တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈသုမၼႃလင်ၵႃရ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="shn">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး</sitename>
    <dbname>shnwiki</dbname>
    <base>https://shn.wikipedia.org/wiki/%E1%81%BC%E1%82%83%E1%82%88%E1%82%81%E1%80%B0%E1%80%9D%E1%80%BA%E1%82%81%E1%82%85%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ၶိုၵ်ႉတွၼ်း</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ၾၢႆႇ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ၾၢႆႇ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီႇတီႇယႃႇဝီႇၶီႇ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် မီႇတီႇယႃႇဝီႇၶီႇ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထႅမ်းပလဵတ်ႉ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ထႅမ်းပလဵတ်ႉ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ပိူင်ထၢၼ်ႈ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ၵိူၼ်ႇတူ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၵိူၼ်ႇတူ</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ပိူင်လိူင်း</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် ပိူင်လိူင်း</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မေႃႇၵျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ဢုပ်ႇၵုမ် မေႃႇၵျူး</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈသုမၼႃလင်ၵႃရ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57764</id>
    <revision>
      <id>160580</id>
      <parentid>156263</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T14:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>160580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25310" sha1="olxllyhi4apg79v8jfvqqg5o0de3tqm" xml:space="preserve">တူၼ်ၶူး '''ၸဝ်ႈသုမၼႃလင်ၵႃရ'''ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သင်ႇၶႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်း ({{Langx|my| '''နိုင်ငံတော်ဗဟိုသံဃာ့ဝန်ဆောင်'''}}) တၢင်တူဝ်သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ၼႂ်း[[မိူင်းတႆး]] ၸဝ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။{{Infobox religious biography
|background = #FFD068 
|name = တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈသုမၼႃလင်ၵႃရ
|image= 
|caption = တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈသုမၼႃလင်ၵႃရ
|native_name = 
|alias = 
|order = [[မႁႃၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨိတ]]&lt;br&gt;

|founder =
|Dhamma name = သုမၼႃလင်ၵႃရ
|monastic_name = 
|pen_name = 
|other_names =
|parents = လုင်းၸၢမ်ႇထုၼ်း+ပႃႈၸၢင်းမျၸိင်ႇ
|birth_date = {{Birth date and age|1964|02|04}}
|birth_place =ဝၢၼ်ႈတေႃႉသၢင်ႇ၊ ဢိူင်ႇတေႃႉသၢင်ႇ၊ [[ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]]၊[[မိူင်းတႆး]]။
|death_date = 
|death_place = 
|nationality = {{ၸွမ်ပိဝ်|တႆး}}
|religion = [[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ]]
|school = [[ထေရဝႃတ]]
|lineage = 
|title = 
|location = {{Bulleted list|ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉၼမ်ႉၸဵတ်းလိၼ်း [[ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]]။}}
*ၽူႈတတ်းသိၼ် သံꧠဝိၼိꩡ်ꧢယၸိုင်ႈမိူင်း၊
*ၽူႈပွင်ၵၢၼ်ငဝ်ႈငုၼ်းသင်ႇၶၸိုင်ႈမိူင်း၊
|education = {{Bulleted list|ပရိယတ်တိသႃသၼႁိတ သႃႇမၼေႇၵျေႃႇ
*သႃသၼꩪꩡꩪမ်မႃၸရိယ}}
|teacher = ၶူးသွၼ် ပရိယၢတ်ႈ ပၻိပၢတ်ႈ ပꩦိဝေꩪ
|reincarnation of = 
|predecessor = 
|successor = 
|students = 
|spouse = 
|children = 
|website = 
}}

== ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႇလႄႈ ပေႃးမႄႈပီႈၼွင်ႉ ==
'''တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈသုမၼႃလင်ၵႃရ ('''[[လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ|မၢၼ်ႈ]] ''': ဘဒ္ဒန္တ သုမနာလင်္ကာရ) ('''[[ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ|ဢိင်းၵလဵတ်ႈ''' ''']]''': Venerable Sumanãlaṅkãra)''' ၼႆႉ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1327 ၼီႈ၊ လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ (14) ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသုၵ်း တီႈ'''ဝၢၼ်ႈလူင်တေႃႉသၢင်ႇ၊ ဢိူင်ႇတေႃႉသၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး'''။ ပေႃႈမႄႈ ပဵၼ် '''လုင်းၸၢႆးၸၢမ်ႇထုၼ်း+ပႃႈၸၢင်းမျၸိင်ႇ''' ၼႆသေ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉႁႃႈၵေႃႉ။ (1) '''ၼၢင်းၸေႃးတိၼ်ႇ''' (2) '''ၼၢင်းၶိတ်ႉတိၼ်ႇ''' (မေႃသွၼ်) (3) '''ၼၢင်းသူၺ်ႇဢိင်ႇ''' (4) '''ၼၢင်းၶမ်းဢူး''' (Nurse) လႄႈ (5) '''ၸၢႆးတဵင်းဢွင်ႇ''' ၼႆသေ ၸဝ်ႈသြႃႇ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်းယဝ်ႉ။

== ၽွင်းမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ယွၼ်းပဵၼ်သၢင်ႇ ==
မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် တီႈတေႃႉသၢင်ႇ တႄႇဢဝ်ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တေႃႇထိုင် ၸၼ်ႉႁႃႈ။ မိူဝ်ႈယူႇႁူင်းႁဵၼ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၺၢၼ်ႇလီလႅတ်းသႅဝ်းလႄႈ မီးၸိုဝ်ႈသဵင်လီတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈၼုင်ႈသၢင်ႇ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းမႃးလႄႈ ယွၼ်းဢၶႂၢင်ႉတီႈပေႃႈမႄႈ။ မိူဝ်ႈတႄႇတေႉ ပေႃႈမႄႈ ဢမ်ႇၽွမ်ႉ။ ၵမ်းၵမ်းယွၼ်းတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းပေႃႈမႄႈၵေႃႈ ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈပွႆႇဝၢင်းၶႂၢင်ႉပၼ် တႃႇလႆႈၼုင်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇယဝ်ႉ။

== ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇပဵၼ်ၸၢင်း သိူပ်ႇယိူင်းဢၢၼ်းထိုင်တီႈ ==
* ပီၵေႃးၸႃႇ 1340 ၼီႈ၊ လိူၼ်ပႅတ်ႇမႂ်ႇ (11) ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသဝ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၵေႃသလ်လ ဝတ်ႉမႁႃႇသတိပထၢၼ်ႇၵျွင်းၵၢတ်ႇ ဝၢၼ်ႈလူင်တေႃႉသၢင်ႇ ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇဢုပၸ်ႉသႄႇသေယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈ ပဵၼ်တၵႃႇပၸ်ႉၸေးသီႇပိူင်သေလႄႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ၊ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ &quot;သၢင်ႇသုမၼ&quot; (သၢင်ႇၸႂ်လီ) ၼႆယဝ်ႉ။
* ပီ 1348၊ လိူၼ်ၸဵတ်းလွင်ႈ 13 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၸၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸဝ်ႈမႁႃႇၼႃႇယၵ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၸၼ်တေႃꧤႃသ (ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩦိတ)၊ ဝတ်ႉမႁႃႇၵၼ်ႇထႃႇရုံ၊ ဝဵင်းဢမရပူႇရ ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇဢုပၸ်ႉသႄႇသေယဝ်ႉ ႁပ်ႉဢဝ်ပၸ်ႉၸေး သီႇပိူင်တီႈ ဢူးဢူင်းၽေႇ+တေႃႇတိၼ်ႇမေႇ (လုၵ်ႈ) တေႃႇဢေးမျိၼ်ႉ ၶဝ်တင်းႁိူၼ်း ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးသေ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတူၼ်မျၢတ်ႈ ၼႂ်းသိမ်ႇမႁႃႇၵၼ်ႇထႃႇရုံၼၼ်ႉ၊ ၸိုဝ်ႈၸၢင်းႁွင်ႉဝႃႈ &quot;ၸၢင်းသုမၼႃလင်ၵႃရ&quot;ၼႆယဝ်ႉ။

== သြႃႇသင်ႇသွၼ် ႁႂ်ႈလၵ်းလႅမ် - ==
* ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၵေႃသလ်လ ဝတ်ႉမႁႃႇသတိပထၢၼ်ႇ ၵျွင်းၵၢတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈလူင်တေႃႉသၢင်ႇ
* ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဢုၵ်ၵံသ ဝတ်ႉမႁႃႇသတိပထၢၼ်ႇ ၵျွင်းၵၢတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈလူင်တေႃႉသၢင်ႇ
* [[တူၼ်ၶူးလူင် ၸဝ်ႈပꧣ်ꩦိၸ်ၸ|ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပꧣ်ꩦိၸ်ၸ]] ဝတ်ႉသႃသၼႁိတ ၵျွင်းၶမ်း၊ ဝၢၼ်ႈလူင်တေႃႉသၢင်ႇ
* ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၸၼ်ၻေႃꧤႃသ (ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩦိတ) ၸဝ်ႈသြႃႇ ဢိၼ်ၻေႃꧤႃသႃꧤိဝံသ (ဢꧤိꩪꩡမႁႃရꩦ်ꩧၷုရု) ၸဝ်ႈသြႃႇ ၵုꧣ်ꩦလႃꧤိဝံသ (ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩦိတ) ၸဝ်ႈသြႃႇ ဢၷ်ၷဝံသႃꧤိဝံသ (ဢၷ်ၷမႁႃၵꧣ်ꩪဝႃၸၵပꧣ်ꩦိတ) ၸဝ်ႈသြႃႇ ပꧣ်ꩦိတႃꧤိဝံသ (ၼႃယၵၶျုၵ်ႈ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်သႃႇသၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း၊ တႃႈၵုင်ႈ) ၸဝ်ႈသြႃႇ ꩡၼပ်ပတိ ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ꩪမ်မပ်ပီယ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ၵေသရႃလင်ၵႃရႃꧤိဝံသ(ဢွင်ႇၶျၢမ်းတႃႇ)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ပၺ်ၺႃဝံသႃလင်ၵႃရႃꧤိဝံသ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ပၺ်ၺႃသီႁႃလင်ၵႃရႃꧤိဝံသ(ပၺ်ႇၸၼိၵႄႇ)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ၺႃꧣေႃꧤႃသႃလင်ၵႃရ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ၵဝိသႃရႃလင်ၵႃရ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ဝႃယႃမ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ၸဝ်ႈၶူးၶဝ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းၵျွင်းမႁႃႇၵၼ်ထႃရုံ၊ ဝဵင်းဢမရပူရ (1341 - 1349)
* ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ꩡႃၼေယျႃပုၻ်ꩪီꧤိဝံသ (ဢꧤိꩪꩡမႁႃရꩦ်ꩪၷုရု)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ဢေႃမႃဝီရႃꧤိဝံသ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ဢၷ်ၷၺႃꧣႃꧤိဝံသ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ၸၼ်ၻေႃꧤႃသႃꧤိဝံသ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ပရမ ၵျွင်းၸီႇသျိၼ်ႇ၊ မႁႃႇဝိသုတ်ႉထႃႇရုံ၊ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ (1350 – 1351)
* ၸဝ်ႈသြႃႇ ၼၼ်ၻေႃꧤႃသႃလင်ၵႃရ တိူၵ်ႈသွၼ်ထမ်းသရႅတ်ႉၵူင်း၊ ပွၵ်ႉ 2၊ ဝဵင်းမင်ႇၵလႃႇတုင်ႇ၊ ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ (1353- 1355) ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်သြႃႇသင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈလႆႈမီးလွင်ႈလၵ်းလႅမ်သႅမ်းၵႃႈ မီးတၢင်းႁုပၺ်ႇၺႃႇ ႁႂ်းမေႃႁဵတ်းၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။

== ၸၼ်ႉလိၵ်ႈဢွင်ႇမႃး လႆႈႁုပႃး ==
# ပီ 1342၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉမူႇလလႄႈ ၸၼ်ႉပထမ ၼႂ်းတိူၵ်ႈမႁႃႇၵၼ်ႇထႃႇရုံ
# ပီ 1343၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉပထမ ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသႃသၼႁိတ (သႃႇမၼေႇၵျေႃႇ) ဝဵင်းလိူဝ်ႇ
# ပီ 1344၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉၻုတိယ ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသႃသၼႁိတ (သႃႇမၼေႇၵျေႃႇ) ဝဵင်းလိူဝ်ႇလႄႈ ၸၼ်ႉပထမငႄႇ ပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပႃႇလိပထမပျၢၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
# ပီ 1345၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉပထမလၢတ်ႈ ပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပႃႇလိပထမပျၢၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
# ပီ 1346၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉ ဝိၼယဢငႄႇတၼ်း ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ဝိၼယ၊ တူင်ႇဝဵင်းဢမရပူရ
# ပီ 1347၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉတတိယ ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသႃသၼႁိတ (သႃႇသၼေႇၵျေႃႇ) ဝဵင်းလိူဝ်ႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး ပရိယတ်တိသႃသၼႁိတသႃႇမၼေႇၵျေႃႇ၊ ၸဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးပရိယတ်တိ သႃသၼႁိတ သႃႇမၼေႇၵျေႃႇ ပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းသင်ႇၶၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉမႃး လႆႈႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သၢင်ႇသုမၼႃလင်ၵႃရ ၼႆယဝ်ႉ။)
# ပီ 1348၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉပထမၵျီး ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပႃႇလိပထမပျၢၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
# ပီ 1349၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉ သီလၷ်ၶၼ်ထဝၷ်ၷ ပႃလိ ဢꩦ်ꩧၵထႃႇ ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈထမ်ႇမႃႇၸရိယ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
# ပီ 1351၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ပႃရႃꩡိၵꧣ်ꩦ ပႃလိ ဢꩦ်ꩧၵထႃႇ ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈထမ်ႇမႃႇၸရိယ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
# ပီ 1353၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ꩪမ်မသင်ၷၼီ ပႃလိ ဢꩦ်ꩧၵထႃႇ ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈထမ်ႇမႃႇၸရိယ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး [[ၸုမ်ႈၶူး သႃသၼꩪꩡ ꩪမ်မႃၸရိယ|သႃသၼꩪꩡ ꩪမ်မႃၸရိယ]] ယဝ်ႉ။&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://5939ee04-9b51-493b-982e-83b229991a62.filesusr.com/ugd/d10ff9_4f4325a79ba84ddda1629b925fd60d83.pdf |title=၁၃၅၃(၁၉၉၂) ဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲ ကြေညာချက်နှင့် အောင်စာရင်း |author=ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၊ သာသနာရေးဝန်းကြီးဌာန |publisher=သာသနာရေးဝန်းကြီးဌာန |format=PDF}}
&lt;/ref&gt;

== ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တွၼ်ႈတႃႇၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်း ==
•	ပီ 1354၊ လႆႈၸွႆႈသွၼ်လိၵ်ႈပၼ်ၵႃႈတီႈၼႂ်းတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈတယႅတ်ႉၵူင်း၊ မိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ

•	ပီ 1355၊ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝꧣ်ၼသိရီ (ၵျွင်းၶူဝ်ဢုင်ၶူဝ်ၶမ်း၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် သံꧠၵရꧣတူင်ႇဝဵင်း၊ ဢေႃးဝႃႇတႃႇၸရိယငဝ်ႈငုၼ်း&lt;ref&gt;ပပ်ႉမၢႆတွင်း၊ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶၸိုင်ႈတႆး-ၼႃႈ 208၊ (ပီ2023)&lt;/ref&gt;)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၵေႃသလ်လ (ၵျွင်းၼမ်ႉၸဵတ်းလိၼ်း၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈ သင်ႇၶၼႃႇယၵတူင်ႇဝဵင်း)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ သေႃꧤꧣ (ၵျွင်းၵမ်ႇပေႃးၸတႆးၽပွတ်း၊ ၽူႈမၢႆလူင် သင်ႇၶၼႃႇယၵတူင်ႇဝဵင်း)လႄႈ သြႃႇၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်သင်ႇၶၵရꧣ လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်သေ ပၢင်းဢဝ် ၸဝ်ႈၶူးသုမၼႃလင်ၵႃရ ႁႂ်ႈလႆႈမႃးႁဵတ်းၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ တီႈၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆလႄႈ ထိုင်လိူၼ်ၸဵတ်းၼႂ်းပီၼၼ်ႉ လႆႈပၢင်းမႃးတီႈ ၵျွင်းၼမ်ႉၸဵတ်းလိၼ်းသေ ပိုၼ်ႇၽူၺ်ႇတိူၵ်ႈလိၵ်ႈသွၼ်ထမ်း သွၼ်လိၵ်ႈလၢႆးပရိယၢတ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇသႃႇမၼေႇၶဝ်ယဝ်ႉ။

•	ပီ 1357-1382၊ ပဵၼ်ႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈဢွၵ်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိ လႄႈ ပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈသုꩪမ်မႃၼိၵႃယ သႃသၼမူလ တူင်ႇဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး

•	ပီ 1362-1366၊ လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈဢွၵ်ႇၶေႃႈထမ် (ပုစ္ဆက) မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပထမပျၢၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (အစိုးရပါဠိပထမပြန် ပုစ္ဆက၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း)

•	ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း၊ ၽူႈၸွႆႈၵၢၼ်လႄႈ ၽူႈပိၼ်ႇꧤႃႇသႃႇ ၼႂ်းငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶၸိုင်ႈတႆး &lt;ref&gt;ပ်ႉမၢႆတွင်း၊ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶၸိုင်ႈတႆး-ၼႃႈ 252-4၊ (ပီ2023)&lt;/ref&gt;

•	လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ပိုတ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈပပ်ႉပꩦိသမ်ႇꧤီၻႃမၷ်ၷ&lt;ref&gt;ပ်ႉမၢႆတွင်း၊ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶၸိုင်ႈတႆး-ၼႃႈ 326၊ (ပီ2023)&lt;/ref&gt; ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵႂၢမ်းလွႆႈၽႆႇတႆး ဢၼ်ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶၸိုင်ႈတႆး ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမႃးတီႈသင်ႇၶႃႇတူင်ႇဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ပိၼ်ႇယဝ်ႉၵႂႃႇ (100%)

•	ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸုမ်းတႅမ်ႈလၵ်းသုတ်ႇၽႃႇသႃႇပႃႇလိ တွၼ်ႈတႃႇလၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ (တွၼ်ႈႁူဝ်တီး)

== ထိုင်ယၢမ်းပႄႉမႃႇ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ==
•	ပီ 1356၊ လႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ဝိၼႄးထူဝ်ႇ တူင်ႇဝဵင်း (မြို့နယ်ဝိနည်းဓိုရ်)

•	ပီ 1367၊ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၵေႃသလ်လ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈၶူးသုမၼႃလင်ၵႃရ လႆႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ ပူၵ်းပွင်ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၵျွင်းၼမ်ႉၸဵတ်းလိၼ်း

•	ပီ 1366-1377၊ လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် သင်ႇၶၼႃႇယၵတူင်ႇဝဵင်း (မြို့နယ်သံဃနာယကအဖွဲ့ဝင်)

•	ပီ 1378၊ လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် သင်ႇၶၼႃႇယၵမိူင်းတႆး (ရှမ်းပြည်နယ်သံဃနာယကအဖွဲ့ဝင်)

•	ပီ 1379-တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်ႈ လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သင်ႇၶႃႇၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း (နိုင်ငံတော်ဗဟိုသံဃာ့ဝန်ဆောင်)

•	တႄႇဢဝ်လႆႈမႃးႁွတ်ႈထိုင်ၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ လႆႈၸွႆႈၵၢၼ်ၸုမ်းသင်ႇၶၵရꧣ၊ ပဵၼ်ၽူႈပွင်ၵၢၼ်၊ ပဵၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ၊ ပဵၼ်ၼႃႇယၵ ႁၢပ်ႇမႃးၼႃႈၵၢၼ်တူင်းဝူင်းသင်ႇၶႃႇ ၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။

•	ထိုင်ၶၢဝ်းသၢၼ်းၵျၢၼ်ႇၵူႈပီပီ လႆႈပိုတ်ႇပၢင်တြႃးဝိပသ်ႉသၼႃႇ (10) ဝၼ်းသေ ဢဝ်ထမ်ႇမတြႃးယူတ်းယႃပၼ် တပေးတပၢၼ်ႈလႄႈ တၵႃႇယေႃးၵီႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆ။

•	လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်သိမ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မႄႈသႃႇသၼႃႇ တႃႇၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် လၢႆဢွင်ႈလၢႆတီႈ။

•	မီးပၢင်ၵုမ်သင်ႇၶႃႇတီႈလႂ် မိူဝ်ႈလႂ်သေမဝ်ဝႃႈ ၵႂႃႇႁႂ်ႈႁွတ်ႈႁႂ်ႈထိုင်သေ ဢုပ်ႇဢူဝ်း ပၼ်ႁႅင်းၸႂ် ႁႂ်ႈသိုပ်ႇၶိုပ်ႈၼႃႈၵွႃႇလႆႈထႅင်ႈ။

•	တၵႃႇပၢင်းႁေႃးတြႃး ဢမ်ႇဝႃႈၵၢင်ၼႂ် ၵၢင်ဝၼ်း ၵၢင်ၶမ်ႈ ၵျွႁႂ်ႈႁွတ်ႈသေ ႁေႃးပၼ်ထမ်းတြႃး ဢမ်ႇပၼ်ၶၢတ်ႇ။

•	လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ ဢၼ်ႁဵတ်းတီႈၸေႈလၢၼ်ႉ၊ ထုင်ႉမၢဝ်း မိူဝ်ႈပီ 1357 ၼၼ်ႉသေ ပိုတ်ႇပၢင်သွၼ် ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးတႆး ၵူႈပီပီ ဢမ်ႇပၼ်လု ဢမ်ႇပၼ်ႁၢမ်း (လိူဝ်သေမိူဝ်ႈမီးၵၢၼ်မိူင်းသုၵ်ႉယူင်ႈလႄႈ ဢမ်ႇသွၼ်လႆႈ။)

•	ၵွင်းမူးလူင်ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး တဵမ် 108 ပီ ႁဵတ်းလွင်ႈတၢင်းမၼ်းသေ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပွႆးသၢင်ႇလွင်း 108 ပႃး ၼႄႁၢင်ႈၽၢင်သၢင်ႇၽိင်ႈထုင်း လွင်ႈပွႆးသၢင်ႇလွင်းတႆး ၼႂ်းဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး မိူဝ်ႈ ပီ 2019၊ လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 29 ဝၼ်း။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.mdn.gov.mm/my/keaakmaimiun-rmriuraarngleaangpai-cnnykaasiukmiukcaa-kngp |title=ကျောက်မဲမြို့၌ ရှမ်းရိုးရာရှင်လောင်းပွဲ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပ |website=မြန်မာဒီဂျစ်တယ်သတင်း (Myanmar Digital News) |date=2019-04-30 |language=my}}&lt;/ref&gt;

== တီႈယူႇယၢမ်းလဵဝ် ==


တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈသုမၼႃလင်ၵႃရ တိုၵ်ႉယူႇသဝ်းတီႈဝိႁၢၼ်ႇၼမ်ႉၸဵတ်းလိၼ်း၊ သဵၼ်ႈတၢင်းၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း၊ ပွၵ်ႉမၢႆသွင်၊ ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး၊ မိူင်းတႆး(ပွတ်းႁွင်ႇ)သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ၊ ၵၢၼ်ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်း၊ ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ၼႃႈၵၢၼ်ၵျွင်း၊ ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်လုၵ်ႈၼွင်ႉတပေး၊ လူလွမ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်ႈၽႃႇသႃႇ၊ ၸဵမ်ၵၢၼ်သင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီတၵႃႇ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ဢမ်ႇသူတ်ႈ ဢမ်ႇထွႆ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇဢမ်ႇၶွင်ႈယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ 1368-ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်း [[မႁႃၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨိတ]]  တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇယူႇယဝ်ႉ။

==ၽိုၼ်ဢိင်==
{{Reflist}}

{{lifetime|1964}}
{{DEFAULTSORT:သုမၼႃလင်ၵႃရ }}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်]]</text>
      <sha1>olxllyhi4apg79v8jfvqqg5o0de3tqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ၸဝ်ႈၽမိူင်းမိတ်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65347</id>
    <revision>
      <id>160581</id>
      <timestamp>2026-09-29T15:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <comment>သၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈမႂ်ႇ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ်</comment>
      <origin>160581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4472" sha1="kskq3pmbm90mq661l6osqh420f2hws6" xml:space="preserve">{{Shan-bio-stub}}

'''ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ်''' (မၢၼ်ႈ: စဝ်ခွန်ချို၊ သဵင်ဢွၵ်ႇ [saʊ kʰʊ̀ɴ tɕʰò]; )ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1912 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 19 ဝၼ်း။ ပဵၼ်ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၼိုင်ႈၵေႃႉလႄႈ ပဵၼ်ၽွင်းၶဵဝ်ၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1948 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၽွင်းလူင် တီႈ[[ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]]ယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1950 တေႃႇထိုင် 1958 လႄႈ ပီ 1960 တေႃႇထိုင် 1962 လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ၵေႃႉထိသီႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇသေ မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ [[ဢူးၼု]] ၶိုၼ်းပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်]]ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ် လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် [[ၵႅမ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်]]ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ်ၼႆႉ လိုဝ်းႁူင်ဝႃႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်ႁိုင်ၼၢၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၽလူင်မိူင်းမိတ်ႈ တႄႇဢဝ်ပီ 1936 တေႃႇထိုင် ပီ 1952 ယဝ်ႉ။

[[ၸဝ်ႈၽမိူင်းပွၼ် ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း]]ၼႆႉ ပဵၼ်ၼွင်ႉၶူၺ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ်သေ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵေႃႉထူၼ်ႈႁႃႈ တႄႇဢဝ်ပီ 1946 လိူၼ်သႅတ်ႉတႅမ်ႇပိူဝ်ႇ 26 ဝၼ်း တေႃႇထိုင် ပီ 1947 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 19 ဝၼ်းသေယဝ်ႉ ထုၵ်ႇၵူၼ်းႁႆႉၶဝ်ယိုဝ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၸွမ်း [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]ၶဝ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၸုမ်းၵလူင်ႇဢူးၸေႃးၶဝ် မႃးယိုဝ်းတၢႆယူႇယဝ်ႉ။

=လွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်=
ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ် လႆႈၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈၶေႃးလဵၵ်ႉၽရမ်ႇလိၼ်ႇႁမ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1934 ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၵိမ်းပရိတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉဢဝ်မႃးပႆတၢင်းတီႈ Parker's Piece ၼၼ်ႉ လႆႈႁူပ်းၵၼ်တင်းၵေႃႉတေပဵၼ်မေးၼၢင်းမၼ်း Beatrice Mabel Hkio ၼႆယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt; &quot;Burma: a poisoned Shangri-La&quot;. The Daily Telegraph. 11 March 2007. Retrieved 17 September 2015.
&lt;/ref&gt;

ၶဝ်မီးလုၵ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် သီႇၵေႃႉ (ၸၢႆးသွင်၊ ယိင်းသွင်) သေ လုၵ်ႈမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယူႇဝႆႉတီႈမိူင်းဢင်းၵိတ်ႉတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ 

လႆႈၶုၼ်ၶဵဝ်လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1990 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 21 ဝၼ်း (ဢႃႇယုလႆႈ 78 ပီ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

=ၽိုၼ်ဢိင်=</text>
      <sha1>kskq3pmbm90mq661l6osqh420f2hws6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160582</id>
      <parentid>160581</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T15:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>160582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5432" sha1="tj5e6sfb2elw6usztkpnikm5mxjkh6d" xml:space="preserve">{{Shan-bio-stub}}


'''ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ်''' (မၢၼ်ႈ: စဝ်ခွန်ချို၊ သဵင်ဢွၵ်ႇ [saʊ kʰʊ̀ɴ tɕʰò]; )ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1912 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 19 ဝၼ်း။ ပဵၼ်ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၼိုင်ႈၵေႃႉလႄႈ ပဵၼ်ၽွင်းၶဵဝ်ၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1948 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၽွင်းလူင် တီႈ[[ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]]ယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1950 တေႃႇထိုင် 1958 လႄႈ ပီ 1960 တေႃႇထိုင် 1962 လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ၵေႃႉထိသီႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇသေ မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ [[ဢူးၼု]] ၶိုၼ်းပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်]]ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ် လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် [[ၵႅမ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်]]ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ်ၼႆႉ လိုဝ်းႁူင်ဝႃႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်ႁိုင်ၼၢၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၽလူင်မိူင်းမိတ်ႈ တႄႇဢဝ်ပီ 1936 တေႃႇထိုင် ပီ 1952 ယဝ်ႉ။

[[ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပွၼ် ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း|ၸဝ်ႈၽမိူင်းပွၼ် ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း]]ၼႆႉ ပဵၼ်ၼွင်ႉၶူၺ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ်သေ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵေႃႉထူၼ်ႈႁႃႈ တႄႇဢဝ်ပီ 1946 လိူၼ်သႅတ်ႉတႅမ်ႇပိူဝ်ႇ 26 ဝၼ်း တေႃႇထိုင် ပီ 1947 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 19 ဝၼ်းသေယဝ်ႉ ထုၵ်ႇၵူၼ်းႁႆႉၶဝ်ယိုဝ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၸွမ်း [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]ၶဝ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၸုမ်းၵလူင်ႇဢူးၸေႃးၶဝ် မႃးယိုဝ်းတၢႆယူႇယဝ်ႉ။

=လွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်=
ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ် လႆႈၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈၶေႃးလဵၵ်ႉၽရမ်ႇလိၼ်ႇႁမ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1934 ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၵိမ်းပရိတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉဢဝ်မႃးပႆတၢင်းတီႈ Parker's Piece ၼၼ်ႉ လႆႈႁူပ်းၵၼ်တင်းၵေႃႉတေပဵၼ်မေးၼၢင်းမၼ်း Beatrice Mabel Hkio ၼႆယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt; &quot;Burma: a poisoned Shangri-La&quot;. The Daily Telegraph. 11 March 2007. Retrieved 17 September 2015.
&lt;/ref&gt;

ၶဝ်မီးလုၵ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် သီႇၵေႃႉ (ၸၢႆးသွင်၊ ယိင်းသွင်) သေ လုၵ်ႈမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယူႇဝႆႉတီႈမိူင်းဢင်းၵိတ်ႉတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ 

လႆႈၶုၼ်ၶဵဝ်လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1990 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 21 ဝၼ်း (ဢႃႇယုလႆႈ 78 ပီ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

=ၽိုၼ်ဢိင်=
&lt;references /&gt;
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈၽတႆး]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် Cambridge]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:University of Cambridge]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႅမ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Flamlingham college]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1990]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1912]]</text>
      <sha1>tj5e6sfb2elw6usztkpnikm5mxjkh6d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160583</id>
      <parentid>160582</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T15:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>160583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5488" sha1="gdy3zcnp8ojgeis1vwszqb57ih4hdol" xml:space="preserve">{{Shan-bio-stub}}


'''ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ်''' (မၢၼ်ႈ: စဝ်ခွန်ချို၊ သဵင်ဢွၵ်ႇ [saʊ kʰʊ̀ɴ tɕʰò]; )ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1912 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 19 ဝၼ်း။ ပဵၼ်ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၼိုင်ႈၵေႃႉလႄႈ ပဵၼ်ၽွင်းၶဵဝ်ၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1948 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၽွင်းလူင် တီႈ[[ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]]ယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1950 တေႃႇထိုင် 1958 လႄႈ ပီ 1960 တေႃႇထိုင် 1962 လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ၵေႃႉထိသီႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇသေ မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ [[ဢူးၼု]] ၶိုၼ်းပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်]]ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ် လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် [[ၵႅမ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်]]ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ်ၼႆႉ လိုဝ်းႁူင်ဝႃႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်ႁိုင်ၼၢၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၽလူင်မိူင်းမိတ်ႈ တႄႇဢဝ်ပီ 1936 တေႃႇထိုင် ပီ 1952 ယဝ်ႉ။&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/burmese/in-depth-42011349&lt;/ref&gt;

[[ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပွၼ် ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း|ၸဝ်ႈၽမိူင်းပွၼ် ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း]]ၼႆႉ ပဵၼ်ၼွင်ႉၶူၺ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ်သေ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵေႃႉထူၼ်ႈႁႃႈ တႄႇဢဝ်ပီ 1946 လိူၼ်သႅတ်ႉတႅမ်ႇပိူဝ်ႇ 26 ဝၼ်း တေႃႇထိုင် ပီ 1947 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 19 ဝၼ်းသေယဝ်ႉ ထုၵ်ႇၵူၼ်းႁႆႉၶဝ်ယိုဝ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၸွမ်း [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]ၶဝ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၸုမ်းၵလူင်ႇဢူးၸေႃးၶဝ် မႃးယိုဝ်းတၢႆယူႇယဝ်ႉ။

=လွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်=
ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ် လႆႈၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈၶေႃးလဵၵ်ႉၽရမ်ႇလိၼ်ႇႁမ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1934 ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၵိမ်းပရိတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉဢဝ်မႃးပႆတၢင်းတီႈ Parker's Piece ၼၼ်ႉ လႆႈႁူပ်းၵၼ်တင်းၵေႃႉတေပဵၼ်မေးၼၢင်းမၼ်း Beatrice Mabel Hkio ၼႆယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt; &quot;Burma: a poisoned Shangri-La&quot;. The Daily Telegraph. 11 March 2007. Retrieved 17 September 2015.
&lt;/ref&gt;

ၶဝ်မီးလုၵ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် သီႇၵေႃႉ (ၸၢႆးသွင်၊ ယိင်းသွင်) သေ လုၵ်ႈမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယူႇဝႆႉတီႈမိူင်းဢင်းၵိတ်ႉတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ 

လႆႈၶုၼ်ၶဵဝ်လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1990 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 21 ဝၼ်း (ဢႃႇယုလႆႈ 78 ပီ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

=ၽိုၼ်ဢိင်=
&lt;references /&gt;
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈၽတႆး]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် Cambridge]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:University of Cambridge]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႅမ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Flamlingham college]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1990]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1912]]</text>
      <sha1>gdy3zcnp8ojgeis1vwszqb57ih4hdol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160584</id>
      <parentid>160583</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T16:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>160584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5774" sha1="7rmlofpuzcyuiofo4vykap4u3mkrmwg" xml:space="preserve">{{Shan-bio-stub}}


'''ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ်''' (မၢၼ်ႈ: စဝ်ခွန်ချို၊ သဵင်ဢွၵ်ႇ [saʊ kʰʊ̀ɴ tɕʰò]; )ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1912 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 19 ဝၼ်း။ ပဵၼ်ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၼိုင်ႈၵေႃႉလႄႈ ပဵၼ်ၽွင်းၶဵဝ်ၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1948 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၽွင်းလူင် တီႈ[[ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]]ယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1950 တေႃႇထိုင် 1958 လႄႈ ပီ 1960 တေႃႇထိုင် 1962 လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ၵေႃႉထိသီႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇသေ မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ [[:my:ဦးနု|ဢူးၼု]] ၶိုၼ်းပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်]]ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ် လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် [[ၵႅမ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်]]ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ်ၼႆႉ လိုဝ်းႁူင်ဝႃႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်ႁိုင်ၼၢၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၽလူင်မိူင်းမိတ်ႈ တႄႇဢဝ်ပီ 1936 တေႃႇထိုင် ပီ 1952 ယဝ်ႉ။&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/burmese/in-depth-42011349&lt;/ref&gt;

[[ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပွၼ် ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း|ၸဝ်ႈၽမိူင်းပွၼ် ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း]]ၼႆႉ ပဵၼ်ၼွင်ႉၶူၺ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ်သေ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵေႃႉထူၼ်ႈႁႃႈ တႄႇဢဝ်ပီ 1946 လိူၼ်သႅတ်ႉတႅမ်ႇပိူဝ်ႇ 26 ဝၼ်း တေႃႇထိုင် ပီ 1947 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 19 ဝၼ်းသေယဝ်ႉ ထုၵ်ႇၵူၼ်းႁႆႉၶဝ်ယိုဝ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၸွမ်း [[:my:အောင်ဆန်း|ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]&lt;ref&gt;https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8

[https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8]&lt;/ref&gt;ၶဝ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၸုမ်းၵလူင်ႇဢူးၸေႃးၶဝ် မႃးယိုဝ်းတၢႆယူႇယဝ်ႉ။

=လွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်=
ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ် လႆႈၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈၶေႃးလဵၵ်ႉၽရမ်ႇလိၼ်ႇႁမ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1934 ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၵိမ်းပရိတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉဢဝ်မႃးပႆတၢင်းတီႈ Parker's Piece ၼၼ်ႉ လႆႈႁူပ်းၵၼ်တင်းၵေႃႉတေပဵၼ်မေးၼၢင်းမၼ်း Beatrice Mabel Hkio ၼႆယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt; &quot;Burma: a poisoned Shangri-La&quot;. The Daily Telegraph. 11 March 2007. Retrieved 17 September 2015.
&lt;/ref&gt;

ၶဝ်မီးလုၵ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် သီႇၵေႃႉ (ၸၢႆးသွင်၊ ယိင်းသွင်) သေ လုၵ်ႈမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယူႇဝႆႉတီႈမိူင်းဢင်းၵိတ်ႉတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ 

လႆႈၶုၼ်ၶဵဝ်လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1990 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 21 ဝၼ်း (ဢႃႇယုလႆႈ 78 ပီ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

=ၽိုၼ်ဢိင်=
&lt;references /&gt;
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈၽတႆး]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် Cambridge]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:University of Cambridge]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႅမ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Flamlingham college]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1990]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1912]]</text>
      <sha1>7rmlofpuzcyuiofo4vykap4u3mkrmwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပိူင်လိူင်း:ဢူးၼူႉ</title>
    <ns>118</ns>
    <id>65348</id>
    <revision>
      <id>160585</id>
      <timestamp>2026-09-29T16:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:my:Special:Redirect/revision/1043537|ဦးနု]]&quot;</comment>
      <origin>160585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61243" sha1="ctlhg84mk3kxo4kn1izamaahqs1hg2o" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|imagesize
| honorific_prefix = ဢူး
| name = ၼု
| native_name = U Nu
| image = 
| order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]]
| termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇
| termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈
| office2 = 
| predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]]
| successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]]
| term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀
| term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂
| office = 
| predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]]
| birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇
| birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ)
| death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
| nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]]
| party = [[ၽသပလ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]]
| otherparty = 
| spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃)
| relations = 
| children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု&lt;br/&gt;တွင်းထၢႆႉ&lt;br/&gt;မွင်ႇဢွင်ႇ&lt;br/&gt;တၢၼ်းတၢၼ်းၼု&lt;br/&gt;ၶိၼ်ႇဢေးၼု
| residence = 
| alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]
{{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}}
}}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''သၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|25 May]] [[1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14|14 February]] [[1995]] ) ပဵၼ် [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႉ႞]] ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဢူးၼုၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း [[1947]] ၊ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[၁၉၆ဝ|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မတ် ၂|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ]] ။

== ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ==
ဦးနုသည်  [[:my:ဧရာဝတီတိုင်း|ဧရာဝတီတိုင်း]]၊[[:my:မြောင်းမြခရိုင်|မြောင်းမြခရိုင်]]၊ [[:my:ဝါးခယ်မမြို့|ဝါးခယ်မမြို့]]၌ အဖ ဦးစံထွန်း၊ အမိ ဒေါ်စောခင်တို့မှ ၁၉၀၇ ခုနှစ်၊မေလ၊၂၅ ရက်၊ [[:my:စနေနေ့|စနေနေ့]] နံနက် ၈နာရီ၊ ၃၉မိနစ်၊ ၁၅စက္ကန့်  ၌ မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်းနှစ်ဦးတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ ညီငယ် အမည် မှာ မောင်ဥ ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၀ ခုနှစ်၊ [[:my:တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသပိတ်|တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသပိတ်]]တွင် ဝါးခယ်မမြို့အစိုးရကျောင်း၌ [[:my:ပဉ္စမတန်း|ပဉ္စမတန်း]]မှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၆-တန်း၌ ပညာသင်ကြားနေစဉ် ဝါးခယ်မ အမျိုးသားကျောင်းတွင် ဆရာ အခက် အခဲ ရှိနေ၍ ဆရာတစ်ဘက် ကျောင်းသားတစ်ဘက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅-ခုနှစ်တွင် [[:my:ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်မြို့]]  [[:my:မြို့မ_အထက်တန်းကျောင်း|မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း]] မှ ဆယ်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ [[:my:မြို့မ_အထက်တန်းကျောင်း၊_ရန်ကုန်|မြို့မကျောင်း]] သည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်၊ [[:my:ဒီဇင်ဘာလ|ဒီဇင်ဘာလ]] ၁၇ ရက် ရန်ကုန်မြို့ ဗဟန်း မြို့နယ်တွင် စတင် တည်ထောင်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော အမျိုးသားကျောင်း ဖြစ်သည်။ [[:my:၁၉၂၉|၁၉၂၉]] ခုနှစ်တွင် [[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၌  ဘီ.အေ (ဝိဇ္ဇာ) ဘွဲ့ကို ရယူခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ လူငယ်များအစည်းအရုံး တည်ထောင်ရာတွင် ကမကထလုပ်၍ ပါဝင်ခဲ့သည်။ [[:my:ဦးသန့်|ဦးသန့်]]၏ တိုက်တွန်းချက်အရ [[:my:ပန်းတနော်မြို့|ပန်းတနော်မြို့]] အမျိုးသားကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။ [[:my:သုံးခွမြို့|သုံးခွမြို့]] အမျိုးသားကျောင်းသို့ ကျောင်းအုပ်အဖြစ် ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ [[:my:၁၉၃၅|၁၉၃၅]]ခုနှစ်တွင် ပန်းတနော်မြို့ အမျိုးသားကျောင်း ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ၏ သမီး မမြရီ နှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်။ ပန်းတနော် အမျိုးသားကျောင်းတွင် ပြန်လည်၍ တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။ ဦးနုတွင် သားနှစ်ဦး၊ သမီး နှစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ သားအကြီးမှာ ဦးသောင်းထိုက်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ [[:my:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် နေထိုင်သည်။

== ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ==

=== မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ===
သူ၏ နိုင်‌ငံရေးဘဝသည်  ရန်‌ကုန်‌တက္ကသိုလ်‌ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်‌ကို ရယူခဲ့ချိန်မှ  စတင်‌ခဲ့သည်‌။ ထိုအချိန်တွင် ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းမှာ သမဂ္ဂ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်ခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် သမဂ္ဂတွင်ပါသော ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ကြောင့် ကျောင်းမှထုတ်ပစ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ထိုကိစ္စကြောင့် ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဒုတိယအကြိမ်ကျောင်းသားသပိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကျွန်ပညာကို အလိုမရှိဟူသော သဘောဖြင့် ဘီအေဘွဲ့ကိုပြန်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ခုနှစ်တွင် သတင်းဆရာ ဦးဘခိုင်၊ ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုတို့ ဖွဲ့စည်းထားသော [[ဖေဘီယံ]] နိုင်ငံရေးပါတီတွင် ဝင်ရောက်ကူညီခဲ့သည်။ ဦးနုနှင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့သည် ၁၉၃၀ ခုနှစ်က ဖွဲ့ခဲ့သော တို့ဗမာအစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်လာကြပြီး သူတို့၏ နာမည်ရှေ့တွင် 'သခင်' ဟူသော ဂုဏ်ပုဒ်ကို တပ်ခဲ့ကြသည်။ မိမိတို့နိုင်ငံတွင် မိမိတို့သာ သခင်များဖြစ်ကြောင်း ပြယုဂ်အဖြစ် တပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးရပြီး နှစ်အနည်းငယ်အထိ သခင်တပ်ခြင်းကို ဆက်ထိမ်းပြီး ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီး ဖြစ်၍ ‘သခင်’ ဟုအမည်ရှေ့တွင်တတ်ရန် မလိုတော့သည့်အတွက် ‘သခင်’ကို မသုံးတော့ပဲ ဦးနုဟုသာပြန်လည်သုံးနှုန်းစေခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်က သခင်သန်းထွန်းနှင့်အတူ ‘နဂါးနီ’ စာပေတိုက်ကို ပူးတွဲထူထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းပါတီသည် နောင်တွင် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ ဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် ပေါင်းစည်းထားသည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး (ဖဆပလ) အဖွဲ့ကြီးကိုပါ ပူးတွဲထူထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များဝန်းကျင်ကတည်းက [[မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ဂျပန်]]နှင့် [[မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ|ဗြိတိသျှ]]တို့၏ သိမ်းပိုက်မှုလက်အောက်မှ ရုန်းထွက်ရန် ဆော်ဩတိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီအစိုးရ၏ ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် သခင်စိုး၊ သခင်သန်းထွန်း၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဒေါက်တာဘမော် တို့နှင့်အတူ ထိန်းသိမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် [[ၸူႇလၢႆႇ 19|ဇူလိုင် ၁၉]] ရက်တွင် စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းနှင့် တကွ အစိုးရဝန်ကြီးအဖွဲ့ဝင်များ လုပ်ကြံခြင်းခံရပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချူပ်]] ကလဲမင့်အက်တလီနှင့် အတူ လွတ်လပ်ရေးသဘောတူညီမှုစာချူပ် (နု-အက်တလီ စာချူပ်) ကို ဦးနုဦးဆောင်သည့် ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးက လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ထင်ရှားခဲ့ကြ﻿သောဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ  ခေါင်းဆောင်များတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ဦးနု၊  ကိုဗဟိန်း၊ ဦးဗဆွေ၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ သူရိယ ဦးသန်းမောင်၊ ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ အာဏာရှင် လှရွှေ တို့ပါဝင်ကြသည်။

=== ပၢၼ်သၽႃး ===
၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်တွင် [[မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ|ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]မှ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ဦးနုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ လွတ်လပ်ရေးရလျှင်ရချင်း ဦးနုသည် တိုင်းရင်းသားများ အထူးသဖြင့် ကရင်များ၏ ပုန်ကန်ခြင်းနှင့် တပ်မတော်၏တပ်ရင်းအချို့ အပါအဝင် [[ကွန်မြူနစ်ဂိုဏ်းကွဲ]]များ၏ ပုန်ကန်ခြားနားမှုကို ခံရသည်။ နောက်ထပ်ဆင့်၍ပေါ်လာသည်မှာ [[မိူင်းၶႄႇ|တရုတ်ပြည်]]မှ ကွန်မြူနစ်များတိုက်ထုတ်လိုက်သည့် ကူမင်တန်(ကေအင်တီ) တပ်ပြေးအဖွဲ့ပါ တိုးလာသည်။ သူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဖျားတွင် စခန်းများစွဲထားပြီး ၁၉၅၀ နှစ်ဦးနောက်ပိုင်းမှ မြန်မာနိုင်ငံက နှစ်အတန်ကြာတိုက်ထုတ် ခဲ့ရသည်။ [[တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ|ဒီမိုကရေစီ]]စနစ်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျင်းပခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို စွန့်လွှတ်ပြီး ဖဆပလ အဖွဲ့ဝင် ဦးဗဆွေ (၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်) က ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဇွန်မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဇွန်ထိ တစ်နှစ်ဝင်ရောက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၆ ရက်တွင် နိုင်ငံရေးမတည်မငြိမ်မှုကြောင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖြစ် လွှဲအပ်ပြီး [[1958|၁၉၅၈]] ခုနှစ် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 27|အောက်တိုဘာ ၂၇]] ရက်တွင် အိမ်စောင့်အစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်လွှဲပြောင်းယူစေခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်ဖေဖော်ဝါရီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဦးနု၏ ‘သန့်ရှင်း’ ဖဆပလပါတီသည် ဦးကျော်ငြိမ်းနှင့် ဦးဗဆွေတို့၏ ‘တည်မြဲ’ ဖဆပလပါတီကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး [[1960|၁၉၆၀]] ပြည့်နှစ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|ဧပြီ ၄]] ရက်တွင် ပြည်ထောင်စုပါတီကို ထူထောင်ပြီး အာဏာကို ပြန်ရယူခဲ့သည်။

=== လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း ===
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတဵမ်သွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/3/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢဝ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ သေ ယႃႉပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼူဝ်ႇ။ ဝၢႆးသေ [[1962]] ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈထုၵ်ႇပၢႆႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၼႂ်းတပ်ႉပၢင်သဝ်း တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ မၼ်း ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ တႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆသေ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 27 ၊ လိူၼ် October ၊ [[1966|ပီႊ 1966 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ (တူၺ်းတီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian and the Walking People Daily ဝၼ်း [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28|တီႈ 28/10/1966]] [[1966|တႃႇ]] လွင်ႈပွႆႇပၼ် ဢူးၼူဝ်ႇ) မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/10/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်ႈ ဝိၼ်းမၢၼ်ႈ (တၢႆၵႂႃႇ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1989) လႄႈ ၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် ( [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 22|22 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1900]] - [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 3|3 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1994|ၵေႃႈ]] လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈ )91 ။ ဢဝ်ဝႆႉတႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။ မၢၼ်ႈဝိၼ်းမေႃႇ လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ [[1967]] သေ ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ [[1968|28/02/1968]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|။]]

[[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် ဦးနုသည် ကြားဖြတ် အစီရင်ခံစာ တစ်စောင်တင်သွင်းသည်။ ၎င်းအစီရင်ခံစာတွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် ၎င်းရယူထားသော အာဏာကို ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးရန်နှင့် [[1962|၁၉၆၂]] ခုနှစ်မတ်လက ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့် ပါလီမန်ကို ပြန်ခေါ်ရန်တို့ဖြစ်ပြီး ပါလီမန် ပြန်လည်ခေါ်ယူပြီးပါက ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအား တရားဝင် သမ္မတရာထူးကို ပေးအပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း အကြံပြုထားလေသည်။ သူ၏ အကြုံပြုစာတွင် ဤကိစ္စကို ၎င်းသည် အကြိမ်ကြိမ် စဉ်းစားပြီး၊ အခြားနည်းလမ်းများကိုပါ စဉ်းစားပြီးမှ စိတ်ရင်းကောင်းစေတနာမှန်နှင့် တင်ပြရခြင်းဖြစ်ကြောင်း တို့ကိုပါဖော်ပြထားသည်။ သူသည် တော်လှန်ရေးကောင်စီအား အာဏာကို မတရားလုယူသည့် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အဖြစ် မရှိစေလိုကြောင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ တရားမဝင်သည့် အဖြစ်မျိုးကိုလည်း မလိုလားသည့်အတွက် အကြံပြုရခြင်းဖြစ်ကြောင်း စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုထားသည့် ဦးနု၏ ကြားဖြတ်အစီရင်ခံစာ သို့မဟုတ် အကြံပေးစာကို [[1963|၁၉၆၃]] ခုနှစ် [[ၸုၼ်ႇ 3|ဇွန်လ ၃]] ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် ဝပ်ကင်းပီးပယ်လ်ဒေးလီးသတင်းစာများတွင်ရှု)

ယင်းအကြံပေးစာ သို့မဟုတ် အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းပြီးနောက် ဦးနုသည် နေထိုင်မကောင်းပါဟု ဟန်ဆောင်၍ [[မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး|အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ ဘုရားဖူးသွားမည်ဟု အကြောင်းပြုပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းမှ အကြောင်းပြန်ကြားခြင်း မပြုသည့်အခါ ဦးနုသည် အိန္ဒိယမှ [[လၼ်ႇတၼ်ႇ|လန်ဒန်မြို့]]သို့ ဆက်လက် ထွက်ခွာသွားလေသည်။ ([[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် [[ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6|နိုဝင်ဘာ ၆]] ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ လေးကြိမ်မြောက် ဆွေးနွေးပွဲတွင် ပေးခဲ့သည့် အဖွင့်မိန့်ခွန်းတွင် ဦးနု၏အကြံပေးချက်ကို တရားဝင်ပယ်ချခဲ့သည်။ သူသည် အာဏာကို မက်မောလွန်း၍ ရယူထိန်းသိမ်းထားခြင်းမဟုတ်ကြောင်း၊ အလုပ်သမားနှင့် တောင်သူလယ်သမားများ၏ ဘဝကို မြှင့်တင်ပြီး သူတို့၏ စားဝတ်နေရေး သာယာဝပြောရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်လို၍သာ ဆောက်ရွက်ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ဦးနု၏ အကြံပြုချက်သည် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲခြင်းနှင့်တူကြောင်း )(မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ စာတမ်းဖတ်ပွဲကို [[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် [[နိုဝင်ဘာ ၇]] ရက် နှင့် [[နိုဝင်ဘာ ၈|၈]] ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာတို့တွင်ရှု) ထိုအချိန်တွင် ဦးနုသည် လန်ဒန်တွင် သူသာလျှင် တရားဝင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဆက်လက်ရှိနေသေးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။)

တီႈပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်း [[ဩဂုတ် ၂၇|တီႈ 27/08/1969]] [[1969|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႉလဵဝ် လၢတ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ . ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ မၼ်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ တီႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တေႃႇထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶိုၼ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈတူၵ်းယူႇတႂ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်း ၾႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇသၢၼ်း တိုၵ်းတေႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (လိၵ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ဢူးၼု ႁဵတ်းပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ [[1969]] [[စက်တင်ဘာ ၁|လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ]] 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယူႇ)။)

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼူႉ ၵေႃႇတင်ႈပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသၽႃးသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ။ ဢူးၼူႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် မီးလၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ ၼမ်သုတ်းလၢႆႁဵင်ၵေႃႉၵူၺ်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ၶတ်းၸႂ် တႃႇတေယႃႉပႅတ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈၽေးၶဵၼ်။ မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းယွမ်းႁပ်ႉ ၶေႃႈပွႆႇၽႃႈ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပၼ်ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ (ဢၢၼ်ႇလႆႈ ၶၢဝ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] ဝႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု လႄႈ မေးမၼ်း တေႃးမျေႇ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တီႈ [[တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ|ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ယၢင်းၽိူၵ်ႇ]] ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3:30 မူင်း)။

=== ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် ===
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|အမေရိကန်နိုင်ငံ]]တို့တွင် [[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]]သင်တန်းများပို့ချပြီး ([[1987|၁၉၈၇]] ခုနှစ်က ဦးနုသည် [[မြောက်အီလီနွိုင်း တက္ကသိုလ်]]တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့သည်။) မထင်မရှားနေနေခဲ့ပြီး ဦးနုသည် [[ရှစ်လေးလုံးအရေး]]တော်ပုံ၌ ဒီမိုကရေစီနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီကို ထောင်ကာ ပြန်လည်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် [[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ်က သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ဝန်ကြီးချုပ်‌ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်ကို ပဲ့တင်ထပ်၍ [[1988|၁၉၈၈]] ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၉]] ရက်တွင် ထပ်မံ၍ ကြေညာခဲ့ပြန်သည်။ ဒေါ်[[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ|အောင်ဆန်းစုကြည်]]နှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း အောင်ကြီး(ရှစ်လေးလုံး ကာလက အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးသမား) တို့အား ကြားဖြတ် အစိုးရဖွဲ့ရန် ကမ်းလှမ်းချက်ကို ၎င်းတို့မှ လက်မခံခဲ့ပေ။ သူသည် လက်မလျှော့ပဲ သူ၏ အစိုးရကို [[1962|၁၉၆၂]] ခုနှစ်က ဖြုတ်ချခဲ့သည့် သမ္မတဟောင်း မန်းဝင်းမောင်ကို သမ္မတနေရာတွင် ပြန်လည် ခန့်အပ်လျက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[1988|၁၉၈၈]] ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၁၈]] ရက်တွင် စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်မှု အဖွဲ့ (နဝတ)ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် နဝတမှ ဦးနုအား ၎င်း၏ကြားဖြတ်အစိုးရအား ဖျက်သိမ်းပေးရန် အကြိမ်ကြိမ်တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ဦးနုမှ မလိုက်လျောခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၉ ရက်တွင် ဦးနုအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖမ်းထားလိုက်သည်။ ထိုစဉ်က နဝတပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက သူ့အားနိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ရုံးတင်တရားစွဲဆို၍ ရသော်လည်း အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ပြီဖြစ်ခြင်းနှင့် လွပ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကြောင့် သူ့အားတရားမစွဲဆိုခြင်း ‌ဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ [[1992|၁၉၉၂]] ခုနှစ် [[ဧပြီ ၂၃]] ရက် နဝတဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် ([[1997|၁၉၉၇]] ခုနှစ် ဇူလိုင် ကွယ်လွန်) အား အာဏာစွန့်လွှတ်စေခဲ့သည့် တစ်ရက်တည်းတွင် ၎င်းအားပြန်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် ယခုလက်ရှိ နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေက အာဏာလွှဲပြောင်း ရယူခဲ့သည်။
[[ဖိုင်:U_Nu_&amp;_Mahatma_Gandhi_Dec_1947.jpg|thumb| မႁတ်ႉတမၵၼ်ႇတီႇလႄႈ ဢူးၼု ႁူပ်းထူပ်းၵၼ် မိူဝ်ႈလိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ 1947 မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆ မွၵ်ႈလၢႆလိူၼ်။]]
[[ဖိုင်:UNu_Family.jpg|thumb| ၵူၼ်းႁိူၼ်းဢူးၼု]]

== သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ==
[[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်၏ လောကုတ္တရာရေးရာဆိုင်ရာ ထင်ပေါ်သည့် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဆဋ္ဌမအကြိမ်သင်္ဂါယနာပွဲအတွက် ကမ္ဘာအေးစေတီတော်နှင့် မဟာပါသဏလှိုဏ်ဂူတော်တို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် ၁၉၅၄-၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ထိုပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဦးနု၏ အဓိက လုပ်ရပ်များကြောင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ပါလီမန်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စကြောင့် ခရစ်ယာန်လူနည်းစုများ‌ ဖြစ်ကြသည့် ကချင်၊ ကရင်တို့ နှင့် သွေးကွဲစေခဲ့သည်။ နွားသတ်ခြင်းကိုလည်း တရားဝင်ပိတ်ပင်ခဲ့သဖြင့် အမဲသားကို တိုးတိုးသားအ‌ဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ရသည်  အထိဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအာဏာသိမ်းယူပြီးသောအခါ သူ၏ ပထမဦးဆုံးဆောင်ရွက်ချက်တစ်ခုမှာ နွားသတ်ခြင်းကိစ္စကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဦးနေဝင်းနှင့် ဦးနုတို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးတိုက်ခိုက်မှု၏ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။‌‌

ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၶွင်မၼ်း ပပ်ႉလုတ်ႇဢွင်ႇသၢၼ်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ ၶွင်ၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ တူၺ်းတၢင်းၼႃႈ (1951)။

သူ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထိုပ္ပတ္တိ (၁၉၀၇- ၁၉၆၂) တာတေ-စနေသားကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဧရာဝတီစာပေမှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဦးမောသီရိက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ ပထမအကြိမ်ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဦးလောရုံက ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဦးလောရုံမှာ ၁၉၆၃ ခုထိ နေရှင်းသတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနုကဲ့သို့ပင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ထောင်ချခြင်းကို ခံရသည်။ ဦးနုဝန်ကြီးချုပ် မဖြစ်မီက ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်လွန်များဝန်းကျင်တွင် ဒေးလ်ကာနယ်ဂျီ၏ ‌''How to Win Friends and Influence People'' ကို လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်လိုက်သောအခါ လူသားမှ လူသားများအား အမြတ်ထုတ်ခြင်းအဓိပ္ပာယ် ပေါက်စေလေသည်။ နောက်ပိုင်း စာအုပ်ကို ပိုမိုနားဝင်ချိုစေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ ဟုပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဤသည်ကို မိတ်ဖွဲ့နည်းကျမ်း (လူမှုရေးကျမ်းဟု ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်များက ကျောင်းများတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အခြားသော ကျောင်းသုံးစာအုပ် အဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည် ဦးနု၏ ပင်ကိုရေးစာအုပ်မှာ လူထုအောင်သံဖြစ်သည်။)

ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ ၶွင်မၼ်း မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျႃႉယီႈၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉ၊ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ သၢဝ်ႇသီႇၵ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မၢဝ်ႇဢေႃး(လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ သႅၼ်သႅၼ် လႄႈ ၸူဝ်းၸူဝ်း (လုၵ်ႈယိင်း)။

== ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ ==
ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် အောင်မြင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်က ရေးသားခဲ့သည့် ရက်စက်ပါပေ့ကွယ် ဆိုသည့် ဝတ္ထုတွင် ဦးနုသည် ချမ်းသာသောလယ်ပိုင်ရှင်များ ရမ်းချင်တိုင်းရမ်းခဲ့ကြပုံများကို ပီပြင်စွာသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူထားစဉ် အတွင်း ရေးသားခဲ့သော လူထုအောင်သံဟူသည့် ပြဇာတ်မှာ မိသားစုတစ်စုတွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒီများကြောင့် ဖရိုဖရဲပြိုကွဲသွားရပုံတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ ပြဇာတ်၏ပထမအကြိမ် ထုတ်လုပ်မှုကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၊ ပါစေဒီးနားတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အောင်မြင်ကျော်ကြားသည့် ကာတွန်းစာအုပ်အဖြစ် ထွက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ အထွတ်အထိပ်အချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကား အဖြစ်ပါ ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချို့လူများသည် ဤပြဇာတ်ကို ကျောင်းသားဘဝက သင်ယူခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်မိနေကြပေလိမ့်မည်။ တကယ့်အလှ ဟူသည့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပွဲ မတိုင်မီက ထုတ်ဝေခဲ့သော ပြဇာတ်တွင် ဦးနုသည် အဆင့်မြင့်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အထက်သို့ ဆန်တက်နေသည့် ကွန်မြူနစ်များအတွင်းဖြစ်ပေါ်နေသော ခြစားဖောက်ပြန်နေသည့် နိုင်ငံရေးလောကကို အကျည်းတန်စွာ သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ၎င်း ပြဇာတ်မှာ ထိုစဉ်အခါက ခေတ်ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည့်အပြင် မြန်မာစာပေတွင် မရှိသလောက်ရှားပါးသည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသေ ၼႄဝႆႉသေ လွၵ်းၸုၵ်းမၼ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း သႅင်ပေႇမျိၼ်ႉ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈၸုၵ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူင်းပၼ်ႁႃ ‘မ’ ၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉ လွင်ႈမႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မိူင်း ၸုမ်းသၢႆႉတင်းသွင်ၸုမ်း။ 


'''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု'''

တီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်းတေႃႇၼႆႉ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶုမ်ၵုတ်း ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼု၊ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ &quot;မိုဝ်းပဝ်ႇ&quot; ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ဢေႇၵိတ်ႉ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶုမ်ဢူးၼု။

&quot;မိူဝ်ႈၵူၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်၊ မၢၵ်ႈမီး, ဢမ်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သင်၊ ဢမ်ႇမီးမိုဝ်းပဝ်ႇ၊ ဢဝ်မႃးတၢင်ႇၼႄ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶေႃႈတႅၵ်ႈၼိူင်း ဢၼ်ၼႄပၼ် တၢင်းဝူၼ်ႉ လွင်ႈတၢႆ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
[[ဖိုင်:U_Nu_Grave.jpg|thumb| ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု]]

== လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ==
2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၶူး ဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၶူး သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}&lt;/ref&gt;

== ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ==

* 1925

# &quot;ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း?&quot; မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း Duwan

* 1936

# ၸိူင်း &quot;လုၵ်ႈႁဵၼ်းသၢၼ်ၶတ်း&quot;၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ

* 1937

# &quot;ၸိူင်းပွတ်းပၢၼ်မႂ်ႇ&quot; ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင်

* 1938

# &quot;တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ&quot;
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်လီ&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ တင်းၵူၼ်း&quot; ပပ်ႉမၢႆ 2 (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ &quot;Meittabalatika&quot; မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။

* 1939

# &quot;ၵၼ်ႇတႃႇလရႃႇၸႃႇ&quot;၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်

* 1940

# &quot;ပပ်ႉသပ်း ၵၢၼ်မိူင်း&quot; (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း သၶိၼ်ႇလၽေႇ)

* 1941

# &quot;ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ&quot;
# &quot;ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ&quot;

* 1943

# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot;

* 1945

# &quot;ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?&quot;
# “မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?” (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?)
# &quot;ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ
# &quot;ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပပ်ႉမၢႆသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် &amp; တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot;

* 1949

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်&quot;

* 1950

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ

* 1951

# &quot;လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း&quot;

* 1952

# &quot;တၢင်းယၢမ်ႈလီ&quot;
# &quot;ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ&quot;
# &quot;သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1953

# &quot;ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ&quot;
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ&quot;
# &quot;မၢၼ်ႈတူၺ်းတၢင်းၼႃႈ&quot;
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်း 4
# &quot;မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ- ၶႅပ်းႁၢင်ႊလႄႈ ႁၢင်ႊတူဝ်ၵူၼ်း။&quot;

* 1955

# &quot;ၼွၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ယိူင်းဢၢၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot;
# &quot;ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း&quot;

* 1956

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ

* 1957

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1958

# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတြႃး&quot;
# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ&quot;
# &quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; ၽိုၼ်ထီႉၼိုင်ႈ

* 1959

# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ&quot;
# &quot;ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ&quot;

* 1960

&quot;&quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; &quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် &quot;သၵဢလ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1961

# &quot;ငိုၼ်းလိူၼ်ဢပျတ်ႈ&quot;

* 1962

# &quot;ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း&quot;

* 1963

# &quot;ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1967

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1968

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# 

* 1982

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1983

# &quot;တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး&quot;
# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)

* 1984

# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;တြႃးသုတ်ႈ&quot;

* 1985

# &quot;တြႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း&quot;

* 1987

# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်”  ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1988

# &quot;တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်&quot;

* 1996

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း

* 1997

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း

* 2000

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း

* 2004

# “ငရၢႆးၼႆႉ မၼ်းဝၢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 2012

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 2013

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
{{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}}

== ၽိုၼ်ဢိင်ႈ ==
&lt;references /&gt;
{{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>ctlhg84mk3kxo4kn1izamaahqs1hg2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160586</id>
      <parentid>160585</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T03:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ */</comment>
      <origin>160586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61810" sha1="q2yy4p0i7gl61762x48346ltl6vp343" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|imagesize
| honorific_prefix = ဢူး
| name = ၼု
| native_name = U Nu
| image = 
| order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]]
| termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇
| termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈
| office2 = 
| predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]]
| successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]]
| term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀
| term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂
| office = 
| predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]]
| birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇
| birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ)
| death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
| nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]]
| party = [[ၽသပလ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]]
| otherparty = 
| spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃)
| relations = 
| children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု&lt;br/&gt;တွင်းထၢႆႉ&lt;br/&gt;မွင်ႇဢွင်ႇ&lt;br/&gt;တၢၼ်းတၢၼ်းၼု&lt;br/&gt;ၶိၼ်ႇဢေးၼု
| residence = 
| alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]
{{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}}
}}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''သၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|25 May]] [[1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14|14 February]] [[1995]] ) ပဵၼ် [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႉ႞]] ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဢူးၼုၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း [[1947]] ၊ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[၁၉၆ဝ|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မတ် ၂|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ]] ။

== ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ==
'''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။  ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈသီႇၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသွင်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။

== ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ==

=== မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ===
သူ၏ နိုင်‌ငံရေးဘဝသည်  ရန်‌ကုန်‌တက္ကသိုလ်‌ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်‌ကို ရယူခဲ့ချိန်မှ  စတင်‌ခဲ့သည်‌။ ထိုအချိန်တွင် ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းမှာ သမဂ္ဂ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်ခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် သမဂ္ဂတွင်ပါသော ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ကြောင့် ကျောင်းမှထုတ်ပစ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ထိုကိစ္စကြောင့် ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဒုတိယအကြိမ်ကျောင်းသားသပိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကျွန်ပညာကို အလိုမရှိဟူသော သဘောဖြင့် ဘီအေဘွဲ့ကိုပြန်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ခုနှစ်တွင် သတင်းဆရာ ဦးဘခိုင်၊ ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုတို့ ဖွဲ့စည်းထားသော [[ဖေဘီယံ]] နိုင်ငံရေးပါတီတွင် ဝင်ရောက်ကူညီခဲ့သည်။ ဦးနုနှင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့သည် ၁၉၃၀ ခုနှစ်က ဖွဲ့ခဲ့သော တို့ဗမာအစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်လာကြပြီး သူတို့၏ နာမည်ရှေ့တွင် 'သခင်' ဟူသော ဂုဏ်ပုဒ်ကို တပ်ခဲ့ကြသည်။ မိမိတို့နိုင်ငံတွင် မိမိတို့သာ သခင်များဖြစ်ကြောင်း ပြယုဂ်အဖြစ် တပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးရပြီး နှစ်အနည်းငယ်အထိ သခင်တပ်ခြင်းကို ဆက်ထိမ်းပြီး ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီး ဖြစ်၍ ‘သခင်’ ဟုအမည်ရှေ့တွင်တတ်ရန် မလိုတော့သည့်အတွက် ‘သခင်’ကို မသုံးတော့ပဲ ဦးနုဟုသာပြန်လည်သုံးနှုန်းစေခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်က သခင်သန်းထွန်းနှင့်အတူ ‘နဂါးနီ’ စာပေတိုက်ကို ပူးတွဲထူထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းပါတီသည် နောင်တွင် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ ဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် ပေါင်းစည်းထားသည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး (ဖဆပလ) အဖွဲ့ကြီးကိုပါ ပူးတွဲထူထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များဝန်းကျင်ကတည်းက [[မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ဂျပန်]]နှင့် [[မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ|ဗြိတိသျှ]]တို့၏ သိမ်းပိုက်မှုလက်အောက်မှ ရုန်းထွက်ရန် ဆော်ဩတိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီအစိုးရ၏ ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် သခင်စိုး၊ သခင်သန်းထွန်း၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဒေါက်တာဘမော် တို့နှင့်အတူ ထိန်းသိမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် [[ၸူႇလၢႆႇ 19|ဇူလိုင် ၁၉]] ရက်တွင် စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းနှင့် တကွ အစိုးရဝန်ကြီးအဖွဲ့ဝင်များ လုပ်ကြံခြင်းခံရပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချူပ်]] ကလဲမင့်အက်တလီနှင့် အတူ လွတ်လပ်ရေးသဘောတူညီမှုစာချူပ် (နု-အက်တလီ စာချူပ်) ကို ဦးနုဦးဆောင်သည့် ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးက လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ထင်ရှားခဲ့ကြ﻿သောဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ  ခေါင်းဆောင်များတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ဦးနု၊  ကိုဗဟိန်း၊ ဦးဗဆွေ၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ သူရိယ ဦးသန်းမောင်၊ ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ အာဏာရှင် လှရွှေ တို့ပါဝင်ကြသည်။

