းၼၼ်ႉ "တႃႇတေႁူပ်ႉထူပ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း" ( παθεĩν μαθεĩν ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ယူႇတီႈဝဵင်းဢေႇတိၼ်ႇ ႁိမ်းသဝ်းပီႊသေ ဝၢႆး  သေ ပလႅတ်ႉတူဝ်ႇ တၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 348/47 ၼၼ်ႉ မၼ်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇ။ ပိုၼ်းၽိင်ႈထုင်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈမၼ်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၢႆတွင်းဝႆႉဝႃႈ မၼ်းလႆႈတူၵ်းၸႂ်ၸွမ်း လွင်ႈၸီႉၼႄတၢင်း ၶွင်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဝၢႆးသေ လွင်ႈၵုမ်းၵမ် လႆႈပူၼ်ႉၵႂႃႇတီႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉၸၢႆး ပလႅတ်ႉတူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် Speusippus ၼၼ်ႉ သေတႃႉ မၼ်းၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈဝႃႈ လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်း မႅၵ်ႇသီႇတူဝ်းၼီးယႃး တီႈဝဵင်းဢေႇတိၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈတႅပ်းတတ်းမၼ်း ႁူမ်ႇငမ်းလႆႈယူႇ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၸွမ်း ၸိၼ်ႇၼူဝ်ႇၵရႅတ်ႉ ၵႂႃႇတီႈ ဢႅတ်ႉသွတ်ႉ တီႈ ဢေးသျႃးဢွၼ်ႇ သေ လႆႈထုၵ်ႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵဝ်ႇမၼ်း ႁႃးမီႇယႃႇ ဢွပ်ႉဢႃႇတႃႇၼီႇယႅတ်ႉ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇမၼ်း ၊ မၼ်းယူႇတီႈၼၼ်ႈ လၢႆပီႊသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ႁိမ်းႁွမ်း ၶၢဝ်းယၢမ်း ႁႃးမီႇယႃႇ လႆႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မီးတီႈ Assos ၼၼ်ႉ Aristotle လႄႈ ၽူႈႁူမ်ႈၼႃႈၵၢၼ်မၼ်း Theophrastus ၶဝ် ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ပၢႆး တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇ လႄႈ ပၢႆးသၢႆႊ ပၢႆးသၢႆႊ ၼႂ်းၼမ်ႉ ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်သေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶဝ်သိုပ်ႇႁဵတ်းၵႂႃႇ တီႈၵုၼ် Lesbos ဢၼ်မီးႁိမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၼႆႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢဝ် ပၢႆႇထီႇယႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းလဵင်ႉ လႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉ ႁႃးမီႇယႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်မေးသေ မီးလုၵ်ႈယိင်းၵေႃႉ႞ ဢၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၢႆႇထီႇယႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ "ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ သွၼ်ပၼ် ဢႄးလႅၵ်ႈၸၼ်းတႃႇ" (1895) လူၺ်ႈ ၸိၼ်ႇလီႇယွၼ်ႇ ၵျီႇရူဝ်ႇမီႇၾႄးရိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 343/42 ၼၼ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လႆႈ ထုၵ်ႇ ၽိ လိပ်ႉပိၼ်း သွင် မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇတူဝ်ႇ  ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ မႃးတီႈ ပႄႇလႃႇ ႁႂ် ႈပဵၼ် ၶူးသွၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ဢႄးလႅၵ်ႈၸၼ်း တႃႇ ဢႃႇယု သိပ်းသၢမ်ပီႊ ၊ လွင်ႈလိူၵ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႊပဵၼ်ယွၼ်ႉ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ တင်း ၶိူဝ်းၶုၼ် မႅၵ်ႇသီႇတူဝ်ႇၼီႇယႅၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ သွၼ်ပၼ် ဢႄးလႅၵ်ႈၸၼ်းတႃႇ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသုၼ်ႇတူဝ် ဝဵင်းမီႇၸႃႇ ဢၼ်မီးတီႈ သူၼ်မွၵ်ႇ ၼိမ်ႇၽီႇ ဢၼ်ပဵၼ် တီႈလိၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ႁိမ်းဝဵင်းပႄႇလႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢႄးလႅၵ်ႈၸၼ်းတႃႇၼႆႉ လႅပ်ႈတေပႃးဝႆႉ ပၢႆးတၢင်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် လႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း ဢိၵ်ႇပႃး လိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင် မိူၼ်ၼင်ႇ ယူႇရီႇပီႇတႅတ်ႉ လႄႈ ႁေႃးမႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယဝ်ႉ ။ လႅပ်ႈတေပဵၼ် မိူဝ်ႈပၢၼ် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ တီႈလုမ်းတြႃး မႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းထၢၼ်ႈသုင် တၢင်ႇၸိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ တူဝ်ႇလီႇမီႇ လႄႈ ၶႅတ်ႉသၼ်ႇတႃႇ ၶဝ် တေမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ပၢင်တၢၼ်ႈၶႆႈမၼ်း ၵႆႉၵႆႉယူႇ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ပၼ်ႁႅင်း ဢႄးလႅၵ်ႈၸၼ်းတႃႇ တႃႇတေဢွင်ႇပေႉ မိူင်းပွတ်းဢွၵ်ႇသေ တၢင်းႁၼ်ထိုင် တူဝ်ၵဝ်ႇမၼ်း ၼိူဝ် မိူင်းပႃႇသျႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပဵၼ်သုၼ်ၵၢင် ႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ ၼႂ်းတူဝ်ယင်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် မၼ်းပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် Alexander ႁႂ်ႈပဵၼ် "ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် တႃႇၵူၼ်းၶိူဝ်းၵရိ လႄႈ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း တႃႇၵူၼ်းထိူၼ်ႇပႃႇ"။ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢႄးလႅၵ်ႈၸၼ်းတႃႇ ဢၼ်ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၵုမ်းၵမ်ၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေႁိုင် မွၵ်ႈသွင်သၢမ်ပီႊၵွႆး ယွၼ်ႉဝႃႈ မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်း မွၵ်ႈသိပ်းႁူၵ်းၶူပ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး တီႈဝဵင်းပႄႇလႃႇသေ ပေႃႈမၼ်း ၽိလိပ်ႉပိၼ်း တႅင်ႇတင်ႈပဵၼ် ၽူႈၵွၼ်းၸေႊမိူင်း မႅၵ်ႉၵၸိၼ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၼႆႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ပၼ်ဢႄးလႅၵ်ႈၸၼ်းတႃႇ ပပ်ႉလိၵ်ႈ ''ဢီႇလီႇယႅတ်ႉ'' ဢၼ်မီးၶေႃႈမၢႆတွင်းဝႆႉ ၼၼ်ႉသေ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢႄးလႅၵ်ႈၸၼ်းတႃႇ မီးၵႃႈၶၼ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ် ထၢင်ႇဝႃႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢၼ်ႁၢႆၵႂႃႇယၢမ်းလဵဝ် သွင်ဢၼ် ''ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း'' လႄႈ ''လွင်ႈတၢင်တူဝ် ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ'' ပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ် ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၸဝ်ႈၾႃႉဢွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး ဝဵင်းဢေႇတိၼ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် လႄႈ ပွၵ်ႈၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ဝၢႆးသေ ၽိလိပ်ႉပိၼ်း 2 လႆႈထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆ မိူဝ်ႈပီႊ 336 BC ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။   ၼႂ်းထၢၼ်ႈ metic ၼၼ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢမ်ႇၸၢင်ႈမီးတီႈလိၼ် တီႈဝဵင်းဢေႇတိၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၶၢတ်ႈဢဝ် တိုၵ်းဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Lyceum (ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈမႃးၸွမ်း တူၼ်ႈမႆႉ ထွတ်ႈမျၢတ်ႈ Apollo ''Lykeios'' ) တီႈဢၼ်မၼ်းတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ ၼႂ်းတိုၵ်းၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉ ႁွင်ႈ လဵၼ်ႈႁႅင်း လႄႈ ၶူဝ်လႆ ( ''peripatos'' ) ဢၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ''Peripatetic ၼၼ်ႉ'' ယဝ်ႉ ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လႆႈႁဵတ်းပၢင်သွၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းသိပ်းသွင်ပီႊ။ မၼ်းၵႆႉပၼ်ပၢင်သွၼ် ၸုမ်းဢွၼ်ႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၶဝ်သေ ဢိၵ်ႇပႃး လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ မိူၼ် ၼင်ႇ သီႇဢူဝ်ႇၽရႅတ်ႉ သ တတ်ႉ ၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၼ်းယူႇတီႈ ဝဵင်းဢေႇတိၼ်ႇၼၼ်ႉ မေးမၼ်း ပီႇထီႇယႃႇ လႆႈတၢႆၵႂႃႇသေ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လႆႈၵပ်းသိုပ်ႇ တင်း ႁႃးပီႇလီႇ မိူင်းသတၢႆႇၵႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်မီးလုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉ႞ ဢၼ်ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈၸွမ်းပေႃႈမၼ်း ဢၼ် ပဵၼ် ၼိၵူဝ်ႇမႃႇၶျတ်ႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ ။ ပၢၼ်ၼႆႉ တီႈဝဵင်းဢေႇတိၼ်ႇ ၼႂ်းၵႄႈ 335 တေႃႇထိုင် 323 BC ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢၼ်ဢၼ် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မၼ်းတႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပပ်ႉပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ မၼ်းတင်းၼမ်။ မၼ်းတႅမ်ႈ ၵႂၢမ်းဢုပ်ႇဢူဝ်း တင်းၼမ်သေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ ပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈၵူၺ်း။ ၵၢၼ်ၸိူဝ်းဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပိူင် ၽိုၼ်လိၵ်ႈ လႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၵမ်ႈၼမ် တေယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇတေပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်၊ ၶဝ်ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ထၢင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၸွႆႈထႅမ် တႃႇတၢၼ်ႈၶႆႈ တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းမၼ်း။ ၽိုၼ် လိၵ်ႈ ဢၼ် လမ်ႇ လွင်ႈ ''သေ'' ပိူၼ်ႈ ''ဢၼ်'' မၼ်းတႅမ်ႈ ''ဝႆႉ'' ၼၼ်ႉ ''ပဵၼ် ပၢႆး ႁၢင်ႊ'' ၊ Aristotle လဵပ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ ႁဵတ်းလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈတွၼ်ႈတႃႇ "ပၢႆးယုတ်ႉတိ၊ ပၢႆးဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႊ၊ ပၢႆးၼပ်ႉ၊ ပၢႆးႁၢင်ႊ၊ ပၢႆးသၢႆၸ်ႂ၊ ပၢႆးတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇ၊ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်၊ ၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ပၢႆးယႃႈယႃ၊ တၢင်းၵႃႈ လႄႈ ႁူင်းၸၢတ်ႈ" ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈၽၢင် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ၊ ၶုၼ် ႁေႃၶမ်းရူဝ်းမႅၼ်း (1 ဢမ်ႇၼၼ် 2 သၢၼ်ႇၵျူႇရီႇ AD) ဢၼ်မိူၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၶမ်း ဢၼ်ႁၢႆၵႂႃႇ ဢၼ် Lysippos ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၽွင်း Alexander ၼပ်ႉယမ် Aristotle တႄႉတႄႉၼၼ်ႉ ၸမ်တေသုတ်းသဵင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်မၼ်းယဝ်ႉ၊ ၵူၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉ လႆႈၽၢတ်ႇၵၼ်မႃး လူၺ်ႈမီးတၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်း မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈၽွင်းငမ်းဢၼ်လီသုတ်းၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်း၊ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၼိူဝ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇဢွင်ႇပေႉ မိူၼ်ၼင်ႇ Persians လႄႈ ၶေႃႈထၢမ်လူၺ်ႈပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈပွင်ႇလွင်ႈႁတ်းႁၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈထၢင်ႇထိူမ် ဢၼ်ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႂ်းလွင်ႈတၢႆ ဢႄးလႅၵ်ႈၸၼ်းတႃႇၼၼ်ႉယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈ လၵ်းထၢၼ်ဢၼ်လဵဝ် ဢၼ်ၼႄလႆႈ လွင်ႈၼႆႉတႄႉ ပဵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႅပ်ႈပဵၼ်လႆႈ ဢၼ် လၢတ်ႈမႃး ဝၢႆးသေ မၼ်းတၢႆၵႂႃႇ ႁူၵ်းပီႊပၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢႄးလႅၵ်ႈၸၼ်းတႃႇ လႆႈတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်း မႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ တီႈဝဵင်းဢေႇတိၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 322  BC ၼၼ်ႉ Demophilus လႄႈ Eurymedon the Hierophant လႆႈတၢင်ႇလၢတ်ႈ လွင်ႈၼႄး Aristotle လူၺ်ႈလွင်ႈဢမ်ႇၼပ်ႉထိုဝ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းပၢႆႈၵႂႃႇတီႈ ၼႃႈလိၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းမႄႈမၼ်း တီႈ Chalcis ၊ Euboea မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ "ၵဝ်တေဢမ်ႇပၼ်ၶႂၢင်ႉ ႁႂ်ႈၵူၼ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢေႇတိၼ်ႇၶဝ် ႁဵတ်းၽိတ်း " ။ လွင်ႈၸႅတ်ႈထၢမ်လႄႈ လွင်ႈပၼ်တၢမ်ႇတၢႆ Socrates တီႈဢေႇတိၼ်ႇ ။ မၼ်းလႆႈတၢႆၵႂႃႇ တီႈဝဵင်း Chalcis ၊ Euboea ယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းသၽႃႇဝ ဝၢႆးလင်ပီႊၼၼ်ႉၵူၺ်းသေ မၼ်းလႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမၼ်း ဢႅၼ်ႇတီႇပႄႇ တႃႇ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် လူင်မၼ်း သေ ၵိုတ်းဝႆႉ လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ဢၼ်မၼ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၽင်တူဝ်မၼ်း ႁိမ်းမေးမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းမၼ်း တီႈ သီႇဢူဝ်ႇၽရႅတ်ႉသတတ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈပုတ်ႈတႅၼ်းမၼ်း ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈ လီႇသီႇယမ်ႇၼၼ်ႉသေ မၼ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်းသူင်ႇပၼ် ၼီႇလီႇယတ်ႉ ၶွင် သႅပ်ႉသိတ်ႉ တီႈဢေးသျႃး ဢွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈလပ်ႉဝႆႉ တႃႇတေၵႅတ်ႇၶႄ တေႃႇထိုင် ၽူႈၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်း Apellicon ၶဝ် သိုဝ်ႉဢဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ ၼႂ်းၵႄႈၼၼ်ႉ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ တင်းၼမ် လႆႈတႄႇပိုၼ်ၽႄႈၵႂႃႇသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး တီႈႁူင်းႁဵၼ်း လီႊသျိၼ်ႊ ဢေႇတိၼ်ႇ ဢႄးလႅၵ်ႉၸၼ်းတရီးယႃး လႄႈ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းရူမ်းယဝ်ႉ။ '''ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢၼ်မီးသၽေႃးတြႃး''' '''လၵ်းထၢၼ်''' ''လိၵ်ႈပိူင်လူင် - ၶေႃႈၵႂၢမ်း လၵ်းထၢၼ်'' ''ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ - လွၵ်းပိူင် ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ'' ၸွမ်းၼင်ႇ ''Prior Analytics'' ၼၼ်ႉ သေ Aristotle လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ လူၺ်ႈလွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးယုတ်ႉတိ ဢၼ်ၸွမ်းပိူင် ၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈ လႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်မၼ်း ပဵၼ်ပိူင်လူင် ၶွင်ပၢႆးယုတ်ႉတိ မိူင်းဝၼ်းတူၵ်း တေႃႇထိုင် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်းထူၼ်ႈ 19 ၼႂ်းလွင်ႈ ယုတ်ႉတိပၢႆးၼပ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ။ ၶႅၼ်ႇတၼ်ႇ ယင်းလၢတ်ႈဝႆႉ ၼႂ်း ''ပပ်ႉထတ်းသၢင် လွင်ႈတၢင်းဢၼ်မူတ်းသႂ်'' ၼၼ်ႉဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၼၼ်ႉ လွၵ်းပိူင်လၵ်းထၢၼ် ထိုင်တီႈမၼ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ '''''ဢေႃႇၵႃႇၼူၼ်ႇ''''' ''ၶေႃႈမုၼ်းပိူင်လူင် - ဢေႃႇၵႅၼ်ႇၼူၼ်ႇ'' Plato (ၽၢႆႇသၢႆႉ) လႄႈ Aristotle ၼႂ်း ၶႅပ်းႁၢင်ႈ Raphael မိူဝ်ႈပီ 1509 ''ႁူင်းႁဵၼ်း Athens'' ။ Aristotle ယိပ်းၵမ်ဝႆႉ ''လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် Nicomachean'' မၼ်းၸၢႆး လႄႈ ၼေႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်းၸၢႆး ၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉ မၼ်းတၢင်တူဝ် တၢင်းႁၼ်ထိုင်မၼ်းၸၢႆး ၼႂ်းလွင်ႈပဵၼ်တႄႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးတီႈသုတ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈ Plato ၼေႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်းၸၢႆး ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် မၼ်းၸၢႆးယိပ်းၵမ်ဝႆႉ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်းၸၢႆးလႄႈ ယိပ်းၵမ်ဝႆႉ ''Timaeus'' မၼ်းၸၢႆး ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပိူင်ငဝ်ႈမၼ်း ယွၼ်ႉဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် လႄႈ ဝၢႆးမႃး ၽူႈပူင်သွၼ်ၶဝ် လႆႈမႄးထတ်း ၵမ်ႈၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လၵ်းထၢၼ် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လႆႈဢဝ်မႃးႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်ပပ်ႉႁူၵ်းပပ်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဢေႃႇ ''ၵႅၼ်ႇၼူၼ်ႇ'' မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်း 40 BC ဢၼ် Andronicus of Rhodes ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းၸွမ်းလင်မၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း တႅမ်ႈဝႆႉ။ ပပ်ႉလိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်- 1. # ''ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ'' # ''ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇ'' # ''ၵၢၼ်ထတ်းသၢင် ဢွၼ်တၢင်း'' # ''ၵၢၼ်ထတ်းသၢင်ၽၢႆႇလင်'' # ''ႁူဝ်ၶေႃႈ'' # ''ၼိူဝ်လွင်ႈထဵင်ၶိုၼ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ'' ၶပ်ႉမၢႆပပ်ႉလိၵ်ႈ (ဢမ်ႇၼၼ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ဢၼ်ၶဝ်လုၵ်ႉမႃး) ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတႅတ်ႈတေႃးသေတႃႉ သဵၼ်ႈမၢႆဢၼ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတီႈ ၵၢၼ်ထတ်းသၢင် လိၵ်ႈတႅမ်ႈ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းလုၵ်ႉတီႈပိုၼ်ႉထၢၼ် လွင်ႈထတ်းသၢင် ၶေႃႈၵႂၢမ်းငၢႆႈငၢႆႈ ၼႂ်း ''မဵဝ်းသႅၼ်း'' လွင်ႈထတ်းသၢင် ၶေႃႈတၢင်ႇၼႄ လႄႈ လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇပိုၼ်ႉထၢၼ်ၶဝ် ၼႂ်း ''On Interpretation'' သေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပိူင်ၾၢင် ဢၼ်သုၵ်ႉသၵ်ႉလိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈထတ်းသၢင် လႄႈ လွင်ႈၼႄ (ၼႂ်း ''လွင်ႈထတ်းသၢင်'' ) လႄႈ လွင်ႈထဵင်ထွင် လႄႈ လွင်ႈထဵင်ထွင် (ၼႂ်း ''လွင်ႈ ထတ်းသၢင်'' )။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသၢမ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႅၼ်ၵၢင် တၢင်းႁၼ်ထိုင်ပၢႆးယုတ်ႉတိ ''stricto sensu'' : ၽိင်ႈဝႂၢင်းၵႂၢမ်း ၽႃႇသႃႇပၢႆးယုတ်ႉတိ လႄႈ ပၵ်းပိူင်လွင်ႈတၢင်းဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ။ Rhetoric ဢမ်ႇပႃးၸွမ်းၼင်ႇၽိင်ႈထုင်း ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပိုင်ႈဢိင်ၼိူဝ် ႁူဝ် ''ၶေႃႈ ။'' '''သီႇလူဝ်ႇၵိတ်ႉ''' {| class="wikitable" | colspan="3" |'''ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢၼ်ပဵၼ် မဵဝ်းသႅၼ်း သီႇလူဝ်ႇၵိတ်ႉ ၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။''' |- |'''ၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း''' |'''ၼႂ်း''' '''ၶေႃႈၵႂၢမ်း''' |'''ၼႂ်းလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း''' |- |    ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းတၢႆ။ ၵရိၵ်ႉၶဝ်တင်းမူတ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢႆး။ ∴ ၵူၼ်းၵရိၵ်ႉၶဝ်တင်းမူတ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းတၢႆ။     |M a P S a M S a P ၊ | |} မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ''ပၢႆးယုတ်ႉတိ Aristotelian'' လူၺ်ႈ မဵဝ်းသႅၼ်း syllogism မၼ်း (လွၵ်းလႆၢးလွင်ႈထဵင်ၵၼ် ဢၼ်မီးလွင်ႈယုတ်ႉတိ) တူဝ်မၼ်း Aristotle တေလႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "လွင်ႈထတ်းသၢင်ႈ"။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ "လၵ်းထၢၼ်" မၼ်းၸၢႆးသိမ်းဝႆႉ တႃႇပွင်ႇဝႃႈ ''လွင်ႈထဵင်ထွင်'' ။ '''ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်''' Aristotle’s ''Posterior Analytics'' ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ လွင်ႈၼႄလၵ်းထၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် ဢၼ်ၼေလၵ်းထၢၼ်လႆႈ ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ တေလႆႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ လိူဝ်သေ ပၢႆးယုတ်ႉတိ ၵူၺ်းၵႃႈ တွၼ်ႈတႃႇ Aristotle မၼ်းၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်လိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလမ်ႇလမ်ႇ တင်းလွင်ႈၼႄလၵ်းထၢၼ် syllogism မၼ်းၸၢႆး။ တွၼ်ႈတႃႇ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇတႄႉ တၢင်းႁူႉၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈပဵၼ် ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ပၢႆးထၢတ်ႈ''' ''လိၵ်ႈပိူင်လူင် - ပၢႆးမႅတ်ႉတႃႇ (ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ)'' ၶေႃႈၵႂၢမ်း "metaphysics" လုၵ်ႉမႃးတီႈႁူဝ်ၶေႃႈ ဢၼ်ၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉ ၵၢၼ်ငၢၼ်း Aristotle ဢၼ်မီးႁူဝ်ၶေႃႈၼၼ်ႉ။ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီႈ Aristotle ဢမ်ႇၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼၼ်ႉႁင်းမၼ်း မၼ်းပဵၼ်ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၽူႈၸူႉတုမ်ဝၢႆးလင် ၵူၺ်းၵႃႈတႅၼ်းတီႈႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ "ပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း" ဢမ်ႇၼၼ် theology ။ မၼ်းၸႅၵ်ႇၽႄဢွၵ်ႇဝႃႈ "လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈပဵၼ် qua being" ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းၵၼ်တင်း လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈပဵၼ်တၢင်ႇဢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ပၢႆးၼပ်ႉလႄႈ ပၢႆးသၢႆႈသၽႃႇဝ လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမီးတီႈသုတ်း၊ ဢၼ်ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈလႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင်။ မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်း ''ပပ်ႉ မႅတ်ႉတႃႇၽိတ်ႉ'' (1026a16) မၼ်းဝႃႈ- သင်ဝႃႈ လိူဝ်သေ သၽႃႇဝ ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း တၢင်ႇဢၼ်ၼႆၸိုင် ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း သၽႃႇဝၼႆႉ တေပဵၼ် တၢင်းႁူႉ ဢၼ်ပဵၼ် ပိုၼ်ႉထၢၼ် ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ဝႃႈ မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇတူင်ႉၼိုင်လႆႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ တၢင်းႁူႉဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းမႃးဢွၼ်တၢင်းမၼ်းလႄႈ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လႄႈ မၼ်းပဵၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၼႂ်း ''လၢႆးၼႆႉၵူၺ်း'' , ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ လႄႈမၼ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၸိူင်ႉၼႆ တႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈပဵၼ်ယူႇ တင်းသွင်ဢၼ် မၼ်းပဵၼ်သင်လႄႈ ပဵၼ်သင်ၶွင်မၼ်း လူၺ်ႈလွင်ႈလီလွင်ႈပဵၼ်ယူႇၵူၺ်း။ '''ၶူဝ်းၶွင်''' ''ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ - ႁၢႆႇလူဝ်ႇၾိတ်ႉ'' Aristotle ထတ်းသၢင်ႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၶူဝ်းၶွင် ( ''ousia'' ) လႄႈ လွၼ်ႉမွၼ်း ( ''to ti ên einai'' ၊ "ဢၼ်မၼ်းတေပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်") ၼႂ်း ''Metaphysics'' မၼ်းၸၢႆး (ပပ်ႉလိၵ်ႈ VII) လႄႈ မၼ်းလႆႈလူပ်းလင်ဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်း ၶူဝ်းၶွင်လႄႈ ႁၢင်ႈၽၢင်တင်းသွင်ဢၼ် တၢင်းႁၼ်ထိုင်ပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ hylomorphism ။ ၼႂ်းပပ်ႉ VIII ၼၼ်ႉ မၼ်းၸႅၵ်ႇၽႄ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ် ပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မၼ်း ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယင်ႇ လွင်ႈတၢင်းႁိူၼ်း ပဵၼ်ဢုတ်ႇ၊ မၢၵ်ႇႁိၼ်၊ မႆႉ ၸႃႉၵႂႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ႁိူၼ်းဢၼ် ''တေၸၢင်ႈ'' ပဵၼ်မႃး ၽွင်းမိူဝ်ႈ ႁၢင်ႈၽၢင်ၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ႁိူၼ်း ''ဢၼ်တႄႉ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ 'လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်း တွၼ်ႈတႃႇတူဝ်ၶိင်းလႄႈ ၶူဝ်းၶွင်' ဢမ်ႇၼၼ်'' လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ တၢင်ႇဢၼ် ဢၼ်ႁႂ်ႈႁဝ်းမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ႁိူၼ်း။ ပိူင်တၢႆဢၼ်ပၼ်ဝႆႉ ပွတ်းတွၼ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇၶွင် ၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ ပိူင်တၢႆဢၼ်ပၼ်ဝႆႉ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇၶွင် ၽၢင်ႁၢင်ႊၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''လွင်ႈပဵၼ်တႄႉပၢၼ်ၵၢင်''' ''လိၵ်ႈပိူင်လူင် - တၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လွင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ'' ႁၢင်ႈၽၢင် Plato မီးယူႇမိူၼ်ၼင်ႇ universals မိူၼ်ၼင်ႇႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်လီသုတ်းၶွင်မၢၵ်ႇဢႅပ်ႇ။ တွၼ်ႈတႃႇ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇတႄႉ ၶူဝ်းၶွင်လႄႈ ပိူင်ၾၢင်တင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ( hylomorphism ) ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူးသွၼ်မၼ်း ပလႅတ်ႉတူဝ်ႇ ပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ယိူင်းဢၢၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ် ၸၵျႃႇဝလႃႇ ။ ontology ၶွင် Aristotle မီးလွင်ႈလူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ( ''katholou'' ) မီးယူႇၼႂ်းသၽေႃးဢၼ်ဢေႇလိူဝ်သေ ဢၼ်လၢၵ်ႇလႆၢး ( ''kath' hekaston'' ) ၶူဝ်းၶွင်ႈၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ Plato လူၵ်ႈလေႃးၵၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်တႄႉ မီးယူႇႁင်းၶေႃၶေႃ ဢၼ်ယိူင်ႈဢဝ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ တွၼ်ႈတႃႇ Aristotle တႄႉ ၸၵျႃႇဝလႃႇၼႆႉ တိုၵ်ႉမီးယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈ တေလႆႈထူပ်းၺႃး မိူဝ်ႈ "ပဵၼ်တူဝ်ယင်ႇ" ၼႂ်းၶူဝ်းၶွင်သေဢၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢမ်ႇၽွမ်ႉၸွမ်း ပလႅတ်ႉတူဝ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ တီႈယူႇ ၸၵျႃႇဝလႃႇ။ တီႈဢၼ် Plato လၢတ်ႈလွင်ႈႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်မီးယူႇႁင်းၶေႃ ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈၶူဝ်းၶွင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၶဝ် Aristotle ထိင်းသိမ်းဝႆႉဝႃႈ universals မၼ်းမီးဝႆႉလၢႆတီႈလၢႆတၢင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၸွမ်းၼင်ႇ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လၢတ်ႈၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈၽၢင် ဢႅပ်ႇၼႆႉ မၼ်းမီးဝႆႉ ၼႂ်းဢႅပ်ႇၵူႈဢၼ် လိူဝ်သေ ၼႂ်းလူၵ်ႈ ႁၢင်ႈၽၢင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ '''လွင်ႈၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈလႄႈ လွင်ႈပဵၼ်တႄႉ''' ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ သၽႃႇဝ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ( ''kinesis'' ) လႄႈ လွင်ႈတၢင်းမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်း ''ပၢႆးႁၢင်ႊ'' လႄႈ ''လွင်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ လႄႈ လွင်ႈၵိၼ်ငိုၼ်း ('' 319b–320a) ၼၼ်ႉ မၼ်းၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ လွင်ႈတေပဵၼ်မႃး ( ''genesis'' ၊ ပိၼ်ႇပဵၼ် 'ပၢၼ်') လုၵ်ႉတီႈ: # လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ လႄႈ လွင်ႈယွမ်းလူင်း ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ တၢင်းၼမ်၊ # locomotion ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၼႂ်းၵၢင်ႁၢဝ်၊ လႄႈ # လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉ။ Aristotle ထဵင်ဝႃႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉမိူၼ်ၼင်ႇ လဵၼ်ႈၽဵင်းၵႂၢမ်းၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈလႆႈမႃး  - ၼမ်ႉၵတ်ႉဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တႄႉ  - လူၺ်ႈလွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း။ Coming-to-be ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ် ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၼၼ်ႉ မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇ ႁင်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈဢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈၵပ်းသိုပ်ႇပၼ် တၢင်းႁၼ်ထိုင် လွင်ႈပဵၼ်လႆႈ ( ''dynamis'' ) လႄႈ လွင်ႈပဵၼ်တႄႉ ( ''entelecheia'' ) ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ၶူဝ်းၶွင်လႄႈ ႁၢင်ႈၽၢင်။ ပေႃးမႃးတူၺ်း လွင်ႈၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈၼႆၸိုင် ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ႁဵတ်းလႆႈ ဢမ်ႇၼၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈ သင်ဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးမၼ်း ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ လႄႈ ဢမ်ႇလႆႈထုၵ်ႇ ၶူဝ်းၶွင်တၢင်ႇဢၼ် ႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်မီးၼႂ်းလိၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ( ''dynamei'' ) တူၼ်ႈမႆႉ လႄႈ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈသင်ၼႆ မၼ်းတေပဵၼ်မႃး တူၼ်ႈမႆႉ။ ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈတႄႉ တူဝ်မီးၸႂ်ၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈ 'ႁဵတ်းသၢင်ႈ' ( ''poiein'' ) ဢမ်ႇၼၼ် 'ႁဵတ်းသၢင်ႈၼိူဝ်' ( ''paschein'' ) ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ ဢၼ်ၵိူတ်ႇမႃး ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းႁူႉမႃး။ မိူၼ်ၼင်ႇ တႃၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇႁၼ်လႆႈ (ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵိူတ်ႇ – လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း) သေ ၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇလဵၼ်ႈၽဵင်းၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊမီးလႆႈ လူၺ်ႈ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း (လဵၼ်ႈႁႅင်း – လဵၼ်ႈၸိူင်း) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ တီႈသုတ်း ဢၼ်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ လွင်ႈသုတ်းသဵင်ႈ ( ''telos'' ) ၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်းၵၢၼ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈသေ လွင်ႈၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တႃႇလွင်ႈသုတ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈပဵၼ်တႄႉ ၸွမ်းၼင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈသုတ်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးတူၺ်း တူဝ်ယၢင်ႇဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉၸိုင် တေလႆႈဝႃႈ လွင်ႈပဵၼ်တႄႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်တူၼ်ႈမႆႉႁဵတ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ဢၼ် ( ''to hou heneka'' ) ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၵ်းၵၢၼ်မၼ်း လႄႈ လွင်ႈပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႃႇ လွင်ႈသုတ်းသဵင်ႈ၊ လႄႈ လွင်ႈပဵၼ်တႄႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈသုတ်းသဵင်ႈ လႄႈ ပဵၼ်တႃႇလွင်ႈၼႆႉ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉမႃး လွင်ႈၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ တူဝ်သတ်း ၶဝ် ဢမ်ႇ ႁၼ် ႁႂ်ႈလႆႈ ႁၼ် သေၵေႃႈ၊ၶဝ် မီး ႁၼ် ပုၼ်ႈ ဢၼ် တၵ်း လႆႈ ႁၼ် ဢေႃႈ။ ပေႃးတေလၢတ်ႈၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ၸိုင် လွင်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇႁဵတ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇပဵၼ်ႁိူၼ်းလႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈလႄႈ ပိူင်ၾၢင်ႁိူၼ်းလိုၼ်းသုတ်းၼၼ်ႉ တင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈတၢင်း ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈသုတ်းသဵင်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ ဝႆးၼၼ်ႉ Aristotle သိုပ်ႇလၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ၶေႃႈလူပ်းလင်မၼ်းဝႃႈ လွင်ႈပဵၼ်တေႉမၼ်းၼႆႉ မၼ်းမီးဢွၼ်တၢင်း လွင်ႈၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ ၼႂ်းပိူင်တၢႆ၊ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်း လႄႈ ၼႂ်းလွၼ်ႉၵႅၼ်မၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ လူၺ်ႈလွင်ႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ (ပွင်ႇဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင်လႄႈ ပိူင်ၾၢင်) ၼႆႉသေ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၶတ်းၸႂ်ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ၶွင်တူဝ်မီးၸႂ် မိူၼ်ၼင်ႇ "ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းႁဝ်း ပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင်လႃႇ"။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ပလႅတ်ႉတူဝ်ႇ လၢတ်ႈ ၼၼ်ႉ မီးပၢႆးဝူၼ်ႉသွင်ဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် တူဝ်သတ်းလႄႈ တူဝ်သွင်တိၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ တေပဵၼ်လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လၢတ်ႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်လႆႈ (ၶူဝ်းၶွင်) လႄႈ ဢၼ်ပဵၼ်တႄႉ (ပိူင်ၾၢင်) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်။ '''ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉသၽႃႇဝ''' "ပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉသၽႃႇဝ" ၶွင် Aristotle ၼႆႉ မၼ်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼိူဝ် ၾိင်ႈပိူင်ပဵၼ်သၽႃႇဝ ဢိၵ်ႇပႃး ဢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပႆၢးႁၢင်ႈ၊ ပႆၢးၸႂ် လႄႈ ပႆၢးသႆၢႈသၽႃႇဝတၢင်ႇၸိူဝ်း ႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း Aristotle ၼၼ်ႉ "ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉသၽႃႇဝ" ၼႆႉ ပဵၼ်ၵိင်ႇၽေပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢၼ်ထတ်းသၢင် လွင်ႈပိူင်ပဵၼ် ၼႂ်းလူၵ်ႈသၽႃႇဝ လႄႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၽၢႆႇဢၼ်တေလႆႈဝႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးႁၢင်ႊ၊ ပၢႆးၸႂ် လႄႈ ပၢႆးသၢႆႊသၽႃႇဝတၢင်ႇၸိူဝ်း။ ၵၢၼ် Aristotle ၼႆႉ မၼ်းႁူမ်ႇငမ်းလႆႈ လွင်ႈၸွပ်ႇထၢမ် တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈယဝ်ႉ။ Aristotle ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၼႂ်းသၽေႃးၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မၼ်းၵွင်ႉၵၢႆႇလူၺ်ႈလွင်ႈတၢင်း ဢၼ်မၼ်းၵေႃႈတေသပ်းလႅင်းၼေဝႃႈ "ပၢႆးသၢႆႈ"။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ လွင်ႈမၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်း ''ပႆၢးသႆၢႈၼႆႉ'' မၼ်းမီးတီႈပွင်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း ဢၼ် "လွၵ်းလႆၢးပႆၢးသႆၢႈ" ႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇတႄႉ "ပႆၢးသႆၢႈတင်းမူတ်း ( ''dianoia'' ) ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတူဝ်ထူပ်း၊ လွင်ႈဝွၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈသၽေႃးတြႃး" ( ''ပၢႆးထၢတ်ႈ'' 1025b25) ၼႆယဝ်ႉ။ ပၢႆးသၢႆႊ ဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းတူဝ်ထူပ်းၼၼ်ႉ ပႃးၸဵမ် လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် လႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း၊ ပၢႆးသၢႆႊဝွၵ်းမၼ်း ပွင်ႇဝႃႈ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းပၢႆးမွၼ်း ဢၼ်ပႃးဝွၵ်း၊ ပၢႆးသၢႆႊ သၽေႃးတြႃးမၼ်း ႁူမ်ႇငမ်း ပၢႆးႁၢင်ႊ၊ '''ပၢႆးႁၢင်ႊ''' ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇၵႄႇ သီႇ ဢၼ် (ၾႆး၊ လူမ်း၊ ၼမ်ႉ၊ လိၼ်) ၶွင် Empedocles လႄႈ Aristotle ဢဝ်မႆႉမႆႈသေ ၼႄဝႆႉ။ လွၵ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပွႆႇဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းၶွင် 4 ဢၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇမၼ်းလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ''လိၵ်ႈပိူင်လူင် - ပၢႆးႁၢင်ႊ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ'' '''ထၢတ်ႈပႅတ်ႇပိူင်''' ''လိၵ်ႈပိူင်လူင် - ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇၵႄႇ'' ၼႂ်းပပ်ႉ ''On Generation and Corruption'' ၼၼ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၵွင်ႉၵၢႆႇ ၶူဝ်းၶွင် 4 ဢၼ် ဢၼ် Empedocles တၢင်ႇလၢတ်ႈမႃး မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ၵူႈဢၼ်ဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် လိၼ် ၊ ၼမ်ႉ ၊ လူမ်း လႄႈ ၾႆး ၸိူဝ်း ၼႆႉ တင်း ၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်မီးလွင်ႈႁူႉႁၼ် 4 ဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် မႆႈ၊ ၼႂ်းၽႅၼ်ၵၢၼ် Empedoclean ၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်တင်းမူတ်း လႆႈႁဵတ်းဝႆႉ လူၺ်ႈ ၶူဝ်းၶွင် 4 ဢၼ် ၼႂ်းလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်။ ၽႅၼ်ၵၢၼ် Aristotle ၼႆႉ မၼ်းဢဝ် ဢီႇတႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လီဢၢမ်း ၶွင် လုၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ၊ လၢဝ် လႄႈ ၵျူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ သႂ်ႇပႃး။ {| class="wikitable" | colspan="5" |'''ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၶူဝ်းၶွင်''' |- |'''ၶူဝ်းၶွင်''' |'''မႆႈ / ၵတ်း''' |'''ႁႅင်ႈ / ႁႅင်ႈ''' |'''ၶၢႆႉတူင်ႉ''' |'''ငဝ်းလၢႆး ၶူဝ်း ၶွင်ပၢၼ်မႂ်ႇ''' |- |'''လုမ်ႈၾႃႉ''' |ဢၼ်ၵတ်း |ႁႅင်ႈ |တီႈတႂ်ႈ |ၶူဝ်းၵွၼ်ႈ |- |'''ၼမ်ႉ''' |ဢၼ်ၵတ်း |ယမ်း |တီႈတႂ်ႈ |ၼမ်ႉလႅဝ်ႊ |- |'''လူမ်း''' |ဢၼ်မႆႈ |ယမ်း |တီႈၼိူဝ် |ၵႅတ်ႉသ် |- |'''ၾႆး''' |ဢၼ်မႆႈ |ႁႅင်ႈ |တီႈၼိူဝ် |ပလႅတ်ႉသမႃႇ |- |'''ဢေႇတႃႇ''' |(ထၢတ်ႈၽီ ) |ဢမ်ႇမီးသင် |ဝူင်းမူၼ်း (ၼႂ်းၵၢင်ႁၢဝ်) |ၵၢင်ႁၢဝ် |} '''ၶၢႆႉတူင်ႉ''' ''ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ - ပိုၼ်းပၢႆးၸၢၵ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇ'' Aristotle လၢတ်ႈၼေလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်သွင်မဵဝ်း "လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း" ဢမ်ႇၼၼ် "လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈသၽႃႇဝ" မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ပွႆႇ ၼႂ်း ''ပႆၢးႁၢင်ႈ'' (254b10) လႄႈ "လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်သၽႃႇဝ" မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူဝ်းၶွင်တူၵ်း ၼႂ်း ''On the Heavens'' (300a20)။ ၼႂ်းလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈဢၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ် ၵိုတ်းယိုတ်းလွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုတ်းယိုတ်းၵႂႃႇ ပေႃးတေလၢတ်ႈထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈၸိုင် ငဝ်းလၢႆးသၽႃႇဝၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉ တေလႆႈယူႇတီႈလိုဝ်ႈသဝ်း ယွၼ်ႉဝႃႈ Aristotle ဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉ ။ ပေႃးပွင်ႇၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လၢတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၼၵ်းၼႃ (ၼိူဝ်လိၼ် ဝႃႈၼႆ) တႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းၶၢႆႉၵႂႃႇၼၼ်ႉ လူဝ်ႇႁႅင်းၼမ်လိူဝ်၊ လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢဝ်ႁႅင်းယႂ်ႇသေ တဵၵ်းၼၼ်ႉ ၶၢႆႉၵႂႃႇဝႆးလိူဝ်။ ဢၼ်ၼႆႉ တေၼႄပၼ် လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်သၽႃႇဝၼႆႉ မၼ်းဢိင်ၼိူဝ် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၼၼ်ႉသေ ဢီႇတႃႇၼႆႉ မၼ်းၶၢႆႉၵႂႃႇၸွမ်းသၽႃႇဝ ပဵၼ်တူင်ႇဝူင်း ႁိမ်းႁွမ်း ၵၢင်ႁၢဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶူဝ်းၶွင် Empedoclean 4 ဢၼ်ၼၼ်ႉ ၶၢႆႉၵႂႃႇတင်ႈတင်ႈ ၶိုၼ်ႈ (မိူၼ်ၼင်ႇၾႆး မိူၼ်ၼင်ႇလႆႈႁၼ်) ဢမ်ႇၼၼ် လူင်း (မိူၼ်ၼင်ႇလိၼ်) ၵႂႃႇၸူးတီႈလိုဝ်ႈသဝ်းသၽႃႇဝၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၵ်းပိူင်လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ။ ၼႂ်း ''ပၢႆးႁၢင်ႊ'' ၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင်တူၵ်းလူင်း တၢင်းဝႆး ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း ၼမ်ႉၼၵ်းၶဝ်သေ ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း တၢင်းၼႅၼ်ႈၼႃ ၼမ်ႉဢၼ်ၶဝ် ၸူမ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ပိၼ်ႈၽူၼ်ၵၼ် ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈ ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ တႃႇၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မီးၼႂ်း တူင်ႇဝူင်းႁႅင်းၸၼ် လုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ၶၢႆႉၵႂႃႇ ၼႂ်းလူမ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၼႂ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်း ''ပၢႆးႁၢင်ႊ'' (215a25) ၼၼ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လၢတ်ႈဝႆႉ ပၵ်းပိူင် တၢင်းၼမ် ဢၼ်ဝႃႈ တၢင်းဝႆး v ၶွင် ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်တူၵ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ် (လၢတ်ႈဝႃႈ တင်း ၶေႃႈမၼ်ႈၵိုမ်း c) တင်း ၼမ်ႉၼၵ်းမၼ်း W လႄႈ မၼ်းၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ် ပိၼ်ႈၽူၼ်ၵၼ်တင်း တၢင်းၼႅၼ်ႈၼႃ ၶွင် ၼမ်ႉဢၼ်မၼ်းတူၵ်းယူႇ ႁွင်ႈႁၢမ်းလူမ်း ၼၼ်ႉ တၢင်းဝႆးလွင်ႈတူၵ်းၼၼ်ႉ တေပဵၼ်မႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတီႈသုတ်းၼႆသေယဝ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ လွင်ႈဢမ်ႇမီးတီႈပွင်ႇဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈၼႆႉသေ လၢတ်ႈပႃးဝႃႈ ႁွင်ႈႁၢမ်းလူမ်းၼႆႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈဝႃႈ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢၢၼ်းလၢတ်ႈ ပၵ်းပိူင် လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉ တၢင်းႁၼ်ထိုင် မီးပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်။ Henri Carteron ယိပ်းၵမ်ဝႆႉ "တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢၼ်ပူၼ်ႉတီႈ" ဢၼ်ဝႃႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢၼ်ဝႃႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈၼႆႉ။ Archimedes မႄးၶိုၼ်း တၢင်းႁၼ်ထိုင် Aristotle ဢၼ်ဝႃႈ တူဝ်ၶိင်း ၶၢႆႉၵႂႃႇၸူး တီႈလိုဝ်ႈသဝ်း သၽႃႇဝမၼ်း၊ ႁိူဝ်းႁေႈ ပေႃး ဢဝ်ၼမ်ႉတဵမ်ထူၼ်ႈ ၸၢင်ႈလႆလႆႈ ၊ လွင်ႈလႆၼိူဝ်ၼမ်ႉၼႆႉ မၼ်းဢိင်ၼိူဝ် ၽႅၼ်ၵၢၼ် Archimedes ၼိူဝ် ၼမ်ႉၼၵ်းလႄႈ တၢင်းၼမ်ၶူဝ်းၶွင် ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ Aristotle ဝူၼ်ႉၼၼ်ႉ လွင်ႈႁူမ်ႈပွင်းပိုၼ်ႉထၢၼ်မၼ်း။ ၵၢၼ်တႅမ်ႈ Aristotle ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီး လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်း တေႃႇထိုင် ပၢၼ်ပၢၼ် မႂ်ႇ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ယူႇ ။ John Philoponus (ၼႂ်းပၢၼ် ဝၢႆးလင်ပၢၼ်ၵွၼ်ႇ ) လႄႈ Galileo (ၼႂ်းပၢၼ်ၸဝ်ႉပၢၼ်မႂ်ႇ) ၶဝ်ၼႆႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း Aristotle ဢၼ်ဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၼၵ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉ တူၵ်းဝႆးလိူဝ်သေ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် Carlo Rovelli ပၼ်ဝႆႉ သေ မၼ်းထဵင်ဝႃႈ ပၢႆးႁၢင်ႊလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၶွင် Aristotle ၼႆႉ မၼ်းမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ၼႂ်းၼႃႈတီႈလွင်ႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မီးၼႂ်း တူင်ႇဝူင်းႁႅင်းၸၼ် လုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ၸူမ်ဝႆႉၼႂ်းၼမ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇလူမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပိူင်ၼႆႉ တူဝ်ၼၵ်း ဢၼ်တူၵ်းယူႇမၼ်ႈၵိုမ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းဝႆးလိူဝ် တူဝ်ဢၼ်မဝ်မၢင်ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ (ဢမ်ႇဝႃႈ လွင်ႈၶူၼ်းၶဝ်း ဢမ်ႇပႃးၸႂ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇပႃးၸႂ် ) လႄႈ ၶဝ်တေတူၵ်းထိူင်းလိူဝ် ၼႂ်းၵႄႈ ဢၼ်ၵႅပ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် "တဵၵ်းတဵင်" ၶွင် Isaac Newton ၼႆႉ မၼ်းမိူၼ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် "ႁၢဝ်ႈႁႅင်း" ၶွင် Aristotle လူၺ်ႈၽူႈတၢင်တူဝ်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈမၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ၶွင် Aristotle ဝႃႈ ၽွၼ်းယွၼ်ႈၽူႈတၢင်တူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၵိုတ်းၵမ်းလဵဝ် မၼ်းၵိုတ်းယင်ႉလွင်ႈလဵၼ်ႈၸိူင်း (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇၼင်ဢွၵ်ႇတီႈမိုဝ်းၽူႈပွႆႇ) မၼ်းမီးၽွၼ်းယွၼ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇလီ တႃႇတေသိုပ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈမၢၵ်ႇၼင် ၶိုၼ်ႈမႃး ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မိုဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၼိူဝ်မၼ်းယဝ်ႉသေတႃႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင် လွင်ႈတိုၵ်းသူၼ်း ။ '''လွင်ႈတၢင်း 4 ဢၼ်''' ''လိၵ်ႈလူင် - လွင်ႈတၢင်း 4 ဢၼ်'' Aristotle ထဵင်လူၺ်ႈလွင်ႈတႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်တင်း ၵၢၼ်မႆႉဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ မၼ်းလုၵ်ႉမႃးတီႈ လွင်ႈတၢင်းသီႇဢၼ် ၼႂ ်းလွင်ႈတၢင်းၽိူၼ်၊ မႆႉဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း (လွင်ႈတၢင်းၶူဝ်းၶွင်)၊ လွင်ႈဢွၵ်ႇၽႅၼ်သၢင်ႈမၼ်း (လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်)၊ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ လွၵ်းလႆၢးဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း (လွင်ႈတၢင်းဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ) လႄႈ လွင်ႈႁၢင်ႈၶိူင်ႈမၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်းတူဝ်ထူပ်း (လွင်ႈတၢင်းလိုၼ်းသုတ်း)။ Aristotle ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ ၼႂ်းၵႄႈ "လွင်ႈတၢင်း" 4 ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ်( ၵရိၵ်ႉပၢၼ်ၵွၼ်ႇ : αἰτία , ''aitia'' ) ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈသပ်းလႅင်း လွင်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉသင်လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ မီးယူႇ ဢမ်ႇၼၼ် လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇ: * လွင်ႈ တၢင်းၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းၼႄပၼ် ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်သေဢၼ်ဢၼ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼႆ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽိူၼ်မႆႉ ပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႆႉဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ * လွင်ႈ တၢင်းဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပိူင်ၾၢင်မၼ်း ပွင်ႇဝႃႈ လွင်ႈၶပ်ႉၶိုင် ၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢွၵ်ႇၽႅၼ်သၢင်ႈ ၽိူၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈဢိင်ၼိူဝ် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ * လွင်ႈ တၢင်းဢၼ်မီးလွင်ႈတိူဝ်ႉယမ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် "ငဝ်ႈငႃႇငဝ်ႈငႃႇ"၊ တီႈပွင်ႇပၢၼ်မႂ်ႇၶွင် "လွင်ႈတၢင်း" မိူၼ်ၼင်ႇ ၽူႈတၢင်တူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈတၢင်တူဝ် ၶွင်လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ငဝ်းလႆၢးၵၢၼ်။ ၼႂ်းလွင်ႈ တူဝ်ႇမီႇၼူဝ်ႇသွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈဢၼ် ဢၼ်ၼိုင်ႈ တူၵ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်း ''ႁဵတ်းႁႂ်ႈ'' ဢၼ်သွင်ၼၼ်ႉ တူၵ်းၵႂႃႇ။ ၼႂ်းလွင်ႈတူဝ်သတ်းၼၼ်ႉ ဢေႇၵျိၼ်ႇၸီႇဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ် မၼ်းလုၵ်ႉတီႈၶႆႇသေ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၸိူင်ႉႁိုဝ် လႄႈ တူဝ်မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ * လွင်ႈ တၢင်းလိုၼ်းသုတ်း ( ''telos'' ) ၼႆႉ ပဵၼ်ယိူင်းဢၢၼ်းမၼ်း လွင်ႈတၢင်းဢၼ်မၼ်းမီး ဢမ်ႇၼၼ် ႁဵတ်းမႃး ဢမ်ႇၼၼ် ၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်ၶူဝ်းၶွင်သေဢၼ်ဢၼ် ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလွင်ႈတူဝ်မီးၸႂ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၼႄပၼ် လွင်ႈမေႃယူႇ ၸွမ်း လၢႆးယူႇသဝ်း ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ။ '''ပၢႆးမၢၼ်ႇတႃ''' ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၼႆႉ ႁူႉလွင်ႈပၢႆးႁၼ် ၽၢႆႇပၢႆးထႃႇၵူဝ်ႇရႅၼ်ႇ။ မၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း ပၢႆးသၢႆႊ ၼႂ်း ''ပၢႆးၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ'' မၼ်း သေ ႁပ်ႉႁွင်းဝႃႈ ပဵၼ်ပၢႆးသၢႆႊ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပၢႆးသၢႆႊၼႆႉ မၼ်းလၢတ်ႈၼႄ ပၵ်းပိူင် လွင်ႈႁၼ် ၼႆသေ ၸင်ႇဢဝ် ဢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ ပၢႆးႁၢင်ႊ လႄႈ ပၢႆးၸႂ်ၼၼ်ႉ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်။ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ လွင်ႈႁၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပႃးလွင်ႈၶၢႆႉတီႈ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ႁၼ်လႆႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ႁၼ်လႆႈ လူၺ်ႈလူမ်း (ဢမ်ႇၼၼ် လွၵ်းလၢႆးတၢင်ႇဢၼ်) သေ ၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈတႃ တီႈဢၼ်ႁၢင်ႈၽၢင်ၼၼ်ႉ မႃးလိုဝ်ႈသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢမ်ႇထတ်းသၢင် သၽႃႇဝ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၼႆႉ၊ မၼ်းဢမ်ႇထၢင်ႇဝႃႈ တေပဵၼ် ပၢႆးႁၼ် ၽၢႆႇပၢႆးၼပ်ႉ ။ '''သုၼ်ႇလႆႈလႄႈ လွင်ႈပဵၼ်မႃးႁင်းၵူၺ်း''' ''ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ - ဢႅၵ်ႉၸိတ်ႉ (ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ)'' ၸွမ်းၼင်ႇ Aristotle လၢတ်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈပဵၼ်မႃးႁင်းၵူၺ်းလႄႈ သုၼ်ႇလႆႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းမၢင်လွင်ႈသေ ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ လွင်ႈတၢင်းတၢင်ႇဢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈလူဝ်ႇငၢႆႈငၢႆႈ။ သုၼ်ႇလႆႈ ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇသေ မီးဝႆႉ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇသေ ပဵၼ်မႃး "ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈ ဢၼ်ပဵၼ်မႃးႁင်းၵူၺ်း"။ မၼ်းယင်းမီးထႅင်ႈ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈလိူဝ် ဢၼ် Aristotle တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "ၵၢမ်ႇလီ" ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ လွင်ႈလိူၵ်ႈတၢင်းယၢမ်ႈၵူၼ်းႁဝ်းၵူၺ်း။ '''ပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်''' ''ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ - ပိုၼ်းပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်'' ၼႂ်း ပႆၢးလိူၼ်လၢဝ် ၊ Aristotle ထဵင်ၶိုၼ်း ၶေႃႈလၢတ်ႈၶွင် Democritus ဝႃႈ Milky Way ၼႆႉ ႁဵတ်းဝႆႉလူၺ်ႈ "လၢဝ်ၸိူဝ်းဢၼ် လုမ်ႈၾႃႉႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉ တီႈသႆၢလႅတ်ႇ" ၼႆသေ ၸီႉၼေဝႆႉဝႃႈ "တၢင်းယႂ်ႇလႅတ်ႇၼႆႉ ယႂ်ႇလိူဝ်သေ လႅတ်ႇ လႄႈ တၢင်းၵႆလၢဝ်တင်းသဵင်ႈ ဢၼ်လႅင်းလိူဝ်သေ လုမ်ႈၾႃႉတင်းၼမ်ၼၼ်ႉ မၼ်းမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈယူႇ။" လၢဝ်လႄႈ လုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉသေဢၼ်ဢၼ်။" မၼ်းတႅမ်ႈၼႄ လွင်ႈၵျူဝ်ႇလၢဝ် ဢိၵ်ႇပႃး ၵျူဝ်ႇလၢဝ်လူင် မိူဝ်ႈပီႊ 371 BC ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ ။ '''ပၢႆးလိၼ် လႄႈ ပၢႆးသၢႆႊသၽႃႇဝ''' ''ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ - ပိုၼ်းပၢႆးလိၼ်'' Aristotle လၢတ်ႈဝႃႈ ၼႃႈလိၼ် ၵုၼ် Aeolian ၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် လွႆၾႆးတႅၵ်ႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ ။ Aristotle ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိူင်ႈ ဢၼ်မၢႆတွင်းဝႆႉ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၽၢႆႇပၢႆးလိၼ် ဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၽၢႆႇလိၼ်ၼႆႉ မၼ်းထိူင်းၼႃႇလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႊႁၼ်လႆႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉလဵဝ်။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးလိၼ် Charles Lyell မၢႆတွင်းဝႆႉဝႃႈ Aristotle မွၵ်ႇၼႄလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိူင်ႉၼၼ်၊ ဢိၵ်ႇပႃး "ၼွင်ဢၼ်ႁႅင်ႈၵႂႃႇ" လႄႈ "ပႃႇႁဵဝ်ႈဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉပၼ်ၼမ်ႉ"၊ ပၼ်တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇၶွင် ၼမ်ႉ ၼၢႆးလ် တႄႇတႃႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် Homer လႄႈ "လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၶွင် volcanic e ဢၼ်ၼိူင်ႈၼ ်ႂးၵႃႈ A ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။" ''Meteorologica ၼႆႉ'' မၼ်းပၼ်ၸိုဝ်ႈမၼ်း တီႈၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်း ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ မၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၶေႃႈၼမ်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၶွင် Aristotle ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လၢဝ်ယွတ်ႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵရိၵ်ႉၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉ တႃႇလွင်ႈပိူင်ပဵၼ် ၼႂ်းပဵဝ်လူမ်း ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈသေဢမ်ႇၵႃး တႃႇ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝႆ လႄႈ လွႆၾႆးတႅၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃးယူႇ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လၢတ်ႈဝႃႈ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝႆၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ၵႅတ်ႉသ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢၢႆႊၵႂၼ်း ( ''anathymiaseis'' ) ဢၼ်ၶမ်ဝႆႉ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉသေ ၶတ်းၸႂ်ပၢႆႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၵရိၵ်ႉ တၢင်ႇ ၸိူဝ်း ဢၼ် ပဵၼ် Anaxagoras ၊ Aristotle ၵေႃႈ လႆႈသွၵ်ႈႁႃ လွင်ႈပၼ်ႇၶွပ်ႈ ပၢႆးၼမ်ႉ တင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇ။ တူဝ်ယင်ႇ - မၼ်းႁဵတ်းလွင်ႈသွၵ်ႈႁႃႁၼ် ၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ လွင်ႈယႃႉၵိူဝ်။ မၼ်းသွၵ်ႈႁႃႁၼ်ၸဵမ်ၸဝ်ႉ - လႄႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ - မိူဝ်ႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမႆႈၼၼ်ႉ ၼမ်ႉဝၢၼ်ၵေႃႈ ဢၢႆႊၵႂၼ်းၵႂႃႇသေယဝ်ႉ ပၢင်ႇလႆၢႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် လူၺ်ႈပၼ်ႇၶွပ်ႈ ၾူၼ်တူၵ်းလႄႈ ၼမ်ႉမႄႈၼမ်ႉလႆလူင်း ("ၶႃႈႁဝ်းလႆႈၼႄလၵ်းထၢၼ် လူၺ်ႈလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းဝႃႈ ၼမ်ႉၵိူဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပဵၼ်မႃး ဢၢႆႊၵႂၼ်းလႄႈ ၶူၼ်းၶဝ်းပဵၼ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၶိုၼ်း။") '''ပၢႆးတူဝ်ၸႂ်''' ''လိၵ်ႈပိူင်လူင် - ပၢႆးသၢႆႊ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ'' ၼ်ႂးၵႄႈလွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပၢႆးသတ်းဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တၢင်းၼမ်ၼၼ်ႉ၊ Aristotle မွၵ်ႇၼႄလွင်ႈၽႄႈတိူၼ်း ၶႅၼ် hectocotyl ၶွင် ပႃပႃ (ၽၢႆႇတႂ်ႈၽၢႆႇသၢႆႉ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉတူဝ်ထူပ်း''' ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးသၢႆႊ ဢၼ်မီးပိူင် သေ ပၢႆးသၢႆႊၼႆႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈလမ်ႇလွင်ႈ ၼႂ်းလိၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းသွင်ပီႊ တႃႇပႂ်ႉတူၺ်းလႄႈ ၼႄလွင်ႈပၢႆးသတ်း တီႈ ဝဵင်း Lesbos လႄႈ ပၢင်ႇလၢႆႇႁိမ်းႁွမ်းမၼ်း ဢိၵ်ႇပႃး ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ Pyrrha ဢၼ်မီးတီႈၵၢင်ဝဵင်း Lesbos ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်း ဢၼ် ''မီး ၼႂ ်'' း ပိုၼ်း ''တူဝ်'' သတ်း ၊ လွင်ႈဢၼ်မၼ်း ဝႆႉၼၵ်းၼိူဝ် တူဝ်သတ်း လိူဝ်သေ တူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇထၢင်ႇဝႃႈ တေပဵၼ်မႃး ၼႂ်းပိုၼ်း - ၵၢၼ်မၼ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးတူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉ လႆႈႁၢႆၵႂႃႇသေတႃႉ ပပ်ႉသွင်ပပ်ႉ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းမၼ်း သီႇဢူဝ်ႇၽရႅတ်ႉသတတ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉယူႇ။ Aristotle လႆႈတၢင်ႇၽိုၼ်လၢႆးငၢၼ်း လွင်ႈတူဝ်မီးၸႂ် ၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း တီႈ Lesbos လႄႈ လွင်ႈတိၺွပ်း ၵူၼ်းႁႃပႃၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈ ပႃၶႅတ်ႉ ၊ ပႃၾႆးၾႃႉ လႄႈ ပႃၶဵတ်ႇ ဢိၵ်ႇပႃး တူဝ်သတ်း ဢၼ်မီးတိၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ပႃပႃ လႄႈ ပႃၸေႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယဝ်ႉ ။ လွင်ႈမွၵ်ႇၼႄၶွင်မၼ်းၶွင် ၶႅၼ် hectocotyl ၶွင် cephalopods ၊ ဢၼ်ၸ်ႂႉတိုဝ်းၼ်ႂးလွင်ႈၽႄႈဢွၵ်ႇငႅင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇဢမ်ႇယုမ်ႇယၢမ်ဝႆႉတၢင်းၼမ်တေႃႇထိုင် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊထူၼ်ႈ 19 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းပၼ်လွင်ႈသပ်းလႅင်းဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ လွင်ႈတွင်ႉဢၼ်မီးႁွင်ႈသီႇၶွင် ၶွင် တူဝ်သတ်းဢၼ်ၵိၼ်ၼမ်ႉ လႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇၶွင် တူဝ်လၢင်း ovoviviparous ၶွင် ပႃမႃၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ ။ မၼ်းမၢႆတွင်းဝႃႈ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈတူဝ်သတ်းၼႆႉ မၼ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်လီ တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် ယွၼ်ႉၼၼ် ၵႆႇၼႆႉ မီး ၶႃ ယၢဝ်း၊ Darwin ၵေႃႈ မၢႆတွင်းဝႆႉ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၸိူင်ႉၼၼ်သေတႃႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ Aristotle ဢၼ်ၸ်ႂႉၶေႃႈမုၼ်း တွၼ်ႈတႃႇတေမႃးတီႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်လွင်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမႃးၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈဢၼ် Aristotle တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေမိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ Aristotle ႁၼ်ဝႃႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈသၼ်ႇ ထေႇ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၸပ်ႈၸိူဝ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇသူႈပဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇသေ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တၢင်း လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ပဵၼ်မႃးၸွမ်းသၽႃႇဝၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မၼ်းၸင်ႇထတ်းသၢင်ႈၼိူဝ် တၢင်းႁၼ်ထိုင် Empedocles ဢၼ်ဝႃႈ "လွင်ႈသိုပ်ႇသၢႆၸႂ် ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသေပိူၼ်ႈ" ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈတူဝ်မီးၸႂ်လႄႈ ဢင်ႇၵႃႇၶဝ်လႄႈ သႄႉသွမ်းပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်ဝႃႈ လွင်ႈဢမ်ႇထၢင်ႇဢမ်ႇထိူမ် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈၼမ်ႉတွၼ်းဢၼ်ၶပ်ႉၶိုင်။ ပေႃးဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇဝႃႈၸိုင် မၼ်းဢမ်ႇလၢတ်ႈတီႈလႂ်ဝႃႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈမီး ပူႇမွၼ်ႇဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ၊ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ၸၢင်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ၸၢင်ႈ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ ။ '''လၢႆးပၢႆးသၢႆႊ''' Aristotle လႆႈတႅပ်းတတ်းဝႆႉ ပၵ်းပိူင်လွင်ႈယ်ႂႇသုင်ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈလွင်ႈဢၼ်မၼ်းလႆႈသွၵ်ႈႁၼ်ၼိူဝ်တူဝ်သတ်း၊ ဢိၵ်ႇပႃး တၢင်းယ်ႂႇလုၵ်ႈ ဢၼ်ယွမ်းလူင်းၸွမ်းတၢင်းၼမ်ၶွင်တူဝ်၊ မိူဝ်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း ပႃးတွင်ႉၼၼ်ႉ တိူဝ်းလိူဝ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Aristotle ဢမ်ႇႁဵတ်းလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်း