ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး shnwiki https://shn.wikipedia.org/wiki/%E1%81%BC%E1%82%83%E1%82%88%E1%82%81%E1%80%B0%E1%80%9D%E1%80%BA%E1%82%81%E1%82%85%E1%81%B5%E1%80%BA%E1%82%88 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢုပ်ႇၵုမ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ၾၢႆႇ ဢုပ်ႇၵုမ် ၾၢႆႇ မီႇတီႇယႃႇဝီႇၶီႇ ဢုပ်ႇၵုမ် မီႇတီႇယႃႇဝီႇၶီႇ ထႅမ်းပလဵတ်ႉ ဢုပ်ႇၵုမ် ထႅမ်းပလဵတ်ႉ လွင်ႈၸွႆႈထႅမ် ဢုပ်ႇၵုမ် လွင်ႈၸွႆႈထႅမ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ ဢုပ်ႇၵုမ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ ၵိူၼ်ႇတူ တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၵိူၼ်ႇတူ ပိူင်လိူင်း ဢုပ်ႇၵုမ် ပိူင်လိူင်း TimedText TimedText talk မေႃႇၵျူး ဢုပ်ႇၵုမ် မေႃႇၵျူး Event Event talk 0 678 160654 5715 2026-10-01T11:39:37Z Saosukham 105 ထႅမ်ၶေႃႈမုၼ်း လွင်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ 160654 wikitext text/x-wiki [[File:Psidium guajava fruit.jpg|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Goya blancs.JPG|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ မီးၼိူဝ်တူၼ်ႈ]] [[File:Guava flowers (6700015761).jpg|thumb|မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Guava oil.JPG|thumb|ၼမ်ႉမၼ်းမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (မၢၵ်ႇၵႃႇသႂ်ႈလႅင်)]] ==မၢၵ်ႇၵႃႇ== မၢၵ်ႇၵႃႇ Guava ၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈတီႈ ႁူႉၸၵ်းၼမ်သေ တူၼ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈ တမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢမ်ပေႃးမႆႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇပဵၼ် တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ <ref> orton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ငဝ်ႈငႃႇၸိူဝ်ႉၽၼ်း မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵပွတ်းၵၢင်၊ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇ လႄႈ ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရၵၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ <ref>Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ guava သေ ငဝ်ႈၸိူဝ်ႉမၼ်းပဵၼ် Myrtaceae ယဝ်ႉ။ # မၢၵ်ႇၵႃႇ # မၢၵ်ႇၵႃႇသႆႈလႅင် === ငဝ်ႈငႃႇမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈၵႂႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ်=== မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵတွၼ်ႈၵၢင် ဢမ်ႇၼၼ် ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရိၵသေ ၽႄႈမႃး ၽၢႆႇ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> တီႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပၢၼ်ၵဝ်ႇ မိူင်းပီႇရူးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႃး ဢွၼ်တၢင်း ၿီႇၸီႇ 2,500 ၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> ==လၢႆးၽုၵ်ႇလၢႆးသွမ်ႈ== တီႈၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈလႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢေးသျႃး ပွတ်းမႆႈ ဢိၵ်ႇ မိူင်းဢမေႇရိၵ ပွတ်းမႆႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၾလေႃႇရီႇတႃႇ၊ ႁႃႇဝၢႆႇယီႇ တင်း ဢႃၾရိၵၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႈသွမ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇ ပဵၼ် မၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. <ref> တီႈၾလေႃႇရီႇတႃႇတႄႉ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေတႄႇၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇသေ ၽုၵ်ႇတေႃႇပေႃးႁွတ်ႈထိုင် Sarasota၊ Chipley၊ Waldo လႄႈ Fort Pierce ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်လေႉၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈမိူင်းဢၼ်မႆႈၼၼ်ႉမႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း (မႄႈမၼ်း) သေ ၽုၵ်ႇၶၢႆႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ပႃး ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၽႄ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွၵ်းၵၢတ်ႇၶၢႆႇလီ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်းယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းယူးရူပ်ႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း၊ မိူင်းၸပဵင်ႇ၊မႃႇလႃႇၵႃႇသျီႉ လႄႈ မိူင်းၵရိၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽႄမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၵပ်းၼၼ်ႉယူႇ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ၸၢဝ်းတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ ၸိူဝ်းတူၼ်ႈၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁႅင်းၸင်ႈ ၶၢမ်ႇလႆႈ တၢမ်ႇၵတ်း 4 တီႇၵရီႇၸိၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉ (25 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းပွတ်းလူးၵွၼ်ႇ။ တူၼ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်းတႄႉ ပေႃးၵတ်းမွၵ်ႈတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ယင်းၸၢင်ႈၵမ်ႈၵႂႃႇၵွၼ်ႇ။ <ref> Sauls JW (December 1998). "Home fruit production – Guava". Texas A&M Horticulture Program. Retrieved 2012-04-17. </ref> ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး ၸိူဝ်းသၢပ်ႇလၢပ်ႈၸႄႈတွၼ်ႈ မႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၽုၵ်ႇၼႂ်းမေႃႈၼႂ်းဢုမ် တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်တူၼ်ႈမၢၵ်ႇ ဢၼ်မၢၵ်ႇလႆႈ ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း ၽုၵ်ႇၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ပီ မၢၵ်ႇမႃးသေ ၸၢင်ႈဢႃႇယုယၢဝ်း မၢၵ်ႇထိုင်လႆႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇသိပ်းပီၵွၼ်ႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ==လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးၵိၼ်== ==မၢၵ်ႇၵႃႇလႄႈ ပၢႆးယူႇလီ== ==ၽိုၼ်ဢိင်== [[Category:!Main category]] dm2m9tdkbyt5w26hb8ose8c7gnwgp5b 160655 160654 2026-10-01T11:44:06Z Saosukham 105 ၽိူမ်ႉထႅမ် ၶေႃႈမုၼ်း ႁႂ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ 160655 wikitext text/x-wiki [[File:Psidium guajava fruit.jpg|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Goya blancs.JPG|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ မီးၼိူဝ်တူၼ်ႈ]] [[File:Guava flowers (6700015761).jpg|thumb|မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Guava oil.JPG|thumb|ၼမ်ႉမၼ်းမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (မၢၵ်ႇၵႃႇသႂ်ႈလႅင်)]] ==မၢၵ်ႇၵႃႇ== မၢၵ်ႇၵႃႇ Guava ၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈတီႈ ႁူႉၸၵ်းၼမ်သေ တူၼ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈ တမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢမ်ပေႃးမႆႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇပဵၼ် တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ <ref> orton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ငဝ်ႈငႃႇၸိူဝ်ႉၽၼ်း မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵပွတ်းၵၢင်၊ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇ လႄႈ ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရၵၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ <ref>Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ guava သေ ငဝ်ႈၸိူဝ်ႉမၼ်းပဵၼ် Myrtaceae ယဝ်ႉ။ # မၢၵ်ႇၵႃႇ # မၢၵ်ႇၵႃႇသႆႈလႅင် === ငဝ်ႈငႃႇမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈၵႂႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ်=== မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵတွၼ်ႈၵၢင် ဢမ်ႇၼၼ် ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရိၵသေ ၽႄႈမႃး ၽၢႆႇ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> တီႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပၢၼ်ၵဝ်ႇ မိူင်းပီႇရူးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႃး ဢွၼ်တၢင်း ၿီႇၸီႇ 2,500 ၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> ==လၢႆးၽုၵ်ႇလၢႆးသွမ်ႈ== တီႈၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈလႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢေးသျႃး ပွတ်းမႆႈ ဢိၵ်ႇ မိူင်းဢမေႇရိၵ ပွတ်းမႆႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၾလေႃႇရီႇတႃႇ၊ ႁႃႇဝၢႆႇယီႇ တင်း ဢႃၾရိၵၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႈသွမ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇ ပဵၼ် မၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. <ref> တီႈၾလေႃႇရီႇတႃႇတႄႉ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေတႄႇၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇသေ ၽုၵ်ႇတေႃႇပေႃးႁွတ်ႈထိုင် Sarasota၊ Chipley၊ Waldo လႄႈ Fort Pierce ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်လေႉၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈမိူင်းဢၼ်မႆႈၼၼ်ႉမႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း (မႄႈမၼ်း) သေ ၽုၵ်ႇၶၢႆႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ပႃး ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၽႄ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွၵ်းၵၢတ်ႇၶၢႆႇလီ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်းယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းယူးရူပ်ႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း၊ မိူင်းၸပဵင်ႇ၊မႃႇလႃႇၵႃႇသျီႉ လႄႈ မိူင်းၵရိၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽႄမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၵပ်းၼၼ်ႉယူႇ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ၸၢဝ်းတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ ၸိူဝ်းတူၼ်ႈၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁႅင်းၸင်ႈ ၶၢမ်ႇလႆႈ တၢမ်ႇၵတ်း 4 တီႇၵရီႇၸိၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉ (25 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းပွတ်းလူးၵွၼ်ႇ။ တူၼ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်းတႄႉ ပေႃးၵတ်းမွၵ်ႈတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ယင်းၸၢင်ႈၵမ်ႈၵႂႃႇၵွၼ်ႇ။ <ref> Sauls JW (December 1998). "Home fruit production – Guava". Texas A&M Horticulture Program. Retrieved 2012-04-17. </ref> ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး ၸိူဝ်းသၢပ်ႇလၢပ်ႈၸႄႈတွၼ်ႈ မႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၽုၵ်ႇၼႂ်းမေႃႈၼႂ်းဢုမ် တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်တူၼ်ႈမၢၵ်ႇ ဢၼ်မၢၵ်ႇလႆႈ ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း ၽုၵ်ႇၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ပီ မၢၵ်ႇမႃးသေ ၸၢင်ႈဢႃႇယုယၢဝ်း မၢၵ်ႇထိုင်လႆႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇသိပ်းပီၵွၼ်ႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> === ပိူင်ၽၢင် === ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ယၢမ်ႈၵႆႉလႆႈၵိၼ်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ "မၢၵ်ႇၵႃႇ"ၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽႄ Apple guava (Psidium guajava)ယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ၸိူဝ်ႉငဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် Myrtoideae သေ မႂ်မၼ်းၶႅင် သီၶဵဝ်ၸမ်ႉ ဢွၵ်ႇဝၢတ်ႈၶၢင်ႈၵိင်ႇသွင်ၽၢႆႇ။ ႁၢင်ႈၽၢင်မႂ်မၼ်း လၢဝ်ႈမိူၼ်ႁၢင်ႈ ၶႆႇပဵတ်း ႁၢင်ႈ ၶႆႇၵႆႇသေ ယၢဝ်းလႆႈ 2 ႁၵ်းမိုဝ်း တေႃႇ 6 ႁၵ်းမိုဝ်း (5-15 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ)။ မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ် သီၶၢဝ် မီး 5 ဝႃသေ သွႆႈၽူႈမၼ်းမီးတင်းၼမ်။ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးၸိူဝ်ႉၽၼ်း တင်းၼမ် ပဵၼ်ၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉၽၼ်း ပႄႇရီႇ (berries)။ <ref> Judd, WS; Campbell, CS; Kellogg, EA; Stevens, PF; Donoghue, MJ (2002). Plant systematics, a phylogenetic approach. Sinauer Associates, Inc. pp. 398–399. ISBN 0878934030. </ref> ==လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးၵိၼ်== ဤအသီးကို လူတို့က စိုက်ပျိုးစားသုံးကြသလို ငှက်များအပါအဝင် အခြားတိရစ္ဆာန်များစွာကလည်း စားသုံးကြပြီး ၎င်းတို့၏ချေးမှတစ်ဆင့် အစေ့များကို နေရာအနှံ့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိစေပါသည်။ ဟာဝိုင်အီကျွန်းတွင် strawberry guava (P. littorale) မျိုးစိတ်သည် အခြားအပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကို မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားစေနိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်စေသော ကျူးကျော်မျိုးစိတ် (invasive species) တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် မာလကာမျိုးစိတ်အချို့မှာမူ သဘာဝနေရင်းဒေသများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုကြောင့် ရှားပါးလာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး မျိုးစိတ်တစ်ခု (Jamaican guava