=== ပၢၼ်သၽႃး ===
၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်တွင် [[မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ|ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]မှ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ဦးနုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ လွတ်လပ်ရေးရလျှင်ရချင်း ဦးနုသည် တိုင်းရင်းသားများ အထူးသဖြင့် ကရင်များ၏ ပုန်ကန်ခြင်းနှင့် တပ်မတော်၏တပ်ရင်းအချို့ အပါအဝင် [[ကွန်မြူနစ်ဂိုဏ်းကွဲ]]များ၏ ပုန်ကန်ခြားနားမှုကို ခံရသည်။ နောက်ထပ်ဆင့်၍ပေါ်လာသည်မှာ [[မိူင်းၶႄႇ|တရုတ်ပြည်]]မှ ကွန်မြူနစ်များတိုက်ထုတ်လိုက်သည့် ကူမင်တန်(ကေအင်တီ) တပ်ပြေးအဖွဲ့ပါ တိုးလာသည်။ သူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဖျားတွင် စခန်းများစွဲထားပြီး ၁၉၅၀ နှစ်ဦးနောက်ပိုင်းမှ မြန်မာနိုင်ငံက နှစ်အတန်ကြာတိုက်ထုတ် ခဲ့ရသည်။ [[တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ|ဒီမိုကရေစီ]]စနစ်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျင်းပခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို စွန့်လွှတ်ပြီး ဖဆပလ အဖွဲ့ဝင် ဦးဗဆွေ (၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်) က ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဇွန်မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဇွန်ထိ တစ်နှစ်ဝင်ရောက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၆ ရက်တွင် နိုင်ငံရေးမတည်မငြိမ်မှုကြောင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖြစ် လွှဲအပ်ပြီး [[1958|၁၉၅၈]] ခုနှစ် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 27|အောက်တိုဘာ ၂၇]] ရက်တွင် အိမ်စောင့်အစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်လွှဲပြောင်းယူစေခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်ဖေဖော်ဝါရီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဦးနု၏ ‘သန့်ရှင်း’ ဖဆပလပါတီသည် ဦးကျော်ငြိမ်းနှင့် ဦးဗဆွေတို့၏ ‘တည်မြဲ’ ဖဆပလပါတီကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး [[1960|၁၉၆၀]] ပြည့်နှစ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|ဧပြီ ၄]] ရက်တွင် ပြည်ထောင်စုပါတီကို ထူထောင်ပြီး အာဏာကို ပြန်ရယူခဲ့သည်။

=== လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း ===
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတဵမ်သွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/3/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢဝ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ သေ ယႃႉပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼူဝ်ႇ။ ဝၢႆးသေ [[1962]] ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈထုၵ်ႇပၢႆႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၼႂ်းတပ်ႉပၢင်သဝ်း တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ မၼ်း ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ တႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆသေ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 27 ၊ လိူၼ် October ၊ [[1966|ပီႊ 1966 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ (တူၺ်းတီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian and the Walking People Daily ဝၼ်း [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28|တီႈ 28/10/1966]] [[1966|တႃႇ]] လွင်ႈပွႆႇပၼ် ဢူးၼူဝ်ႇ) မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/10/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်ႈ ဝိၼ်းမၢၼ်ႈ (တၢႆၵႂႃႇ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1989) လႄႈ ၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် ( [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 22|22 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1900]] - [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 3|3 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1994|ၵေႃႈ]] လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈ )91 ။ ဢဝ်ဝႆႉတႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။ မၢၼ်ႈဝိၼ်းမေႃႇ လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ [[1967]] သေ ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ [[1968|28/02/1968]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|။]]

[[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် ဦးနုသည် ကြားဖြတ် အစီရင်ခံစာ တစ်စောင်တင်သွင်းသည်။ ၎င်းအစီရင်ခံစာတွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် ၎င်းရယူထားသော အာဏာကို ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးရန်နှင့် [[1962|၁၉၆၂]] ခုနှစ်မတ်လက ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့် ပါလီမန်ကို ပြန်ခေါ်ရန်တို့ဖြစ်ပြီး ပါလီမန် ပြန်လည်ခေါ်ယူပြီးပါက ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအား တရားဝင် သမ္မတရာထူးကို ပေးအပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း အကြံပြုထားလေသည်။ သူ၏ အကြုံပြုစာတွင် ဤကိစ္စကို ၎င်းသည် အကြိမ်ကြိမ် စဉ်းစားပြီး၊ အခြားနည်းလမ်းများကိုပါ စဉ်းစားပြီးမှ စိတ်ရင်းကောင်းစေတနာမှန်နှင့် တင်ပြရခြင်းဖြစ်ကြောင်း တို့ကိုပါဖော်ပြထားသည်။ သူသည် တော်လှန်ရေးကောင်စီအား အာဏာကို မတရားလုယူသည့် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အဖြစ် မရှိစေလိုကြောင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ တရားမဝင်သည့် အဖြစ်မျိုးကိုလည်း မလိုလားသည့်အတွက် အကြံပြုရခြင်းဖြစ်ကြောင်း စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုထားသည့် ဦးနု၏ ကြားဖြတ်အစီရင်ခံစာ သို့မဟုတ် အကြံပေးစာကို [[1963|၁၉၆၃]] ခုနှစ် [[ၸုၼ်ႇ 3|ဇွန်လ ၃]] ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် ဝပ်ကင်းပီးပယ်လ်ဒေးလီးသတင်းစာများတွင်ရှု)

ယင်းအကြံပေးစာ သို့မဟုတ် အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းပြီးနောက် ဦးနုသည် နေထိုင်မကောင်းပါဟု ဟန်ဆောင်၍ [[မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး|အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ ဘုရားဖူးသွားမည်ဟု အကြောင်းပြုပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းမှ အကြောင်းပြန်ကြားခြင်း မပြုသည့်အခါ ဦးနုသည် အိန္ဒိယမှ [[လၼ်ႇတၼ်ႇ|လန်ဒန်မြို့]]သို့ ဆက်လက် ထွက်ခွာသွားလေသည်။ ([[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် [[ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6|နိုဝင်ဘာ ၆]] ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ လေးကြိမ်မြောက် ဆွေးနွေးပွဲတွင် ပေးခဲ့သည့် အဖွင့်မိန့်ခွန်းတွင် ဦးနု၏အကြံပေးချက်ကို တရားဝင်ပယ်ချခဲ့သည်။ သူသည် အာဏာကို မက်မောလွန်း၍ ရယူထိန်းသိမ်းထားခြင်းမဟုတ်ကြောင်း၊ အလုပ်သမားနှင့် တောင်သူလယ်သမားများ၏ ဘဝကို မြှင့်တင်ပြီး သူတို့၏ စားဝတ်နေရေး သာယာဝပြောရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်လို၍သာ ဆောက်ရွက်ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ဦးနု၏ အကြံပြုချက်သည် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲခြင်းနှင့်တူကြောင်း )(မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ စာတမ်းဖတ်ပွဲကို [[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် [[နိုဝင်ဘာ ၇]] ရက် နှင့် [[နိုဝင်ဘာ ၈|၈]] ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာတို့တွင်ရှု) ထိုအချိန်တွင် ဦးနုသည် လန်ဒန်တွင် သူသာလျှင် တရားဝင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဆက်လက်ရှိနေသေးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။)

တီႈပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်း [[ဩဂုတ် ၂၇|တီႈ 27/08/1969]] [[1969|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႉလဵဝ် လၢတ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ . ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ မၼ်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ တီႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တေႃႇထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶိုၼ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈတူၵ်းယူႇတႂ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်း ၾႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇသၢၼ်း တိုၵ်းတေႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (လိၵ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ဢူးၼု ႁဵတ်းပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ [[1969]] [[စက်တင်ဘာ ၁|လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ]] 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယူႇ)။)

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼူႉ ၵေႃႇတင်ႈပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသၽႃးသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ။ ဢူးၼူႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် မီးလၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ ၼမ်သုတ်းလၢႆႁဵင်ၵေႃႉၵူၺ်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ၶတ်းၸႂ် တႃႇတေယႃႉပႅတ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈၽေးၶဵၼ်။ မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းယွမ်းႁပ်ႉ ၶေႃႈပွႆႇၽႃႈ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပၼ်ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ (ဢၢၼ်ႇလႆႈ ၶၢဝ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] ဝႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု လႄႈ မေးမၼ်း တေႃးမျေႇ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တီႈ [[တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ|ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ယၢင်းၽိူၵ်ႇ]] ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3:30 မူင်း)။

=== ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် ===
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|အမေရိကန်နိုင်ငံ]]တို့တွင် [[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]]သင်တန်းများပို့ချပြီး ([[1987|၁၉၈၇]] ခုနှစ်က ဦးနုသည် [[မြောက်အီလီနွိုင်း တက္ကသိုလ်]]တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့သည်။) မထင်မရှားနေနေခဲ့ပြီး ဦးနုသည် [[ရှစ်လေးလုံးအရေး]]တော်ပုံ၌ ဒီမိုကရေစီနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီကို ထောင်ကာ ပြန်လည်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် [[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ်က သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ဝန်ကြီးချုပ်‌ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်ကို ပဲ့တင်ထပ်၍ [[1988|၁၉၈၈]] ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၉]] ရက်တွင် ထပ်မံ၍ ကြေညာခဲ့ပြန်သည်။ ဒေါ်[[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ|အောင်ဆန်းစုကြည်]]နှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း အောင်ကြီး(ရှစ်လေးလုံး ကာလက အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးသမား) တို့အား ကြားဖြတ် အစိုးရဖွဲ့ရန် ကမ်းလှမ်းချက်ကို ၎င်းတို့မှ လက်မခံခဲ့ပေ။ သူသည် လက်မလျှော့ပဲ သူ၏ အစိုးရကို [[1962|၁၉၆၂]] ခုနှစ်က ဖြုတ်ချခဲ့သည့် သမ္မတဟောင်း မန်းဝင်းမောင်ကို သမ္မတနေရာတွင် ပြန်လည် ခန့်အပ်လျက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[1988|၁၉၈၈]] ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၁၈]] ရက်တွင် စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်မှု အဖွဲ့ (နဝတ)ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် နဝတမှ ဦးနုအား ၎င်း၏ကြားဖြတ်အစိုးရအား ဖျက်သိမ်းပေးရန် အကြိမ်ကြိမ်တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ဦးနုမှ မလိုက်လျောခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၉ ရက်တွင် ဦးနုအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖမ်းထားလိုက်သည်။ ထိုစဉ်က နဝတပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက သူ့အားနိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ရုံးတင်တရားစွဲဆို၍ ရသော်လည်း အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ပြီဖြစ်ခြင်းနှင့် လွပ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကြောင့် သူ့အားတရားမစွဲဆိုခြင်း ‌ဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ [[1992|၁၉၉၂]] ခုနှစ် [[ဧပြီ ၂၃]] ရက် နဝတဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် ([[1997|၁၉၉၇]] ခုနှစ် ဇူလိုင် ကွယ်လွန်) အား အာဏာစွန့်လွှတ်စေခဲ့သည့် တစ်ရက်တည်းတွင် ၎င်းအားပြန်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် ယခုလက်ရှိ နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေက အာဏာလွှဲပြောင်း ရယူခဲ့သည်။
[[ဖိုင်:U_Nu_&amp;_Mahatma_Gandhi_Dec_1947.jpg|thumb| မႁတ်ႉတမၵၼ်ႇတီႇလႄႈ ဢူးၼု ႁူပ်းထူပ်းၵၼ် မိူဝ်ႈလိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ 1947 မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆ မွၵ်ႈလၢႆလိူၼ်။]]
[[ဖိုင်:UNu_Family.jpg|thumb| ၵူၼ်းႁိူၼ်းဢူးၼု]]

== သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ==
[[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်၏ လောကုတ္တရာရေးရာဆိုင်ရာ ထင်ပေါ်သည့် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဆဋ္ဌမအကြိမ်သင်္ဂါယနာပွဲအတွက် ကမ္ဘာအေးစေတီတော်နှင့် မဟာပါသဏလှိုဏ်ဂူတော်တို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် ၁၉၅၄-၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ထိုပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဦးနု၏ အဓိက လုပ်ရပ်များကြောင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ပါလီမန်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စကြောင့် ခရစ်ယာန်လူနည်းစုများ‌ ဖြစ်ကြသည့် ကချင်၊ ကရင်တို့ နှင့် သွေးကွဲစေခဲ့သည်။ နွားသတ်ခြင်းကိုလည်း တရားဝင်ပိတ်ပင်ခဲ့သဖြင့် အမဲသားကို တိုးတိုးသားအ‌ဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ရသည်  အထိဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအာဏာသိမ်းယူပြီးသောအခါ သူ၏ ပထမဦးဆုံးဆောင်ရွက်ချက်တစ်ခုမှာ နွားသတ်ခြင်းကိစ္စကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဦးနေဝင်းနှင့် ဦးနုတို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးတိုက်ခိုက်မှု၏ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။‌‌

ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၶွင်မၼ်း ပပ်ႉလုတ်ႇဢွင်ႇသၢၼ်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ ၶွင်ၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ တူၺ်းတၢင်းၼႃႈ (1951)။

သူ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထိုပ္ပတ္တိ (၁၉၀၇- ၁၉၆၂) တာတေ-စနေသားကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဧရာဝတီစာပေမှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဦးမောသီရိက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ ပထမအကြိမ်ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဦးလောရုံက ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဦးလောရုံမှာ ၁၉၆၃ ခုထိ နေရှင်းသတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနုကဲ့သို့ပင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ထောင်ချခြင်းကို ခံရသည်။ ဦးနုဝန်ကြီးချုပ် မဖြစ်မီက ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်လွန်များဝန်းကျင်တွင် ဒေးလ်ကာနယ်ဂျီ၏ ‌''How to Win Friends and Influence People'' ကို လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်လိုက်သောအခါ လူသားမှ လူသားများအား အမြတ်ထုတ်ခြင်းအဓိပ္ပာယ် ပေါက်စေလေသည်။ နောက်ပိုင်း စာအုပ်ကို ပိုမိုနားဝင်ချိုစေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ ဟုပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဤသည်ကို မိတ်ဖွဲ့နည်းကျမ်း (လူမှုရေးကျမ်းဟု ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်များက ကျောင်းများတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အခြားသော ကျောင်းသုံးစာအုပ် အဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည် ဦးနု၏ ပင်ကိုရေးစာအုပ်မှာ လူထုအောင်သံဖြစ်သည်။)

ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ ၶွင်မၼ်း မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျႃႉယီႈၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉ၊ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ သၢဝ်ႇသီႇၵ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မၢဝ်ႇဢေႃး(လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ သႅၼ်သႅၼ် လႄႈ ၸူဝ်းၸူဝ်း (လုၵ်ႈယိင်း)။

== ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ ==
ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် အောင်မြင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်က ရေးသားခဲ့သည့် ရက်စက်ပါပေ့ကွယ် ဆိုသည့် ဝတ္ထုတွင် ဦးနုသည် ချမ်းသာသောလယ်ပိုင်ရှင်များ ရမ်းချင်တိုင်းရမ်းခဲ့ကြပုံများကို ပီပြင်စွာသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူထားစဉ် အတွင်း ရေးသားခဲ့သော လူထုအောင်သံဟူသည့် ပြဇာတ်မှာ မိသားစုတစ်စုတွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒီများကြောင့် ဖရိုဖရဲပြိုကွဲသွားရပုံတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ ပြဇာတ်၏ပထမအကြိမ် ထုတ်လုပ်မှုကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၊ ပါစေဒီးနားတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အောင်မြင်ကျော်ကြားသည့် ကာတွန်းစာအုပ်အဖြစ် ထွက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ အထွတ်အထိပ်အချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကား အဖြစ်ပါ ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချို့လူများသည် ဤပြဇာတ်ကို ကျောင်းသားဘဝက သင်ယူခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်မိနေကြပေလိမ့်မည်။ တကယ့်အလှ ဟူသည့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပွဲ မတိုင်မီက ထုတ်ဝေခဲ့သော ပြဇာတ်တွင် ဦးနုသည် အဆင့်မြင့်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အထက်သို့ ဆန်တက်နေသည့် ကွန်မြူနစ်များအတွင်းဖြစ်ပေါ်နေသော ခြစားဖောက်ပြန်နေသည့် နိုင်ငံရေးလောကကို အကျည်းတန်စွာ သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ၎င်း ပြဇာတ်မှာ ထိုစဉ်အခါက ခေတ်ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည့်အပြင် မြန်မာစာပေတွင် မရှိသလောက်ရှားပါးသည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသေ ၼႄဝႆႉသေ လွၵ်းၸုၵ်းမၼ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း သႅင်ပေႇမျိၼ်ႉ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈၸုၵ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူင်းပၼ်ႁႃ ‘မ’ ၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉ လွင်ႈမႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မိူင်း ၸုမ်းသၢႆႉတင်းသွင်ၸုမ်း။ 


'''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု'''

တီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်းတေႃႇၼႆႉ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶုမ်ၵုတ်း ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼု၊ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ &quot;မိုဝ်းပဝ်ႇ&quot; ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ဢေႇၵိတ်ႉ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶုမ်ဢူးၼု။

&quot;မိူဝ်ႈၵူၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်၊ မၢၵ်ႈမီး, ဢမ်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သင်၊ ဢမ်ႇမီးမိုဝ်းပဝ်ႇ၊ ဢဝ်မႃးတၢင်ႇၼႄ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶေႃႈတႅၵ်ႈၼိူင်း ဢၼ်ၼႄပၼ် တၢင်းဝူၼ်ႉ လွင်ႈတၢႆ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
[[ဖိုင်:U_Nu_Grave.jpg|thumb| ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု]]

== လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ==
2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၶူး ဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၶူး သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}&lt;/ref&gt;

== ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ==

* 1925

# &quot;ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း?&quot; မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း Duwan

* 1936

# ၸိူင်း &quot;လုၵ်ႈႁဵၼ်းသၢၼ်ၶတ်း&quot;၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ

* 1937

# &quot;ၸိူင်းပွတ်းပၢၼ်မႂ်ႇ&quot; ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင်

* 1938

# &quot;တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ&quot;
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်လီ&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ တင်းၵူၼ်း&quot; ပပ်ႉမၢႆ 2 (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ &quot;Meittabalatika&quot; မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။

* 1939

# &quot;ၵၼ်ႇတႃႇလရႃႇၸႃႇ&quot;၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်

* 1940

# &quot;ပပ်ႉသပ်း ၵၢၼ်မိူင်း&quot; (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း သၶိၼ်ႇလၽေႇ)

* 1941

# &quot;ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ&quot;
# &quot;ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ&quot;

* 1943

# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot;

* 1945

# &quot;ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?&quot;
# “မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?” (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?)
# &quot;ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ
# &quot;ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပပ်ႉမၢႆသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် &amp; တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot;

* 1949

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်&quot;

* 1950

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ

* 1951

# &quot;လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း&quot;

* 1952

# &quot;တၢင်းယၢမ်ႈလီ&quot;
# &quot;ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ&quot;
# &quot;သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1953

# &quot;ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ&quot;
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ&quot;
# &quot;မၢၼ်ႈတူၺ်းတၢင်းၼႃႈ&quot;
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်း 4
# &quot;မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ- ၶႅပ်းႁၢင်ႊလႄႈ ႁၢင်ႊတူဝ်ၵူၼ်း။&quot;

* 1955

# &quot;ၼွၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ယိူင်းဢၢၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot;
# &quot;ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း&quot;

* 1956

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ

* 1957

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1958

# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတြႃး&quot;
# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ&quot;
# &quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; ၽိုၼ်ထီႉၼိုင်ႈ

* 1959

# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ&quot;
# &quot;ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ&quot;

* 1960

&quot;&quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; &quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် &quot;သၵဢလ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1961

# &quot;ငိုၼ်းလိူၼ်ဢပျတ်ႈ&quot;

* 1962

# &quot;ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း&quot;

* 1963

# &quot;ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1967

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1968

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# 

* 1982

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1983

# &quot;တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး&quot;
# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)

* 1984

# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;တြႃးသုတ်ႈ&quot;

* 1985

# &quot;တြႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း&quot;

* 1987

# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်”  ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1988

# &quot;တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်&quot;

* 1996

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း

* 1997

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း

* 2000

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း

* 2004

# “ငရၢႆးၼႆႉ မၼ်းဝၢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 2012

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 2013

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
{{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}}

== ၽိုၼ်ဢိင်ႈ ==
&lt;references /&gt;
{{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>q2yy4p0i7gl61762x48346ltl6vp343</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160587</id>
      <parentid>160586</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T04:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ */</comment>
      <origin>160587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63027" sha1="abpkgme16d43quhtxofoubd9q39eeph" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|imagesize
| honorific_prefix = ဢူး
| name = ၼု
| native_name = U Nu
| image = 
| order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]]
| termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇
| termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈
| office2 = 
| predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]]
| successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]]
| term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀
| term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂
| office = 
| predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]]
| birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇
| birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ)
| death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
| nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]]
| party = [[ၽသပလ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]]
| otherparty = 
| spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃)
| relations = 
| children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု&lt;br/&gt;တွင်းထၢႆႉ&lt;br/&gt;မွင်ႇဢွင်ႇ&lt;br/&gt;တၢၼ်းတၢၼ်းၼု&lt;br/&gt;ၶိၼ်ႇဢေးၼု
| residence = 
| alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]
{{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}}
}}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''သၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|25 May]] [[1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14|14 February]] [[1995]] ) ပဵၼ် [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႉ႞]] ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဢူးၼုၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း [[1947]] ၊ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[၁၉၆ဝ|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မတ် ၂|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ]] ။

== ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ==
'''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။  ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈသီႇၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသွင်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။

== ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ==

=== မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ===
ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။  ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[တၶိၼ်ႇၸူဝ်း]]၊ [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

=== ပၢၼ်သၽႃး ===
၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်တွင် [[မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ|ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]မှ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ဦးနုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ လွတ်လပ်ရေးရလျှင်ရချင်း ဦးနုသည် တိုင်းရင်းသားများ အထူးသဖြင့် ကရင်များ၏ ပုန်ကန်ခြင်းနှင့် တပ်မတော်၏တပ်ရင်းအချို့ အပါအဝင် [[ကွန်မြူနစ်ဂိုဏ်းကွဲ]]များ၏ ပုန်ကန်ခြားနားမှုကို ခံရသည်။ နောက်ထပ်ဆင့်၍ပေါ်လာသည်မှာ [[မိူင်းၶႄႇ|တရုတ်ပြည်]]မှ ကွန်မြူနစ်များတိုက်ထုတ်လိုက်သည့် ကူမင်တန်(ကေအင်တီ) တပ်ပြေးအဖွဲ့ပါ တိုးလာသည်။ သူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဖျားတွင် စခန်းများစွဲထားပြီး ၁၉၅၀ နှစ်ဦးနောက်ပိုင်းမှ မြန်မာနိုင်ငံက နှစ်အတန်ကြာတိုက်ထုတ် ခဲ့ရသည်။ [[တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ|ဒီမိုကရေစီ]]စနစ်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျင်းပခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို စွန့်လွှတ်ပြီး ဖဆပလ အဖွဲ့ဝင် ဦးဗဆွေ (၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်) က ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဇွန်မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဇွန်ထိ တစ်နှစ်ဝင်ရောက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၆ ရက်တွင် နိုင်ငံရေးမတည်မငြိမ်မှုကြောင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖြစ် လွှဲအပ်ပြီး [[1958|၁၉၅၈]] ခုနှစ် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 27|အောက်တိုဘာ ၂၇]] ရက်တွင် အိမ်စောင့်အစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်လွှဲပြောင်းယူစေခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်ဖေဖော်ဝါရီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဦးနု၏ ‘သန့်ရှင်း’ ဖဆပလပါတီသည် ဦးကျော်ငြိမ်းနှင့် ဦးဗဆွေတို့၏ ‘တည်မြဲ’ ဖဆပလပါတီကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး [[1960|၁၉၆၀]] ပြည့်နှစ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|ဧပြီ ၄]] ရက်တွင် ပြည်ထောင်စုပါတီကို ထူထောင်ပြီး အာဏာကို ပြန်ရယူခဲ့သည်။

=== လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း ===
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတဵမ်သွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/3/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢဝ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ သေ ယႃႉပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼူဝ်ႇ။ ဝၢႆးသေ [[1962]] ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈထုၵ်ႇပၢႆႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၼႂ်းတပ်ႉပၢင်သဝ်း တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ မၼ်း ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ တႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆသေ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 27 ၊ လိူၼ် October ၊ [[1966|ပီႊ 1966 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ (တူၺ်းတီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian and the Walking People Daily ဝၼ်း [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28|တီႈ 28/10/1966]] [[1966|တႃႇ]] လွင်ႈပွႆႇပၼ် ဢူးၼူဝ်ႇ) မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/10/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်ႈ ဝိၼ်းမၢၼ်ႈ (တၢႆၵႂႃႇ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1989) လႄႈ ၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် ( [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 22|22 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1900]] - [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 3|3 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1994|ၵေႃႈ]] လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈ )91 ။ ဢဝ်ဝႆႉတႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။ မၢၼ်ႈဝိၼ်းမေႃႇ လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ [[1967]] သေ ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ [[1968|28/02/1968]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|။]]

[[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် ဦးနုသည် ကြားဖြတ် အစီရင်ခံစာ တစ်စောင်တင်သွင်းသည်။ ၎င်းအစီရင်ခံစာတွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် ၎င်းရယူထားသော အာဏာကို ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးရန်နှင့် [[1962|၁၉၆၂]] ခုနှစ်မတ်လက ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့် ပါလီမန်ကို ပြန်ခေါ်ရန်တို့ဖြစ်ပြီး ပါလီမန် ပြန်လည်ခေါ်ယူပြီးပါက ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအား တရားဝင် သမ္မတရာထူးကို ပေးအပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း အကြံပြုထားလေသည်။ သူ၏ အကြုံပြုစာတွင် ဤကိစ္စကို ၎င်းသည် အကြိမ်ကြိမ် စဉ်းစားပြီး၊ အခြားနည်းလမ်းများကိုပါ စဉ်းစားပြီးမှ စိတ်ရင်းကောင်းစေတနာမှန်နှင့် တင်ပြရခြင်းဖြစ်ကြောင်း တို့ကိုပါဖော်ပြထားသည်။ သူသည် တော်လှန်ရေးကောင်စီအား အာဏာကို မတရားလုယူသည့် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အဖြစ် မရှိစေလိုကြောင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ တရားမဝင်သည့် အဖြစ်မျိုးကိုလည်း မလိုလားသည့်အတွက် အကြံပြုရခြင်းဖြစ်ကြောင်း စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုထားသည့် ဦးနု၏ ကြားဖြတ်အစီရင်ခံစာ သို့မဟုတ် အကြံပေးစာကို [[1963|၁၉၆၃]] ခုနှစ် [[ၸုၼ်ႇ 3|ဇွန်လ ၃]] ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် ဝပ်ကင်းပီးပယ်လ်ဒေးလီးသတင်းစာများတွင်ရှု)

ယင်းအကြံပေးစာ သို့မဟုတ် အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းပြီးနောက် ဦးနုသည် နေထိုင်မကောင်းပါဟု ဟန်ဆောင်၍ [[မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး|အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ ဘုရားဖူးသွားမည်ဟု အကြောင်းပြုပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းမှ အကြောင်းပြန်ကြားခြင်း မပြုသည့်အခါ ဦးနုသည် အိန္ဒိယမှ [[လၼ်ႇတၼ်ႇ|လန်ဒန်မြို့]]သို့ ဆက်လက် ထွက်ခွာသွားလေသည်။ ([[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် [[ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6|နိုဝင်ဘာ ၆]] ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ လေးကြိမ်မြောက် ဆွေးနွေးပွဲတွင် ပေးခဲ့သည့် အဖွင့်မိန့်ခွန်းတွင် ဦးနု၏အကြံပေးချက်ကို တရားဝင်ပယ်ချခဲ့သည်။ သူသည် အာဏာကို မက်မောလွန်း၍ ရယူထိန်းသိမ်းထားခြင်းမဟုတ်ကြောင်း၊ အလုပ်သမားနှင့် တောင်သူလယ်သမားများ၏ ဘဝကို မြှင့်တင်ပြီး သူတို့၏ စားဝတ်နေရေး သာယာဝပြောရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်လို၍သာ ဆောက်ရွက်ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ဦးနု၏ အကြံပြုချက်သည် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲခြင်းနှင့်တူကြောင်း )(မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ စာတမ်းဖတ်ပွဲကို [[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် [[နိုဝင်ဘာ ၇]] ရက် နှင့် [[နိုဝင်ဘာ ၈|၈]] ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာတို့တွင်ရှု) ထိုအချိန်တွင် ဦးနုသည် လန်ဒန်တွင် သူသာလျှင် တရားဝင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဆက်လက်ရှိနေသေးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။)

တီႈပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်း [[ဩဂုတ် ၂၇|တီႈ 27/08/1969]] [[1969|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႉလဵဝ် လၢတ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ . ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ မၼ်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ တီႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တေႃႇထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶိုၼ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈတူၵ်းယူႇတႂ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်း ၾႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇသၢၼ်း တိုၵ်းတေႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (လိၵ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ဢူးၼု ႁဵတ်းပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ [[1969]] [[စက်တင်ဘာ ၁|လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ]] 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယူႇ)။)

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼူႉ ၵေႃႇတင်ႈပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသၽႃးသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ။ ဢူးၼူႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် မီးလၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ ၼမ်သုတ်းလၢႆႁဵင်ၵေႃႉၵူၺ်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ၶတ်းၸႂ် တႃႇတေယႃႉပႅတ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈၽေးၶဵၼ်။ မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းယွမ်းႁပ်ႉ ၶေႃႈပွႆႇၽႃႈ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပၼ်ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ (ဢၢၼ်ႇလႆႈ ၶၢဝ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] ဝႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု လႄႈ မေးမၼ်း တေႃးမျေႇ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တီႈ [[တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ|ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ယၢင်းၽိူၵ်ႇ]] ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3:30 မူင်း)။

=== ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် ===
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|အမေရိကန်နိုင်ငံ]]တို့တွင် [[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]]သင်တန်းများပို့ချပြီး ([[1987|၁၉၈၇]] ခုနှစ်က ဦးနုသည် [[မြောက်အီလီနွိုင်း တက္ကသိုလ်]]တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့သည်။) မထင်မရှားနေနေခဲ့ပြီး ဦးနုသည် [[ရှစ်လေးလုံးအရေး]]တော်ပုံ၌ ဒီမိုကရေစီနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီကို ထောင်ကာ ပြန်လည်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် [[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ်က သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ဝန်ကြီးချုပ်‌ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်ကို ပဲ့တင်ထပ်၍ [[1988|၁၉၈၈]] ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၉]] ရက်တွင် ထပ်မံ၍ ကြေညာခဲ့ပြန်သည်။ ဒေါ်[[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ|အောင်ဆန်းစုကြည်]]နှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း အောင်ကြီး(ရှစ်လေးလုံး ကာလက အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးသမား) တို့အား ကြားဖြတ် အစိုးရဖွဲ့ရန် ကမ်းလှမ်းချက်ကို ၎င်းတို့မှ လက်မခံခဲ့ပေ။ သူသည် လက်မလျှော့ပဲ သူ၏ အစိုးရကို [[1962|၁၉၆၂]] ခုနှစ်က ဖြုတ်ချခဲ့သည့် သမ္မတဟောင်း မန်းဝင်းမောင်ကို သမ္မတနေရာတွင် ပြန်လည် ခန့်အပ်လျက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[1988|၁၉၈၈]] ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၁၈]] ရက်တွင် စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်မှု အဖွဲ့ (နဝတ)ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် နဝတမှ ဦးနုအား ၎င်း၏ကြားဖြတ်အစိုးရအား ဖျက်သိမ်းပေးရန် အကြိမ်ကြိမ်တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ဦးနုမှ မလိုက်လျောခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၉ ရက်တွင် ဦးနုအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖမ်းထားလိုက်သည်။ ထိုစဉ်က နဝတပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက သူ့အားနိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ရုံးတင်တရားစွဲဆို၍ ရသော်လည်း အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ပြီဖြစ်ခြင်းနှင့် လွပ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကြောင့် သူ့အားတရားမစွဲဆိုခြင်း ‌ဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ [[1992|၁၉၉၂]] ခုနှစ် [[ဧပြီ ၂၃]] ရက် နဝတဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် ([[1997|၁၉၉၇]] ခုနှစ် ဇူလိုင် ကွယ်လွန်) အား အာဏာစွန့်လွှတ်စေခဲ့သည့် တစ်ရက်တည်းတွင် ၎င်းအားပြန်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် ယခုလက်ရှိ နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေက အာဏာလွှဲပြောင်း ရယူခဲ့သည်။
[[ဖိုင်:U_Nu_&amp;_Mahatma_Gandhi_Dec_1947.jpg|thumb| မႁတ်ႉတမၵၼ်ႇတီႇလႄႈ ဢူးၼု ႁူပ်းထူပ်းၵၼ် မိူဝ်ႈလိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ 1947 မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆ မွၵ်ႈလၢႆလိူၼ်။]]
[[ဖိုင်:UNu_Family.jpg|thumb| ၵူၼ်းႁိူၼ်းဢူးၼု]]

== သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ==
[[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်၏ လောကုတ္တရာရေးရာဆိုင်ရာ ထင်ပေါ်သည့် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဆဋ္ဌမအကြိမ်သင်္ဂါယနာပွဲအတွက် ကမ္ဘာအေးစေတီတော်နှင့် မဟာပါသဏလှိုဏ်ဂူတော်တို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် ၁၉၅၄-၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ထိုပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဦးနု၏ အဓိက လုပ်ရပ်များကြောင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ပါလီမန်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စကြောင့် ခရစ်ယာန်လူနည်းစုများ‌ ဖြစ်ကြသည့် ကချင်၊ ကရင်တို့ နှင့် သွေးကွဲစေခဲ့သည်။ နွားသတ်ခြင်းကိုလည်း တရားဝင်ပိတ်ပင်ခဲ့သဖြင့် အမဲသားကို တိုးတိုးသားအ‌ဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ရသည်  အထိဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအာဏာသိမ်းယူပြီးသောအခါ သူ၏ ပထမဦးဆုံးဆောင်ရွက်ချက်တစ်ခုမှာ နွားသတ်ခြင်းကိစ္စကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဦးနေဝင်းနှင့် ဦးနုတို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးတိုက်ခိုက်မှု၏ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။‌‌

ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၶွင်မၼ်း ပပ်ႉလုတ်ႇဢွင်ႇသၢၼ်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ ၶွင်ၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ တူၺ်းတၢင်းၼႃႈ (1951)။