ၼႂ်းတၢင်းႁၼ်ထိုင်ပၢၼ်မႂ်ႇ။ မၼ်းႁဵတ်းလွင်ႈပႂ်ႉတူၺ်း ဢမ်ႇၼၼ် တီႈၼမ်သုတ်း လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ ၵၢၼ်ထတ်းသၢင် မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ။ တီႈ ''ၼႂ်းၸိူင်း Generation of Animals'' ၼၼ်ႉ မၼ်းပိုတ်ႇၶႆႇၵႆႇဢၼ်ၽႄႈၸိူဝ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉ တႃႇတေႁၼ် ႁူဝ်ၸႂ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်တူင်ႉတိုၼ်ႇယူႇၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ၊ မၼ်းၸုတုမ်ၶေႃႈမုၼ်းၸွမ်းလွင်ႈၸွမ်းပိူင်၊ သွၵ်ႈႁႃႁၼ်ပိူင်ဢၼ်ပဵၼ်ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်တွၼ်ႈတႃႇၸုမ်းတူဝ်သတ်းတၢင်းမူတ်းလႄႈ တႅပ်းတတ်းၶေႃႈသပ်းလႅင်းဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၸိူဝ်းၼႆႉမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢင်ႁၢင်ႊဢၼ်ၼႆႉၼႆႉပဵၼ်ဢၼ်လႆႈႁၼ်ၼမ်ၼ်ႂးပၢႆးသၢႆၸ်ႂၵၢပ်ႈပၢၼ်မ်ႂႇ မိူဝ်ႈၶေႃႈမုၼ်းတၢင်းၼမ်လႆႈမႃးၼ်ႂးပၢႆးဢၼ်မ်ႂႇ မိူၼ်ၼင်ႇ genomics ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ ။ ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းတမ်းဝၢင်းပၼ် တၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢၼ်ၸၢမ်းတူၺ်းလႆႈသေယဝ်ႉ မၼ်းၵေႃႇသၢင်ႈ ၶေႃႈသပ်းလႅင်း ဢၼ်ၼႄလွင်ႈတၢင်း ဢၼ်လႆႈသွၵ်ႈႁႃႁၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၼႆႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ပၢႆးသၢႆႊတူဝ်မီးၸႂ် ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးသၢႆႊယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉသေ Aristotle လႆႈတႅပ်းတတ်းဝႆႉ ပၵ်းပိူင် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၽၢင်ႁၢင်ႊပိုၼ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶွင် တူဝ်သတ်းဢၼ်မီးတိၼ်သီႇတိၼ်ဢၼ်မီးတူဝ်မီးၸ်ႂ(တူဝ်သူမ်ၼူမ်းဢၼ်မီးၼ်ႂးတွင်ႉၼိူဝ်လိၼ်) ဢၼ်မၼ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢမ်းၶၢတ်ႈမႅၼ်ႈဝႃႈ တၢင်းယႂ်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တေယွမ်းလူင်းၸွမ်း ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ်ၶိင်း၊ ဝႃႈ ဢသၢၵ်ႈ တေတိူဝ်းမႃးၸွမ်း ၶၢဝ်းယၢမ်း ပႃးတွင်ႉ လႄႈ ၸွမ်း ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ်ၶိင်း၊ လႄႈ လွင်ႈဝႃႈ လွင်ႈၽႄႈၸိူဝ်ႉ ၼႆႉ ယွမ်းလူင်းၸွမ်း ဢသၢၵ်ႈ။ '''လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ တူဝ်မီးၸႂ်''' ''ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ - သၵႄးလႃႇ ၼႃႇတူးရႄႇ'' Aristotle မၢႆတွင်းဝႆႉဝႃႈ လုၵ်ႈဢေ (လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႂ်းတွင်ႉ ဢၼ်မီးၼႂ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈ) ပႃမႃ ၼၼ်ႉ ဢဝ်သၢႆသေ ၵွင်ႉသၢၼ်ဝႆႉ တီႈ လွတ်ႇလိူတ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းတွင်ႉ (the yolk sac ) မဵဝ်းၼိုင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ တူဝ်သတ်း ဢၼ်သုင်လိူဝ်ၼၼ်ႉ၊ ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်မႃး လွင်ႈယူပ်ႈယွမ်း တီႈၼႂ်းသဵၼ်ႈသၢႆ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈသုင်သုတ်း တေႃႇထိုင် တႅမ်ႇသုတ်း။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၸႅၵ်ႇၽႄ တူဝ်သတ်း မွၵ်ႈ 500 ၸိူဝ်ႉ သေ ၶပ်ႉဝႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ သႃႇသၼႃႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈ သေ ၵူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈသုင်သုတ်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇ ပၼ် တူဝ်သတ်း ဢၼ်မႆႈလႄႈ ဢၼ်ႁႅင်ႈ ဢၼ်မီးၸႂ် ယူႇ ၼၼ်ႉသေ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇပၼ် ၶႆႇဢၼ်မႆႈ ဢၼ်ႁႅင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ထၢတ်ႈႁိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းႁဵတ်းၸုမ်းဢၼ်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသတ်းၶဝ် တေႁွင်ႉဝႃႈ တူဝ်သတ်း ဢၼ်မီးလုပ်ႇသၼ်လင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် "တူဝ်သတ်းဢၼ်မီးလိူတ်ႈ" လႄႈ တူဝ်သတ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလုပ်ႇသၼ်လင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် "တူဝ်သတ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးလိူတ်ႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းမီးလိူတ်ႈၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇပဵၼ် တူဝ်ဢၼ်မီးၸႂ် ( တူဝ်လဵင်ႉၼူမ်း ) လႄႈ တူဝ်ဢၼ်ၽုၵ်ႇၶႆႇ ( ၼူၵ်ႉ ၊ တူဝ်သတ်း ဢၼ်လႅၼ်ႈပၢႆႈ ၊ ပႃ ) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးလိူတ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်မူင်ႈမႅင်း၊ ၶႆႇၵႆႇ လႄႈ ၶႆႇၵႆႇ ဢၼ်မီးၵွၼ်ႈၶႅင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ မၼ်းႁပ်ႉၶၢမ်ႇဝႃႈ တူဝ်သတ်းၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း ၶိူင်ႈတႅၵ်ႈၼၼ်ႉတႅတ်ႈတႅတ်ႈတေႃးတေႃးလႄႈ မၢႆတွင်းဝႆႉ လွင်ႈယူပ်ႈယွမ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ပႃငႃးၶဝ် မီး တွင်ႉ ၼႆယဝ်ႉ ။ တွၼ်ႈတႃႇၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသၢႆၸ်ႂၶဝ်တႄႉ၊ ၶေႃႈသပ်းလႅင်းမၼ်း တႄႉပဵၼ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမႃးဢၼ်ၸမ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ပၢႆးသၢႆႊၶဝ် လႆႈတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၼႆႉ ဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ် လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း သေတႃႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးသတ်းၶဝ်တႄႉ ဝူၼ်ႉထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ။ {| class="wikitable" | colspan="6" |'''ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ''Scala naturae'' (သုင်သုတ်းတေႃႇတႅမ်ႇသုတ်း)''' |- |'''ၸုမ်း''' |'''တူဝ်ယၢင်ႇ''' '''(ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ပၼ်ဝႆႉ)''' |'''လိူတ်ႈ''' |'''တိၼ်''' |'''ဝိၺဵၼ်ႇ''' '''(မီးလွင်ႈတၢင်း၊''' '''လွင်ႈႁူႉႁၼ်၊''' '''လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ)''' |'''ၼမ်ႉၵတ်ႉ''' '''( မႆႈ – မႆႈ ,''' '''ႁႅင်ႈ – ႁႅင်ႈ )''' |- |ၽူႈၸၢႆး |ၽူႈၸၢႆး |တင်း  လိူတ်ႈ |2 တိၼ် |R, S, V |မႆႈ , ႁႅင်ႈ |- |တူဝ်မီးၸႂ် ဢၼ်မီးတိၼ်သီႇတိၼ် |မႅဝ်း၊ ၵႆႇ |တင်း  လိူတ်ႈ |4 တိၼ် |S, V |မႆႈ , ႁႅင်ႈ |- |တူဝ်သတ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ |ပႃတူဝ်း , ပႃဝေးလ် |တင်း  လိူတ်ႈ |ဢမ်ႇမီးသင် |S, V |မႆႈ , ႁႅင်ႈ |- |ၼူၵ်ႉ |ၽိုင်ႈၵိၼ်ၽိုင်ႈ , ၽိုင်ႈၵၢင်ၶမ်ႈ |တင်း  လိူတ်ႈ |2 တိၼ် |S, V |မႆႈ , ႁႅင်ႈ , လိူဝ်သေ ၶႆႇ ႁႅင်ႈ |- |တူဝ်သတ်းဢၼ်မီးတိၼ်သီႇၶွၼ် ဢၼ်ၽုၵ်ႇၶႆႇ |ၶႆႇၵႆႇ , ၵႆႇ |တင်း  လိူတ်ႈ |4 တိၼ် |S, V |မႆႈ , ႁႅင်ႈ လိူဝ်သေ ၶႆႇ၊ ၶႆႇ |- |မႃ |မႃၼမ်ႉ မႃဢူဝ်ႇတူဝ်ႇမႅၼ်ႇ |တင်း  လိူတ်ႈ |ဢမ်ႇမီးသင် |S, V |မႆႈ , ႁႅင်ႈ လိူဝ်သေ ၶႆႇ၊ ၶႆႇ |- |ပႃ ဢၼ်ၽုၵ်ႇၶႆႇ |ပႃပၢင်ႇလၢႆႇ , ပႃပႃ |တင်း  လိူတ်ႈ |ဢမ်ႇမီးသင် |S, V |မႆႈ , ႁႅင်ႈ , ပႃးၸဵမ်ၶႆႇ |- |(ၼႂ်းၵႄႈပႃဢၼ်ၽုၵ်ႇၶႆႇ) - ပႃ ဢၼ် မီးၼႂ်းတွင်ႉ |ပႃ , သၵဵတ်ႉ |တင်း  လိူတ်ႈ |ဢမ်ႇမီးသင် |S, V |မႆႈ , ႁႅင်ႈ , ၵူၺ်းၵႃႈ ဢွၵ်းဢေႃ မိူၼ်ၼင်ႇ တူဝ်သတ်း ဢၼ်မီးတိၼ်သီႇၶွၼ် |- |ၶႆႇၵႆႇ |ၵၢပ်ႇ , ၵၢပ်ႇ |ဢမ်ႇမီး |တိၼ်ၼမ် |S, V |မႆႈ , ႁႅင်ႈ လိူဝ်သေၵွၼ်ႈ |- |တိၼ်ႁူဝ် |ပႃ ၊ ပႃ ၊ |ဢမ်ႇမီး |ၶွၼ်ႉ |S, V |မႆႈ , ႁႅင်ႈ |- |သတ်းဢၼ်ၵွၼ်ႈၶႅင် |ၵွၵ်းႁူဝ် , ႁဵပ်းတရူဝ်ႇပႅတ်ႉ |ဢမ်ႇမီး |ဢမ်ႇမီးသင် |S, V |မႆႈ , ႁႅင်ႈ (ၵွၼ်ႈထၢတ်ႈ) |- |မူင်ႈဢၼ်မီးလုၵ်ႈလၢင်း |မႃ ၊​ |ဢမ်ႇမီး |6 တိၼ် |S, V |မႆႈ , ႁႅင်ႈ |- |ႁဵတ်းဢွၵ်ႇႁင်းၵူၺ်း |ၽွင် , မူင်ႈ |ဢမ်ႇမီး |ဢမ်ႇမီးသင် |S, V |မႆႈ , ႁႅင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ႁႅင်ႈ , လုၵ်ႉတီႈလိၼ် |- |တူၼ်ႈ |ႁၢင်ႈ 1 ။ |ဢမ်ႇမီး |ဢမ်ႇမီးသင် |V |မႆႈ , ႁႅင်ႈ |- |ၶူဝ်းႁႄႈ |လဵၵ်းၶၢင် |ဢမ်ႇမီး |ဢမ်ႇမီးသင် |ဢမ်ႇမီးသင် |မႆႈ , ႁႅင်ႈ |} '''ပၢႆးၸႂ်''' '''ၶႂၼ်ငဝ်း''' ''ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ - လွင်ႈဝိၺဵၼ်ႇ'' Aristotle ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈသၢမ်တွၼ်ႈ တွၼ်ႈ တႃႇဝိၺဵၼ်ႇ တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇ၊ သတ်းလႄႈၵူၼ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းႁဝ်းမီးလွင်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ၼႂ်းလွင်ႈမီးဝိၺဵၼ်ႇသၢမ်မဵဝ်း။ ပၢႆးၸႂ် Aristotle ၼႂ်းလိၵ်ႈမၼ်း ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ''လွင်ႈဝိၺဵၼ်ႇ'' ( ''peri psychēs'' ) မၼ်းတၢင်ႇၼႄ ဝိၺဵၼ်ႇ သၢမ်မဵဝ်း ( ''psyches'' ) ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇ၊ ဢၼ်ႁူႉႁၼ်လႆႈ လႄႈ ဢၼ်မီးႁဵတ်ႇၽူၼ်။ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ မီးတင်းသၢမ်ဢၼ်။ ဝိၺဵၼ်ႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ မၼ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႄႈ လွင်ႈလဵင်ႉလူ။ ဝိၺဵၼ်ႇဢၼ်ႁူႉႁၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း လွင်ႈႁူႉႁၼ် လႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်။ ၵူၼ်းႁဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈ ဝိၺဵၼ်ႇဢၼ်မီးႁဵတ်ႇၽူၼ်ၼၼ်ႉ ႁပ်ႉဢဝ်ႁၢင်ႈၽၢင်ၶူဝ်းၶွင်သေ ဢဝ်မႃးၼိူင်းၵၼ် လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ''nous'' (ပၢႆးဝူၼ်ႉ) လႄႈ ''logos'' (လွင်ႈတၢင်း)။ တွၼ်ႈတႃႇ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇတႄႉ ဝိၺဵၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ႁၢင်ႈၽၢင် တူဝ်မီးၸႂ်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ တူဝ်မီးၸႂ်တင်းမူတ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်ၾၢင်လႄႈ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉလႄႈ ပိူင်ၾၢင်တူဝ်မီးၸႂ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ပၼ်ၶဝ် ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ တႃႇတူဝ်မီးၸႂ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉၵတ်ႉတႃႇတေတႄႇတူင်ႉၼိုင်။ ပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉသေတႃႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၵူၼ်းဢီႇၵျိပ်ႉၶဝ် လၢတ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢဝ် ဝိၺဵၼ်ႇ ဢၼ်မီးလွင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉ ဝႆႉၼႂ်းၸႂ်။ Aristotle ၸႅၵ်ႇၽႄဢွၵ်ႇ လွင်ႈႁပ်ႉႁူႉလႄႈ လွင်ႈဝူၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း လိူဝ်သေ Alcmaeon ။ ၼႂ်းပပ်ႉ ''On the Soul'' ၼၼ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ သႄႉသွမ်း တၢင်းႁၼ်ထိုင် ပလႅတ်ႉတူဝ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ဝိၺဵၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ႁင်းမၼ်း တႃႇတေတုမ်ႉတွပ်ႇ။ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မၼ်းၼႄး Plato’s ''Timaeus'' ဢၼ်ယိပ်းၵမ်ဝႆႉ ဝိၺဵၼ်ႇဢဝ်တီႈယူႇလႄႈ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတူဝ်ၶိင်း တင်းတူဝ်ၶိင်း။ ၽူႈႁူႉမေႃ မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊ ႒႐ ၼၼ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တီႈၼႆႈ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢဝ်ပလႅတ်ႉတူဝ်ႇ ပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇၽိတ်းဝႆႉ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၵေႃႈ ထဵင်ဝႃႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ပလႅတ်ႉတူဝ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈ လွင်ႈၶိုၼ်းၵိူတ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းၼႄဝႃႈ ဝိၺဵၼ်ႇလႄႈ တူဝ်ၶိင်းမၼ်း ၸၢင်ႊဢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်၊ ၼႂ်းပိူင်မၼ်းတႄႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၼႄးဝႃႈ ဝိၺဵၼ်ႇဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈၵႂႃႇၸွမ်းတူဝ်ၶိင်းဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ပလႅတ်ႉတူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''မၢႆတွင်း''' ၸွမ်းၼင်ႇ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၼႂ်း ''ပပ်ႉ On the Soul'' ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈတွင်းမၢႆၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈမေႃယိပ်းၵမ် လွင်ႈတူဝ်ထူပ်း ဢၼ်ႁပ်ႉႁူႉဝႆႉ ၼႂ်းၸႂ်သေ ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ ၼႂ်းၵႄႈ "ၽၢင်ႁၢင်ႈ" ၽၢႆႇၼႂ်း လႄႈ လွင်ႈဢၼ်ပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈမၢႆတွင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶႅပ်းႁၢင်ႈၼႂ်းၸႂ် ( phantasm ) ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းလႆႈ။ လွင်ႈႁၼ်ထိုင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉတီႈ ဢင်ႇၵႃႇတူဝ်ၶိင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်ႉၶိုင်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ တႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈမၢႆတွင်း။ လွင်ႈမၢႆတွင်းၼႆႉ ပဵၼ်မႃးမိူဝ်ႈ လွင်ႈတိုၼ်ႇတဵၼ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈႁၼ် ဢမ်ႇၼၼ် သဵင် ၸိူဝ်းၼႆႉ သုၵ်ႉသၵ်ႉၼႃႇလႄႈ ဢဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇ ဢမ်ႇၸၢင်ႊႁပ်ႉလႆႈ တင်းမူတ်း ၵမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိူဝ်းၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈႁပ်ႉႁူႉ၊' တၢင်းႁူႉၵူၼ်းတင်းၼမ် '၊လႄႈ လွင်ႈဝူၼ်ႉ။ Aristotle ၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း 'memory' တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈထိင်းသိမ်း လွင်ႈတူဝ်ထူပ်းတေႉတေႉ ၼႂ်းလွင်ႈႁပ်ႉႁူႉ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးတီႈ လွင်ႈႁပ်ႉႁူႉလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈမႆႈၸႂ် ၽၢႆႇပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်မႃးၸွမ်း လွင်ႈႁပ်ႉႁူႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်မႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၶေႃႈၼမ်းဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ။ လွင်ႈမၢႆတွင်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ပူၼ်ႉမႃး လွင်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်တေပဵၼ်မႃး မိူဝ်းၼႃႈ လွင်ႈႁပ်ႉႁူႉၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်။ လွင်ႈၶိုၼ်းႁပ်ႉႁၼ် လွင်ႈႁၼ်ထိုင်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊႁဵတ်းၵိုင်ႉၵၢင်ႉလႆႈ။ ၶၢဝ်းတၢင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ လူဝ်ႇလႄႈ မီးဝႆႉ ၼႂ်းတူဝ်ထူပ်း ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃး တႃႇတူဝ်ထူပ်း မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းလႄႈ တူဝ်ထူပ်း ယၢမ်းလဵဝ် တင်းသွင်ဢၼ်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ Aristotle ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ႁပ်ႉႁၼ် လွင်ႈႁပ်ႉႁူႉ ဢႃႇရူင်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈႁပ်ႉႁၼ် ၼႆလႄႈ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ သိုပ်ႇဢဝ် လွင်ႈႁပ်ႉႁၼ် လွင်ႈတူဝ်ထူပ်း ဢၼ်မႂ်ႇမႂ်ႇ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်ယူႇတႃႇသေႇ။ တႃႇတေသွၵ်ႈႁႃ လွင်ႈႁၼ်ထိုင်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဝ်းသွၵ်ႈႁႃ လွင်ႈမၢႆတွင်း ႁင်းမၼ်း။ ၼႂ်းလွင်ႈမၢႆတွင်းၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ လွင်ႈတူဝ်ထူပ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇပၼ်တႅၼ်းတီႈ လွင်ႈမၢႆတွင်းဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼႆၸိုင် ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ တေထဵင်ၶိုၼ်း လွင်ႈတူဝ်ထူပ်းဢၼ်ၼႆႉ တေႃႇထိုင် ၶဝ်ႁၼ်လႆႈ ဢၼ်ၶဝ်ႁႃယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတွင်းမၢႆၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈတူဝ်ထူပ်းဢၼ်လႆႈၶိုၼ်းမႃးၼၼ်ႉ ၸွမ်းမႃးၸွမ်းသၽႃႇဝၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ လူဝ်ႇလႆႈ သၢႆ "ၶႅပ်းႁၢင်ႈ" ၼႆၸိုင် လွင်ႈမၢႆတွင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ တေတိုၼ်ႇသၢၼ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈၵူၼ်းႁဝ်း ၶိုၼ်းတွင်းလႆႈ လွင်ႈတူဝ်ထူပ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်တေ တိုၵ်းသူၼ်း လွင်ႈတူဝ်ထူပ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈ တေႃႇထိုင် ၶဝ်ပေႃးထိုင် ဢၼ်လူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် လွင်ႈတွင်းမၢႆၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်ၸီႉၼႄတူဝ်ၵဝ်ႇ တႃႇတေႁပ်ႉဢဝ်ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်သိမ်းဝႆႉ ၼႂ်းလွင်ႈမၢႆတွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်းၵူၺ်း တေၸၢင်ႈတွင်းလႆႈ လွင်ႈဢၼ် လႆႈႁၼ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ပၢႆးဝူၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ တူဝ်ၼပ်ႉ လႄႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။ တူဝ်သတ်းၸိူဝ်းဢၼ်မီးလွင်ႈႁပ်ႉႁူႉၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၶိုၼ်းတွင်းလႆႈ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်လႆႈပႂ်ႉတူၺ်းမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတွင်းမၢႆၼႆႉ မၼ်းပႃးလွင်ႈႁပ်ႉႁူႉ လွင်ႈဢၼ်တွင်းလႆႈ လႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ပူၼ်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉၵွႆး။ လွင်ႈႁပ်ႉႁူႉ လွင်ႈမၢႆတွင်း လွင်ႈၼွၼ်းၾၼ် လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼႂ်းပၢႆးၸႂ် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ။ လွင်ႈႁၼ်ထိုင်ၼႆႉ မၼ်းသိမ်းဝႆႉ ၼႂ်း sensorium (ႁူဝ်ၸႂ်) ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ပၵ်းပိူင် လွင်ႈၵွင်ႉသၢၼ် မၼ်း (လွင်ႈမိူၼ်ၵၼ်၊ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ လႄႈ လွင်ႈတိတ်းၸပ်းၵၼ် )။ Aristotle ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်း ပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈတွင်းလႆႈ လွင်ႈထၢင်ႇထိူမ် ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ဝႆႉ ၸွမ်းပိူင် ၼႂ်းလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈမိူၼ်ၵၼ်၊ လွင်ႈၼိူင်းၵၼ် လႄႈ လွင်ႈတိတ်းၸပ်းၵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းမွၵ်ႇၼေဝႆႉ ၼႂ်း ပၵ်းပိူင် လွင်ႈၵွင်ႉသၢၼ် မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ Aristotle ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ လွင်ႈတူဝ်ထူပ်းဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းလပ်ႉဝႆႉၼႂ်းၸႂ်။ ႁႅင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ႁဵတ်းၵၢၼ် တႃႇတေလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လပ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉ တႃႇတေဢဝ်မႃး လွင်ႈတူဝ်ထူပ်းဢၼ်တႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵွင်ႉသၢၼ်ၵၼ် ပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းဢၼ်ၵိူတ်ႇမႃးၼႂ်းသၢႆငၢႆၸႂ် မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼိူဝ် ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၼေ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ ၼႂ်းတူဝ်ထူပ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ်ၶိုၼ်းတွင်းလႆႈ။ '''တၢင်းၼွၼ်းၾၼ်''' ''ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ - ၼွၼ်းၾၼ် §  တၢင်ႇၸိူဝ်း'' Aristotle လၢတ်ႈၼႄလွင်ႈၼွၼ်းလပ်း ''ၼႂ်းပပ်ႉ လွင်ႈၼွၼ်းလပ်းလႄႈ လွင်ႈလုၵ်ႉၼွၼ်း'' ။ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢႃႇရူင်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢၼ်ႁုင်ၶဝ်ႈ လိူဝ်ႁႅင်းသေ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇတူဝ်ၶိင်း။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၵူၼ်းႁဝ်းၼွၼ်းယူႇၼၼ်ႉ ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ဢၼ်ပႃး လွင်ႈဝူၼ်ႉ၊ ယွၼ်ႉၵူၼ်းႁဝ်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁူႉႁၼ်လႆႈ ၽွင်းၼွၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈမီးၸႂ်ၶႂ်ႈလႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢႃႇရူင်ႇၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၽွင်းၼွၼ်းၼၼ်ႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပိူင်ႈၵၼ်သေတႃႉ။ လွင်ႈၼွၼ်းၾၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပႃးလွင်ႈႁူႉႁၼ် လွင်ႈတိုၼ်ႇတဵၼ်ႈ။ လွင်ႈႁပ်ႉႁူႉၼႆႉ မၼ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ သပ်းလႅင်းၼႄဝႃႈ မိူဝ်ႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ တူၺ်းႁၼ် ၶိူင်ႈဢၼ်တူင်ႉၼိုင် မိူၼ်ၼင်ႇ ႁွၼ်ၼႂ်းၼမ်ႉသေ တူၺ်းၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၶဝ်တူၺ်းထႅင်ႈၼၼ်ႉ တေမိူၼ်ၼင်ႇ မီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် မိူၼ်ၼင်ႇႁွၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁပ်ႉႁူႉ လွင်ႈတိုၼ်ႇတဵၼ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ် သႂ်ႇၸႂ်ဝႆႉယဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၵိုတ်းဝႆႉ လွင်ႈႁၼ်ထိုင် ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈတူဝ်ၶိင်း လပ်းသိင်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဝ်း တေလႆႈထူပ်းၺႃး လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် တႃႇသေႇလႄႈ လွင်ႈဢၼ် လႆႈႁၼ် လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးၸႂ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽွင်းၼွၼ်းၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ တင်းဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၾၢင်ႉႁၼ် ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶွင်ႉၶမ်သင်။ ယွၼ်ႉၼၼ် လွင်ႈၼွၼ်းၾၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ လွင်ႈႁပ်ႉႁၼ် ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ လွင်ႈႁၼ်ထိုင်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉတင်းမူတ်းလႄႈ လွင်ႈၼွၼ်းၾၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ် လွင်ႈတူဝ်ထူပ်း မိူဝ်ႈလုၵ်ႉၼွၼ်းၼၼ်ႉ။ ၽွင်းၼွၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ ၸႂ်မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ် ၸႂ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ပူၼ်ႉပႅၼ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်မီးၸႂ်ႁၵ်ႉၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉ တေတႄႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ၶဝ်ႁၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ၵူႈတီႈၵူႈတၢင်း။ ယွၼ်ႉၵူၼ်းၼွၼ်းလပ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼႂ်းသၢႆငၢႆ ဢၼ်ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်လႆႈလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်းလႆႈလႄႈ ၶဝ်ၸင်ႇလႆႈထုၵ်ႇ လွင်ႈဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းၼွၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ လႅၼ်ငၢႆႈငၢႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ လွင်ႈၼွၼ်းၾၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈတႄႉ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ လွင်ႈၼွၼ်းၾၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးတီႈပွင်ႇသင်သေတႃႉ။ ၼႂ်း ''De Anima'' iii 3 ၼၼ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇၶူင်သၢင်ႈ၊ တႃႇသိမ်းဝႆႉ လႄႈ တႃႇၶိုၼ်းတွင်းလႆႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉ တၢင်းဝူၼ်ႉ ဢၼ် ''ပဵၼ် ၽႅၼ်ႇတႅတ်ႉသျႃးၼၼ်ႉ'' ယဝ်ႉ ။ တွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းပၢႆးဝူၼ်ႉ Aristotle ၼႆႉ ဢမ်ႇၽွမ်ႉၸွမ်း လွင်ႈယုမ်ႇယမ် ဢၼ်ယၢမ်ႈယိပ်းၵမ်ဝႆႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ လွင်ႈၼွၼ်းၾၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈဢၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သူင်ႇမႃး။ Aristotle ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လွင်ႈဢၼ်ၼွၼ်းၾၼ်မိူၼ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈဢၼ်တေပဵၼ်မႃးမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ပဵၼ်မႃး ၵိုင်ႉၵၢင်ႉၵူၺ်း။ လွင်ႈတူဝ်ထူပ်း ဢၼ်ႁပ်ႉႁူႉလႆႈ ၽွင်းၵူၼ်းၼွၼ်းလပ်းယူႇ မိူၼ်ၼင်ႇ လႆႈငိၼ်းသဵင်ၽၵ်းတူဢိုတ်းတႄႉတႄႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပဵၼ် တွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းလွင်ႈၼွၼ်းၾၼ်။ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ဢၼ်ၼွၼ်းၾၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈပဵၼ် ၽွၼ်းလီ ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ လွင်ႈႁပ်ႉႁူႉ ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း ဢၼ်လႆႈလုၵ်ႉမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ''' ပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ ၶွင် Aristotle ႁူမ်ႇငမ်းလႆႈ ၼႃႈတီႈ မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် ၊ ၵၢၼ်မိူင်း ၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ လွင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ။ {| class="wikitable" | colspan="3" |'''လွင်ႈလီ လႄႈ လွင်ႈႁၢႆႉၸႃႉ ဢၼ်ၸွမ်းမႃး''' |- |'''ဢေႇၼႃႇ''' |'''လွင်ႈလီ ပွင်ႇဝႃႈ''' |'''ၼမ်ပူၼ်ႉတီႈ''' |- |လွင်ႈယွမ်းၼွမ်း |ၸႂ်သုင် |ဝႅၼ်ႇၵလူဝ်ႇရီႇ |- |ဢမ်ႇမီးတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်း |တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ |လွင်ႈၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်လိူဝ်ႁႅင်း |- |လွင်ႈဢမ်ႇမီးၸႂ် |ၼမ်ႉၸႂ်လီ |လွင်ႈၸႂ်လမ် |- |လွင်ႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ |လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ |လွင်ႈဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ် |- |လွင်ႈၵူဝ်ႁႄ |ႁတ်းႁၢၼ် |လွင်ႈၶီႈၶၢၼ်ႉ |- |လွင်ႈဢမ်ႇႁူႉတူဝ် |လွင်ႈထိင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ |လွင်ႈဢမ်ႇၵုမ်းထိင်းလႆႈ |- |လွင်ႈသႄႉသွမ်း |လွင်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်း |လွင်ႈယွင်ႈယေႃးတူဝ်ၵဝ်ႇ |- |လွင်ႈၸႂ်လမ် |ဝိတ်ႉ |လွင်ႈလဵၼ်ႈၸိူင်း |- |လွင်ႈဢမ်ႇမီးၸႂ်ႁၵ်ႉ |လွင်ႈၸႂ်လမ်ၵူၺ်း |လွင်ႈၸႂ်လမ် |- |လွင်ႈလဵၵ်ႉၼွႆႉ |လွင်ႈၸႂ်ၵႂၢင်ႈ |ၵႂၢမ်းႁုၵ်းႁၢႆႉ |- |လွင်ႈႁၢႆႉၸႃႉ |လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း |လွင်ႈလူႉသုမ်း |} '''ၶိူဝ်းၵူၼ်း''' ''လိၵ်ႈပိူင်လူင် - လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ'' Aristotle ပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် ဢၼ်ဝူၼ်ႉဝႃႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတူဝ်ထူပ်း လိူဝ်သေ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်မီးသၽေႃးတြႃး ပွင်ႇဝႃႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းလီ လႄႈ ႁဵတ်းလွင်ႈလီ လိူဝ်သေ ႁူႉတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇ။ မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလၢႆလၢႆဢၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈတိုဝ်းၵမ် ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈသေပိူၼ်ႈ ႁူမ်ႈပႃး ''လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် Nicomachean'' ။ Aristotle သွၼ်ဝႃႈ လွင်ႈလီၼႆႉ မၼ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ( ''ergon'' ) ၶွင်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တႃၼႆႉ ပဵၼ်တႃဢၼ်လီ ၼႂ်းၵႃႈဢၼ်မၼ်းႁၼ်လႆႈၼၼ်ႉၵူၺ်း ယွၼ်ႉဝႃႈ ၼႃႈၵၢၼ်တႃဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁၼ်။ Aristotle ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ တေလႆႈမီး ၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ တႃႇၵူၼ်းႁဝ်း လႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉ တေလႆႈပဵၼ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ''psuchē'' ( ''ဝိၺဵၼ်ႇ'' ) ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း လွင်ႈတၢင်း ( ''logos'' ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Aristotle မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢၼ်လီသုတ်း (ပွင်ႇဝႃႈ လွင်ႈလီ ၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႈဢမ်ႇလီ ဢၼ်မႃးၸွမ်း လွင်ႈလိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈယူပ်ႈယွမ်း ) ၶွင်ဝိၺဵၼ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ယိူင်းဢၢၼ်း လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်တင်ႈၸႂ် ၵူၼ်းႁဝ်းတင်းမူတ်း၊ ''eudaimonia'' ၵမ်ႈၼမ် ပိၼ်ႇပဵၼ် "လွင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း" ဢမ်ႇၼၼ် မၢင်ပွၵ်ႈ "လွင်ႈယူႇလီ"။ တႃႇတေမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇတေမီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ် ၼႂ်းလၢႆးၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈမီး ၽၢင်ႁၢင်ႈလီ ( ''ēthikē aretē'' ) ဢၼ်ၵႆႉပိၼ်ႇပဵၼ် တၢင်းယၢမ်ႈလီ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်လီ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ။ Aristotle သွၼ်ဝႃႈ တႃႇတေလႆႈ လွင်ႈလီလႄႈ လွင်ႈမီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ် ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈမီး လွင်ႈမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်မေႃၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တင်ႈၸႂ် ၵူၺ်းၵႃႈ လူၺ်ႈၶူးသွၼ် လႄႈ တူဝ်ထူပ်း ဢၼ်တေဢွၼ်ႁူဝ်ၵႂႃႇ ၸၼ်ႉဝၢႆးလင် ဢၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လိူၵ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်လီသုတ်း လူၺ်ႈၸႂ်ႁူႉတူဝ် ပဵၼ်မႃး ၵူၼ်း ''ဢၼ်မီး လွင်ႈ'' လီ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းဢၼ်မီး လွင်ႈလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူၼ်းဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈ မႃးယူႇသဝ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ၸိူင်ႉၼႆ ပၺ်ႇၺႃႇတူဝ်ထူပ်းၶဝ် ( ''phronesis'' ) လႄႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶဝ် ( ''nous'' ) ၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၸွမ်းၵၼ် တေႃႇထိုင် လွင်ႈလီၵူၼ်းႁဝ်း ဢၼ်သုင်သုတ်း ဢၼ်ပဵၼ်လႆႈ ပၺ်ႇၺႃႇ ၽူႈဝူၼ်ႉၶႆႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈဝူၼ်ႉၶႆႈ ဢၼ်ဢွင်ႇမၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ပေႃးလၢတ်ႈထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ။ '''ၵၢၼ်မိူင်း''' ''လိၵ်ႈလူင် - ၵၢၼ်မိူင်း (ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ)'' လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵၢၼ်မၼ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈတိုဝ်းၵမ် ဢၼ်လၢတ်ႈထိုင် ၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ Aristotle လၢတ်ႈတီႈဝဵင်း ၼႂ်းၵၢၼ်မၼ်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ''ၵၢၼ်မိူင်း'' ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်တူင်ႇဝူင်း သၽႃႇဝ ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၼ်းဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ဝဵင်းၼႆႉပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတွၼ်ႈတႃႇ ၼႃႈႁိူၼ်း၊ ဢၼ်ၶိုၼ်းပဵၼ်မႃးဢွၼ်တၢင်းတွၼ်ႈတႃႇၵေႃႉလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ "ၵွပ်ႈဝႃႈ တၢင်းမူတ်းၼႆႉ တေလႆႈပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတွၼ်ႈတႃႇပွတ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။" မၼ်းလၢတ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်သတ်းၵၢၼ်မိူင်း ၸွမ်းၼင်ႇသၽႃႇဝမၼ်း" လႄႈ ထဵင်ဝႃႈ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ၵူၼ်းႁဝ်း ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်သတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈမီးႁဵတ်ႇၽူၼ်မၼ်း။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ တူဝ်မီးၸႂ် လိူဝ်သေ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ လႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶိူင်ႈၶူဝ်း ဢၼ်ၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး ဢၼ်လႂ် ဢၼ်တေမီးလႆႈ။ တၢင်းၶႆႈၸ်ႂၶွင် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ(Aristotle) ​​ၼိူဝ်လွင်ႈဝဵင်းၼႆႉပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ(organic) လႄႈ မၼ်းလႆႈထုၵ်ႇၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉဝႃႈပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ၼိူင်ႈၼ်ႂးၵႃႈတၢင်းၶႆႈၸ်ႂၼိူဝ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၼ်ႂးၽၢင်ႁၢင်ႊဢၼ်ၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၸႅၵ်ႇၽႄ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ၵၢၼ်မိူင်း လွင်ႈပွင်ႇၸႂ် ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် တူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိုင်ႈမိူင်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ မၼ်းပိူင်ႈၵၼ်တင်း လွင်ႈပွင်ႇၸႂ် Aristotle တင်းၼမ်။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မၼ်းႁူႉလွင်ႈဢၼ်မီးဝႆႉလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈၶွင် ဢႅမ်ႇပႃႇယႃႇဢၼ်ယ်ႂႇလိူဝ်ၼၼ်ႉသေတႃႉ၊ တူင်ႇဝူင်းသၽႃႇဝ ၸွမ်းၼင်ႇ Aristotle လၢတ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်း( ''polis'' ) ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ "တူင်ႇဝူင်း" ၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် "ၽူႈႁူမ်ႈၼႃႈၵၢၼ်" ( ''koinōnia'' ) ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၶွင်ဝဵင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸ်ႂႈတွၼ်ႈတႃႇတေငိူင်ႉဝႄႈလွင်ႈဢမ်ႇတြႃး ဢမ်ႇၼၼ် တွၼ်ႈတႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတေၼိမ်သဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇတေပၼ်ၶႂၢင်း တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ၵူၼ်းမိူင်းမၢင်ႊၸိူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်လႆႈတွၼ်ႈတႃႇတေယူႇသဝ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်လီ လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇတေႁဵတ်းသၢင်ႈလွင်ႈတၢင်းဢၼ်ႁၢင်ႊလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ "လွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ တေလႆႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်၊ မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈဢၼ်လီ၊ ဢမ်ႇၸ်ႂႈတွၼ်ႈတႃႇၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ၼိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။" ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈတေႃႇ လၢႆးၶဝ်ႈၸူး ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်တႄႇတေႃႇ လၵ်း ပိူင်တႅၵ်ႈ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ တူင်ႇ ၵူၼ်း ဢၼ်လႆႈ ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ ငဝ်းလၢႆး ၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ "ၵူဝ်လႆႈတၢႆ လူၺ်ႈ လွင်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉ" ဢမ်ႇၼၼ် "လွင်ႈဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ" ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်း ''ပပ်ႉ Protrepticus'' ၼၼ်ႉ တူဝ်လိၵ်ႈ ‘ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ’ ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ႁဝ်းၶႃႈ တင်းသဵင်ႈတင်းလူင် ၽွမ်ႉၸႂ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပွင်ႇဝႃႈ ၵေႃႉဢၼ်သုင်သုတ်း ၸွမ်းၼင်ႇသၽႃႇဝမၼ်း လႄႈ မၢႆမီႈၼႆႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇလႄႈ မီးဢႃႇၼႃႇၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၵ်းပိူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉမဵဝ်းၼိုင်ႈ ပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ပၢႆးဝူၼ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းမီးပိူင်တႅၵ်ႈသင် ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ လွင်ႈလီ ဢၼ်လႂ် ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈလိူဝ် ၵူၼ်းမီးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ တေလိူၵ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ လွင်ႈလိူၵ်ႈၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ် တၢင်းႁူႉမၼ်းၼႆၸိုင် ပဵၼ်လွင်ႈလီ လႄႈ လွင်ႈဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇလီ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူႊၵေႃႉ လိူၵ်ႈဢဝ် ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ (ၵူၼ်းဢၼ်ၽဵင်ႇပဵင်း လိူၵ်ႈတႃႇတေယူႇသဝ်း ႁႂ်ႈၽဵင်ႇပဵင်း၊ ၵူၼ်းဢၼ်မီးၸႂ်ႁတ်းႁၢၼ် တႃႇတေယူႇသဝ်း ႁတ်းႁၢၼ်၊ မိူၼ်ၵၼ်တင်း ၵူၼ်းဢၼ်ၵုမ်းထိင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ တႃႇတေယူႇသဝ်း လူၺ်ႈ လွင်ႈၵုမ်းထိင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ) လႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ တေလိူၵ်ႈဢဝ် တႃႇတေမီးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ် ၼႃႈၵၢၼ် ၼမ်ႉၵတ်ႉ ၼၼ်ႉ ဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မၼ်းၸင်ႇၼႄလႆႈဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်း ဢၼ်မီးဢႃႇၼႃႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပၢႆးဝူၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်သုင်သုတ်း ၼႂ်းၵႄႈၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ တပႄး Plato Aristotle မီးလွင်ႈထတ်းသၢင်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ တီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇလႄႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ႁၢင်ႈၽၢင်ပၢႆးဝူၼ်ႉမၢင်ဢၼ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ Plato’s ''Statesman'' မၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ် ၼႂ်းလွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းပိူင်ၾၢင်ဢၢမ်းၼၢတ်ႈလၢႆꧦဢၼ် ၼႂ်းဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးလႄးၵၼ်။ မၼ်းပဵၼ် ... ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း တႃႇတေဢဝ် ... တီႈ ဢူဝ်ႇလီႇၵႃႇၶီႇ ဢၼ်တေလႆႈလိူၵ်ႈတင်ႈ လုမ်း လႄႈ တီႈတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၼ်ဝႃႈ ဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တႃႇတေပဵၼ် ၼိူဝ် ၶူဝ်းၶွင်-ၼမ်ႉၵတ်ႉ။ ၼႆႉၸင်ႇပဵၼ် လၢႆးၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးၵၼ်၊ လႄႈ မၢႆတွင်း လွင်ႈဢၼ် တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ ဢူဝ်ႇလီႇၵႃႇၶီႇ ၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးၵၼ်လီၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈ တေၸၢင်ႊလၢတ်ႈလႆႈ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ ဢူဝ်ႇလီႇၵႃႇၶီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ —  ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ။ ''ၵၢၼ်မိူင်း'' , ပပ်ႉမၢႆ 4, 1294b.10–18 '''ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး''' ''လိၵ်ႈလူင် - ၵၢၼ်မိူင်း (ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ)'' Aristotle ႁဵတ်းလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးဝူၼ်ႉပၢႆးမၢၵ်ႈ မီး ၵမ်ႈၼမ် တွၼ်ႈတႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉ ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်။ ၼႂ်း ''ၵၢၼ်မိူင်း'' ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လၢတ်ႈလွင်ႈဝဵင်း၊ ၶူဝ်းၶွင် လႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ။ ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းတေႃႇ လွင်ႈထတ်းသၢင်တေႃႇ ၸဝ်ႈ ၶွင်သုၼ်ႇတူဝ် ၼႂ ်း တၢင်းႁၼ်ထိုင် Lionel Robbins ၼႆႉ မုင်ႈမွင်းဝႃႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ၽူႈပၼ်ႁႅင်း ၸဝ်ႈၶွင်သုၼ်ႇတူဝ် ၼႂ်းၵႄႈ ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၶဝ် လႄႈ ၸဝ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်းၶဝ် ၵွင်ႉၵၢႆႇတင်း ၵၢၼ်ၸႂ်ႉ တိုဝ်း တူင်ႇၵူၼ်း တင်းမူတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Aristotle ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်ၶပ်ႉၶိုင် တူင်ႇၵူၼ်းၼႆႉ တေမီးၽွၼ်းလီတေႃႇ တူင်ႇၵူၼ်း လႄႈ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင်သုၼ်ႇတူဝ် ၵႆႉလႆႈထုၵ်ႇ ၼႄးဝႃႈ ပဵၼ် လွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉ တူင်ႇၵူၼ်းၼႆသေတႃႉ လွင်ႈႁၢႆႉၸႃႉ ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ လုၵ်ႉမႃးတီႈ ၽိင်ႈၵူၼ်းႁဝ်း ၼႆယဝ်ႉ ။ ၼႂ်း ''ၵၢၼ်မိူင်း'' ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ငဝ်ႈငႃႇ ငိုၼ်း ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ငိုၼ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈမႃးၸႂ်ႉတိုဝ်း ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်း လႆႈပိုင်ႈဢိင်ၵၼ်သေ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၶဝ်လူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးသေ ဢၼ်လိူဝ်ၼၼ်ႉ သူင်ႇဢွၵ်ႇ။ တႃႇတေ ငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶဝ် ၸင်ႇလႆႈၸႂ်ၵၼ် တႃႇတေ ၵပ်းသိုပ်ႇ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ လႄႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈငၢႆႈငၢႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ လဵၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် ငိုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ယဝ်ႉ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢုပ်ႇၵုမ်တေႃႇ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လဵၵ်ႉၼွႆႉ လႄႈ လွင်ႈသူၼ်ၸႂ် ၼႆႉ ပဵၼ် လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းတေႃႇ ပၢႆးဝူၼ်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်း မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ် ၵၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းမီးတၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢၼ်ဢေႇၼိူဝ် ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉသေ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မၼ်းသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၸႂ်ႉငိုၼ်း တႃႇႁႃၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉ႞ လူဝ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ် ၸတ်းၵၢၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉသေ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼႆႉ ႁႃ ၼမ်ႉတွၼ်း ၼႆယဝ်ႉ ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မၼ်းၸႂ်ႉၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ် တီႈသုတ်း လိူဝ်သေ တီႈသုတ်း တႃႇမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသၽႃႇဝ ၸိူင်ႉၼႆ။ မိူၼ်ၼင်ႇၼၼ် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဝူၼ်ႉဝႃႈ လွင်ႈလႆႈၼမ်ႉတွၼ်း လူၺ်ႈ ငိုၼ်းၼမ်ႉတွၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသၽႃႇဝ ယွၼ်ႉဝႃႈ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈၼမ်ႉတွၼ်း တီႈငိုၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တီႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်း။ Aristotle ပၼ်ၶေႃႈၼႄ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈငိုၼ်း ဢၼ်လႅပ်ႈတေပဵၼ် လွင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇပေႃးၶိုတ်းၵၢပ်ႈ တႃႇပၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းတႅမ်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႊတႅပ်းတတ်းလႆႈ ၵႃႊၶၼ် ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ၵူႊဢၼ် လူၺ်ႈ ၼပ်ႉသွၼ်ႇ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ တၢင်ႇဢၼ် ဢၼ်မီးၵႃႊၶၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈလူဝ်ႇၼႆႉ တေလႆႈမီး ပိူင်တႅၵ်ႈ ဢၼ်လဵဝ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵူႊလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ငိုၼ်းၼႆႉ မၼ်းပၼ်ၶႂၢင်ႉတေႃႇ လွင်ႈၵွင်ႉသၢၼ် ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ် "တႅၵ်ႈၼိူင်းလႆႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းသိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ငိုၼ်းၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ မိူဝ်းၼႃႈလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈ "သင်ႁဝ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈၶူဝ်းၶွင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ႁဝ်းတေလႆႈမၼ်းမိူဝ်ႈႁဝ်းၶႂ်ႈလႆႈမၼ်း"။ '''ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ''' ''လိၵ်ႈပိူင်လူင် - ပၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ (ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ)'' Aristotle’s ''Rhetoric'' တၢင်ႇၼေဝႃႈ ၽူႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈ ပိုၼ်ႉထၢၼ်သၢမ်မဵဝ်း တႃႇႁူၺ်းသူၼ်း ၽူႈထွမ်ႇမၼ်း ''ethos'' (လွင်ႈႁူၺ်းသူၼ်း တူဝ်ၸိူင်းၽူႈလၢတ်ႈ) ''pathos'' (လွင်ႈႁူၺ်းသူၼ်း ၼိူဝ်ၸႂ်ၽူႈထွမ်ႇ) လႄႈ ''logos'' (လွင်ႈႁူၺ်းသူၼ်း တီႈလွင်ႈတၢင်းဢၼ်မီးလၵ်းထၢၼ်)။ မၼ်းယင်းၸႅၵ်ႇၽႄ လွင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ပဵၼ်သၢမ်ပိူင် ဢၼ်ပဵၼ် epideictic ( ၵႂၢမ်း လၢတ်ႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈယွင်ႈယေႃး ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၼႄး ) ၊ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၵေႃႈ တႅမ်ႈၼႄဝႆႉ လၵ်းထၢၼ် ဢၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း သွင်မဵဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ''enthymeme'' (ၼႄလၵ်းထၢၼ် လူၺ်ႈ syllogism ) လႄႈ ''paradeigma'' (ၼႄလၵ်းထၢၼ် လူၺ်ႈတူဝ်ယၢင်ႇ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ပၢႆးဝွၵ်း''' ''လိၵ်ႈပိူင်လူင် - ပၢႆးဝွၵ်း (ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ)'' Aristotle တႅမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်း ''ပပ်ႉဝွၵ်း'' မၼ်း ဝႃႈ ဝွၵ်းလူင် ၊ လွင်ႈၶီမွင်ၸႂ်၊ ၸိူင်းပျၢၵ်ႈ၊ ဝွၵ်း သွင်သဵင် ၊ လွင်ႈၸၼ်ႁၢင်ႈ၊ လွင်ႈၶႅၵ်းႁၢင်ႈ၊ ၽဵင်းၵႂၢမ်းလႄႈ တၢင်းၵႃႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ် လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ''ဢၼ်ယိူင်ႈဢဝ်'' ("ယိူင်ႈ") ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပိူင်ႈၵၼ် ၼႂ်းလွင်ႈယိူင်ႈၸွမ်း လွၵ်းလၢႆး၊ ၶူဝ်းၶွင် လႄႈ လၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈ။ မၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း ''mimesis ၼႆႉ'' ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ၵၢၼ်ပၢႆးမွၼ်း လႄႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်း ယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ သေ မၼ်းၶတ်းၸႂ်ဝႃႈ လွင်ႈဢၼ်ၽူႈပၼ်ႁႅင်းၶဝ် ႁူႉပွင်ႇလွင်ႈ ''mimesis'' ၼၼ်ႉ မၼ်းလမ်ႇလွင်ႈတႃႇ ပွင်ႇၸႂ် ၵၢၼ်ပၢႆးမွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Aristotle လၢတ်ႈဝႃႈ ''လွင်ႈႁဵတ်းမိူၼ်ၼႆႉ'' ပဵၼ်လွင်ႈသၽႃႇဝ ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ တီႈတူဝ်သတ်း လႄႈ ပၢႆးမွၼ်းၵူၼ်းႁဝ်းတင်းမူတ်း "ၸွမ်းပိူင်သၽႃႇဝ" ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် Aristotle ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပႆၢးမွၼ်းဢၼ်ႁဵတ်းမိူၼ်ၵူႈဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းမီးဢၼ် Stephen Halliwell ႁွင်ႉဝႃႈ "လွၵ်းလၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်မီးလွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈသုင် တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၶဝ်"။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽဵင်းၵႂၢမ်းၼႆႉ ယိူင်ႈဢဝ် ၶိူင်ႈမိုဝ်းထိုဝ် ဢၼ်မီး သဵင်ၵႂၢမ်း လႄႈ လွင်ႈၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉသေ တၢင်းၵႃႈသမ်ႉ ယိူင်ႈၸွမ်း သဵင်ၵႂၢမ်း ဢၼ်လဵဝ်ၵွႆးသေ ဝွၵ်းသမ်ႉ ယိူင်ႈၸွမ်း ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပိူင်ႈၵၼ် ၼႂ်းၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၶဝ်ယိူင်ႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူင်းပျၢၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ယိူင်ႈဢဝ် ၽူႈၸၢႆး ဢၼ်ႁၢႆႉလိူဝ် ၽတ်ႉၽဵင်ႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၶီမွင်ၸႂ်ၼႆႉ ယိူင်ႈဢဝ်ၵူၼ်းၸၢႆး လီလိူဝ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇဢိတ်းၼိုင်ႈ။ လိုၼ်းသုတ်း ၾၢင်ႁၢင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပိူင်ႈၵၼ် ၼႂ်းလၢႆးယိူင်ႈၶဝ် – လူၺ်ႈလွင်ႈၼႄ ဢမ်ႇၼၼ် တူဝ်ၸိူင်း လူၺ်ႈလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ လႄႈ လူၺ်ႈလွင်ႈၸိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇႁဵတ်းၸိူင်း။ ''ဢူဝ်ႇတီႇပၢတ်ႉတႃမွတ်ႇ ယွင်ႈယေႃးလုၵ်ႈလၢင်းမၼ်း တီႈၽြႃးၶဝ်'' (1784) လူၺ်ႈ Bénigne Gagneraux ။ တီႈၼ် ''ႂးပပ်ႉဝွၵ်း'' မၼ်းၼၼ်ႉ Aristotle ၸ်ႂႉတိုဝ်း ၸိူင်းၶေႃးၶူမ် ''Oedipus Tyrannus'' ဢၼ် Sophocles တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ႁ်ႂႈပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇလွင်ႈဝႃႈ ၸိူင်းၶီမွင်ၸ်ႂဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၵေႃႇသၢင်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ လူၺ်ႈၽူႈလမ်ႇလွင်ႈဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီ ဢၼ်တႄႇၸိူင်းၸၢတ်ႈဢၼ်ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမႃးၼၼ်ႉသေတႃႉ လႆႈသုမ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ လူၺ်ႈ ''လွင်ႈ hamartia'' (လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ) ၵမ်ႈၽွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈယုမ်ႇယၢမ်ဝႃႈ ''ဝွၵ်း'' ၶွင် Aristotle ၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းမၼ်းပႃးဝႆႉ ပပ်ႉသွင်ပပ်ႉ - ဢၼ်ၼိူင်ႈပဵၼ်လွင်ႈပျၢၵ်ႈလႄႈ ဢၼ်ၼိူင်ႈပဵၼ်လွင်ႈၶီမွင်ၸ်ႂၼၼ်ႉ - တွၼ်ႈဢၼ်ပၵ်းၸ်ႂၼိူဝ်လွင်ႈၶီမွင်ၸ်ႂၼၼ်ႉၵူၺ်း ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Aristotle သွၼ်ဝႃႈ လွင်ႈၶီမွင်ၸ်ႂၼႆႉ မၼ်းပႃးဝႆႉ ၶူဝ်းၶွင်ႁူၵ်းဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ လွၵ်းၸိူင်း၊ တူဝ်ၸိူင်း၊ ၽၢင်ႁၢင်ႊ၊ ပၢႆးဝူၼ်ႉ၊ လွင်ႈလဝ်ႇမူၼ်ႈ လႄႈ ဝွၵ်းၵႂၢမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ၸိူင်း ၼႂ်းၸိူင်းဢၼ်လီၸႂ်လဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်း တႃႇတေႁေႃႈၸိူင်းၼၼ်ႉၵွႆး၊ လႄႈ လွၵ်းၸိူင်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တူဝ်ၸိူင်း ဢၼ်ပဵၼ် ပိူင်လူင် ၼႂ်းၸိူင်း ဢၼ်လီၸႂ်လဵၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶီမွင်ၸႂ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈယိူင်ႈၸွမ်း လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မီးလွင်ႈဢီးလူလႄႈ လွင်ႈၵူဝ်ႁႄ လႄႈ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈႁပ်ႉ ႁူႉ ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ။ Aristotle လႆႈလူပ်းလင် ''ပၢႆးဝွၵ်း'' လူၺ်ႈလွင်ႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပေႃးပဵၼ်ဢၼ်လႂ် မၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ် လွင်ႈယိူင်ႈၸိူင်း epic ဢမ်ႇၼၼ် tragic mimesis။ မၼ်းပၼ်တၢင်းၶႆႈၸ်ႂဝႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ လွင်ႈၶီမွင်ၸ်ႂၼႆႉ မီးဝႆႉ ၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းမူတ်းၶွင် ၸိူင်းပျၢၵ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ဢၢပ်ႈတေမီးဝႆႉ ၼမ်ႉၵတ်ႉၽိူမ်ႉထႅမ် မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈတူၺ်းၸိူင်းလႄႈ ၽဵင်းၵႂၢမ်း၊ မၼ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်လိူဝ်မႃးသေ ထိုင်တီႈယိူင်းမၢႆ လွင်ႈႁဵတ်းမိူၼ်ၶွင်မၼ်း ၼ်ႂးၼႃႈတီႈဢၼ်ပွတ်းၼၼ်ႉလႄႈ မၼ်းတေၸၢင်ႈဝူၼ်ႉလႆႈဝႃႈ မၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၸိူင်းပျၢၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ၶတ်းၸႂ် ၵဵပ်းႁွမ် ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်မီးပိူင်တၢႆ ဢပုမ်ႇ လႄႈ ၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇ၊ မၼ်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းမၼ်း မီးလွင်ႈၶဝ်ႈၸႂ် ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ၼိူဝ် လွင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉ ၶွင် Delphic Oracle လႄႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈဢပုမ်ႇ ၶွင် Aesop ။ '''ၶူဝ်းပုတ်ႈ''' ၶေႃႈၼမ်း ပပ်ႉ ''လိၵ်ႈ ပၢႆးႁၢင်ႊ'' ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢၼ် ဢႃႇၵျီႇရူဝ်ႇပူး ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ လႅတ်ႇတိၼ်ႇ မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊ 15 ၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ မၼ်းတၢႆၵႂႃႇ 2300 ပီႊလိူဝ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ တိုၵ်ႉပဵၼ် ၵူၼ်းဢၼ်မီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈ လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ် ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႃးၼၼ်ႉယူႇ။ မၼ်းလႆႈၸွႆႈထႅမ်ပၼ် တၢင်းႁူႉၵူၼ်း ဢၼ်မီးဝႆႉမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈဝႃႈၵူႈပၢႆးပၢႆးသေ ပဵၼ်ၽူႈၵေႃႇတင်ႈ ပၢႆးမႂ်ႇမႂ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇၸဝ်ႈပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ Bryan Magee လၢတ်ႈၼၼ်ႉ "မၼ်းမီးလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ၸွင်ႇၵူၼ်းႁဝ်းယၢမ်ႈႁူႉၼမ်မိူၼ်မၼ်းႁိုဝ်"။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသၢႆႊ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ ။ Aristotle ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈၵေႃႇတင်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း logic သေ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးသတ်း လႄႈ ပၼ်ၽွၼ်းလီ ၸဝ်ႈပႆၢးသႆၢႈ လႄႈ ၸဝ်ႈပႆၢးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၶဝ် မိူဝ်းၼႃႈ လူၺ်ႈ လွင်ႈမၼ်းၸွႆႈထႅမ် လွၵ်းလႆၢးပႆၢးသႆၢႈၼႆယဝ်ႉ။ Taneli Kukkonen လႆႈႁၼ်ဝႃႈ လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ်မၼ်း ၼႂ်းၵၢၼ်ၵေႃႇတင်ႈ ပၢႆးသၢႆႊသွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးတီႈတႅၵ်ႈမၼ်းလႄႈ လွင်ႈမၼ်းႁွတ်ႈထိုင်လႆႈ ၼႂ်းလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်း "ၵူႈၵိင်ႇၽႄ ၵၢၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ" ဢၼ်ပႃး လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် လႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းဝၼ်းတူၵ်း၊ ၽွၼ်းယွၼ်ႈမၼ်းတေႉ Kukkonen ထဵင်ဝႃႈ လွင်ႈထတ်းသၢင်ႈလွင်ႈတႄႉဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ "မၼ်းတေမီးသဵင် Aristotelian လႅပ်ႈလႅပ်ႈတေပဵၼ်လႆႈ ... လၵ်းထၢၼ်ၸႂ်ဢၼ်မီးဢဵၼ်ႁႅင်းလၢၵ်ႇလၢႆး။" Kukkonen တႅမ်ႈဝႃႈ "ၼႂ်းပၢၼ် 20 သၢၼ်ႇၵျူႇရီႇ ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈ Aristotle မီးဢသၢၵ်ႈမႃး မိူၼ်ၼင်ႇ ၽူႈဝူၼ်ႉၶႆႈ ဢၼ်ၶဵင်ႇတႃႉၵၼ်တင်း ၼမ်ႉၼၵ်းတဵမ်ထူၼ်ႈ ၾိင်ႈထုင်းပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၵရိၵ်ႉ။" Jonathan Barnes တႅမ်ႈဝႃႈ "လွင်ႈတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် Aristotle ဝၢႆးသေတၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းတေဢေႇလိူဝ်သေ ပိုၼ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၵူၼ်းၶိူဝ်းယူးရူပ်ႉ"။ Aristotle ၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈ ပၢႆးယုတ်ႉတိ၊ ပၢႆးတူဝ်ၸႂ်၊ ပၢႆးသၢႆႊၵၢၼ်မိူင်း၊ ပၢႆးသတ်း၊ ပၢႆးတူဝ်လၢင်း၊ ပၵ်းပိူင်သၽႃႇဝ၊ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးသၢႆႊ၊ ဢၼ်တေမႃးၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ် လိၵ်ႈလၢႆး လႄႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉမၼ်း သူင်ႇပၼ် လႄႈ ႁူမ်ႇငမ်း ထိုင်ပၢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၶူဝ်းၵဝ်ႇၶူဝ်းမွၼ်''' '''ပၢၼ်ႁေႇလႅၼ်ႇၼိတ်ႉ''' ''ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ - ႁူင်းႁဵၼ်း ပႄႇရီႇပႅတ်ႉတိၵ်ႉ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးယႃႈယႃ ဢႄးလႅၵ်ႈၸၼ်းတႃႇ'' ၽိုၼ်ၼႃႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ပပ်ႉ ''Historia Plantarum'' ၶွင် Theophrastus မိူဝ်ႈပီ 1644 ၊ ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း c။ 300 BC  လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းၵမ်းလဵဝ် ၶွင်ၵၢၼ် Aristotle လႆႈႁၼ်ထိုင်မိူဝ်ႈ Lyceum ယႂ်ႇမႃးပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်း Peripatetic ။ လုၵ်ႈ ႁဵၼ်း ဢ ရိတ်ႉ သ တူဝ်ႇ တႄႇ လ် ၸိူဝ်း ၼႆႉ ပဵၼ် ဢ ရိတ်ႉ သ တူဝ်ႇ တႄႇ ၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်း လႄႈ ၽူႈပုတ်ႈတႅၼ်း ၶွင် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢၼ်ပဵၼ် သီႇဢူဝ်ႇၽရႅတ်ႉသတတ်ႉ ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉ ''ပိုၼ်းတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈ'' မွၵ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢၼ်ဢၼ် ဢွၼ်ႁူဝ် ပၢႆးတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇမၼ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ တိုၵ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇ မိူၼ်ၼင်ႇ carpel ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ''carpos'' ၊ မၢၵ်ႇမႆႉ လႄႈ pericarp ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ''pericarpion'' ၊ ႁွင်ႈမဵတ်ႉသၢၼ်။ Theophrastus ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးမႆႈၸ်ႂၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ပဵၼ်ၸွမ်းပိူင်မၼ်း လိူဝ်သေ Aristotle ၼၼ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၼ်းမွၵ်ႇၼႄလွင်ႈဢၼ်တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇၶဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတႂ်ႈ တူဝ်ႇလီႇမီႇ ၶူးသွၼ်ပၢႆးယႃႈယႃ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈ ဝဵင်းဢႄးလႅၵ်ႉၸၼ်းတရီးယႃး ႁေႇ ရူဝ်ႇၾိဝ်း ၶႄႇလ်သီႇတၼ်ႇ မႄးပၼ် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢဝ်ပၺ်ႇၺႃႇ သႂ်ႇၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃသေ ၵွင်ႉသၢၼ် လွၵ်းပိူင်ဢဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇ တင်း လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် လႄႈ လွင်ႈႁပ်ႉႁူႉ။ Herophilus ၵေႃႈ ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ ၼႂ်းၵႄႈ သဵၼ်ႈလိူတ်ႈ လႄႈ သဵၼ်ႈလိူတ်ႈ သေ မၢႆတွင်းဝႃႈ သဵၼ်ႈလိူတ်ႈ ဝၢႆးလိုၼ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈ သဵၼ်ႈလိူတ်ႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ဢမ်ႇတူင်ႉၼိုင်။ '''ဢေႇၵရၢတ်ႉရူဝ်းမႅၼ်းမိူဝ်ႈၸဝ်ႉ''' ''တူၺ်းထႅင်ႈ - ၶေႃႈထတ်းသၢင် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ'' မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ လိၵ်ႈဢၼ် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇလႆႈပဵၼ် သွင်ၸုမ်း၊ ၵၢၼ် " exoteric " ဢၼ်ယိူင်းဢၢၼ်း တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ် လႄႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈ "esoteric" တွၼ်ႈတႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်း ႁူင်းႁဵၼ်း Lyceum ။ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ တင်းမူတ်း ဢၼ်သိုပ်ႇမီးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇ လူၺ်ႈလွင်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈလၢႆး ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၽၢႆႇပၢႆးၸၢင်ႊ ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈ ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇ တႄႇ ဢၼ်လႆႈၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉ ၼႂ်းႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊ 1 BC လူၺ်ႈ Andronicus ၶွင် separa ဢၼ်လဵၵ်ႉ ၶွင် Rhodes outer of the, ၵၢၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇလိူဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ ဢၼ်ႁူႉၸၵ်းၵၼ်ယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်။ လွၵ်းလၢႆးပိူင်လူင် ဢၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၼႂ်းဢေႇၵရၢတ်ႉ ရူဝ်းမႅၼ်း လႆႈၶဝ်ႈပႃးၸွမ်း ၵၢၼ်ပၢႆးၸၢင်ႊ Aristotle ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ၶေႃႈထတ်းသၢင်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၊ လွင်ႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇ လႄႈ လွင်ႈသပ်းလႅင်း