သူ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထိုပ္ပတ္တိ (၁၉၀၇- ၁၉၆၂) တာတေ-စနေသားကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဧရာဝတီစာပေမှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဦးမောသီရိက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ ပထမအကြိမ်ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဦးလောရုံက ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဦးလောရုံမှာ ၁၉၆၃ ခုထိ နေရှင်းသတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနုကဲ့သို့ပင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ထောင်ချခြင်းကို ခံရသည်။ ဦးနုဝန်ကြီးချုပ် မဖြစ်မီက ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်လွန်များဝန်းကျင်တွင် ဒေးလ်ကာနယ်ဂျီ၏ ‌''How to Win Friends and Influence People'' ကို လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်လိုက်သောအခါ လူသားမှ လူသားများအား အမြတ်ထုတ်ခြင်းအဓိပ္ပာယ် ပေါက်စေလေသည်။ နောက်ပိုင်း စာအုပ်ကို ပိုမိုနားဝင်ချိုစေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ ဟုပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဤသည်ကို မိတ်ဖွဲ့နည်းကျမ်း (လူမှုရေးကျမ်းဟု ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်များက ကျောင်းများတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အခြားသော ကျောင်းသုံးစာအုပ် အဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည် ဦးနု၏ ပင်ကိုရေးစာအုပ်မှာ လူထုအောင်သံဖြစ်သည်။)

ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ ၶွင်မၼ်း မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျႃႉယီႈၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉ၊ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ သၢဝ်ႇသီႇၵ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မၢဝ်ႇဢေႃး(လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ သႅၼ်သႅၼ် လႄႈ ၸူဝ်းၸူဝ်း (လုၵ်ႈယိင်း)။

== ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ ==
ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် အောင်မြင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်က ရေးသားခဲ့သည့် ရက်စက်ပါပေ့ကွယ် ဆိုသည့် ဝတ္ထုတွင် ဦးနုသည် ချမ်းသာသောလယ်ပိုင်ရှင်များ ရမ်းချင်တိုင်းရမ်းခဲ့ကြပုံများကို ပီပြင်စွာသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူထားစဉ် အတွင်း ရေးသားခဲ့သော လူထုအောင်သံဟူသည့် ပြဇာတ်မှာ မိသားစုတစ်စုတွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒီများကြောင့် ဖရိုဖရဲပြိုကွဲသွားရပုံတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ ပြဇာတ်၏ပထမအကြိမ် ထုတ်လုပ်မှုကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၊ ပါစေဒီးနားတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အောင်မြင်ကျော်ကြားသည့် ကာတွန်းစာအုပ်အဖြစ် ထွက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ အထွတ်အထိပ်အချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကား အဖြစ်ပါ ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချို့လူများသည် ဤပြဇာတ်ကို ကျောင်းသားဘဝက သင်ယူခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်မိနေကြပေလိမ့်မည်။ တကယ့်အလှ ဟူသည့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပွဲ မတိုင်မီက ထုတ်ဝေခဲ့သော ပြဇာတ်တွင် ဦးနုသည် အဆင့်မြင့်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အထက်သို့ ဆန်တက်နေသည့် ကွန်မြူနစ်များအတွင်းဖြစ်ပေါ်နေသော ခြစားဖောက်ပြန်နေသည့် နိုင်ငံရေးလောကကို အကျည်းတန်စွာ သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ၎င်း ပြဇာတ်မှာ ထိုစဉ်အခါက ခေတ်ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည့်အပြင် မြန်မာစာပေတွင် မရှိသလောက်ရှားပါးသည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသေ ၼႄဝႆႉသေ လွၵ်းၸုၵ်းမၼ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း သႅင်ပေႇမျိၼ်ႉ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈၸုၵ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူင်းပၼ်ႁႃ ‘မ’ ၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉ လွင်ႈမႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မိူင်း ၸုမ်းသၢႆႉတင်းသွင်ၸုမ်း။ 


'''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု'''

တီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်းတေႃႇၼႆႉ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶုမ်ၵုတ်း ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼု၊ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ &quot;မိုဝ်းပဝ်ႇ&quot; ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ဢေႇၵိတ်ႉ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶုမ်ဢူးၼု။

&quot;မိူဝ်ႈၵူၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်၊ မၢၵ်ႈမီး, ဢမ်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သင်၊ ဢမ်ႇမီးမိုဝ်းပဝ်ႇ၊ ဢဝ်မႃးတၢင်ႇၼႄ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶေႃႈတႅၵ်ႈၼိူင်း ဢၼ်ၼႄပၼ် တၢင်းဝူၼ်ႉ လွင်ႈတၢႆ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
[[ဖိုင်:U_Nu_Grave.jpg|thumb| ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု]]

== လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ==
2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၶူး ဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၶူး သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}&lt;/ref&gt;

== ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ==

* 1925

# &quot;ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း?&quot; မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း Duwan

* 1936

# ၸိူင်း &quot;လုၵ်ႈႁဵၼ်းသၢၼ်ၶတ်း&quot;၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ

* 1937

# &quot;ၸိူင်းပွတ်းပၢၼ်မႂ်ႇ&quot; ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင်

* 1938

# &quot;တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ&quot;
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်လီ&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ တင်းၵူၼ်း&quot; ပပ်ႉမၢႆ 2 (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ &quot;Meittabalatika&quot; မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။

* 1939

# &quot;ၵၼ်ႇတႃႇလရႃႇၸႃႇ&quot;၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်

* 1940

# &quot;ပပ်ႉသပ်း ၵၢၼ်မိူင်း&quot; (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း သၶိၼ်ႇလၽေႇ)

* 1941

# &quot;ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ&quot;
# &quot;ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ&quot;

* 1943

# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot;

* 1945

# &quot;ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?&quot;
# “မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?” (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?)
# &quot;ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ
# &quot;ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပပ်ႉမၢႆသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် &amp; တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot;

* 1949

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်&quot;

* 1950

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ

* 1951

# &quot;လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း&quot;

* 1952

# &quot;တၢင်းယၢမ်ႈလီ&quot;
# &quot;ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ&quot;
# &quot;သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1953

# &quot;ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ&quot;
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ&quot;
# &quot;မၢၼ်ႈတူၺ်းတၢင်းၼႃႈ&quot;
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်း 4
# &quot;မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ- ၶႅပ်းႁၢင်ႊလႄႈ ႁၢင်ႊတူဝ်ၵူၼ်း။&quot;

* 1955

# &quot;ၼွၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ယိူင်းဢၢၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot;
# &quot;ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း&quot;

* 1956

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ

* 1957

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1958

# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတြႃး&quot;
# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ&quot;
# &quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; ၽိုၼ်ထီႉၼိုင်ႈ

* 1959

# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ&quot;
# &quot;ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ&quot;

* 1960

&quot;&quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; &quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် &quot;သၵဢလ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1961

# &quot;ငိုၼ်းလိူၼ်ဢပျတ်ႈ&quot;

* 1962

# &quot;ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း&quot;

* 1963

# &quot;ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1967

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1968

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# 

* 1982

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1983

# &quot;တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး&quot;
# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)

* 1984

# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;တြႃးသုတ်ႈ&quot;

* 1985

# &quot;တြႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း&quot;

* 1987

# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်”  ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1988

# &quot;တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်&quot;

* 1996

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း

* 1997

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း

* 2000

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း

* 2004

# “ငရၢႆးၼႆႉ မၼ်းဝၢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 2012

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 2013

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
{{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}}

== ၽိုၼ်ဢိင်ႈ ==
&lt;references /&gt;
{{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>abpkgme16d43quhtxofoubd9q39eeph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160588</id>
      <parentid>160587</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T04:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ */</comment>
      <origin>160588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63076" sha1="hp8mkygm0t0tfeioskvm5ceho55pwzt" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|imagesize
| honorific_prefix = ဢူး
| name = ၼု
| native_name = U Nu
| image = 
| order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]]
| termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇
| termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈
| office2 = 
| predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]]
| successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]]
| term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀
| term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂
| office = 
| predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]]
| birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇
| birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ)
| death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
| nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]]
| party = [[ၽသပလ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]]
| otherparty = 
| spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃)
| relations = 
| children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု&lt;br/&gt;တွင်းထၢႆႉ&lt;br/&gt;မွင်ႇဢွင်ႇ&lt;br/&gt;တၢၼ်းတၢၼ်းၼု&lt;br/&gt;ၶိၼ်ႇဢေးၼု
| residence = 
| alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]
{{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}}
}}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''သၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|25 May]] [[1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14|14 February]] [[1995]] ) ပဵၼ် [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႉ႞]] ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဢူးၼုၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း [[1947]] ၊ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[၁၉၆ဝ|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မတ် ၂|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ]] ။

== ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ==
'''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။  ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈသီႇၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသွင်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။

== ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ==

=== မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ===
ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။  ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

=== ပၢၼ်သၽႃး ===
၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်တွင် [[မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ|ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]မှ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ဦးနုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ လွတ်လပ်ရေးရလျှင်ရချင်း ဦးနုသည် တိုင်းရင်းသားများ အထူးသဖြင့် ကရင်များ၏ ပုန်ကန်ခြင်းနှင့် တပ်မတော်၏တပ်ရင်းအချို့ အပါအဝင် [[ကွန်မြူနစ်ဂိုဏ်းကွဲ]]များ၏ ပုန်ကန်ခြားနားမှုကို ခံရသည်။ နောက်ထပ်ဆင့်၍ပေါ်လာသည်မှာ [[မိူင်းၶႄႇ|တရုတ်ပြည်]]မှ ကွန်မြူနစ်များတိုက်ထုတ်လိုက်သည့် ကူမင်တန်(ကေအင်တီ) တပ်ပြေးအဖွဲ့ပါ တိုးလာသည်။ သူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဖျားတွင် စခန်းများစွဲထားပြီး ၁၉၅၀ နှစ်ဦးနောက်ပိုင်းမှ မြန်မာနိုင်ငံက နှစ်အတန်ကြာတိုက်ထုတ် ခဲ့ရသည်။ [[တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ|ဒီမိုကရေစီ]]စနစ်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျင်းပခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို စွန့်လွှတ်ပြီး ဖဆပလ အဖွဲ့ဝင် ဦးဗဆွေ (၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်) က ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဇွန်မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဇွန်ထိ တစ်နှစ်ဝင်ရောက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၆ ရက်တွင် နိုင်ငံရေးမတည်မငြိမ်မှုကြောင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖြစ် လွှဲအပ်ပြီး [[1958|၁၉၅၈]] ခုနှစ် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 27|အောက်တိုဘာ ၂၇]] ရက်တွင် အိမ်စောင့်အစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်လွှဲပြောင်းယူစေခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်ဖေဖော်ဝါရီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဦးနု၏ ‘သန့်ရှင်း’ ဖဆပလပါတီသည် ဦးကျော်ငြိမ်းနှင့် ဦးဗဆွေတို့၏ ‘တည်မြဲ’ ဖဆပလပါတီကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး [[1960|၁၉၆၀]] ပြည့်နှစ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|ဧပြီ ၄]] ရက်တွင် ပြည်ထောင်စုပါတီကို ထူထောင်ပြီး အာဏာကို ပြန်ရယူခဲ့သည်။

=== လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း ===
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတဵမ်သွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/3/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢဝ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ သေ ယႃႉပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼူဝ်ႇ။ ဝၢႆးသေ [[1962]] ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈထုၵ်ႇပၢႆႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၼႂ်းတပ်ႉပၢင်သဝ်း တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ မၼ်း ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ တႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆသေ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 27 ၊ လိူၼ် October ၊ [[1966|ပီႊ 1966 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ (တူၺ်းတီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian and the Walking People Daily ဝၼ်း [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28|တီႈ 28/10/1966]] [[1966|တႃႇ]] လွင်ႈပွႆႇပၼ် ဢူးၼူဝ်ႇ) မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/10/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်ႈ ဝိၼ်းမၢၼ်ႈ (တၢႆၵႂႃႇ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1989) လႄႈ ၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် ( [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 22|22 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1900]] - [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 3|3 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1994|ၵေႃႈ]] လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈ )91 ။ ဢဝ်ဝႆႉတႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။ မၢၼ်ႈဝိၼ်းမေႃႇ လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ [[1967]] သေ ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ [[1968|28/02/1968]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|။]]

[[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် ဦးနုသည် ကြားဖြတ် အစီရင်ခံစာ တစ်စောင်တင်သွင်းသည်။ ၎င်းအစီရင်ခံစာတွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် ၎င်းရယူထားသော အာဏာကို ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးရန်နှင့် [[1962|၁၉၆၂]] ခုနှစ်မတ်လက ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့် ပါလီမန်ကို ပြန်ခေါ်ရန်တို့ဖြစ်ပြီး ပါလီမန် ပြန်လည်ခေါ်ယူပြီးပါက ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအား တရားဝင် သမ္မတရာထူးကို ပေးအပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း အကြံပြုထားလေသည်။ သူ၏ အကြုံပြုစာတွင် ဤကိစ္စကို ၎င်းသည် အကြိမ်ကြိမ် စဉ်းစားပြီး၊ အခြားနည်းလမ်းများကိုပါ စဉ်းစားပြီးမှ စိတ်ရင်းကောင်းစေတနာမှန်နှင့် တင်ပြရခြင်းဖြစ်ကြောင်း တို့ကိုပါဖော်ပြထားသည်။ သူသည် တော်လှန်ရေးကောင်စီအား အာဏာကို မတရားလုယူသည့် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အဖြစ် မရှိစေလိုကြောင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ တရားမဝင်သည့် အဖြစ်မျိုးကိုလည်း မလိုလားသည့်အတွက် အကြံပြုရခြင်းဖြစ်ကြောင်း စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုထားသည့် ဦးနု၏ ကြားဖြတ်အစီရင်ခံစာ သို့မဟုတ် အကြံပေးစာကို [[1963|၁၉၆၃]] ခုနှစ် [[ၸုၼ်ႇ 3|ဇွန်လ ၃]] ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် ဝပ်ကင်းပီးပယ်လ်ဒေးလီးသတင်းစာများတွင်ရှု)

ယင်းအကြံပေးစာ သို့မဟုတ် အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းပြီးနောက် ဦးနုသည် နေထိုင်မကောင်းပါဟု ဟန်ဆောင်၍ [[မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး|အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ ဘုရားဖူးသွားမည်ဟု အကြောင်းပြုပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းမှ အကြောင်းပြန်ကြားခြင်း မပြုသည့်အခါ ဦးနုသည် အိန္ဒိယမှ [[လၼ်ႇတၼ်ႇ|လန်ဒန်မြို့]]သို့ ဆက်လက် ထွက်ခွာသွားလေသည်။ ([[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် [[ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6|နိုဝင်ဘာ ၆]] ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ လေးကြိမ်မြောက် ဆွေးနွေးပွဲတွင် ပေးခဲ့သည့် အဖွင့်မိန့်ခွန်းတွင် ဦးနု၏အကြံပေးချက်ကို တရားဝင်ပယ်ချခဲ့သည်။ သူသည် အာဏာကို မက်မောလွန်း၍ ရယူထိန်းသိမ်းထားခြင်းမဟုတ်ကြောင်း၊ အလုပ်သမားနှင့် တောင်သူလယ်သမားများ၏ ဘဝကို မြှင့်တင်ပြီး သူတို့၏ စားဝတ်နေရေး သာယာဝပြောရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်လို၍သာ ဆောက်ရွက်ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ဦးနု၏ အကြံပြုချက်သည် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲခြင်းနှင့်တူကြောင်း )(မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ စာတမ်းဖတ်ပွဲကို [[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် [[နိုဝင်ဘာ ၇]] ရက် နှင့် [[နိုဝင်ဘာ ၈|၈]] ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာတို့တွင်ရှု) ထိုအချိန်တွင် ဦးနုသည် လန်ဒန်တွင် သူသာလျှင် တရားဝင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဆက်လက်ရှိနေသေးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။)

တီႈပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်း [[ဩဂုတ် ၂၇|တီႈ 27/08/1969]] [[1969|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႉလဵဝ် လၢတ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ . ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ မၼ်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ တီႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တေႃႇထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶိုၼ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈတူၵ်းယူႇတႂ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်း ၾႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇသၢၼ်း တိုၵ်းတေႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (လိၵ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ဢူးၼု ႁဵတ်းပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ [[1969]] [[စက်တင်ဘာ ၁|လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ]] 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယူႇ)။)

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼူႉ ၵေႃႇတင်ႈပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသၽႃးသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ။ ဢူးၼူႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် မီးလၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ ၼမ်သုတ်းလၢႆႁဵင်ၵေႃႉၵူၺ်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ၶတ်းၸႂ် တႃႇတေယႃႉပႅတ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈၽေးၶဵၼ်။ မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းယွမ်းႁပ်ႉ ၶေႃႈပွႆႇၽႃႈ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပၼ်ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ (ဢၢၼ်ႇလႆႈ ၶၢဝ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] ဝႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု လႄႈ မေးမၼ်း တေႃးမျေႇ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တီႈ [[တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ|ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ယၢင်းၽိူၵ်ႇ]] ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3:30 မူင်း)။

=== ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် ===
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|အမေရိကန်နိုင်ငံ]]တို့တွင် [[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]]သင်တန်းများပို့ချပြီး ([[1987|၁၉၈၇]] ခုနှစ်က ဦးနုသည် [[မြောက်အီလီနွိုင်း တက္ကသိုလ်]]တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့သည်။) မထင်မရှားနေနေခဲ့ပြီး ဦးနုသည် [[ရှစ်လေးလုံးအရေး]]တော်ပုံ၌ ဒီမိုကရေစီနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီကို ထောင်ကာ ပြန်လည်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် [[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ်က သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ဝန်ကြီးချုပ်‌ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်ကို ပဲ့တင်ထပ်၍ [[1988|၁၉၈၈]] ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၉]] ရက်တွင် ထပ်မံ၍ ကြေညာခဲ့ပြန်သည်။ ဒေါ်[[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ|အောင်ဆန်းစုကြည်]]နှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း အောင်ကြီး(ရှစ်လေးလုံး ကာလက အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးသမား) တို့အား ကြားဖြတ် အစိုးရဖွဲ့ရန် ကမ်းလှမ်းချက်ကို ၎င်းတို့မှ လက်မခံခဲ့ပေ။ သူသည် လက်မလျှော့ပဲ သူ၏ အစိုးရကို [[1962|၁၉၆၂]] ခုနှစ်က ဖြုတ်ချခဲ့သည့် သမ္မတဟောင်း မန်းဝင်းမောင်ကို သမ္မတနေရာတွင် ပြန်လည် ခန့်အပ်လျက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[1988|၁၉၈၈]] ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၁၈]] ရက်တွင် စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်မှု အဖွဲ့ (နဝတ)ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် နဝတမှ ဦးနုအား ၎င်း၏ကြားဖြတ်အစိုးရအား ဖျက်သိမ်းပေးရန် အကြိမ်ကြိမ်တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ဦးနုမှ မလိုက်လျောခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၉ ရက်တွင် ဦးနုအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖမ်းထားလိုက်သည်။ ထိုစဉ်က နဝတပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက သူ့အားနိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ရုံးတင်တရားစွဲဆို၍ ရသော်လည်း အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ပြီဖြစ်ခြင်းနှင့် လွပ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကြောင့် သူ့အားတရားမစွဲဆိုခြင်း ‌ဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ [[1992|၁၉၉၂]] ခုနှစ် [[ဧပြီ ၂၃]] ရက် နဝတဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် ([[1997|၁၉၉၇]] ခုနှစ် ဇူလိုင် ကွယ်လွန်) အား အာဏာစွန့်လွှတ်စေခဲ့သည့် တစ်ရက်တည်းတွင် ၎င်းအားပြန်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် ယခုလက်ရှိ နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေက အာဏာလွှဲပြောင်း ရယူခဲ့သည်။
[[ဖိုင်:U_Nu_&amp;_Mahatma_Gandhi_Dec_1947.jpg|thumb| မႁတ်ႉတမၵၼ်ႇတီႇလႄႈ ဢူးၼု ႁူပ်းထူပ်းၵၼ် မိူဝ်ႈလိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ 1947 မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆ မွၵ်ႈလၢႆလိူၼ်။]]
[[ဖိုင်:UNu_Family.jpg|thumb| ၵူၼ်းႁိူၼ်းဢူးၼု]]

== သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ==
[[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်၏ လောကုတ္တရာရေးရာဆိုင်ရာ ထင်ပေါ်သည့် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဆဋ္ဌမအကြိမ်သင်္ဂါယနာပွဲအတွက် ကမ္ဘာအေးစေတီတော်နှင့် မဟာပါသဏလှိုဏ်ဂူတော်တို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် ၁၉၅၄-၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ထိုပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဦးနု၏ အဓိက လုပ်ရပ်များကြောင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ပါလီမန်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စကြောင့် ခရစ်ယာန်လူနည်းစုများ‌ ဖြစ်ကြသည့် ကချင်၊ ကရင်တို့ နှင့် သွေးကွဲစေခဲ့သည်။ နွားသတ်ခြင်းကိုလည်း တရားဝင်ပိတ်ပင်ခဲ့သဖြင့် အမဲသားကို တိုးတိုးသားအ‌ဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ရသည်  အထိဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအာဏာသိမ်းယူပြီးသောအခါ သူ၏ ပထမဦးဆုံးဆောင်ရွက်ချက်တစ်ခုမှာ နွားသတ်ခြင်းကိစ္စကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဦးနေဝင်းနှင့် ဦးနုတို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးတိုက်ခိုက်မှု၏ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။‌‌

ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၶွင်မၼ်း ပပ်ႉလုတ်ႇဢွင်ႇသၢၼ်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ ၶွင်ၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ တူၺ်းတၢင်းၼႃႈ (1951)။

သူ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထိုပ္ပတ္တိ (၁၉၀၇- ၁၉၆၂) တာတေ-စနေသားကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဧရာဝတီစာပေမှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဦးမောသီရိက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ ပထမအကြိမ်ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဦးလောရုံက ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဦးလောရုံမှာ ၁၉၆၃ ခုထိ နေရှင်းသတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနုကဲ့သို့ပင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ထောင်ချခြင်းကို ခံရသည်။ ဦးနုဝန်ကြီးချုပ် မဖြစ်မီက ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်လွန်များဝန်းကျင်တွင် ဒေးလ်ကာနယ်ဂျီ၏ ‌''How to Win Friends and Influence People'' ကို လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်လိုက်သောအခါ လူသားမှ လူသားများအား အမြတ်ထုတ်ခြင်းအဓိပ္ပာယ် ပေါက်စေလေသည်။ နောက်ပိုင်း စာအုပ်ကို ပိုမိုနားဝင်ချိုစေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ ဟုပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဤသည်ကို မိတ်ဖွဲ့နည်းကျမ်း (လူမှုရေးကျမ်းဟု ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်များက ကျောင်းများတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အခြားသော ကျောင်းသုံးစာအုပ် အဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည် ဦးနု၏ ပင်ကိုရေးစာအုပ်မှာ လူထုအောင်သံဖြစ်သည်။)

ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ ၶွင်မၼ်း မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျႃႉယီႈၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉ၊ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ သၢဝ်ႇသီႇၵ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မၢဝ်ႇဢေႃး(လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ သႅၼ်သႅၼ် လႄႈ ၸူဝ်းၸူဝ်း (လုၵ်ႈယိင်း)။

== ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ ==
ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် အောင်မြင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်က ရေးသားခဲ့သည့် ရက်စက်ပါပေ့ကွယ် ဆိုသည့် ဝတ္ထုတွင် ဦးနုသည် ချမ်းသာသောလယ်ပိုင်ရှင်များ ရမ်းချင်တိုင်းရမ်းခဲ့ကြပုံများကို ပီပြင်စွာသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူထားစဉ် အတွင်း ရေးသားခဲ့သော လူထုအောင်သံဟူသည့် ပြဇာတ်မှာ မိသားစုတစ်စုတွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒီများကြောင့် ဖရိုဖရဲပြိုကွဲသွားရပုံတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ ပြဇာတ်၏ပထမအကြိမ် ထုတ်လုပ်မှုကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၊ ပါစေဒီးနားတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အောင်မြင်ကျော်ကြားသည့် ကာတွန်းစာအုပ်အဖြစ် ထွက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ အထွတ်အထိပ်အချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကား အဖြစ်ပါ ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချို့လူများသည် ဤပြဇာတ်ကို ကျောင်းသားဘဝက သင်ယူခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်မိနေကြပေလိမ့်မည်။ တကယ့်အလှ ဟူသည့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပွဲ မတိုင်မီက ထုတ်ဝေခဲ့သော ပြဇာတ်တွင် ဦးနုသည် အဆင့်မြင့်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အထက်သို့ ဆန်တက်နေသည့် ကွန်မြူနစ်များအတွင်းဖြစ်ပေါ်နေသော ခြစားဖောက်ပြန်နေသည့် နိုင်ငံရေးလောကကို အကျည်းတန်စွာ သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ၎င်း ပြဇာတ်မှာ ထိုစဉ်အခါက ခေတ်ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည့်အပြင် မြန်မာစာပေတွင် မရှိသလောက်ရှားပါးသည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသေ ၼႄဝႆႉသေ လွၵ်းၸုၵ်းမၼ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း သႅင်ပေႇမျိၼ်ႉ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈၸုၵ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူင်းပၼ်ႁႃ ‘မ’ ၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉ လွင်ႈမႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မိူင်း ၸုမ်းသၢႆႉတင်းသွင်ၸုမ်း။ 


'''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု'''

တီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်းတေႃႇၼႆႉ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶုမ်ၵုတ်း ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼု၊ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ &quot;မိုဝ်းပဝ်ႇ&quot; ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ဢေႇၵိတ်ႉ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶုမ်ဢူးၼု။

&quot;မိူဝ်ႈၵူၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်၊ မၢၵ်ႈမီး, ဢမ်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သင်၊ ဢမ်ႇမီးမိုဝ်းပဝ်ႇ၊ ဢဝ်မႃးတၢင်ႇၼႄ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶေႃႈတႅၵ်ႈၼိူင်း ဢၼ်ၼႄပၼ် တၢင်းဝူၼ်ႉ လွင်ႈတၢႆ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
[[ဖိုင်:U_Nu_Grave.jpg|thumb| ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု]]

== လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ==
2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၶူး ဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၶူး သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}&lt;/ref&gt;

== ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ==

* 1925

# &quot;ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း?&quot; မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း Duwan

* 1936

# ၸိူင်း &quot;လုၵ်ႈႁဵၼ်းသၢၼ်ၶတ်း&quot;၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ

* 1937

# &quot;ၸိူင်းပွတ်းပၢၼ်မႂ်ႇ&quot; ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင်

* 1938

# &quot;တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ&quot;
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်လီ&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ တင်းၵူၼ်း&quot; ပပ်ႉမၢႆ 2 (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ &quot;Meittabalatika&quot; မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။

* 1939

# &quot;ၵၼ်ႇတႃႇလရႃႇၸႃႇ&quot;၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်

* 1940

# &quot;ပပ်ႉသပ်း ၵၢၼ်မိူင်း&quot; (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း သၶိၼ်ႇလၽေႇ)

* 1941

# &quot;ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ&quot;
# &quot;ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ&quot;

* 1943

# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot;

* 1945

# &quot;ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?&quot;
# “မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?” (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?)
# &quot;ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ
# &quot;ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပပ်ႉမၢႆသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် &amp; တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot;

* 1949

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်&quot;

* 1950

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ

* 1951

# &quot;လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း&quot;

* 1952

# &quot;တၢင်းယၢမ်ႈလီ&quot;
# &quot;ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ&quot;
# &quot;သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1953

# &quot;ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ&quot;
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ&quot;
# &quot;မၢၼ်ႈတူၺ်းတၢင်းၼႃႈ&quot;
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်း 4
# &quot;မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ- ၶႅပ်းႁၢင်ႊလႄႈ ႁၢင်ႊတူဝ်ၵူၼ်း။&quot;

* 1955

# &quot;ၼွၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ယိူင်းဢၢၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot;
# &quot;ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း&quot;

* 1956

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ

* 1957

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1958

# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတြႃး&quot;
# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ&quot;
# &quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; ၽိုၼ်ထီႉၼိုင်ႈ

* 1959

# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ&quot;
# &quot;ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ&quot;

* 1960

&quot;&quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; &quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် &quot;သၵဢလ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1961

# &quot;ငိုၼ်းလိူၼ်ဢပျတ်ႈ&quot;

* 1962

# &quot;ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း&quot;

* 1963

# &quot;ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1967

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1968

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# 

* 1982

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1983

# &quot;တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး&quot;
# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)

* 1984

# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;တြႃးသုတ်ႈ&quot;

* 1985

# &quot;တြႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း&quot;

* 1987

# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်”  ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1988

# &quot;တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်&quot;

* 1996

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း

* 1997

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း

* 2000

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း

* 2004

# “ငရၢႆးၼႆႉ မၼ်းဝၢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 2012

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 2013

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
{{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}}

== ၽိုၼ်ဢိင်ႈ ==
&lt;references /&gt;
{{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>hp8mkygm0t0tfeioskvm5ceho55pwzt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160589</id>
      <parentid>160588</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T05:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ပၢၼ်သၽႃး */</comment>
      <origin>160589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62796" sha1="savtopwf94lofr18du7y3zyvbmjd1y4" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|imagesize
| honorific_prefix = ဢူး
| name = ၼု
| native_name = U Nu
| image = 
| order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]]
| termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇
| termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈
| office2 = 
| predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]]
| successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]]
| term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀
| term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂
| office = 
| predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]]
| birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇
| birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ)
| death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
| nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]]
| party = [[ၽသပလ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]]
| otherparty = 
| spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃)
| relations = 
| children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု&lt;br/&gt;တွင်းထၢႆႉ&lt;br/&gt;မွင်ႇဢွင်ႇ&lt;br/&gt;တၢၼ်းတၢၼ်းၼု&lt;br/&gt;ၶိၼ်ႇဢေးၼု
| residence = 
| alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]
{{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}}
}}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''သၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|25 May]] [[1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14|14 February]] [[1995]] ) ပဵၼ် [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႉ႞]] ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဢူးၼုၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း [[1947]] ၊ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[၁၉၆ဝ|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မတ် ၂|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ]] ။

== ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ==
'''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။  ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈသီႇၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသွင်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။

== ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ==

=== မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ===
ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။  ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

=== ပၢၼ်သၽႃး ===
ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ

=== လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း ===
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတဵမ်သွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/3/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢဝ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ သေ ယႃႉပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼူဝ်ႇ။ ဝၢႆးသေ [[1962]] ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈထုၵ်ႇပၢႆႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၼႂ်းတပ်ႉပၢင်သဝ်း တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ မၼ်း ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ တႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆသေ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 27 ၊ လိူၼ် October ၊ [[1966|ပီႊ 1966 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ (တူၺ်းတီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian and the Walking People Daily ဝၼ်း [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28|တီႈ 28/10/1966]] [[1966|တႃႇ]] လွင်ႈပွႆႇပၼ် ဢူးၼူဝ်ႇ) မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/10/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်ႈ ဝိၼ်းမၢၼ်ႈ (တၢႆၵႂႃႇ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1989) လႄႈ ၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် ( [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 22|22 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1900]] - [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 3|3 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1994|ၵေႃႈ]] လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈ )91 ။ ဢဝ်ဝႆႉတႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။ မၢၼ်ႈဝိၼ်းမေႃႇ လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ [[1967]] သေ ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ [[1968|28/02/1968]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|။]]

[[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် ဦးနုသည် ကြားဖြတ် အစီရင်ခံစာ တစ်စောင်တင်သွင်းသည်။ ၎င်းအစီရင်ခံစာတွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် ၎င်းရယူထားသော အာဏာကို ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးရန်နှင့် [[1962|၁၉၆၂]] ခုနှစ်မတ်လက ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့် ပါလီမန်ကို ပြန်ခေါ်ရန်တို့ဖြစ်ပြီး ပါလီမန် ပြန်လည်ခေါ်ယူပြီးပါက ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအား တရားဝင် သမ္မတရာထူးကို ပေးအပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း အကြံပြုထားလေသည်။ သူ၏ အကြုံပြုစာတွင် ဤကိစ္စကို ၎င်းသည် အကြိမ်ကြိမ် စဉ်းစားပြီး၊ အခြားနည်းလမ်းများကိုပါ စဉ်းစားပြီးမှ စိတ်ရင်းကောင်းစေတနာမှန်နှင့် တင်ပြရခြင်းဖြစ်ကြောင်း တို့ကိုပါဖော်ပြထားသည်။ သူသည် တော်လှန်ရေးကောင်စီအား အာဏာကို မတရားလုယူသည့် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အဖြစ် မရှိစေလိုကြောင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ တရားမဝင်သည့် အဖြစ်မျိုးကိုလည်း မလိုလားသည့်အတွက် အကြံပြုရခြင်းဖြစ်ကြောင်း စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုထားသည့် ဦးနု၏ ကြားဖြတ်အစီရင်ခံစာ သို့မဟုတ် အကြံပေးစာကို [[1963|၁၉၆၃]] ခုနှစ် [[ၸုၼ်ႇ 3|ဇွန်လ ၃]] ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် ဝပ်ကင်းပီးပယ်လ်ဒေးလီးသတင်းစာများတွင်ရှု)

ယင်းအကြံပေးစာ သို့မဟုတ် အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းပြီးနောက် ဦးနုသည် နေထိုင်မကောင်းပါဟု ဟန်ဆောင်၍ [[မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး|အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ ဘုရားဖူးသွားမည်ဟု အကြောင်းပြုပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းမှ အကြောင်းပြန်ကြားခြင်း မပြုသည့်အခါ ဦးနုသည် အိန္ဒိယမှ [[လၼ်ႇတၼ်ႇ|လန်ဒန်မြို့]]သို့ ဆက်လက် ထွက်ခွာသွားလေသည်။ ([[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် [[ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6|နိုဝင်ဘာ ၆]] ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ လေးကြိမ်မြောက် ဆွေးနွေးပွဲတွင် ပေးခဲ့သည့် အဖွင့်မိန့်ခွန်းတွင် ဦးနု၏အကြံပေးချက်ကို တရားဝင်ပယ်ချခဲ့သည်။ သူသည် အာဏာကို မက်မောလွန်း၍ ရယူထိန်းသိမ်းထားခြင်းမဟုတ်ကြောင်း၊ အလုပ်သမားနှင့် တောင်သူလယ်သမားများ၏ ဘဝကို မြှင့်တင်ပြီး သူတို့၏ စားဝတ်နေရေး သာယာဝပြောရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်လို၍သာ ဆောက်ရွက်ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ဦးနု၏ အကြံပြုချက်သည် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲခြင်းနှင့်တူကြောင်း )(မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ စာတမ်းဖတ်ပွဲကို [[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် [[နိုဝင်ဘာ ၇]] ရက် နှင့် [[နိုဝင်ဘာ ၈|၈]] ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာတို့တွင်ရှု) ထိုအချိန်တွင် ဦးနုသည် လန်ဒန်တွင် သူသာလျှင် တရားဝင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဆက်လက်ရှိနေသေးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။)

တီႈပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်း [[ဩဂုတ် ၂၇|တီႈ 27/08/1969]] [[1969|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႉလဵဝ် လၢတ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ . ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ မၼ်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ တီႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တေႃႇထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶိုၼ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈတူၵ်းယူႇတႂ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်း ၾႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇသၢၼ်း တိုၵ်းတေႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (လိၵ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ဢူးၼု ႁဵတ်းပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ [[1969]] [[စက်တင်ဘာ ၁|လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ]] 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယူႇ)။)