လိၵ်ႈဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်း လႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် တူဝ်ၵဝ်ႇ ၼိူဝ်ႁူဝ်ၶေႃႈ ဢၼ်ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢုပ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈထုင်း ဢၼ်ပၼ်ၶေႃႈႁၼ်ထိုင် peripatetic တႄႇမႃးတီႈ Boethus ၶွင် Sidon ၼႂ်းႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်းထူၼ်ႈ 1 BC လႄႈ ႁွတ်ႈထိုင်တီႈသုင်သုတ်းမၼ်း မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်းထူၼ်ႈ 2 AD တင်း Alexander ၶွင် Aphrodisias ၵေႃႉဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၶွင်ပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ Aristotelian ဢၼ်ၵေႃႇတင်ႈလူၺ်ႈ Marcus Aurelius ဢၼ်မီးၶေႃႈထတ်းသၢင်ႈတင်းၼမ်။ '''ဝၢႆးလင်ပၢၼ်ၵွၼ်ႇ''' ၼႂ်းႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်းထူၼ်ႈ 3 ၼၼ်ႉ Neoplatonism ပေႃႇပဵၼ်မႃး ႁူင်းႁဵၼ်းပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ။ Neoplatonists ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ယူင်ႉၵၢၼ်ပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်မႃးဝၢႆးလင် Plato ႁူမ်ႈပႃးတင်း Aristotle မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈ ၼႂ်းပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ Plato လႄႈ သွၵ်ႈႁႃသပ်းလႅင်းဝႃႈ Plato လႄႈ Aristotle မီးလွင်ႈၽွမ်ႉၸႂ်ၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ပႃးၸဵမ်ၼႂ်းပၢႆးဢၼ်ၶဝ်ထၢင်ႇတေဢမ်ႇၽွမ်ႉၸႂ်ၵၼ်လႄႈ ႁူမ်ႈပႃး Aristotle လၵ်းသုတ်ႇၵၢၼ်ႁဵၼ်း ဢၼ်မီးလွင်ႈယုတ်ႉတိလႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးတူဝ် ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၶဝ်။ မေႃဝႆႉ မိူဝ်ႈပႆႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပလႅတ်ႉတူဝ်ႇ ႁင်းမၼ်း။ ၶပ်ႉမၢႆၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်ၼႆႉ တႄႇလူၺ်ႈ ''Categories'' ဢၼ်ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ Neoplatonist Porphyry ၶွင် Tyre တႅမ်ႈဝႆႉ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ''Isagoge'' မၼ်းသိုပ်ႇႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ် ပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဝၢႆးလင် ၼႂ်းပၢၼ်ၵွၼ်ႇလႄႈ ပၢၼ်ၵၢင်။ ဝၢႆးမႃး Neoplatonists ၼႂ်း Athens လႄႈ Alexandria ဢိၵ်ႇပႃး Syrianus ၊ Ammonius Hermiae ၊ Olympiodorus ၵေႃႉလဵၵ်ႉ လႄႈ Simplicius ၶွင် Cilicia တႅမ်ႈၶေႃႈထတ်းသၢင်ႈထႅင်ႈ ၼိူဝ် Aristotle ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် Platonist ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးယူႇ လူၺ်ႈ Simplicius ႁူမ်ႈတုမ်ဝႆႉ ၵၢၼ်ငၢၼ်းဢၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတၢင်းၼမ် ၼႂ်းပၢၼ်ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ ၵၢႆႇတင်းၽိင်ႈထုင်း. ၸွမ်းၼင်ႇ ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးသေ ဢိုတ်းႁပ်း ႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇယုမ်ႇၽြႃး ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပူင် ၸတ်ႉတီးၼီႇယႅၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊ 529 ၼၼ်ႉ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လႄႈ ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ တၢင်ႇၸိူဝ်း ၼႂ်းပၢၼ် ပၢႆႇၸႅၼ်ႇတၢႆး ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပိူင်လူင်မၼ်း လုၵ်ႉတီႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ Byzantine ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၼိူဝ် Aristotle ပဵၼ် Philoponus ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း Ammonius လႄႈ Elias လႄႈ David လုၵ်ႈႁဵၼ်း Olympiodorus ႁူမ်ႈတင်း Stephen ဢႄးလႅၵ်ႈၸၼ်းတရီးယႃး မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်းထူၼ်ႈၸဵတ်း ၽူႈဢဝ်လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း Plato လႄႈ Aristotle လုၵ်ႉတီႈ Alexandria မႃးထိုင် Constantinople။ ၵျွၼ်ႇၾိလိတ်ႉပူဝ်ႇၼတ်ႉ ၸုၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်းၶတ်းၸႂ် ထတ်းသၢင် ပိုၼ်ႉထၢၼ် တၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈ ဢမ်ႇမီးတီႈသုတ်း ၶွင်လုမ်ႈၾႃႉ ၊ Philoponus ထၢမ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ပၢႆးႁၢင်ႊ ၶွင် Aristotle သေ မၢႆတွင်း လွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းမၼ်းသေ ဢဝ် ပၢႆးဝူၼ်ႉ လွင်ႈတိုၵ်းသူၼ်း မႃးသပ်းလႅင်းၼႄ လွင်ႈဢၼ်မၼ်း လႆႈပႂ်ႉတူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်''' '''ဢေႇၵရၢတ်ႉ ပၢႆႇၸၢၼ်ႇတၢႆး ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်''' ''တူၺ်းထႅင်ႈ - ပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇလီႇယႅၼ်ႇ ပၢႆႇၸႅၼ်ႇတၢႆး'' ဝၢႆးသေ ၵိုတ်းလိုဝ်ႈၵႂႃႇလၢႆပၢၵ်ႇပီမိူင်းယဝ်ႉ ၶေႃႈထတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် လူၺ်ႈ Eustratius လႄႈ Michael ၶွင် Ephesus ၶိုၼ်းပေႃႇပဵၼ်မႃး ၼႂ်းဝၢႆးလင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်းထူၼ်ႈသိပ်းဢဵတ်းလႄႈ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်းထူၼ်ႈသိပ်းသွင် လႅပ်ႈတေလႆႈႁပ်ႉလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် လူၺ်ႈ Anna Comnena ။ ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ပၢႆႇၸႅၼ်ႇတၢႆးၶဝ်ၵေႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈပၼ် တီႈဢၼ် ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈထတ်းသၢင် ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ တေႃႇထိုင် ပၢၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ၊ Alexander of Aphrodisias ပၼ်ၶေႃႈထတ်းသၢင်ႈၼိူဝ် Metaphysics ၼႂ်းၼၼ်ႉ မီးႁႃႈပပ်ႉၵူၺ်း ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးယူႇ မၼ်းလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ လူၺ်ႈ Michael of Ephesus မၼ်းၵေႃႈတႅမ်ႈၶေႃႈထတ်းသၢင်ႈ ၼိူဝ် လွင်ႈထဵင်ထွင် ဢၼ်မီးလွင်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈ ၵၢၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၶွင် Organon ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶေႃႈထတ်းသၢင်ႈလႄႈ Michael ၶွင် Ephesus လႄႈ Eustratius လႆႈႁူမ်ႈႁွမ်း ၶေႃႈထတ်းသၢင်ႈ ''Nicheth'' တင်းၼမ် တင်းလၢႆ လူၺ်ႈၽိူမ်ႉထႅမ် Ephesus ။ လွင်ႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇ။ Michael of Ephesus တႅမ်ႈဝႆႉ ၶေႃႈထတ်းသၢင်ႈ ၼိူဝ်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ပၢႆးသၢႆႊတူဝ်သတ်း လႄႈ ''ၵၢၼ်မိူင်း'' ၶွင် Aristotle သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၶေႃႈထတ်းသၢင်ႈ ၼိူဝ်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးယူႇ ၶွင် Aristotle ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင် ဢိတ်ႉသလမ်း''' ''ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ - လွင်ႈယုတ်ႉတိ ၼႂ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢိတ်ႉသလမ်း လႄႈ လွင်ႈသူင်ႇၶၢဝ်ႇ ၵရိၵ်ႉၵဝ်ႇၵႄႇ'' လွင်ႈၼႄႁၢင်ႈ ဢိတ်ႉသလမ်း ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ (ၽၢႆႇၶႂႃ) ၼႂ်း ''Kitap naʿt al-ḥayawān'' ၊ c။  1220 ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်း Aristotle လႆႈၶိုၼ်းၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈ ၼႂ်းပၢၼ် Abbasid ၶႃႇလီႇၾႅတ်ႉ ။ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ် ၽႃႇသႃႇဢႃႇရၢပ်ႉသေ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢၼ်မီးလွင်ႈတၢင်း လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် လႄႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉသၽႃႇဝ ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ဢိတ်ႉသလမ်းၶဝ် မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃး။ Aristotle ၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽူႈမီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈ လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းပိုၼ်း ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢႃႇရၢပ်ႉၶဝ်သေ လႆႈထုၵ်ႇၼပ်ႉယမ် ၼႂ်း ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢိတ်ႉသလမ်း မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးယူႇ ၵမ်ႈၼမ် ဢိၵ်ႇပႃး ၶေႃႈထတ်းသၢင် ၵရိၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ငဝ်ႈငႃႇမၼ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇ ဢႃႇရၢပ်ႉသေ ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ၊ လူၺ်ႈ ထတ်းသၢင် လႄႈ လွင်ႈထတ်းသၢင် ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽူႈ ဢႄး တီႇ [ လ် ၾႃႇ ရႃႇ ပီႇ ၊ ၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ယုတ်ႉတိမၼ်းၸၢႆး ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢီႇသလမ်ႇ၊ ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးပၢႆးသၢႆႈမၼ်းၸၢႆး တႃႇၶူၼ်ႉႁႃ သၽႃႇဝလေႃးၵ လႄႈ ၶိုၼ်းဢဝ်တီႈပွင်ႇ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်မၼ်းၸၢႆး ၼႂ်းၶွပ်ႇပိူင် တၢင်းယၢမ်ႈလီ ဢီႇသလမ်ႇ။ ၽူႈဝူၼ်ႉၶႆႈ ဢီႇသလမ်ႇၶဝ် ႁပ်ႉၶၢမ်ႇလွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းၶွင် Aristotle ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶဵင်ႇတႃႉ ၶေႃႈလူပ်းလင်မၼ်း တီႈဢၼ်ၶဝ် ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၽႃႇသႃႇသႃႇသၼႃႇၶဝ် ဢၼ်ဝၢႆးမႃး ႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ် Thomas Aquinas လႄႈ ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ မူႇသလိမ်ႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်ၶဝ် လၢတ်ႈဝႃႈ Aristotle ၼႆႉ ပဵၼ် "ၶူးသွၼ်ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း" ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း ႁူဝ်ၶေႃႈၼႆႉ (မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ ်းဝွၵ်း Dante ) ၸိူဝ်းဢၼ် လႆႈထုၵ်ႇ ၽိင်ႈထုင်း ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢီႇသလမ်ႇၶဝ် ႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ '''သႃႇသၼႃႇၵျူး ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်''' Moses Maimonides (ဢၼ်လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ၵျူး ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်) ဢဝ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ တီႈၽူႈႁူႉမေႃ ဢိတ်ႉသလမ်းၶဝ်သေ ဢဝ်ပပ်ႉၼႄ ''တၢင်း တႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်း ဢၼ်သုၵ်ႉသၵ်ႉၼၼ်ႉ'' ဢိင်ၼိူဝ်မၼ်း၊ ၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးပိုၼ်ႉထၢၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၽူႈႁူႉမေႃ ၸၢဝ်းၵျူးၶဝ် ။ Maimonides ၵေႃႈဝူၼ်ႉဝႃႈ Aristotle ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢၼ်ယိုင်ႈယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႃးလႄႈ မၵ်းမၼ်ႈမၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇ "ႁူဝ်ၼႃႈၸဝ်ႈပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ"။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းလိၵ်ႈမၼ်း ဢၼ်သူင်ႇၸူး သမူဝ်းလ် ဢိပ်ႉပၢၼ်ႇ တိပ်ႉပၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉ မၢႆမွၼ်ႇၼိတ်ႉ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇ တႃႇသမူၺ်ႇလ် တေလဵပ်ႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈလၢႆး ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ် ဢွၼ်တၢင်း ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ "ၵုမ်ႇထူၼ်ႈ လူၺ်ႈတူဝ်ၶဝ် လႄႈ [ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်] ၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ဢၼ် Aristotle တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ။ လွင်ႈမၵ်းၶႅၼ်ႈတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း လိူဝ်သေမၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးလွင်ႈထွတ်ႈမျၢတ်ႈ လႆဢွၵ်ႇမႃး တေႃႇထိုင်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ လွင်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈ ဢမ်ႇမီးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈဢၼ်သုင်လိူဝ်"။ '''ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင် မိူင်းယူးရူပ်ႉပွတ်းတူၵ်း''' ''ၼႃႈလိၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် ၼိၵူဝ်ႇမႃႇၶျီႇ'' ဢၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1566 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၵရိၵ်ႉ လႄႈ လႅတ်ႇတိၼ်ႇ ''ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ - ပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လႄႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉ သီႇလူဝ်ႇၵိတ်ႉ §  ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်'' လူၺ်ႈလွင်ႈႁၢႆလၢႆ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵရိၵ်ႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၼႂ်း ပၢၼ်ၵၢင် လႅတ်ႇတိၼ်ႇ ပွတ်းဝၼ်းတူၵ်း Aristotle ဢမ်ႇပေႃးႁူႉၸၵ်းတီႈၼၼ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ c။  AD 600 တေႃႇထိုင် ၵ.  1100 လိူဝ်သေ လူၺ်ႈလွင်ႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ လႅတ်ႇတိၼ်ႇ ၶွင် ''Organon ဢၼ်'' Boethius ႁဵတ်းဝႆႉ ။ ၼႂ်းႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်းထူၼ်ႈသိပ်းသွင်လႄႈ သိပ်းသၢမ်ၼၼ်ႉ လွင်ႈၶဝ်ႈၸႂ်ၼိူဝ် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၶိုၼ်းမီးမႃးလႄႈ ၵူၼ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ လႅတ်ႇတိၼ်ႇၶဝ် လႆႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇမႃး တင်းသွင်ဢၼ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၽႃႇသႃႇဢႃႇရၢပ်ႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵျႃႇရတ်ႉ ၶွင်ၶရဵမ်ႇမႃႇၼႃႇ [ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၽႃႇသႃႇၵရိၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ဢၼ် ၵျဵမ်းသ် ၶွင် ဝႅၼ်ႇၼိတ်ႉ လႄႈ ဝီႇလီႇယမ်ႇ ၶွင် မွင်ႇပႅၵ်ႉ ။ ဝၢႆးသေ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ Thomas Aquinas တႅမ်ႈ ''Summa Theologica'' မၼ်း ယဝ်ႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႃးတီႈ လွင်ႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ Moerbeke လႄႈ ႁွင်ႉ Aristotle "ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ" လွင်ႈတုၵ်းယွၼ်း တႃႇလိၵ်ႈ Aristotle ၼမ်မႃးလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆး ၵရိၵ်ႉ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း မိူင်းဝၼ်းတူၵ်း တိုၵ်းသူၼ်း လွင်ႈၶိုၼ်းၵိူတ်ႇၶိုၼ်း လွင်ႈယုမ်ႇယမ် Aristotelian ၼႂ်း ယူးရူပ်ႉ ။ ၽူႈဝူၼ်ႉၶႆႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ မႃးလေႃးၵၼ်တင်း သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇသေ ဢဝ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၵရိၵ်ႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ပူဝ်ႇတီႇယတ်ႉ၊ ပီႇတႃႇဢႄႇပႄႇလႃႇ လႄႈ ၵျွၼ်ႇပူႇရီႇတၼ်ႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼိူဝ် ပၢႆးယုတ်ႉတိ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇလီႇယၼ်ႇ။ ၸွမ်းၼင်ႇၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ Roger Theodore Lafferty လၢတ်ႈၼၼ်ႉ Dante ၵေႃႇသၢင်ႈပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ''ၸိူင်းပျၢၵ်ႈ'' ၼိူဝ်ပိုၼ်ႉထၢၼ် Aristotle မိူၼ်ၼင်ႇၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ် ၸႂ်ႉ Aristotle ပဵၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ် တႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶဝ်။ Dante ႁူႉၸၵ်း Aristotle ၵမ်းသိုဝ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈ ၵၢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ လႅတ်ႇတိၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်မၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈ လူၺ်ႈလွင်ႈဢိင်ဢၢင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ် Albert Magnus ။ Dante ႁပ်ႉၶၢမ်ႇလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်း Aristotle ၸႅင်ႈလႅင်းလီ ၼႂ်းဝွၵ်း မိူဝ်ႈ Virgil ၼႄလွင်ႈတၢင်း လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ Inferno လူၺ်ႈလွင်ႈၼႄ ''လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် Nicomachean'' ။ Dante လၢတ်ႈဝႃႈ "မၼ်း / ၽူႈဢၼ်လႆႈႁပ်ႉႁွင်းဝႃႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶူးမေႃ ၸိူဝ်းဢၼ်ႁူႉ"။ '''ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ''' '''ပၢႆးသၢႆႊပၢၼ်မႂ်ႇမိူဝ်ႈၸဝ်ႉ''' ဝီႇလီႇယမ်ႇႁႃးဝီႇ တႅမ်ႈ ''De Motu Cordis'' မိူဝ်ႈပီႊ 1628 ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ လိူတ်ႈပၼ်ႇႁွပ်ႈ ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ပၢႆးဝူၼ်ႉၵဝ်ႇၵႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ၸဝ်ႉပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ ၸဝ်ႈပႆၢးသႆၢႈ မိူၼ်ၼင်ႇ William Harvey မိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇ လႄႈ Galileo Galilei မိူင်းဢီႇတလီႇ ၶဝ်သၢၼ်ၶတ်းသၽေႃးတြႃးၶွင် Aristotle လႄႈ ၽူႈဝူၼ်ႉၶႆႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ Galen သေယဝ်ႉ ၵေႃႇတင်ႈသၽေႃးတြႃးမႂ်ႇမႂ်ႇ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈသွၵ်ႈႁႃလဵပ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ Harvey ၼႄလွင်ႈ ပၼ်ႇႁွပ်ႈလိူတ်ႈ သေ တမ်းဝၢင်းဝႃႈ ႁူဝ်ၸႂ်ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ ပၢမ်ႉၼမ်ႉ လိူဝ်သေ ပဵၼ်တီႈၼင်ႈ ဝိၺဵၼ်ႇလႄႈ ၽူႈၵုမ်းထိင်း တၢင်းမႆႈတူဝ်ၶိင်း မိူၼ်ၼင်ႇ Aristotle ဝူၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႃႇလီႇလီႇဢူဝ်ႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶေႃႈထဵင် ဢၼ်မီးလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်လိူဝ်ၼၼ်ႉသေ ဢဝ်တႅၼ်းတီႈ ပၢႆးႁၢင်ႊ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇသေ တၢင်ႇၼႄဝႃႈ တူဝ်ၶိင်းတင်းမူတ်း တူၵ်းၵႂႃႇ တၢင်းဝႆးမိူၼ်ၵၼ် ဢမ်ႇဝႃႈ ၼမ်ႉၼၵ်းမၼ်း တေမီးၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ။ '''ပၢႆးသၢႆႊ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊ 18 လႄႈ 19''' ၸဝ်ႈပၢႆးၼပ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ George Boole ႁပ်ႉၶၢမ်ႇလွင်ႈယုတ်ႉတိ Aristotle တဵမ်ထူၼ်ႈယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းတႅပ်းတတ်းဝႃႈ "တေၵႂႃႇတႂ်ႈ၊ ၼိူဝ်လႄႈ ပူၼ်ႉလိူဝ်" လူၺ်ႈပိူင် ယုတ်ႉတိ algebraic မၼ်း ၼႂ်းပပ်ႉမၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1854 ဢၼ် ''ပဵၼ် The Laws of Thought'' ။ ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းပၼ် ပိုၼ်ႉထၢၼ်ပႆၢးၼပ်ႉၸွမ်း လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်း ၵေႈလိတ်ႈလႆႈ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈထတ်းတူၺ်း လွင်ႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်း ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လူၺ်ႈ လွင်ႈၶႂၢၵ်ႈၶေႃႈတၢင်ႇၼႄ တူဝ်ၼပ်ႉဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ သွင်ဢၼ်ၵွၺ်း။ ၶျႃးလ်တႃႇဝိၼ်ႇ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ(Aristotle) ​​ၼႆႉပဵၼ်ၽူႈၸွႆႈထႅမ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသေပိူၼ်ႈၼ်ႂးပၢႆးဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးသၢႆၸ်ႂၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈမိူဝ်ႈ 1882 ၼၼ်ႉ မၼ်းတႅမ်ႈဝႃႈ "Linnaeus လႄႈ Cuvier ပဵၼ်ၽြႃးၵွတ်ႉသွင်ၵေႃႉ ၶွင်ၶႃႈ၊ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၼႂ်းလႆၢးပိူင်ႈၵၼ်တႄႉတႄႉ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း တႃႇ Aristotle ၵေႃႉၵဝ်ႇၵူၺ်း"။ ယဝ်ႉၵေႃႈ၊ တီႈၼ်ႂးပပ်ႉဢၼ်ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇဝႆးလိုၼ်းၶွင် " လွင်ႈငိူၼ်ႈငဝ်ႈၶွင်ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ' ၼၼ်ႉ၊ Darwin သွၵ်ႈႁႃတၢင်းၶႆႈၸ်ႂလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈ Aristotle ၊ ၶပ်ႉ ၵရိမိူဝ်ႈၸဝ်ႉ Empedocles ၼၼ်ႉ ။ '''ပၢႆးသၢႆႊယၢမ်းလဵဝ်''' ၸဝ်ႈပၺ်ၺႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ Bertrand Russell လၢတ်ႈဝႃႈ "လွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းၶႂ်ႈၸမ်ၵူႈဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းလႆႈတႄႇလူၺ်ႈ လွင်ႈတိုၵ်းတေႃး ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် Aristotelian ၵမ်ႈၽွင်ႈ"။ Russell ႁွင်ႉဝႃႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်ၶွင် Aristotle "ဢၼ်လီၶၢၼ်ႉ" လႄႈ ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၢႆးယုတ်ႉတိမၼ်း "မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဝ်ႇၵႄႇမိူၼ်ပႆၢးလိူၼ်လၢဝ် Ptolemaic" ၼႆယဝ်ႉ။ Russell လၢတ်ႈဝႃႈ လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းယၢပ်ႇတႃႇတေႁဵတ်းလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၸွမ်းပိုၼ်း တေႃႇ Aristotle တေႃႇထိုင်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ တွင်းလႆႈဝႃႈ မၼ်းႁဵတ်းလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ် ၼိူဝ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မၼ်းတင်းမူတ်း။ ၽူႈတႅမ်ႈပိုၼ်းပႆၢးသႆၢႈ ၸၢဝ်း Dutch ဢၼ် ပဵၼ် Eduard Jan Dijksterhuis တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ Aristotle လႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မၼ်း ၼေလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၽႆၢႇပႆၢးသႆၢႈ လူၺ်ႈ "ႁဵတ်းႁႂ်ႈငႆၢႈငႅမ်ႈ တႃႇတေၶွတ်ႇၽွတ်ႈသၽေႃးတြႃး ဢၼ်မီးၽၢင်ႁၢင်ႈၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်" ၼိူဝ်လၵ်းထၢၼ်ဢၼ်မၵ်းၶႅၼ်ႈဝႆႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဢႃႇရူင်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ 1985 ၼၼ်ႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသၢႆႊ Peter Medawar တိုၵ်ႉလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ၼႂ်းသဵင် "ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊထူၼ်ႈသိပ်းၸဵတ်း" ဢၼ် Aristotle လႆႈၶွၼ်ႈတုမ်ဝႆႉ "လွင်ႈဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးလႄႈ လၢတ်ႈၵမ်ႈၼမ်တႄႉ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈမဝ်ၸႂ် ဢၼ်လႆႈငိၼ်း၊ လွင်ႈပႂ်ႉတူၺ်းဢၼ်ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ လွင်ႈဝူၼ်ႉဢၼ်မီးၵၢင်ၸႂ် လႄႈ လွင်ႈဢမ်ႇယုမ်ႇယမ် amoun" ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသတ်းၶဝ် ၵႆႉၵႆႉ သႄႉသွမ်း Aristotle ၵွပ်ႈလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈလႄႈ ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ မၵ်းမၼ်ႈပၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းမၼ်း ဢၼ်လီဢၢမ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၶွင် Aristotle ၼႆႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသၢႆႊ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းမၼ်း ၵမ်ႈၼမ်သေတႃႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသတ်းၶဝ် မၢင်ႊပွၵ်ႈ လၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ပေႃႈ ပၢႆးသၢႆႊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈမၼ်း ပၢႆးသၢႆႊ ၽၢႆႇၼမ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသတ်းၸိူဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႅပ်ႈတေၸွမ်းပိူင်ၶွင် Aristotle ၼၼ်ႉသေတႃႉ လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းမၼ်းၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉႁပ်ႉႁၼ်လႆႈၼ်ႂးလွင်ႈၸ်ႂႉတိုဝ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ "တႅမ်ႇ" လႄႈ "ၽၢႆႇၼိူဝ်" တွၼ်ႈတႃႇတေမၵ်းမၼ်ႈ ၸုမ်းထၢၼ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးသၢႆႊ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ တူဝ် မီးၸႂ ် ဢႃႇမႅၼ်ႇ မႃႇရီႇ လီႇရူဝ်ႇ ၶိုၼ်းမႄးၵေႃႇသၢင်ႈ ပၢႆးသၢႆႊ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ သေ ၶေႃႈထၢမ် ၼိၵူဝ်ႇ တိၼ်ႇပႃႇၵႅၼ်ႇ 4 ၶေႃႈ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈတၢင်း 4 ဢၼ် ၶွင် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇထတ်းသၢင် လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ တူဝ်သတ်း ၊ ၶဝ်ထတ်းတူၺ်း လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၊ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး ၊ လွင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ လႄႈ လွင်ႈပဵၼ်မႃးတူဝ်မီးၸ်ႂ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယဝ်ႉ။ တၢင်းဝူၼ်ႉ လွင်ႈမိူၼ်ၵၼ်ၼႆႉ တႄႇမႃးတီႈ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ၊ ၽူႈ လူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသၢႆႊလွင်ႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမႃးဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမႃးၼၼ်ႉ Lewis I. Held ပၼ်ၶေႃႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ မၼ်းတေၶဝ်ႈၸ်ႂၼိူဝ်တၢင်းၶႆႈၸ်ႂၶွင် လွင်ႈမိူၼ်ၵၼ်ဢၼ်လိုၵ်ႉလမ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ ၼ်ႂး ပၢႆးပိူင်တၢႆၼၼ်ႉ ၵေႃႈ၊ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်ပႆႇႁိုင်ၼႆႉ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉဝႃႈ Aristotle ႁဵတ်းလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးၸႅၵ်ႇၽႄၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း လႄႈ လွင်ႈပၼ်ၸိုဝ်ႈဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးသၢႆၸ်ႂၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ ။ '''လွင်ႈၼႄႁၢင်ႈၼႂ်းပၢႆးမွၼ်း''' '''ႁၢင်ႈၸၼ်''' ဢ သတူဝ်ႇတႄႇ ၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်း လူး ၵတ်ႉ ၼႅတ်ႉ ၵေႃႉ ယႂ ် ႇ [ ၸတ်ႉ သ တတ်ႉ ဝႅၼ်ႇ ၵျႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵႃႊ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်သေပိူၼ်ႈ ပဵၼ် ႁၢင်ႈၽႃ Raphael ''ႁူင်းႁဵၼ်း Athens'' ၼႂ်း ႁေႃ Apostolic ၶွင် Vatican တီႈဢၼ်ႁၢင်ႈၽၢင် Plato လႄႈ Aristotle ပဵၼ်ငဝ်ႈငႃႇၶႅပ်းႁၢင်ႈ တီႈ ၸုတ်ႇႁၢႆလၢႆ ပၢႆးမွၼ်းမေႃမိုဝ်း ၼႄလွင်ႈလမ်ႇလွင်ႈၶဝ်။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ၶွင် Rembrandt ''ဢၼ်မီး ႁၢင်ႈၽၢင် ႁေႃးမႃႇ ၼၼ်ႉ'' ၵေႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဢၼ် မီးၸိုဝ်ႈသဵင် ဢၼ်ၼႄပၼ် ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ဢၼ်မီးတၢင်းႁူႉ လႄႈ ႁေႃးမႃႇ ဢၼ်တႃမွတ်ႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႉၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽူႈထတ်းသၢင်ပၢႆးမွၼ်း ၵျွၼ်ႇၼႅတ်ႉၸွၼ်း တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ "ႁၢင်ႈၸၼ်ဢၼ်ၼႆႉ တေၵိုတ်းဝႆႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ယိုင်ႈယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ လႄႈ ဢၼ်လပ်ႉလွင်းသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလူၵ်ႈႁဝ်း၊ တၢင်းႁူႉၶၢဝ်းယၢမ်း။" ·      ''ဢရိတ်ႉ'' သတူဝ်ႇ တႄႇ ၊ ·      ''ၶၢဝ်ႇငၢဝ်း Nuremberg ၼႆႉ'' ၼႄဝႆႉ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်း ၽူႈႁူႉမေႃ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ ။ မဵတ်ႉလိၵ်ႈ လႄႈ သီၼမ်ႉ ၼိူဝ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ပီႊ 1493 ·      ''ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇ'' တႄႇ လူၺ်ႈ ၸတ်ႉသတတ်ႉ ဝႅၼ်ႇၵျႅၼ်ႇ ။ ၼမ်ႉမၼ်းၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇ ၵ။  1476 ·      ''ၽိလိတ်ႉ လႄႈ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇ'' တႄႇ လူၺ်ႈ လူးၵတ်ႉ ၶရႅၼ်ႇၼႅၵ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇ ။ ၼမ်ႉမၼ်းၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇ 1530 ·      ''ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇ'' တႄႇ လူၺ်ႈ ပၢဝ်ႇလူဝ်ႇ ဝႄႇရူဝ်ႇၼီႇ ။ ၼမ်ႉမၼ်းၼိူဝ်ၽႃႈယၢင် 1560s ·      ''ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လႄႈ ၶႅမ်ႇပႅတ်ႉ'' , ဢႄးလႅတ်ႉသၼ်ႇတရူဝ်ႇ တႃးၶီႇ (attrib.) ၼမ်ႉမၼ်းၼိူဝ်ၽႃႈယၢင် ပီႊ 1713 ·      ''ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ'' လူၺ်ႈ ၸူႇသႅပ်ႉ တီႇရီႇပႃႇရႃႇ ။ ၼမ်ႉမၼ်းၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇ 1637 ·      ''ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ လူၺ်ႈႁၢင်ႈၽၢင် ႁေႃးမႃႇ'' လူၺ်ႈ ရႅမ်ႇပႃႇရႅၼ်ႇ ။ ၼမ်ႉမၼ်းၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇ 1653 ·      ''ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ'' လူၺ်ႈ ၵျူဝ်ႇႁၢၼ်ႇ ၸေႃႇၵူပ်ႉ တေႃႇၼႃႇ ၵေႃႉယႂ်ႇ ။ ၼမ်ႉမၼ်းၼိူဝ်ၽႃႈယၢင် ပီႊ 1813 ·      ''ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇ'' တႄႇ လူၺ်ႈ ၾရႅၼ်ႉသႅၵ်ႉၵူဝ်ႇ ႁေႇယႅတ်ႉ ။ ၼမ်ႉမၼ်းၼိူဝ်ၽႃႈယၢင် ပီႊ 1811 ·      လူၺ်ႈ Charles Laplante [ fr ] "ဢၼ်ပဵၼ်ၶႅပ်းႁၢင်ႈတၢင်းႁၵ်ႉဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းသေပိူၼ်ႈ၊ Aristotle သွၼ်ပၼ် ၽူႈဢွင်ႇပေႉ Alexander မိူဝ်းၼႃႈ"။ 1866 ၊   '''ႁၢင်ႈၶိူင်ႈ''' ·      ၽိုၼ်မိူၼ် ရူဝ်းမႅၼ်း မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊ 1 ဢမ်ႇၼၼ် 2 ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈ တွင်းလႅင် ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈမၼ်း လူၺ်ႈ Lysippos ။ ႁွင်ႈၼႄပိုၼ်း Louvre ·      ၽိုၼ်မိူၼ် ရူဝ်းမႅၼ်း မိူဝ်ႈ 117–138 AD ၶွင် ၵရိၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈမၼ်း။ ႁွင်ႈၼႄပိုၼ်း ၶူဝ်းၵဝ်ႇ ၸေႊမိူင်းပႃႇလႃႇမူဝ်ႇ ·      လွင်ႈလူမ်ၸႂ်ၶွင် Aristotle လႄႈ Plato လူၺ်ႈ Luca della Robbia ၊ ၵျွင်းၽြႃး Florence ၊ ပီ 1437–1439 ·      ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈႁိၼ် ၼႂ်းႁူးလႅင်း ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ ၵလႅတ်ႉသတၼ်ႇ ၊ ႁႃႇဝႃႇတႅၼ်း ၊ မိူင်းဝႄႇလ်၊ 1899 ·      ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၶမ်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၾရၢႆႉပၢၵ်ႉ မိူင်းၵျႃႇမၼီႇ မိူဝ်ႈပီႊ 1915 '''ၸိုဝ်ႈ''' လွႆ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢၼ်မီးတီႈ ဢႅၼ်ႇတၢၼ်ႇတိၵ်ႉ ၼၼ်ႉ လႆႈၸိုဝ်ႈမႃးၸွမ်း ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ။ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်လႆႈႁူႉၸွမ်း လွင်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈ ၼႂ်းပပ်ႉမၼ်း ''ပၢႆးၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ'' လွင်ႈမီးလိၼ် တီႈၼႃႈလိၼ် လႅတ်ႉတီႇတုတ်ႉသုင် ပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်မၼ်းႁွင်ႉဝႃႈ ''ဢႅၼ်ႇတၢၼ်ႇတီးၵႃႇ ၼႆ'' ယဝ်ႉ ။ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇလ် ၼႆႉ ပဵၼ်ႁူးလႅင်း ဢၼ်မီးၼိူဝ် လိူၼ် ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇလ် ဢၼ်ပဵၼ် ႁၢင်ႈၽၢင် ၵဝ်ႇၵႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (6123) ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢၼ် ပဵၼ် ၵျူဝ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ် း သၢႆၵျူဝ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်လူင်ၼၼ်ႉ ၵေႃႈ မီးၸိုဝ်ႈမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ႁၢင်ႈၽၢင် ၵဝ်ႇၵႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''တူၺ်းထႅင်ႈ''' * တူင်ႇဝူင်း ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇလီႇယႅၼ်ႇ * ၶူၼ်းၼိမ်ႇပရီႇသႅၼ်ႇ * လွင်ႈၶႂ်ႈလႆႈလွင်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ '''ၶေႃႈမၢႆတွင်း''' # / ˈ ær ɪ s t ɒ t əl / ⁱ ''ARR -ဢိႁ-သတူဝ်း-ဢႄးလ်'' # ဢွၵ်ႇသဵင် [ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇလီႇːs ] ။ # တူၺ်း တီႈ သျီးလ် 2012 ၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ  3–16။ ၽလိတ်ႉ 1999 ၊  58 တႅမ်ႈဝႃႈ ၶေႃႈမုၼ်းၵမ်ႈပႃႈၼမ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ် Aristotle လုၵ်ႉမႃးတီႈ Diogenes Laertius ' ''ၸၢတ်ႈပၢၼ်လႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ'' ဢၼ်ၶိုၼ်းယိမ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင် တီႈငဝ်ႈငႃႇမိူဝ်ႈၸဝ်ႉ၊ ယၢမ်းလဵဝ်ၵမ်ႈၼမ်ႁၢႆၵႂႃႇ။ မိူဝ်ႈ ႑႙႕႗ ၼၼ်ႉ မၼ်းၼႄဝႆႉ ပိုၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၶွင် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ # ဝႃႈ ဝၼ်းထိၸိူဝ်းၼႆႉ (ၶိုင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ပီႊဢူဝ်ႇလမ်ႇပီႇယႃႇ 384/383 BC လႄႈ မိူဝ်ႈပီႊ 322 မိူဝ်ႈပႆႇတၢႆ တီႇမူဝ်ႇသတီးၼိတ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင်သင်) ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼႆၼၼ်ႉ ဢေႃးၵတ်ႉ ပူဝ်ႇၶျ် ( ''Kleine Schriften'' VI 195) ၼႄဝႆႉ၊ တႃႇတေဢုပ်ႇဢူဝ်းထႅင်ႈၼၼ်ႉ တူၺ်းတီႈ ၾီး လိၵ်ႉၵျေႃႇပီႇ တီႈ ''FGrHist'' 244 F 38. ဢိင်ႇၵႃႇမႃႇ တူႇရိင်း ''၊''  253 # ၼူတ်ႉပၢမ်ႇ & ဢွတ်ႉသ်ပႃး 2014 , ၼႃႈလိၵ်ႈ 10 ။  73 တႅမ်ႈဝႃႈ ႁႃးမီႇယႃႇ တၢႆမိူဝ်ႈ 345  BC၊ ႁေႇၸႄႇလ် 2013 ၊  37 တီႈဢၼ် ႁႃးမီႇယႃႇ လႆႈတၢႆၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ  ပီႊၶရိတ်ႉ 342 ဢၼ်ပဵၼ် ပီႊဢၼ် ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ပွၵ်ႈမိူဝ်း မိူင်းမႅၵ်ႉၵၸိၼ်းၼၼ်ႉသေ ၼေႃႇဝူတ်ႉၵႃႇ 2009 ၊  40 လၢတ်ႈဝႃႈ ႁႃးမီႇယႃႇ လႆႈထုၵ်ႇတီႉၺွပ်း မိူဝ်ႈ  ပီႊၶရိတ်ႉ 341 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ # syllogism မဵဝ်း ၼႆႉ မၼ်းမီးၶေႃႈၵႂၢမ်းသၢမ်ၶေႃႈ ၼႂ်း 'a' မၼ်းလႆႈႁူႉၸွမ်းလူၺ်ႈ ၽိင်ႈထုင်း (ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်) mnemonic Barbara ။ # M ၼႆႉ ပဵၼ် ၵၢင် (တီႈၼႆႈ ၵူၼ်းၸၢႆး) S ပဵၼ် ႁူဝ်ၶေႃႈ (ၵရိၵ်ႉ) P ပဵၼ် ႁူဝ်ၶေႃႈ (ၵူၼ်းတၢႆ) ၼႆယဝ်ႉ။ # လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈလူလႆႈဝႃႈ 'မၼ်းဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈဝႃႈ မၼ်းမီး x ၸိူင်ႉၼင်ႇ x ပဵၼ်ၵူၼ်းလႄႈ x ၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းတၢႆ' ၼႆယဝ်ႉ။ # Rhett Allain လၢတ်ႈဝႃႈ ပၵ်းပိူင်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၶွင် Newton ၼႆႉ "ပိူင်လူင်မၼ်း ပဵၼ်ၶေႃႈတွပ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈ တီႈ Aristotle ဢၼ်ဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးသၽႃႇဝၼႆႉ ''ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇတေလႅၵ်ႈလၢႆႈ'' လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်။ # Leonard Susskind လၢတ်ႈဝႃႈ Aristotle ၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉၵႂႃႇ လဵၼ်ႈၼမ်ႉၶႅင် သေပွၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် မၼ်းတေႁၼ်ဝႃႈ တႃႇတေၵိုတ်းယိုတ်းလႆႈ ၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉ မၼ်းလူဝ်ႇႁႅင်းၼႆယဝ်ႉ။ # တႃႇၶူဝ်းၶွင်ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ လႅတ်ႇ၊ လိူၼ် လႄႈ လၢဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ဢၼ်လႆႈသွၵ်ႈႁႃႁၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် "လွင်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈဢၼ်လီတႄႉတႄႉ" ဢၼ်ပဵၼ်မူၼ်းႁွပ်ႈသုၼ်ၵၢင်လုမ်ႈၾႃႉ (တူဝ်ယင်ႇ - လွင်ႈပၼ်ႇႁွပ်ႈၶွင်ၵၢင်ႁၢဝ် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွင်ႈပၼ်ႇႁွပ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ လႄႈ လွင်ႈလိူၼ်ပၼ်ႇႁွပ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ) ၸွမ်းၼင်ႇ Aristotle လၢတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ # Drabkin လၢတ်ႈၼေ ၶေႃႈၵႂၢမ်းတင်းၼမ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ''ပၢႆးႁၢင်ႊ'' လႄႈ ''ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်'' ( ''De Caelo'' ) ဢၼ်လၢတ်ႈဝႆႉ ပၵ်းပိူင်လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၶွင် Aristotle ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ # Drabkin ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဝႃႈ တၢင်းၼႅၼ်ႈၼႃၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း တၢင်းၼမ်မၼ်း ၼႂ်းတွၼ်ႈၼႆႉ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမီးၶေႃႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ၶွင်တၢင်းၼႅၼ်ႈၼႃ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉၼၵ်း ၼိုင်ႈယူၼ်း တၢင်းၼမ်။ # Philoponus လႄႈ Galileo ၶဝ် သၢၼ်ၶတ်းမႅၼ်ႈလီဝႃႈ တႃႇၶၢဝ်းယၢမ်းၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ (တၢင်းဝႆးမၼ်းတိုၵ်ႉတိူဝ်းမႃးယူႇ) ဢၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၼၵ်းၼႃ တူၵ်းၵႂႃႇတီႈၵႆပွတ်းၼၼ်ႉ ပၵ်းပိူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ။ Rovelli လၢတ်ႈဝႃႈ "မၢၵ်ႇၼင်ၼၵ်းသွင်ဢၼ် ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင်မိူၼ်ၵၼ်လႄႈ ၼမ်ႉၼၵ်းပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈႁိူဝ်းမိၼ်သေ တူၵ်းလူင်းၵႂႃႇ လူၺ်ႈတၢင်းဝႆးပိူင်ႈၵၼ်သေ မၵ်းမၼ်ႈပၼ် သၽေႃးတြႃး Aristotle ဢမ်ႇၸႂ်ႈသၽေႃးတြႃး Galileo ၼႆယဝ်ႉ။" # တႃႇတေလူဢၢၼ်ႇ တူင်ႇၵူၼ်း လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ၵၼ် ၼႂ်း ပိူင်တိုဝ်းၵမ် လႄႈ ''ၵၢၼ်မိူင်း ၶွင် Nicomachean'' ၼၼ်ႉ တူၺ်းတီႈ Polanyi, Karl (1957) "Aristotle ၶူၼ်ႉႁႃ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး" ၼႂ်း ''ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပၢၼ်ၵွၼ်ႇ၊ ပၢၼ်ၵွၼ်ႇ လႄႈ ပၢၼ်မႂ်ႇ - လိၵ်ႈတႅမ်ႈ ၶွင် Karl Polanyi'' ed ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ G. တႄႇလ်တၼ်ႇ၊ ဝဵင်းပၢတ်ႉသတၼ်ႇ 1971၊ 78–115။ # ဢဝ်မႃးၼိူင်းတူၺ်း ဢပုမ်ႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင် ၽိလိတ်ႉ လႄႈ ဢရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႄႇ ဢၼ်မီးပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ။ m4u3ny4qq4vsfyqw9ncs0mlbpc5qkvs 155583 155581 2026-09-12T10:05:27Z Sai Nuam 6843 155583 wikitext text/x-wiki [[ၾၢႆႇ:Aristoteles_Louvre.jpg|right|thumb|267x267px|Aristotle: [[marble]] copy of [[bronze]] [[wikt:bust|bust]] by Lysippus, [[Louvre]] Museum.]] ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ('''Aristotle)(Stagira, [[Macedonian Empire|Macedonia]],<ref name=":2">Stagira was a Greek colony (city) which was perhaps in [[Thrace]] at the time of his birth, or in Macedonia. In any event, Thrace was later conquered by the Macedonians. The site is now in the area of Greece known as [[Chalkidiki]]. [http://www.iep.utm.edu/aristotl/#H1] The Internet Encyclopedia of Philosophy.</ref> 384 <small>BC</small> – Chalicis, [[Euboea]], Greece, 7 March 322 <small>BC</small>) ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၵေႃႉၼိူင်ႈ။ မၼ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းၵေႃႉၼိူင်ႈ ၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းယဵၼ်ႇငႄႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း။ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ တႅမ်ႈမႃးပပ်ႉလိၵ်ႈတင်းၼမ်တင်းလၢႆ၊ လႄႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈမၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵိုတ်းဝႆႉတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယူႇ။ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ ယၢမ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈပၼ် ဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်း တႂ်ႇ ၵရဵတ်ႇ မိူဝ်ႈဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်း တိုၵ်ႉပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။''' == ၸူဝ်ႊပၢၼ် == ၸိုဝ်ႈဢူႈ Aristotle ၼႆႉႁွင်ႉဝႃႈ Nicomachus။ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းသိုၵ်း ၼႂ်းတပ်ႉၶုၼ်ႁေႃးၶမ်း King Amyntas မိူင်း[[Macedonian Empire|Macedonia]]။ <ref name=":2" /> မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇမၼ်းလႆႈသိပ်းပႅတ်ႈၼၼ်ႉ Aristotle ၵႂႃႇတီႈဝဵင်းလူင် [[Athens]] သေ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႈ [[Plato|ပလေႇတူဝ်ႇ(Plato)]]တီႈႁူင်းႁဵၼ်း Plato's [[Academy]]။ Aristotle ယူႇတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉတေႃႇမၼ်းပေႃးလႆႈၸူဝ်ႊၶူပ်ႇ ၃၇။ မၼ်းၽၢၵ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ Plato တၢႆၵႂႃႇၼႂ်းပီႊ BC ၃၄၇။ <ref name=":2" /> ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇဢွၵ်ႇတၢင်းၸွမ်း [[Xenocrates]] ၵႂႃႇတီႈ [[Asia Minor]]။ မိူဝ်ႈမၼ်းယူႇထင်တီႈဢေးသီးယႂ်းၼၼ်ႉ Aristotle ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸွမ်း [[Theophrastus]] ၵႂႃႇၸူးတီႈၵုၼ် [[Lesbos]]။ သွင်ၶႃလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးလႅင်ႊတူၼ်ႈ လႄႈ ပၢႆးလႅင်ႊသတ်း တီႈၵုၼ်ၼမ်ႉၼၼ်ႉမႃး။ <ref name=":2" /> ထိုင်မႃး BC ၃၄၃ ၼၼ်ႉ [[Philip II of Macedon|Philip II တီႈ Macedon]] ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ Aristotle ၵႂႃႇသွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် [[Alexander the Great]]။ Aristotle ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း တီႈ [[Macedon]]။ ၽွင်းၶၢဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇဝႃႈ သွၼ်လိၵ်ႈပၼ် ဢႃႈလႅၵ်ႈသႅၼ်းတႂ်းၵွၺ်း၊ မၼ်းယင်းသွၼ် လိၵ်ႈပၼ်ပႃး ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇဢၼ်တေပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈထႅင်ႈသွင်ၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် [[Ptolemy I Soter|Ptolemy]] လႄႈ [[Cassander]]ပႃး။ Aristotle ယုမ်ႇႁပ်ႉဝႃႈ ၽိင်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းၵရိၵ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၶႅမ်ႉလိူဝ်သေ ၽိင်ႈတၢင်ႇၶိူဝ်း။ မၼ်းပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈ Alexander ၶူႈၸိင်းဢဝ်မိူင်း Persia ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းတုမ်ႊ ၵႅၼ်ႇမီးၼႃႈဝၼ်းဢွၵ်ႇ။ မီးပွၵ်ႈၼိူင်ႈ မၼ်းပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ႁႂ်ႈ Alexander ႁႂ်ႈႁဵတ်းတူဝ်ပဵၼ်မႃး "ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵရိၵ်ႉ လႄႈ ႁႂ်ႈတဵၵ်းတဵင်ၵူၼ်းလိူင်းၶဝ်၊ ႁႂ်ႈတူၺ်းထိုင်ၵရိၵ်ႉမိူၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉ လႄႈ ပီႈၼွင်ႉ၊ ႁႂ်ႈဝႆႉၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၼၼ်ႉ မိူၼ် "သတ်းလိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် တူၼ်ႈမႆႉ" BC ၃၃၅ ၼၼ်ႉ Aristotle ပွၵ်ႈၶိုၼ်းဝဵင်းလူင် Athens။ မၼ်းတႄႇၵေႃႇတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းႁင်းၶေႃမၼ်း။ ႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[Lyceum]] ။ Aristotle သွၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ၁၂ ပီႊ။ လႅပ်ႈတေပဵၼ်မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၶိဝ်းၼၼ်ႉ(335 တေႃႇ 323 BC) ယဝ်ႉ ဢၼ် Aristotle တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈလၢႆးမၼ်းၵမ်ႈၼမ်။ Aristotle တႅမ်ႈၶေႃႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈတင်း ၼမ်တင်းလၢႆ။ ၵူၺ်းၼႃႇ မီးၵမ်ႈၽွင်ႈၵွၺ်း ဢၼ်ယိုၼ်းယၢဝ်းထိုင်ႁၢၼ်ႉၼႆႉ။ လိၵ်ႈမၼ်းဢၼ်ယိုၼ်းထိုင်ႁၢၼ်ၼႆႉၼၼ်ႉ လႅပ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈမၢႆးတွင်းၵၢၼ်ပူင်သွၼ်မၼ်း တေႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈလၢႆး Aristotle တင်းသဵင်ႈတင်းမူတ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ပဵၼ်ၼင်ႇ [[Encyclopedia|ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ]] ဢၼ်ၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉၶဝ်ႁူႉမေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝူၼ်ႉဝႃႈ Aristotle ၼႆႉ လႅပ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်ႁူႉလွင်ႈလူဝ်ႇလႆႈႁူႉတင်းသဵင်ႈတင်းလူင် ၼႂ်းပၢၼ်ယၢမ်းမၼ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ Alexander ၸမ်သုတ်းသဵင်ပၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းတႄႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းတင်းလၢႆ လႅပ်ႈတေၶႂ်ႈဢဝ်မၼ်းတၢႆ။ မၼ်းၸင်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈထွင်လွၵ်ႇငိူတ်ႈတေႃႇ Aristotle ၵႂႃႇ။ Aristotle ၵႆႉလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ် လွင်ႈဢၼ် Alexander ႁွင်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ ၾႃႉၸဝ်ႈတူၼ်ၼိူင်ႈ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ဢဝ်လၢၼ်ၸၢႆး Aristotle ၵေႃႉပဵၼ် Callisthenes ၼၼ်ႉတၢႆ၊ ၼေးဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းႁၵ်းလင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း။ Alexander တႃႇၵႂႃႇတီႈ [[Babylon]] မိူဝ်ႈ 323 BC၊ ဢမ်ႇတၼ်း လႆႈႁွတ်ႈထိုင်ၶိုၼ်း မိူင်းၵရိၵ်ႉ။ မိူဝ်ႈ Alexander တၢႆၼၼ်ႉၸၢဝ်းမိူင်း Athens ၶဝ်တႄႇဢမ်ႇလႆႈၸႂ် ၸၢဝ်းမိူင်း Macedonians ၶိုၼ်းထႅင်ႈလႄႈ Aristotle ၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈၽၢၵ်ႈယၢၼ်ဝဵင်းၵႂႃႇ။ မၼ်းတၢႆတီႈ [[Euboea]] ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ် ၼႂ်းပီႊ 322 BC ၼၼ်ႉၵွၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ == ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ == ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၶိုၵ်ႉတွၼ်းလူင်သုတ်းၸၢဝ်းၵရိၵ်ႉသၢမ်ၵေႃႉၸမ်း ပဵၼ် Aristotle၊ [[Plato]]၊ လႄႈ [[Socrates]]။ Socrates သွၼ်ပၼ် ပလေႇတူဝ်ႇ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပလေႇတူဝ်ႇ ၶိုၼ်းသွၼ်ႇပၼ် ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ။ တင်းသၢမ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၵရိၵ်ႉ ပဵၼ်မႃးငိူၼ်ႈငဝ်ႈတႄႇႁႅၵ်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ဢၼ်လႆႈၼင်ႇယူႇၼႂ်းဝၼ်းၸင်ႇၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉပိူင်လူင်ၶွင်ပလေႇတူဝ်ႇၸမ်း မၼ်းႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ တၢင်းႁူႉဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၸႂ်ႊႁူႉၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း လႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ။ တၢင်းႁူႉၸႅတ်ႈၸၢင်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႊလႆႈမႃးတီႈ ၶႂၼ်ငဝ်းမေႃဝူၼ်ႉ ဢၼ်ၵွင်လင်တေႃႇလူၵ်ႈၶူင်း။ ၶႂၼ်ငဝ်းၵွၺ်း မီးတၢင်းႁူႉ "ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်ႁၢင်ႊ" လႆႈ။ လူၵ်ႈၶူင်းလူင်း ၼႆ့ ၵွၺ်းပဵၼ်ဢၼ်ယိူင်ႈမိူၼ်ဢဝ် "ပိူင်ႁၢင်ႊ" ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၺ်းလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈလူၵ်ႈၶူင်းလူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇတဵမ်ႈထူၼ်ႈ။ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇသမ်ႉ သွၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈဝႆႉ။ မၼ်းသွၼ်ဝႃႈ တၢင်းႁူႉဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၸႂ်ႊႁူႉတင်းလၢႆၼႆ့ တိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈ။ တၢင်းဝူၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႇပဵၼ် ငိူၼ်ႈငဝ်ႈၶွင် လွၵ်းလၢႆးပၢႆသၢႆႊ မႃး။ လွင်ႈတၢင်းၵမ်ႈၼမ် ဢၼ်ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇတႅမ်ႈမႃး ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢႆးတွင်း ဢၼ်မၼ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ဢၼ်မၼ်းသွၼ်လၢႆလၢႆ။ လိၵ်ႈလၢႆးလမ်ႇလွင်ႈမၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်း ''[[Physics]]'', ''[[Metaphysics]]'', ''(Nicomachean) Ethics'', ''Politics'', ''De Anima (လွင်ႈ [[Soul|ၶႂၼ်ငဝ်း]]) လႄႈ'' ''Poetics'' ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ <ref name=":2" /> မၼ်းမီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်တင်း လွင်ႈ[[Atomic theory|ၽိင်ႈတႅတ်ႈမုင်ႇမုၼ်ႊ]]ယူႇ။ မၼ်းဢမ်ႇယုမ်ႇယမ် ၽိင်ႈတႅတ်ႈ ၶွင် Democritus လွင်ႈ ၽိင်ႈတႅတ်ႈမုင်ႇမုၼ်ႊ။ မၼ်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶူဝ်းတူဝ်(matter)တင်းလၢႆၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵပ်းၵၢမ်းၵၼ်၊ ၵူၺ်းၼႃႇ [[Democritus]] တႄႉသမ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ ၶူဝ်းတူဝ်တင်းလၢႆၼႆႉ လႆႈဢဝ်မဵဝ်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇႁၼ်လႆႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "မုင်ႇမုၼ်ႊ"(atom) သေၵေႃႇသၢင်ႈပဵၼ်ဝႆႉဝႃႈၼႆ။ === လေႃးၵျိၵ်ႉ(Logic) === ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ ၶူင်ႊသၢင်ႈမႃး လေႃးၵျိၵ်ႉမဵဝ်းၼိူင်ႈ။ လေႃးၵျိၵ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉႉ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ''sentential logic'' ၊ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်း [[Sentence|sentences]] တႃႇ [[syllogism]]။ လေႃးၵျိၵ်ႉ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇၼႆႉ ႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ် သၢႆပိုၼ်း ပၢႆးဝူၼ်ႉမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းမႃး။ လေႃးၵျိၵ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းယိူင်ႈသေဢဝ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းထုင်းၽိင်ႈၶိူဝ်း [[Arabic language|ဢရပ်ႉပိၵ်ႉ]] လႄႈ [[Latin language|လႅတ်ႇတိၼ်ႇ]] ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ မီးလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းမႃးယူႇမွၵ်ႈ သွင်ႁဵင်ႁႃႈပၢၵ်ႇပီႊမိူင်းတေႃႇထိုင်မႃး ၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၉။<ref>Smith, Robin 2012. Aristotle's logic, in ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''.</ref> ဝၢႆးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇတႄႇမီးမႃး လေႃးၵျိၵ်ႉၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၸိူဝ်ႉၼင်ႇ [[Gottlob Frege]]၊ [[Charles Sanders Peirce]] လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>Their logic is called first-order logic, [[symbolic]] logic or mathematical logic.</ref> == ပၢႆးလႅင်ႊတူဝ်ၸႂ် == [[ၾၢႆႇ:Octopus3.jpg|thumb|Octopus swimming]] [[ၾၢႆႇ:Torpedo_fuscomaculata2.jpg|thumb|''Torpedo fuscomaculata'']] [[ၾၢႆႇ:Triakis_semifasciata.jpg|thumb|Leopard shark]] ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်းၾၢႆႇၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈသုတ်းသေ လိၵ်ႈလၢႆးမၼ်းၵေႃႈ ယိုၼ်းယၢဝ်းမႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ လႆႈဝႃႈ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လမ်းတိုၼ်းလွင်ႈ [[Natural history|သၢႆပိုၼ်းၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်]] တီႈၵုၼ် [[Lesbos]]၊ လႄႈ ပၢင်ႇလၢႆႇႁိမ်းႁွမ်း လႄႈ ပိုၼ်ႉတီႈႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉမႃးယူႇ။ လိၵ်ႈလၢႆးမၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ် ''History of Animals၊'' ''Generation of Animals'' လႄႈ ''Parts of Animals'' ၸိူဝ်းၼႆႉ ပႃးဝႆႉၶေႃႈၾၢင်ႉၵႅမ်း လႄႈ ၶေႃႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇတီႈပွင်ႇ ဢိၵ်ႇတင်း [[Myths|သိူၵ်ႈပိုၼ်း]] ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႄႈ ၶေႃႈၽိတ်းပိူင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။<ref name=":2" /> တွၼ်ႊလိၵ်ႈဢၼ်ၸူဝ်ႈဢူၵ်းမႅၼ်ႈၸႂ်သေပိူၼ်ႈသုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႊလိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈထိုင်လွင်ႈ သၢႆၸႂ်ၼမ်းပၢင်ႇလၢႆႇတီႈႁိမ်းႁွမ်း Lesbos ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပႃးထႅင်ႈၶေႃႈၾၢင်ႉၵႅမ်းမၼ်း လႄႈ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းလႆႈ ၵႂႃႇလႆႈမႃး တူဝ်ယၢင်ႇတီႈဢၼ်လႃႊၼမ်ႉၶဝ်ႈ ၺွပ်းလႆႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ ၶေႃႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၾၢင်ႉၵႅမ်းမၼ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ [[Catfish|ပႃလုၵ်း]]၊ [[Electric ray|ပႃၾႆးၾႃႉ]] (''[[Torpedo (genus)|Torpedo]]'') လႄႈ ပႃးဢႅင်းၵိူဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ပႃးမီးဝႆႉႁူဝ်ယွၺ်ႈႁူဝ်ယႅမ်းမၼ်း။ လိၵ်ႈမၼ်းလွင်ႈ [[Cephalopod|cephalopods]] ၸိူဝ်ႉၼင်ႇ ''[[Octopus]]'', ''Sepia'' ([[cuttlefish]]) လႄႈတင်း paper nautilus (''[[Argonauta]] argo'') ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶေႃႈမုၼ်းမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၶေႃႈသပ်းလႅင်းမၼ်း လွင်ႈ[[Hectocotylus|hectocotyl arm]] ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်ၽႄႈလုၵ်ႈၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈတင်းလၢႆယင်းဢမ်ႇယုမ်ႇမၼ်း တေႃႇပေႃးၶိုၼ်းႁူပ်ႉႁၼ်ၶိုၼ်းထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈ မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ ၁၉ ၼၼ်ႉယူႇ။ မၼ်းၸႅၵ်ႈသႅၼ်း [[Cetacea|တူဝ်သွမ်ၼူမ်းယူႇၼမ်ႉ]] လႄႈတင်းပႃ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁူႉဝႃႈ ပႃသၢၼ်ႉ လႄႈ ပႃရေးၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႊၼႂ်းၸုမ်းဢၼ်မၼ်းႁွင်ႉႁိၵ်ႉဝႃႈ Selachē ([[Selachimorpha]]) ၼႆယဝ်ႉ။<ref name="Singer, Charles 1931">Singer, Charles. ''A short history of biology''. Oxford 1931.</ref> တူဝ်ယင်ႇလီထႅင်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ တီႈလွၵ်းလၢႆးမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ''Generation of Animals'' ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢႄးရိတ်ႉသတူဝ်ႇတႂ်ႇ သပ်းလႅင်းဝႆႉလွင်ႈယႃႉတူၺ်းၶႆႇၵႆဢၼ်မီးတူဝ်ၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉ တႃႇၾၢင်ႉၵႅမ်းတူၺ်းဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ႇႁဵတ်းႁိုဝ်ႁုၼ်ႈမုၼ်းမႃးၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":2" /> He gave accurate descriptions of [[Ruminant|ruminants]]' four-chambered fore-stomachs, and of the [[Ovoviviparity|ovoviviparous]] egg development of the [[houndshark]] ''Mustelus mustelus''.<ref>Kearns, Emily 1996. Animals, knowledge about, in ''Oxford Classical Dictionary'', 3rd ed., 1996, p. 92.</ref> == ၽွၼ်းၵၢၼ်မၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈလၢႆးမၼ်း == လိၵ်ႈလၢႆးၽွၼ်းၵၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၶပ်ႉတၢမ်းဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇ။ <ref name=":2" /> * [[Logic]]​(လေႃးၵျိၵ်ႉ) # ''[[Categories]]'' (ထွၺ်ႈၵႂၢမ်း) # ''On Interpretation'' (တီႈၸုၵ်းမၼ်ႈ၊ လွင်ႈမၼ်ႈမႅၼ်ႈ) # ''Prior Analytics'' ([[Syllogism|syllogistic]] logic) # ''Posterior Analytics'' ([[scientific method]]) # Topics (ပိူင်တႃႇဢုပ်ႇထဵင် လႄႈ ၶႄႉလမ်ႉၵႂၢမ်း) # ''On Sophistical Refutations'' (fallacies) * ပၢႆးသၢႆႊ လႄႈ ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် # ''[[Physics]]'' (လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ၊ လွင်ႈတူင်ႉၶၢႆႉ၊ , void, ၶၢဝ်းယၢမ်း) # ''On the Heavens'' (''ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈသႃႇသၼႃႇ၊ ယိူင်းထိုင်လွင်ႈ'' [[astronomy]]) # ''On Generation and Corruption'' (ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈသၢႆပဵၼ်ၸူဝ်ႊပၢၼ်) # ''[[Meteorology]]'' (ငိူၼ်ႈငဝ်ႈလၢဝ်ၵႂၼ်း၊ ၶၢဝ်ႊၾႃႉ၊ ၽေးမူၺ်ႉ) * The Parva Naturalia (psychological works) # ''Sense and sensibilia'' (faculties, senses, mind, [[imagination]]) # ''On [[Memory]]'', # ''Sleep, Dreams, and Prophesy'' # ''Length of life'' * လိၵ်ႈလၢႆးလွင်ႈ [[Natural history|သၢႆးပိုၼ်းၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်]] # ''History of Animals'' # ''On the parts of Animals'' # ''On the Movement of Animals'' # ''On the Progression of Animals'' # ''On the Generation of Animals'' # ''Problems'' * Philosophical works # ''[[Metaphysics]]'' (substance, cause, form, potentiality) # ''Nicomachean Ethics'' (soul, happiness, virtue, friendship) # ''Eudemian Ethics'', virtues & vices # ''Politics'' (best states, utopias) # ''[[Rhetorical Triangle|Rhetoric]]'' (debate) # ''Poetics'' (tragedy, epic poetry) * The Constitution of the Athenians * Fragments == Influence of Aristotle's work == Aristotle is still one of the most influential people who ever lived. He contributed to almost every kind of knowledge in his day, and he started many new fields. : "It is doubtful whether any human being has ever known as much as he did".<ref name="Magee">Magee, Bryan 2010. ''The story of philosophy''. Dorling Kindersley, London, p34.</ref> Aristotle was the founder of formal [[logic]],<ref name="Guthrie">Guthrie W.K.C. 1981. ''A history of Greek philosophy''. vol VII: ''Aristotle: an encounter''. Cambridge.</ref> pioneered the study of [[zoology]], and helped to develop [[scientific method]].<ref>{{cite web |title=Aristotle (Greek philosopher) – Britannica Online Encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/34560/Aristotle |accessdate=2009-04-26 |publisher=Britannica.com}}</ref><ref name="Durant">{{cite book |last=Durant |first=Will |url=https://archive.org/details/storyofphilosoph0000unse |title=The story of philosophy |publisher=Simon & Schuster |year=1926 |isbn=978-0-671-73916-4 |location=New York}}</ref> Despite these achievements, Aristotle's [[Error|errors]] are thought by some, such as [[Peter Medawar]],<ref>Medawar P.B. & J.S. 1984. ''Aristotle to Zoos: a philosophical dictionary of biology''. Oxford. {{ISBN|9780192830432}}</ref> to have held back science considerably. [[Bertrand Russell]] notes that "almost every serious intellectual advance has had to begin with an attack on some Aristotelian doctrine". Russell also refers to Aristotle's ''Ethics'' as "repulsive", and calls his logic "as definitely antiquated as Ptolemaic astronomy". Russell says these errors make it difficult to do historical justice to Aristotle, until one remembers what an advance he made on his predecessors.<ref name="Russell">Bertrand Russell 1972. ''A history of western philosophy''. Simon & Schuster, N.Y.</ref> The immediate influence of Aristotle's work was felt as the Lyceum grew into the '''Peripatetic''' school of philosophers. Aristotle's influence over [[Alexander the Great]] is seen in the latter's bringing with him, on his expedition, biologists and researchers.<ref name="Guthrie" /> == Related pages == * [[List of biologists]] == References == {{reflist}} == Other websites == {{Wikiquote|Aristotle}} * [http://classics.mit.edu/Browse/browse-Aristotle.html Works by Aristotle] {{Social and political philosophy}} {{Authority control}} 58zmbyoi7lvtvccigyff3rmhmyfd0x5 0 61607 155553 2026-09-11T12:08:43Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 သၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈမႂ်ႇ ဢေႇတတၵ်ႈ 155553 wikitext text/x-wiki ===ဢေႇတတၵ်ႈ=== '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်ၿုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ tg3zo2455hfcn16heobp3q6fwjugn5t 155554 155553 2026-09-11T12:09:49Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* ဢေႇတတၵ်ႈ */ 155554 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်ၿုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၽိုၼ်ဢိင် == 6txd4agxeqsdezfkura5ozn42jgwhwf 155557 155554 2026-09-12T04:24:18Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* ဢေႇတတၵ်ႈ */ ၽိူမ်ႉၶေႃႈမုၼ်း ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်း (41) ၸဝ်ႈ 155557 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်ၿုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမ == 1။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ၽူႈဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈသႃရိပုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 3။ '''ၸဝ်ႈမႁႃမေၢၷ်ၷလႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 4။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪုတင်ၵꩪရ=ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်ထုတင်ႇ13ပႃး တွၼ်းသုတ်း 5။ '''ၸဝ်ႈဢၼုရုၻ်ꩪႃ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၺၢၼ်ႇ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီ တွၼ်းသုတ်း 6။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢုၸ်ၸၵုလိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသုင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း (''ၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇ500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။'') 7။ '''ၸဝ်ႈလၵုꧣ်ꩦၵꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၺ်ꩡူသရ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လီၶိုၵ်ႉတွၼ်း 8။ '''ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလꧤႃရၻွႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသီႁၼႃၻိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လင် မိူၼ်သဵင်သၢင်ႈသီႈ (ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလၼႆႉ 9။ '''ၸဝ်ႈပုꧣ်ꧣ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ်ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ 10။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵၸ်ၸႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်လွင်ႈၵျၢပ်ႈ ၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵႂၢင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈၸူꩮပၼ်ထၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼေႃမယ ၵႃယဢၽိၼိမ်မိတ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၽၢၼ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်တူၼ်း လႄႈ * ၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၸေတႃဝိဝꩦ်ꩦ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 12။ '''ၸဝ်ႈမႁႃပၼ်ထ'''ၵ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၺ်ၺႃဝိဝꩦ်ꩦၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ 13။ '''ၸဝ်ႈသုꧤူတိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢရꧣဝိႁႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းၵိလေသႃႇ လႄႈ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷၻၵ်ၶိꧣေယျ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 14။ '''ၸဝ်ႈရေဝတ''' ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႇသႃးတေႃး လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၺ်ၺၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈပႃႇ 15။ '''ၸဝ်ႈၵင်ၶႃရေဝတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းသၢၼ်ႇ 16။ '''ၸဝ်ႈၵေႃꩦိဝိသသေႃꧣ''' (''ၸဝ်ႈသေႃꧣ ၶိူဝ်းၵေႃလိဝိသ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၼုမ်ႈဝႆၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ် သွင်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၻ်ꩪဝီရိယ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈ 17။ '''ၸဝ်ႈၵုꩦိၵꧣ်ꧣသေႃꧣ''' (''မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယၢမ်ႈလႆႈတိုဝ်းပီႇႁူၵႃႈၶၼ် သိပ်းလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵလျႃꧣဝၢၵ်ၵရၼ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈဢဝ်သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူသေ လၢတ်ႈၸႃၽတ်းႁေႃး 18။ '''ၸဝ်ႈသီဝလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလႃၽီ=ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်း ဢၼ်မီးလၢပ်ႈလႃႇၽၼမ်လိူင်ႇ 19။ '''ၸဝ်ႈဝၵ်ၵလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇ 20။ '''ၸဝ်ႈရႃႁုလႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသိၷ်ၶႃၵႃမ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းၵျၢင်ႉသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပိူင် 21။ '''ၸဝ်ႈရꩦ်ꩧပႃလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃပၿ်ၿꩡ်ꩡိတ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်း 22။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩨၻႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩪမသလႃၵ ၵꧣ်ႁၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉတၢင်းလူႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသလၢၵ်ႇ (''ၸူၵ်းမႄး'') 23။ '''ၸဝ်ႈဝင်ၷီသ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩦိꧤႃဝၼဝၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွႆႉမၢၵ်ႇဝွၵ်းၵႃႇထႃႇလင်ႇၵႃႇ 24။ '''ၸဝ်ႈဢုပသေၼ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ဝင်ႇၵၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသမၼ်တပႃသႃၻိၵ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမီးလွင်ႈသတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် 25။ '''ၸဝ်ႈၻၿ်ၿ မလ်လပုတ်တ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်မၼ်ႇလႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ သေၼႃသၼ ပၺ်ၺႃပၵ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိူဝ်ႇပူ တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း 26။ '''ၸဝ်ႈပိလိၼ်ၻဝၸ်ꧡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၵ်ၷ ၻေဝႃၼံ ပိယမၼႃပ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽီၶဝ်ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း 27။ '''ၸဝ်ႈၻႃရုၸီရိယ''' ဢၼ်ယူႇတိူင်းၿႃႁိယ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁုၸႅင်ႈႁၼ်ပွင်ႇတြႃးဝၢႆးဝၢႆးသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ 28။ '''ၸဝ်ႈၵုမႃရၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၸိတ်တ ၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉလၢၵ်ႇလၢႆး 29။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵေၢꩦ်ꩧိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိသမ်ꧤိၻႃပတ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင် 30။ '''ၸဝ်ႈဢႃၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ်၊ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷသတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးသတိတြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိမ်း ဢၼ်မေႃတွင်းၵိုမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း၊ * ဢၷ်ၷၷတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၽၢႆ မေႃပွင်ႇၸႂ် တြႃးဢၼ်ၵူႈၶေႃႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃႈ၊ * ဢၷ်ၷꩪိတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၽတ်းႁေႃးၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ * ဢၷ်ၷဢုပꩦ်ꩧႃၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ('''လႆႈႁပ်ႉႁႃႈၸုမ်ႈ''') 31။ '''ၸဝ်ႈဢုရုဝေလၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပရိသ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပရိသတ်ႈမူႇၼႃ 32။ '''ၸဝ်ႈၵႃꩮုၻႃယီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵုလပသႃၻ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယုမ်ႇယမ်သႅၼ်ႈသႂ် 33။ '''ၸဝ်ႈၿႃၵုလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢပ်ပႃၿႃꩪိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ (''ၸဝ်ႈပႃႇၵုလၼႆႉ တေႃးၼင်ႇတၢင်းပဵၼ်ႁဝ်ႁိူမ်ႉႁဝ်ၼွၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ''။) 34။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧤိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပုၿ်ၿေၼိဝႃသ ဢၼုသ်ရၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 35။ '''ၸဝ်ႈဢုပႃလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိၼယꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လွင်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇ လွင်ႈလူင်ႇလႅၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းဝိၼႄး 36။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုၼေႃဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် 37။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၼ်ၻြိယၷုတ်တၻွႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးဢိၼ်ႇတရေႇႁူၵ်းဢၼ် 38။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵပ်ပိၼ်ၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၽၢႆႇသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် 39။ '''ၸဝ်ႈသႃၷတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷတေꩡေႃꩪႃတု ၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းထၢတ်ႈၽၢႆႈ (တေႇၸေႃးထၢတ်ႈ) 40။ '''ၸဝ်ႈရႃꩪ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိꧤႃၼေယျၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတြႃးမႂ်ႇ ၶေႃႈသွၼ်မႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽုတ်းပေႃႇမႃး 41။ '''ၸဝ်ႈမေႃꧠရႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ လူၶၸီဝရꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၽူႈၸိူဝ်ႈဢၼ် (တတ်း ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ)ၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ။<ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ၊ မၢႆ 1၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈလုမ်းသႃႇသၼႃႇ တႃႈၵုင်ႈ၊ ပီ 2024.p.24-26</ref> == ၽိုၼ်ဢိင် == 5rugdmmhrs5nhsi8sb7ct40ryi9jzbi 155569 155557 2026-09-12T08:01:33Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* ၽိုၼ်ဢိင် */ ၽိူမ်ႉၶေႃးမုၼ်း 155569 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်ၿုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶူ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-26</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (41) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ၽူႈဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈသႃရိပုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 3။ '''ၸဝ်ႈမႁႃမေၢၷ်ၷလႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 4။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪုတင်ၵꩪရ=ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်ထုတင်ႇ13ပႃး တွၼ်းသုတ်း 5။ '''ၸဝ်ႈဢၼုရုၻ်ꩪႃ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၺၢၼ်ႇ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီ တွၼ်းသုတ်း 6။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢုၸ်ၸၵုလိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသုင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း (''ၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇ500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။'') 7။ '''ၸဝ်ႈလၵုꧣ်ꩦၵꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၺ်ꩡူသရ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လီၶိုၵ်ႉတွၼ်း 8။ '''ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလꧤႃရၻွႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသီႁၼႃၻိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လင် မိူၼ်သဵင်သၢင်ႈသီႈ (ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလၼႆႉ 9။ '''ၸဝ်ႈပုꧣ်ꧣ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ်ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ 10။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵၸ်ၸႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်လွင်ႈၵျၢပ်ႈ ၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵႂၢင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈၸူꩮပၼ်ထၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼေႃမယ ၵႃယဢၽိၼိမ်မိတ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၽၢၼ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်တူၼ်း လႄႈ * ၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၸေတႃဝိဝꩦ်ꩦ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 12။ '''ၸဝ်ႈမႁႃပၼ်ထ'''ၵ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၺ်ၺႃဝိဝꩦ်ꩦၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ 13။ '''ၸဝ်ႈသုꧤူတိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢရꧣဝိႁႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းၵိလေသႃႇ လႄႈ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷၻၵ်ၶိꧣေယျ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 14။ '''ၸဝ်ႈရေဝတ''' ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႇသႃးတေႃး လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၺ်ၺၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈပႃႇ 15။ '''ၸဝ်ႈၵင်ၶႃရေဝတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းသၢၼ်ႇ 16။ '''ၸဝ်ႈၵေႃꩦိဝိသသေႃꧣ''' (''ၸဝ်ႈသေႃꧣ ၶိူဝ်းၵေႃလိဝိသ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၼုမ်ႈဝႆၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ် သွင်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၻ်ꩪဝီရိယ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈ 17။ '''ၸဝ်ႈၵုꩦိၵꧣ်ꧣသေႃꧣ''' (''မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယၢမ်ႈလႆႈတိုဝ်းပီႇႁူၵႃႈၶၼ် သိပ်းလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵလျႃꧣဝၢၵ်ၵရၼ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈဢဝ်သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူသေ လၢတ်ႈၸႃၽတ်းႁေႃး 18။ '''ၸဝ်ႈသီဝလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလႃၽီ=ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်း ဢၼ်မီးလၢပ်ႈလႃႇၽၼမ်လိူင်ႇ 19။ '''ၸဝ်ႈဝၵ်ၵလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇ 20။ '''ၸဝ်ႈရႃႁုလႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသိၷ်ၶႃၵႃမ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းၵျၢင်ႉသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပိူင် 21။ '''ၸဝ်ႈရꩦ်ꩧပႃလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃပၿ်ၿꩡ်ꩡိတ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်း 22။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩨၻႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩪမသလႃၵ ၵꧣ်ႁၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉတၢင်းလူႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသလၢၵ်ႇ (''ၸူၵ်းမႄး'') 23။ '''ၸဝ်ႈဝင်ၷီသ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩦိꧤႃဝၼဝၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွႆႉမၢၵ်ႇဝွၵ်းၵႃႇထႃႇလင်ႇၵႃႇ 24။ '''ၸဝ်ႈဢုပသေၼ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ဝင်ႇၵၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသမၼ်တပႃသႃၻိၵ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမီးလွင်ႈသတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် 25။ '''ၸဝ်ႈၻၿ်ၿ မလ်လပုတ်တ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်မၼ်ႇလႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ သေၼႃသၼ ပၺ်ၺႃပၵ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိူဝ်ႇပူ တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း 26။ '''ၸဝ်ႈပိလိၼ်ၻဝၸ်ꧡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၵ်ၷ ၻေဝႃၼံ ပိယမၼႃပ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽီၶဝ်ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း 27။ '''ၸဝ်ႈၻႃရုၸီရိယ''' ဢၼ်ယူႇတိူင်းၿႃႁိယ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁုၸႅင်ႈႁၼ်ပွင်ႇတြႃးဝၢႆးဝၢႆးသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ 28။ '''ၸဝ်ႈၵုမႃရၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၸိတ်တ ၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉလၢၵ်ႇလၢႆး 29။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵေၢꩦ်ꩧိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိသမ်ꧤိၻႃပတ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင် 30။ '''ၸဝ်ႈဢႃၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ်၊ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷသတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးသတိတြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိမ်း ဢၼ်မေႃတွင်းၵိုမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း၊ * ဢၷ်ၷၷတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၽၢႆ မေႃပွင်ႇၸႂ် တြႃးဢၼ်ၵူႈၶေႃႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃႈ၊ * ဢၷ်ၷꩪိတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၽတ်းႁေႃးၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ * ဢၷ်ၷဢုပꩦ်ꩧႃၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ('''လႆႈႁပ်ႉႁႃႈၸုမ်ႈ''') 31။ '''ၸဝ်ႈဢုရုဝေလၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပရိသ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပရိသတ်ႈမူႇၼႃ 32။ '''ၸဝ်ႈၵႃꩮုၻႃယီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵုလပသႃၻ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယုမ်ႇယမ်သႅၼ်ႈသႂ် 33။ '''ၸဝ်ႈၿႃၵုလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢပ်ပႃၿႃꩪိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ (''ၸဝ်ႈပႃႇၵုလၼႆႉ တေႃးၼင်ႇတၢင်းပဵၼ်ႁဝ်ႁိူမ်ႉႁဝ်ၼွၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ''။) 34။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧤိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပုၿ်ၿေၼိဝႃသ ဢၼုသ်ရၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 35။ '''ၸဝ်ႈဢုပႃလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိၼယꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လွင်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇ လွင်ႈလူင်ႇလႅၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းဝိၼႄး 36။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုၼေႃဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် 37။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၼ်ၻြိယၷုတ်တၻွႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးဢိၼ်ႇတရေႇႁူၵ်းဢၼ် 38။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵပ်ပိၼ်ၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၽၢႆႇသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် 39။ '''ၸဝ်ႈသႃၷတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷတေꩡေႃꩪႃတု ၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းထၢတ်ႈၽၢႆႈ (တေႇၸေႃးထၢတ်ႈ) 40။ '''ၸဝ်ႈရႃꩪ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိꧤႃၼေယျၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတြႃးမႂ်ႇ ၶေႃႈသွၼ်မႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽုတ်းပေႃႇမႃး 41။ '''ၸဝ်ႈမေႃꧠရႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ လူၶၸီဝရꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၽူႈၸိူဝ်ႈဢၼ် (တတ်း ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ)ၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ꧤိၵ်ၶုၼီ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေတတၵ်ႈ (13) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (13) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸဝ်ႈမႄႈၼႃႉ မႁႃပꩡႃပတိၷေႃတမီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႄႈ ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈၶေမႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၸဝ်ႈဢုပ်ပလဝꧣ်ꧣထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တီ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸဝ်ႈပꩦႃၸႃရီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိၼယꩪႃရီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇဝိၼႄး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸဝ်ႈꩪမ်မၻိၼ်ၼႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇႁေႃးတြႃး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꧢႃယိၵႃ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇမူၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧣႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢႃရၻ်ꩪဝီရိယႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်သုင်သုတ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၸဝ်ႈၿၵုလႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၵႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇႁၼ်လႅင်း မိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻႃၵုꧣ်ꩦလၵေသႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုလႅတ်းၽၢႆသုတ်းသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇဝၢႆးသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၸဝ်ႈꧤတ်တၵႃပိလႃၼီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၿ်ၿေၼိဝႃသၺႃꧣီ=ၸဝ်ႈၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵျတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈယသေႃꩪရႃထေရီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၸဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽတ်ႉတၵိၼ်ႇၸၼႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ မႁႃꧤိၺ်ၺပ်ပတ်တႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ႁုႁၼ်လႆႈထိုင်ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သီႇဢသင်ႇၶျေႇလႄႈၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ 12။ '''ၸဝ်ႈၵိသႃၷေႃတမီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလူၶၸီဝရꩪႃရီ=ၸဝ်ႈဢၼ်တွၼ်းသုတ်း တီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 13။ '''ၸဝ်ႈသိင်ၷေႃလမႃတုထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးႁႅင်းသတ်ႉထႃႇသုင်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == ၽိုၼ်ဢိင် == 2deusqf7f8h70puw8btrto01bw5ti34 155573 155569 2026-09-12T09:11:16Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 ၽိူမ်ႉထႅမ်ၶေႃႈမုလ်းဢိတ်းဢီႈ 155573 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်ၿုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶူ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-26</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (41) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ၽူႈဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈသႃရိပုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 3။ '''ၸဝ်ႈမႁႃမေၢၷ်ၷလႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 4။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪုတင်ၵꩪရ=ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်ထုတင်ႇ13ပႃး တွၼ်းသုတ်း 5။ '''ၸဝ်ႈဢၼုရုၻ်ꩪႃ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၺၢၼ်ႇ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီ တွၼ်းသုတ်း 6။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢုၸ်ၸၵုလိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသုင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း (''ၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇ500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။'') 7။ '''ၸဝ်ႈလၵုꧣ်ꩦၵꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၺ်ꩡူသရ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လီၶိုၵ်ႉတွၼ်း 8။ '''ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလꧤႃရၻွႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသီႁၼႃၻိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လင် မိူၼ်သဵင်သၢင်ႈသီႈ (ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလၼႆႉ 9။ '''ၸဝ်ႈပုꧣ်ꧣ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ်ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ 10။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵၸ်ၸႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်လွင်ႈၵျၢပ်ႈ ၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵႂၢင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈၸူꩮပၼ်ထၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼေႃမယ ၵႃယဢၽိၼိမ်မိတ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၽၢၼ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်တူၼ်း လႄႈ * ၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၸေတႃဝိဝꩦ်ꩦ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 12။ '''ၸဝ်ႈမႁႃပၼ်ထ'''ၵ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၺ်ၺႃဝိဝꩦ်ꩦၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ 13။ '''ၸဝ်ႈသုꧤူတိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢရꧣဝိႁႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းၵိလေသႃႇ လႄႈ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷၻၵ်ၶိꧣေယျ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 14။ '''ၸဝ်ႈရေဝတ''' ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႇသႃးတေႃး လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၺ်ၺၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈပႃႇ 15။ '''ၸဝ်ႈၵင်ၶႃရေဝတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းသၢၼ်ႇ 16။ '''ၸဝ်ႈၵေႃꩦိဝိသသေႃꧣ''' (''ၸဝ်ႈသေႃꧣ ၶိူဝ်းၵေႃလိဝိသ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၼုမ်ႈဝႆၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ် သွင်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၻ်ꩪဝီရိယ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈ 17။ '''ၸဝ်ႈၵုꩦိၵꧣ်ꧣသေႃꧣ''' (''မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယၢမ်ႈလႆႈတိုဝ်းပီႇႁူၵႃႈၶၼ် သိပ်းလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵလျႃꧣဝၢၵ်ၵရၼ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈဢဝ်သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူသေ လၢတ်ႈၸႃၽတ်းႁေႃး 18။ '''ၸဝ်ႈသီဝလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလႃၽီ=ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်း ဢၼ်မီးလၢပ်ႈလႃႇၽၼမ်လိူင်ႇ 19။ '''ၸဝ်ႈဝၵ်ၵလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇ 20။ '''ၸဝ်ႈရႃႁုလႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသိၷ်ၶႃၵႃမ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းၵျၢင်ႉသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပိူင် 21။ '''ၸဝ်ႈရꩦ်ꩧပႃလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃပၿ်ၿꩡ်ꩡိတ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်း 22။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩨၻႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩪမသလႃၵ ၵꧣ်ႁၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉတၢင်းလူႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသလၢၵ်ႇ (''ၸူၵ်းမႄး'') 23။ '''ၸဝ်ႈဝင်ၷီသ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩦိꧤႃဝၼဝၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွႆႉမၢၵ်ႇဝွၵ်းၵႃႇထႃႇလင်ႇၵႃႇ 24။ '''ၸဝ်ႈဢုပသေၼ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ဝင်ႇၵၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသမၼ်တပႃသႃၻိၵ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမီးလွင်ႈသတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် 25။ '''ၸဝ်ႈၻၿ်ၿ မလ်လပုတ်တ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်မၼ်ႇလႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ သေၼႃသၼ ပၺ်ၺႃပၵ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိူဝ်ႇပူ တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း 26။ '''ၸဝ်ႈပိလိၼ်ၻဝၸ်ꧡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၵ်ၷ ၻေဝႃၼံ ပိယမၼႃပ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽီၶဝ်ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း 27။ '''ၸဝ်ႈၻႃရုၸီရိယ''' ဢၼ်ယူႇတိူင်းၿႃႁိယ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁုၸႅင်ႈႁၼ်ပွင်ႇတြႃးဝၢႆးဝၢႆးသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ 28။ '''ၸဝ်ႈၵုမႃရၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၸိတ်တ ၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉလၢၵ်ႇလၢႆး 29။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵေၢꩦ်ꩧိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိသမ်ꧤိၻႃပတ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင် 30။ '''ၸဝ်ႈဢႃၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ်၊ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷသတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးသတိတြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိမ်း ဢၼ်မေႃတွင်းၵိုမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း၊ * ဢၷ်ၷၷတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၽၢႆ မေႃပွင်ႇၸႂ် တြႃးဢၼ်ၵူႈၶေႃႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃႈ၊ * ဢၷ်ၷꩪိတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၽတ်းႁေႃးၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ * ဢၷ်ၷဢုပꩦ်ꩧႃၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ('''လႆႈႁပ်ႉႁႃႈၸုမ်ႈ''') 31။ '''ၸဝ်ႈဢုရုဝေလၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပရိသ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပရိသတ်ႈမူႇၼႃ 32။ '''ၸဝ်ႈၵႃꩮုၻႃယီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵုလပသႃၻ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယုမ်ႇယမ်သႅၼ်ႈသႂ် 33။ '''ၸဝ်ႈၿႃၵုလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢပ်ပႃၿႃꩪိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ (''ၸဝ်ႈပႃႇၵုလၼႆႉ တေႃးၼင်ႇတၢင်းပဵၼ်ႁဝ်ႁိူမ်ႉႁဝ်ၼွၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ''။) 34။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧤိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပုၿ်ၿေၼိဝႃသ ဢၼုသ်ရၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 35။ '''ၸဝ်ႈဢုပႃလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိၼယꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လွင်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇ လွင်ႈလူင်ႇလႅၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းဝိၼႄး 36။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုၼေႃဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် 37။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၼ်ၻြိယၷုတ်တၻွႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးဢိၼ်ႇတရေႇႁူၵ်းဢၼ် 38။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵပ်ပိၼ်ၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၽၢႆႇသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် 39။ '''ၸဝ်ႈသႃၷတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷတေꩡေႃꩪႃတု ၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းထၢတ်ႈၽၢႆႈ (တေႇၸေႃးထၢတ်ႈ) 40။ '''ၸဝ်ႈရႃꩪ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိꧤႃၼေယျၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတြႃးမႂ်ႇ ၶေႃႈသွၼ်မႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽုတ်းပေႃႇမႃး 41။ '''ၸဝ်ႈမေႃꧠရႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ လူၶၸီဝရꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၽူႈၸိူဝ်ႈဢၼ် (တတ်း ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ)ၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ꧤိၵ်ၶုၼီ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေတတၵ်ႈ (13) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (13) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸဝ်ႈမႄႈၼႃႉ မႁႃပꩡႃပတိၷေႃတမီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႄႈ ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈၶေမႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၸဝ်ႈဢုပ်ပလဝꧣ်ꧣထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တီ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸဝ်ႈပꩦႃၸႃရီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိၼယꩪႃရီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇဝိၼႄး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸဝ်ႈꩪမ်မၻိၼ်ၼႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇႁေႃးတြႃး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꧢႃယိၵႃ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇမူၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧣႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢႃရၻ်ꩪဝီရိယႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်သုင်သုတ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၸဝ်ႈၿၵုလႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၵႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇႁၼ်လႅင်း မိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻႃၵုꧣ်ꩦလၵေသႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုလႅတ်းၽၢႆသုတ်းသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇဝၢႆးသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၸဝ်ႈꧤတ်တၵႃပိလႃၼီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၿ်ၿေၼိဝႃသၺႃꧣီ=ၸဝ်ႈၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵျတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈယသေႃꩪရႃထေရီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၸဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽတ်ႉတၵိၼ်ႇၸၼႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ မႁႃꧤိၺ်ၺပ်ပတ်တႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ႁုႁၼ်လႆႈထိုင်ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သီႇဢသင်ႇၶျေႇလႄႈၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ 12။ '''ၸဝ်ႈၵိသႃၷေႃတမီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလူၶၸီဝရꩪႃရီ=ၸဝ်ႈဢၼ်တွၼ်းသုတ်း တီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 13။ '''ၸဝ်ႈသိင်ၷေႃလမႃတုထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးႁႅင်းသတ်ႉထႃႇသုင်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃသၵ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃႇသၵ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸၢႆးတၿုသ်သ လႄႈ ၸၢႆးꧤလ်လိၵ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရꧣၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 2။ '''သထေးလူင် ဢၼႃထပိၼ် ('''''ၸိုဝ်ႈတႄႉႁွင်ႉဝႃႈ သုၻတ်ꩪ''''')''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယၵ=ဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်ႉလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 3။ '''သထေးလူင် ၸိတ်တ ('''''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်း မိတ်ႉသိၵႃသၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪမ်မၵထိၵ=ၽူႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸၢႆးႁတ်ထၵဢႃꩮႃဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင် ယိုၼ်ႈမႅင်ႇသေ တိုတ်ႉၸၼ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽၢႆႇႁဝ်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸၢႆးမႁႃၼႃမ''' ''(ၸဝ်ႈၸၢႆးသႃႇၵီႇ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယၵ=ၼႂ်းၽူႈမေႃလူႇ ၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၵျၶႅမ်ႉဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝဵင်းဝေႇသႃႇလီ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼႃပၻႃယၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလူႇ တၢင်းလူႇဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝၢၼ်ႈႁတ်ထိၷႃမ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသံꧠုပꩦ်ꩧႃၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝေႇယႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 8။ '''သထေးသူရမ်ၿꩦ်ꩧ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢဝေၸ်ၸ ပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ (''ၼႂ်းဢတ်ႉထၵထႃႇတႄႉဝႃႈ သုရမ်ပꩦ်ꩧ ၼႆယဝ်ႉ။'') 9။ '''မေႃယႃလူင် သြႃႇꩡီဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၷ်ၷလပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မေႃးမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမီးၵုင်ႇသီႇလ ၵုင်ႇသမႃႇထိ ၵုင်ႇပၺ်ႇၺႃႇၶိုၵ်ႉၵျၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈ ၼၵုလပိတႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိသ်သႃသၵ=ၽူႈဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ။ ''(ၽူႈမၢၵ်ႈၼၵုလပိတႃႇၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇတေႇ လႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တၵ်ႉၼႆဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢိူၺ် ၸုတ်ႉပႅတ်ႈပေႃးတင်းမႄႈႁႄ မိူဝ်းထင်သဝ်းယူႇတီႈလႂ် တင်းႁိုင်တင်းႁီး" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဝႃႈၼၼ်ၸိုင် မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၼေႃႇလွင်း ၽွင်းတိုၵ်ႉထႅမ်ပႃႇရမီႇ'' ''တႃႇပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ပၢၼ်ပေႃႈ တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇ၊ လႆႈပဵၼ်ပၢၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈပေႃႈ) တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ၊ ပဵၼ်ဢၢဝ် (ၼွင်ႉၸၢႆးပေႃႈ) 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၼ်ႈၵၢင်၊ ပဵၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈမႄႈ)  500 ၸၢတ်ႈ သိုပ်ႇသိုပ်ႇတၢမ်းတၢမ်းသေ မီးတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးၼင်ႇၼႆလႄႈ လႆႈႁွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။)'' == ၽိုၼ်ဢိင် == 7ixnwsynow3b3lr66384a9yizpdwo8q 155574 155573 2026-09-12T09:37:52Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 မႄးၽိူမ်ႉၶေႃႈမုလ်း 155574 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်ၿုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶူ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-26</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (41) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ၽူႈဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈသႃရိပုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 3။ '''ၸဝ်ႈမႁႃမေၢၷ်ၷလႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 4။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪုတင်ၵꩪရ=ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်ထုတင်ႇ13ပႃး တွၼ်းသုတ်း 5။ '''ၸဝ်ႈဢၼုရုၻ်ꩪႃ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၺၢၼ်ႇ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီ တွၼ်းသုတ်း 6။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢုၸ်ၸၵုလိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသုင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း (''ၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇ500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။'') 7။ '''ၸဝ်ႈလၵုꧣ်ꩦၵꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၺ်ꩡူသရ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လီၶိုၵ်ႉတွၼ်း 8။ '''ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလꧤႃရၻွႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသီႁၼႃၻိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လင် မိူၼ်သဵင်သၢင်ႈသီႈ (ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလၼႆႉ 9။ '''ၸဝ်ႈပုꧣ်ꧣ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ်ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ 10။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵၸ်ၸႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်လွင်ႈၵျၢပ်ႈ ၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵႂၢင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈၸူꩮပၼ်ထၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼေႃမယ ၵႃယဢၽိၼိမ်မိတ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၽၢၼ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်တူၼ်း လႄႈ * ၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၸေတႃဝိဝꩦ်ꩦ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 12။ '''ၸဝ်ႈမႁႃပၼ်ထ'''ၵ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၺ်ၺႃဝိဝꩦ်ꩦၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ 13။ '''ၸဝ်ႈသုꧤူတိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢရꧣဝိႁႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းၵိလေသႃႇ လႄႈ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷၻၵ်ၶိꧣေယျ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 14။ '''ၸဝ်ႈရေဝတ''' ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႇသႃးတေႃး လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၺ်ၺၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈပႃႇ 15။ '''ၸဝ်ႈၵင်ၶႃရေဝတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းသၢၼ်ႇ 16။ '''ၸဝ်ႈၵေႃꩦိဝိသသေႃꧣ''' (''ၸဝ်ႈသေႃꧣ ၶိူဝ်းၵေႃလိဝိသ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၼုမ်ႈဝႆၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ် သွင်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၻ်ꩪဝီရိယ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈ 17။ '''ၸဝ်ႈၵုꩦိၵꧣ်ꧣသေႃꧣ''' (''မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယၢမ်ႈလႆႈတိုဝ်းပီႇႁူၵႃႈၶၼ် သိပ်းလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵလျႃꧣဝၢၵ်ၵရၼ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈဢဝ်သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူသေ လၢတ်ႈၸႃၽတ်းႁေႃး 18။ '''ၸဝ်ႈသီဝလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလႃၽီ=ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်း ဢၼ်မီးလၢပ်ႈလႃႇၽၼမ်လိူင်ႇ 19။ '''ၸဝ်ႈဝၵ်ၵလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇ 20။ '''ၸဝ်ႈရႃႁုလႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသိၷ်ၶႃၵႃမ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းၵျၢင်ႉသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပိူင် 21။ '''ၸဝ်ႈရꩦ်ꩧပႃလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃပၿ်ၿꩡ်ꩡိတ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်း 22။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩨၻႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩪမသလႃၵ ၵꧣ်ႁၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉတၢင်းလူႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသလၢၵ်ႇ (''ၸူၵ်းမႄး'') 23။ '''ၸဝ်ႈဝင်ၷီသ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩦိꧤႃဝၼဝၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွႆႉမၢၵ်ႇဝွၵ်းၵႃႇထႃႇလင်ႇၵႃႇ 24။ '''ၸဝ်ႈဢုပသေၼ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ဝင်ႇၵၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသမၼ်တပႃသႃၻိၵ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမီးလွင်ႈသတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် 25။ '''ၸဝ်ႈၻၿ်ၿ မလ်လပုတ်တ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်မၼ်ႇလႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ သေၼႃသၼ ပၺ်ၺႃပၵ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိူဝ်ႇပူ တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း 26။ '''ၸဝ်ႈပိလိၼ်ၻဝၸ်ꧡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၵ်ၷ ၻေဝႃၼံ ပိယမၼႃပ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽီၶဝ်ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း 27။ '''ၸဝ်ႈၻႃရုၸီရိယ''' ဢၼ်ယူႇတိူင်းၿႃႁိယ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁုၸႅင်ႈႁၼ်ပွင်ႇတြႃးဝၢႆးဝၢႆးသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ 28။ '''ၸဝ်ႈၵုမႃရၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၸိတ်တ ၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉလၢၵ်ႇလၢႆး 29။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵေၢꩦ်ꩧိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိသမ်ꧤိၻႃပတ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင် 30။ '''ၸဝ်ႈဢႃၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ်၊ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷသတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးသတိတြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိမ်း ဢၼ်မေႃတွင်းၵိုမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း၊ * ဢၷ်ၷၷတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၽၢႆ မေႃပွင်ႇၸႂ် တြႃးဢၼ်ၵူႈၶေႃႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃႈ၊ * ဢၷ်ၷꩪိတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၽတ်းႁေႃးၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ * ဢၷ်ၷဢုပꩦ်ꩧႃၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ('''လႆႈႁပ်ႉႁႃႈၸုမ်ႈ''') 31။ '''ၸဝ်ႈဢုရုဝေလၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပရိသ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပရိသတ်ႈမူႇၼႃ 32။ '''ၸဝ်ႈၵႃꩮုၻႃယီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵုလပသႃၻ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယုမ်ႇယမ်သႅၼ်ႈသႂ် 33။ '''ၸဝ်ႈၿႃၵုလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢပ်ပႃၿႃꩪိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ (''ၸဝ်ႈပႃႇၵုလၼႆႉ တေႃးၼင်ႇတၢင်းပဵၼ်ႁဝ်ႁိူမ်ႉႁဝ်ၼွၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ''။) 34။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧤိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပုၿ်ၿေၼိဝႃသ ဢၼုသ်ရၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 35။ '''ၸဝ်ႈဢုပႃလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိၼယꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လွင်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇ လွင်ႈလူင်ႇလႅၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းဝိၼႄး 36။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုၼေႃဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် 37။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၼ်ၻြိယၷုတ်တၻွႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးဢိၼ်ႇတရေႇႁူၵ်းဢၼ် 38။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵပ်ပိၼ်ၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၽၢႆႇသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် 39။ '''ၸဝ်ႈသႃၷတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷတေꩡေႃꩪႃတု ၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းထၢတ်ႈၽၢႆႈ (တေႇၸေႃးထၢတ်ႈ) 40။ '''ၸဝ်ႈရႃꩪ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိꧤႃၼေယျၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတြႃးမႂ်ႇ ၶေႃႈသွၼ်မႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽုတ်းပေႃႇမႃး 41။ '''ၸဝ်ႈမေႃꧠရႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ လူၶၸီဝရꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၽူႈၸိူဝ်ႈဢၼ် (တတ်း ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ)ၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ꧤိၵ်ၶုၼီ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (13) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (13) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸဝ်ႈမႄႈၼႃႉ မႁႃပꩡႃပတိၷေႃတမီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႄႈ ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈၶေမႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၸဝ်ႈဢုပ်ပလဝꧣ်ꧣထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တီ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸဝ်ႈပꩦႃၸႃရီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိၼယꩪႃရီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇဝိၼႄး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸဝ်ႈꩪမ်မၻိၼ်ၼႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇႁေႃးတြႃး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꧢႃယိၵႃ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇမူၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧣႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢႃရၻ်ꩪဝီရိယႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်သုင်သုတ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၸဝ်ႈၿၵုလႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၵႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇႁၼ်လႅင်း မိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻႃၵုꧣ်ꩦလၵေသႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုလႅတ်းၽၢႆသုတ်းသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇဝၢႆးသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၸဝ်ႈꧤတ်တၵႃပိလႃၼီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၿ်ၿေၼိဝႃသၺႃꧣီ=ၸဝ်ႈၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵျတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈယသေႃꩪရႃထေရီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၸဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽတ်ႉတၵိၼ်ႇၸၼႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ မႁႃꧤိၺ်ၺပ်ပတ်တႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ႁုႁၼ်လႆႈထိုင်ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သီႇဢသင်ႇၶျေႇလႄႈၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ 12။ '''ၸဝ်ႈၵိသႃၷေႃတမီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလူၶၸီဝရꩪႃရီ=ၸဝ်ႈဢၼ်တွၼ်းသုတ်း တီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 13။ '''ၸဝ်ႈသိင်ၷေႃလမႃတုထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးႁႅင်းသတ်ႉထႃႇသုင်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃသၵ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃႇသၵ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸၢႆးတၿုသ်သ လႄႈ ၸၢႆးꧤလ်လိၵ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရꧣၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 2။ '''သထေးလူင် ဢၼႃထပိၼ် ('''''ၸိုဝ်ႈတႄႉႁွင်ႉဝႃႈ သုၻတ်ꩪ''''')''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယၵ=ဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်ႉလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 3။ '''သထေးလူင် ၸိတ်တ ('''''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်း မိတ်ႉသိၵႃသၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪမ်မၵထိၵ=ၽူႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸၢႆးႁတ်ထၵဢႃꩮႃဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင် ယိုၼ်ႈမႅင်ႇသေ တိုတ်ႉၸၼ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽၢႆႇႁဝ်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸၢႆးမႁႃၼႃမ''' ''(ၸဝ်ႈၸၢႆးသႃႇၵီႇ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယၵ=ၼႂ်းၽူႈမေႃလူႇ ၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၵျၶႅမ်ႉဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝဵင်းဝေႇသႃႇလီ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼႃပၻႃယၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလူႇ တၢင်းလူႇဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝၢၼ်ႈႁတ်ထိၷႃမ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသံꧠုပꩦ်ꩧႃၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝေႇယႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 8။ '''သထေးသူရမ်ၿꩦ်ꩧ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢဝေၸ်ၸ ပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ (''ၼႂ်းဢတ်ႉထၵထႃႇတႄႉဝႃႈ သုရမ်ပꩦ်ꩧ ၼႆယဝ်ႉ။'') 9။ '''မေႃယႃလူင် သြႃႇꩡီဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၷ်ၷလပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မေႃးမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမီးၵုင်ႇသီႇလ ၵုင်ႇသမႃႇထိ ၵုင်ႇပၺ်ႇၺႃႇၶိုၵ်ႉၵျၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈ ၼၵုလပိတႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိသ်သႃသၵ=ၽူႈဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ။ ''(ၽူႈမၢၵ်ႈၼၵုလပိတႃႇၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇတေႇ လႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တၵ်ႉၼႆဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢိူၺ် ၸုတ်ႉပႅတ်ႈပေႃးတင်းမႄႈႁႄ မိူဝ်းထင်သဝ်းယူႇတီႈလႂ် တင်းႁိုင်တင်းႁီး" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဝႃႈၼၼ်ၸိုင် မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၼေႃႇလွင်း ၽွင်းတိုၵ်ႉထႅမ်ပႃႇရမီႇ'' ''တႃႇပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ပၢၼ်ပေႃႈ တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇ၊ လႆႈပဵၼ်ပၢၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈပေႃႈ) တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ၊ ပဵၼ်ဢၢဝ် (ၼွင်ႉၸၢႆးပေႃႈ) 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၼ်ႈၵၢင်၊ ပဵၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈမႄႈ)  500 ၸၢတ်ႈ သိုပ်ႇသိုပ်ႇတၢမ်းတၢမ်းသေ မီးတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးၼင်ႇၼႆလႄႈ လႆႈႁွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။)'' == တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃသိၵႃ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.28</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃႇသိၵႃႇ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၼၢင်းသုꩡႃတႃ''' (''ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၽူႈမၢၵ်ႈလူင် သေၼိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပထမသရၼၷမၼ=ယိင်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရၼၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 2။ '''ၼၢင်းဝိသႃၶႃ''' (''ၸဝ်ႈတႃႇၼၵျွင်းလူင် ပုပ်ႉပႃႇရုံ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယိၵႃ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၼၢင်းၶုꩡ်ꩡုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ၿႁုသုတၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၼၢင်းႁေႃၶမ်း သႃမႃဝတီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်းလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢုတေၼ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမေတ်တႃဝိႁႃရီ=ၽူႈဢၼ်ယူႇသဝ်းၸွမ်းမဵတ်ႉတႃႇတြႃး ၵျတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၼၢင်းဢုတ်တရႃ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း ၸၢႆးၼၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၼၢင်းသုပ်ပဝႃသႃ''' (''ၸဝ်ႈယိင်းၶိူဝ်းၵေႃးလိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယိၵႃ=ၽူႈမေႃလူႇမေႃတၢၼ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မျၢတ်ႈဢၼ်လီဢၼ်ၵျၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၼၢင်းသုပ်ပိယႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵိလႃၼုပꩦ်ꩧႃၵႃ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၼၢင်းၵႃတိယႃၼီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢဝေၸ်ၸပသၼ်ၼ= ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၼၢင်းၼၵုလမႃတႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိသ်သႃသိၵႃ=ၽူႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်သုတ်းတင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၼၢင်းၵႃꩮီ''' (''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်းၵုလꧠရ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢၼုသ်သဝ ပသၼ်ၼ=ၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈသိုပ်ႇငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လႆႈမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == ၽိုၼ်ဢိင် == h1jw1wvsjntjf2wcj0fok8ivnxnj63e 155575 155574 2026-09-12T09:39:39Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶူ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ [2] */ 155575 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်ၿုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶု) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-26</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (41) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ၽူႈဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈသႃရိပုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 3။ '''ၸဝ်ႈမႁႃမေၢၷ်ၷလႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 4။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪုတင်ၵꩪရ=ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်ထုတင်ႇ13ပႃး တွၼ်းသုတ်း 5။ '''ၸဝ်ႈဢၼုရုၻ်ꩪႃ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၺၢၼ်ႇ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီ တွၼ်းသုတ်း 6။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢုၸ်ၸၵုလိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသုင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း (''ၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇ500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။'') 7။ '''ၸဝ်ႈလၵုꧣ်ꩦၵꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၺ်ꩡူသရ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လီၶိုၵ်ႉတွၼ်း 8။ '''ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလꧤႃရၻွႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသီႁၼႃၻိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လင် မိူၼ်သဵင်သၢင်ႈသီႈ (ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလၼႆႉ 9။ '''ၸဝ်ႈပုꧣ်ꧣ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ်ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ 10။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵၸ်ၸႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်လွင်ႈၵျၢပ်ႈ ၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵႂၢင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈၸူꩮပၼ်ထၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼေႃမယ ၵႃယဢၽိၼိမ်မိတ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၽၢၼ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်တူၼ်း လႄႈ * ၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၸေတႃဝိဝꩦ်ꩦ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 12။ '''ၸဝ်ႈမႁႃပၼ်ထ'''ၵ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၺ်ၺႃဝိဝꩦ်ꩦၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ 13။ '''ၸဝ်ႈသုꧤူတိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢရꧣဝိႁႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းၵိလေသႃႇ လႄႈ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷၻၵ်ၶိꧣေယျ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 14။ '''ၸဝ်ႈရေဝတ''' ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႇသႃးတေႃး လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၺ်ၺၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈပႃႇ 15။ '''ၸဝ်ႈၵင်ၶႃရေဝတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းသၢၼ်ႇ 16။ '''ၸဝ်ႈၵေႃꩦိဝိသသေႃꧣ''' (''ၸဝ်ႈသေႃꧣ ၶိူဝ်းၵေႃလိဝိသ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၼုမ်ႈဝႆၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ် သွင်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၻ်ꩪဝီရိယ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈ 17။ '''ၸဝ်ႈၵုꩦိၵꧣ်ꧣသေႃꧣ''' (''မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယၢမ်ႈလႆႈတိုဝ်းပီႇႁူၵႃႈၶၼ် သိပ်းလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵလျႃꧣဝၢၵ်ၵရၼ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈဢဝ်သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူသေ လၢတ်ႈၸႃၽတ်းႁေႃး 18။ '''ၸဝ်ႈသီဝလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလႃၽီ=ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်း ဢၼ်မီးလၢပ်ႈလႃႇၽၼမ်လိူင်ႇ 19။ '''ၸဝ်ႈဝၵ်ၵလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇ 20။ '''ၸဝ်ႈရႃႁုလႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသိၷ်ၶႃၵႃမ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းၵျၢင်ႉသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပိူင် 21။ '''ၸဝ်ႈရꩦ်ꩧပႃလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃပၿ်ၿꩡ်ꩡိတ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်း 22။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩨၻႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩪမသလႃၵ ၵꧣ်ႁၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉတၢင်းလူႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသလၢၵ်ႇ (''ၸူၵ်းမႄး'') 23။ '''ၸဝ်ႈဝင်ၷီသ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩦိꧤႃဝၼဝၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွႆႉမၢၵ်ႇဝွၵ်းၵႃႇထႃႇလင်ႇၵႃႇ 24။ '''ၸဝ်ႈဢုပသေၼ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ဝင်ႇၵၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသမၼ်တပႃသႃၻိၵ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမီးလွင်ႈသတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် 25။ '''ၸဝ်ႈၻၿ်ၿ မလ်လပုတ်တ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်မၼ်ႇလႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ သေၼႃသၼ ပၺ်ၺႃပၵ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိူဝ်ႇပူ တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း 26။ '''ၸဝ်ႈပိလိၼ်ၻဝၸ်ꧡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၵ်ၷ ၻေဝႃၼံ ပိယမၼႃပ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽီၶဝ်ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း 27။ '''ၸဝ်ႈၻႃရုၸီရိယ''' ဢၼ်ယူႇတိူင်းၿႃႁိယ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁုၸႅင်ႈႁၼ်ပွင်ႇတြႃးဝၢႆးဝၢႆးသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ 28။ '''ၸဝ်ႈၵုမႃရၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၸိတ်တ ၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉလၢၵ်ႇလၢႆး 29။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵေၢꩦ်ꩧိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိသမ်ꧤိၻႃပတ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင် 30။ '''ၸဝ်ႈဢႃၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ်၊ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷသတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးသတိတြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိမ်း ဢၼ်မေႃတွင်းၵိုမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း၊ * ဢၷ်ၷၷတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၽၢႆ မေႃပွင်ႇၸႂ် တြႃးဢၼ်ၵူႈၶေႃႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃႈ၊ * ဢၷ်ၷꩪိတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၽတ်းႁေႃးၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ * ဢၷ်ၷဢုပꩦ်ꩧႃၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ('''လႆႈႁပ်ႉႁႃႈၸုမ်ႈ''') 31။ '''ၸဝ်ႈဢုရုဝေလၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပရိသ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပရိသတ်ႈမူႇၼႃ 32။ '''ၸဝ်ႈၵႃꩮုၻႃယီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵုလပသႃၻ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယုမ်ႇယမ်သႅၼ်ႈသႂ် 33။ '''ၸဝ်ႈၿႃၵုလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢပ်ပႃၿႃꩪိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ (''ၸဝ်ႈပႃႇၵုလၼႆႉ တေႃးၼင်ႇတၢင်းပဵၼ်ႁဝ်ႁိူမ်ႉႁဝ်ၼွၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ''။) 34။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧤိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပုၿ်ၿေၼိဝႃသ ဢၼုသ်ရၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 35။ '''ၸဝ်ႈဢုပႃလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိၼယꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လွင်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇ လွင်ႈလူင်ႇလႅၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းဝိၼႄး 36။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုၼေႃဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် 37။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၼ်ၻြိယၷုတ်တၻွႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးဢိၼ်ႇတရေႇႁူၵ်းဢၼ် 38။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵပ်ပိၼ်ၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၽၢႆႇသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် 39။ '''ၸဝ်ႈသႃၷတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷတေꩡေႃꩪႃတု ၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းထၢတ်ႈၽၢႆႈ (တေႇၸေႃးထၢတ်ႈ) 40။ '''ၸဝ်ႈရႃꩪ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိꧤႃၼေယျၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတြႃးမႂ်ႇ ၶေႃႈသွၼ်မႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽုတ်းပေႃႇမႃး 41။ '''ၸဝ်ႈမေႃꧠရႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ လူၶၸီဝရꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၽူႈၸိူဝ်ႈဢၼ် (တတ်း ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ)ၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ꧤိၵ်ၶုၼီ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (13) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (13) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸဝ်ႈမႄႈၼႃႉ မႁႃပꩡႃပတိၷေႃတမီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႄႈ ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈၶေမႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၸဝ်ႈဢုပ်ပလဝꧣ်ꧣထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တီ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸဝ်ႈပꩦႃၸႃရီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိၼယꩪႃရီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇဝိၼႄး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸဝ်ႈꩪမ်မၻိၼ်ၼႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇႁေႃးတြႃး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꧢႃယိၵႃ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇမူၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧣႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢႃရၻ်ꩪဝီရိယႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်သုင်သုတ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၸဝ်ႈၿၵုလႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၵႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇႁၼ်လႅင်း မိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻႃၵုꧣ်ꩦလၵေသႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုလႅတ်းၽၢႆသုတ်းသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇဝၢႆးသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၸဝ်ႈꧤတ်တၵႃပိလႃၼီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၿ်ၿေၼိဝႃသၺႃꧣီ=ၸဝ်ႈၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵျတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈယသေႃꩪရႃထေရီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၸဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽတ်ႉတၵိၼ်ႇၸၼႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ မႁႃꧤိၺ်ၺပ်ပတ်တႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ႁုႁၼ်လႆႈထိုင်ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သီႇဢသင်ႇၶျေႇလႄႈၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ 12။ '''ၸဝ်ႈၵိသႃၷေႃတမီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလူၶၸီဝရꩪႃရီ=ၸဝ်ႈဢၼ်တွၼ်းသုတ်း တီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 13။ '''ၸဝ်ႈသိင်ၷေႃလမႃတုထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးႁႅင်းသတ်ႉထႃႇသုင်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃသၵ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃႇသၵ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸၢႆးတၿုသ်သ လႄႈ ၸၢႆးꧤလ်လိၵ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရꧣၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 2။ '''သထေးလူင် ဢၼႃထပိၼ် ('''''ၸိုဝ်ႈတႄႉႁွင်ႉဝႃႈ သုၻတ်ꩪ''''')''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယၵ=ဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်ႉလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 3။ '''သထေးလူင် ၸိတ်တ ('''''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်း မိတ်ႉသိၵႃသၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪမ်မၵထိၵ=ၽူႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸၢႆးႁတ်ထၵဢႃꩮႃဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင် ယိုၼ်ႈမႅင်ႇသေ တိုတ်ႉၸၼ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽၢႆႇႁဝ်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸၢႆးမႁႃၼႃမ''' ''(ၸဝ်ႈၸၢႆးသႃႇၵီႇ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယၵ=ၼႂ်းၽူႈမေႃလူႇ ၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၵျၶႅမ်ႉဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝဵင်းဝေႇသႃႇလီ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼႃပၻႃယၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလူႇ တၢင်းလူႇဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝၢၼ်ႈႁတ်ထိၷႃမ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသံꧠုပꩦ်ꩧႃၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝေႇယႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 8။ '''သထေးသူရမ်ၿꩦ်ꩧ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢဝေၸ်ၸ ပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ (''ၼႂ်းဢတ်ႉထၵထႃႇတႄႉဝႃႈ သုရမ်ပꩦ်ꩧ ၼႆယဝ်ႉ။'') 9။ '''မေႃယႃလူင် သြႃႇꩡီဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၷ်ၷလပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မေႃးမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမီးၵုင်ႇသီႇလ ၵုင်ႇသမႃႇထိ ၵုင်ႇပၺ်ႇၺႃႇၶိုၵ်ႉၵျၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈ ၼၵုလပိတႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိသ်သႃသၵ=ၽူႈဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ။ ''(ၽူႈမၢၵ်ႈၼၵုလပိတႃႇၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇတေႇ လႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တၵ်ႉၼႆဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢိူၺ် ၸုတ်ႉပႅတ်ႈပေႃးတင်းမႄႈႁႄ မိူဝ်းထင်သဝ်းယူႇတီႈလႂ် တင်းႁိုင်တင်းႁီး" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဝႃႈၼၼ်ၸိုင် မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၼေႃႇလွင်း ၽွင်းတိုၵ်ႉထႅမ်ပႃႇရမီႇ'' ''တႃႇပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ပၢၼ်ပေႃႈ တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇ၊ လႆႈပဵၼ်ပၢၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈပေႃႈ) တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ၊ ပဵၼ်ဢၢဝ် (ၼွင်ႉၸၢႆးပေႃႈ) 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၼ်ႈၵၢင်၊ ပဵၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈမႄႈ)  500 ၸၢတ်ႈ သိုပ်ႇသိုပ်ႇတၢမ်းတၢမ်းသေ မီးတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးၼင်ႇၼႆလႄႈ လႆႈႁွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။)'' == တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃသိၵႃ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.28</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃႇသိၵႃႇ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၼၢင်းသုꩡႃတႃ''' (''ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၽူႈမၢၵ်ႈလူင် သေၼိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပထမသရၼၷမၼ=ယိင်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရၼၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 2။ '''ၼၢင်းဝိသႃၶႃ''' (''ၸဝ်ႈတႃႇၼၵျွင်းလူင် ပုပ်ႉပႃႇရုံ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယိၵႃ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၼၢင်းၶုꩡ်ꩡုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ၿႁုသုတၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၼၢင်းႁေႃၶမ်း သႃမႃဝတီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်းလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢုတေၼ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမေတ်တႃဝိႁႃရီ=ၽူႈဢၼ်ယူႇသဝ်းၸွမ်းမဵတ်ႉတႃႇတြႃး ၵျတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၼၢင်းဢုတ်တရႃ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း ၸၢႆးၼၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၼၢင်းသုပ်ပဝႃသႃ''' (''ၸဝ်ႈယိင်းၶိူဝ်းၵေႃးလိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယိၵႃ=ၽူႈမေႃလူႇမေႃတၢၼ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မျၢတ်ႈဢၼ်လီဢၼ်ၵျၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၼၢင်းသုပ်ပိယႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵိလႃၼုပꩦ်ꩧႃၵႃ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၼၢင်းၵႃတိယႃၼီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢဝေၸ်ၸပသၼ်ၼ= ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၼၢင်းၼၵုလမႃတႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိသ်သႃသိၵႃ=ၽူႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်သုတ်းတင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၼၢင်းၵႃꩮီ''' (''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်းၵုလꧠရ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢၼုသ်သဝ ပသၼ်ၼ=ၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈသိုပ်ႇငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လႆႈမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == ၽိုၼ်ဢိင် == i3aflvabunsz4ojr7tk3xx9htd7eqqp 155576 155575 2026-09-12T09:47:07Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 ၵွင်ႉၸူးၼႃႈလဵၵ်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ 155576 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်ၿုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶု) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-26</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (41) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''[[ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ|ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ၽူႈဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 2။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈသႃရိပုတ်တရႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 3။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈမႁႃမေၢၷ်ၷလႃၼ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 4။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪုတင်ၵꩪရ=ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်ထုတင်ႇ13ပႃး တွၼ်းသုတ်း 5။ '''ၸဝ်ႈဢၼုရုၻ်ꩪႃ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၺၢၼ်ႇ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီ တွၼ်းသုတ်း 6။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢုၸ်ၸၵုလိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသုင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း (''ၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇ500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။'') 7။ '''ၸဝ်ႈလၵုꧣ်ꩦၵꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၺ်ꩡူသရ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လီၶိုၵ်ႉတွၼ်း 8။ '''ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလꧤႃရၻွႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသီႁၼႃၻိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လင် မိူၼ်သဵင်သၢင်ႈသီႈ (ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလၼႆႉ 9။ '''ၸဝ်ႈပုꧣ်ꧣ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ်ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ 10။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵၸ်ၸႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်လွင်ႈၵျၢပ်ႈ ၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵႂၢင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈၸူꩮပၼ်ထၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼေႃမယ ၵႃယဢၽိၼိမ်မိတ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၽၢၼ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်တူၼ်း လႄႈ * ၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၸေတႃဝိဝꩦ်ꩦ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 12။ '''ၸဝ်ႈမႁႃပၼ်ထ'''ၵ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၺ်ၺႃဝိဝꩦ်ꩦၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ 13။ '''ၸဝ်ႈသုꧤူတိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢရꧣဝိႁႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းၵိလေသႃႇ လႄႈ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷၻၵ်ၶိꧣေယျ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 14။ '''ၸဝ်ႈရေဝတ''' ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႇသႃးတေႃး လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၺ်ၺၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈပႃႇ 15။ '''ၸဝ်ႈၵင်ၶႃရေဝတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းသၢၼ်ႇ 16။ '''ၸဝ်ႈၵေႃꩦိဝိသသေႃꧣ''' (''ၸဝ်ႈသေႃꧣ ၶိူဝ်းၵေႃလိဝိသ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၼုမ်ႈဝႆၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ် သွင်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၻ်ꩪဝီရိယ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈ 17။ '''ၸဝ်ႈၵုꩦိၵꧣ်ꧣသေႃꧣ''' (''မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယၢမ်ႈလႆႈတိုဝ်းပီႇႁူၵႃႈၶၼ် သိပ်းလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵလျႃꧣဝၢၵ်ၵရၼ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈဢဝ်သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူသေ လၢတ်ႈၸႃၽတ်းႁေႃး 18။ '''ၸဝ်ႈသီဝလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလႃၽီ=ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်း ဢၼ်မီးလၢပ်ႈလႃႇၽၼမ်လိူင်ႇ 19။ '''ၸဝ်ႈဝၵ်ၵလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇ 20။ '''ၸဝ်ႈရႃႁုလႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသိၷ်ၶႃၵႃမ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းၵျၢင်ႉသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပိူင် 21။ '''ၸဝ်ႈရꩦ်ꩧပႃလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃပၿ်ၿꩡ်ꩡိတ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်း 22။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩨၻႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩪမသလႃၵ ၵꧣ်ႁၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉတၢင်းလူႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသလၢၵ်ႇ (''ၸူၵ်းမႄး'') 23။ '''ၸဝ်ႈဝင်ၷီသ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩦိꧤႃဝၼဝၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွႆႉမၢၵ်ႇဝွၵ်းၵႃႇထႃႇလင်ႇၵႃႇ 24။ '''ၸဝ်ႈဢုပသေၼ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ဝင်ႇၵၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသမၼ်တပႃသႃၻိၵ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမီးလွင်ႈသတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် 25။ '''ၸဝ်ႈၻၿ်ၿ မလ်လပုတ်တ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်မၼ်ႇလႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ သေၼႃသၼ ပၺ်ၺႃပၵ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိူဝ်ႇပူ တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း 26။ '''ၸဝ်ႈပိလိၼ်ၻဝၸ်ꧡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၵ်ၷ ၻေဝႃၼံ ပိယမၼႃပ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽီၶဝ်ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း 27။ '''ၸဝ်ႈၻႃရုၸီရိယ''' ဢၼ်ယူႇတိူင်းၿႃႁိယ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁုၸႅင်ႈႁၼ်ပွင်ႇတြႃးဝၢႆးဝၢႆးသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ 28။ '''ၸဝ်ႈၵုမႃရၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၸိတ်တ ၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉလၢၵ်ႇလၢႆး 29။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵေၢꩦ်ꩧိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိသမ်ꧤိၻႃပတ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင် 30။ '''ၸဝ်ႈဢႃၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ်၊ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷသတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးသတိတြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိမ်း ဢၼ်မေႃတွင်းၵိုမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း၊ * ဢၷ်ၷၷတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၽၢႆ မေႃပွင်ႇၸႂ် တြႃးဢၼ်ၵူႈၶေႃႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃႈ၊ * ဢၷ်ၷꩪိတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၽတ်းႁေႃးၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ * ဢၷ်ၷဢုပꩦ်ꩧႃၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ('''လႆႈႁပ်ႉႁႃႈၸုမ်ႈ''') 31။ '''ၸဝ်ႈဢုရုဝေလၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပရိသ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပရိသတ်ႈမူႇၼႃ 32။ '''ၸဝ်ႈၵႃꩮုၻႃယီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵုလပသႃၻ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယုမ်ႇယမ်သႅၼ်ႈသႂ် 33။ '''ၸဝ်ႈၿႃၵုလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢပ်ပႃၿႃꩪိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ (''ၸဝ်ႈပႃႇၵုလၼႆႉ တေႃးၼင်ႇတၢင်းပဵၼ်ႁဝ်ႁိူမ်ႉႁဝ်ၼွၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ''။) 34။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧤိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပုၿ်ၿေၼိဝႃသ ဢၼုသ်ရၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 35။ '''ၸဝ်ႈဢုပႃလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိၼယꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လွင်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇ လွင်ႈလူင်ႇလႅၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းဝိၼႄး 36။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုၼေႃဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် 37။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၼ်ၻြိယၷုတ်တၻွႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးဢိၼ်ႇတရေႇႁူၵ်းဢၼ် 38။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵပ်ပိၼ်ၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၽၢႆႇသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် 39။ '''ၸဝ်ႈသႃၷတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷတေꩡေႃꩪႃတု ၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းထၢတ်ႈၽၢႆႈ (တေႇၸေႃးထၢတ်ႈ) 40။ '''ၸဝ်ႈရႃꩪ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိꧤႃၼေယျၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတြႃးမႂ်ႇ ၶေႃႈသွၼ်မႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽုတ်းပေႃႇမႃး 41။ '''ၸဝ်ႈမေႃꧠရႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ လူၶၸီဝရꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၽူႈၸိူဝ်ႈဢၼ် (တတ်း ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ)ၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ꧤိၵ်ၶုၼီ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (13) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (13) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸဝ်ႈမႄႈၼႃႉ မႁႃပꩡႃပတိၷေႃတမီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႄႈ ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈၶေမႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၸဝ်ႈဢုပ်ပလဝꧣ်ꧣထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တီ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸဝ်ႈပꩦႃၸႃရီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိၼယꩪႃရီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇဝိၼႄး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸဝ်ႈꩪမ်မၻိၼ်ၼႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇႁေႃးတြႃး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꧢႃယိၵႃ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇမူၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧣႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢႃရၻ်ꩪဝီရိယႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်သုင်သုတ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၸဝ်ႈၿၵုလႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၵႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇႁၼ်လႅင်း မိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻႃၵုꧣ်ꩦလၵေသႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုလႅတ်းၽၢႆသုတ်းသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇဝၢႆးသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၸဝ်ႈꧤတ်တၵႃပိလႃၼီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၿ်ၿေၼိဝႃသၺႃꧣီ=ၸဝ်ႈၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵျတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈယသေႃꩪရႃထေရီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၸဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽတ်ႉတၵိၼ်ႇၸၼႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ မႁႃꧤိၺ်ၺပ်ပတ်တႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ႁုႁၼ်လႆႈထိုင်ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သီႇဢသင်ႇၶျေႇလႄႈၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ 12။ '''ၸဝ်ႈၵိသႃၷေႃတမီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလူၶၸီဝရꩪႃရီ=ၸဝ်ႈဢၼ်တွၼ်းသုတ်း တီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 13။ '''ၸဝ်ႈသိင်ၷေႃလမႃတုထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးႁႅင်းသတ်ႉထႃႇသုင်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃသၵ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃႇသၵ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸၢႆးတၿုသ်သ လႄႈ ၸၢႆးꧤလ်လိၵ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရꧣၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 2။ '''သထေးလူင် ဢၼႃထပိၼ် ('''''ၸိုဝ်ႈတႄႉႁွင်ႉဝႃႈ သုၻတ်ꩪ''''')''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယၵ=ဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်ႉလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 3။ '''သထေးလူင် ၸိတ်တ ('''''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်း မိတ်ႉသိၵႃသၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪမ်မၵထိၵ=ၽူႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸၢႆးႁတ်ထၵဢႃꩮႃဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင် ယိုၼ်ႈမႅင်ႇသေ တိုတ်ႉၸၼ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽၢႆႇႁဝ်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸၢႆးမႁႃၼႃမ''' ''(ၸဝ်ႈၸၢႆးသႃႇၵီႇ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယၵ=ၼႂ်းၽူႈမေႃလူႇ ၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၵျၶႅမ်ႉဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝဵင်းဝေႇသႃႇလီ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼႃပၻႃယၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလူႇ တၢင်းလူႇဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝၢၼ်ႈႁတ်ထိၷႃမ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသံꧠုပꩦ်ꩧႃၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝေႇယႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 8။ '''သထေးသူရမ်ၿꩦ်ꩧ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢဝေၸ်ၸ ပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ (''ၼႂ်းဢတ်ႉထၵထႃႇတႄႉဝႃႈ သုရမ်ပꩦ်ꩧ ၼႆယဝ်ႉ။'') 9။ '''မေႃယႃလူင် သြႃႇꩡီဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၷ်ၷလပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မေႃးမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမီးၵုင်ႇသီႇလ ၵုင်ႇသမႃႇထိ ၵုင်ႇပၺ်ႇၺႃႇၶိုၵ်ႉၵျၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈ ၼၵုလပိတႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိသ်သႃသၵ=ၽူႈဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ။ ''(ၽူႈမၢၵ်ႈၼၵုလပိတႃႇၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇတေႇ လႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တၵ်ႉၼႆဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢိူၺ် ၸုတ်ႉပႅတ်ႈပေႃးတင်းမႄႈႁႄ မိူဝ်းထင်သဝ်းယူႇတီႈလႂ် တင်းႁိုင်တင်းႁီး" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဝႃႈၼၼ်ၸိုင် မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၼေႃႇလွင်း ၽွင်းတိုၵ်ႉထႅမ်ပႃႇရမီႇ'' ''တႃႇပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ပၢၼ်ပေႃႈ တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇ၊ လႆႈပဵၼ်ပၢၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈပေႃႈ) တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ၊ ပဵၼ်ဢၢဝ် (ၼွင်ႉၸၢႆးပေႃႈ) 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၼ်ႈၵၢင်၊ ပဵၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈမႄႈ)  500 ၸၢတ်ႈ သိုပ်ႇသိုပ်ႇတၢမ်းတၢမ်းသေ မီးတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးၼင်ႇၼႆလႄႈ လႆႈႁွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။)'' == တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃသိၵႃ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.28</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃႇသိၵႃႇ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၼၢင်းသုꩡႃတႃ''' (''ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၽူႈမၢၵ်ႈလူင် သေၼိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပထမသရၼၷမၼ=ယိင်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရၼၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 2။ '''ၼၢင်းဝိသႃၶႃ''' (''ၸဝ်ႈတႃႇၼၵျွင်းလူင် ပုပ်ႉပႃႇရုံ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယိၵႃ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၼၢင်းၶုꩡ်ꩡုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ၿႁုသုတၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၼၢင်းႁေႃၶမ်း သႃမႃဝတီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်းလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢုတေၼ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမေတ်တႃဝိႁႃရီ=ၽူႈဢၼ်ယူႇသဝ်းၸွမ်းမဵတ်ႉတႃႇတြႃး ၵျတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၼၢင်းဢုတ်တရႃ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း ၸၢႆးၼၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၼၢင်းသုပ်ပဝႃသႃ''' (''ၸဝ်ႈယိင်းၶိူဝ်းၵေႃးလိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယိၵႃ=ၽူႈမေႃလူႇမေႃတၢၼ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မျၢတ်ႈဢၼ်လီဢၼ်ၵျၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၼၢင်းသုပ်ပိယႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵိလႃၼုပꩦ်ꩧႃၵႃ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၼၢင်းၵႃတိယႃၼီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢဝေၸ်ၸပသၼ်ၼ= ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၼၢင်းၼၵုလမႃတႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိသ်သႃသိၵႃ=ၽူႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်သုတ်းတင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၼၢင်းၵႃꩮီ''' (''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်းၵုလꧠရ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢၼုသ်သဝ ပသၼ်ၼ=ၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈသိုပ်ႇငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လႆႈမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == ၽိုၼ်ဢိင် == nedctgzdbw77kbmtrfzevjdpt4iqfbs 155577 155576 2026-09-12T09:49:05Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 ၵွင်ႉၸူးၼႃႈလဵၵ်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ 155577 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်[[ပိုၼ်းပုတ်ႉထ|ၿုတ်ႉထ]]ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶု) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-26</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (41) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''[[ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ|ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ၽူႈဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 2။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈသႃရိပုတ်တရႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 3။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈမႁႃမေၢၷ်ၷလႃၼ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 4။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪုတင်ၵꩪရ=ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်ထုတင်ႇ13ပႃး တွၼ်းသုတ်း 5။ '''ၸဝ်ႈဢၼုရုၻ်ꩪႃ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၺၢၼ်ႇ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီ တွၼ်းသုတ်း 6။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢုၸ်ၸၵုလိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသုင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း (''ၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇ500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။'') 7။ '''ၸဝ်ႈလၵုꧣ်ꩦၵꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၺ်ꩡူသရ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လီၶိုၵ်ႉတွၼ်း 8။ '''ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလꧤႃရၻွႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသီႁၼႃၻိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လင် မိူၼ်သဵင်သၢင်ႈသီႈ (ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလၼႆႉ 9။ '''ၸဝ်ႈပုꧣ်ꧣ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ်ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ 10။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵၸ်ၸႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်လွင်ႈၵျၢပ်ႈ ၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵႂၢင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈၸူꩮပၼ်ထၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼေႃမယ ၵႃယဢၽိၼိမ်မိတ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၽၢၼ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်တူၼ်း လႄႈ * ၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၸေတႃဝိဝꩦ်ꩦ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 12။ '''ၸဝ်ႈမႁႃပၼ်ထ'''ၵ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၺ်ၺႃဝိဝꩦ်ꩦၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ 13။ '''ၸဝ်ႈသုꧤူတိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢရꧣဝိႁႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းၵိလေသႃႇ လႄႈ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷၻၵ်ၶိꧣေယျ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 14။ '''ၸဝ်ႈရေဝတ''' ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႇသႃးတေႃး လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၺ်ၺၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈပႃႇ 15။ '''ၸဝ်ႈၵင်ၶႃရေဝတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းသၢၼ်ႇ 16။ '''ၸဝ်ႈၵေႃꩦိဝိသသေႃꧣ''' (''ၸဝ်ႈသေႃꧣ ၶိူဝ်းၵေႃလိဝိသ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၼုမ်ႈဝႆၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ် သွင်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၻ်ꩪဝီရိယ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈ 17။ '''ၸဝ်ႈၵုꩦိၵꧣ်ꧣသေႃꧣ''' (''မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယၢမ်ႈလႆႈတိုဝ်းပီႇႁူၵႃႈၶၼ် သိပ်းလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵလျႃꧣဝၢၵ်ၵရၼ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈဢဝ်သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူသေ လၢတ်ႈၸႃၽတ်းႁေႃး 18။ '''ၸဝ်ႈသီဝလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလႃၽီ=ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်း ဢၼ်မီးလၢပ်ႈလႃႇၽၼမ်လိူင်ႇ 19။ '''ၸဝ်ႈဝၵ်ၵလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇ 20။ '''ၸဝ်ႈရႃႁုလႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသိၷ်ၶႃၵႃမ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းၵျၢင်ႉသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပိူင် 21။ '''ၸဝ်ႈရꩦ်ꩧပႃလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃပၿ်ၿꩡ်ꩡိတ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်း 22။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩨၻႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩪမသလႃၵ ၵꧣ်ႁၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉတၢင်းလူႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသလၢၵ်ႇ (''ၸူၵ်းမႄး'') 23။ '''ၸဝ်ႈဝင်ၷီသ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩦိꧤႃဝၼဝၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွႆႉမၢၵ်ႇဝွၵ်းၵႃႇထႃႇလင်ႇၵႃႇ 24။ '''ၸဝ်ႈဢုပသေၼ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ဝင်ႇၵၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသမၼ်တပႃသႃၻိၵ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမီးလွင်ႈသတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် 25။ '''ၸဝ်ႈၻၿ်ၿ မလ်လပုတ်တ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်မၼ်ႇလႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ သေၼႃသၼ ပၺ်ၺႃပၵ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိူဝ်ႇပူ တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း 26။ '''ၸဝ်ႈပိလိၼ်ၻဝၸ်ꧡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၵ်ၷ ၻေဝႃၼံ ပိယမၼႃပ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽီၶဝ်ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း 27။ '''ၸဝ်ႈၻႃရုၸီရိယ''' ဢၼ်ယူႇတိူင်းၿႃႁိယ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁုၸႅင်ႈႁၼ်ပွင်ႇတြႃးဝၢႆးဝၢႆးသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ 28။ '''ၸဝ်ႈၵုမႃရၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၸိတ်တ ၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉလၢၵ်ႇလၢႆး 29။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵေၢꩦ်ꩧိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိသမ်ꧤိၻႃပတ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင် 30။ '''ၸဝ်ႈဢႃၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ်၊ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷသတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးသတိတြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိမ်း ဢၼ်မေႃတွင်းၵိုမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း၊ * ဢၷ်ၷၷတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၽၢႆ မေႃပွင်ႇၸႂ် တြႃးဢၼ်ၵူႈၶေႃႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃႈ၊ * ဢၷ်ၷꩪိတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၽတ်းႁေႃးၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ * ဢၷ်ၷဢုပꩦ်ꩧႃၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ('''လႆႈႁပ်ႉႁႃႈၸုမ်ႈ''') 31။ '''ၸဝ်ႈဢုရုဝေလၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပရိသ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပရိသတ်ႈမူႇၼႃ 32။ '''ၸဝ်ႈၵႃꩮုၻႃယီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵုလပသႃၻ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယုမ်ႇယမ်သႅၼ်ႈသႂ် 33။ '''ၸဝ်ႈၿႃၵုလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢပ်ပႃၿႃꩪိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ (''ၸဝ်ႈပႃႇၵုလၼႆႉ တေႃးၼင်ႇတၢင်းပဵၼ်ႁဝ်ႁိူမ်ႉႁဝ်ၼွၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ''။) 34။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧤိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပုၿ်ၿေၼိဝႃသ ဢၼုသ်ရၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 35။ '''ၸဝ်ႈဢုပႃလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိၼယꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လွင်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇ လွင်ႈလူင်ႇလႅၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းဝိၼႄး 36။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုၼေႃဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် 37။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၼ်ၻြိယၷုတ်တၻွႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးဢိၼ်ႇတရေႇႁူၵ်းဢၼ် 38။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵပ်ပိၼ်ၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၽၢႆႇသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် 39။ '''ၸဝ်ႈသႃၷတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷတေꩡေႃꩪႃတု ၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းထၢတ်ႈၽၢႆႈ (တေႇၸေႃးထၢတ်ႈ) 40။ '''ၸဝ်ႈရႃꩪ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိꧤႃၼေယျၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတြႃးမႂ်ႇ ၶေႃႈသွၼ်မႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽုတ်းပေႃႇမႃး 41။ '''ၸဝ်ႈမေႃꧠရႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ လူၶၸီဝရꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၽူႈၸိူဝ်ႈဢၼ် (တတ်း ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ)ၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ꧤိၵ်ၶုၼီ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (13) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (13) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸဝ်ႈမႄႈၼႃႉ မႁႃပꩡႃပတိၷေႃတမီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႄႈ ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈၶေမႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၸဝ်ႈဢုပ်ပလဝꧣ်ꧣထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တီ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸဝ်ႈပꩦႃၸႃရီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိၼယꩪႃရီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇဝိၼႄး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸဝ်ႈꩪမ်မၻိၼ်ၼႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇႁေႃးတြႃး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꧢႃယိၵႃ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇမူၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧣႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢႃရၻ်ꩪဝီရိယႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်သုင်သုတ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၸဝ်ႈၿၵုလႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၵႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇႁၼ်လႅင်း မိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻႃၵုꧣ်ꩦလၵေသႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုလႅတ်းၽၢႆသုတ်းသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇဝၢႆးသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၸဝ်ႈꧤတ်တၵႃပိလႃၼီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၿ်ၿေၼိဝႃသၺႃꧣီ=ၸဝ်ႈၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵျတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈယသေႃꩪရႃထေရီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၸဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽတ်ႉတၵိၼ်ႇၸၼႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ မႁႃꧤိၺ်ၺပ်ပတ်တႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ႁုႁၼ်လႆႈထိုင်ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သီႇဢသင်ႇၶျေႇလႄႈၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ 12။ '''ၸဝ်ႈၵိသႃၷေႃတမီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလူၶၸီဝရꩪႃရီ=ၸဝ်ႈဢၼ်တွၼ်းသုတ်း တီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 13။ '''ၸဝ်ႈသိင်ၷေႃလမႃတုထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးႁႅင်းသတ်ႉထႃႇသုင်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃသၵ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃႇသၵ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸၢႆးတၿုသ်သ လႄႈ ၸၢႆးꧤလ်လိၵ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရꧣၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 2။ '''သထေးလူင် ဢၼႃထပိၼ် ('''''ၸိုဝ်ႈတႄႉႁွင်ႉဝႃႈ သုၻတ်ꩪ''''')''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယၵ=ဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်ႉလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 3။ '''သထေးလူင် ၸိတ်တ ('''''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်း မိတ်ႉသိၵႃသၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪမ်မၵထိၵ=ၽူႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸၢႆးႁတ်ထၵဢႃꩮႃဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင် ယိုၼ်ႈမႅင်ႇသေ တိုတ်ႉၸၼ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽၢႆႇႁဝ်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸၢႆးမႁႃၼႃမ''' ''(ၸဝ်ႈၸၢႆးသႃႇၵီႇ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယၵ=ၼႂ်းၽူႈမေႃလူႇ ၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၵျၶႅမ်ႉဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝဵင်းဝေႇသႃႇလီ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼႃပၻႃယၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလူႇ တၢင်းလူႇဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝၢၼ်ႈႁတ်ထိၷႃမ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသံꧠုပꩦ်ꩧႃၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝေႇယႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 8။ '''သထေးသူရမ်ၿꩦ်ꩧ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢဝေၸ်ၸ ပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ (''ၼႂ်းဢတ်ႉထၵထႃႇတႄႉဝႃႈ သုရမ်ပꩦ်ꩧ ၼႆယဝ်ႉ။'') 9။ '''မေႃယႃလူင် သြႃႇꩡီဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၷ်ၷလပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မေႃးမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမီးၵုင်ႇသီႇလ ၵုင်ႇသမႃႇထိ ၵုင်ႇပၺ်ႇၺႃႇၶိုၵ်ႉၵျၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈ ၼၵုလပိတႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိသ်သႃသၵ=ၽူႈဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ။ ''(ၽူႈမၢၵ်ႈၼၵုလပိတႃႇၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇတေႇ လႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တၵ်ႉၼႆဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢိူၺ် ၸုတ်ႉပႅတ်ႈပေႃးတင်းမႄႈႁႄ မိူဝ်းထင်သဝ်းယူႇတီႈလႂ် တင်းႁိုင်တင်းႁီး" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဝႃႈၼၼ်ၸိုင် မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၼေႃႇလွင်း ၽွင်းတိုၵ်ႉထႅမ်ပႃႇရမီႇ'' ''တႃႇပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ပၢၼ်ပေႃႈ တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇ၊ လႆႈပဵၼ်ပၢၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈပေႃႈ) တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ၊ ပဵၼ်ဢၢဝ် (ၼွင်ႉၸၢႆးပေႃႈ) 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၼ်ႈၵၢင်၊ ပဵၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈမႄႈ)  500 ၸၢတ်ႈ သိုပ်ႇသိုပ်ႇတၢမ်းတၢမ်းသေ မီးတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးၼင်ႇၼႆလႄႈ လႆႈႁွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။)'' == တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃသိၵႃ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.28</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃႇသိၵႃႇ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၼၢင်းသုꩡႃတႃ''' (''ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၽူႈမၢၵ်ႈလူင် သေၼိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပထမသရၼၷမၼ=ယိင်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရၼၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 2။ '''ၼၢင်းဝိသႃၶႃ''' (''ၸဝ်ႈတႃႇၼၵျွင်းလူင် ပုပ်ႉပႃႇရုံ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယိၵႃ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၼၢင်းၶုꩡ်ꩡုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ၿႁုသုတၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၼၢင်းႁေႃၶမ်း သႃမႃဝတီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်းလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢုတေၼ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမေတ်တႃဝိႁႃရီ=ၽူႈဢၼ်ယူႇသဝ်းၸွမ်းမဵတ်ႉတႃႇတြႃး ၵျတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၼၢင်းဢုတ်တရႃ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း ၸၢႆးၼၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၼၢင်းသုပ်ပဝႃသႃ''' (''ၸဝ်ႈယိင်းၶိူဝ်းၵေႃးလိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယိၵႃ=ၽူႈမေႃလူႇမေႃတၢၼ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မျၢတ်ႈဢၼ်လီဢၼ်ၵျၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၼၢင်းသုပ်ပိယႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵိလႃၼုပꩦ်ꩧႃၵႃ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၼၢင်းၵႃတိယႃၼီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢဝေၸ်ၸပသၼ်ၼ= ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၼၢင်းၼၵုလမႃတႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိသ်သႃသိၵႃ=ၽူႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်သုတ်းတင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၼၢင်းၵႃꩮီ''' (''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်းၵုလꧠရ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢၼုသ်သဝ ပသၼ်ၼ=ၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈသိုပ်ႇငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လႆႈမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == ၽိုၼ်ဢိင် == a22pufqi3xcjpv4pzcb0eza0t8d0d5p 155586 155577 2026-09-12T10:11:47Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 ၵွင်ႉၸူးၼႃႈလဵၵ်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ 155586 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်[[ပိုၼ်းပုတ်ႉထ|ၿုတ်ႉထ]]ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶု) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-26</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (41) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''[[ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ|ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ၽူႈဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 2။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈသႃရိပုတ်တရႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 3။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈမႁႃမေၢၷ်ၷလႃၼ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 4။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪုတင်ၵꩪရ=ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်ထုတင်ႇ13ပႃး တွၼ်းသုတ်း 5။ '''ၸဝ်ႈဢၼုရုၻ်ꩪႃ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၺၢၼ်ႇ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီ တွၼ်းသုတ်း 6။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢုၸ်ၸၵုလိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသုင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း (''ၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇ500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။'') 7။ '''ၸဝ်ႈလၵုꧣ်ꩦၵꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၺ်ꩡူသရ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လီၶိုၵ်ႉတွၼ်း 8။ '''ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလꧤႃရၻွႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသီႁၼႃၻိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လင် မိူၼ်သဵင်သၢင်ႈသီႈ (ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလၼႆႉ 9။ '''ၸဝ်ႈပုꧣ်ꧣ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ်ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ 10။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵၸ်ၸႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်လွင်ႈၵျၢပ်ႈ ၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵႂၢင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈၸူꩮပၼ်ထၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼေႃမယ ၵႃယဢၽိၼိမ်မိတ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၽၢၼ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်တူၼ်း လႄႈ * ၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၸေတႃဝိဝꩦ်ꩦ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 12။ '''ၸဝ်ႈမႁႃပၼ်ထ'''ၵ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၺ်ၺႃဝိဝꩦ်ꩦၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ 13။ '''ၸဝ်ႈသုꧤူတိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢရꧣဝိႁႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းၵိလေသႃႇ လႄႈ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷၻၵ်ၶိꧣေယျ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 14။ '''ၸဝ်ႈရေဝတ''' ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႇသႃးတေႃး လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၺ်ၺၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈပႃႇ 15။ '''ၸဝ်ႈၵင်ၶႃရေဝတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းသၢၼ်ႇ 16။ '''ၸဝ်ႈၵေႃꩦိဝိသသေႃꧣ''' (''ၸဝ်ႈသေႃꧣ ၶိူဝ်းၵေႃလိဝိသ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၼုမ်ႈဝႆၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ် သွင်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၻ်ꩪဝီရိယ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈ 17။ '''ၸဝ်ႈၵုꩦိၵꧣ်ꧣသေႃꧣ''' (''မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယၢမ်ႈလႆႈတိုဝ်းပီႇႁူၵႃႈၶၼ် သိပ်းလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵလျႃꧣဝၢၵ်ၵရၼ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈဢဝ်သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူသေ လၢတ်ႈၸႃၽတ်းႁေႃး 18။ '''ၸဝ်ႈသီဝလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလႃၽီ=ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်း ဢၼ်မီးလၢပ်ႈလႃႇၽၼမ်လိူင်ႇ 19။ '''ၸဝ်ႈဝၵ်ၵလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇ 20။ '''ၸဝ်ႈရႃႁုလႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသိၷ်ၶႃၵႃမ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းၵျၢင်ႉသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပိူင် 21။ '''ၸဝ်ႈရꩦ်ꩧပႃလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃပၿ်ၿꩡ်ꩡိတ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်း 22။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩨၻႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩪမသလႃၵ ၵꧣ်ႁၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉတၢင်းလူႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသလၢၵ်ႇ (''ၸူၵ်းမႄး'') 23။ '''ၸဝ်ႈဝင်ၷီသ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩦိꧤႃဝၼဝၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွႆႉမၢၵ်ႇဝွၵ်းၵႃႇထႃႇလင်ႇၵႃႇ 24။ '''ၸဝ်ႈဢုပသေၼ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ဝင်ႇၵၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသမၼ်တပႃသႃၻိၵ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမီးလွင်ႈသတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် 25။ '''ၸဝ်ႈၻၿ်ၿ မလ်လပုတ်တ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်မၼ်ႇလႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ သေၼႃသၼ ပၺ်ၺႃပၵ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိူဝ်ႇပူ တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း 26။ '''ၸဝ်ႈပိလိၼ်ၻဝၸ်ꧡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၵ်ၷ ၻေဝႃၼံ ပိယမၼႃပ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽီၶဝ်ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း 27။ '''ၸဝ်ႈၻႃရုၸီရိယ''' ဢၼ်ယူႇတိူင်းၿႃႁိယ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁုၸႅင်ႈႁၼ်ပွင်ႇတြႃးဝၢႆးဝၢႆးသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ 28။ '''ၸဝ်ႈၵုမႃရၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၸိတ်တ ၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉလၢၵ်ႇလၢႆး 29။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵေၢꩦ်ꩧိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိသမ်ꧤိၻႃပတ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင် 30။ '''ၸဝ်ႈဢႃၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ်၊ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷသတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးသတိတြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိမ်း