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼူႉ ၵေႃႇတင်ႈပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသၽႃးသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ။ ဢူးၼူႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် မီးလၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ ၼမ်သုတ်းလၢႆႁဵင်ၵေႃႉၵူၺ်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ၶတ်းၸႂ် တႃႇတေယႃႉပႅတ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈၽေးၶဵၼ်။ မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းယွမ်းႁပ်ႉ ၶေႃႈပွႆႇၽႃႈ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပၼ်ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ (ဢၢၼ်ႇလႆႈ ၶၢဝ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] ဝႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု လႄႈ မေးမၼ်း တေႃးမျေႇ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တီႈ [[တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ|ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ယၢင်းၽိူၵ်ႇ]] ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3:30 မူင်း)။

=== ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် ===
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|အမေရိကန်နိုင်ငံ]]တို့တွင် [[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]]သင်တန်းများပို့ချပြီး ([[1987|၁၉၈၇]] ခုနှစ်က ဦးနုသည် [[မြောက်အီလီနွိုင်း တက္ကသိုလ်]]တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့သည်။) မထင်မရှားနေနေခဲ့ပြီး ဦးနုသည် [[ရှစ်လေးလုံးအရေး]]တော်ပုံ၌ ဒီမိုကရေစီနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီကို ထောင်ကာ ပြန်လည်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် [[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ်က သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ဝန်ကြီးချုပ်‌ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်ကို ပဲ့တင်ထပ်၍ [[1988|၁၉၈၈]] ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၉]] ရက်တွင် ထပ်မံ၍ ကြေညာခဲ့ပြန်သည်။ ဒေါ်[[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ|အောင်ဆန်းစုကြည်]]နှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း အောင်ကြီး(ရှစ်လေးလုံး ကာလက အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးသမား) တို့အား ကြားဖြတ် အစိုးရဖွဲ့ရန် ကမ်းလှမ်းချက်ကို ၎င်းတို့မှ လက်မခံခဲ့ပေ။ သူသည် လက်မလျှော့ပဲ သူ၏ အစိုးရကို [[1962|၁၉၆၂]] ခုနှစ်က ဖြုတ်ချခဲ့သည့် သမ္မတဟောင်း မန်းဝင်းမောင်ကို သမ္မတနေရာတွင် ပြန်လည် ခန့်အပ်လျက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[1988|၁၉၈၈]] ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၁၈]] ရက်တွင် စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်မှု အဖွဲ့ (နဝတ)ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် နဝတမှ ဦးနုအား ၎င်း၏ကြားဖြတ်အစိုးရအား ဖျက်သိမ်းပေးရန် အကြိမ်ကြိမ်တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ဦးနုမှ မလိုက်လျောခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၉ ရက်တွင် ဦးနုအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖမ်းထားလိုက်သည်။ ထိုစဉ်က နဝတပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက သူ့အားနိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ရုံးတင်တရားစွဲဆို၍ ရသော်လည်း အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ပြီဖြစ်ခြင်းနှင့် လွပ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကြောင့် သူ့အားတရားမစွဲဆိုခြင်း ‌ဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ [[1992|၁၉၉၂]] ခုနှစ် [[ဧပြီ ၂၃]] ရက် နဝတဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် ([[1997|၁၉၉၇]] ခုနှစ် ဇူလိုင် ကွယ်လွန်) အား အာဏာစွန့်လွှတ်စေခဲ့သည့် တစ်ရက်တည်းတွင် ၎င်းအားပြန်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် ယခုလက်ရှိ နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေက အာဏာလွှဲပြောင်း ရယူခဲ့သည်။
[[ဖိုင်:U_Nu_&amp;_Mahatma_Gandhi_Dec_1947.jpg|thumb| မႁတ်ႉတမၵၼ်ႇတီႇလႄႈ ဢူးၼု ႁူပ်းထူပ်းၵၼ် မိူဝ်ႈလိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ 1947 မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆ မွၵ်ႈလၢႆလိူၼ်။]]
[[ဖိုင်:UNu_Family.jpg|thumb| ၵူၼ်းႁိူၼ်းဢူးၼု]]

== သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ==
[[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်၏ လောကုတ္တရာရေးရာဆိုင်ရာ ထင်ပေါ်သည့် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဆဋ္ဌမအကြိမ်သင်္ဂါယနာပွဲအတွက် ကမ္ဘာအေးစေတီတော်နှင့် မဟာပါသဏလှိုဏ်ဂူတော်တို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် ၁၉၅၄-၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ထိုပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဦးနု၏ အဓိက လုပ်ရပ်များကြောင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ပါလီမန်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စကြောင့် ခရစ်ယာန်လူနည်းစုများ‌ ဖြစ်ကြသည့် ကချင်၊ ကရင်တို့ နှင့် သွေးကွဲစေခဲ့သည်။ နွားသတ်ခြင်းကိုလည်း တရားဝင်ပိတ်ပင်ခဲ့သဖြင့် အမဲသားကို တိုးတိုးသားအ‌ဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ရသည်  အထိဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအာဏာသိမ်းယူပြီးသောအခါ သူ၏ ပထမဦးဆုံးဆောင်ရွက်ချက်တစ်ခုမှာ နွားသတ်ခြင်းကိစ္စကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဦးနေဝင်းနှင့် ဦးနုတို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးတိုက်ခိုက်မှု၏ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။‌‌

ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၶွင်မၼ်း ပပ်ႉလုတ်ႇဢွင်ႇသၢၼ်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ ၶွင်ၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ တူၺ်းတၢင်းၼႃႈ (1951)။

သူ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထိုပ္ပတ္တိ (၁၉၀၇- ၁၉၆၂) တာတေ-စနေသားကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဧရာဝတီစာပေမှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဦးမောသီရိက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ ပထမအကြိမ်ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဦးလောရုံက ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဦးလောရုံမှာ ၁၉၆၃ ခုထိ နေရှင်းသတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနုကဲ့သို့ပင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ထောင်ချခြင်းကို ခံရသည်။ ဦးနုဝန်ကြီးချုပ် မဖြစ်မီက ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်လွန်များဝန်းကျင်တွင် ဒေးလ်ကာနယ်ဂျီ၏ ‌''How to Win Friends and Influence People'' ကို လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်လိုက်သောအခါ လူသားမှ လူသားများအား အမြတ်ထုတ်ခြင်းအဓိပ္ပာယ် ပေါက်စေလေသည်။ နောက်ပိုင်း စာအုပ်ကို ပိုမိုနားဝင်ချိုစေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ ဟုပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဤသည်ကို မိတ်ဖွဲ့နည်းကျမ်း (လူမှုရေးကျမ်းဟု ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်များက ကျောင်းများတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အခြားသော ကျောင်းသုံးစာအုပ် အဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည် ဦးနု၏ ပင်ကိုရေးစာအုပ်မှာ လူထုအောင်သံဖြစ်သည်။)

ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ ၶွင်မၼ်း မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျႃႉယီႈၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉ၊ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ သၢဝ်ႇသီႇၵ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မၢဝ်ႇဢေႃး(လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ သႅၼ်သႅၼ် လႄႈ ၸူဝ်းၸူဝ်း (လုၵ်ႈယိင်း)။

== ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ ==
ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် အောင်မြင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်က ရေးသားခဲ့သည့် ရက်စက်ပါပေ့ကွယ် ဆိုသည့် ဝတ္ထုတွင် ဦးနုသည် ချမ်းသာသောလယ်ပိုင်ရှင်များ ရမ်းချင်တိုင်းရမ်းခဲ့ကြပုံများကို ပီပြင်စွာသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူထားစဉ် အတွင်း ရေးသားခဲ့သော လူထုအောင်သံဟူသည့် ပြဇာတ်မှာ မိသားစုတစ်စုတွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒီများကြောင့် ဖရိုဖရဲပြိုကွဲသွားရပုံတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ ပြဇာတ်၏ပထမအကြိမ် ထုတ်လုပ်မှုကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၊ ပါစေဒီးနားတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အောင်မြင်ကျော်ကြားသည့် ကာတွန်းစာအုပ်အဖြစ် ထွက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ အထွတ်အထိပ်အချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကား အဖြစ်ပါ ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချို့လူများသည် ဤပြဇာတ်ကို ကျောင်းသားဘဝက သင်ယူခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်မိနေကြပေလိမ့်မည်။ တကယ့်အလှ ဟူသည့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပွဲ မတိုင်မီက ထုတ်ဝေခဲ့သော ပြဇာတ်တွင် ဦးနုသည် အဆင့်မြင့်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အထက်သို့ ဆန်တက်နေသည့် ကွန်မြူနစ်များအတွင်းဖြစ်ပေါ်နေသော ခြစားဖောက်ပြန်နေသည့် နိုင်ငံရေးလောကကို အကျည်းတန်စွာ သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ၎င်း ပြဇာတ်မှာ ထိုစဉ်အခါက ခေတ်ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည့်အပြင် မြန်မာစာပေတွင် မရှိသလောက်ရှားပါးသည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသေ ၼႄဝႆႉသေ လွၵ်းၸုၵ်းမၼ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း သႅင်ပေႇမျိၼ်ႉ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈၸုၵ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူင်းပၼ်ႁႃ ‘မ’ ၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉ လွင်ႈမႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မိူင်း ၸုမ်းသၢႆႉတင်းသွင်ၸုမ်း။ 


'''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု'''

တီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်းတေႃႇၼႆႉ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶုမ်ၵုတ်း ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼု၊ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ &quot;မိုဝ်းပဝ်ႇ&quot; ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ဢေႇၵိတ်ႉ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶုမ်ဢူးၼု။

&quot;မိူဝ်ႈၵူၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်၊ မၢၵ်ႈမီး, ဢမ်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သင်၊ ဢမ်ႇမီးမိုဝ်းပဝ်ႇ၊ ဢဝ်မႃးတၢင်ႇၼႄ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶေႃႈတႅၵ်ႈၼိူင်း ဢၼ်ၼႄပၼ် တၢင်းဝူၼ်ႉ လွင်ႈတၢႆ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
[[ဖိုင်:U_Nu_Grave.jpg|thumb| ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု]]

== လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ==
2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၶူး ဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၶူး သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}&lt;/ref&gt;

== ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ==

* 1925

# &quot;ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း?&quot; မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း Duwan

* 1936

# ၸိူင်း &quot;လုၵ်ႈႁဵၼ်းသၢၼ်ၶတ်း&quot;၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ

* 1937

# &quot;ၸိူင်းပွတ်းပၢၼ်မႂ်ႇ&quot; ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင်

* 1938

# &quot;တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ&quot;
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်လီ&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ တင်းၵူၼ်း&quot; ပပ်ႉမၢႆ 2 (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ &quot;Meittabalatika&quot; မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။

* 1939

# &quot;ၵၼ်ႇတႃႇလရႃႇၸႃႇ&quot;၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်

* 1940

# &quot;ပပ်ႉသပ်း ၵၢၼ်မိူင်း&quot; (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း သၶိၼ်ႇလၽေႇ)

* 1941

# &quot;ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ&quot;
# &quot;ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ&quot;

* 1943

# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot;

* 1945

# &quot;ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?&quot;
# “မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?” (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?)
# &quot;ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ
# &quot;ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပပ်ႉမၢႆသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် &amp; တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot;

* 1949

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်&quot;

* 1950

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ

* 1951

# &quot;လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း&quot;

* 1952

# &quot;တၢင်းယၢမ်ႈလီ&quot;
# &quot;ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ&quot;
# &quot;သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1953

# &quot;ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ&quot;
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ&quot;
# &quot;မၢၼ်ႈတူၺ်းတၢင်းၼႃႈ&quot;
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်း 4
# &quot;မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ- ၶႅပ်းႁၢင်ႊလႄႈ ႁၢင်ႊတူဝ်ၵူၼ်း။&quot;

* 1955

# &quot;ၼွၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ယိူင်းဢၢၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot;
# &quot;ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း&quot;

* 1956

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ

* 1957

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1958

# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတြႃး&quot;
# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ&quot;
# &quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; ၽိုၼ်ထီႉၼိုင်ႈ

* 1959

# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ&quot;
# &quot;ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ&quot;

* 1960

&quot;&quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; &quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် &quot;သၵဢလ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1961

# &quot;ငိုၼ်းလိူၼ်ဢပျတ်ႈ&quot;

* 1962

# &quot;ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း&quot;

* 1963

# &quot;ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1967

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1968

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# 

* 1982

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1983

# &quot;တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး&quot;
# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)

* 1984

# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;တြႃးသုတ်ႈ&quot;

* 1985

# &quot;တြႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း&quot;

* 1987

# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်”  ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1988

# &quot;တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်&quot;

* 1996

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း

* 1997

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း

* 2000

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း

* 2004

# “ငရၢႆးၼႆႉ မၼ်းဝၢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 2012

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 2013

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
{{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}}

== ၽိုၼ်ဢိင်ႈ ==
&lt;references /&gt;
{{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>savtopwf94lofr18du7y3zyvbmjd1y4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160590</id>
      <parentid>160589</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T05:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ပၢၼ်သၽႃး */</comment>
      <origin>160590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62799" sha1="4lgfsghwfo8ewo8jhcdjy3k0jzz8rw8" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|imagesize
| honorific_prefix = ဢူး
| name = ၼု
| native_name = U Nu
| image = 
| order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]]
| termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇
| termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈
| office2 = 
| predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]]
| successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]]
| term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀
| term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂
| office = 
| predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]]
| birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇
| birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ)
| death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
| nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]]
| party = [[ၽသပလ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]]
| otherparty = 
| spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃)
| relations = 
| children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု&lt;br/&gt;တွင်းထၢႆႉ&lt;br/&gt;မွင်ႇဢွင်ႇ&lt;br/&gt;တၢၼ်းတၢၼ်းၼု&lt;br/&gt;ၶိၼ်ႇဢေးၼု
| residence = 
| alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]
{{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}}
}}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''သၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|25 May]] [[1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14|14 February]] [[1995]] ) ပဵၼ် [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႉ႞]] ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဢူးၼုၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း [[1947]] ၊ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[၁၉၆ဝ|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မတ် ၂|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ]] ။

== ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ==
'''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။  ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈသီႇၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသွင်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။

== ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ==

=== မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ===
ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။  ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

=== ပၢၼ်သၽႃး ===
ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။

=== လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း ===
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတဵမ်သွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/3/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢဝ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ သေ ယႃႉပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼူဝ်ႇ။ ဝၢႆးသေ [[1962]] ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈထုၵ်ႇပၢႆႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၼႂ်းတပ်ႉပၢင်သဝ်း တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ မၼ်း ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ တႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆသေ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 27 ၊ လိူၼ် October ၊ [[1966|ပီႊ 1966 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ (တူၺ်းတီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian and the Walking People Daily ဝၼ်း [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28|တီႈ 28/10/1966]] [[1966|တႃႇ]] လွင်ႈပွႆႇပၼ် ဢူးၼူဝ်ႇ) မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/10/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်ႈ ဝိၼ်းမၢၼ်ႈ (တၢႆၵႂႃႇ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1989) လႄႈ ၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် ( [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 22|22 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1900]] - [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 3|3 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1994|ၵေႃႈ]] လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈ )91 ။ ဢဝ်ဝႆႉတႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။ မၢၼ်ႈဝိၼ်းမေႃႇ လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ [[1967]] သေ ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ [[1968|28/02/1968]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|။]]

[[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် ဦးနုသည် ကြားဖြတ် အစီရင်ခံစာ တစ်စောင်တင်သွင်းသည်။ ၎င်းအစီရင်ခံစာတွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် ၎င်းရယူထားသော အာဏာကို ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးရန်နှင့် [[1962|၁၉၆၂]] ခုနှစ်မတ်လက ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့် ပါလီမန်ကို ပြန်ခေါ်ရန်တို့ဖြစ်ပြီး ပါလီမန် ပြန်လည်ခေါ်ယူပြီးပါက ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအား တရားဝင် သမ္မတရာထူးကို ပေးအပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း အကြံပြုထားလေသည်။ သူ၏ အကြုံပြုစာတွင် ဤကိစ္စကို ၎င်းသည် အကြိမ်ကြိမ် စဉ်းစားပြီး၊ အခြားနည်းလမ်းများကိုပါ စဉ်းစားပြီးမှ စိတ်ရင်းကောင်းစေတနာမှန်နှင့် တင်ပြရခြင်းဖြစ်ကြောင်း တို့ကိုပါဖော်ပြထားသည်။ သူသည် တော်လှန်ရေးကောင်စီအား အာဏာကို မတရားလုယူသည့် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အဖြစ် မရှိစေလိုကြောင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ တရားမဝင်သည့် အဖြစ်မျိုးကိုလည်း မလိုလားသည့်အတွက် အကြံပြုရခြင်းဖြစ်ကြောင်း စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုထားသည့် ဦးနု၏ ကြားဖြတ်အစီရင်ခံစာ သို့မဟုတ် အကြံပေးစာကို [[1963|၁၉၆၃]] ခုနှစ် [[ၸုၼ်ႇ 3|ဇွန်လ ၃]] ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် ဝပ်ကင်းပီးပယ်လ်ဒေးလီးသတင်းစာများတွင်ရှု)

ယင်းအကြံပေးစာ သို့မဟုတ် အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းပြီးနောက် ဦးနုသည် နေထိုင်မကောင်းပါဟု ဟန်ဆောင်၍ [[မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး|အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ ဘုရားဖူးသွားမည်ဟု အကြောင်းပြုပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းမှ အကြောင်းပြန်ကြားခြင်း မပြုသည့်အခါ ဦးနုသည် အိန္ဒိယမှ [[လၼ်ႇတၼ်ႇ|လန်ဒန်မြို့]]သို့ ဆက်လက် ထွက်ခွာသွားလေသည်။ ([[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် [[ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6|နိုဝင်ဘာ ၆]] ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ လေးကြိမ်မြောက် ဆွေးနွေးပွဲတွင် ပေးခဲ့သည့် အဖွင့်မိန့်ခွန်းတွင် ဦးနု၏အကြံပေးချက်ကို တရားဝင်ပယ်ချခဲ့သည်။ သူသည် အာဏာကို မက်မောလွန်း၍ ရယူထိန်းသိမ်းထားခြင်းမဟုတ်ကြောင်း၊ အလုပ်သမားနှင့် တောင်သူလယ်သမားများ၏ ဘဝကို မြှင့်တင်ပြီး သူတို့၏ စားဝတ်နေရေး သာယာဝပြောရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်လို၍သာ ဆောက်ရွက်ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ဦးနု၏ အကြံပြုချက်သည် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲခြင်းနှင့်တူကြောင်း )(မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ စာတမ်းဖတ်ပွဲကို [[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ် [[နိုဝင်ဘာ ၇]] ရက် နှင့် [[နိုဝင်ဘာ ၈|၈]] ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာတို့တွင်ရှု) ထိုအချိန်တွင် ဦးနုသည် လန်ဒန်တွင် သူသာလျှင် တရားဝင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဆက်လက်ရှိနေသေးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။)

တီႈပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်း [[ဩဂုတ် ၂၇|တီႈ 27/08/1969]] [[1969|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႉလဵဝ် လၢတ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ . ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ မၼ်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ တီႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တေႃႇထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶိုၼ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈတူၵ်းယူႇတႂ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်း ၾႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇသၢၼ်း တိုၵ်းတေႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (လိၵ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ဢူးၼု ႁဵတ်းပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ [[1969]] [[စက်တင်ဘာ ၁|လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ]] 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယူႇ)။)

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼူႉ ၵေႃႇတင်ႈပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသၽႃးသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ။ ဢူးၼူႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် မီးလၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ ၼမ်သုတ်းလၢႆႁဵင်ၵေႃႉၵူၺ်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ၶတ်းၸႂ် တႃႇတေယႃႉပႅတ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈၽေးၶဵၼ်။ မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းယွမ်းႁပ်ႉ ၶေႃႈပွႆႇၽႃႈ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပၼ်ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ (ဢၢၼ်ႇလႆႈ ၶၢဝ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] ဝႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု လႄႈ မေးမၼ်း တေႃးမျေႇ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တီႈ [[တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ|ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ယၢင်းၽိူၵ်ႇ]] ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3:30 မူင်း)။

=== ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် ===
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|အမေရိကန်နိုင်ငံ]]တို့တွင် [[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]]သင်တန်းများပို့ချပြီး ([[1987|၁၉၈၇]] ခုနှစ်က ဦးနုသည် [[မြောက်အီလီနွိုင်း တက္ကသိုလ်]]တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့သည်။) မထင်မရှားနေနေခဲ့ပြီး ဦးနုသည် [[ရှစ်လေးလုံးအရေး]]တော်ပုံ၌ ဒီမိုကရေစီနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီကို ထောင်ကာ ပြန်လည်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် [[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ်က သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ဝန်ကြီးချုပ်‌ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်ကို ပဲ့တင်ထပ်၍ [[1988|၁၉၈၈]] ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၉]] ရက်တွင် ထပ်မံ၍ ကြေညာခဲ့ပြန်သည်။ ဒေါ်[[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ|အောင်ဆန်းစုကြည်]]နှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း အောင်ကြီး(ရှစ်လေးလုံး ကာလက အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးသမား) တို့အား ကြားဖြတ် အစိုးရဖွဲ့ရန် ကမ်းလှမ်းချက်ကို ၎င်းတို့မှ လက်မခံခဲ့ပေ။ သူသည် လက်မလျှော့ပဲ သူ၏ အစိုးရကို [[1962|၁၉၆၂]] ခုနှစ်က ဖြုတ်ချခဲ့သည့် သမ္မတဟောင်း မန်းဝင်းမောင်ကို သမ္မတနေရာတွင် ပြန်လည် ခန့်အပ်လျက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[1988|၁၉၈၈]] ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၁၈]] ရက်တွင် စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်မှု အဖွဲ့ (နဝတ)ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် နဝတမှ ဦးနုအား ၎င်း၏ကြားဖြတ်အစိုးရအား ဖျက်သိမ်းပေးရန် အကြိမ်ကြိမ်တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ဦးနုမှ မလိုက်လျောခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၉ ရက်တွင် ဦးနုအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖမ်းထားလိုက်သည်။ ထိုစဉ်က နဝတပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက သူ့အားနိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ရုံးတင်တရားစွဲဆို၍ ရသော်လည်း အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ပြီဖြစ်ခြင်းနှင့် လွပ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကြောင့် သူ့အားတရားမစွဲဆိုခြင်း ‌ဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ [[1992|၁၉၉၂]] ခုနှစ် [[ဧပြီ ၂၃]] ရက် နဝတဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် ([[1997|၁၉၉၇]] ခုနှစ် ဇူလိုင် ကွယ်လွန်) အား အာဏာစွန့်လွှတ်စေခဲ့သည့် တစ်ရက်တည်းတွင် ၎င်းအားပြန်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် ယခုလက်ရှိ နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေက အာဏာလွှဲပြောင်း ရယူခဲ့သည်။
[[ဖိုင်:U_Nu_&amp;_Mahatma_Gandhi_Dec_1947.jpg|thumb| မႁတ်ႉတမၵၼ်ႇတီႇလႄႈ ဢူးၼု ႁူပ်းထူပ်းၵၼ် မိူဝ်ႈလိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ 1947 မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆ မွၵ်ႈလၢႆလိူၼ်။]]
[[ဖိုင်:UNu_Family.jpg|thumb| ၵူၼ်းႁိူၼ်းဢူးၼု]]

== သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ==
[[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်၏ လောကုတ္တရာရေးရာဆိုင်ရာ ထင်ပေါ်သည့် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဆဋ္ဌမအကြိမ်သင်္ဂါယနာပွဲအတွက် ကမ္ဘာအေးစေတီတော်နှင့် မဟာပါသဏလှိုဏ်ဂူတော်တို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် ၁၉၅၄-၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ထိုပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဦးနု၏ အဓိက လုပ်ရပ်များကြောင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ပါလီမန်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စကြောင့် ခရစ်ယာန်လူနည်းစုများ‌ ဖြစ်ကြသည့် ကချင်၊ ကရင်တို့ နှင့် သွေးကွဲစေခဲ့သည်။ နွားသတ်ခြင်းကိုလည်း တရားဝင်ပိတ်ပင်ခဲ့သဖြင့် အမဲသားကို တိုးတိုးသားအ‌ဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ရသည်  အထိဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအာဏာသိမ်းယူပြီးသောအခါ သူ၏ ပထမဦးဆုံးဆောင်ရွက်ချက်တစ်ခုမှာ နွားသတ်ခြင်းကိစ္စကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဦးနေဝင်းနှင့် ဦးနုတို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးတိုက်ခိုက်မှု၏ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။‌‌

ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၶွင်မၼ်း ပပ်ႉလုတ်ႇဢွင်ႇသၢၼ်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ ၶွင်ၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ တူၺ်းတၢင်းၼႃႈ (1951)။

သူ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထိုပ္ပတ္တိ (၁၉၀၇- ၁၉၆၂) တာတေ-စနေသားကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဧရာဝတီစာပေမှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဦးမောသီရိက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ ပထမအကြိမ်ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဦးလောရုံက ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဦးလောရုံမှာ ၁၉၆၃ ခုထိ နေရှင်းသတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနုကဲ့သို့ပင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ထောင်ချခြင်းကို ခံရသည်။ ဦးနုဝန်ကြီးချုပ် မဖြစ်မီက ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်လွန်များဝန်းကျင်တွင် ဒေးလ်ကာနယ်ဂျီ၏ ‌''How to Win Friends and Influence People'' ကို လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်လိုက်သောအခါ လူသားမှ လူသားများအား အမြတ်ထုတ်ခြင်းအဓိပ္ပာယ် ပေါက်စေလေသည်။ နောက်ပိုင်း စာအုပ်ကို ပိုမိုနားဝင်ချိုစေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ ဟုပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဤသည်ကို မိတ်ဖွဲ့နည်းကျမ်း (လူမှုရေးကျမ်းဟု ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်များက ကျောင်းများတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အခြားသော ကျောင်းသုံးစာအုပ် အဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည် ဦးနု၏ ပင်ကိုရေးစာအုပ်မှာ လူထုအောင်သံဖြစ်သည်။)

ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ ၶွင်မၼ်း မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျႃႉယီႈၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉ၊ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ သၢဝ်ႇသီႇၵ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မၢဝ်ႇဢေႃး(လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ သႅၼ်သႅၼ် လႄႈ ၸူဝ်းၸူဝ်း (လုၵ်ႈယိင်း)။

== ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ ==
ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် အောင်မြင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်က ရေးသားခဲ့သည့် ရက်စက်ပါပေ့ကွယ် ဆိုသည့် ဝတ္ထုတွင် ဦးနုသည် ချမ်းသာသောလယ်ပိုင်ရှင်များ ရမ်းချင်တိုင်းရမ်းခဲ့ကြပုံများကို ပီပြင်စွာသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူထားစဉ် အတွင်း ရေးသားခဲ့သော လူထုအောင်သံဟူသည့် ပြဇာတ်မှာ မိသားစုတစ်စုတွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒီများကြောင့် ဖရိုဖရဲပြိုကွဲသွားရပုံတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ ပြဇာတ်၏ပထမအကြိမ် ထုတ်လုပ်မှုကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၊ ပါစေဒီးနားတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အောင်မြင်ကျော်ကြားသည့် ကာတွန်းစာအုပ်အဖြစ် ထွက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ အထွတ်အထိပ်အချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကား အဖြစ်ပါ ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချို့လူများသည် ဤပြဇာတ်ကို ကျောင်းသားဘဝက သင်ယူခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်မိနေကြပေလိမ့်မည်။ တကယ့်အလှ ဟူသည့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပွဲ မတိုင်မီက ထုတ်ဝေခဲ့သော ပြဇာတ်တွင် ဦးနုသည် အဆင့်မြင့်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အထက်သို့ ဆန်တက်နေသည့် ကွန်မြူနစ်များအတွင်းဖြစ်ပေါ်နေသော ခြစားဖောက်ပြန်နေသည့် နိုင်ငံရေးလောကကို အကျည်းတန်စွာ သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ၎င်း ပြဇာတ်မှာ ထိုစဉ်အခါက ခေတ်ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည့်အပြင် မြန်မာစာပေတွင် မရှိသလောက်ရှားပါးသည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသေ ၼႄဝႆႉသေ လွၵ်းၸုၵ်းမၼ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း သႅင်ပေႇမျိၼ်ႉ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈၸုၵ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူင်းပၼ်ႁႃ ‘မ’ ၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉ လွင်ႈမႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မိူင်း ၸုမ်းသၢႆႉတင်းသွင်ၸုမ်း။ 


'''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု'''

တီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်းတေႃႇၼႆႉ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶုမ်ၵုတ်း ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼု၊ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ &quot;မိုဝ်းပဝ်ႇ&quot; ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ဢေႇၵိတ်ႉ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶုမ်ဢူးၼု။

&quot;မိူဝ်ႈၵူၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်၊ မၢၵ်ႈမီး, ဢမ်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သင်၊ ဢမ်ႇမီးမိုဝ်းပဝ်ႇ၊ ဢဝ်မႃးတၢင်ႇၼႄ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶေႃႈတႅၵ်ႈၼိူင်း ဢၼ်ၼႄပၼ် တၢင်းဝူၼ်ႉ လွင်ႈတၢႆ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
[[ဖိုင်:U_Nu_Grave.jpg|thumb| ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု]]

== လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ==
2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၶူး ဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၶူး သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}&lt;/ref&gt;

== ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ==

* 1925

# &quot;ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း?&quot; မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း Duwan

* 1936

# ၸိူင်း &quot;လုၵ်ႈႁဵၼ်းသၢၼ်ၶတ်း&quot;၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ

* 1937

# &quot;ၸိူင်းပွတ်းပၢၼ်မႂ်ႇ&quot; ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင်

* 1938

# &quot;တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ&quot;
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်လီ&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ တင်းၵူၼ်း&quot; ပပ်ႉမၢႆ 2 (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ &quot;Meittabalatika&quot; မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။

* 1939

# &quot;ၵၼ်ႇတႃႇလရႃႇၸႃႇ&quot;၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်

* 1940

# &quot;ပပ်ႉသပ်း ၵၢၼ်မိူင်း&quot; (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း သၶိၼ်ႇလၽေႇ)

* 1941

# &quot;ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ&quot;
# &quot;ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ&quot;

* 1943

# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot;

* 1945

# &quot;ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?&quot;
# “မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?” (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?)
# &quot;ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ
# &quot;ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပပ်ႉမၢႆသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် &amp; တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot;

* 1949

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်&quot;

* 1950

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ

* 1951

# &quot;လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း&quot;

* 1952

# &quot;တၢင်းယၢမ်ႈလီ&quot;
# &quot;ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ&quot;
# &quot;သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1953

# &quot;ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ&quot;
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ&quot;
# &quot;မၢၼ်ႈတူၺ်းတၢင်းၼႃႈ&quot;
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်း 4
# &quot;မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ- ၶႅပ်းႁၢင်ႊလႄႈ ႁၢင်ႊတူဝ်ၵူၼ်း။&quot;

* 1955

# &quot;ၼွၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ယိူင်းဢၢၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot;
# &quot;ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း&quot;

* 1956

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ

* 1957

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1958

# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတြႃး&quot;
# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ&quot;
# &quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; ၽိုၼ်ထီႉၼိုင်ႈ

* 1959

# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ&quot;
# &quot;ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ&quot;

* 1960

&quot;&quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; &quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် &quot;သၵဢလ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1961

# &quot;ငိုၼ်းလိူၼ်ဢပျတ်ႈ&quot;

* 1962

# &quot;ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း&quot;

* 1963

# &quot;ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1967

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1968

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# 

* 1982

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1983

# &quot;တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး&quot;
# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)

* 1984

# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;တြႃးသုတ်ႈ&quot;

* 1985

# &quot;တြႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း&quot;

* 1987

# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်”  ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1988

# &quot;တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်&quot;

* 1996

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း

* 1997

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း

* 2000

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း

* 2004

# “ငရၢႆးၼႆႉ မၼ်းဝၢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 2012

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 2013

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
{{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}}

== ၽိုၼ်ဢိင်ႈ ==
&lt;references /&gt;
{{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>4lgfsghwfo8ewo8jhcdjy3k0jzz8rw8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160591</id>
      <parentid>160590</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T06:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>160591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62381" sha1="9wvpr8ektumy2d5mbzumj39llurg5h0" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|imagesize
| honorific_prefix = ဢူး
| name = ၼု
| native_name = U Nu
| image = 
| order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]]
| termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇
| termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈
| office2 = 
| predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]]
| successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]]
| term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀
| term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂
| office = 
| predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]]
| birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇
| birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ)
| death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
| nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]]
| party = [[ၽသပလ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]]
| otherparty = 
| spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃)
| relations = 
| children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု&lt;br/&gt;တွင်းထၢႆႉ&lt;br/&gt;မွင်ႇဢွင်ႇ&lt;br/&gt;တၢၼ်းတၢၼ်းၼု&lt;br/&gt;ၶိၼ်ႇဢေးၼု
| residence = 
| alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]
{{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}}
}}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''သၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|25 May]] [[1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14|14 February]] [[1995]] ) ပဵၼ် [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႉ႞]] ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဢူးၼုၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း [[1947]] ၊ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[၁၉၆ဝ|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မတ် ၂|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ]] ။

== ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ==
'''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။  ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈသီႇၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသွင်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။

== ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ==

=== မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ===
ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။  ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

=== ပၢၼ်သၽႃး ===
ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။

=== လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း ===
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတဵမ်သွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/3/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢဝ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ သေ ယႃႉပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼု။ ဝၢႆးသေ [[1962]] ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈထုၵ်ႇပၢႆႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၼႂ်းတပ်ႉပၢင်သဝ်း တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ မၼ်း ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ တႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆသေ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 27 ၊ လိူၼ် October ၊ [[1966|ပီႊ 1966 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ (တူၺ်းတီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian and the Walking People Daily ဝၼ်း [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28|တီႈ 28/10/1966]] [[1966|တႃႇ]] လွင်ႈပွႆႇပၼ် ဢူးၼု) မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/10/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (တၢႆၵႂႃႇ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1989) လႄႈ ၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် ( [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 22|22 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1900]] - [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 3|3 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1994|ၵေႃႈ]] လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈ )91 ။ ဢဝ်ဝႆႉတႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ [[1967]] သေ ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ [[1968|28/02/1968]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|။]]

မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။  ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။

တီႈပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်း [[ဩဂုတ် ၂၇|တီႈ 27/08/1969]] [[1969|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႉလဵဝ် လၢတ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ . ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ မၼ်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ တီႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တေႃႇထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶိုၼ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈတူၵ်းယူႇတႂ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်း ၾႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇသၢၼ်း တိုၵ်းတေႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (လိၵ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ဢူးၼု ႁဵတ်းပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ [[1969]] [[စက်တင်ဘာ ၁|လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ]] 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယူႇ)။)

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼူႉ ၵေႃႇတင်ႈပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသၽႃးသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ။ ဢူးၼူႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် မီးလၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ ၼမ်သုတ်းလၢႆႁဵင်ၵေႃႉၵူၺ်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ၶတ်းၸႂ် တႃႇတေယႃႉပႅတ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈၽေးၶဵၼ်။ မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းယွမ်းႁပ်ႉ ၶေႃႈပွႆႇၽႃႈ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပၼ်ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ (ဢၢၼ်ႇလႆႈ ၶၢဝ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] ဝႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု လႄႈ မေးမၼ်း တေႃးမျေႇ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တီႈ [[တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ|ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ယၢင်းၽိူၵ်ႇ]] ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3:30 မူင်း)။

=== ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် ===
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|အမေရိကန်နိုင်ငံ]]တို့တွင် [[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]]သင်တန်းများပို့ချပြီး ([[1987|၁၉၈၇]] ခုနှစ်က ဦးနုသည် [[မြောက်အီလီနွိုင်း တက္ကသိုလ်]]တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့သည်။) မထင်မရှားနေနေခဲ့ပြီး ဦးနုသည် [[ရှစ်လေးလုံးအရေး]]တော်ပုံ၌ ဒီမိုကရေစီနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီကို ထောင်ကာ ပြန်လည်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် [[1969|၁၉၆၉]] ခုနှစ်က သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ဝန်ကြီးချုပ်‌ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်ကို ပဲ့တင်ထပ်၍ [[1988|၁၉၈၈]] ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၉]] ရက်တွင် ထပ်မံ၍ ကြေညာခဲ့ပြန်သည်။ ဒေါ်[[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ|အောင်ဆန်းစုကြည်]]နှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း အောင်ကြီး(ရှစ်လေးလုံး ကာလက အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးသမား) တို့အား ကြားဖြတ် အစိုးရဖွဲ့ရန် ကမ်းလှမ်းချက်ကို ၎င်းတို့မှ လက်မခံခဲ့ပေ။ သူသည် လက်မလျှော့ပဲ သူ၏ အစိုးရကို [[1962|၁၉၆၂]] ခုနှစ်က ဖြုတ်ချခဲ့သည့် သမ္မတဟောင်း မန်းဝင်းမောင်ကို သမ္မတနေရာတွင် ပြန်လည် ခန့်အပ်လျက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[1988|၁၉၈၈]] ခုနှစ် [[စက်တင်ဘာ ၁၈]] ရက်တွင် စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်မှု အဖွဲ့ (နဝတ)ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် နဝတမှ ဦးနုအား ၎င်း၏ကြားဖြတ်အစိုးရအား ဖျက်သိမ်းပေးရန် အကြိမ်ကြိမ်တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ဦးနုမှ မလိုက်လျောခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၉ ရက်တွင် ဦးနုအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖမ်းထားလိုက်သည်။ ထိုစဉ်က နဝတပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက သူ့အားနိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ရုံးတင်တရားစွဲဆို၍ ရသော်လည်း အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ပြီဖြစ်ခြင်းနှင့် လွပ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကြောင့် သူ့အားတရားမစွဲဆိုခြင်း ‌ဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ [[1992|၁၉၉၂]] ခုနှစ် [[ဧပြီ ၂၃]] ရက် နဝတဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် ([[1997|၁၉၉၇]] ခုနှစ် ဇူလိုင် ကွယ်လွန်) အား အာဏာစွန့်လွှတ်စေခဲ့သည့် တစ်ရက်တည်းတွင် ၎င်းအားပြန်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် ယခုလက်ရှိ နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေက အာဏာလွှဲပြောင်း ရယူခဲ့သည်။
[[ဖိုင်:U_Nu_&amp;_Mahatma_Gandhi_Dec_1947.jpg|thumb| မႁတ်ႉတမၵၼ်ႇတီႇလႄႈ ဢူးၼု ႁူပ်းထူပ်းၵၼ် မိူဝ်ႈလိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ 1947 မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆ မွၵ်ႈလၢႆလိူၼ်။]]
[[ဖိုင်:UNu_Family.jpg|thumb| ၵူၼ်းႁိူၼ်းဢူးၼု]]

== သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ==
[[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်၏ လောကုတ္တရာရေးရာဆိုင်ရာ ထင်ပေါ်သည့် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဆဋ္ဌမအကြိမ်သင်္ဂါယနာပွဲအတွက် ကမ္ဘာအေးစေတီတော်နှင့် မဟာပါသဏလှိုဏ်ဂူတော်တို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် ၁၉၅၄-၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ထိုပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဦးနု၏ အဓိက လုပ်ရပ်များကြောင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ပါလီမန်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စကြောင့် ခရစ်ယာန်လူနည်းစုများ‌ ဖြစ်ကြသည့် ကချင်၊ ကရင်တို့ နှင့် သွေးကွဲစေခဲ့သည်။ နွားသတ်ခြင်းကိုလည်း တရားဝင်ပိတ်ပင်ခဲ့သဖြင့် အမဲသားကို တိုးတိုးသားအ‌ဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ရသည်  အထိဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအာဏာသိမ်းယူပြီးသောအခါ သူ၏ ပထမဦးဆုံးဆောင်ရွက်ချက်တစ်ခုမှာ နွားသတ်ခြင်းကိစ္စကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဦးနေဝင်းနှင့် ဦးနုတို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးတိုက်ခိုက်မှု၏ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။‌‌

ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၶွင်မၼ်း ပပ်ႉလုတ်ႇဢွင်ႇသၢၼ်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ ၶွင်ၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ တူၺ်းတၢင်းၼႃႈ (1951)။

သူ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထိုပ္ပတ္တိ (၁၉၀၇- ၁၉၆၂) တာတေ-စနေသားကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဧရာဝတီစာပေမှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဦးမောသီရိက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ ပထမအကြိမ်ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဦးလောရုံက ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဦးလောရုံမှာ ၁၉၆၃ ခုထိ နေရှင်းသတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနုကဲ့သို့ပင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ထောင်ချခြင်းကို ခံရသည်။ ဦးနုဝန်ကြီးချုပ် မဖြစ်မီက ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်လွန်များဝန်းကျင်တွင် ဒေးလ်ကာနယ်ဂျီ၏ ‌''How to Win Friends and Influence People'' ကို လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်လိုက်သောအခါ လူသားမှ လူသားများအား အမြတ်ထုတ်ခြင်းအဓိပ္ပာယ် ပေါက်စေလေသည်။ နောက်ပိုင်း စာအုပ်ကို ပိုမိုနားဝင်ချိုစေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ ဟုပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဤသည်ကို မိတ်ဖွဲ့နည်းကျမ်း (လူမှုရေးကျမ်းဟု ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်များက ကျောင်းများတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အခြားသော ကျောင်းသုံးစာအုပ် အဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည် ဦးနု၏ ပင်ကိုရေးစာအုပ်မှာ လူထုအောင်သံဖြစ်သည်။)

ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ ၶွင်မၼ်း မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျႃႉယီႈၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉ၊ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ သၢဝ်ႇသီႇၵ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မၢဝ်ႇဢေႃး(လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ သႅၼ်သႅၼ် လႄႈ ၸူဝ်းၸူဝ်း (လုၵ်ႈယိင်း)။

== ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ ==
ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် အောင်မြင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်က ရေးသားခဲ့သည့် ရက်စက်ပါပေ့ကွယ် ဆိုသည့် ဝတ္ထုတွင် ဦးနုသည် ချမ်းသာသောလယ်ပိုင်ရှင်များ ရမ်းချင်တိုင်းရမ်းခဲ့ကြပုံများကို ပီပြင်စွာသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူထားစဉ် အတွင်း ရေးသားခဲ့သော လူထုအောင်သံဟူသည့် ပြဇာတ်မှာ မိသားစုတစ်စုတွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒီများကြောင့် ဖရိုဖရဲပြိုကွဲသွားရပုံတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ ပြဇာတ်၏ပထမအကြိမ် ထုတ်လုပ်မှုကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၊ ပါစေဒီးနားတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အောင်မြင်ကျော်ကြားသည့် ကာတွန်းစာအုပ်အဖြစ် ထွက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ အထွတ်အထိပ်အချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကား အဖြစ်ပါ ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချို့လူများသည် ဤပြဇာတ်ကို ကျောင်းသားဘဝက သင်ယူခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်မိနေကြပေလိမ့်မည်။ တကယ့်အလှ ဟူသည့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပွဲ မတိုင်မီက ထုတ်ဝေခဲ့သော ပြဇာတ်တွင် ဦးနုသည် အဆင့်မြင့်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အထက်သို့ ဆန်တက်နေသည့် ကွန်မြူနစ်များအတွင်းဖြစ်ပေါ်နေသော ခြစားဖောက်ပြန်နေသည့် နိုင်ငံရေးလောကကို အကျည်းတန်စွာ သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ၎င်း ပြဇာတ်မှာ ထိုစဉ်အခါက ခေတ်ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည့်အပြင် မြန်မာစာပေတွင် မရှိသလောက်ရှားပါးသည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသေ ၼႄဝႆႉသေ လွၵ်းၸုၵ်းမၼ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း သႅင်ပေႇမျိၼ်ႉ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈၸုၵ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူင်းပၼ်ႁႃ ‘မ’ ၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉ လွင်ႈမႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မိူင်း ၸုမ်းသၢႆႉတင်းသွင်ၸုမ်း။ 


'''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု'''

တီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်းတေႃႇၼႆႉ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶုမ်ၵုတ်း ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼု၊ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ &quot;မိုဝ်းပဝ်ႇ&quot; ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ဢေႇၵိတ်ႉ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶုမ်ဢူးၼု။

&quot;မိူဝ်ႈၵူၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်၊ မၢၵ်ႈမီး, ဢမ်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သင်၊ ဢမ်ႇမီးမိုဝ်းပဝ်ႇ၊ ဢဝ်မႃးတၢင်ႇၼႄ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶေႃႈတႅၵ်ႈၼိူင်း ဢၼ်ၼႄပၼ် တၢင်းဝူၼ်ႉ လွင်ႈတၢႆ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
[[ဖိုင်:U_Nu_Grave.jpg|thumb| ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု]]

== လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ==
2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၶူး ဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၶူး သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}&lt;/ref&gt;

== ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ==

* 1925

# &quot;ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း?&quot; မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း Duwan

* 1936

# ၸိူင်း &quot;လုၵ်ႈႁဵၼ်းသၢၼ်ၶတ်း&quot;၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ

* 1937

# &quot;ၸိူင်းပွတ်းပၢၼ်မႂ်ႇ&quot; ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင်

* 1938

# &quot;တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ&quot;
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်လီ&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ တင်းၵူၼ်း&quot; ပပ်ႉမၢႆ 2 (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ &quot;Meittabalatika&quot; မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။

* 1939

# &quot;ၵၼ်ႇတႃႇလရႃႇၸႃႇ&quot;၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်

* 1940

# &quot;ပပ်ႉသပ်း ၵၢၼ်မိူင်း&quot; (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း သၶိၼ်ႇလၽေႇ)

* 1941

# &quot;ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ&quot;
# &quot;ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ&quot;

* 1943

# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot;

* 1945

# &quot;ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?&quot;
# “မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?” (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?)
# &quot;ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ
# &quot;ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပပ်ႉမၢႆသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် &amp; တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot;

* 1949

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်&quot;

* 1950

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ

* 1951

# &quot;လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း&quot;

* 1952

# &quot;တၢင်းယၢမ်ႈလီ&quot;
# &quot;ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ&quot;
# &quot;သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1953

# &quot;ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ&quot;
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ&quot;
# &quot;မၢၼ်ႈတူၺ်းတၢင်းၼႃႈ&quot;
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်း 4
# &quot;မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ- ၶႅပ်းႁၢင်ႊလႄႈ ႁၢင်ႊတူဝ်ၵူၼ်း။&quot;

* 1955

# &quot;ၼွၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ယိူင်းဢၢၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot;
# &quot;ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း&quot;

* 1956

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ

* 1957

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1958

# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတြႃး&quot;
# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ&quot;
# &quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; ၽိုၼ်ထီႉၼိုင်ႈ

* 1959

# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ&quot;
# &quot;ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ&quot;

* 1960

&quot;&quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; &quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် &quot;သၵဢလ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1961

# &quot;ငိုၼ်းလိူၼ်ဢပျတ်ႈ&quot;

* 1962

# &quot;ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း&quot;

* 1963

# &quot;ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1967

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1968

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# 

* 1982

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1983

# &quot;တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး&quot;
# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)

* 1984

# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;တြႃးသုတ်ႈ&quot;

* 1985

# &quot;တြႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း&quot;

* 1987

# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်”  ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1988

# &quot;တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်&quot;

* 1996

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း

* 1997

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း

* 2000

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း

* 2004

# “ငရၢႆးၼႆႉ မၼ်းဝၢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 2012

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 2013

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
{{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}}

== ၽိုၼ်ဢိင်ႈ ==
&lt;references /&gt;
{{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>9wvpr8ektumy2d5mbzumj39llurg5h0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160595</id>
      <parentid>160591</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T06:41:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် */</comment>
      <origin>160595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61320" sha1="qqpkx7e1p0wh2wuzkzh9bjwdxd3wp57" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|imagesize
| honorific_prefix = ဢူး
| name = ၼု
| native_name = U Nu
| image = 
| order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]]
| termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇
| termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈
| office2 = 
| predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]]
| successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]]
| term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀
| term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂
| office = 
| predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]]
| birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇
| birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ)
| death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
| nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]]
| party = [[ၽသပလ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]]
| otherparty = 
| spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃)
| relations = 
| children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု&lt;br/&gt;တွင်းထၢႆႉ&lt;br/&gt;မွင်ႇဢွင်ႇ&lt;br/&gt;တၢၼ်းတၢၼ်းၼု&lt;br/&gt;ၶိၼ်ႇဢေးၼု
| residence = 
| alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]
{{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}}
}}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''သၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|25 May]] [[1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14|14 February]] [[1995]] ) ပဵၼ် [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႉ႞]] ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဢူးၼုၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း [[1947]] ၊ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[၁၉၆ဝ|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မတ် ၂|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ]] ။

== ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ==
'''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။  ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈသီႇၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသွင်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။

== ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ==

=== မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ===
ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။  ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

=== ပၢၼ်သၽႃး ===
ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။

=== လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း ===
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတဵမ်သွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/3/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢဝ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ သေ ယႃႉပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼု။ ဝၢႆးသေ [[1962]] ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈထုၵ်ႇပၢႆႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၼႂ်းတပ်ႉပၢင်သဝ်း တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ မၼ်း ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ တႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆသေ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 27 ၊ လိူၼ် October ၊ [[1966|ပီႊ 1966 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ (တူၺ်းတီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian and the Walking People Daily ဝၼ်း [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28|တီႈ 28/10/1966]] [[1966|တႃႇ]] လွင်ႈပွႆႇပၼ် ဢူးၼု) မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/10/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (တၢႆၵႂႃႇ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1989) လႄႈ ၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် ( [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 22|22 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1900]] - [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 3|3 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1994|ၵေႃႈ]] လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈ )91 ။ ဢဝ်ဝႆႉတႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ [[1967]] သေ ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ [[1968|28/02/1968]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|။]]

မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။  ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။

တီႈပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်း [[ဩဂုတ် ၂၇|တီႈ 27/08/1969]] [[1969|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႉလဵဝ် လၢတ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ . ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ မၼ်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ တီႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တေႃႇထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶိုၼ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈတူၵ်းယူႇတႂ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်း ၾႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇသၢၼ်း တိုၵ်းတေႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (လိၵ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ဢူးၼု ႁဵတ်းပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ [[1969]] [[စက်တင်ဘာ ၁|လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ]] 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယူႇ)။)

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼူႉ ၵေႃႇတင်ႈပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသၽႃးသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ။ ဢူးၼူႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် မီးလၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ ၼမ်သုတ်းလၢႆႁဵင်ၵေႃႉၵူၺ်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ၶတ်းၸႂ် တႃႇတေယႃႉပႅတ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈၽေးၶဵၼ်။ မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းယွမ်းႁပ်ႉ ၶေႃႈပွႆႇၽႃႈ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပၼ်ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ (ဢၢၼ်ႇလႆႈ ၶၢဝ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] ဝႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု လႄႈ မေးမၼ်း တေႃးမျေႇ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တီႈ [[တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ|ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ယၢင်းၽိူၵ်ႇ]] ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3:30 မူင်း)။

=== ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် ===
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။

== သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ==
[[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်၏ လောကုတ္တရာရေးရာဆိုင်ရာ ထင်ပေါ်သည့် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဆဋ္ဌမအကြိမ်သင်္ဂါယနာပွဲအတွက် ကမ္ဘာအေးစေတီတော်နှင့် မဟာပါသဏလှိုဏ်ဂူတော်တို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် ၁၉၅၄-၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ထိုပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဦးနု၏ အဓိက လုပ်ရပ်များကြောင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ပါလီမန်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စကြောင့် ခရစ်ယာန်လူနည်းစုများ‌ ဖြစ်ကြသည့် ကချင်၊ ကရင်တို့ နှင့် သွေးကွဲစေခဲ့သည်။ နွားသတ်ခြင်းကိုလည်း တရားဝင်ပိတ်ပင်ခဲ့သဖြင့် အမဲသားကို တိုးတိုးသားအ‌ဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ရသည်  အထိဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအာဏာသိမ်းယူပြီးသောအခါ သူ၏ ပထမဦးဆုံးဆောင်ရွက်ချက်တစ်ခုမှာ နွားသတ်ခြင်းကိစ္စကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဦးနေဝင်းနှင့် ဦးနုတို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးတိုက်ခိုက်မှု၏ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။‌‌

ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၶွင်မၼ်း ပပ်ႉလုတ်ႇဢွင်ႇသၢၼ်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ ၶွင်ၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ တူၺ်းတၢင်းၼႃႈ (1951)။

သူ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထိုပ္ပတ္တိ (၁၉၀၇- ၁၉၆၂) တာတေ-စနေသားကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဧရာဝတီစာပေမှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဦးမောသီရိက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ ပထမအကြိမ်ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဦးလောရုံက ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဦးလောရုံမှာ ၁၉၆၃ ခုထိ နေရှင်းသတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနုကဲ့သို့ပင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ထောင်ချခြင်းကို ခံရသည်။ ဦးနုဝန်ကြီးချုပ် မဖြစ်မီက ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်လွန်များဝန်းကျင်တွင် ဒေးလ်ကာနယ်ဂျီ၏ ‌''How to Win Friends and Influence People'' ကို လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်လိုက်သောအခါ လူသားမှ လူသားများအား အမြတ်ထုတ်ခြင်းအဓိပ္ပာယ် ပေါက်စေလေသည်။ နောက်ပိုင်း စာအုပ်ကို ပိုမိုနားဝင်ချိုစေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ ဟုပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဤသည်ကို မိတ်ဖွဲ့နည်းကျမ်း (လူမှုရေးကျမ်းဟု ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်များက ကျောင်းများတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အခြားသော ကျောင်းသုံးစာအုပ် အဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည် ဦးနု၏ ပင်ကိုရေးစာအုပ်မှာ လူထုအောင်သံဖြစ်သည်။)

ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ ၶွင်မၼ်း မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျႃႉယီႈၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉ၊ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ သၢဝ်ႇသီႇၵ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မၢဝ်ႇဢေႃး(လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ သႅၼ်သႅၼ် လႄႈ ၸူဝ်းၸူဝ်း (လုၵ်ႈယိင်း)။

== ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ ==
ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် အောင်မြင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်က ရေးသားခဲ့သည့် ရက်စက်ပါပေ့ကွယ် ဆိုသည့် ဝတ္ထုတွင် ဦးနုသည် ချမ်းသာသောလယ်ပိုင်ရှင်များ ရမ်းချင်တိုင်းရမ်းခဲ့ကြပုံများကို ပီပြင်စွာသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူထားစဉ် အတွင်း ရေးသားခဲ့သော လူထုအောင်သံဟူသည့် ပြဇာတ်မှာ မိသားစုတစ်စုတွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒီများကြောင့် ဖရိုဖရဲပြိုကွဲသွားရပုံတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ ပြဇာတ်၏ပထမအကြိမ် ထုတ်လုပ်မှုကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၊ ပါစေဒီးနားတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အောင်မြင်ကျော်ကြားသည့် ကာတွန်းစာအုပ်အဖြစ် ထွက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ အထွတ်အထိပ်အချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကား အဖြစ်ပါ ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချို့လူများသည် ဤပြဇာတ်ကို ကျောင်းသားဘဝက သင်ယူခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်မိနေကြပေလိမ့်မည်။ တကယ့်အလှ ဟူသည့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပွဲ မတိုင်မီက ထုတ်ဝေခဲ့သော ပြဇာတ်တွင် ဦးနုသည် အဆင့်မြင့်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အထက်သို့ ဆန်တက်နေသည့် ကွန်မြူနစ်များအတွင်းဖြစ်ပေါ်နေသော ခြစားဖောက်ပြန်နေသည့် နိုင်ငံရေးလောကကို အကျည်းတန်စွာ သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ၎င်း ပြဇာတ်မှာ ထိုစဉ်အခါက ခေတ်ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည့်အပြင် မြန်မာစာပေတွင် မရှိသလောက်ရှားပါးသည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသေ ၼႄဝႆႉသေ လွၵ်းၸုၵ်းမၼ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း သႅင်ပေႇမျိၼ်ႉ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈၸုၵ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူင်းပၼ်ႁႃ ‘မ’ ၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉ လွင်ႈမႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မိူင်း ၸုမ်းသၢႆႉတင်းသွင်ၸုမ်း။ 


'''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု'''

တီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်းတေႃႇၼႆႉ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶုမ်ၵုတ်း ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼု၊ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ &quot;မိုဝ်းပဝ်ႇ&quot; ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ဢေႇၵိတ်ႉ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶုမ်ဢူးၼု။

&quot;မိူဝ်ႈၵူၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်၊ မၢၵ်ႈမီး, ဢမ်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သင်၊ ဢမ်ႇမီးမိုဝ်းပဝ်ႇ၊ ဢဝ်မႃးတၢင်ႇၼႄ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶေႃႈတႅၵ်ႈၼိူင်း ဢၼ်ၼႄပၼ် တၢင်းဝူၼ်ႉ လွင်ႈတၢႆ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
[[ဖိုင်:U_Nu_Grave.jpg|thumb| ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု]]

== လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ==
2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၶူး ဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၶူး သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}&lt;/ref&gt;

== ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ==

* 1925

# &quot;ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း?&quot; မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း Duwan

* 1936

# ၸိူင်း &quot;လုၵ်ႈႁဵၼ်းသၢၼ်ၶတ်း&quot;၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ

* 1937

# &quot;ၸိူင်းပွတ်းပၢၼ်မႂ်ႇ&quot; ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင်

* 1938

# &quot;တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ&quot;
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်လီ&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ တင်းၵူၼ်း&quot; ပပ်ႉမၢႆ 2 (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ &quot;Meittabalatika&quot; မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။

* 1939

# &quot;ၵၼ်ႇတႃႇလရႃႇၸႃႇ&quot;၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်

* 1940

# &quot;ပပ်ႉသပ်း ၵၢၼ်မိူင်း&quot; (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း သၶိၼ်ႇလၽေႇ)

* 1941

# &quot;ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ&quot;
# &quot;ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ&quot;

* 1943

# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot;

* 1945

# &quot;ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?&quot;
# “မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?” (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?)
# &quot;ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ
# &quot;ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပပ်ႉမၢႆသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် &amp; တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot;

* 1949

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်&quot;

* 1950

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ

* 1951

# &quot;လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း&quot;

* 1952

# &quot;တၢင်းယၢမ်ႈလီ&quot;
# &quot;ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ&quot;
# &quot;သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1953

# &quot;ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ&quot;
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ&quot;
# &quot;မၢၼ်ႈတူၺ်းတၢင်းၼႃႈ&quot;
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်း 4
# &quot;မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ- ၶႅပ်းႁၢင်ႊလႄႈ ႁၢင်ႊတူဝ်ၵူၼ်း။&quot;

* 1955

# &quot;ၼွၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ယိူင်းဢၢၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot;
# &quot;ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း&quot;

* 1956

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ

* 1957

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1958

# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတြႃး&quot;
# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ&quot;
# &quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; ၽိုၼ်ထီႉၼိုင်ႈ

* 1959

# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ&quot;
# &quot;ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ&quot;

* 1960

&quot;&quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; &quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် &quot;သၵဢလ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1961

# &quot;ငိုၼ်းလိူၼ်ဢပျတ်ႈ&quot;

* 1962

# &quot;ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း&quot;

* 1963

# &quot;ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1967

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1968

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# 

* 1982

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1983

# &quot;တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး&quot;
# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)

* 1984

# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;တြႃးသုတ်ႈ&quot;

* 1985

# &quot;တြႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း&quot;

* 1987

# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်”  ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1988

# &quot;တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်&quot;

* 1996

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း

* 1997

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း

* 2000

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း

* 2004

# “ငရၢႆးၼႆႉ မၼ်းဝၢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 2012

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 2013

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
{{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}}

== ၽိုၼ်ဢိင်ႈ ==
&lt;references /&gt;
{{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>qqpkx7e1p0wh2wuzkzh9bjwdxd3wp57</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160600</id>
      <parentid>160595</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T06:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ */</comment>
      <origin>160600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61320" sha1="dxzc2aurmt5weoew338uhict6jilt4y" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|imagesize
| honorific_prefix = ဢူး
| name = ၼု
| native_name = U Nu
| image = 
| order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]]
| termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇
| termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈
| office2 = 
| predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]]
| successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]]
| term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀
| term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂
| office = 
| predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]]
| birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇
| birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ)
| death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
| nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]]
| party = [[ၽသပလ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]]
| otherparty = 
| spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃)
| relations = 
| children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု&lt;br/&gt;တွင်းထၢႆႉ&lt;br/&gt;မွင်ႇဢွင်ႇ&lt;br/&gt;တၢၼ်းတၢၼ်းၼု&lt;br/&gt;ၶိၼ်ႇဢေးၼု
| residence = 
| alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]
{{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}}
}}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''သၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|25 May]] [[1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14|14 February]] [[1995]] ) ပဵၼ် [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႉ႞]] ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဢူးၼုၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း [[1947]] ၊ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[၁၉၆ဝ|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မတ် ၂|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ]] ။

== ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ==
'''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။  ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။

== ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ==

=== မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ===
ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။  ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

=== ပၢၼ်သၽႃး ===
ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။

=== လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း ===
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတဵမ်သွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/3/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢဝ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ သေ ယႃႉပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼု။ ဝၢႆးသေ [[1962]] ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈထုၵ်ႇပၢႆႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၼႂ်းတပ်ႉပၢင်သဝ်း တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ မၼ်း ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ တႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆသေ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 27 ၊ လိူၼ် October ၊ [[1966|ပီႊ 1966 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ (တူၺ်းတီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian and the Walking People Daily ဝၼ်း [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28|တီႈ 28/10/1966]] [[1966|တႃႇ]] လွင်ႈပွႆႇပၼ် ဢူးၼု) မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/10/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (တၢႆၵႂႃႇ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1989) လႄႈ ၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် ( [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 22|22 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1900]] - [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 3|3 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1994|ၵေႃႈ]] လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈ )91 ။ ဢဝ်ဝႆႉတႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ [[1967]] သေ ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ [[1968|28/02/1968]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|။]]

မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။  ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။

တီႈပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်း [[ဩဂုတ် ၂၇|တီႈ 27/08/1969]] [[1969|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႉလဵဝ် လၢတ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ . ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ မၼ်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ တီႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တေႃႇထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶိုၼ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈတူၵ်းယူႇတႂ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်း ၾႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇသၢၼ်း တိုၵ်းတေႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (လိၵ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ဢူးၼု ႁဵတ်းပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ [[1969]] [[စက်တင်ဘာ ၁|လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ]] 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယူႇ)။)

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼူႉ ၵေႃႇတင်ႈပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသၽႃးသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ။ ဢူးၼူႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် မီးလၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ ၼမ်သုတ်းလၢႆႁဵင်ၵေႃႉၵူၺ်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ၶတ်းၸႂ် တႃႇတေယႃႉပႅတ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈၽေးၶဵၼ်။ မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းယွမ်းႁပ်ႉ ၶေႃႈပွႆႇၽႃႈ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပၼ်ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ (ဢၢၼ်ႇလႆႈ ၶၢဝ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] ဝႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု လႄႈ မေးမၼ်း တေႃးမျေႇ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တီႈ [[တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ|ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ယၢင်းၽိူၵ်ႇ]] ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3:30 မူင်း)။

=== ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် ===
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။

== သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ==
[[သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်၏ လောကုတ္တရာရေးရာဆိုင်ရာ ထင်ပေါ်သည့် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဆဋ္ဌမအကြိမ်သင်္ဂါယနာပွဲအတွက် ကမ္ဘာအေးစေတီတော်နှင့် မဟာပါသဏလှိုဏ်ဂူတော်တို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် ၁၉၅၄-၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ထိုပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဦးနု၏ အဓိက လုပ်ရပ်များကြောင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ပါလီမန်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စကြောင့် ခရစ်ယာန်လူနည်းစုများ‌ ဖြစ်ကြသည့် ကချင်၊ ကရင်တို့ နှင့် သွေးကွဲစေခဲ့သည်။ နွားသတ်ခြင်းကိုလည်း တရားဝင်ပိတ်ပင်ခဲ့သဖြင့် အမဲသားကို တိုးတိုးသားအ‌ဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ရသည်  အထိဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအာဏာသိမ်းယူပြီးသောအခါ သူ၏ ပထမဦးဆုံးဆောင်ရွက်ချက်တစ်ခုမှာ နွားသတ်ခြင်းကိစ္စကို ဖျက်သိမ်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအချက်သည် ဦးနေဝင်းနှင့် ဦးနုတို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးတိုက်ခိုက်မှု၏ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။‌‌

ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၶွင်မၼ်း ပပ်ႉလုတ်ႇဢွင်ႇသၢၼ်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ ၶွင်ၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ တူၺ်းတၢင်းၼႃႈ (1951)။

သူ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထိုပ္ပတ္တိ (၁၉၀၇- ၁၉၆၂) တာတေ-စနေသားကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဧရာဝတီစာပေမှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဦးမောသီရိက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ ပထမအကြိမ်ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဦးလောရုံက ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဦးလောရုံမှာ ၁၉၆၃ ခုထိ နေရှင်းသတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနုကဲ့သို့ပင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ထောင်ချခြင်းကို ခံရသည်။ ဦးနုဝန်ကြီးချုပ် မဖြစ်မီက ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်လွန်များဝန်းကျင်တွင် ဒေးလ်ကာနယ်ဂျီ၏ ‌''How to Win Friends and Influence People'' ကို လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်လိုက်သောအခါ လူသားမှ လူသားများအား အမြတ်ထုတ်ခြင်းအဓိပ္ပာယ် ပေါက်စေလေသည်။ နောက်ပိုင်း စာအုပ်ကို ပိုမိုနားဝင်ချိုစေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ ဟုပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဤသည်ကို မိတ်ဖွဲ့နည်းကျမ်း (လူမှုရေးကျမ်းဟု ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်များက ကျောင်းများတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အခြားသော ကျောင်းသုံးစာအုပ် အဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည် ဦးနု၏ ပင်ကိုရေးစာအုပ်မှာ လူထုအောင်သံဖြစ်သည်။)

ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ ၶွင်မၼ်း မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျႃႉယီႈၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉ၊ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ သၢဝ်ႇသီႇၵ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မၢဝ်ႇဢေႃး(လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ သႅၼ်သႅၼ် လႄႈ ၸူဝ်းၸူဝ်း (လုၵ်ႈယိင်း)။

== ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ ==
ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် အောင်မြင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်က ရေးသားခဲ့သည့် ရက်စက်ပါပေ့ကွယ် ဆိုသည့် ဝတ္ထုတွင် ဦးနုသည် ချမ်းသာသောလယ်ပိုင်ရှင်များ ရမ်းချင်တိုင်းရမ်းခဲ့ကြပုံများကို ပီပြင်စွာသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူထားစဉ် အတွင်း ရေးသားခဲ့သော လူထုအောင်သံဟူသည့် ပြဇာတ်မှာ မိသားစုတစ်စုတွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒီများကြောင့် ဖရိုဖရဲပြိုကွဲသွားရပုံတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ ပြဇာတ်၏ပထမအကြိမ် ထုတ်လုပ်မှုကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၊ ပါစေဒီးနားတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အောင်မြင်ကျော်ကြားသည့် ကာတွန်းစာအုပ်အဖြစ် ထွက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ အထွတ်အထိပ်အချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကား အဖြစ်ပါ ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချို့လူများသည် ဤပြဇာတ်ကို ကျောင်းသားဘဝက သင်ယူခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်မိနေကြပေလိမ့်မည်။ တကယ့်အလှ ဟူသည့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပွဲ မတိုင်မီက ထုတ်ဝေခဲ့သော ပြဇာတ်တွင် ဦးနုသည် အဆင့်မြင့်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အထက်သို့ ဆန်တက်နေသည့် ကွန်မြူနစ်များအတွင်းဖြစ်ပေါ်နေသော ခြစားဖောက်ပြန်နေသည့် နိုင်ငံရေးလောကကို အကျည်းတန်စွာ သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ၎င်း ပြဇာတ်မှာ ထိုစဉ်အခါက ခေတ်ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည့်အပြင် မြန်မာစာပေတွင် မရှိသလောက်ရှားပါးသည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသေ ၼႄဝႆႉသေ လွၵ်းၸုၵ်းမၼ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း သႅင်ပေႇမျိၼ်ႉ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈၸုၵ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူင်းပၼ်ႁႃ ‘မ’ ၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉ လွင်ႈမႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မိူင်း ၸုမ်းသၢႆႉတင်းသွင်ၸုမ်း။ 


'''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု'''

တီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်းတေႃႇၼႆႉ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶုမ်ၵုတ်း ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼု၊ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ &quot;မိုဝ်းပဝ်ႇ&quot; ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ဢေႇၵိတ်ႉ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶုမ်ဢူးၼု။

&quot;မိူဝ်ႈၵူၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်၊ မၢၵ်ႈမီး, ဢမ်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သင်၊ ဢမ်ႇမီးမိုဝ်းပဝ်ႇ၊ ဢဝ်မႃးတၢင်ႇၼႄ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶေႃႈတႅၵ်ႈၼိူင်း ဢၼ်ၼႄပၼ် တၢင်းဝူၼ်ႉ လွင်ႈတၢႆ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
[[ဖိုင်:U_Nu_Grave.jpg|thumb| ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု]]

== လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ==
2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၶူး ဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၶူး သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}&lt;/ref&gt;

== ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ==

* 1925

# &quot;ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း?&quot; မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း Duwan

* 1936

# ၸိူင်း &quot;လုၵ်ႈႁဵၼ်းသၢၼ်ၶတ်း&quot;၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ

* 1937

# &quot;ၸိူင်းပွတ်းပၢၼ်မႂ်ႇ&quot; ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင်

* 1938

# &quot;တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ&quot;
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်လီ&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ တင်းၵူၼ်း&quot; ပပ်ႉမၢႆ 2 (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ &quot;Meittabalatika&quot; မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။

* 1939

# &quot;ၵၼ်ႇတႃႇလရႃႇၸႃႇ&quot;၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်

* 1940

# &quot;ပပ်ႉသပ်း ၵၢၼ်မိူင်း&quot; (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း သၶိၼ်ႇလၽေႇ)

* 1941

# &quot;ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ&quot;
# &quot;ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ&quot;

* 1943

# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot;

* 1945

# &quot;ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?&quot;
# “မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?” (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?)
# &quot;ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ
# &quot;ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပပ်ႉမၢႆသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် &amp; တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot;

* 1949

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်&quot;

* 1950

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ

* 1951

# &quot;လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း&quot;

* 1952

# &quot;တၢင်းယၢမ်ႈလီ&quot;
# &quot;ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ&quot;
# &quot;သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1953

# &quot;ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ&quot;
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ&quot;
# &quot;မၢၼ်ႈတူၺ်းတၢင်းၼႃႈ&quot;
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်း 4
# &quot;မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ- ၶႅပ်းႁၢင်ႊလႄႈ ႁၢင်ႊတူဝ်ၵူၼ်း။&quot;

* 1955

# &quot;ၼွၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ယိူင်းဢၢၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot;
# &quot;ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း&quot;

* 1956

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ

* 1957

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1958

# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတြႃး&quot;
# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ&quot;
# &quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; ၽိုၼ်ထီႉၼိုင်ႈ

* 1959

# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ&quot;
# &quot;ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ&quot;

* 1960

&quot;&quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; &quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် &quot;သၵဢလ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1961

# &quot;ငိုၼ်းလိူၼ်ဢပျတ်ႈ&quot;

* 1962

# &quot;ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း&quot;

* 1963

# &quot;ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1967

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1968

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# 

* 1982

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1983

# &quot;တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး&quot;
# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)

* 1984

# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;တြႃးသုတ်ႈ&quot;

* 1985

# &quot;တြႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း&quot;

* 1987

# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်”  ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1988

# &quot;တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်&quot;

* 1996

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း

* 1997

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း

* 2000

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း

* 2004

# “ငရၢႆးၼႆႉ မၼ်းဝၢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 2012

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 2013

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
{{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}}

== ၽိုၼ်ဢိင်ႈ ==
&lt;references /&gt;
{{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>dxzc2aurmt5weoew338uhict6jilt4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160601</id>
      <parentid>160600</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T07:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း</username>
        <id>6650</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး */</comment>
      <origin>160601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61449" sha1="rcf7ld4swac4cya8wga7jejf21dpheq" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|imagesize
| honorific_prefix = ဢူး
| name = ၼု
| native_name = U Nu
| image = 
| order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]]
| termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇
| termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈
| office2 = 
| predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]]
| successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]]
| term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀
| term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂
| office = 
| predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]]
| president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]]
| birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇
| birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ)
| death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
| nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]]
| party = [[ၽသပလ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]&lt;br/&gt;[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]]
| otherparty = 
| spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃)
| relations = 
| children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု&lt;br/&gt;တွင်းထၢႆႉ&lt;br/&gt;မွင်ႇဢွင်ႇ&lt;br/&gt;တၢၼ်းတၢၼ်းၼု&lt;br/&gt;ၶိၼ်ႇဢေးၼု
| residence = 
| alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]
{{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}}
}}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''သၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|25 May]] [[1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14|14 February]] [[1995]] ) ပဵၼ် [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႉ႞]] ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဢူးၼုၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း [[1947]] ၊ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[၁၉၆ဝ|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မတ် ၂|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ]] ။

== ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ==
'''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။  ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။

== ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ==

=== မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ===
ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။  ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

=== ပၢၼ်သၽႃး ===
ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။

=== လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း ===
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတဵမ်သွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/3/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢဝ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ သေ ယႃႉပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼု။ ဝၢႆးသေ [[1962]] ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈထုၵ်ႇပၢႆႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၼႂ်းတပ်ႉပၢင်သဝ်း တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ မၼ်း ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ တႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆသေ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 27 ၊ လိူၼ် October ၊ [[1966|ပီႊ 1966 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ (တူၺ်းတီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian and the Walking People Daily ဝၼ်း [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28|တီႈ 28/10/1966]] [[1966|တႃႇ]] လွင်ႈပွႆႇပၼ် ဢူးၼု) မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/10/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (တၢႆၵႂႃႇ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1989) လႄႈ ၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် ( [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 22|22 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1900]] - [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 3|3 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1994|ၵေႃႈ]] လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈ )91 ။ ဢဝ်ဝႆႉတႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ [[1967]] သေ ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ [[1968|28/02/1968]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|။]]

မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။  ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။

တီႈပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်း [[ဩဂုတ် ၂၇|တီႈ 27/08/1969]] [[1969|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႉလဵဝ် လၢတ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ . ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ မၼ်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ တီႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တေႃႇထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶိုၼ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈတူၵ်းယူႇတႂ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်း ၾႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇသၢၼ်း တိုၵ်းတေႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (လိၵ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ဢူးၼု ႁဵတ်းပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ [[1969]] [[စက်တင်ဘာ ၁|လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ]] 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယူႇ)။)

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼူႉ ၵေႃႇတင်ႈပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသၽႃးသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ။ ဢူးၼူႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် မီးလၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ ၼမ်သုတ်းလၢႆႁဵင်ၵေႃႉၵူၺ်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ၶတ်းၸႂ် တႃႇတေယႃႉပႅတ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈၽေးၶဵၼ်။ မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းယွမ်းႁပ်ႉ ၶေႃႈပွႆႇၽႃႈ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပၼ်ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ (ဢၢၼ်ႇလႆႈ ၶၢဝ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] ဝႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု လႄႈ မေးမၼ်း တေႃးမျေႇ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တီႈ [[တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ|ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ယၢင်းၽိူၵ်ႇ]] ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3:30 မူင်း)။

=== ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် ===
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။

== သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ==
ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။

ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၶွင်မၼ်း ပပ်ႉလုတ်ႇဢွင်ႇသၢၼ်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ ၶွင်ၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ တူၺ်းတၢင်းၼႃႈ (1951)။

သူ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထိုပ္ပတ္တိ (၁၉၀၇- ၁၉၆၂) တာတေ-စနေသားကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဧရာဝတီစာပေမှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဦးမောသီရိက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ ပထမအကြိမ်ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဦးလောရုံက ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဦးလောရုံမှာ ၁၉၆၃ ခုထိ နေရှင်းသတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနုကဲ့သို့ပင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ထောင်ချခြင်းကို ခံရသည်။ ဦးနုဝန်ကြီးချုပ် မဖြစ်မီက ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်လွန်များဝန်းကျင်တွင် ဒေးလ်ကာနယ်ဂျီ၏ ‌''How to Win Friends and Influence People'' ကို လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်လိုက်သောအခါ လူသားမှ လူသားများအား အမြတ်ထုတ်ခြင်းအဓိပ္ပာယ် ပေါက်စေလေသည်။ နောက်ပိုင်း စာအုပ်ကို ပိုမိုနားဝင်ချိုစေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ ဟုပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဤသည်ကို မိတ်ဖွဲ့နည်းကျမ်း (လူမှုရေးကျမ်းဟု ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်များက ကျောင်းများတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အခြားသော ကျောင်းသုံးစာအုပ် အဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည် ဦးနု၏ ပင်ကိုရေးစာအုပ်မှာ လူထုအောင်သံဖြစ်သည်။)

ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ ၶွင်မၼ်း မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျႃႉယီႈၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉ၊ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ သၢဝ်ႇသီႇၵ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မၢဝ်ႇဢေႃး(လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ သႅၼ်သႅၼ် လႄႈ ၸူဝ်းၸူဝ်း (လုၵ်ႈယိင်း)။

== ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ ==
ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် အောင်မြင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်က ရေးသားခဲ့သည့် ရက်စက်ပါပေ့ကွယ် ဆိုသည့် ဝတ္ထုတွင် ဦးနုသည် ချမ်းသာသောလယ်ပိုင်ရှင်များ ရမ်းချင်တိုင်းရမ်းခဲ့ကြပုံများကို ပီပြင်စွာသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူထားစဉ် အတွင်း ရေးသားခဲ့သော လူထုအောင်သံဟူသည့် ပြဇာတ်မှာ မိသားစုတစ်စုတွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒီများကြောင့် ဖရိုဖရဲပြိုကွဲသွားရပုံတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ ပြဇာတ်၏ပထမအကြိမ် ထုတ်လုပ်မှုကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၊ ပါစေဒီးနားတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အောင်မြင်ကျော်ကြားသည့် ကာတွန်းစာအုပ်အဖြစ် ထွက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ အထွတ်အထိပ်အချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကား အဖြစ်ပါ ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချို့လူများသည် ဤပြဇာတ်ကို ကျောင်းသားဘဝက သင်ယူခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်မိနေကြပေလိမ့်မည်။ တကယ့်အလှ ဟူသည့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပွဲ မတိုင်မီက ထုတ်ဝေခဲ့သော ပြဇာတ်တွင် ဦးနုသည် အဆင့်မြင့်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အထက်သို့ ဆန်တက်နေသည့် ကွန်မြူနစ်များအတွင်းဖြစ်ပေါ်နေသော ခြစားဖောက်ပြန်နေသည့် နိုင်ငံရေးလောကကို အကျည်းတန်စွာ သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ၎င်း ပြဇာတ်မှာ ထိုစဉ်အခါက ခေတ်ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည့်အပြင် မြန်မာစာပေတွင် မရှိသလောက်ရှားပါးသည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသေ ၼႄဝႆႉသေ လွၵ်းၸုၵ်းမၼ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း သႅင်ပေႇမျိၼ်ႉ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈၸုၵ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူင်းပၼ်ႁႃ ‘မ’ ၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉ လွင်ႈမႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မိူင်း ၸုမ်းသၢႆႉတင်းသွင်ၸုမ်း။ 


'''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု'''

တီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်းတေႃႇၼႆႉ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶုမ်ၵုတ်း ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼု၊ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ &quot;မိုဝ်းပဝ်ႇ&quot; ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ဢေႇၵိတ်ႉ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶုမ်ဢူးၼု။

&quot;မိူဝ်ႈၵူၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်၊ မၢၵ်ႈမီး, ဢမ်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သင်၊ ဢမ်ႇမီးမိုဝ်းပဝ်ႇ၊ ဢဝ်မႃးတၢင်ႇၼႄ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶေႃႈတႅၵ်ႈၼိူင်း ဢၼ်ၼႄပၼ် တၢင်းဝူၼ်ႉ လွင်ႈတၢႆ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
[[ဖိုင်:U_Nu_Grave.jpg|thumb| ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု]]

== လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ==
2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၶူး ဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၶူး သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}&lt;/ref&gt;

== ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ==

* 1925

# &quot;ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း?&quot; မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း Duwan

* 1936

# ၸိူင်း &quot;လုၵ်ႈႁဵၼ်းသၢၼ်ၶတ်း&quot;၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ

* 1937

# &quot;ၸိူင်းပွတ်းပၢၼ်မႂ်ႇ&quot; ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင်

* 1938

# &quot;တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ&quot;
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်လီ&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ တင်းၵူၼ်း&quot; ပပ်ႉမၢႆ 2 (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ &quot;Meittabalatika&quot; မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။

* 1939

# &quot;ၵၼ်ႇတႃႇလရႃႇၸႃႇ&quot;၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်

* 1940

# &quot;ပပ်ႉသပ်း ၵၢၼ်မိူင်း&quot; (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း သၶိၼ်ႇလၽေႇ)

* 1941

# &quot;ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ&quot;
# &quot;ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ&quot;

* 1943

# &quot;ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot;

* 1945

# &quot;ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?&quot;
# “မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?” (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?)
# &quot;ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ
# &quot;ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ&quot; ပပ်ႉမၢႆသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် &amp; တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot;

* 1949

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်&quot;

* 1950

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ

* 1951

# &quot;လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း&quot;

* 1952

# &quot;တၢင်းယၢမ်ႈလီ&quot;
# &quot;ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ&quot;
# &quot;သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1953

# &quot;ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ&quot;
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ&quot;
# &quot;မၢၼ်ႈတူၺ်းတၢင်းၼႃႈ&quot;
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်း 4
# &quot;မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ- ၶႅပ်းႁၢင်ႊလႄႈ ႁၢင်ႊတူဝ်ၵူၼ်း။&quot;

* 1955

# &quot;ၼွၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ယိူင်းဢၢၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot;
# &quot;ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း&quot;

* 1956

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ

* 1957

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
# &quot;ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1958

# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတြႃး&quot;
# &quot;ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ&quot;
# &quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; ၽိုၼ်ထီႉၼိုင်ႈ

* 1959

# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 1
# &quot;ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်&quot; တွၼ်ႈ 2
# &quot;ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)
# &quot;ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ&quot;
# &quot;ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ&quot;

* 1960

&quot;&quot;သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; &quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် &quot;သၵဢလ&quot; ၸိူင်းၸၢတ်ႈ

* 1961

# &quot;ငိုၼ်းလိူၼ်ဢပျတ်ႈ&quot;

* 1962

# &quot;ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း&quot;

* 1963

# &quot;ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1967

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1968

# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ&quot; သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# 

* 1982

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 1983

# &quot;တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး&quot;
# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
# &quot;ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ&quot; (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ)

* 1984

# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
# &quot;တြႃးသုတ်ႈ&quot;

* 1985

# &quot;တြႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း&quot;

* 1987

# “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်”  ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 1988

# &quot;တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်&quot;

* 1996

# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း

* 1997

# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း

* 2000

# &quot;ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ&quot; သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
# &quot;မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း

* 2004

# “ငရၢႆးၼႆႉ မၼ်းဝၢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။
# &quot;ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
# &quot;ၶွပ်ႈၸႂ်&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်

* 2012

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

* 2013

# &quot;တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ&quot; ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
{{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}}

== ၽိုၼ်ဢိင်ႈ ==
&lt;references /&gt;
{{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}}
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]]
[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>rcf7ld4swac4cya8wga7jejf21dpheq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မၢၵ်ႇၼွႆး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65349</id>
    <revision>
      <id>160592</id>
      <timestamp>2026-09-30T06:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saosukham</username>
        <id>105</id>
      </contributor>
      <comment>ၵေႃႇသၢင်ႈ လိၵ်ႈႁွမ်တွမ် မၢၵ်ႇၼွႆး</comment>
      <origin>160592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8409" sha1="c1ug91q6mr85sckrcj6mwnqxb8d3wzy" xml:space="preserve">တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး/မၢၵ်ႇၼွႆး Luffa acutangula ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉတႅင်သေ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ် တႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယဝ်ႉ။ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်း ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်း ပႆႇသုၵ်း ၽွင်းတိုၵ်ႉလိပ်းတိုၵ်ႉၶဵဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးမၼ်းၵႄႇမႃးသုၵ်းမႃးတႄႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁဵတ်း ဢၼ်ပွတ်ႈဢၼ်သီ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇယူႇ။ ငဝ်ႈငႃႇၸႃႇတိမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃးသေ တၢင်ႇတီႈ တၢင်ႇဢွင်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢွၵ်ႇယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ &lt;ref&gt; Luffa acutangula&quot;. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2024-02-27. &lt;/ref&gt; 
ဢွင်ႈတီႈ မိူင်းဢၼ်ၵတ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တႄႉဝႃႈ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး angled luffa၊ Chinese okra၊ dish cloth gourd၊ ridged gourd၊ sponge gourd၊ vegetable gourd၊ strainer vine၊ ribbed loofah၊ silky gourd လႄႈ silk gourd ၼႆယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt; M.M.P.N.D. - Sorting Luffa names. Plantnames.unimelb.edu.au (2000-02-06). Retrieved on 2014-05-26. &lt;/ref&gt;

တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈၽၵ်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇလႆႈၵူႈပီယူႇ။ ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း ဢၼ်မေႃၵဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈၸွမ်းမႆႉ ၸွမ်းၶႃႇ၊ မၢၵ်ႇမၼ်း ယၢဝ်းထိုင် 7 ပႅၵ်ႉ(ၼိဝ်ႉ) တေႃႇ 15 ပႅၵ်ႉ (ၼိဝ်ႉ)သေ ပၢႆမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ ယႂ်ႇသေ ငဝ်ႈမၼ်း။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်ၵႄႇ ပေႃးယႂ်ႇမႃး ၶႂ်ႈမီး ႁႂ်ႇမူၼ်ႇမႃး။ လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလိူမ်ႈတဵင်တဵင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ လုၵ်ႈတႅင်၊ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးႁီႉဝႆႉ၊ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၼမ်ႉၵိုၼ်းသေ ၼိူဝ်ႉပူၺ်ႇ၊ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ငၢႆးၸိူဝ်ႉတႅင် မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ်သီလိူင်။ မွၵ်ႇမၼ်း ၵီႈၶၢဝ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်၊ ၵိူဝ်းလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇမၼ်းသေ ၸင်ႇတေၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ တၢင်းသုင် 4,000 ထတ်းလူင်းတႂ်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵိၼ်မၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶုတ်ႇပႅတ်ႈႁီႉမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈသွႆးမၢင်မၢင်သေ ၶူဝ်ႈၵိၼ် ဢုပ်ႉၵိၼ် ၵႅင်ၵိၼ်။ ဢွင်ႈတီႈ ထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆး ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃႈ လိူၼ်ႁူၵ်း။ လုၵ်းတႃႇတေၽုၵ်ႇၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ ၼိုင်ႈၶိုပ်ႈ ၶုတ်းႁဵတ်းလုၵ်းသေ ၽုၵ်ႇပဵၼ်တႅဝ်းၵေႃႈလႆႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် ၸိူဝ်ႉမၼ်းတူၵ်းလိၼ် (ပႅတ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းလုၵ်း) ဢဝ်လိၼ်ထူမ်ယဝ်ႉ။ တႅဝ်းမၢၵ်ႇၼႅဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၽုၵ်ႇယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 5 သွၵ်ႇယူႇ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ ၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉႁဵတ်းပၼ် ၶႃႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေ ပၼ်လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး ၵၢၼ်းၸွမ်းလိၼ်ၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈၼဝ်ႈငၢႆႈ။ ဢွင်ႈတီႈ ၽုၼ်ႇလိၼ်လီၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၽုၼ်ႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ လိၼ်ဢမ်ႇလီ ဢမ်ႇမီးၽုၼ်ႇမီးငႂ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈဢဝ်ၶီႈဝူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်တဝ်ႈ သႂ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ တႃႇတူၼ်ႈမၼ်းၶိူဝ်းမၼ်း တေယႂ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁူတ်းၼမ်ႉပၼ်မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ။ လႆႈမၢႆပၼ် လွင်းပၼ် ငဝ်ႈတူၼ်ႈမၼ်းၵွၼ်ႇ မၼ်းၸင်ႇတေ ယႂ်ႇသေမၢၵ်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ လႆႈဝႃႈ မီးတူၼ်ႈငႄႈ လႄႈ တူၼ်ႈလိူင်း သွင်ပိူင်ယူႇ။ တူၼ်ႈလိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးသၢႆၶူမ်ယဝ်ႉ။ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ယွၼ်ႉငူးၶၢမ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းလႄႈ မၼ်းၶူမ်ၼႆယူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်တႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မၼ်းပဵၼ် ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၶိူဝ်းမၼ်းၵူၺ်း။ &lt;ref&gt; မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့, ed. (၁၉၅၅)။ &quot;ခဝဲပင်&quot;။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း။ ၂ (ပထမအကြိမ် ed.)။ ဟေဇယ်၊ ဝပ်ဆင်နှင့် ဗိုင်းနေး ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန်။: မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း။ &lt;/ref&gt;
'''လွင်ႈၸႂ်ႉ'''
လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်းသေ တူမ်ႈၵိၼ်၊ ၵႅင်ၵိၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်မွင်သူမ်ႈၵိၼ် ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွတ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး လႄႈ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးၵေႃႈ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၽၵ်းၵႅင်ၵိၼ်ၼႆ ပဵၼ်ၽၵ်းဝၢၼ်တႄတႄႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်ၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဝႆႉႁႅင်ႈသေ ထုပ်ႉဢဝ်ယႂ်းမၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇလႂ်၊ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ &lt;ref&gt; Soladoye, M.O.; Adebisi, A.A. (2004). Luffa acutangula (L.) Roxb. In: Grubben, G.J.H. &amp; Denton, O.A. (Editors). PROTA 2: Vegetables. PROTA, Wageningen, Netherlands. &lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>c1ug91q6mr85sckrcj6mwnqxb8d3wzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160593</id>
      <parentid>160592</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T06:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saosukham</username>
        <id>105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>မႄးထႅမ် ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆး</comment>
      <origin>160593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11172" sha1="24u1vqxcf2rd7m5wh01yjb4vu0wl07v" xml:space="preserve">တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး/မၢၵ်ႇၼွႆး Luffa acutangula ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉတႅင်သေ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ် တႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယဝ်ႉ။ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်း ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်း ပႆႇသုၵ်း ၽွင်းတိုၵ်ႉလိပ်းတိုၵ်ႉၶဵဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးမၼ်းၵႄႇမႃးသုၵ်းမႃးတႄႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁဵတ်း ဢၼ်ပွတ်ႈဢၼ်သီ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇယူႇ။ ငဝ်ႈငႃႇၸႃႇတိမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃးသေ တၢင်ႇတီႈ တၢင်ႇဢွင်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢွၵ်ႇယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ &lt;ref&gt; Luffa acutangula&quot;. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2024-02-27. &lt;/ref&gt; 
ဢွင်ႈတီႈ မိူင်းဢၼ်ၵတ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တႄႉဝႃႈ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး angled luffa၊ Chinese okra၊ dish cloth gourd၊ ridged gourd၊ sponge gourd၊ vegetable gourd၊ strainer vine၊ ribbed loofah၊ silky gourd လႄႈ silk gourd ၼႆယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt; M.M.P.N.D. - Sorting Luffa names. Plantnames.unimelb.edu.au (2000-02-06). Retrieved on 2014-05-26. &lt;/ref&gt;

တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈၽၵ်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇလႆႈၵူႈပီယူႇ။ ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း ဢၼ်မေႃၵဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈၸွမ်းမႆႉ ၸွမ်းၶႃႇ၊ မၢၵ်ႇမၼ်း ယၢဝ်းထိုင် 7 ပႅၵ်ႉ(ၼိဝ်ႉ) တေႃႇ 15 ပႅၵ်ႉ (ၼိဝ်ႉ)သေ ပၢႆမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ ယႂ်ႇသေ ငဝ်ႈမၼ်း။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်ၵႄႇ ပေႃးယႂ်ႇမႃး ၶႂ်ႈမီး ႁႂ်ႇမူၼ်ႇမႃး။ လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလိူမ်ႈတဵင်တဵင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ လုၵ်ႈတႅင်၊ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးႁီႉဝႆႉ၊ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၼမ်ႉၵိုၼ်းသေ ၼိူဝ်ႉပူၺ်ႇ၊ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ငၢႆးၸိူဝ်ႉတႅင် မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ်သီလိူင်။ မွၵ်ႇမၼ်း ၵီႈၶၢဝ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်၊ ၵိူဝ်းလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇမၼ်းသေ ၸင်ႇတေၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ တၢင်းသုင် 4,000 ထတ်းလူင်းတႂ်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵိၼ်မၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶုတ်ႇပႅတ်ႈႁီႉမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈသွႆးမၢင်မၢင်သေ ၶူဝ်ႈၵိၼ် ဢုပ်ႉၵိၼ် ၵႅင်ၵိၼ်။ ဢွင်ႈတီႈ ထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆး ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃႈ လိူၼ်ႁူၵ်း။ လုၵ်းတႃႇတေၽုၵ်ႇၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ ၼိုင်ႈၶိုပ်ႈ ၶုတ်းႁဵတ်းလုၵ်းသေ ၽုၵ်ႇပဵၼ်တႅဝ်းၵေႃႈလႆႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် ၸိူဝ်ႉမၼ်းတူၵ်းလိၼ် (ပႅတ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းလုၵ်း) ဢဝ်လိၼ်ထူမ်ယဝ်ႉ။ တႅဝ်းမၢၵ်ႇၼႅဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၽုၵ်ႇယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 5 သွၵ်ႇယူႇ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ ၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉႁဵတ်းပၼ် ၶႃႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေ ပၼ်လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး ၵၢၼ်းၸွမ်းလိၼ်ၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈၼဝ်ႈငၢႆႈ။ ဢွင်ႈတီႈ ၽုၼ်ႇလိၼ်လီၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၽုၼ်ႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ လိၼ်ဢမ်ႇလီ ဢမ်ႇမီးၽုၼ်ႇမီးငႂ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈဢဝ်ၶီႈဝူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်တဝ်ႈ သႂ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ တႃႇတူၼ်ႈမၼ်းၶိူဝ်းမၼ်း တေယႂ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁူတ်းၼမ်ႉပၼ်မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ။ လႆႈမၢႆပၼ် လွင်းပၼ် ငဝ်ႈတူၼ်ႈမၼ်းၵွၼ်ႇ မၼ်းၸင်ႇတေ ယႂ်ႇသေမၢၵ်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ လႆႈဝႃႈ မီးတူၼ်ႈငႄႈ လႄႈ တူၼ်ႈလိူင်း သွင်ပိူင်ယူႇ။ တူၼ်ႈလိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးသၢႆၶူမ်ယဝ်ႉ။ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ယွၼ်ႉငူးၶၢမ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းလႄႈ မၼ်းၶူမ်ၼႆယူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်တႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မၼ်းပဵၼ် ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၶိူဝ်းမၼ်းၵူၺ်း။ &lt;ref&gt; မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့, ed. (၁၉၅၅)။ &quot;ခဝဲပင်&quot;။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း။ ၂ (ပထမအကြိမ် ed.)။ ဟေဇယ်၊ ဝပ်ဆင်နှင့် ဗိုင်းနေး ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန်။: မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း။ &lt;/ref&gt;


'''လွင်ႈၸႂ်ႉ'''
လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်းသေ တူမ်ႈၵိၼ်၊ ၵႅင်ၵိၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်မွင်သူမ်ႈၵိၼ် ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွတ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး လႄႈ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးၵေႃႈ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၽၵ်းၵႅင်ၵိၼ်ၼႆ ပဵၼ်ၽၵ်းဝၢၼ်တႄတႄႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်ၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဝႆႉႁႅင်ႈသေ ထုပ်ႉဢဝ်ယႂ်းမၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇလႂ်၊ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ &lt;ref&gt; Soladoye, M.O.; Adebisi, A.A. (2004). Luffa acutangula (L.) Roxb. In: Grubben, G.J.H. &amp; Denton, O.A. (Editors). PROTA 2: Vegetables. PROTA, Wageningen, Netherlands. &lt;/ref&gt;

=== ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆး === &lt;ref&gt; ပပ်ႉဢၽိထၢၼ်ႇ ၸဝ်ႈသုၶမ်း &lt;/ref&gt;
ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆးဝႃႈတႄႉ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်ဝႆႉ ၼႆ လႆႈႁၼ်ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ 
'''မၢၵ်ႇၼွႆး''' n. မၢၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ခဝဲသီး။ Luffa acutangula (L.) Roxb.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးၵလႃး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇတၢၼ်ႇတႃမိုဝ်းသေ ပဵၼ် တူၼ်ႈၶိူဝ်း၊ မၢၵ်ႇမၼ်းယွတ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၽၵ်း။ မၢၵ်ႇၸူႇၵႃႇ။ ဂေါ်ရခါးသီး၊ စူကာသီး။ Sechium edule (Jacq.) Sw.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးငူး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးယၢဝ်းၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ပဲလင်းမြွေ။ Trichosanthes cucumerina L. var. anguina (L.) Haines

'''မၢၵ်ႇၼွႆးသၼ်''' n. တူၺ်း မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။

'''မၢၵ်ႇၼွႆးတူၼ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်မီးယၢင်ၵႃႉတႂ်ႉတႂ်ႉသေ ပဵၼ်တူၼ်ႈ ဢွၼ်ႇ။ မၢၵ်ႇၶိူဝ်မိုၼ်ႈ။ ရုံးပတီသီး။ Abelmoschus esculentus (L.) Moench

'''မၢၵ်ႇၼွႆးထိူၼ်ႇ''' n. ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆးလိူင်း ၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ။ ခဝဲဗြဒါး။ Luffa echinata Roxb. (Luffa acutangula var. amara (Roxb.) Clarke)

'''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ ဗုံလုံသီး။ Trichosanthes cucumerina L. var. cucumerina.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လႅမ်ႈသေး။ ခဝဲသိမ်။ Luffa acutangula (L.) Roxb. var.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်တီႈမၢၵ်ႇမၼ်း မီးႁိ။ ခဝဲသီး။

'''မၢၵ်ႇၼွႆးႁွႆႈ''' n. မိူၼ် မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။</text>
      <sha1>24u1vqxcf2rd7m5wh01yjb4vu0wl07v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160594</id>
      <parentid>160593</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T06:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saosukham</username>
        <id>105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>မႄးႁူဝ်ၶေႃႈ</comment>
      <origin>160594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11209" sha1="8vgdz6r014dnx5wwmt8tb2b02pkwyep" xml:space="preserve">=== မၢၵ်ႇၼွႆး ===
တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး/မၢၵ်ႇၼွႆး Luffa acutangula ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉတႅင်သေ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ် တႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယဝ်ႉ။ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်း ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်း ပႆႇသုၵ်း ၽွင်းတိုၵ်ႉလိပ်းတိုၵ်ႉၶဵဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးမၼ်းၵႄႇမႃးသုၵ်းမႃးတႄႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁဵတ်း ဢၼ်ပွတ်ႈဢၼ်သီ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇယူႇ။ ငဝ်ႈငႃႇၸႃႇတိမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃးသေ တၢင်ႇတီႈ တၢင်ႇဢွင်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢွၵ်ႇယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ &lt;ref&gt; Luffa acutangula&quot;. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2024-02-27. &lt;/ref&gt; 
ဢွင်ႈတီႈ မိူင်းဢၼ်ၵတ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တႄႉဝႃႈ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး angled luffa၊ Chinese okra၊ dish cloth gourd၊ ridged gourd၊ sponge gourd၊ vegetable gourd၊ strainer vine၊ ribbed loofah၊ silky gourd လႄႈ silk gourd ၼႆယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt; M.M.P.N.D. - Sorting Luffa names. Plantnames.unimelb.edu.au (2000-02-06). Retrieved on 2014-05-26. &lt;/ref&gt;

တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈၽၵ်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇလႆႈၵူႈပီယူႇ။ ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း ဢၼ်မေႃၵဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈၸွမ်းမႆႉ ၸွမ်းၶႃႇ၊ မၢၵ်ႇမၼ်း ယၢဝ်းထိုင် 7 ပႅၵ်ႉ(ၼိဝ်ႉ) တေႃႇ 15 ပႅၵ်ႉ (ၼိဝ်ႉ)သေ ပၢႆမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ ယႂ်ႇသေ ငဝ်ႈမၼ်း။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်ၵႄႇ ပေႃးယႂ်ႇမႃး ၶႂ်ႈမီး ႁႂ်ႇမူၼ်ႇမႃး။ လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလိူမ်ႈတဵင်တဵင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ လုၵ်ႈတႅင်၊ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးႁီႉဝႆႉ၊ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၼမ်ႉၵိုၼ်းသေ ၼိူဝ်ႉပူၺ်ႇ၊ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ငၢႆးၸိူဝ်ႉတႅင် မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ်သီလိူင်။ မွၵ်ႇမၼ်း ၵီႈၶၢဝ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်၊ ၵိူဝ်းလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇမၼ်းသေ ၸင်ႇတေၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ တၢင်းသုင် 4,000 ထတ်းလူင်းတႂ်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵိၼ်မၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶုတ်ႇပႅတ်ႈႁီႉမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈသွႆးမၢင်မၢင်သေ ၶူဝ်ႈၵိၼ် ဢုပ်ႉၵိၼ် ၵႅင်ၵိၼ်။ ဢွင်ႈတီႈ ထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆး ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃႈ လိူၼ်ႁူၵ်း။ လုၵ်းတႃႇတေၽုၵ်ႇၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ ၼိုင်ႈၶိုပ်ႈ ၶုတ်းႁဵတ်းလုၵ်းသေ ၽုၵ်ႇပဵၼ်တႅဝ်းၵေႃႈလႆႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် ၸိူဝ်ႉမၼ်းတူၵ်းလိၼ် (ပႅတ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းလုၵ်း) ဢဝ်လိၼ်ထူမ်ယဝ်ႉ။ တႅဝ်းမၢၵ်ႇၼႅဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၽုၵ်ႇယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 5 သွၵ်ႇယူႇ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ ၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉႁဵတ်းပၼ် ၶႃႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေ ပၼ်လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး ၵၢၼ်းၸွမ်းလိၼ်ၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈၼဝ်ႈငၢႆႈ။ ဢွင်ႈတီႈ ၽုၼ်ႇလိၼ်လီၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၽုၼ်ႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ လိၼ်ဢမ်ႇလီ ဢမ်ႇမီးၽုၼ်ႇမီးငႂ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈဢဝ်ၶီႈဝူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်တဝ်ႈ သႂ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ တႃႇတူၼ်ႈမၼ်းၶိူဝ်းမၼ်း တေယႂ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁူတ်းၼမ်ႉပၼ်မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ။ လႆႈမၢႆပၼ် လွင်းပၼ် ငဝ်ႈတူၼ်ႈမၼ်းၵွၼ်ႇ မၼ်းၸင်ႇတေ ယႂ်ႇသေမၢၵ်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ လႆႈဝႃႈ မီးတူၼ်ႈငႄႈ လႄႈ တူၼ်ႈလိူင်း သွင်ပိူင်ယူႇ။ တူၼ်ႈလိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးသၢႆၶူမ်ယဝ်ႉ။ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ယွၼ်ႉငူးၶၢမ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းလႄႈ မၼ်းၶူမ်ၼႆယူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်တႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မၼ်းပဵၼ် ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၶိူဝ်းမၼ်းၵူၺ်း။ &lt;ref&gt; မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့, ed. (၁၉၅၅)။ &quot;ခဝဲပင်&quot;။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း။ ၂ (ပထမအကြိမ် ed.)။ ဟေဇယ်၊ ဝပ်ဆင်နှင့် ဗိုင်းနေး ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန်။: မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း။ &lt;/ref&gt;


'''လွင်ႈၸႂ်ႉ'''
လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်းသေ တူမ်ႈၵိၼ်၊ ၵႅင်ၵိၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်မွင်သူမ်ႈၵိၼ် ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွတ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး လႄႈ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးၵေႃႈ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၽၵ်းၵႅင်ၵိၼ်ၼႆ ပဵၼ်ၽၵ်းဝၢၼ်တႄတႄႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်ၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဝႆႉႁႅင်ႈသေ ထုပ်ႉဢဝ်ယႂ်းမၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇလႂ်၊ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ &lt;ref&gt; Soladoye, M.O.; Adebisi, A.A. (2004). Luffa acutangula (L.) Roxb. In: Grubben, G.J.H. &amp; Denton, O.A. (Editors). PROTA 2: Vegetables. PROTA, Wageningen, Netherlands. &lt;/ref&gt;

=== ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆး &lt;ref&gt; ပပ်ႉဢၽိထၢၼ်ႇ ၸဝ်ႈသုၶမ်း &lt;/ref&gt; ===

ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆးဝႃႈတႄႉ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်ဝႆႉ ၼႆ လႆႈႁၼ်ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ 
'''မၢၵ်ႇၼွႆး''' n. မၢၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ခဝဲသီး။ Luffa acutangula (L.) Roxb.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးၵလႃး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇတၢၼ်ႇတႃမိုဝ်းသေ ပဵၼ် တူၼ်ႈၶိူဝ်း၊ မၢၵ်ႇမၼ်းယွတ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၽၵ်း။ မၢၵ်ႇၸူႇၵႃႇ။ ဂေါ်ရခါးသီး၊ စူကာသီး။ Sechium edule (Jacq.) Sw.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးငူး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးယၢဝ်းၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ပဲလင်းမြွေ။ Trichosanthes cucumerina L. var. anguina (L.) Haines

'''မၢၵ်ႇၼွႆးသၼ်''' n. တူၺ်း မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။

'''မၢၵ်ႇၼွႆးတူၼ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်မီးယၢင်ၵႃႉတႂ်ႉတႂ်ႉသေ ပဵၼ်တူၼ်ႈ ဢွၼ်ႇ။ မၢၵ်ႇၶိူဝ်မိုၼ်ႈ။ ရုံးပတီသီး။ Abelmoschus esculentus (L.) Moench

'''မၢၵ်ႇၼွႆးထိူၼ်ႇ''' n. ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆးလိူင်း ၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ။ ခဝဲဗြဒါး။ Luffa echinata Roxb. (Luffa acutangula var. amara (Roxb.) Clarke)

'''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ ဗုံလုံသီး။ Trichosanthes cucumerina L. var. cucumerina.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လႅမ်ႈသေး။ ခဝဲသိမ်။ Luffa acutangula (L.) Roxb. var.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်တီႈမၢၵ်ႇမၼ်း မီးႁိ။ ခဝဲသီး။

'''မၢၵ်ႇၼွႆးႁွႆႈ''' n. မိူၼ် မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။</text>
      <sha1>8vgdz6r014dnx5wwmt8tb2b02pkwyep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160596</id>
      <parentid>160594</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T06:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saosukham</username>
        <id>105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆး  ပပ်ႉဢၽိထၢၼ်ႇ ၸဝ်ႈသုၶမ်း  */</comment>
      <origin>160596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11210" sha1="i1jkk0xa9j8wrq9j95qudf4vqihxwut" xml:space="preserve">=== မၢၵ်ႇၼွႆး ===
တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး/မၢၵ်ႇၼွႆး Luffa acutangula ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉတႅင်သေ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ် တႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယဝ်ႉ။ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်း ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်း ပႆႇသုၵ်း ၽွင်းတိုၵ်ႉလိပ်းတိုၵ်ႉၶဵဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးမၼ်းၵႄႇမႃးသုၵ်းမႃးတႄႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁဵတ်း ဢၼ်ပွတ်ႈဢၼ်သီ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇယူႇ။ ငဝ်ႈငႃႇၸႃႇတိမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃးသေ တၢင်ႇတီႈ တၢင်ႇဢွင်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢွၵ်ႇယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ &lt;ref&gt; Luffa acutangula&quot;. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2024-02-27. &lt;/ref&gt; 
ဢွင်ႈတီႈ မိူင်းဢၼ်ၵတ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တႄႉဝႃႈ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး angled luffa၊ Chinese okra၊ dish cloth gourd၊ ridged gourd၊ sponge gourd၊ vegetable gourd၊ strainer vine၊ ribbed loofah၊ silky gourd လႄႈ silk gourd ၼႆယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt; M.M.P.N.D. - Sorting Luffa names. Plantnames.unimelb.edu.au (2000-02-06). Retrieved on 2014-05-26. &lt;/ref&gt;

တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈၽၵ်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇလႆႈၵူႈပီယူႇ။ ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း ဢၼ်မေႃၵဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈၸွမ်းမႆႉ ၸွမ်းၶႃႇ၊ မၢၵ်ႇမၼ်း ယၢဝ်းထိုင် 7 ပႅၵ်ႉ(ၼိဝ်ႉ) တေႃႇ 15 ပႅၵ်ႉ (ၼိဝ်ႉ)သေ ပၢႆမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ ယႂ်ႇသေ ငဝ်ႈမၼ်း။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်ၵႄႇ ပေႃးယႂ်ႇမႃး ၶႂ်ႈမီး ႁႂ်ႇမူၼ်ႇမႃး။ လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလိူမ်ႈတဵင်တဵင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ လုၵ်ႈတႅင်၊ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးႁီႉဝႆႉ၊ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၼမ်ႉၵိုၼ်းသေ ၼိူဝ်ႉပူၺ်ႇ၊ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ငၢႆးၸိူဝ်ႉတႅင် မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ်သီလိူင်။ မွၵ်ႇမၼ်း ၵီႈၶၢဝ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်၊ ၵိူဝ်းလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇမၼ်းသေ ၸင်ႇတေၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ တၢင်းသုင် 4,000 ထတ်းလူင်းတႂ်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵိၼ်မၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶုတ်ႇပႅတ်ႈႁီႉမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈသွႆးမၢင်မၢင်သေ ၶူဝ်ႈၵိၼ် ဢုပ်ႉၵိၼ် ၵႅင်ၵိၼ်။ ဢွင်ႈတီႈ ထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆး ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃႈ လိူၼ်ႁူၵ်း။ လုၵ်းတႃႇတေၽုၵ်ႇၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ ၼိုင်ႈၶိုပ်ႈ ၶုတ်းႁဵတ်းလုၵ်းသေ ၽုၵ်ႇပဵၼ်တႅဝ်းၵေႃႈလႆႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် ၸိူဝ်ႉမၼ်းတူၵ်းလိၼ် (ပႅတ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းလုၵ်း) ဢဝ်လိၼ်ထူမ်ယဝ်ႉ။ တႅဝ်းမၢၵ်ႇၼႅဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၽုၵ်ႇယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 5 သွၵ်ႇယူႇ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ ၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉႁဵတ်းပၼ် ၶႃႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေ ပၼ်လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး ၵၢၼ်းၸွမ်းလိၼ်ၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈၼဝ်ႈငၢႆႈ။ ဢွင်ႈတီႈ ၽုၼ်ႇလိၼ်လီၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၽုၼ်ႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ လိၼ်ဢမ်ႇလီ ဢမ်ႇမီးၽုၼ်ႇမီးငႂ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈဢဝ်ၶီႈဝူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်တဝ်ႈ သႂ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ တႃႇတူၼ်ႈမၼ်းၶိူဝ်းမၼ်း တေယႂ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁူတ်းၼမ်ႉပၼ်မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ။ လႆႈမၢႆပၼ် လွင်းပၼ် ငဝ်ႈတူၼ်ႈမၼ်းၵွၼ်ႇ မၼ်းၸင်ႇတေ ယႂ်ႇသေမၢၵ်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ လႆႈဝႃႈ မီးတူၼ်ႈငႄႈ လႄႈ တူၼ်ႈလိူင်း သွင်ပိူင်ယူႇ။ တူၼ်ႈလိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးသၢႆၶူမ်ယဝ်ႉ။ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ယွၼ်ႉငူးၶၢမ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းလႄႈ မၼ်းၶူမ်ၼႆယူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်တႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မၼ်းပဵၼ် ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၶိူဝ်းမၼ်းၵူၺ်း။ &lt;ref&gt; မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့, ed. (၁၉၅၅)။ &quot;ခဝဲပင်&quot;။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း။ ၂ (ပထမအကြိမ် ed.)။ ဟေဇယ်၊ ဝပ်ဆင်နှင့် ဗိုင်းနေး ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန်။: မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း။ &lt;/ref&gt;


'''လွင်ႈၸႂ်ႉ'''
လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်းသေ တူမ်ႈၵိၼ်၊ ၵႅင်ၵိၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်မွင်သူမ်ႈၵိၼ် ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွတ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး လႄႈ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးၵေႃႈ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၽၵ်းၵႅင်ၵိၼ်ၼႆ ပဵၼ်ၽၵ်းဝၢၼ်တႄတႄႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်ၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဝႆႉႁႅင်ႈသေ ထုပ်ႉဢဝ်ယႂ်းမၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇလႂ်၊ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ &lt;ref&gt; Soladoye, M.O.; Adebisi, A.A. (2004). Luffa acutangula (L.) Roxb. In: Grubben, G.J.H. &amp; Denton, O.A. (Editors). PROTA 2: Vegetables. PROTA, Wageningen, Netherlands. &lt;/ref&gt;

=== ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆး &lt;ref&gt; ပပ်ႉဢၽိထၢၼ်ႇ ၸဝ်ႈသုၶမ်း &lt;/ref&gt; ===

ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆးဝႃႈတႄႉ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်ဝႆႉ ၼႆ လႆႈႁၼ်ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ 

'''မၢၵ်ႇၼွႆး''' n. မၢၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ခဝဲသီး။ Luffa acutangula (L.) Roxb.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးၵလႃး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇတၢၼ်ႇတႃမိုဝ်းသေ ပဵၼ် တူၼ်ႈၶိူဝ်း၊ မၢၵ်ႇမၼ်းယွတ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၽၵ်း။ မၢၵ်ႇၸူႇၵႃႇ။ ဂေါ်ရခါးသီး၊ စူကာသီး။ Sechium edule (Jacq.) Sw.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးငူး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးယၢဝ်းၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ပဲလင်းမြွေ။ Trichosanthes cucumerina L. var. anguina (L.) Haines

'''မၢၵ်ႇၼွႆးသၼ်''' n. တူၺ်း မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။

'''မၢၵ်ႇၼွႆးတူၼ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်မီးယၢင်ၵႃႉတႂ်ႉတႂ်ႉသေ ပဵၼ်တူၼ်ႈ ဢွၼ်ႇ။ မၢၵ်ႇၶိူဝ်မိုၼ်ႈ။ ရုံးပတီသီး။ Abelmoschus esculentus (L.) Moench

'''မၢၵ်ႇၼွႆးထိူၼ်ႇ''' n. ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆးလိူင်း ၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ။ ခဝဲဗြဒါး။ Luffa echinata Roxb. (Luffa acutangula var. amara (Roxb.) Clarke)

'''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ ဗုံလုံသီး။ Trichosanthes cucumerina L. var. cucumerina.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လႅမ်ႈသေး။ ခဝဲသိမ်။ Luffa acutangula (L.) Roxb. var.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်တီႈမၢၵ်ႇမၼ်း မီးႁိ။ ခဝဲသီး။

'''မၢၵ်ႇၼွႆးႁွႆႈ''' n. မိူၼ် မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။</text>
      <sha1>i1jkk0xa9j8wrq9j95qudf4vqihxwut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160597</id>
      <parentid>160596</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T06:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saosukham</username>
        <id>105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>မႄးႁူဝ်ၶေႃႈ</comment>
      <origin>160597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11212" sha1="1g3olhpjntwlxzx7orbz4vs6gsb1hpa" xml:space="preserve">=== မၢၵ်ႇၼွႆး ===
တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး/မၢၵ်ႇၼွႆး Luffa acutangula ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉတႅင်သေ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ် တႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယဝ်ႉ။ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်း ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်း ပႆႇသုၵ်း ၽွင်းတိုၵ်ႉလိပ်းတိုၵ်ႉၶဵဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးမၼ်းၵႄႇမႃးသုၵ်းမႃးတႄႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁဵတ်း ဢၼ်ပွတ်ႈဢၼ်သီ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇယူႇ။ ငဝ်ႈငႃႇၸႃႇတိမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃးသေ တၢင်ႇတီႈ တၢင်ႇဢွင်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢွၵ်ႇယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ &lt;ref&gt; Luffa acutangula&quot;. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2024-02-27. &lt;/ref&gt; 
ဢွင်ႈတီႈ မိူင်းဢၼ်ၵတ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တႄႉဝႃႈ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး angled luffa၊ Chinese okra၊ dish cloth gourd၊ ridged gourd၊ sponge gourd၊ vegetable gourd၊ strainer vine၊ ribbed loofah၊ silky gourd လႄႈ silk gourd ၼႆယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt; M.M.P.N.D. - Sorting Luffa names. Plantnames.unimelb.edu.au (2000-02-06). Retrieved on 2014-05-26. &lt;/ref&gt;

တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈၽၵ်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇလႆႈၵူႈပီယူႇ။ ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း ဢၼ်မေႃၵဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈၸွမ်းမႆႉ ၸွမ်းၶႃႇ၊ မၢၵ်ႇမၼ်း ယၢဝ်းထိုင် 7 ပႅၵ်ႉ(ၼိဝ်ႉ) တေႃႇ 15 ပႅၵ်ႉ (ၼိဝ်ႉ)သေ ပၢႆမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ ယႂ်ႇသေ ငဝ်ႈမၼ်း။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်ၵႄႇ ပေႃးယႂ်ႇမႃး ၶႂ်ႈမီး ႁႂ်ႇမူၼ်ႇမႃး။ လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလိူမ်ႈတဵင်တဵင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ လုၵ်ႈတႅင်၊ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးႁီႉဝႆႉ၊ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၼမ်ႉၵိုၼ်းသေ ၼိူဝ်ႉပူၺ်ႇ၊ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ငၢႆးၸိူဝ်ႉတႅင် မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ်သီလိူင်။ မွၵ်ႇမၼ်း ၵီႈၶၢဝ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်၊ ၵိူဝ်းလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇမၼ်းသေ ၸင်ႇတေၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ တၢင်းသုင် 4,000 ထတ်းလူင်းတႂ်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵိၼ်မၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶုတ်ႇပႅတ်ႈႁီႉမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈသွႆးမၢင်မၢင်သေ ၶူဝ်ႈၵိၼ် ဢုပ်ႉၵိၼ် ၵႅင်ၵိၼ်။ ဢွင်ႈတီႈ ထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆး ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃႈ လိူၼ်ႁူၵ်း။ လုၵ်းတႃႇတေၽုၵ်ႇၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ ၼိုင်ႈၶိုပ်ႈ ၶုတ်းႁဵတ်းလုၵ်းသေ ၽုၵ်ႇပဵၼ်တႅဝ်းၵေႃႈလႆႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် ၸိူဝ်ႉမၼ်းတူၵ်းလိၼ် (ပႅတ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းလုၵ်း) ဢဝ်လိၼ်ထူမ်ယဝ်ႉ။ တႅဝ်းမၢၵ်ႇၼႅဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၽုၵ်ႇယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 5 သွၵ်ႇယူႇ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ ၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉႁဵတ်းပၼ် ၶႃႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေ ပၼ်လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး ၵၢၼ်းၸွမ်းလိၼ်ၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈၼဝ်ႈငၢႆႈ။ ဢွင်ႈတီႈ ၽုၼ်ႇလိၼ်လီၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၽုၼ်ႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ လိၼ်ဢမ်ႇလီ ဢမ်ႇမီးၽုၼ်ႇမီးငႂ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈဢဝ်ၶီႈဝူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်တဝ်ႈ သႂ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ တႃႇတူၼ်ႈမၼ်းၶိူဝ်းမၼ်း တေယႂ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁူတ်းၼမ်ႉပၼ်မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ။ လႆႈမၢႆပၼ် လွင်းပၼ် ငဝ်ႈတူၼ်ႈမၼ်းၵွၼ်ႇ မၼ်းၸင်ႇတေ ယႂ်ႇသေမၢၵ်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ လႆႈဝႃႈ မီးတူၼ်ႈငႄႈ လႄႈ တူၼ်ႈလိူင်း သွင်ပိူင်ယူႇ။ တူၼ်ႈလိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးသၢႆၶူမ်ယဝ်ႉ။ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ယွၼ်ႉငူးၶၢမ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းလႄႈ မၼ်းၶူမ်ၼႆယူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်တႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မၼ်းပဵၼ် ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၶိူဝ်းမၼ်းၵူၺ်း။ &lt;ref&gt; မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့, ed. (၁၉၅၅)။ &quot;ခဝဲပင်&quot;။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း။ ၂ (ပထမအကြိမ် ed.)။ ဟေဇယ်၊ ဝပ်ဆင်နှင့် ဗိုင်းနေး ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန်။: မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း။ &lt;/ref&gt;


=== လွင်ႈၸႂ်ႉ===

လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်းသေ တူမ်ႈၵိၼ်၊ ၵႅင်ၵိၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်မွင်သူမ်ႈၵိၼ် ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွတ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး လႄႈ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးၵေႃႈ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၽၵ်းၵႅင်ၵိၼ်ၼႆ ပဵၼ်ၽၵ်းဝၢၼ်တႄတႄႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်ၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဝႆႉႁႅင်ႈသေ ထုပ်ႉဢဝ်ယႂ်းမၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇလႂ်၊ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ &lt;ref&gt; Soladoye, M.O.; Adebisi, A.A. (2004). Luffa acutangula (L.) Roxb. In: Grubben, G.J.H. &amp; Denton, O.A. (Editors). PROTA 2: Vegetables. PROTA, Wageningen, Netherlands. &lt;/ref&gt;

=== ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆး &lt;ref&gt; ပပ်ႉဢၽိထၢၼ်ႇ ၸဝ်ႈသုၶမ်း &lt;/ref&gt; ===

ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆးဝႃႈတႄႉ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်ဝႆႉ ၼႆ လႆႈႁၼ်ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ 

'''မၢၵ်ႇၼွႆး''' n. မၢၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ခဝဲသီး။ Luffa acutangula (L.) Roxb.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးၵလႃး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇတၢၼ်ႇတႃမိုဝ်းသေ ပဵၼ် တူၼ်ႈၶိူဝ်း၊ မၢၵ်ႇမၼ်းယွတ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၽၵ်း။ မၢၵ်ႇၸူႇၵႃႇ။ ဂေါ်ရခါးသီး၊ စူကာသီး။ Sechium edule (Jacq.) Sw.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးငူး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးယၢဝ်းၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ပဲလင်းမြွေ။ Trichosanthes cucumerina L. var. anguina (L.) Haines

'''မၢၵ်ႇၼွႆးသၼ်''' n. တူၺ်း မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။

'''မၢၵ်ႇၼွႆးတူၼ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်မီးယၢင်ၵႃႉတႂ်ႉတႂ်ႉသေ ပဵၼ်တူၼ်ႈ ဢွၼ်ႇ။ မၢၵ်ႇၶိူဝ်မိုၼ်ႈ။ ရုံးပတီသီး။ Abelmoschus esculentus (L.) Moench

'''မၢၵ်ႇၼွႆးထိူၼ်ႇ''' n. ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆးလိူင်း ၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ။ ခဝဲဗြဒါး။ Luffa echinata Roxb. (Luffa acutangula var. amara (Roxb.) Clarke)

'''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ ဗုံလုံသီး။ Trichosanthes cucumerina L. var. cucumerina.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လႅမ်ႈသေး။ ခဝဲသိမ်။ Luffa acutangula (L.) Roxb. var.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်တီႈမၢၵ်ႇမၼ်း မီးႁိ။ ခဝဲသီး။

'''မၢၵ်ႇၼွႆးႁွႆႈ''' n. မိူၼ် မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။</text>
      <sha1>1g3olhpjntwlxzx7orbz4vs6gsb1hpa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160598</id>
      <parentid>160597</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T06:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saosukham</username>
        <id>105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>မႄးယေႃႈထႅဝ်လိၵ်ႈ</comment>
      <origin>160598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11211" sha1="2upg99e6a8j977h1epfsylfbemjpojq" xml:space="preserve">=== မၢၵ်ႇၼွႆး ===
တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး/မၢၵ်ႇၼွႆး Luffa acutangula ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉတႅင်သေ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ် တႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယဝ်ႉ။ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်း ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်း ပႆႇသုၵ်း ၽွင်းတိုၵ်ႉလိပ်းတိုၵ်ႉၶဵဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးမၼ်းၵႄႇမႃးသုၵ်းမႃးတႄႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁဵတ်း ဢၼ်ပွတ်ႈဢၼ်သီ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇယူႇ။ ငဝ်ႈငႃႇၸႃႇတိမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃးသေ တၢင်ႇတီႈ တၢင်ႇဢွင်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢွၵ်ႇယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ &lt;ref&gt; Luffa acutangula&quot;. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2024-02-27. &lt;/ref&gt; 
ဢွင်ႈတီႈ မိူင်းဢၼ်ၵတ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တႄႉဝႃႈ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး angled luffa၊ Chinese okra၊ dish cloth gourd၊ ridged gourd၊ sponge gourd၊ vegetable gourd၊ strainer vine၊ ribbed loofah၊ silky gourd လႄႈ silk gourd ၼႆယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt; M.M.P.N.D. - Sorting Luffa names. Plantnames.unimelb.edu.au (2000-02-06). Retrieved on 2014-05-26. &lt;/ref&gt;

တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈၽၵ်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇလႆႈၵူႈပီယူႇ။ ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း ဢၼ်မေႃၵဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈၸွမ်းမႆႉ ၸွမ်းၶႃႇ၊ မၢၵ်ႇမၼ်း ယၢဝ်းထိုင် 7 ပႅၵ်ႉ(ၼိဝ်ႉ) တေႃႇ 15 ပႅၵ်ႉ (ၼိဝ်ႉ)သေ ပၢႆမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ ယႂ်ႇသေ ငဝ်ႈမၼ်း။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်ၵႄႇ ပေႃးယႂ်ႇမႃး ၶႂ်ႈမီး ႁႂ်ႇမူၼ်ႇမႃး။ လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလိူမ်ႈတဵင်တဵင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ လုၵ်ႈတႅင်၊ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးႁီႉဝႆႉ၊ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၼမ်ႉၵိုၼ်းသေ ၼိူဝ်ႉပူၺ်ႇ၊ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ငၢႆးၸိူဝ်ႉတႅင် မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ်သီလိူင်။ မွၵ်ႇမၼ်း ၵီႈၶၢဝ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်၊ ၵိူဝ်းလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇမၼ်းသေ ၸင်ႇတေၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ တၢင်းသုင် 4,000 ထတ်းလူင်းတႂ်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵိၼ်မၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶုတ်ႇပႅတ်ႈႁီႉမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈသွႆးမၢင်မၢင်သေ ၶူဝ်ႈၵိၼ် ဢုပ်ႉၵိၼ် ၵႅင်ၵိၼ်။ ဢွင်ႈတီႈ ထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆး ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃႈ လိူၼ်ႁူၵ်း။ လုၵ်းတႃႇတေၽုၵ်ႇၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ ၼိုင်ႈၶိုပ်ႈ ၶုတ်းႁဵတ်းလုၵ်းသေ ၽုၵ်ႇပဵၼ်တႅဝ်းၵေႃႈလႆႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် ၸိူဝ်ႉမၼ်းတူၵ်းလိၼ် (ပႅတ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းလုၵ်း) ဢဝ်လိၼ်ထူမ်ယဝ်ႉ။ တႅဝ်းမၢၵ်ႇၼႅဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၽုၵ်ႇယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 5 သွၵ်ႇယူႇ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ ၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉႁဵတ်းပၼ် ၶႃႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေ ပၼ်လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး ၵၢၼ်းၸွမ်းလိၼ်ၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈၼဝ်ႈငၢႆႈ။ ဢွင်ႈတီႈ ၽုၼ်ႇလိၼ်လီၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၽုၼ်ႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ လိၼ်ဢမ်ႇလီ ဢမ်ႇမီးၽုၼ်ႇမီးငႂ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈဢဝ်ၶီႈဝူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်တဝ်ႈ သႂ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ တႃႇတူၼ်ႈမၼ်းၶိူဝ်းမၼ်း တေယႂ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁူတ်းၼမ်ႉပၼ်မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ။ လႆႈမၢႆပၼ် လွင်းပၼ် ငဝ်ႈတူၼ်ႈမၼ်းၵွၼ်ႇ မၼ်းၸင်ႇတေ ယႂ်ႇသေမၢၵ်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ လႆႈဝႃႈ မီးတူၼ်ႈငႄႈ လႄႈ တူၼ်ႈလိူင်း သွင်ပိူင်ယူႇ။ တူၼ်ႈလိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးသၢႆၶူမ်ယဝ်ႉ။ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ယွၼ်ႉငူးၶၢမ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းလႄႈ မၼ်းၶူမ်ၼႆယူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်တႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မၼ်းပဵၼ် ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၶိူဝ်းမၼ်းၵူၺ်း။ &lt;ref&gt; မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့, ed. (၁၉၅၅)။ &quot;ခဝဲပင်&quot;။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း။ ၂ (ပထမအကြိမ် ed.)။ ဟေဇယ်၊ ဝပ်ဆင်နှင့် ဗိုင်းနေး ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန်။: မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း။ &lt;/ref&gt;

=== လွင်ႈၸႂ်ႉ===

လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်းသေ တူမ်ႈၵိၼ်၊ ၵႅင်ၵိၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်မွင်သူမ်ႈၵိၼ် ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွတ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး လႄႈ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးၵေႃႈ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၽၵ်းၵႅင်ၵိၼ်ၼႆ ပဵၼ်ၽၵ်းဝၢၼ်တႄတႄႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်ၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဝႆႉႁႅင်ႈသေ ထုပ်ႉဢဝ်ယႂ်းမၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇလႂ်၊ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ &lt;ref&gt; Soladoye, M.O.; Adebisi, A.A. (2004). Luffa acutangula (L.) Roxb. In: Grubben, G.J.H. &amp; Denton, O.A. (Editors). PROTA 2: Vegetables. PROTA, Wageningen, Netherlands. &lt;/ref&gt;

=== ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆး &lt;ref&gt; ပပ်ႉဢၽိထၢၼ်ႇ ၸဝ်ႈသုၶမ်း &lt;/ref&gt; ===

ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆးဝႃႈတႄႉ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်ဝႆႉ ၼႆ လႆႈႁၼ်ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ 

'''မၢၵ်ႇၼွႆး''' n. မၢၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ခဝဲသီး။ Luffa acutangula (L.) Roxb.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးၵလႃး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇတၢၼ်ႇတႃမိုဝ်းသေ ပဵၼ် တူၼ်ႈၶိူဝ်း၊ မၢၵ်ႇမၼ်းယွတ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၽၵ်း။ မၢၵ်ႇၸူႇၵႃႇ။ ဂေါ်ရခါးသီး၊ စူကာသီး။ Sechium edule (Jacq.) Sw.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးငူး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးယၢဝ်းၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ပဲလင်းမြွေ။ Trichosanthes cucumerina L. var. anguina (L.) Haines

'''မၢၵ်ႇၼွႆးသၼ်''' n. တူၺ်း မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။

'''မၢၵ်ႇၼွႆးတူၼ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်မီးယၢင်ၵႃႉတႂ်ႉတႂ်ႉသေ ပဵၼ်တူၼ်ႈ ဢွၼ်ႇ။ မၢၵ်ႇၶိူဝ်မိုၼ်ႈ။ ရုံးပတီသီး။ Abelmoschus esculentus (L.) Moench

'''မၢၵ်ႇၼွႆးထိူၼ်ႇ''' n. ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆးလိူင်း ၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ။ ခဝဲဗြဒါး။ Luffa echinata Roxb. (Luffa acutangula var. amara (Roxb.) Clarke)

'''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ ဗုံလုံသီး။ Trichosanthes cucumerina L. var. cucumerina.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လႅမ်ႈသေး။ ခဝဲသိမ်။ Luffa acutangula (L.) Roxb. var.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်တီႈမၢၵ်ႇမၼ်း မီးႁိ။ ခဝဲသီး။

'''မၢၵ်ႇၼွႆးႁွႆႈ''' n. မိူၼ် မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။</text>
      <sha1>2upg99e6a8j977h1epfsylfbemjpojq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>160599</id>
      <parentid>160598</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T06:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saosukham</username>
        <id>105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ခဝဲဗြဒါး ကို ခဝဲပြဒါး ဟုပြင်</comment>
      <origin>160599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11211" sha1="15ejjeuokvwmzxnuq3p63lmsrzgijy4" xml:space="preserve">=== မၢၵ်ႇၼွႆး ===
တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး/မၢၵ်ႇၼွႆး Luffa acutangula ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉတႅင်သေ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ် တႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယဝ်ႉ။ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်း ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်း ပႆႇသုၵ်း ၽွင်းတိုၵ်ႉလိပ်းတိုၵ်ႉၶဵဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးမၼ်းၵႄႇမႃးသုၵ်းမႃးတႄႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁဵတ်း ဢၼ်ပွတ်ႈဢၼ်သီ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇယူႇ။ ငဝ်ႈငႃႇၸႃႇတိမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃးသေ တၢင်ႇတီႈ တၢင်ႇဢွင်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢွၵ်ႇယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ &lt;ref&gt; Luffa acutangula&quot;. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2024-02-27. &lt;/ref&gt; 
ဢွင်ႈတီႈ မိူင်းဢၼ်ၵတ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တႄႉဝႃႈ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး angled luffa၊ Chinese okra၊ dish cloth gourd၊ ridged gourd၊ sponge gourd၊ vegetable gourd၊ strainer vine၊ ribbed loofah၊ silky gourd လႄႈ silk gourd ၼႆယဝ်ႉ။ &lt;ref&gt; M.M.P.N.D. - Sorting Luffa names. Plantnames.unimelb.edu.au (2000-02-06). Retrieved on 2014-05-26. &lt;/ref&gt;

တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈၽၵ်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇလႆႈၵူႈပီယူႇ။ ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း ဢၼ်မေႃၵဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈၸွမ်းမႆႉ ၸွမ်းၶႃႇ၊ မၢၵ်ႇမၼ်း ယၢဝ်းထိုင် 7 ပႅၵ်ႉ(ၼိဝ်ႉ) တေႃႇ 15 ပႅၵ်ႉ (ၼိဝ်ႉ)သေ ပၢႆမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ ယႂ်ႇသေ ငဝ်ႈမၼ်း။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်ၵႄႇ ပေႃးယႂ်ႇမႃး ၶႂ်ႈမီး ႁႂ်ႇမူၼ်ႇမႃး။ လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလိူမ်ႈတဵင်တဵင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ လုၵ်ႈတႅင်၊ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးႁီႉဝႆႉ၊ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၼမ်ႉၵိုၼ်းသေ ၼိူဝ်ႉပူၺ်ႇ၊ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ငၢႆးၸိူဝ်ႉတႅင် မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ်သီလိူင်။ မွၵ်ႇမၼ်း ၵီႈၶၢဝ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်၊ ၵိူဝ်းလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇမၼ်းသေ ၸင်ႇတေၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ တၢင်းသုင် 4,000 ထတ်းလူင်းတႂ်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵိၼ်မၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶုတ်ႇပႅတ်ႈႁီႉမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈသွႆးမၢင်မၢင်သေ ၶူဝ်ႈၵိၼ် ဢုပ်ႉၵိၼ် ၵႅင်ၵိၼ်။ ဢွင်ႈတီႈ ထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆး ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃႈ လိူၼ်ႁူၵ်း။ လုၵ်းတႃႇတေၽုၵ်ႇၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ ၼိုင်ႈၶိုပ်ႈ ၶုတ်းႁဵတ်းလုၵ်းသေ ၽုၵ်ႇပဵၼ်တႅဝ်းၵေႃႈလႆႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် ၸိူဝ်ႉမၼ်းတူၵ်းလိၼ် (ပႅတ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းလုၵ်း) ဢဝ်လိၼ်ထူမ်ယဝ်ႉ။ တႅဝ်းမၢၵ်ႇၼႅဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၽုၵ်ႇယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 5 သွၵ်ႇယူႇ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ ၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉႁဵတ်းပၼ် ၶႃႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေ ပၼ်လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး ၵၢၼ်းၸွမ်းလိၼ်ၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈၼဝ်ႈငၢႆႈ။ ဢွင်ႈတီႈ ၽုၼ်ႇလိၼ်လီၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၽုၼ်ႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ လိၼ်ဢမ်ႇလီ ဢမ်ႇမီးၽုၼ်ႇမီးငႂ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈဢဝ်ၶီႈဝူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်တဝ်ႈ သႂ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ တႃႇတူၼ်ႈမၼ်းၶိူဝ်းမၼ်း တေယႂ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁူတ်းၼမ်ႉပၼ်မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ။ လႆႈမၢႆပၼ် လွင်းပၼ် ငဝ်ႈတူၼ်ႈမၼ်းၵွၼ်ႇ မၼ်းၸင်ႇတေ ယႂ်ႇသေမၢၵ်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ လႆႈဝႃႈ မီးတူၼ်ႈငႄႈ လႄႈ တူၼ်ႈလိူင်း သွင်ပိူင်ယူႇ။ တူၼ်ႈလိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးသၢႆၶူမ်ယဝ်ႉ။ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ယွၼ်ႉငူးၶၢမ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းလႄႈ မၼ်းၶူမ်ၼႆယူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်တႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မၼ်းပဵၼ် ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၶိူဝ်းမၼ်းၵူၺ်း။ &lt;ref&gt; မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့, ed. (၁၉၅၅)။ &quot;ခဝဲပင်&quot;။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း။ ၂ (ပထမအကြိမ် ed.)။ ဟေဇယ်၊ ဝပ်ဆင်နှင့် ဗိုင်းနေး ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန်။: မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း။ &lt;/ref&gt;

=== လွင်ႈၸႂ်ႉ===

လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်းသေ တူမ်ႈၵိၼ်၊ ၵႅင်ၵိၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်မွင်သူမ်ႈၵိၼ် ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွတ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး လႄႈ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးၵေႃႈ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၽၵ်းၵႅင်ၵိၼ်ၼႆ ပဵၼ်ၽၵ်းဝၢၼ်တႄတႄႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်ၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဝႆႉႁႅင်ႈသေ ထုပ်ႉဢဝ်ယႂ်းမၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇလႂ်၊ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ &lt;ref&gt; Soladoye, M.O.; Adebisi, A.A. (2004). Luffa acutangula (L.) Roxb. In: Grubben, G.J.H. &amp; Denton, O.A. (Editors). PROTA 2: Vegetables. PROTA, Wageningen, Netherlands. &lt;/ref&gt;

=== ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆး &lt;ref&gt; ပပ်ႉဢၽိထၢၼ်ႇ ၸဝ်ႈသုၶမ်း &lt;/ref&gt; ===

ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆးဝႃႈတႄႉ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်ဝႆႉ ၼႆ လႆႈႁၼ်ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ 

'''မၢၵ်ႇၼွႆး''' n. မၢၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ခဝဲသီး။ Luffa acutangula (L.) Roxb.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးၵလႃး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇတၢၼ်ႇတႃမိုဝ်းသေ ပဵၼ် တူၼ်ႈၶိူဝ်း၊ မၢၵ်ႇမၼ်းယွတ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၽၵ်း။ မၢၵ်ႇၸူႇၵႃႇ။ ဂေါ်ရခါးသီး၊ စူကာသီး။ Sechium edule (Jacq.) Sw.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးငူး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးယၢဝ်းၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ပဲလင်းမြွေ။ Trichosanthes cucumerina L. var. anguina (L.) Haines

'''မၢၵ်ႇၼွႆးသၼ်''' n. တူၺ်း မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။

'''မၢၵ်ႇၼွႆးတူၼ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်မီးယၢင်ၵႃႉတႂ်ႉတႂ်ႉသေ ပဵၼ်တူၼ်ႈ ဢွၼ်ႇ။ မၢၵ်ႇၶိူဝ်မိုၼ်ႈ။ ရုံးပတီသီး။ Abelmoschus esculentus (L.) Moench

'''မၢၵ်ႇၼွႆးထိူၼ်ႇ''' n. ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆးလိူင်း ၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ။ ခဝဲပြဒါး။ Luffa echinata Roxb. (Luffa acutangula var. amara (Roxb.) Clarke)

'''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ ဗုံလုံသီး။ Trichosanthes cucumerina L. var. cucumerina.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လႅမ်ႈသေး။ ခဝဲသိမ်။ Luffa acutangula (L.) Roxb. var.

'''မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်တီႈမၢၵ်ႇမၼ်း မီးႁိ။ ခဝဲသီး။

'''မၢၵ်ႇၼွႆးႁွႆႈ''' n. မိူၼ် မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။</text>
      <sha1>15ejjeuokvwmzxnuq3p63lmsrzgijy4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>