ဢၼ်မေႃတွင်းၵိုမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း၊ * ဢၷ်ၷၷတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၽၢႆ မေႃပွင်ႇၸႂ် တြႃးဢၼ်ၵူႈၶေႃႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃႈ၊ * ဢၷ်ၷꩪိတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၽတ်းႁေႃးၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ * ဢၷ်ၷဢုပꩦ်ꩧႃၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ('''လႆႈႁပ်ႉႁႃႈၸုမ်ႈ''') 31။ '''ၸဝ်ႈဢုရုဝေလၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပရိသ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပရိသတ်ႈမူႇၼႃ 32။ '''ၸဝ်ႈၵႃꩮုၻႃယီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵုလပသႃၻ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယုမ်ႇယမ်သႅၼ်ႈသႂ် 33။ '''ၸဝ်ႈၿႃၵုလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢပ်ပႃၿႃꩪိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ (''ၸဝ်ႈပႃႇၵုလၼႆႉ တေႃးၼင်ႇတၢင်းပဵၼ်ႁဝ်ႁိူမ်ႉႁဝ်ၼွၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ''။) 34။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧤိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပုၿ်ၿေၼိဝႃသ ဢၼုသ်ရၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 35။ '''ၸဝ်ႈဢုပႃလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိၼယꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လွင်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇ လွင်ႈလူင်ႇလႅၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းဝိၼႄး 36။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုၼေႃဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် 37။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၼ်ၻြိယၷုတ်တၻွႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးဢိၼ်ႇတရေႇႁူၵ်းဢၼ် 38။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵပ်ပိၼ်ၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၽၢႆႇသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် 39။ '''ၸဝ်ႈသႃၷတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷတေꩡေႃꩪႃတု ၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းထၢတ်ႈၽၢႆႈ (တေႇၸေႃးထၢတ်ႈ) 40။ '''ၸဝ်ႈရႃꩪ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိꧤႃၼေယျၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတြႃးမႂ်ႇ ၶေႃႈသွၼ်မႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽုတ်းပေႃႇမႃး 41။ '''ၸဝ်ႈမေႃꧠရႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ လူၶၸီဝရꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၽူႈၸိူဝ်ႈဢၼ် (တတ်း ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ)ၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ꧤိၵ်ၶုၼီ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (13) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (13) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸဝ်ႈမႄႈၼႃႉ မႁႃပꩡႃပတိၷေႃတမီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႄႈ ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈၶေမႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၸဝ်ႈဢုပ်ပလဝꧣ်ꧣထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တီ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸဝ်ႈပꩦႃၸႃရီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိၼယꩪႃရီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇဝိၼႄး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸဝ်ႈꩪမ်မၻိၼ်ၼႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇႁေႃးတြႃး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꧢႃယိၵႃ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇမူၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧣႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢႃရၻ်ꩪဝီရိယႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်သုင်သုတ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၸဝ်ႈၿၵုလႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၵႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇႁၼ်လႅင်း မိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻႃၵုꧣ်ꩦလၵေသႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုလႅတ်းၽၢႆသုတ်းသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇဝၢႆးသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၸဝ်ႈꧤတ်တၵႃပိလႃၼီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၿ်ၿေၼိဝႃသၺႃꧣီ=ၸဝ်ႈၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵျတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈယသေႃꩪရႃထေရီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၸဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽတ်ႉတၵိၼ်ႇၸၼႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ မႁႃꧤိၺ်ၺပ်ပတ်တႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ႁုႁၼ်လႆႈထိုင်ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သီႇဢသင်ႇၶျေႇလႄႈၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ 12။ '''ၸဝ်ႈၵိသႃၷေႃတမီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလူၶၸီဝရꩪႃရီ=ၸဝ်ႈဢၼ်တွၼ်းသုတ်း တီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 13။ '''ၸဝ်ႈသိင်ၷေႃလမႃတုထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးႁႅင်းသတ်ႉထႃႇသုင်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃသၵ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃႇသၵ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸၢႆးတၿုသ်သ လႄႈ ၸၢႆးꧤလ်လိၵ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရꧣၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 2။ '''သထေးလူင် ဢၼႃထပိၼ် ('''''ၸိုဝ်ႈတႄႉႁွင်ႉဝႃႈ သုၻတ်ꩪ''''')''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယၵ=ဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်ႉလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 3။ '''သထေးလူင် ၸိတ်တ ('''''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်း မိတ်ႉသိၵႃသၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪမ်မၵထိၵ=ၽူႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸၢႆးႁတ်ထၵဢႃꩮႃဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင် ယိုၼ်ႈမႅင်ႇသေ တိုတ်ႉၸၼ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽၢႆႇႁဝ်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸၢႆးမႁႃၼႃမ''' ''(ၸဝ်ႈၸၢႆးသႃႇၵီႇ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယၵ=ၼႂ်းၽူႈမေႃလူႇ ၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၵျၶႅမ်ႉဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝဵင်းဝေႇသႃႇလီ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼႃပၻႃယၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလူႇ တၢင်းလူႇဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝၢၼ်ႈႁတ်ထိၷႃမ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသံꧠုပꩦ်ꩧႃၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝေႇယႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 8။ '''သထေးသူရမ်ၿꩦ်ꩧ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢဝေၸ်ၸ ပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ (''ၼႂ်းဢတ်ႉထၵထႃႇတႄႉဝႃႈ သုရမ်ပꩦ်ꩧ ၼႆယဝ်ႉ။'') 9။ '''မေႃယႃလူင် သြႃႇꩡီဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၷ်ၷလပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မေႃးမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမီးၵုင်ႇသီႇလ ၵုင်ႇသမႃႇထိ ၵုင်ႇပၺ်ႇၺႃႇၶိုၵ်ႉၵျၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈ ၼၵုလပိတႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိသ်သႃသၵ=ၽူႈဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ။ ''(ၽူႈမၢၵ်ႈၼၵုလပိတႃႇၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇတေႇ လႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တၵ်ႉၼႆဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢိူၺ် ၸုတ်ႉပႅတ်ႈပေႃးတင်းမႄႈႁႄ မိူဝ်းထင်သဝ်းယူႇတီႈလႂ် တင်းႁိုင်တင်းႁီး" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဝႃႈၼၼ်ၸိုင် မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၼေႃႇလွင်း ၽွင်းတိုၵ်ႉထႅမ်ပႃႇရမီႇ'' ''တႃႇပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ပၢၼ်ပေႃႈ တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇ၊ လႆႈပဵၼ်ပၢၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈပေႃႈ) တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ၊ ပဵၼ်ဢၢဝ် (ၼွင်ႉၸၢႆးပေႃႈ) 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၼ်ႈၵၢင်၊ ပဵၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈမႄႈ)  500 ၸၢတ်ႈ သိုပ်ႇသိုပ်ႇတၢမ်းတၢမ်းသေ မီးတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးၼင်ႇၼႆလႄႈ လႆႈႁွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။)'' == တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃသိၵႃ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.28</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃႇသိၵႃႇ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၼၢင်းသုꩡႃတႃ''' (''ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၽူႈမၢၵ်ႈလူင် သေၼိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပထမသရၼၷမၼ=ယိင်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရၼၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 2။ '''[[မိၵႃႇရမႃႇတႃႇ ဝိသႃႇၶႃႇ|ၼၢင်းဝိသႃၶႃ]]''' (''ၸဝ်ႈတႃႇၼၵျွင်းလူင် ပုပ်ႉပႃႇရုံ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယိၵႃ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၼၢင်းၶုꩡ်ꩡုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ၿႁုသုတၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၼၢင်းႁေႃၶမ်း သႃမႃဝတီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်းလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢုတေၼ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမေတ်တႃဝိႁႃရီ=ၽူႈဢၼ်ယူႇသဝ်းၸွမ်းမဵတ်ႉတႃႇတြႃး ၵျတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၼၢင်းဢုတ်တရႃ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း ၸၢႆးၼၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''[[ၼၢင်းသုပ်ႉပဝႃႇသႃႇ မႄႈၸဝ်ႈသီႇဝလိ|ၼၢင်းသုပ်ပဝႃသႃ]]''' (''ၸဝ်ႈယိင်းၶိူဝ်းၵေႃးလိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယိၵႃ=ၽူႈမေႃလူႇမေႃတၢၼ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မျၢတ်ႈဢၼ်လီဢၼ်ၵျၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၼၢင်းသုပ်ပိယႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵိလႃၼုပꩦ်ꩧႃၵႃ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၼၢင်းၵႃတိယႃၼီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢဝေၸ်ၸပသၼ်ၼ= ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''[[သွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇထုၵ်ႇလီယိူင်ႈ|ၼၢင်းၼၵုလမႃတႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိသ်သႃသိၵႃ=ၽူႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်သုတ်းတင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၼၢင်းၵႃꩮီ''' (''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်းၵုလꧠရ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢၼုသ်သဝ ပသၼ်ၼ=ၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈသိုပ်ႇငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လႆႈမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == ၽိုၼ်ဢိင် == n3cqo8f63vnzxd4d8wfbolocf41x4tz 155588 155586 2026-09-12T10:17:03Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 ၵွင်ႉၸူးၼႃႈလဵၵ်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ 155588 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်[[ပိုၼ်းပုတ်ႉထ|ၿုတ်ႉထ]]ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶု) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-26</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (41) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''[[ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ|ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ၽူႈဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 2။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈသႃရိပုတ်တရႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 3။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈမႁႃမေၢၷ်ၷလႃၼ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 4။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪုတင်ၵꩪရ=ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်ထုတင်ႇ13ပႃး တွၼ်းသုတ်း 5။ '''ၸဝ်ႈဢၼုရုၻ်ꩪႃ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၺၢၼ်ႇ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီ တွၼ်းသုတ်း 6။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢုၸ်ၸၵုလိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသုင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း (''ၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇ500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။'') 7။ '''ၸဝ်ႈလၵုꧣ်ꩦၵꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၺ်ꩡူသရ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လီၶိုၵ်ႉတွၼ်း 8။ '''ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလꧤႃရၻွႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသီႁၼႃၻိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လင် မိူၼ်သဵင်သၢင်ႈသီႈ (ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလၼႆႉ 9။ '''ၸဝ်ႈပုꧣ်ꧣ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ်ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ 10။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵၸ်ၸႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်လွင်ႈၵျၢပ်ႈ ၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵႂၢင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈၸူꩮပၼ်ထၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼေႃမယ ၵႃယဢၽိၼိမ်မိတ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၽၢၼ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်တူၼ်း လႄႈ * ၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၸေတႃဝိဝꩦ်ꩦ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 12။ '''ၸဝ်ႈမႁႃပၼ်ထ'''ၵ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၺ်ၺႃဝိဝꩦ်ꩦၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ 13။ '''ၸဝ်ႈသုꧤူတိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢရꧣဝိႁႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းၵိလေသႃႇ လႄႈ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷၻၵ်ၶိꧣေယျ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 14။ '''ၸဝ်ႈရေဝတ''' ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႇသႃးတေႃး လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၺ်ၺၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈပႃႇ 15။ '''ၸဝ်ႈၵင်ၶႃရေဝတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းသၢၼ်ႇ 16။ '''ၸဝ်ႈၵေႃꩦိဝိသသေႃꧣ''' (''ၸဝ်ႈသေႃꧣ ၶိူဝ်းၵေႃလိဝိသ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၼုမ်ႈဝႆၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ် သွင်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၻ်ꩪဝီရိယ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈ 17။ '''ၸဝ်ႈၵုꩦိၵꧣ်ꧣသေႃꧣ''' (''မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယၢမ်ႈလႆႈတိုဝ်းပီႇႁူၵႃႈၶၼ် သိပ်းလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵလျႃꧣဝၢၵ်ၵရၼ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈဢဝ်သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူသေ လၢတ်ႈၸႃၽတ်းႁေႃး 18။ '''ၸဝ်ႈသီဝလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလႃၽီ=ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်း ဢၼ်မီးလၢပ်ႈလႃႇၽၼမ်လိူင်ႇ 19။ '''ၸဝ်ႈဝၵ်ၵလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇ 20။ '''ၸဝ်ႈရႃႁုလႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသိၷ်ၶႃၵႃမ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းၵျၢင်ႉသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပိူင် 21။ '''ၸဝ်ႈရꩦ်ꩧပႃလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃပၿ်ၿꩡ်ꩡိတ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်း 22။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩨၻႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩪမသလႃၵ ၵꧣ်ႁၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉတၢင်းလူႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသလၢၵ်ႇ (''ၸူၵ်းမႄး'') 23။ '''ၸဝ်ႈဝင်ၷီသ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩦိꧤႃဝၼဝၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွႆႉမၢၵ်ႇဝွၵ်းၵႃႇထႃႇလင်ႇၵႃႇ 24။ '''ၸဝ်ႈဢုပသေၼ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ဝင်ႇၵၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသမၼ်တပႃသႃၻိၵ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမီးလွင်ႈသတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် 25။ '''ၸဝ်ႈၻၿ်ၿ မလ်လပုတ်တ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်မၼ်ႇလႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ သေၼႃသၼ ပၺ်ၺႃပၵ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိူဝ်ႇပူ တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း 26။ '''ၸဝ်ႈပိလိၼ်ၻဝၸ်ꧡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၵ်ၷ ၻေဝႃၼံ ပိယမၼႃပ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽီၶဝ်ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း 27။ '''ၸဝ်ႈၻႃရုၸီရိယ''' ဢၼ်ယူႇတိူင်းၿႃႁိယ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁုၸႅင်ႈႁၼ်ပွင်ႇတြႃးဝၢႆးဝၢႆးသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ 28။ '''ၸဝ်ႈၵုမႃရၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၸိတ်တ ၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉလၢၵ်ႇလၢႆး 29။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵေၢꩦ်ꩧိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိသမ်ꧤိၻႃပတ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင် 30။ '''ၸဝ်ႈဢႃၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ်၊ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷသတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးသတိတြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိမ်း ဢၼ်မေႃတွင်းၵိုမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း၊ * ဢၷ်ၷၷတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၽၢႆ မေႃပွင်ႇၸႂ် တြႃးဢၼ်ၵူႈၶေႃႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃႈ၊ * ဢၷ်ၷꩪိတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၽတ်းႁေႃးၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ * ဢၷ်ၷဢုပꩦ်ꩧႃၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ('''လႆႈႁပ်ႉႁႃႈၸုမ်ႈ''') 31။ '''ၸဝ်ႈဢုရုဝေလၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပရိသ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပရိသတ်ႈမူႇၼႃ 32။ '''ၸဝ်ႈၵႃꩮုၻႃယီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵုလပသႃၻ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယုမ်ႇယမ်သႅၼ်ႈသႂ် 33။ '''ၸဝ်ႈၿႃၵုလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢပ်ပႃၿႃꩪိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ (''ၸဝ်ႈပႃႇၵုလၼႆႉ တေႃးၼင်ႇတၢင်းပဵၼ်ႁဝ်ႁိူမ်ႉႁဝ်ၼွၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ''။) 34။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧤိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပုၿ်ၿေၼိဝႃသ ဢၼုသ်ရၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 35။ '''ၸဝ်ႈဢုပႃလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိၼယꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လွင်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇ လွင်ႈလူင်ႇလႅၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းဝိၼႄး 36။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုၼေႃဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် 37။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၼ်ၻြိယၷုတ်တၻွႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးဢိၼ်ႇတရေႇႁူၵ်းဢၼ် 38။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵပ်ပိၼ်ၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၽၢႆႇသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် 39။ '''ၸဝ်ႈသႃၷတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷတေꩡေႃꩪႃတု ၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းထၢတ်ႈၽၢႆႈ (တေႇၸေႃးထၢတ်ႈ) 40။ '''ၸဝ်ႈရႃꩪ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိꧤႃၼေယျၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတြႃးမႂ်ႇ ၶေႃႈသွၼ်မႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽုတ်းပေႃႇမႃး 41။ '''ၸဝ်ႈမေႃꧠရႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ လူၶၸီဝရꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၽူႈၸိူဝ်ႈဢၼ် (တတ်း ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ)ၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ꧤိၵ်ၶုၼီ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (13) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (13) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸဝ်ႈမႄႈၼႃႉ မႁႃပꩡႃပတိၷေႃတမီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႄႈ ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈၶေမႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၸဝ်ႈဢုပ်ပလဝꧣ်ꧣထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တီ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸဝ်ႈပꩦႃၸႃရီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိၼယꩪႃရီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇဝိၼႄး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸဝ်ႈꩪမ်မၻိၼ်ၼႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇႁေႃးတြႃး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꧢႃယိၵႃ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇမူၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧣႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢႃရၻ်ꩪဝီရိယႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်သုင်သုတ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၸဝ်ႈၿၵုလႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၵႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇႁၼ်လႅင်း မိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻႃၵုꧣ်ꩦလၵေသႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုလႅတ်းၽၢႆသုတ်းသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇဝၢႆးသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၸဝ်ႈꧤတ်တၵႃပိလႃၼီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၿ်ၿေၼိဝႃသၺႃꧣီ=ၸဝ်ႈၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵျတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈယသေႃꩪရႃထေရီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၸဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽတ်ႉတၵိၼ်ႇၸၼႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ မႁႃꧤိၺ်ၺပ်ပတ်တႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ႁုႁၼ်လႆႈထိုင်ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သီႇဢသင်ႇၶျေႇလႄႈၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ 12။ '''ၸဝ်ႈၵိသႃၷေႃတမီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလူၶၸီဝရꩪႃရီ=ၸဝ်ႈဢၼ်တွၼ်းသုတ်း တီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 13။ '''ၸဝ်ႈသိင်ၷေႃလမႃတုထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးႁႅင်းသတ်ႉထႃႇသုင်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃသၵ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃႇသၵ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸၢႆးတၿုသ်သ လႄႈ ၸၢႆးꧤလ်လိၵ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရꧣၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 2။ '''[[သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ|သထေးလူင် ဢၼႃထပိၼ်]] ('''''ၸိုဝ်ႈတႄႉႁွင်ႉဝႃႈ သုၻတ်ꩪ''''')''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယၵ=ဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်ႉလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 3။ '''သထေးလူင် ၸိတ်တ ('''''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်း မိတ်ႉသိၵႃသၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪမ်မၵထိၵ=ၽူႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸၢႆးႁတ်ထၵဢႃꩮႃဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင် ယိုၼ်ႈမႅင်ႇသေ တိုတ်ႉၸၼ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽၢႆႇႁဝ်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸၢႆးမႁႃၼႃမ''' ''(ၸဝ်ႈၸၢႆးသႃႇၵီႇ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယၵ=ၼႂ်းၽူႈမေႃလူႇ ၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၵျၶႅမ်ႉဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝဵင်းဝေႇသႃႇလီ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼႃပၻႃယၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလူႇ တၢင်းလူႇဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝၢၼ်ႈႁတ်ထိၷႃမ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသံꧠုပꩦ်ꩧႃၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝေႇယႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 8။ '''သထေးသူရမ်ၿꩦ်ꩧ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢဝေၸ်ၸ ပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ (''ၼႂ်းဢတ်ႉထၵထႃႇတႄႉဝႃႈ သုရမ်ပꩦ်ꩧ ၼႆယဝ်ႉ။'') 9။ '''မေႃယႃလူင် ꩡီဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၷ်ၷလပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မေႃးမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမီးၵုင်ႇသီႇလ ၵုင်ႇသမႃႇထိ ၵုင်ႇပၺ်ႇၺႃႇၶိုၵ်ႉၵျၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 10။ '''[[သွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇထုၵ်ႇလီယိူင်ႈ|ၽူႈမၢၵ်ႈ ၼၵုလပိတႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိသ်သႃသၵ=ၽူႈဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ။ ''(ၽူႈမၢၵ်ႈၼၵုလပိတႃႇၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇတေႇ လႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တၵ်ႉၼႆဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢိူၺ် ၸုတ်ႉပႅတ်ႈပေႃးတင်းမႄႈႁႄ မိူဝ်းထင်သဝ်းယူႇတီႈလႂ် တင်းႁိုင်တင်းႁီး" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဝႃႈၼၼ်ၸိုင် မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၼေႃႇလွင်း ၽွင်းတိုၵ်ႉထႅမ်ပႃႇရမီႇ'' ''တႃႇပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ပၢၼ်ပေႃႈ တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇ၊ လႆႈပဵၼ်ပၢၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈပေႃႈ) တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ၊ ပဵၼ်ဢၢဝ် (ၼွင်ႉၸၢႆးပေႃႈ) 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၼ်ႈၵၢင်၊ ပဵၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈမႄႈ)  500 ၸၢတ်ႈ သိုပ်ႇသိုပ်ႇတၢမ်းတၢမ်းသေ မီးတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးၼင်ႇၼႆလႄႈ လႆႈႁွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။)'' == တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃသိၵႃ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.28</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃႇသိၵႃႇ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၼၢင်းသုꩡႃတႃ''' (''ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၽူႈမၢၵ်ႈလူင် သေၼိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပထမသရၼၷမၼ=ယိင်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရၼၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 2။ '''[[မိၵႃႇရမႃႇတႃႇ ဝိသႃႇၶႃႇ|ၼၢင်းဝိသႃၶႃ]]''' (''ၸဝ်ႈတႃႇၼၵျွင်းလူင် ပုပ်ႉပႃႇရုံ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယိၵႃ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၼၢင်းၶုꩡ်ꩡုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ၿႁုသုတၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၼၢင်းႁေႃၶမ်း သႃမႃဝတီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်းလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢုတေၼ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမေတ်တႃဝိႁႃရီ=ၽူႈဢၼ်ယူႇသဝ်းၸွမ်းမဵတ်ႉတႃႇတြႃး ၵျတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၼၢင်းဢုတ်တရႃ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း ၸၢႆးၼၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''[[ၼၢင်းသုပ်ႉပဝႃႇသႃႇ မႄႈၸဝ်ႈသီႇဝလိ|ၼၢင်းသုပ်ပဝႃသႃ]]''' (''ၸဝ်ႈယိင်းၶိူဝ်းၵေႃးလိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယိၵႃ=ၽူႈမေႃလူႇမေႃတၢၼ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မျၢတ်ႈဢၼ်လီဢၼ်ၵျၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၼၢင်းသုပ်ပိယႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵိလႃၼုပꩦ်ꩧႃၵႃ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၼၢင်းၵႃတိယႃၼီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢဝေၸ်ၸပသၼ်ၼ= ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''[[သွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇထုၵ်ႇလီယိူင်ႈ|ၼၢင်းၼၵုလမႃတႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိသ်သႃသိၵႃ=ၽူႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်သုတ်းတင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၼၢင်းၵႃꩮီ''' (''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်းၵုလꧠရ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢၼုသ်သဝ ပသၼ်ၼ=ၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈသိုပ်ႇငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လႆႈမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == ၽိုၼ်ဢိင် == muoqw8ge2vzl70ig64kvc1kdl0aag7l 155591 155588 2026-09-12T10:32:22Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 ၵွင်ႉၸူးၼႃႈလဵၵ်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ 155591 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်[[ပိုၼ်းပုတ်ႉထ|ၿုတ်ႉထ]]ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶု) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-26</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (41) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''[[ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ|ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ၽူႈဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 2။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈသႃရိပုတ်တရႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 3။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈမႁႃမေၢၷ်ၷလႃၼ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 4။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪုတင်ၵꩪရ=ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်ထုတင်ႇ13ပႃး တွၼ်းသုတ်း 5။ '''ၸဝ်ႈဢၼုရုၻ်ꩪႃ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၺၢၼ်ႇ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီ တွၼ်းသုတ်း 6။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢုၸ်ၸၵုလိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသုင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း (''ၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇ500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။'') 7။ '''ၸဝ်ႈလၵုꧣ်ꩦၵꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၺ်ꩡူသရ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လီၶိုၵ်ႉတွၼ်း 8။ '''ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလꧤႃရၻွႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသီႁၼႃၻိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လင် မိူၼ်သဵင်သၢင်ႈသီႈ (ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလၼႆႉ 9။ '''ၸဝ်ႈပုꧣ်ꧣ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ်ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ 10။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵၸ်ၸႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်လွင်ႈၵျၢပ်ႈ ၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵႂၢင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈၸူꩮပၼ်ထၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼေႃမယ ၵႃယဢၽိၼိမ်မိတ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၽၢၼ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်တူၼ်း လႄႈ * ၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၸေတႃဝိဝꩦ်ꩦ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 12။ '''ၸဝ်ႈမႁႃပၼ်ထ'''ၵ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၺ်ၺႃဝိဝꩦ်ꩦၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ 13။ '''ၸဝ်ႈသုꧤူတိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢရꧣဝိႁႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းၵိလေသႃႇ လႄႈ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷၻၵ်ၶိꧣေယျ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 14။ '''ၸဝ်ႈရေဝတ''' ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႇသႃးတေႃး လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၺ်ၺၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈပႃႇ 15။ '''ၸဝ်ႈၵင်ၶႃရေဝတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းသၢၼ်ႇ 16။ '''ၸဝ်ႈၵေႃꩦိဝိသသေႃꧣ''' (''ၸဝ်ႈသေႃꧣ ၶိူဝ်းၵေႃလိဝိသ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၼုမ်ႈဝႆၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ် သွင်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၻ်ꩪဝီရိယ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈ 17။ '''ၸဝ်ႈၵုꩦိၵꧣ်ꧣသေႃꧣ''' (''မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယၢမ်ႈလႆႈတိုဝ်းပီႇႁူၵႃႈၶၼ် သိပ်းလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵလျႃꧣဝၢၵ်ၵရၼ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈဢဝ်သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူသေ လၢတ်ႈၸႃၽတ်းႁေႃး 18။ '''ၸဝ်ႈသီဝလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလႃၽီ=ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်း ဢၼ်မီးလၢပ်ႈလႃႇၽၼမ်လိူင်ႇ 19။ '''ၸဝ်ႈဝၵ်ၵလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇ 20။ '''ၸဝ်ႈရႃႁုလႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသိၷ်ၶႃၵႃမ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းၵျၢင်ႉသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပိူင် 21။ '''ၸဝ်ႈရꩦ်ꩧပႃလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃပၿ်ၿꩡ်ꩡိတ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်း 22။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩨၻႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩪမသလႃၵ ၵꧣ်ႁၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉတၢင်းလူႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသလၢၵ်ႇ (''ၸူၵ်းမႄး'') 23။ '''ၸဝ်ႈဝင်ၷီသ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩦိꧤႃဝၼဝၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွႆႉမၢၵ်ႇဝွၵ်းၵႃႇထႃႇလင်ႇၵႃႇ 24။ '''ၸဝ်ႈဢုပသေၼ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ဝင်ႇၵၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသမၼ်တပႃသႃၻိၵ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမီးလွင်ႈသတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် 25။ '''ၸဝ်ႈၻၿ်ၿ မလ်လပုတ်တ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်မၼ်ႇလႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ သေၼႃသၼ ပၺ်ၺႃပၵ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိူဝ်ႇပူ တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း 26။ '''ၸဝ်ႈပိလိၼ်ၻဝၸ်ꧡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၵ်ၷ ၻေဝႃၼံ ပိယမၼႃပ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽီၶဝ်ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း 27။ '''ၸဝ်ႈၻႃရုၸီရိယ''' ဢၼ်ယူႇတိူင်းၿႃႁိယ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁုၸႅင်ႈႁၼ်ပွင်ႇတြႃးဝၢႆးဝၢႆးသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ 28။ '''ၸဝ်ႈၵုမႃရၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၸိတ်တ ၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉလၢၵ်ႇလၢႆး 29။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵေၢꩦ်ꩧိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိသမ်ꧤိၻႃပတ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင် 30။ '''ၸဝ်ႈဢႃၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ်၊ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷသတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးသတိတြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိမ်း ဢၼ်မေႃတွင်းၵိုမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း၊ * ဢၷ်ၷၷတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၽၢႆ မေႃပွင်ႇၸႂ် တြႃးဢၼ်ၵူႈၶေႃႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃႈ၊ * ဢၷ်ၷꩪိတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၽတ်းႁေႃးၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ * ဢၷ်ၷဢုပꩦ်ꩧႃၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ('''လႆႈႁပ်ႉႁႃႈၸုမ်ႈ''') 31။ '''ၸဝ်ႈဢုရုဝေလၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပရိသ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပရိသတ်ႈမူႇၼႃ 32။ '''ၸဝ်ႈၵႃꩮုၻႃယီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵုလပသႃၻ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယုမ်ႇယမ်သႅၼ်ႈသႂ် 33။ '''ၸဝ်ႈၿႃၵုလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢပ်ပႃၿႃꩪိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ (''ၸဝ်ႈပႃႇၵုလၼႆႉ တေႃးၼင်ႇတၢင်းပဵၼ်ႁဝ်ႁိူမ်ႉႁဝ်ၼွၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ''။) 34။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧤိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပုၿ်ၿေၼိဝႃသ ဢၼုသ်ရၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 35။ '''ၸဝ်ႈဢုပႃလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိၼယꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လွင်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇ လွင်ႈလူင်ႇလႅၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းဝိၼႄး 36။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုၼေႃဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် 37။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၼ်ၻြိယၷုတ်တၻွႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးဢိၼ်ႇတရေႇႁူၵ်းဢၼ် 38။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵပ်ပိၼ်ၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၽၢႆႇသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် 39။ '''ၸဝ်ႈသႃၷတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷတေꩡေႃꩪႃတု ၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းထၢတ်ႈၽၢႆႈ (တေႇၸေႃးထၢတ်ႈ) 40။ '''ၸဝ်ႈရႃꩪ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိꧤႃၼေယျၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတြႃးမႂ်ႇ ၶေႃႈသွၼ်မႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽုတ်းပေႃႇမႃး 41။ '''ၸဝ်ႈမေႃꧠရႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ လူၶၸီဝရꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၽူႈၸိူဝ်ႈဢၼ် (တတ်း ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ)ၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ꧤိၵ်ၶုၼီ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (13) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (13) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''[[ၵရုထမ်ႇမပႅတ်ႇပႃး|ၸဝ်ႈမႄႈၼႃႉ မႁႃပꩡႃပတိၷေႃတမီထေရီ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႄႈ ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈၶေမႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၸဝ်ႈဢုပ်ပလဝꧣ်ꧣထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တီ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸဝ်ႈပꩦႃၸႃရီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိၼယꩪႃရီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇဝိၼႄး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸဝ်ႈꩪမ်မၻိၼ်ၼႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇႁေႃးတြႃး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꧢႃယိၵႃ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇမူၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧣႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢႃရၻ်ꩪဝီရိယႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်သုင်သုတ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၸဝ်ႈၿၵုလႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၵႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇႁၼ်လႅင်း မိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻႃၵုꧣ်ꩦလၵေသႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုလႅတ်းၽၢႆသုတ်းသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇဝၢႆးသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၸဝ်ႈꧤတ်တၵႃပိလႃၼီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၿ်ၿေၼိဝႃသၺႃꧣီ=ၸဝ်ႈၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵျတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈယသေႃꩪရႃထေရီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၸဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽတ်ႉတၵိၼ်ႇၸၼႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ မႁႃꧤိၺ်ၺပ်ပတ်တႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ႁုႁၼ်လႆႈထိုင်ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သီႇဢသင်ႇၶျေႇလႄႈၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ 12။ '''[[ၵိသႃႇၵေႃးတမီႇ|ၸဝ်ႈၵိသႃၷေႃတမီ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလူၶၸီဝရꩪႃရီ=ၸဝ်ႈဢၼ်တွၼ်းသုတ်း တီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 13။ '''ၸဝ်ႈသိင်ၷေႃလမႃတုထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးႁႅင်းသတ်ႉထႃႇသုင်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃသၵ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃႇသၵ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸၢႆးတၿုသ်သ လႄႈ ၸၢႆးꧤလ်လိၵ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရꧣၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 2။ '''[[သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ|သထေးလူင် ဢၼႃထပိၼ်]] ('''''ၸိုဝ်ႈတႄႉႁွင်ႉဝႃႈ သုၻတ်ꩪ''''')''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယၵ=ဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်ႉလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 3။ '''သထေးလူင် ၸိတ်တ ('''''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်း မိတ်ႉသိၵႃသၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪမ်မၵထိၵ=ၽူႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸၢႆးႁတ်ထၵဢႃꩮႃဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင် ယိုၼ်ႈမႅင်ႇသေ တိုတ်ႉၸၼ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽၢႆႇႁဝ်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸၢႆးမႁႃၼႃမ''' ''(ၸဝ်ႈၸၢႆးသႃႇၵီႇ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယၵ=ၼႂ်းၽူႈမေႃလူႇ ၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၵျၶႅမ်ႉဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝဵင်းဝေႇသႃႇလီ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼႃပၻႃယၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလူႇ တၢင်းလူႇဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝၢၼ်ႈႁတ်ထိၷႃမ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသံꧠုပꩦ်ꩧႃၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝေႇယႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 8။ '''သထေးသူရမ်ၿꩦ်ꩧ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢဝေၸ်ၸ ပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ (''ၼႂ်းဢတ်ႉထၵထႃႇတႄႉဝႃႈ သုရမ်ပꩦ်ꩧ ၼႆယဝ်ႉ။'') 9။ '''မေႃယႃလူင် ꩡီဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၷ်ၷလပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မေႃးမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမီးၵုင်ႇသီႇလ ၵုင်ႇသမႃႇထိ ၵုင်ႇပၺ်ႇၺႃႇၶိုၵ်ႉၵျၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 10။ '''[[သွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇထုၵ်ႇလီယိူင်ႈ|ၽူႈမၢၵ်ႈ ၼၵုလပိတႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိသ်သႃသၵ=ၽူႈဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ။ ''(ၽူႈမၢၵ်ႈၼၵုလပိတႃႇၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇတေႇ လႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တၵ်ႉၼႆဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢိူၺ် ၸုတ်ႉပႅတ်ႈပေႃးတင်းမႄႈႁႄ မိူဝ်းထင်သဝ်းယူႇတီႈလႂ် တင်းႁိုင်တင်းႁီး" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဝႃႈၼၼ်ၸိုင် မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၼေႃႇလွင်း ၽွင်းတိုၵ်ႉထႅမ်ပႃႇရမီႇ'' ''တႃႇပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ပၢၼ်ပေႃႈ တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇ၊ လႆႈပဵၼ်ပၢၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈပေႃႈ) တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ၊ ပဵၼ်ဢၢဝ် (ၼွင်ႉၸၢႆးပေႃႈ) 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၼ်ႈၵၢင်၊ ပဵၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈမႄႈ)  500 ၸၢတ်ႈ သိုပ်ႇသိုပ်ႇတၢမ်းတၢမ်းသေ မီးတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးၼင်ႇၼႆလႄႈ လႆႈႁွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။)'' == တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃသိၵႃ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.28</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃႇသိၵႃႇ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၼၢင်းသုꩡႃတႃ''' (''ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၽူႈမၢၵ်ႈလူင် သေၼိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပထမသရၼၷမၼ=ယိင်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရၼၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 2။ '''[[မိၵႃႇရမႃႇတႃႇ ဝိသႃႇၶႃႇ|ၼၢင်းဝိသႃၶႃ]]''' (''ၸဝ်ႈတႃႇၼၵျွင်းလူင် ပုပ်ႉပႃႇရုံ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယိၵႃ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၼၢင်းၶုꩡ်ꩡုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ၿႁုသုတၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၼၢင်းႁေႃၶမ်း သႃမႃဝတီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်းလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢုတေၼ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမေတ်တႃဝိႁႃရီ=ၽူႈဢၼ်ယူႇသဝ်းၸွမ်းမဵတ်ႉတႃႇတြႃး ၵျတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၼၢင်းဢုတ်တရႃ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း ၸၢႆးၼၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''[[ၼၢင်းသုပ်ႉပဝႃႇသႃႇ မႄႈၸဝ်ႈသီႇဝလိ|ၼၢင်းသုပ်ပဝႃသႃ]]''' (''ၸဝ်ႈယိင်းၶိူဝ်းၵေႃးလိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယိၵႃ=ၽူႈမေႃလူႇမေႃတၢၼ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မျၢတ်ႈဢၼ်လီဢၼ်ၵျၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၼၢင်းသုပ်ပိယႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵိလႃၼုပꩦ်ꩧႃၵႃ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၼၢင်းၵႃတိယႃၼီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢဝေၸ်ၸပသၼ်ၼ= ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''[[သွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇထုၵ်ႇလီယိူင်ႈ|ၼၢင်းၼၵုလမႃတႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိသ်သႃသိၵႃ=ၽူႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်သုတ်းတင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၼၢင်းၵႃꩮီ''' (''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်းၵုလꧠရ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢၼုသ်သဝ ပသၼ်ၼ=ၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈသိုပ်ႇငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လႆႈမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == ၽိုၼ်ဢိင် == kbytjm0ng8h9kj4usjchlsb6xhjdduq 155592 155591 2026-09-12T10:33:04Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ꧤိၵ်ၶုၼီ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (13) ၸဝ်ႈ [3] */ 155592 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်[[ပိုၼ်းပုတ်ႉထ|ၿုတ်ႉထ]]ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶု) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-26</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (41) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''[[ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ|ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ၽူႈဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 2။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈသႃရိပုတ်တရႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 3။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈမႁႃမေၢၷ်ၷလႃၼ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 4။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪုတင်ၵꩪရ=ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်ထုတင်ႇ13ပႃး တွၼ်းသုတ်း 5။ '''ၸဝ်ႈဢၼုရုၻ်ꩪႃ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၺၢၼ်ႇ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီ တွၼ်းသုတ်း 6။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢုၸ်ၸၵုလိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသုင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း (''ၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇ500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။'') 7။ '''ၸဝ်ႈလၵုꧣ်ꩦၵꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၺ်ꩡူသရ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လီၶိုၵ်ႉတွၼ်း 8။ '''ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလꧤႃရၻွႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသီႁၼႃၻိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လင် မိူၼ်သဵင်သၢင်ႈသီႈ (ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလၼႆႉ 9။ '''ၸဝ်ႈပုꧣ်ꧣ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ်ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ 10။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵၸ်ၸႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်လွင်ႈၵျၢပ်ႈ ၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵႂၢင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈၸူꩮပၼ်ထၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼေႃမယ ၵႃယဢၽိၼိမ်မိတ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၽၢၼ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်တူၼ်း လႄႈ * ၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၸေတႃဝိဝꩦ်ꩦ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 12။ '''ၸဝ်ႈမႁႃပၼ်ထ'''ၵ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၺ်ၺႃဝိဝꩦ်ꩦၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ 13။ '''ၸဝ်ႈသုꧤူတိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢရꧣဝိႁႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းၵိလေသႃႇ လႄႈ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷၻၵ်ၶိꧣေယျ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 14။ '''ၸဝ်ႈရေဝတ''' ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႇသႃးတေႃး လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၺ်ၺၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈပႃႇ 15။ '''ၸဝ်ႈၵင်ၶႃရေဝတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းသၢၼ်ႇ 16။ '''ၸဝ်ႈၵေႃꩦိဝိသသေႃꧣ''' (''ၸဝ်ႈသေႃꧣ ၶိူဝ်းၵေႃလိဝိသ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၼုမ်ႈဝႆၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ် သွင်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၻ်ꩪဝီရိယ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈ 17။ '''ၸဝ်ႈၵုꩦိၵꧣ်ꧣသေႃꧣ''' (''မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယၢမ်ႈလႆႈတိုဝ်းပီႇႁူၵႃႈၶၼ် သိပ်းလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵလျႃꧣဝၢၵ်ၵရၼ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈဢဝ်သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူသေ လၢတ်ႈၸႃၽတ်းႁေႃး 18။ '''ၸဝ်ႈသီဝလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလႃၽီ=ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်း ဢၼ်မီးလၢပ်ႈလႃႇၽၼမ်လိူင်ႇ 19။ '''ၸဝ်ႈဝၵ်ၵလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇ 20။ '''ၸဝ်ႈရႃႁုလႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသိၷ်ၶႃၵႃမ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းၵျၢင်ႉသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပိူင် 21။ '''ၸဝ်ႈရꩦ်ꩧပႃလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃပၿ်ၿꩡ်ꩡိတ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်း 22။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩨၻႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩪမသလႃၵ ၵꧣ်ႁၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉတၢင်းလူႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသလၢၵ်ႇ (''ၸူၵ်းမႄး'') 23။ '''ၸဝ်ႈဝင်ၷီသ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩦိꧤႃဝၼဝၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွႆႉမၢၵ်ႇဝွၵ်းၵႃႇထႃႇလင်ႇၵႃႇ 24။ '''ၸဝ်ႈဢုပသေၼ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ဝင်ႇၵၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသမၼ်တပႃသႃၻိၵ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမီးလွင်ႈသတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် 25။ '''ၸဝ်ႈၻၿ်ၿ မလ်လပုတ်တ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်မၼ်ႇလႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ သေၼႃသၼ ပၺ်ၺႃပၵ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိူဝ်ႇပူ တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း 26။ '''ၸဝ်ႈပိလိၼ်ၻဝၸ်ꧡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၵ်ၷ ၻေဝႃၼံ ပိယမၼႃပ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽီၶဝ်ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း 27။ '''ၸဝ်ႈၻႃရုၸီရိယ''' ဢၼ်ယူႇတိူင်းၿႃႁိယ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁုၸႅင်ႈႁၼ်ပွင်ႇတြႃးဝၢႆးဝၢႆးသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ 28။ '''ၸဝ်ႈၵုမႃရၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၸိတ်တ ၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉလၢၵ်ႇလၢႆး 29။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵေၢꩦ်ꩧိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိသမ်ꧤိၻႃပတ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင် 30။ '''ၸဝ်ႈဢႃၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ်၊ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷသတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးသတိတြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိမ်း ဢၼ်မေႃတွင်းၵိုမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း၊ * ဢၷ်ၷၷတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၽၢႆ မေႃပွင်ႇၸႂ် တြႃးဢၼ်ၵူႈၶေႃႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃႈ၊ * ဢၷ်ၷꩪိတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၽတ်းႁေႃးၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ * ဢၷ်ၷဢုပꩦ်ꩧႃၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ('''လႆႈႁပ်ႉႁႃႈၸုမ်ႈ''') 31။ '''ၸဝ်ႈဢုရုဝေလၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပရိသ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပရိသတ်ႈမူႇၼႃ 32။ '''ၸဝ်ႈၵႃꩮုၻႃယီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵုလပသႃၻ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယုမ်ႇယမ်သႅၼ်ႈသႂ် 33။ '''ၸဝ်ႈၿႃၵုလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢပ်ပႃၿႃꩪိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ (''ၸဝ်ႈပႃႇၵုလၼႆႉ တေႃးၼင်ႇတၢင်းပဵၼ်ႁဝ်ႁိူမ်ႉႁဝ်ၼွၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ''။) 34။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧤိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပုၿ်ၿေၼိဝႃသ ဢၼုသ်ရၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 35။ '''ၸဝ်ႈဢုပႃလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိၼယꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လွင်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇ လွင်ႈလူင်ႇလႅၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းဝိၼႄး 36။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုၼေႃဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် 37။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၼ်ၻြိယၷုတ်တၻွႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးဢိၼ်ႇတရေႇႁူၵ်းဢၼ် 38။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵပ်ပိၼ်ၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၽၢႆႇသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် 39။ '''ၸဝ်ႈသႃၷတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷတေꩡေႃꩪႃတု ၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းထၢတ်ႈၽၢႆႈ (တေႇၸေႃးထၢတ်ႈ) 40။ '''ၸဝ်ႈရႃꩪ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိꧤႃၼေယျၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတြႃးမႂ်ႇ ၶေႃႈသွၼ်မႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽုတ်းပေႃႇမႃး 41။ '''ၸဝ်ႈမေႃꧠရႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ လူၶၸီဝရꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၽူႈၸိူဝ်ႈဢၼ် (တတ်း ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ)ၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ꧤိၵ်ၶုၼီ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (13) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (13) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''[[ၵရုထမ်ႇမပႅတ်ႇပႃး|ၸဝ်ႈမႄႈၼႃႉ မႁႃပꩡႃပတိၷေႃတမီထေရီ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႄႈ ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈၶေမႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၸဝ်ႈဢုပ်ပလဝꧣ်ꧣထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တီ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸဝ်ႈပꩦႃၸႃရီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိၼယꩪႃရီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇဝိၼႄး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸဝ်ႈꩪမ်မၻိၼ်ၼႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇႁေႃးတြႃး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꧢႃယိၵႃ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇမူၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧣႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢႃရၻ်ꩪဝီရိယႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်သုင်သုတ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၸဝ်ႈၿၵုလႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၵႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇႁၼ်လႅင်း မိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻႃၵုꧣ်ꩦလၵေသႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုလႅတ်းၽၢႆသုတ်းသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇဝၢႆးသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻၵႃပိလႃၼီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၿ်ၿေၼိဝႃသၺႃꧣီ=ၸဝ်ႈၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵျတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈယသေႃꩪရႃထေရီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၸဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽတ်ႉတၵိၼ်ႇၸၼႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ မႁႃꧤိၺ်ၺပ်ပတ်တႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ႁုႁၼ်လႆႈထိုင်ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သီႇဢသင်ႇၶျေႇလႄႈၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ 12။ '''[[ၵိသႃႇၵေႃးတမီႇ|ၸဝ်ႈၵိသႃၷေႃတမီ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလူၶၸီဝရꩪႃရီ=ၸဝ်ႈဢၼ်တွၼ်းသုတ်း တီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 13။ '''ၸဝ်ႈသိင်ၷေႃလမႃတုထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးႁႅင်းသတ်ႉထႃႇသုင်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃသၵ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃႇသၵ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸၢႆးတၿုသ်သ လႄႈ ၸၢႆးꧤလ်လိၵ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရꧣၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 2။ '''[[သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ|သထေးလူင် ဢၼႃထပိၼ်]] ('''''ၸိုဝ်ႈတႄႉႁွင်ႉဝႃႈ သုၻတ်ꩪ''''')''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယၵ=ဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်ႉလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 3။ '''သထေးလူင် ၸိတ်တ ('''''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်း မိတ်ႉသိၵႃသၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪမ်မၵထိၵ=ၽူႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸၢႆးႁတ်ထၵဢႃꩮႃဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင် ယိုၼ်ႈမႅင်ႇသေ တိုတ်ႉၸၼ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽၢႆႇႁဝ်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸၢႆးမႁႃၼႃမ''' ''(ၸဝ်ႈၸၢႆးသႃႇၵီႇ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယၵ=ၼႂ်းၽူႈမေႃလူႇ ၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၵျၶႅမ်ႉဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝဵင်းဝေႇသႃႇလီ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼႃပၻႃယၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလူႇ တၢင်းလူႇဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝၢၼ်ႈႁတ်ထိၷႃမ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသံꧠုပꩦ်ꩧႃၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝေႇယႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 8။ '''သထေးသူရမ်ၿꩦ်ꩧ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢဝေၸ်ၸ ပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ (''ၼႂ်းဢတ်ႉထၵထႃႇတႄႉဝႃႈ သုရမ်ပꩦ်ꩧ ၼႆယဝ်ႉ။'') 9။ '''မေႃယႃလူင် ꩡီဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၷ်ၷလပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မေႃးမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမီးၵုင်ႇသီႇလ ၵုင်ႇသမႃႇထိ ၵုင်ႇပၺ်ႇၺႃႇၶိုၵ်ႉၵျၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 10။ '''[[သွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇထုၵ်ႇလီယိူင်ႈ|ၽူႈမၢၵ်ႈ ၼၵုလပိတႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိသ်သႃသၵ=ၽူႈဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ။ ''(ၽူႈမၢၵ်ႈၼၵုလပိတႃႇၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇတေႇ လႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တၵ်ႉၼႆဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢိူၺ် ၸုတ်ႉပႅတ်ႈပေႃးတင်းမႄႈႁႄ မိူဝ်းထင်သဝ်းယူႇတီႈလႂ် တင်းႁိုင်တင်းႁီး" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဝႃႈၼၼ်ၸိုင် မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၼေႃႇလွင်း ၽွင်းတိုၵ်ႉထႅမ်ပႃႇရမီႇ'' ''တႃႇပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ပၢၼ်ပေႃႈ တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇ၊ လႆႈပဵၼ်ပၢၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈပေႃႈ) တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ၊ ပဵၼ်ဢၢဝ် (ၼွင်ႉၸၢႆးပေႃႈ) 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၼ်ႈၵၢင်၊ ပဵၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈမႄႈ)  500 ၸၢတ်ႈ သိုပ်ႇသိုပ်ႇတၢမ်းတၢမ်းသေ မီးတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးၼင်ႇၼႆလႄႈ လႆႈႁွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။)'' == တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃသိၵႃ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.28</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃႇသိၵႃႇ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၼၢင်းသုꩡႃတႃ''' (''ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၽူႈမၢၵ်ႈလူင် သေၼိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပထမသရၼၷမၼ=ယိင်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရၼၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 2။ '''[[မိၵႃႇရမႃႇတႃႇ ဝိသႃႇၶႃႇ|ၼၢင်းဝိသႃၶႃ]]''' (''ၸဝ်ႈတႃႇၼၵျွင်းလူင် ပုပ်ႉပႃႇရုံ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယိၵႃ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၼၢင်းၶုꩡ်ꩡုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ၿႁုသုတၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၼၢင်းႁေႃၶမ်း သႃမႃဝတီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်းလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢုတေၼ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမေတ်တႃဝိႁႃရီ=ၽူႈဢၼ်ယူႇသဝ်းၸွမ်းမဵတ်ႉတႃႇတြႃး ၵျတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၼၢင်းဢုတ်တရႃ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း ၸၢႆးၼၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''[[ၼၢင်းသုပ်ႉပဝႃႇသႃႇ မႄႈၸဝ်ႈသီႇဝလိ|ၼၢင်းသုပ်ပဝႃသႃ]]''' (''ၸဝ်ႈယိင်းၶိူဝ်းၵေႃးလိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယိၵႃ=ၽူႈမေႃလူႇမေႃတၢၼ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မျၢတ်ႈဢၼ်လီဢၼ်ၵျၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၼၢင်းသုပ်ပိယႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵိလႃၼုပꩦ်ꩧႃၵႃ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၼၢင်းၵႃတိယႃၼီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢဝေၸ်ၸပသၼ်ၼ= ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''[[သွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇထုၵ်ႇလီယိူင်ႈ|ၼၢင်းၼၵုလမႃတႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိသ်သႃသိၵႃ=ၽူႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်သုတ်းတင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၼၢင်းၵႃꩮီ''' (''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်းၵုလꧠရ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢၼုသ်သဝ ပသၼ်ၼ=ၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈသိုပ်ႇငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လႆႈမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == ၽိုၼ်ဢိင် == b0phmhnxxp48o9mvf1551czsfk3zje4 155595 155592 2026-09-12T10:46:06Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 ၵွင်ႉၸူးၼႃႈလဵၵ်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ 155595 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်[[ပိုၼ်းပုတ်ႉထ|ၿုတ်ႉထ]]ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶု) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-26</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (41) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''[[ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ|ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ၽူႈဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 2။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈသႃရိပုတ်တရႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 3။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈမႁႃမေၢၷ်ၷလႃၼ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 4။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪုတင်ၵꩪရ=ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်ထုတင်ႇ13ပႃး တွၼ်းသုတ်း 5။ '''ၸဝ်ႈဢၼုရုၻ်ꩪႃ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၺၢၼ်ႇ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီ တွၼ်းသုတ်း 6။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢုၸ်ၸၵုလိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသုင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း (''ၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇ500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။'') 7။ '''ၸဝ်ႈလၵုꧣ်ꩦၵꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၺ်ꩡူသရ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လီၶိုၵ်ႉတွၼ်း 8။ '''ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလꧤႃရၻွႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသီႁၼႃၻိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လင် မိူၼ်သဵင်သၢင်ႈသီႈ (ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလၼႆႉ 9။ '''ၸဝ်ႈပုꧣ်ꧣ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ်ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ 10။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵၸ်ၸႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်လွင်ႈၵျၢပ်ႈ ၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵႂၢင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈၸူꩮပၼ်ထၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼေႃမယ ၵႃယဢၽိၼိမ်မိတ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၽၢၼ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်တူၼ်း လႄႈ * ၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၸေတႃဝိဝꩦ်ꩦ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 12။ '''ၸဝ်ႈမႁႃပၼ်ထ'''ၵ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၺ်ၺႃဝိဝꩦ်ꩦၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ 13။ '''ၸဝ်ႈသုꧤူတိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢရꧣဝိႁႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းၵိလေသႃႇ လႄႈ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷၻၵ်ၶိꧣေယျ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 14။ '''ၸဝ်ႈရေဝတ''' ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႇသႃးတေႃး လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၺ်ၺၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈပႃႇ 15။ '''ၸဝ်ႈၵင်ၶႃရေဝတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းသၢၼ်ႇ 16။ '''ၸဝ်ႈၵေႃꩦိဝိသသေႃꧣ''' (''ၸဝ်ႈသေႃꧣ ၶိူဝ်းၵေႃလိဝိသ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၼုမ်ႈဝႆၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ် သွင်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၻ်ꩪဝီရိယ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈ 17။ '''ၸဝ်ႈၵုꩦိၵꧣ်ꧣသေႃꧣ''' (''မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယၢမ်ႈလႆႈတိုဝ်းပီႇႁူၵႃႈၶၼ် သိပ်းလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵလျႃꧣဝၢၵ်ၵရၼ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈဢဝ်သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူသေ လၢတ်ႈၸႃၽတ်းႁေႃး 18။ '''ၸဝ်ႈသီဝလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလႃၽီ=ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်း ဢၼ်မီးလၢပ်ႈလႃႇၽၼမ်လိူင်ႇ 19။ '''ၸဝ်ႈဝၵ်ၵလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇ 20။ '''ၸဝ်ႈရႃႁုလႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသိၷ်ၶႃၵႃမ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းၵျၢင်ႉသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပိူင် 21။ '''ၸဝ်ႈရꩦ်ꩧပႃလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃပၿ်ၿꩡ်ꩡိတ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်း 22။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩨၻႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩪမသလႃၵ ၵꧣ်ႁၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉတၢင်းလူႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသလၢၵ်ႇ (''ၸူၵ်းမႄး'') 23။ '''ၸဝ်ႈဝင်ၷီသ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩦိꧤႃဝၼဝၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွႆႉမၢၵ်ႇဝွၵ်းၵႃႇထႃႇလင်ႇၵႃႇ 24။ '''ၸဝ်ႈဢုပသေၼ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ဝင်ႇၵၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသမၼ်တပႃသႃၻိၵ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမီးလွင်ႈသတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် 25။ '''ၸဝ်ႈၻၿ်ၿ မလ်လပုတ်တ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်မၼ်ႇလႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ သေၼႃသၼ ပၺ်ၺႃပၵ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိူဝ်ႇပူ တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း 26။ '''ၸဝ်ႈပိလိၼ်ၻဝၸ်ꧡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၵ်ၷ ၻေဝႃၼံ ပိယမၼႃပ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽီၶဝ်ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း 27။ '''ၸဝ်ႈၻႃရုၸီရိယ''' ဢၼ်ယူႇတိူင်းၿႃႁိယ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁုၸႅင်ႈႁၼ်ပွင်ႇတြႃးဝၢႆးဝၢႆးသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ 28။ '''ၸဝ်ႈၵုမႃရၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၸိတ်တ ၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉလၢၵ်ႇလၢႆး 29။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵေၢꩦ်ꩧိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိသမ်ꧤိၻႃပတ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင် 30။ '''ၸဝ်ႈဢႃၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ်၊ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷသတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးသတိတြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိမ်း ဢၼ်မေႃတွင်းၵိုမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း၊ * ဢၷ်ၷၷတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၽၢႆ မေႃပွင်ႇၸႂ် တြႃးဢၼ်ၵူႈၶေႃႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃႈ၊ * ဢၷ်ၷꩪိတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၽတ်းႁေႃးၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ * ဢၷ်ၷဢုပꩦ်ꩧႃၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ('''လႆႈႁပ်ႉႁႃႈၸုမ်ႈ''') 31။ '''ၸဝ်ႈဢုရုဝေလၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပရိသ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပရိသတ်ႈမူႇၼႃ 32။ '''ၸဝ်ႈၵႃꩮုၻႃယီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵုလပသႃၻ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယုမ်ႇယမ်သႅၼ်ႈသႂ် 33။ '''ၸဝ်ႈၿႃၵုလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢပ်ပႃၿႃꩪိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ (''ၸဝ်ႈပႃႇၵုလၼႆႉ တေႃးၼင်ႇတၢင်းပဵၼ်ႁဝ်ႁိူမ်ႉႁဝ်ၼွၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ''။) 34။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧤိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပုၿ်ၿေၼိဝႃသ ဢၼုသ်ရၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 35။ '''ၸဝ်ႈဢုပႃလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိၼယꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လွင်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇ လွင်ႈလူင်ႇလႅၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းဝိၼႄး 36။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုၼေႃဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် 37။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၼ်ၻြိယၷုတ်တၻွႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးဢိၼ်ႇတရေႇႁူၵ်းဢၼ် 38။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵပ်ပိၼ်ၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၽၢႆႇသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် 39။ '''ၸဝ်ႈသႃၷတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷတေꩡေႃꩪႃတု ၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းထၢတ်ႈၽၢႆႈ (တေႇၸေႃးထၢတ်ႈ) 40။ '''ၸဝ်ႈရႃꩪ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိꧤႃၼေယျၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတြႃးမႂ်ႇ ၶေႃႈသွၼ်မႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽုတ်းပေႃႇမႃး 41။ '''ၸဝ်ႈမေႃꧠရႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ လူၶၸီဝရꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၽူႈၸိူဝ်ႈဢၼ် (တတ်း ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ)ၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ꧤိၵ်ၶုၼီ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (13) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (13) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''[[မႁႃႇပၸႃႇပတိ ၵေႃးတမီႇ|ၸဝ်ႈမႄႈၼႃႉ မႁႃပꩡႃပတိၷေႃတမီထေရီ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႄႈ ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈၶေမႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၸဝ်ႈဢုပ်ပလဝꧣ်ꧣထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တီ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸဝ်ႈပꩦႃၸႃရီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိၼယꩪႃရီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇဝိၼႄး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸဝ်ႈꩪမ်မၻိၼ်ၼႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇႁေႃးတြႃး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꧢႃယိၵႃ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇမူၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧣႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢႃရၻ်ꩪဝီရိယႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်သုင်သုတ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၸဝ်ႈၿၵုလႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၵႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇႁၼ်လႅင်း မိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻႃၵုꧣ်ꩦလၵေသႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုလႅတ်းၽၢႆသုတ်းသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇဝၢႆးသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻၵႃပိလႃၼီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၿ်ၿေၼိဝႃသၺႃꧣီ=ၸဝ်ႈၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵျတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈယသေႃꩪရႃထေရီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၸဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽတ်ႉတၵိၼ်ႇၸၼႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ မႁႃꧤိၺ်ၺပ်ပတ်တႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ႁုႁၼ်လႆႈထိုင်ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သီႇဢသင်ႇၶျေႇလႄႈၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ 12။ '''[[ၵိသႃႇၵေႃးတမီႇ|ၸဝ်ႈၵိသႃၷေႃတမီ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလူၶၸီဝရꩪႃရီ=ၸဝ်ႈဢၼ်တွၼ်းသုတ်း တီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 13။ '''ၸဝ်ႈသိင်ၷေႃလမႃတုထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးႁႅင်းသတ်ႉထႃႇသုင်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃသၵ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃႇသၵ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸၢႆးတၿုသ်သ လႄႈ ၸၢႆးꧤလ်လိၵ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရꧣၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 2။ '''[[သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ|သထေးလူင် ဢၼႃထပိၼ်]] ('''''ၸိုဝ်ႈတႄႉႁွင်ႉဝႃႈ သုၻတ်ꩪ''''')''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယၵ=ဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်ႉလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 3။ '''သထေးလူင် ၸိတ်တ ('''''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်း မိတ်ႉသိၵႃသၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪမ်မၵထိၵ=ၽူႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸၢႆးႁတ်ထၵဢႃꩮႃဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင် ယိုၼ်ႈမႅင်ႇသေ တိုတ်ႉၸၼ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽၢႆႇႁဝ်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸၢႆးမႁႃၼႃမ''' ''(ၸဝ်ႈၸၢႆးသႃႇၵီႇ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယၵ=ၼႂ်းၽူႈမေႃလူႇ ၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၵျၶႅမ်ႉဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝဵင်းဝေႇသႃႇလီ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼႃပၻႃယၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလူႇ တၢင်းလူႇဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝၢၼ်ႈႁတ်ထိၷႃမ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသံꧠုပꩦ်ꩧႃၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝေႇယႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 8။ '''သထေးသူရမ်ၿꩦ်ꩧ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢဝေၸ်ၸ ပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ (''ၼႂ်းဢတ်ႉထၵထႃႇတႄႉဝႃႈ သုရမ်ပꩦ်ꩧ ၼႆယဝ်ႉ။'') 9။ '''မေႃယႃလူင် ꩡီဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၷ်ၷလပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မေႃးမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမီးၵုင်ႇသီႇလ ၵုင်ႇသမႃႇထိ ၵုင်ႇပၺ်ႇၺႃႇၶိုၵ်ႉၵျၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 10။ '''[[သွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇထုၵ်ႇလီယိူင်ႈ|ၽူႈမၢၵ်ႈ ၼၵုလပိတႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိသ်သႃသၵ=ၽူႈဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ။ ''(ၽူႈမၢၵ်ႈၼၵုလပိတႃႇၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇတေႇ လႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တၵ်ႉၼႆဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢိူၺ် ၸုတ်ႉပႅတ်ႈပေႃးတင်းမႄႈႁႄ မိူဝ်းထင်သဝ်းယူႇတီႈလႂ် တင်းႁိုင်တင်းႁီး" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဝႃႈၼၼ်ၸိုင် မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၼေႃႇလွင်း ၽွင်းတိုၵ်ႉထႅမ်ပႃႇရမီႇ'' ''တႃႇပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ပၢၼ်ပေႃႈ တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇ၊ လႆႈပဵၼ်ပၢၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈပေႃႈ) တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ၊ ပဵၼ်ဢၢဝ် (ၼွင်ႉၸၢႆးပေႃႈ) 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၼ်ႈၵၢင်၊ ပဵၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈမႄႈ)  500 ၸၢတ်ႈ သိုပ်ႇသိုပ်ႇတၢမ်းတၢမ်းသေ မီးတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးၼင်ႇၼႆလႄႈ လႆႈႁွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။)'' == တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃသိၵႃ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.28</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃႇသိၵႃႇ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၼၢင်းသုꩡႃတႃ''' (''ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၽူႈမၢၵ်ႈလူင် သေၼိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပထမသရၼၷမၼ=ယိင်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရၼၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 2။ '''[[မိၵႃႇရမႃႇတႃႇ ဝိသႃႇၶႃႇ|ၼၢင်းဝိသႃၶႃ]]''' (''ၸဝ်ႈတႃႇၼၵျွင်းလူင် ပုပ်ႉပႃႇရုံ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယိၵႃ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၼၢင်းၶုꩡ်ꩡုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ၿႁုသုတၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၼၢင်းႁေႃၶမ်း သႃမႃဝတီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်းလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢုတေၼ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမေတ်တႃဝိႁႃရီ=ၽူႈဢၼ်ယူႇသဝ်းၸွမ်းမဵတ်ႉတႃႇတြႃး ၵျတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၼၢင်းဢုတ်တရႃ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း ၸၢႆးၼၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''[[ၼၢင်းသုပ်ႉပဝႃႇသႃႇ မႄႈၸဝ်ႈသီႇဝလိ|ၼၢင်းသုပ်ပဝႃသႃ]]''' (''ၸဝ်ႈယိင်းၶိူဝ်းၵေႃးလိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယိၵႃ=ၽူႈမေႃလူႇမေႃတၢၼ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မျၢတ်ႈဢၼ်လီဢၼ်ၵျၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၼၢင်းသုပ်ပိယႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵိလႃၼုပꩦ်ꩧႃၵႃ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၼၢင်းၵႃတိယႃၼီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢဝေၸ်ၸပသၼ်ၼ= ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''[[သွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇထုၵ်ႇလီယိူင်ႈ|ၼၢင်းၼၵုလမႃတႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိသ်သႃသိၵႃ=ၽူႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်သုတ်းတင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၼၢင်းၵႃꩮီ''' (''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်းၵုလꧠရ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢၼုသ်သဝ ပသၼ်ၼ=ၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈသိုပ်ႇငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လႆႈမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == ၽိုၼ်ဢိင် == i264lazldzy3xfu5onq7yznoyzy26ou 155596 155595 2026-09-12T10:53:01Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶု) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ [2] */ 155596 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်[[ပိုၼ်းပုတ်ႉထ|ၿုတ်ႉထ]]ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶု) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-26</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (41) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''[[ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ|ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ၽူႈဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 2။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈသႃရိပုတ်တရႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 3။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈမႁႃမေၢၷ်ၷလ်လႃၼ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 4။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪုတင်ၵꩪရ=ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်ထုတင်ႇ13ပႃး တွၼ်းသုတ်း 5။ '''ၸဝ်ႈဢၼုရုၻ်ꩪႃ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၺၢၼ်ႇ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီ တွၼ်းသုတ်း 6။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢုၸ်ၸၵုလိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသုင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း (''ၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇ500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။'') 7။ '''ၸဝ်ႈလၵုꧣ်ꩦၵꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၺ်ꩡူသရ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လီၶိုၵ်ႉတွၼ်း 8။ '''ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလꧤႃရၻွႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသီႁၼႃၻိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လင် မိူၼ်သဵင်သၢင်ႈသီႈ (ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလၼႆႉ 9။ '''ၸဝ်ႈပုꧣ်ꧣ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ်ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ 10။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵၸ်ၸႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်လွင်ႈၵျၢပ်ႈ ၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵႂၢင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈၸူꩮပၼ်ထၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼေႃမယ ၵႃယဢၽိၼိမ်မိတ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၽၢၼ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်တူၼ်း လႄႈ * ၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၸေတႃဝိဝꩦ်ꩦ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 12။ '''ၸဝ်ႈမႁႃပၼ်ထ'''ၵ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၺ်ၺႃဝိဝꩦ်ꩦၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ 13။ '''ၸဝ်ႈသုꧤူတိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢရꧣဝိႁႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းၵိလေသႃႇ လႄႈ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷၻၵ်ၶိꧣေယျ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 14။ '''ၸဝ်ႈရေဝတ''' ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႇသႃးတေႃး လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၺ်ၺၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈပႃႇ 15။ '''ၸဝ်ႈၵင်ၶႃရေဝတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းသၢၼ်ႇ 16။ '''ၸဝ်ႈၵေႃꩦိဝိသသေႃꧣ''' (''ၸဝ်ႈသေႃꧣ ၶိူဝ်းၵေႃလိဝိသ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၼုမ်ႈဝႆၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ် သွင်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၻ်ꩪဝီရိယ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈ 17။ '''ၸဝ်ႈၵုꩦိၵꧣ်ꧣသေႃꧣ''' (''မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယၢမ်ႈလႆႈတိုဝ်းပီႇႁူၵႃႈၶၼ် သိပ်းလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵလျႃꧣဝၢၵ်ၵရၼ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈဢဝ်သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူသေ လၢတ်ႈၸႃၽတ်းႁေႃး 18။ '''ၸဝ်ႈသီဝလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလႃၽီ=ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်း ဢၼ်မီးလၢပ်ႈလႃႇၽၼမ်လိူင်ႇ 19။ '''ၸဝ်ႈဝၵ်ၵလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇ 20။ '''ၸဝ်ႈရႃႁုလႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသိၷ်ၶႃၵႃမ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းၵျၢင်ႉသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပိူင် 21။ '''ၸဝ်ႈရꩦ်ꩧပႃလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃပၿ်ၿꩡ်ꩡိတ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်း 22။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩨၻႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩪမသလႃၵ ၵꧣ်ႁၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉတၢင်းလူႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသလၢၵ်ႇ (''ၸူၵ်းမႄး'') 23။ '''ၸဝ်ႈဝင်ၷီသ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩦိꧤႃဝၼဝၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွႆႉမၢၵ်ႇဝွၵ်းၵႃႇထႃႇလင်ႇၵႃႇ 24။ '''ၸဝ်ႈဢုပသေၼ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ဝင်ႇၵၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသမၼ်တပႃသႃၻိၵ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမီးလွင်ႈသတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် 25။ '''ၸဝ်ႈၻၿ်ၿ မလ်လပုတ်တ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်မၼ်ႇလႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ သေၼႃသၼ ပၺ်ၺႃပၵ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိူဝ်ႇပူ တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း 26။ '''ၸဝ်ႈပိလိၼ်ၻဝၸ်ꧡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၵ်ၷ ၻေဝႃၼံ ပိယမၼႃပ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽီၶဝ်ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း 27။ '''ၸဝ်ႈၻႃရုၸီရိယ''' ဢၼ်ယူႇတိူင်းၿႃႁိယ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁုၸႅင်ႈႁၼ်ပွင်ႇတြႃးဝၢႆးဝၢႆးသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ 28။ '''ၸဝ်ႈၵုမႃရၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၸိတ်တ ၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉလၢၵ်ႇလၢႆး 29။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵေၢꩦ်ꩧိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိသမ်ꧤိၻႃပတ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင် 30။ '''ၸဝ်ႈဢႃၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ်၊ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷသတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးသတိတြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိမ်း ဢၼ်မေႃတွင်းၵိုမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း၊ * ဢၷ်ၷၷတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၽၢႆ မေႃပွင်ႇၸႂ် တြႃးဢၼ်ၵူႈၶေႃႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃႈ၊ * ဢၷ်ၷꩪိတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၽတ်းႁေႃးၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ * ဢၷ်ၷဢုပꩦ်ꩧႃၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ('''လႆႈႁပ်ႉႁႃႈၸုမ်ႈ''') 31။ '''ၸဝ်ႈဢုရုဝေလၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပရိသ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပရိသတ်ႈမူႇၼႃ 32။ '''ၸဝ်ႈၵႃꩮုၻႃယီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵုလပသႃၻ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယုမ်ႇယမ်သႅၼ်ႈသႂ် 33။ '''ၸဝ်ႈၿႃၵုလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢပ်ပႃၿႃꩪိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ (''ၸဝ်ႈပႃႇၵုလၼႆႉ တေႃးၼင်ႇတၢင်းပဵၼ်ႁဝ်ႁိူမ်ႉႁဝ်ၼွၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ''။) 34။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧤိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပုၿ်ၿေၼိဝႃသ ဢၼုသ်ရၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 35။ '''ၸဝ်ႈဢုပႃလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိၼယꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လွင်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇ လွင်ႈလူင်ႇလႅၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းဝိၼႄး 36။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုၼေႃဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် 37။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၼ်ၻြိယၷုတ်တၻွႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးဢိၼ်ႇတရေႇႁူၵ်းဢၼ် 38။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵပ်ပိၼ်ၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၽၢႆႇသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် 39။ '''ၸဝ်ႈသႃၷတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷတေꩡေႃꩪႃတု ၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းထၢတ်ႈၽၢႆႈ (တေႇၸေႃးထၢတ်ႈ) 40။ '''ၸဝ်ႈရႃꩪ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိꧤႃၼေယျၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတြႃးမႂ်ႇ ၶေႃႈသွၼ်မႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽုတ်းပေႃႇမႃး 41။ '''ၸဝ်ႈမေႃꧠရႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ လူၶၸီဝရꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၽူႈၸိူဝ်ႈဢၼ် (တတ်း ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ)ၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ꧤိၵ်ၶုၼီ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (13) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (13) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''[[မႁႃႇပၸႃႇပတိ ၵေႃးတမီႇ|ၸဝ်ႈမႄႈၼႃႉ မႁႃပꩡႃပတိၷေႃတမီထေရီ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႄႈ ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈၶေမႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၸဝ်ႈဢုပ်ပလဝꧣ်ꧣထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တီ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸဝ်ႈပꩦႃၸႃရီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိၼယꩪႃရီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇဝိၼႄး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸဝ်ႈꩪမ်မၻိၼ်ၼႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇႁေႃးတြႃး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꧢႃယိၵႃ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇမူၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧣႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢႃရၻ်ꩪဝီရိယႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်သုင်သုတ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၸဝ်ႈၿၵုလႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၵႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇႁၼ်လႅင်း မိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻႃၵုꧣ်ꩦလၵေသႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုလႅတ်းၽၢႆသုတ်းသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇဝၢႆးသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻၵႃပိလႃၼီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၿ်ၿေၼိဝႃသၺႃꧣီ=ၸဝ်ႈၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵျတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈယသေႃꩪရႃထေရီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၸဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽတ်ႉတၵိၼ်ႇၸၼႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ မႁႃꧤိၺ်ၺပ်ပတ်တႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ႁုႁၼ်လႆႈထိုင်ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သီႇဢသင်ႇၶျေႇလႄႈၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ 12။ '''[[ၵိသႃႇၵေႃးတမီႇ|ၸဝ်ႈၵိသႃၷေႃတမီ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလူၶၸီဝရꩪႃရီ=ၸဝ်ႈဢၼ်တွၼ်းသုတ်း တီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 13။ '''ၸဝ်ႈသိင်ၷေႃလမႃတုထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးႁႅင်းသတ်ႉထႃႇသုင်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃသၵ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃႇသၵ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸၢႆးတၿုသ်သ လႄႈ ၸၢႆးꧤလ်လိၵ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရꧣၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 2။ '''[[သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ|သထေးလူင် ဢၼႃထပိၼ်]] ('''''ၸိုဝ်ႈတႄႉႁွင်ႉဝႃႈ သုၻတ်ꩪ''''')''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယၵ=ဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်ႉလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 3။ '''သထေးလူင် ၸိတ်တ ('''''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်း မိတ်ႉသိၵႃသၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪမ်မၵထိၵ=ၽူႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸၢႆးႁတ်ထၵဢႃꩮႃဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင် ယိုၼ်ႈမႅင်ႇသေ တိုတ်ႉၸၼ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽၢႆႇႁဝ်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸၢႆးမႁႃၼႃမ''' ''(ၸဝ်ႈၸၢႆးသႃႇၵီႇ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယၵ=ၼႂ်းၽူႈမေႃလူႇ ၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၵျၶႅမ်ႉဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝဵင်းဝေႇသႃႇလီ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼႃပၻႃယၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလူႇ တၢင်းလူႇဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝၢၼ်ႈႁတ်ထိၷႃမ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသံꧠုပꩦ်ꩧႃၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝေႇယႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 8။ '''သထေးသူရမ်ၿꩦ်ꩧ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢဝေၸ်ၸ ပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ (''ၼႂ်းဢတ်ႉထၵထႃႇတႄႉဝႃႈ သုရမ်ပꩦ်ꩧ ၼႆယဝ်ႉ။'') 9။ '''မေႃယႃလူင် ꩡီဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၷ်ၷလပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မေႃးမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမီးၵုင်ႇသီႇလ ၵုင်ႇသမႃႇထိ ၵုင်ႇပၺ်ႇၺႃႇၶိုၵ်ႉၵျၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 10။ '''[[သွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇထုၵ်ႇလီယိူင်ႈ|ၽူႈမၢၵ်ႈ ၼၵုလပိတႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိသ်သႃသၵ=ၽူႈဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ။ ''(ၽူႈမၢၵ်ႈၼၵုလပိတႃႇၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇတေႇ လႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တၵ်ႉၼႆဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢိူၺ် ၸုတ်ႉပႅတ်ႈပေႃးတင်းမႄႈႁႄ မိူဝ်းထင်သဝ်းယူႇတီႈလႂ် တင်းႁိုင်တင်းႁီး" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဝႃႈၼၼ်ၸိုင် မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၼေႃႇလွင်း ၽွင်းတိုၵ်ႉထႅမ်ပႃႇရမီႇ'' ''တႃႇပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ပၢၼ်ပေႃႈ တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇ၊ လႆႈပဵၼ်ပၢၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈပေႃႈ) တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ၊ ပဵၼ်ဢၢဝ် (ၼွင်ႉၸၢႆးပေႃႈ) 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၼ်ႈၵၢင်၊ ပဵၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈမႄႈ)  500 ၸၢတ်ႈ သိုပ်ႇသိုပ်ႇတၢမ်းတၢမ်းသေ မီးတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးၼင်ႇၼႆလႄႈ လႆႈႁွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။)'' == တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃသိၵႃ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.28</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃႇသိၵႃႇ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၼၢင်းသုꩡႃတႃ''' (''ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၽူႈမၢၵ်ႈလူင် သေၼိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပထမသရၼၷမၼ=ယိင်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရၼၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 2။ '''[[မိၵႃႇရမႃႇတႃႇ ဝိသႃႇၶႃႇ|ၼၢင်းဝိသႃၶႃ]]''' (''ၸဝ်ႈတႃႇၼၵျွင်းလူင် ပုပ်ႉပႃႇရုံ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယိၵႃ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၼၢင်းၶုꩡ်ꩡုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ၿႁုသုတၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၼၢင်းႁေႃၶမ်း သႃမႃဝတီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်းလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢုတေၼ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမေတ်တႃဝိႁႃရီ=ၽူႈဢၼ်ယူႇသဝ်းၸွမ်းမဵတ်ႉတႃႇတြႃး ၵျတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၼၢင်းဢုတ်တရႃ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း ၸၢႆးၼၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''[[ၼၢင်းသုပ်ႉပဝႃႇသႃႇ မႄႈၸဝ်ႈသီႇဝလိ|ၼၢင်းသုပ်ပဝႃသႃ]]''' (''ၸဝ်ႈယိင်းၶိူဝ်းၵေႃးလိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယိၵႃ=ၽူႈမေႃလူႇမေႃတၢၼ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မျၢတ်ႈဢၼ်လီဢၼ်ၵျၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၼၢင်းသုပ်ပိယႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵိလႃၼုပꩦ်ꩧႃၵႃ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၼၢင်းၵႃတိယႃၼီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢဝေၸ်ၸပသၼ်ၼ= ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''[[သွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇထုၵ်ႇလီယိူင်ႈ|ၼၢင်းၼၵုလမႃတႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိသ်သႃသိၵႃ=ၽူႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်သုတ်းတင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၼၢင်းၵႃꩮီ''' (''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်းၵုလꧠရ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢၼုသ်သဝ ပသၼ်ၼ=ၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈသိုပ်ႇငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လႆႈမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == ၽိုၼ်ဢိင် == aa19ppy2924u5ba14j2n1vt0pxpcpm3 155598 155596 2026-09-12T11:19:22Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 ၽိူမ်ႉၶေႃႈမုၼ်း 155598 wikitext text/x-wiki == ဢေႇတတၵ်ႈ == '''ဢေႇတတၵ်ႈ''' ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိလု။ ၵႂၢမ်းငဝ်ႈငႃႇပႃႇလိတေႉဝႃႈ '''ဢေတၻၷ်ၷ''' ၼႆယဝ်ႉ။ ( ဢေတတၷ်ၷ = (ဢေတံ+ဢၷ်ၷ) = ဢေတံ - ၵေႃႉၼႆႉ၊ ဢၷ်ၷ - ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မျၢတ်ႈ တွၼ်းယဝ်ႉ။) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇတႆးတေႉ ပဵၼ် '''တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃး မၵ်းမၼ်ႈပၼ်''' ၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://shn.wiktionary.org/wiki/%E1%80%A2%E1%80%B1%E1%82%87%E1%80%90%E1%80%90%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</ref> မိူဝ်ႈပၢၼ်[[ပိုၼ်းပုတ်ႉထ|ၿုတ်ႉထ]]ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈ ၼႂ်ႈတပေးသင်ႇၶႃႇလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ယွၼ်ႉလႆႈယွၼ်းသူးမႃး ထႅမ်ပႃႇရမီႇမႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်လၢႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇသေယဝ်ႉ ပႃႇရမီႇတဵမ်တၼ်း သိၼ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတွၼ်း မီးတင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပရိသတ်ႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး (ꧤိၵ်ၶု) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (41) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.24-26</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၽူႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (41) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''[[ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ|ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ၽူႈဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း 2။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈသႃရိပုတ်တရႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 3။ '''[[ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ|ၸဝ်ႈမႁႃမေၢၷ်ၷလ်လႃၼ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း 4။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪုတင်ၵꩪရ=ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်ထုတင်ႇ13ပႃး တွၼ်းသုတ်း 5။ '''ၸဝ်ႈဢၼုရုၻ်ꩪႃ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၺၢၼ်ႇ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီ တွၼ်းသုတ်း 6။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢုၸ်ၸၵုလိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသုင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း (''ၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇ500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။'') 7။ '''ၸဝ်ႈလၵုꧣ်ꩦၵꧤၻ်ၻိယ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၺ်ꩡူသရ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လီၶိုၵ်ႉတွၼ်း 8။ '''ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလꧤႃရၻွႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသီႁၼႃၻိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသဵင်လင် မိူၼ်သဵင်သၢင်ႈသီႈ (ၸဝ်ႈပိꧣ်ꩦေႃလၼႆႉ 9။ '''ၸဝ်ႈပုꧣ်ꧣ''' လႆႈႁပ်ႈၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ်ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ 10။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵၸ်ၸႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်လွင်ႈၵျၢပ်ႈ ၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းၵႂၢင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈၸူꩮပၼ်ထၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼေႃမယ ၵႃယဢၽိၼိမ်မိတ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၽၢၼ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်တူၼ်း လႄႈ * ၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၸေတႃဝိဝꩦ်ꩦ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 12။ '''ၸဝ်ႈမႁႃပၼ်ထ'''ၵ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၺ်ၺႃဝိဝꩦ်ꩦၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢရူႇပႃႇဝၸရသၢၼ်ႇ 13။ '''ၸဝ်ႈသုꧤူတိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢရꧣဝိႁႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းၵိလေသႃႇ လႄႈ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷၻၵ်ၶိꧣေယျ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ထိူၵ်ႈႁပ်ႉၶူဝ်းလူႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း ('''သွင်ၸုမ်ႈ''') 14။ '''ၸဝ်ႈရေဝတ''' ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပႃႇသႃးတေႃး လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၺ်ၺၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈပႃႇ 15။ '''ၸဝ်ႈၵင်ၶႃရေဝတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းသၢၼ်ႇ 16။ '''ၸဝ်ႈၵေႃꩦိဝိသသေႃꧣ''' (''ၸဝ်ႈသေႃꧣ ၶိူဝ်းၵေႃလိဝိသ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၼုမ်ႈဝႆၶူဝ်းမီးၵႃႈၶၼ် သွင်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢႃရၻ်ꩪဝီရိယ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈ 17။ '''ၸဝ်ႈၵုꩦိၵꧣ်ꧣသေႃꧣ''' (''မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယၢမ်ႈလႆႈတိုဝ်းပီႇႁူၵႃႈၶၼ် သိပ်းလၢၼ်ႉတႅင်းၵႃး'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵလျႃꧣဝၢၵ်ၵရၼ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈဢဝ်သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူသေ လၢတ်ႈၸႃၽတ်းႁေႃး 18။ '''ၸဝ်ႈသီဝလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလႃၽီ=ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်း ဢၼ်မီးလၢပ်ႈလႃႇၽၼမ်လိူင်ႇ 19။ '''ၸဝ်ႈဝၵ်ၵလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇ 20။ '''ၸဝ်ႈရႃႁုလႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသိၷ်ၶႃၵႃမ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်သီႇလ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းၵျၢင်ႉသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပိူင် 21။ '''ၸဝ်ႈရꩦ်ꩧပႃလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃပၿ်ၿꩡ်ꩡိတ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်း 22။ '''ၸဝ်ႈၵေၢꧣ်ꩨၻႃၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩪမသလႃၵ ၵꧣ်ႁၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉတၢင်းလူႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသလၢၵ်ႇ (''ၸူၵ်းမႄး'') 23။ '''ၸဝ်ႈဝင်ၷီသ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꩦိꧤႃဝၼဝၼ်တ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွႆႉမၢၵ်ႇဝွၵ်းၵႃႇထႃႇလင်ႇၵႃႇ 24။ '''ၸဝ်ႈဢုပသေၼ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ဝင်ႇၵၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသမၼ်တပႃသႃၻိၵ=ၸဝ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁိမ်းႁွမ်းမီးလွင်ႈသတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် 25။ '''ၸဝ်ႈၻၿ်ၿ မလ်လပုတ်တ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်မၼ်ႇလႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ သေၼႃသၼ ပၺ်ၺႃပၵ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိူဝ်ႇပူ တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း 26။ '''ၸဝ်ႈပိလိၼ်ၻဝၸ်ꧡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၵ်ၷ ၻေဝႃၼံ ပိယမၼႃပ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽီၶဝ်ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း 27။ '''ၸဝ်ႈၻႃရုၸီရိယ''' ဢၼ်ယူႇတိူင်းၿႃႁိယ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁုၸႅင်ႈႁၼ်ပွင်ႇတြႃးဝၢႆးဝၢႆးသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ 28။ '''ၸဝ်ႈၵုမႃရၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၸိတ်တ ၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉလၢၵ်ႇလၢႆး 29။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵေၢꩦ်ꩧိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိသမ်ꧤိၻႃပတ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင် 30။ '''ၸဝ်ႈဢႃၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၸဝ်ႈၵၼ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ်၊ * ၸုမ်ႈဢၷ်ၷသတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးသတိတြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလိမ်း ဢၼ်မေႃတွင်းၵိုမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း၊ * ဢၷ်ၷၷတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၽၢႆ မေႃပွင်ႇၸႂ် တြႃးဢၼ်ၵူႈၶေႃႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃႈ၊ * ဢၷ်ၷꩪိတိမၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၽတ်းႁေႃးၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ * ဢၷ်ၷဢုပꩦ်ꩧႃၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ('''လႆႈႁပ်ႉႁႃႈၸုမ်ႈ''') 31။ '''ၸဝ်ႈဢုရုဝေလၵသ်သပ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပရိသ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးပရိသတ်ႈမူႇၼႃ 32။ '''ၸဝ်ႈၵႃꩮုၻႃယီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵုလပသႃၻ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ယုမ်ႇယမ်သႅၼ်ႈသႂ် 33။ '''ၸဝ်ႈၿႃၵုလ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢပ်ပႃၿႃꩪိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ (''ၸဝ်ႈပႃႇၵုလၼႆႉ တေႃးၼင်ႇတၢင်းပဵၼ်ႁဝ်ႁိူမ်ႉႁဝ်ၼွၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ''။) 34။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧤိတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပုၿ်ၿေၼိဝႃသ ဢၼုသ်ရၼ်တ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ 35။ '''ၸဝ်ႈဢုပႃလိ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိၼယꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၸွမ်းပိူင် လွင်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇ လွင်ႈလူင်ႇလႅၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်းဝိၼႄး 36။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုၼေႃဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် 37။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၼ်ၻြိယၷုတ်တၻွႃရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးဢိၼ်ႇတရေႇႁူၵ်းဢၼ် 38။ '''ၸဝ်ႈမႁႃၵပ်ပိၼ်ၼ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧤိၵ်ၶုဝႃၻၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၽၢႆႇသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် 39။ '''ၸဝ်ႈသႃၷတ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷတေꩡေႃꩪႃတု ၵုသလ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းထၢတ်ႈၽၢႆႈ (တေႇၸေႃးထၢတ်ႈ) 40။ '''ၸဝ်ႈရႃꩪ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ပꩦိꧤႃၼေယျၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတြႃးမႂ်ႇ ၶေႃႈသွၼ်မႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽုတ်းပေႃႇမႃး 41။ '''ၸဝ်ႈမေႃꧠရႃꩡ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ လူၶၸီဝရꩪရ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၽူႈၸိူဝ်ႈဢၼ် (တတ်း ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ)ၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ။ == ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ꧤိၵ်ၶုၼီ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (13) ၸဝ်ႈ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (13) ၸဝ်ႈ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''[[မႁႃႇပၸႃႇပတိ ၵေႃးတမီႇ|ၸဝ်ႈမႄႈၼႃႉ မႁႃပꩡႃပတိၷေႃတမီထေရီ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷရတ်တၺ်ၺူ=ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႄႈ ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇသုတ်း 2။ '''ၸဝ်ႈၶေမႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမႁႃပၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၸဝ်ႈဢုပ်ပလဝꧣ်ꧣထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢိၻ်ꩪိမၼ်တီ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸဝ်ႈပꩦႃၸႃရီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိၼယꩪႃရီ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇဝိၼႄး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸဝ်ႈꩪမ်မၻိၼ်ၼႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꩪမ်မၵထိၵ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇႁေႃးတြႃး ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၸဝ်ႈၼၼ်ၻႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ꧢႃယိၵႃ=ၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇမူၼ်ႈၸွမ်းလွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၸဝ်ႈသေႃꧣႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢႃရၻ်ꩪဝီရိယႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်သုင်သုတ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၸဝ်ႈၿၵုလႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶုၵႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇႁၼ်လႅင်း မိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၽီတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻႃၵုꧣ်ꩦလၵေသႃထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၶိပ်ပႃꧤိၺ်ၺႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုလႅတ်းၽၢႆသုတ်းသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇဝၢႆးသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၸဝ်ႈꧤၻ်ၻၵႃပိလႃၼီထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၿ်ၿေၼိဝႃသၺႃꧣီ=ၸဝ်ႈၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵျတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 11။ '''ၸဝ်ႈယသေႃꩪရႃထေရီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၸဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽတ်ႉတၵိၼ်ႇၸၼႃႇ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ မႁႃꧤိၺ်ၺပ်ပတ်တႃ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ ႁုႁၼ်လႆႈထိုင်ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သီႇဢသင်ႇၶျေႇလႄႈၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ 12။ '''[[ၵိသႃႇၵေႃးတမီႇ|ၸဝ်ႈၵိသႃၷေႃတမီ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷလူၶၸီဝရꩪႃရီ=ၸဝ်ႈဢၼ်တွၼ်းသုတ်း တီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼုင်ႈဝႆ သင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 13။ '''ၸဝ်ႈသိင်ၷေႃလမႃတုထေရီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသၻ်ꩪႃꩪိမုတ်တ=ၸဝ်ႈဢၼ်မီးႁႅင်းသတ်ႉထႃႇသုင်သုတ်း ၼႂ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃသၵ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.27</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇၸၢႆး (ဢုပႃႇသၵ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၸၢႆးတၿုသ်သ လႄႈ ၸၢႆးꧤလ်လိၵ (''ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ'')''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရꧣၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ (''ၶဝ်သွင်ပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ပဵၼ်တၵႃႇၸၢႆး ဢၼ်လႆႈထူပ်းၺႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉႁႃပဵၼ်ၽြႃးသေ ယူႇသဝ်းတီႈတႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉမၢၵ်ႇမိုၼ်ႈ ႁွင်ႉ မႆႉလၢင်းလွၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ပီႈၼွင်ႉ လႆႈဢဝ်တင်းၶဝ်ႈမုၼ်းၵၢပ်ႈလူႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ဢဝ်တင်းသဵၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်/ၽူမ်ႈ (သၢၼ်ႇတေႃႇ) ပႅတ်ႇသူႇ လႆႈၸုၼ်ႉပၼ်ၶဝ်သွင်ပီႈၼွင်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ပီႈၼွင်ႉၵေႃႈလႆႈဢဝ်သဵၼ်ၶူၼ်ႁူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပႅတ်ႇသူႇၼၼ်ႉ ပၢင်းမႃးတီႈမိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ဝဵင်းဢုၵ်ႉၵလႃႇသေ မႃးထႃႇပၼႃႇဝႆႉတီႈၵွင်းမူးလူင် သူၺ်ႇတိၵူင်ႇယဝ်ႉ။'') 2။ '''[[သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ|သထေးလူင် ဢၼႃထပိၼ်]] ('''''ၸိုဝ်ႈတႄႉႁွင်ႉဝႃႈ သုၻတ်ꩪ''''')''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယၵ=ဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်ႉလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 3။ '''သထေးလူင် ၸိတ်တ ('''''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်း မိတ်ႉသိၵႃသၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꩪမ်မၵထိၵ=ၽူႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၸၢႆးႁတ်ထၵဢႃꩮႃဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင် ယိုၼ်ႈမႅင်ႇသေ တိုတ်ႉၸၼ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽၢႆႇႁဝ်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၸၢႆးမႁႃၼႃမ''' ''(ၸဝ်ႈၸၢႆးသႃႇၵီႇ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယၵ=ၼႂ်းၽူႈမေႃလူႇ ၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၵျၶႅမ်ႉဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 6။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝဵင်းဝေႇသႃႇလီ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမၼႃပၻႃယၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလူႇ တၢင်းလူႇဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၷ်ၷ''' ''(ယူႇဝၢၼ်ႈႁတ်ထိၷႃမ)'' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷသံꧠုပꩦ်ꩧႃၵ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝေႇယႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 8။ '''သထေးသူရမ်ၿꩦ်ꩧ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဢဝေၸ်ၸ ပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ (''ၼႂ်းဢတ်ႉထၵထႃႇတႄႉဝႃႈ သုရမ်ပꩦ်ꩧ ၼႆယဝ်ႉ။'') 9။ '''မေႃယႃလူင် ꩡီဝၵ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပုၷ်ၷလပသၼ်ၼ=ၽူႈဢၼ်မေႃးမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမီးၵုင်ႇသီႇလ ၵုင်ႇသမႃႇထိ ၵုင်ႇပၺ်ႇၺႃႇၶိုၵ်ႉၵျၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ 10။ '''[[သွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇထုၵ်ႇလီယိူင်ႈ|ၽူႈမၢၵ်ႈ ၼၵုလပိတႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဝိသ်သႃသၵ=ၽူႈဢၼ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၸၢႆးတင်းသဵင်ႈ။ ''(ၽူႈမၢၵ်ႈၼၵုလပိတႃႇၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇတေႇ လႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တၵ်ႉၼႆဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢိူၺ် ၸုတ်ႉပႅတ်ႈပေႃးတင်းမႄႈႁႄ မိူဝ်းထင်သဝ်းယူႇတီႈလႂ် တင်းႁိုင်တင်းႁီး" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဝႃႈၼၼ်ၸိုင် မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၼေႃႇလွင်း ၽွင်းတိုၵ်ႉထႅမ်ပႃႇရမီႇ'' ''တႃႇပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ပၢၼ်ပေႃႈ တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇ၊ လႆႈပဵၼ်ပၢၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈပေႃႈ) တႃႇ 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ၊ ပဵၼ်ဢၢဝ် (ၼွင်ႉၸၢႆးပေႃႈ) 500 ၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶၼ်ႈၵၢင်၊ ပဵၼ်လုင်း (ပီႈဢၢႆႈမႄႈ)  500 ၸၢတ်ႈ သိုပ်ႇသိုပ်ႇတၢမ်းတၢမ်းသေ မီးတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်မႃးၼင်ႇၼႆလႄႈ လႆႈႁွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။)'' == တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃသိၵႃ) ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈ (10) ၵေႃႉ <ref>ပပ်ႉဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ ပႃႇလိၸဝ်ႈ Vol.1၊ ၸုမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ 2024.p.28</ref> == ၼႂ်းပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၿုတ်ꩪၷေႃတမၼၼ်ႉ တၵႃႇယိင်း (ဢုပႃႇသိၵႃႇ) ၶဝ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်းဢေႇတတၵ်ႈတင်းမူတ်း မီး (10) ၵေႃႉ ၼင်ႇဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 1။ '''ၼၢင်းသုꩡႃတႃ''' (''ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၽူႈမၢၵ်ႈလူင် သေၼိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပထမသရၼၷမၼ=ယိင်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉသရၼၵုင်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 2။ '''[[မိၵႃႇရမႃႇတႃႇ ဝိသႃႇၶႃႇ|ၼၢင်းဝိသႃၶႃ]]''' (''ၸဝ်ႈတႃႇၼၵျွင်းလူင် ပုပ်ႉပႃႇရုံ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၻႃယိၵႃ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းလူႇၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 3။ '''ၼၢင်းၶုꩡ်ꩡုတ်တရႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၿႁုသုတ=ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းႁုၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ၿႁုသုတၼမ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 4။ '''ၼၢင်းႁေႃၶမ်း သႃမႃဝတီ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်းလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢုတေၼ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷမေတ်တႃဝိႁႃရီ=ၽူႈဢၼ်ယူႇသဝ်းၸွမ်းမဵတ်ႉတႃႇတြႃး ၵျတွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ 5။ '''ၼၢင်းဢုတ်တရႃ''' (''ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း ၸၢႆးၼၼ်ႇတ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷꧢႃယီ=ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လွင်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ႇ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 6။ '''[[ၼၢင်းသုပ်ႉပဝႃႇသႃႇ မႄႈၸဝ်ႈသီႇဝလိ|ၼၢင်းသုပ်ပဝႃသႃ]]''' (''ၸဝ်ႈယိင်းၶိူဝ်းၵေႃးလိယ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷပꧣီတၻႃယိၵႃ=ၽူႈမေႃလူႇမေႃတၢၼ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မျၢတ်ႈဢၼ်လီဢၼ်ၵျၼၼ်ႉ တွၼ်းလိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 7။ '''ၼၢင်းသုပ်ပိယႃ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷၵိလႃၼုပꩦ်ꩧႃၵႃ=ၽူႈဢၼ်မေႃလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 8။ '''ၼၢင်းၵႃတိယႃၼီ''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢဝေၸ်ၸပသၼ်ၼ= ၽူႈဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် ဢမ်ႇၶွၼ်းဢမ်ႇဝႆ ၵျလိူဝ်တွၼ်း ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 9။ '''[[သွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇထုၵ်ႇလီယိူင်ႈ|ၼၢင်းၼၵုလမႃတႃ]]''' လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷ ဝိသ်သႃသိၵႃ=ၽူႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်သုတ်းတင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းတၵႃႇယိင်းတင်းသဵင်ႈ 10။ '''ၼၢင်းၵႃꩮီ''' (''ဢၼ်ယူႇတီႈဝဵင်းၵုလꧠရ'') လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ဢၷ်ၷဢၼုသ်သဝ ပသၼ်ၼ=ၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈသိုပ်ႇငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လႆႈမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇၸိုမ်းသႂ် တီႈၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတၵႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ == ၽိုၼ်ဢိင် == a7ukodp6iy834lkmjtveg7lb7gcq571 828 61608 155559 2026-09-12T05:23:20Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း " local function pipedLink(name, display) return '[[:'..name..'|'..display..']]' end local function isEmpty(value) return value == nil or value == '' end local function notEmpty(value) return not isEmpty(value) end -- Unescape functionality grabbed from https://stackoverflow.com/a/14899740/1832568 local function unescape(str) str = string.gsub(str, '&#(%d+);', string.char) str = string.gsub(str, '&#x(%d+);', fun..." 155559 Scribunto text/plain local function pipedLink(name, display) return '[[:'..name..'|'..display..']]' end local function isEmpty(value) return value == nil or value == '' end local function notEmpty(value) return not isEmpty(value) end -- Unescape functionality grabbed from https://stackoverflow.com/a/14899740/1832568 local function unescape(str) str = string.gsub(str, '&#(%d+);', string.char) str = string.gsub(str, '&#x(%d+);', function(d) return string.char(tonumber(d, 16)) end) return str end local function hashDelimitedList(list_string) return mw.text.gsplit(unescape(list_string), '%s*#%s*') end local function alarmingMessage(message) return '<span style="color:#d33">[[Module:Annotated link]] '..message..'.</span>'.. '[[Category:Pages displaying alarming messages about Module:Annotated link]]' end local function optionallyVisibleCategory(class, category) return '<span style="display:none" class="'..class..'">'..category.. '</span>[[Category:'..category..' via Module:Annotated link]]' end local function handleFirstLetterCase(short_description, case) return mw.ustring.gsub(short_description, '^([^%d])', function(first_char) if case == 'upper' then return mw.ustring.upper(first_char) end return mw.ustring.lower(first_char) end ) end local mLang = require('Module:Lang') local function langify(args) local lang = args.lang local text = args.text if isEmpty(lang) or lang == 'en' then return text end return mLang._lang { lang, text, italic = args.italic, nocat = args.nocat, size = args.size, cat = args.cat, rtl = args.rtl } end local function formatResult(result, dash, description, prefix_parentheses) if notEmpty(description) then if prefix_parentheses then local startIdx = description:find("%(") if startIdx then local beforeParens = description:sub(1, startIdx - 2) local insideParens = description:sub(startIdx, -1) return result..' '..insideParens..dash..' '..beforeParens end end return result..dash..' '..description end return result end local function annotatedLink(args) local name = args.name if isEmpty(name) then return alarmingMessage('requires a page name (including namespace)') end -- In order to handle an attempt to annotate a template link -- already formatted with the likes of {{tl|<template name>}}; -- unescape name to make sense of braces in lua patern matching. name = unescape(name) if name:match('^{%b{}}$') then -- The possibility to extract useful data exists here: e.g. {{tl*|Template}}. return alarmingMessage( 'requires only a page name (including namespace) without markup. '.. 'If an attempt is being made to annotate a link to a template, '.. 'provide only the template name with namespace e.g. "Template:Example"') end -- If a literal link was provided as name; -- extract the content and apply it to name and display as appropriate. local wikilink = mw.ustring.match(name, '^%[%[%s*:*%s*(.-)%s*%]%]$') if wikilink then local link_name, link_display = unpack(mw.text.split(wikilink, '%s*|%s*')) if link_name then name = link_name end if link_display and isEmpty(args.display) then args.display = link_display end end -- Prepare to concatenate. local result local is_template = name:match('^Template:(.+)$') local template_link = args.template_link if is_template and template_link ~= 'no' then result = '{{'..pipedLink(name, is_template)..'}}' if template_link == 'code' then result = '<code>'..result..'</code>' end else local display = args.display if isEmpty(display) then display = name end result = langify({ lang = args.link_lang, text = pipedLink(name, display), italic = args.link_lang_italic, nocat = args.link_lang_nocat, size = args.link_lang_size, cat = args.link_lang_cat, rtl = args.link_lang_rtl }) if notEmpty(args.quote) then result = '"'..result..'"' end local abbr = args.abbr if notEmpty(abbr) then result = result..' (<abbr' local abbr_title = args.abbr_title if notEmpty(abbr_title) then result = result..' title="'..abbr_title..'"' end result = result..'>'..abbr..'</abbr>)' end end if isEmpty(result) then return alarmingMessage('could not create a link for "'..name..'"') end local aka = args.aka if notEmpty(aka) then result = result..', also known as '..langify({ lang = args.aka_lang, text = aka, italic = args.aka_lang_italic, nocat = args.aka_lang_nocat, size = args.aka_lang_size, cat = args.aka_lang_cat, rtl = args.aka_lang_rtl }) end local wedge = args.wedge if notEmpty(wedge) then result = result..', '..langify({ lang = args.wedge_lang, text = wedge, italic = args.wedge_lang_italic, nocat = args.wedge_lang_nocat, size = args.wedge_lang_size, cat = args.wedge_lang_cat, rtl = args.wedge_lang_rtl }) end -- Exclude wikidata fallback for any specified list of link titles, -- unless explicity instructed that it's okay. local not_wikidata_for_links_starting_with = args.not_wikidata_for_links_starting_with if isEmpty(args.wikidata) and notEmpty(not_wikidata_for_links_starting_with) then for only_explicit in hashDelimitedList(not_wikidata_for_links_starting_with) do if name:match('^'..only_explicit) then args.only = 'explicit' break end end end -- Get the short description from Module:GetShortDescription. local short_description = require('Module:GetShortDescription').main({ none_is_valid = args.none_is_valid, none_is_nil = args.none_is_nil, lang_italic = args.desc_lang_italic, lang_nocat = args.desc_lang_nocat, lang_size = args.desc_lang_size, lang_cat = args.desc_lang_cat, lang_rtl = args.desc_lang_rtl, lang_no = args.desc_lang_no, prefer = args.prefer, only = args.only, name = name }) local dash = args.dash if isEmpty(dash) then dash = '&nbsp;–' end local fallback = args.fallback if isEmpty(short_description) or short_description.redlink then return formatResult(result, dash, fallback, args.prefix_parentheses) end if short_description.alarm then return short_description.alarm end local maintenance = '' if short_description.redirected then maintenance = optionallyVisibleCategory( 'category-annotation-with-redirected-description', 'Pages displaying short descriptions of redirect targets') end local fellback if short_description.wikidata then -- if short_description.fellback then -- fellback = true -- maintenance = maintenance..optionallyVisibleCategory( -- 'category-wikidata-fallback-annotation', -- 'Pages displaying wikidata descriptions as a fallback') -- end -- short_description = short_description.wikidata -- Filter against likely rubbish wikidata descriptions. -- local not_wikidata_descriptions_including = args.not_wikidata_descriptions_including -- if notEmpty(not_wikidata_descriptions_including) then -- Case insentive matching. -- local lower_case_short_description = short_description:lower() -- for exclusion in hashDelimitedList(not_wikidata_descriptions_including:lower()) do -- if lower_case_short_description:match(exclusion) then short_description = '' -- break -- end -- end -- end if isEmpty(short_description) then return formatResult(result, dash, fallback, args.prefix_parentheses) end else short_description = short_description.explicit end local lower_case_name = name:lower() if notEmpty(short_description) and not short_description:match(' ') then -- Filter against likely rubbish single word descriptions. local lower_case_short_description = short_description:lower() local not_single_word = args.not_single_word if notEmpty(not_single_word) then -- Case insentive matching. for single_word in hashDelimitedList(not_single_word:lower()) do if single_word == lower_case_short_description then short_description = '' break end end end if isEmpty(short_description) or lower_case_name:match(lower_case_short_description) then return formatResult(result, dash, fallback, args.prefix_parentheses) end if isEmpty(args.space_cat) then maintenance = maintenance..optionallyVisibleCategory( 'category-spaceless-annotation', 'Pages displaying short descriptions with no spaces') end end if lower_case_name == short_description:lower() then if fellback then return formatResult(result, dash, fallback, args.prefix_parentheses) end maintenance = maintenance..optionallyVisibleCategory( 'category-annotation-matches-name', 'Pages displaying short descriptions matching their page name') end -- Short descriptions on en Wikipedia should be formatted with an uppercase first letter, but -- the typical application of this module will require the first character to be lowercase, but -- some descriptions may start with proper names and should start with an uppercase letter even if used in an annotaion. -- By default; this module will not affect the first letter case of descriptions retrieved by Module:GetShortDescription, but -- the first letter case may be transformed explicitly if required. local desc_first_letter_case = args.desc_first_letter_case if desc_first_letter_case == 'upper' or desc_first_letter_case == 'lower' then short_description = handleFirstLetterCase(short_description, desc_first_letter_case) end return formatResult(result, dash, (short_description or fallback)..maintenance, args.prefix_parentheses) end local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments' ).getArgs(frame) if isEmpty(args) then return alarmingMessage('could not getArgs') -- This really would be alarming. end return annotatedLink(args) end return p d8qix9udztf3za4brzuvwvdd0awcod1 828 61609 155560 2026-09-12T05:23:59Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{Module rating|protected}} {{High-use}} {{Lua|Module:GetShortDescription|Module:Arguments|Module:Lang}} <includeonly>{{#ifeq:{{FULLBASEPAGENAME}}|Module:AnnotatedLink|{{important|This module is redundant to [[Module:Annotated link]] which should be used and referred to instead.}}}}</includeonly> {{info|This module is invoked by {{tlx|annotated link}}.}} {{info|This module may, by design, output alarming information..." 155560 wikitext text/x-wiki {{Module rating|protected}} {{High-use}} {{Lua|Module:GetShortDescription|Module:Arguments|Module:Lang}} <includeonly>{{#ifeq:{{FULLBASEPAGENAME}}|Module:AnnotatedLink|{{important|This module is redundant to [[Module:Annotated link]] which should be used and referred to instead.}}}}</includeonly> {{info|This module is invoked by {{tlx|annotated link}}.}} {{info|This module may, by design, output alarming informational messages under certain circumstances; if these messages are displayed on any page invoking this module directly, or via any other module or template using it, the page will be added to [[:Category:Pages displaying alarming messages about Module:Annotated link]].}} == လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း == <pre><nowiki>{{#invoke:Annotated link|main |name= |display= |quote= |abbr= |abbr_title= |template_link= |aka= |wedge= |dash= |desc_first_letter_case= |space_cat= |prefix_parentheses= |link_lang= |link_lang_italic= |link_lang_nocat= |link_lang_size= |link_lang_cat= |link_lang_rtl= |aka_lang= |aka_lang_italic= |aka_lang_nocat= |aka_lang_size= |aka_lang_cat= |aka_lang_rtl= |wedge_lang= |wedge_lang_italic= |wedge_lang_nocat= |wedge_lang_size= |wedge_lang_cat= |wedge_lang_rtl= |only= |prefer= |fallback= |desc_lang_italic= |desc_lang_nocat= |desc_lang_size= |desc_lang_cat= |desc_lang_rtl= |desc_lang_no= }}</nowiki></pre> === name === By providing only the '''required''' page name (including namespace), the module will use [[Module:GetShortDescription]] to look for an explicit {{tlx|short description}} in that page, and if not found, will display nothing. If a description is found, it will be appended to a link created for the named page in the style expected for the likes of [[MOS:SEEALSO]]. If no description is found, the link will be created but no extra information will be appended. Any foreign-language (i.e. not English) text supplied to this module or retrieved by Module:GetShortDescription may be appropriately formatted, in accordance with [[MOS:OTHERLANG]], via the parameters for [[Module:Lang]]; see [[#Foreign language text]] (below). As this module is responsible for the use of all features of Module:GetShortDescription; all the parameters for that module are available through this module; see [[#Module:GetShortDescription parameters]] (below). :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:Annotated link|main |name=The Partisan }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:Annotated link|main|name=The Partisan}} This and the following example song titles should be double quoted per [[MOS:POPMUSIC]]; that will be handled by [[#quote]] (below), and you will see the parameters in use where appropriate from here on. === display === Providing a value for {{para|display}} will format the piped link with a display string: :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:Annotated link|main |name=Jump (Every Little Thing song) |display=Jump |quote=yes }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:Annotated link|main|name=Jump (Every Little Thing song)|display=Jump|quote=yes}} === quote === Stating {{para|quote|yes}} will double quote the link: :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:Annotated link|main |name=The Partisan |quote=yes }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:Annotated link|main|name=The Partisan|quote=yes}} :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:Annotated link|main |name=Jump (Every Little Thing song) |display=Jump |quote=yes }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:Annotated link|main|name=Jump (Every Little Thing song)|display=Jump|quote=yes}} === abbr === Providing a value for {{para|abbr}} will append the link with the provided parenthesized abbreviation with {{tag|abbr}} [[semantic markup]]: :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:Annotated link|main |name=Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques |display=World Underwater Federation |abbr=CMAS }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:Annotated link|main|name=Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques|display=World Underwater Federation|abbr=CMAS}} An optional {{para|abbr_title}} may be provided: :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:Annotated link|main |name=Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques |display=World Underwater Federation |abbr=CMAS |abbr_title=Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:Annotated link|main|name=Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques|display=World Underwater Federation|abbr=CMAS|abbr_title=Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques}} === template_link === If the linked page is in the [[WP:TEMPLATE|Template]] namespace; the link will be formatted in the manner expected by {{tlx|template link}}: :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:Annotated link|main |name=Template:Annotated link }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:Annotated link|main|name=Template:Annotated link}} Stating {{para|template_link|code}} will display the link formatted with {{tag|code}}: :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:Annotated link|main |name=Template:Annotated link |template_link=code }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:Annotated link|main|name=Template:Annotated link|template_link=code}} The previously described parameters – {{para|display}}, {{para|quote}}, {{para|abbr}} and {{para|abbr_title}} – and all foreign language link options under {{para|link_lang}} (see [[#Foreign language text]] (below)) will be ignored if the link is in the Template namespace. Stating {{para|template_link|no}} will disable this special link formatting and the ignorance of the above-mentioned parameters: :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:Annotated link|main |name=Template:Annotated link |template_link=no |display=Annotated link }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:Annotated link|main|name=Template:Annotated link|template_link=no|display=Annotated link}} === aka === Providing a value for {{para|aka}} will append the link (and {{para|abbr}} if provided) with a useful alternative name: :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:Annotated link|main |name=The Partisan |quote=yes |aka=La Complainte du partisan }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:Annotated link|main|name=The Partisan|quote=yes|aka=La Complainte du partisan}} :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:Annotated link|main |name=Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques |display=World Underwater Federation |abbr=CMAS |aka=Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:Annotated link|main|name=Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques|display=World Underwater Federation|abbr=CMAS|aka=Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques}} These and some following examples contain foreign language text that, per [[MOS:OTHERLANG]], should be appropriately displayed and declared via [[HTML]] markup as being of that language; this will be handled by various parameters; see [[#Foreign language text]] (below) for full details, and you will see the parameters in use where appropriate from here on. === wedge === Providing a value for {{para|wedge}} will append the link (and {{para|abbr}} and {{para|aka}} in that order if either or both is provided) with any extra details felt suitable: :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:Annotated link|main |name=The Partisan |quote=yes |wedge=from the album ''[[Songs from a Room]]'' |aka=La Complainte du partisan |aka_lang=fr }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:Annotated link|main|name=The Partisan|quote=yes|wedge=from the album ''[[Songs from a Room]]''|aka=La Complainte du partisan|aka_lang=fr}} For complementary foreign language params; see [[#Foreign language text]] (below). === dash === For list consistency, per [[MOS:LISTFORMAT]]; by providing a value for {{para|dash}}; the dash between the short description and the preceding text may be exchanged for a suitable alternative: :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:Annotated link|main |name=The Partisan |quote=yes |dash=, }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:Annotated link|main|name=The Partisan|quote=yes|dash=,}} === desc_first_letter_case === Short descriptions on en Wikipedia [[WP:SDFORMAT|should be formatted]] with an uppercase first letter, but the typical application of this module will require the first character to be lowercase. By default; this module will ensure all the short descriptions retrieved by Module:GetShortDescription are transformed to start with a lowercase first letter, but this may be overridden if required using {{para|desc_first_letter_case|upper}} or {{para|desc_first_letter_case|lower}}. === prefix_parentheses === Sometimes date ranges in short descriptions are included in a suffixed parenthetical, per [[WP:SDDATES]] e.g. for [[Jimmy Wales]]: "Co-founder of Wikipedia (born 1966)". However when listing people in disambiguation pages per [[MOS:DABPEOPLE]], birth and death dates in parentheticals should precede the comma, as in "[[Jimmy Wales]] (born 1966), co-founder of Wikipedia". If the optional parameter {{para|prefix_parentheses|y}} is provided, this behavior will be performed, so any suffixed parenthetical text will be moved to before the dash (or comma) separator. Note that current consensus is to not use {{tl|annotated link}} for disambiguation pages; see [[Template:Annotated link/doc#Usage]]. === space_cat === In the event that a short description with no spaces is retrieved and displayed; pages transcluding the annotation will be added to [[:Category:Pages displaying short descriptions with no spaces via Module:Annotated link]] for interested editors to monitor for potential issues. Potential issues might include: garbage keyboard mashings, a typo of "none" while attempting to disable an explicit {{tlc|short description}} or some misunderstanding on the part of an editor placing one. If the transclusion on a page in this category is checked and it is determined to be okay; stating a value for {{para|space_cat}} in the invocation will disable the categorisation. This should only be done on a case by cases basis, as opposed to as a default, or no potentially inappropriate annotations will be categorised; i.e. allow this parameter to be set in individual transclusions of templates which invoke this module, like {{tlx|annotated link}}, rather than in the template code. === Module:GetShortDescription parameters === {{main|Module:GetShortDescription/doc}} The value provided with {{para|name}} is passed through this module to Module:GetShortDescription where it is also '''required'''; the expectations of this module are described in [[#name]] (above). Module:GetShortDescription uses the value to find a {{tlx|short description}} in the named page, or various alternatives depending on parameter values. ==== only ==== Providing a value for {{para|only}} will limit the search to being only for the stated description. If no description is found, the result will be an empty string, unless a fallback is provided; see [[#fallback]] (below). :Stating {{para|only|explicit}} will limit the search to only short descriptions set by use of {{tlc|short description}} on the searched page. ==== prefer ==== Providing a value for {{para|prefer}} will initiate the search for the stated description, but try for the alternative if none is found. If no description is found, the result will be an empty string, unless a fallback is provided; see [[#fallback]] (below). :State {{para|prefer|explicit}} to use the explicit short description if available. ==== fallback ==== If a {{para|fallback}} value is provided, and no description is found by the expressed route, the appended description will be the stated fallback value. ==== link_lang ==== If the link text is of a foreign language (again; editor discretion); control the formatting with: {{para|link_lang|<language code>}}, {{para|link_lang_italic}}, {{para|link_lang_nocat}}, {{para|link_lang_size}}, {{para|link_lang_cat}} and {{para|link_lang_rtl}} ==== aka_lang ==== If the {{para|aka}} text is of a foreign language (again; editor discretion); control the formatting with: {{para|aka_lang|<language code>}}, {{para|aka_lang_italic}}, {{para|aka_lang_nocat}}, {{para|aka_lang_size}}, {{para|aka_lang_cat}}, {{para|aka_lang_rtl}} ==== wedge_lang ==== If the {{para|wedge}} text is of a foreign language (again; editor discretion); control the formatting with: {{para|wedge_lang|<language code>}}, {{para|wedge_lang_italic}}, {{para|wedge_lang_nocat}}, {{para|wedge_lang_size}}, {{para|wedge_lang_cat}}, {{para|wedge_lang_rtl}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Short description related modules]] [[Category:Link modules]] }}</includeonly> <noinclude> [[Category:Module documentation pages]] </noinclude> cdmcprdpmcqejt0y0ylzclmjoqqhux5 828 61610 155561 2026-09-12T05:24:23Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း " local function isEmpty(value) return value == nil or value == '' end local function notEmpty(value) return not isEmpty(value) end local function isNone(value) return value:lower() == 'none' end local function alarmingMessage(message, preview) message = '<span style="color:#d33">[[Module:GetShortDescription]] '..message..'.</span>' if not preview then message = message..'[[Category:Pages displaying alarming m..." 155561 Scribunto text/plain local function isEmpty(value) return value == nil or value == '' end local function notEmpty(value) return not isEmpty(value) end local function isNone(value) return value:lower() == 'none' end local function alarmingMessage(message, preview) message = '<span style="color:#d33">[[Module:GetShortDescription]] '..message..'.</span>' if not preview then message = message..'[[Category:Pages displaying alarming messages about Module:GetShortDescription]]' end return message end -- Grammatically reasonable concatenation of possible issues into one message per problematic link target. local function previewWarning(args_name, quantity_of_things) local message = '' if quantity_of_things.params > 3 then message = message..' with extraneous parameters' end if quantity_of_things.descriptions > 1 then message = message..', declaring '..quantity_of_things.descriptions..' short descriptions' end if quantity_of_things.templates > 1 or notEmpty(message) then message = 'has detected that [[:'..args_name..'|'..args_name..']] has '.. quantity_of_things.templates..' {{tlx|short description}}'..message mw.addWarning(alarmingMessage(message, true)) end end local function getWikidataDescription(title, args, fallback) local wikidata_id = mw.wikibase.getEntityIdForTitle(title) if isEmpty(wikidata_id) then return nil end local wikidata_description, wikidata_description_lang = mw.wikibase.getDescriptionWithLang(wikidata_id) if isEmpty(wikidata_description) then return nil end local result = {wikidata = wikidata_description} if isEmpty(args.lang_no) and notEmpty(wikidata_description_lang) and wikidata_description_lang ~= 'en' then -- According to the docs this is a possibility... result.wikidata = require('Module:Lang')._lang{ wikidata_description_lang, wikidata_description, italic = args.lang_italic, nocat = args.lang_nocat, size = args.lang_size, cat = args.lang_cat, rtl = args.lang_rtl } end result.fellback = fallback return result end local function getShortDescriptionTemplates(title_table) local page_content = title_table:getContent() -- Assume no content means a nonexistent title because it's cheaper than testing if it exists. if isEmpty(page_content) then return {redlink = true} end local contents_of_all_short_description_templates = {} -- Because there could be any number of short description templates, and not all where there should be; get all the templates. for template in page_content:gmatch('{%b{}}') do local short_description_content = mw.ustring.match(template, '^{{%s*[Ss]hort description%s*|%s*(.-)%s*}}') if notEmpty(short_description_content) then -- Collect the contents of short description templates. contents_of_all_short_description_templates[#contents_of_all_short_description_templates+1] = short_description_content end -- An opportunity for efficiency gain exists - to break if another type of template is found e.g. citation templates, -- but on an appallingly formatted page, a short description template down by the categories would likely be missed. end return contents_of_all_short_description_templates end local function getShortDescription(args_name, args_name_title_table, title, title_table, fallback) local contents_of_all_short_description_templates = {} local redirected -- Check for short description templates on redirect pages. if title ~= args_name then contents_of_all_short_description_templates = getShortDescriptionTemplates(args_name_title_table) if contents_of_all_short_description_templates.redlink then return contents_of_all_short_description_templates end redirected = false end if #contents_of_all_short_description_templates < 1 then contents_of_all_short_description_templates = getShortDescriptionTemplates(title_table) if notEmpty(redirected) then redirected = true end end if contents_of_all_short_description_templates.redlink then return contents_of_all_short_description_templates end if #contents_of_all_short_description_templates < 1 then return nil end local quantity_of_things = { templates = #contents_of_all_short_description_templates, descriptions = 0, params = 0 } local possible_short_descriptions = {} -- Look through the short description templates: for template_content_index, short_description_template_contents in ipairs(contents_of_all_short_description_templates) do -- Split the contents at pipes and trim. local short_description_template_params = mw.text.split(short_description_template_contents, '%s*|%s*') if #short_description_template_params > quantity_of_things.params then quantity_of_things.params = #short_description_template_params end possible_short_descriptions[template_content_index] = {} -- Look through the params: for i, param in ipairs(short_description_template_params) do if param == 'noreplace' or mw.ustring.match(param, '^2%s*=%s*noreplace$') then -- Take note of 'noreplace'-ing for establishment of hierarchy later. possible_short_descriptions[template_content_index].noreplace = true else local has_equals = param:match('=') if not has_equals or param:match('^1') then -- Grab the short description. if has_equals then param = mw.ustring.gsub(param, '^1%s*=%s*', '') end -- If the template has both a numbered and an unnumbered short description; -- whichever comes last (ltr) will be used by that template, so overwriting works out great. possible_short_descriptions[template_content_index].description = param -- And we want to know the total quantity of descriptions being declared. quantity_of_things.descriptions = quantity_of_things.descriptions + 1 end end end end local short_descriptions = {} -- Look through the possible short descriptions for definite short descriptions, -- and prepare for working out which of possibly multiple short descriptions is actually being applied for the page: for i, possible_short_description in ipairs(possible_short_descriptions) do if possible_short_description.description then -- If a description is 'noreplace'-ing or 'none'; demote it. if (possible_short_description.noreplace or isNone(possible_short_description.description)) and #possible_short_descriptions > 1 then -- But don't demote it if it's already at the bottom. if i > 1 then table.insert(short_descriptions, #short_descriptions, possible_short_description) else short_descriptions[#short_descriptions+1] = possible_short_description end else short_descriptions[#short_descriptions+1] = possible_short_description end end end -- Let previewWarning() work out if these numbers are bad. previewWarning(args_name, quantity_of_things) if #short_descriptions >= 1 then -- Pop! local short_description = short_descriptions[#short_descriptions].description if notEmpty(short_description) then return {explicit = short_description, fellback = fallback, redirected = redirected} end end return nil end local function isSisterProjectLink(title) local sister_project_prefixes = { 'wiktionary', 'wikt', 'wikinews', 'n', 'wikibooks', 'b', 'wikiquote', 'q', 'wikisource', 's', 'wikispecies', 'species', 'wikiversity', 'v', 'wikivoyage', 'voy', 'commons', 'c', 'wikidata', 'd', 'mediawikiwiki', 'mw', 'wikimedia', 'foundation', 'wmf', 'meta', 'm', 'incubator', 'phabricator', 'phab' } local pre_colon = title:match('^(%a+):') if pre_colon then for i, sister in ipairs(sister_project_prefixes) do if pre_colon == sister then return true end end end return false end -- Literally testing if title_table.isRedirect can be expensive; -- processing this way resolves (multiple) redirects without the possibly expensive check. local function getTitleAndTable(orig_name) local title_table = mw.title.new(orig_name) title_table = title_table.redirectTarget or title_table local title = title_table.prefixedText if title == orig_name then return title, title_table end return getTitleAndTable(title) end local function getDescription(args) local args_name = args.name if isEmpty(args_name) then return {alarm = 'requires a page name (including namespace)'} end -- Keep the orginal name, cleaned up, and its title_table for later. local args_name_title_table = mw.title.new(args_name) args_name = args_name_title_table.prefixedText if isSisterProjectLink(args_name) then return nil end local title, title_table = getTitleAndTable(args_name) if title ~= args_name then if isSisterProjectLink(title) then return nil end end local only = args.only local prefer = args.prefer or 'explicit' -- Pass args_name to getShortDescription() so previewWarning()s won't be confusing for redirects. if notEmpty(only) then if only == 'explicit' then return getShortDescription(args_name, args_name_title_table, title, title_table) end if only == 'wikidata' then return getWikidataDescription(title, args) end return {alarm = 'accepts either "explicit" or "wikidata" as the value of |only='} end if notEmpty(prefer) then if prefer == 'explicit' then local short_description = getShortDescription(args_name, args_name_title_table, title, title_table) if notEmpty(short_description) then -- Assume a Wikidata search would be a bad idea for an assumed nonexistent title. if short_description.redlink or (not isNone(short_description.explicit) or args.none_is_valid) then return short_description end end return getWikidataDescription(title, args, true) end if prefer == 'wikidata' then return getWikidataDescription(title, args) or getShortDescription(args_name, args_name_title_table, title, title_table, true) end return {alarm = 'accepts either "explicit" or "wikidata" as the value of |prefer='} end end local function main(args) local result = getDescription(args) if notEmpty(result) then if result.alarm then result.alarm = alarmingMessage(result.alarm) end if args.stringify then if result.alarm then result = result.alarm else result = result.explicit or result.wikidata if args.none_is_nil and isNone(result) then result = nil end end elseif not result.alarm and args.none_is_nil then local description = result.explicit or result.wikidata if description and args.none_is_nil and isNone(description) then result = nil end end end return result end local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame) if isEmpty(args) then return alarmingMessage('could not getArgs') -- This really would be alarming. end return main(args) end return p r9pwac96ehztk06o4cc2xycc660e7uo 828 61611 155562 2026-09-12T05:25:36Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{distinguish|Module:Get short description}} {{Module rating|protected}} {{High-use}} {{Lua|Module:Arguments|Module:Lang}} {{info|This module is required by [[Module:Annotated link]].}} {{info|This module may, by design, output alarming informational messages under certain circumstances; if these messages are displayed on any page invoking this module directly or via any other module or template using it, the page w..." 155562 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Module:Get short description}} {{Module rating|protected}} {{High-use}} {{Lua|Module:Arguments|Module:Lang}} {{info|This module is required by [[Module:Annotated link]].}} {{info|This module may, by design, output alarming informational messages under certain circumstances; if these messages are displayed on any page invoking this module directly or via any other module or template using it, the page will be added to [[:Category:Pages displaying alarming messages about Module:GetShortDescription]].}} == လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း == <code><nowiki>{{#invoke:GetShortDescription|main |name= |only= |prefer= |fallback= |lang_italic= |lang_nocat= |lang_size= |lang_cat= |lang_rtl= |lang_no= }}</nowiki></code> === name === By providing only the '''required''' page name (including namespace), the module will look for an explicit {{tlx|short description}} in that page, but if not found, will try to fetch the wikidata description. If neither are found, the result will be an empty string. If the result is a wikidata description, and it is declared (at the source) as being of a foreign language (i.e. not ''en''), the result will be appropriately formatted by [[Module:Lang]] (the module powering {{tlx|lang}}), in accordance with [[MOS:OTHERLANG]]; see [[#Foreign language wikidata descriptions]] (below). :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:GetShortDescription|main |name=Wikipedia}}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:GetShortDescription|main|name=Wikipedia}} This is equivalent to stating {{para|prefer|explicit}}; see [[#prefer]] (below). === only === Providing a value for {{para|only}} will limit the search to being only for the stated description. If no description is found, the result will be an empty string, unless a fallback is provided; see [[#fallback]] (below). ==== explicit ==== :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:GetShortDescription|main |name=Wikipedia |only=explicit }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:GetShortDescription|main|name=Wikipedia|only=explicit}} ==== wikidata ==== :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:GetShortDescription|main |name=Wikipedia |only=wikidata }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:GetShortDescription|main|name=Wikipedia|only=wikidata}} === prefer === Providing a value for {{para|prefer}} will initiate the search for the stated description, but try for the alternative if none is found. If no description is found, the result will be an empty string, unless a fallback is provided; see [[#fallback]] (below). ==== explicit or wikidata ==== :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:GetShortDescription|main |name=Wikipedia |prefer=explicit }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:GetShortDescription|main|name=Wikipedia |prefer=explicit}} ==== wikidata or explicit ==== :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:GetShortDescription|main |name=Wikipedia |prefer=wikidata }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:GetShortDescription|main|name=Wikipedia |prefer=wikidata}} === fallback === If a value for {{para|fallback}} is provided, and no description is found by the expressed route, the result will be the stated fallback. ==== only or fallback ==== :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:GetShortDescription|main |name=Example |only=explicit |fallback=This is a fallback }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:GetShortDescription|main|name=Example|only=explicit|fallback=This is a fallback}} ==== prefer or fallback ==== :'''Markup:''' <code><nowiki>{{#invoke:GetShortDescription|main |name=Example |prefer=wikidata |fallback=This is a fallback }}</nowiki></code> :'''Result:''' {{#invoke:GetShortDescription|main|name=Example|prefer=wikidata|fallback=This is a fallback}} === Foreign language wikidata descriptions === Should a wikidata description be retrieved, which is declared (at the source) as being of a foreign language (i.e. not ''en''), per [[MOS:OTHERLANG]], the return will be formatted as appropriate by Module:Lang by default. This may be disabled with {{para|lang_no|yes}} or adjusted via the parameters for {{tlc|lang}}: {{para|lang_italic}}, {{para|lang_nocat}}, {{para|lang_size}}, {{para|lang_cat}} and {{para|lang_rtl}}; see [[Template:Lang/doc|lang's documentation]] for details. == Requiring this module == === Instances when a table is returned === Providing a value for {{para|objectify_alarm}} will cause alarming messages (red informational messages) to be returned as [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#table|tables]]. Providing a value for {{para|report_redlinks}} will cause the return of a report instead of nothing in the event that the page named is nonexistent (i.e. a [[WP:REDLINK]]) and a search for a {{tlc|short description}} template is processed. A table will also be returned in the event that the module is instructed to {{para|prefer|explicit}} (its default), and returns a Wikidata description. If the reason for there being no explicit short description is because it was set to ''[[WP:SDNONE|none]]''; the table will include a value for <code>table.none</code> See below for examples of these behaviors: <syntaxhighlight lang="lua">local getShortDescription = require( 'Module:GetShortDescription' ).main local short_description = getShortDescription( { -- required name = 'page name', -- optional prefer = 'explicit' or 'wikidata', only = 'explicit' or 'wikidata', fallback = 'fallback', objectify_alarm = true, report_redlinks = true, lang_no = 'yes', -- {{lang}} options lang_italic = <yes, no, unset, invert, default>, lang_nocat = <yes, y, true, t, on, 1>, lang_size = <CSS font-size e.g. '1.5em'>, lang_cat = <no, n, false, f, off, 0>, lang_rtl = <no (default), yes> } ) -- If we've requested to report_redlinks or to objectify_alarm then if type( short_description ) == 'table' then if short_description.alarm then -- An alarming message has been returned local alarming_message = short_description.alarm elseif short_description.redlink then -- Do something about that elseif short_description.wikidata then -- A Wikidata description was returned without being explicitly requested local wikidata_description = short_description.wikidata if short_description.none then -- Because the explicit short desc was 'none' end end end</syntaxhighlight> <includeonly>{{Sandbox other|| [[Category:Modules using data from Wikidata]] [[Category:Short description related modules]] }}</includeonly> <noinclude> [[Category:Module documentation pages]] </noinclude> n8ebhijy945lt89s4aw0amsaeeyenln 3 61612 155590 2026-09-12T10:23:25Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "ၼႃႈလိၵ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ သထေးဢၼႃႇထပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉသွင်ၼႃႈၼေႃႈ။ ~~~~" 155590 wikitext text/x-wiki ၼႃႈလိၵ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ သထေးဢၼႃႇထပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉသွင်ၼႃႈၼေႃႈ။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ဢုပ်ႇ]]) 10:23, 12 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) 0drem7jy8m7a5ibd6sdb3mth529m7bx 14 61613 155603 2026-09-12T11:43:01Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ]]" 155603 wikitext text/x-wiki [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ]] go9zcmkmtrnbj0e8ykrv0220ro2m9vz