သို့မဟုတ် P. dumetorum) မှာမူ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းၵိၼ်သေၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၼူၵ်ႉလႄႈ သတ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိၼ်လႄႈ လုၵ်ႉတီႈ ၶီႈသတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇၵေႃႈ ၽႄႈၵႂႃႇၵူႈတီႈ။ ၸိူဝ်ႉတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇသထေႃႇပႄႇရီႇ strawberry guava (P. littorale) ဢၼ်မီးတီႈ ၵုၼ်ႁႃႇဝၢႆႇယီႇၼၼ်ႉ မၼ်းၽႄႈႁၢႆႉၼႃႇသေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း 100 ပၢႆ ပေႃးၶ်ႈလူႉႁၢႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ <ref> Price J (14 June 2008). "Strawberry guava's hold has proven devastating". Honolulu Star-Bulletin. Retrieved 7 December 2014. </ref> <ref> "Leveling the Playing Field in Hawai'i's Native Forests" (PDF). Conservation Council for Hawai‘i. 2010. Archived from the original (PDF) on 15 December 2014. Retrieved 7 December 2014. </ref> ဝႃႈၼၼ်သေတ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇမၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွင်ႈတီႈၵဝ်ႇ ဢၼ်မၼ်းယၢမ်ႈဢွၵ်ႇယူႇၼၼ်ႉ သမ်ႉဢမ်ႇဢွၵ်ႇသေ ႁၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ မီးယူႇ။ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ Jamaican guava ဢမ်ႇၼၼ် P. dumetorum ၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၵုၼ်ႁႃႇဝၢႆႇယီႇၼၼ်ႉ တႃႇတေပိင်ႈၼိူဝ်ႉၸိုင် ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁွမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ ၽိုၼ်းမႆႉမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တမ်ႈတီႈ ပၢင်ပွႆးပႃႇပီႇၵိဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၸႂ်ႉၼင်ႇၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူင်းၵိဝ်းပႃးလႄႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇၵေႃႈ တီႈပွႆး ပႃႇပီႇၵိဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ႉမႆႇမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ မၼ်းၵႅၼ်ႇလီလႄႈ တီႈမိူင်းတႆးတႄႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၵၢင်ႇၵႂႃႉ၊ ဢဝ်ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၶင်ႇတႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၼ်ႈယဝ်ႉ။ === မၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မီးၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း လၢႆလၢႆမဵဝ်းသေတ တၢင်းလဵၵ်ႉယႂ်ႇမၢၵ်ႇမၼ်းတႄႉ တၢင်းယၢဝ်း မီးလႆႈ 1.5 တေႃႇ 5 ၼိဝ်ႉ (4-12 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ)သေ ပိူင်ၽၢင်မၢၵ်ႇမၼ်း မူၼ်းလၢဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ဢၢႆသႅဝ်ပိူၵ်ႇမၼ်း ဢမ်ႇၶိုၼ်ႇတၢၼ်ႇ ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၽႃႈ ဢၢႆသႅဝ်မၼ်း ႁွမ်ဢူၼ်ႈထုၵ်ႇၸႂ်ဝႆႉယူႇ။ ပိူၵ်ႇၼွၵ်ႈမၼ်း ၶႅင်သေ မီးသၢႆၶူမ် ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢူၼ်ႈသေ မီးပႃးသၢႆဝၢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ မၢၵ်ႇၵႃႇ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပိူၵ်ႇၼႃ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပိူၵ်ႇမၢင် မီးလၢႆလၢႆသႅၼ်းဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၢၵ်ႇမၼ်းပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ပိူၵ်ႇမၼ်းတေၶဵဝ်၊ ပေႃးဝႃႈ သုၵ်းမႃးၸိုင် တေလိူင်၊ တေၶွင်ႇလႅင်ၵႂႃႇ မၢင်ၸိူဝ်း သုၵ်းသေတ တိုၵ်ႉတေၶဵဝ်ဝႆႉၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃး ၼိူဝ်ႉၼႂ်းမၼ်း မီးသၢႆဝၢၼ်ႁွမ် မိူတ်ႇသၢႆသူမ်ႈဢိတ်းဢိတ်းသေ ၼိူဝ်ႉမၼ်းၵေႃႈ မီးသီၽိူၵ်ႇလိူင်ဢူၼ်ႈဝႆႉ၊ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်တႄႉ ၼိူဝ်ႉသုၵ်းမၼ်း တေပဵၼ် သီၶွင်ႇလႅင်။ တီႈၼႂ်းၵၢင်မၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉၵႅၼ်ႇမၼ်းမီးတင်းၼမ်။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈမၼ်း ပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ၼိူဝ်ႉမၼ်း ၽၢတ်ႇသူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵႆႉဝႃႈ ပေႃးၵိၼ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ၶီႈၵႅၼ်ႇၼႆ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵိၼ်ဢၼ်ပႆႇသုၵ်း မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> === လွင်ႈဢွၵ်ႇၼမ် === ၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃး ၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇမူင်ႈ လႄႈ မၢၵ်ႇတူတ်းမူ တင်းမၢၵ်ႇၵႃႇၸိုင် ပီ 2024 ၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၼၵ်းမၢၵ်ႇသၢမ်မဵဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇ တၢၼ်ႇပွင်း 62 လၢၼ်ႉသေ မိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃးၼႆႉ ဢွၵ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈ ပဵၼ် 45 % ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်တၢမ်းၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးလႄႈ မိူင်းၶႄႇ။ === လွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ === တီႈမိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်းလႅတ်ႉတိၼ်ႇဢမေႇရိၵၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပၼ်ႇၸၢၵ်ႈသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်ၵိၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၼမ်ႉပၼ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၸိမ်ႉ (sauces) ၸဵမ်ဢၼ်ၵတ်းဢၼ်မႆႈ၊ ဢဝ်ႁဵတ်းပီႇယႃႇ၊ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇဢူမ်၊ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၵႃႇႁႅင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လဝ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းၸပဵင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လဝ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ <ref> Onstott, Jane (2010). National Geographic Traveler: Mexico. National Geographic Books. p. 36. ISBN 9781426205248. aguas frescas national geographic. </ref> မိူင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၵိၼ်ဢၼ်လိပ်းမၼ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ် ၽႃႇၵိၼ်၊ ၶူပ်းၵိၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ [[မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ]]ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸမ်ႈၵိၼ်လေႃး ၵိူဝ်၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ၊ မသလႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေၵွၼ်ႇ။ မိူင်းၽိလိပ်ႉပိၼ်းတႄႉ ၶဝ်ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁုင်ပဵၼ်ၽၵ်း (Sinigang) ၶဝ်။ မိူင်းၵျူးပႃးတႄႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ႁဵတ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈမုၼ်း pastelitos de guayaba ။ မၢၵ်ႇၵႃႇ မိူင်းထၢႆဝၢၼ်းၼႆႉ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဝၢၼ်ႁွမ်တႄႉတႄႉ၊ ၵူၼ်းထၢႆဝၢၼ်းၶဝ် ၶၢႆၸွမ်းတၢင်းၶွႆႈ ၸွမ်းၵၢတ်ႇၵၢင်ၶမ်ႈသေ ၶၢႆပႃးဢၼ်ၵပ်းမၼ်း ဢၼ်ဢဝ်ၵိူဝ်၊ၵိူဝ်ဝၢၼ် လႄႈ ၽွင်မၢၵ်ႇၶေႃ လေႃးၵၼ် ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းဢေးသျႃးပွတ်းဢွၵ်ႇတႄႉ ဢွၼ်ၵိၼ်ၵပ်း ၽွင်ၵိူဝ် ၵိူဝ်ဝၢၼ် မသလႃႇၼင်ႇၼၼ်ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်မၢၵ်ႇၵႃႇသေၵိၼ်ၵိၼ်ၶၢႆၶၢႆ။ တီႈၼႂ်း မၢၵ်ႇလေႃးလႄးၵူဝ်ႈၵႃႈၼၼ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ သႂ်ႇပႃးမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပႃးဝႆႉ ထၢတ်ႈပႅတ်ႇတိၼ်ႇ (pectin) တင်းၼမ်လႄႈ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တႃႇတေဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇဢူမ်၊ မၢၵ်ႇယႅၼ်ႈသႂ်ႇဢႅပ်ႇ၊ မၢၵ်ႇၵႃႇၽေး (ၵျႄႇလီႇ) တႃႇသႂ်ႇၵိၼ်လေႃး ၼႂ်းၶဝ်ႈမုၼ်းယုမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်တႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတၢင်မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ တီႈဢၼ်တေႁဵတ်း ၼမ်ႉၸိမ်ႉ (sauce) ဢမ်ႇပေႃးသူမ်ႈႁႅင်း၊ ဢၼ်မီးသၢႆဝၢၼ် ဢရသႃႇ ၵိူဝ်ၸဵမ်း (ၵိူဝ်သႂ်ႇၽၵ်း)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉၵေႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ၸေႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉသူတ်ႉသေ တီႈမိူင်းပလႃႇၸီးတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉၼဵင်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ chá-de-goiabeir ၼႆယဝ်ႉ။ === ႁႅင်းထၢတ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်း ၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ ပႃးထၢတ်ႈၼမ်ႉ 81%၊ ၵႃႇဝူဝ်ႇႁၢႆႉတရဵတ်ႉ 14%၊ ပရူဝ်ႇတဵၼ်း 3%၊ ၶႆမၼ်း 0.5%။ မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်း ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၼၵ်း 100 ၵရမ်ႇ (3.5 ဢွင်ႇၸ)ၼၼ်ႉၸိုင် ႁႅင်းၵတ်ႉ မီး 285 ၵီႇလူဝ်ႇၵိဝ်း၊ ထၢတ်ႈယႂ်းလႄႈ ထၢတ်ႈဝီႇထႃႇမိၼ်ႇၸီႇ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 254%၊ ၽူဝ်ႇလိတ်ႉ folate (ဢၼ်လူဝ်ႇၵူႈဝၼ်း 12%)၊ ပူဝ်ႇတႅတ်ႇၸီႇယမ်ႇ (ဢၼ်လူဝ်ႇၵူႈဝၼ်း 14%)၊၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်းၼႆႉ ၵွႆပႃးထႅင်ႈ ထၢတ်ႈလၢႆႇၵူဝ်ႇပိၼ်း (lycopene) ၵွၼ်ႇ။ === ထၢတ်ႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === တီႈမႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပႃးထႅင်ႈ ၵႃႇရူဝ်ႇတီးၼွႆႉသ် carotenoids လႄႈ ၽူဝ်ႇလီႇၽီႇၼေႃႇ polyphenols ၸိူင်ႉၼင်ႇ ထၢတ်ႈႁူမ်ႈ gallocatechin လႄႈ leucocyanidin ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Seshadri, TR; Vasishta, K (1965). "Polyphenols of the leaves of psidium guava—quercetin, guaijaverin, leucocyanidin and amritoside". Phytochemistry. 4 (6): 989–92. Bibcode:1965PChem...4..989S. doi:10.1016/S0031-9422(00)86281-0. </ref> ထၢတ်ႈႁူမ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပိူၵ်ႇလႄႈ ၼိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ ႁုၼ်ႈမုၼ်းမႃးလႄႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼႆႉ ႁႅင်းထၢတ်ႈႁူမ်ႈမၼ်း ၼမ်လိူဝ်သေ မၢၵ်ႇၵႃႇၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ။ === ၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === ၼမ်ႉမၼ်း ဢၼ်ဢိတ်ႇလႆႈမႃး တီႈမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ)ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉပဵၼ် ၼမ်ႉမၼ်းၵိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်ၸႂ်ႉ တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ႇႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶရိမ်ႇတႃးၼႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆံႈ လီႇၼူဝ်ႇလိတ်ႉ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (linoleic acid) တင်းၼမ်။ <ref> Kobori CN; Jorge N (2005). "Caracterização dos óleos de algumas sementes de frutas como aproveitamento de resíduos industriais" [Characterization of some seed oils from fruits for utilization of industrial residues] (PDF). Ciênc Agrotec (in Portuguese). 29 (5): 108–14. doi:10.1590/S1413-70542005000500014. </ref> === ၶဝ်ႈပဵၼ်ယႃးယႃ === ဝၢႆးလင် 1950 တဵမ်မႃးၼႆႉ မီးလွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉႁႃ လွင်ႈၸႂ်ႉ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇႁဵတ်းပဵၼ်ယႃႈယႃမႃး တီႈၼႂ်းမႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ၶဝ်ႈပႃးသင်လၢႆလၢႆ၊ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉသင်လၢႆလၢႆ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> de Boer, HJ; Cotingting, C (2014). "Medicinal plants for women's healthcare in southeast Asia: a meta-analysis of their traditional use, chemical constituents, and pharmacology". J Ethnopharmacol. 151 (2): 747–67. doi:10.1016/j.jep.2013.11.030. PMID 24269772. </ref> ယႃႈယႃတႆးတႄႉ ပေႃးတွင်ႉၵႂႃႇ တွင်ႉႁေႈၸိုင် ဢဝ်မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်းၼႆႉ ၶူပ်းယႅမ်ႉၵိၼ်ၸိုင် တွင်ႉႁေႈတၵ်းထၢတ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူၵ်ႇၵႂ်ႈ ႁိူၵ်ႇလၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ သင်ၶူပ်းၵဵဝ်ႉ မႂ်မၢၵ်ၵႃႇလိပ်ႈၸိုင် ယွၼ်ႉမၼ်း ၽၢတ်ႇသူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁိူၵ်ႇၵႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ === မႅင်းယႃႉၵဝ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇႁိူၼ်း မႅင်းၸိူင်ႉၼင်ႇတေႃႇလွၼ်း suspensa မိုတ်ႈယူႇသဝ်းထင် တီႈၼိုင်ႈသေ ၸိူဝ်းၶဝ် ၵႆႉမႃးၶႆႇသႂ်ႇ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်သုၵ်း ဢၼ်ၼဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မႅင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပႆႇယဵၼ်းပႆႇၵၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ပဵၼ်ၼွၼ်သေ ယႃႉၵဝ်းယႃႉၵိၼ် ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ မႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႅင်းမဵဝ်းၸွၼ်ယူႇ ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇလႄႈ ယွၼ်ႉမႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပၢႆးမၢၵ်ႇမီးၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵႃႉၶၢႆ မၢၵ်ႇၵႃႇ တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵ တွၼ်ႈၵၢင်ၼၼ်ႉ လႆႈလူႉသုမ်ႈ တေႃႇလႃႇႁူဝ်လၢၼ်ႉမၼ်း တင်းၼမ်ယူႇ။ <ref> Baranowski, Richard; Glenn, Holly; Sivinski, John (1993-06-01). "Biological Control of the Caribbean Fruit Fly (Diptera: Tephritidae)". The Florida Entomologist. 76 (2): 245. Bibcode:1993FlEnt..76..245B. doi:10.2307/3495721. ISSN 0015-4040. JSTOR 3495721. </ref> မႅင်းၽႄႉ Neopestalotiopsis* လႄႈ *Pestalotiopsis* တီႈမိူင်းၵူဝ်ႇလၢမ်ႇပီႇယႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၵႃႇ ပဵၼ်ႁွႆးၸဵပ်းႁွႆးယဵၼ်းယဝ်ႉ။ <ref> Solarte, F.; Munoz, C.G.; Maharachchikumbura, S.S.N.; Alvarez, E. (2018). "Diversity of Neopestalotiopsis and Pestalotiopsis spp., causal agents of guava scab in Colombia". Plant Disease. 102 (1): 49–59. Bibcode:2018PlDis.102...49S. doi:10.1094/PDIS-01-17-0068-RE. hdl:10568/89977. PMID 30673452.</ref> === ၽႄႈၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ === လွင်ႈၵပ်းၵိင်ႇ ၽႄႈတူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆးယမ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈတိူၼ်းပိူင်ၼိုင်ႈ။ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ လႆႈၵပ်းၽႄဢဝ် တီႈတူၼ်ႈမႄႈမၼ်းသေ လႆႈမႃး တူၼ်ႈမႂ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇသၢင်ႈတူၼ်ႈငဝ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈလိူၵ်ႈဢဝ် ၵိင်ႇဢၼ်မီးႁႅင်းၼၼ်ႉ လႆႈထႅၵ်ႇၼင်မၼ်း ၼိူဝ်ႉမၼ်းဢိတ်းၼိုင်ႈ (ဢမ်ႇၼၼ်) ထၢၵ်ႇႁွပ်ႈယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ႁၢၵ်ႈမႂ်ႇ တေဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်လိၼ်ၽုၼ်ႇလႄႈ ယႃႈႁၢၵ်ႈမုၼ်း သႂ်ႇပၼ်သေ ဢဝ်ပလတ်ႉၸတိၵ်ႉ ပူၵ်ႉႁေႃႇ မတ်ႉဝႆႉလီလီယဝ်ႉ။ ဝႆႉႁေ သွင်သၢမ်ဝူင်ႈ ပေႃးႁၢၵ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးၸိုင် တႅပ်းဢဝ် ႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ တူၼ်ႈငဝ်ႈ (တူၼ်ႈမႄႈ)မၼ်းသေ ၵႂႃႇၽုၵ်ႇၼိူဝ်လိၼ်ယဝ်ႉ။ လၢႆးဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆး ဢွင်ႇမၢၼ်ၵမ်ႉပႃႈၼမ်သေ ဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူၼ်ႈၸဵဝ်းယႂ်ႇ မၢၵ်ႇၵေႃႈပူင်းလီယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးလီ တႃႇႁႂ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈတိူၼ်းၼမ် ၽႄႈတိူၼ်းၶၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> Reddy, Jagdish (September 6, 2022). "A Guide to Understand Guava Plant/Tree Propagation: Check How this Guide Helps Guava Farmers". www.agrifarming.in. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== [[Category:!Main category]] h2nz4928cnz4m2pxxc4478pclf4afb2 160656 160655 2026-10-01T11:45:35Z Saosukham 105 ၽိူမ်ႉထႅမ် ဢိတ်းဢီႈ 160656 wikitext text/x-wiki [[File:Psidium guajava fruit.jpg|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Goya blancs.JPG|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ မီးၼိူဝ်တူၼ်ႈ]] [[File:Guava flowers (6700015761).jpg|thumb|မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Guava oil.JPG|thumb|ၼမ်ႉမၼ်းမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (မၢၵ်ႇၵႃႇသႂ်ႈလႅင်)]] ==မၢၵ်ႇၵႃႇ== မၢၵ်ႇၵႃႇ Guava ၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈတီႈ ႁူႉၸၵ်းၼမ်သေ တူၼ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈ တမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢမ်ပေႃးမႆႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇပဵၼ် တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ <ref> orton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ငဝ်ႈငႃႇၸိူဝ်ႉၽၼ်း မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵပွတ်းၵၢင်၊ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇ လႄႈ ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရၵၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ <ref>Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ guava သေ ငဝ်ႈၸိူဝ်ႉမၼ်းပဵၼ် Myrtaceae ယဝ်ႉ။ # မၢၵ်ႇၵႃႇ # မၢၵ်ႇၵႃႇသႆႈလႅင် === ငဝ်ႈငႃႇမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈၵႂႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ်=== မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵတွၼ်ႈၵၢင် ဢမ်ႇၼၼ် ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရိၵသေ ၽႄႈမႃး ၽၢႆႇ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> တီႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပၢၼ်ၵဝ်ႇ မိူင်းပီႇရူးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႃး ဢွၼ်တၢင်း ၿီႇၸီႇ 2,500 ၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> ==လၢႆးၽုၵ်ႇလၢႆးသွမ်ႈ== တီႈၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈလႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢေးသျႃး ပွတ်းမႆႈ ဢိၵ်ႇ မိူင်းဢမေႇရိၵ ပွတ်းမႆႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၾလေႃႇရီႇတႃႇ၊ ႁႃႇဝၢႆႇယီႇ တင်း ဢႃၾရိၵၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႈသွမ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇ ပဵၼ် မၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. <ref> တီႈၾလေႃႇရီႇတႃႇတႄႉ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေတႄႇၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇသေ ၽုၵ်ႇတေႃႇပေႃးႁွတ်ႈထိုင် Sarasota၊ Chipley၊ Waldo လႄႈ Fort Pierce ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်လေႉၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈမိူင်းဢၼ်မႆႈၼၼ်ႉမႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း (မႄႈမၼ်း) သေ ၽုၵ်ႇၶၢႆႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ပႃး ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၽႄ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွၵ်းၵၢတ်ႇၶၢႆႇလီ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်းယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းယူးရူပ်ႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း၊ မိူင်းၸပဵင်ႇ၊မႃႇလႃႇၵႃႇသျီႉ လႄႈ မိူင်းၵရိၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽႄမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၵပ်းၼၼ်ႉယူႇ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ၸၢဝ်းတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ ၸိူဝ်းတူၼ်ႈၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁႅင်းၸင်ႈ ၶၢမ်ႇလႆႈ တၢမ်ႇၵတ်း 4 တီႇၵရီႇၸိၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉ (25 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းပွတ်းလူးၵွၼ်ႇ။ တူၼ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်းတႄႉ ပေႃးၵတ်းမွၵ်ႈတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ယင်းၸၢင်ႈၵမ်ႈၵႂႃႇၵွၼ်ႇ။ <ref> Sauls JW (December 1998). "Home fruit production – Guava". Texas A&M Horticulture Program. Retrieved 2012-04-17. </ref> ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး ၸိူဝ်းသၢပ်ႇလၢပ်ႈၸႄႈတွၼ်ႈ မႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၽုၵ်ႇၼႂ်းမေႃႈၼႂ်းဢုမ် တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်တူၼ်ႈမၢၵ်ႇ ဢၼ်မၢၵ်ႇလႆႈ ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း ၽုၵ်ႇၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ပီ မၢၵ်ႇမႃးသေ ၸၢင်ႈဢႃႇယုယၢဝ်း မၢၵ်ႇထိုင်လႆႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇသိပ်းပီၵွၼ်ႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> === ပိူင်ၽၢင် === ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ယၢမ်ႈၵႆႉလႆႈၵိၼ်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ "မၢၵ်ႇၵႃႇ"ၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽႄ Apple guava (Psidium guajava)ယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ၸိူဝ်ႉငဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် Myrtoideae သေ မႂ်မၼ်းၶႅင် သီၶဵဝ်ၸမ်ႉ ဢွၵ်ႇဝၢတ်ႈၶၢင်ႈၵိင်ႇသွင်ၽၢႆႇ။ ႁၢင်ႈၽၢင်မႂ်မၼ်း လၢဝ်ႈမိူၼ်ႁၢင်ႈ ၶႆႇပဵတ်း ႁၢင်ႈ ၶႆႇၵႆႇသေ ယၢဝ်းလႆႈ 2 ႁၵ်းမိုဝ်း တေႃႇ 6 ႁၵ်းမိုဝ်း (5-15 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ)။ မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ် သီၶၢဝ် မီး 5 ဝႃသေ သွႆႈၽူႈမၼ်းမီးတင်းၼမ်။ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးၸိူဝ်ႉၽၼ်း တင်းၼမ် ပဵၼ်ၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉၽၼ်း ပႄႇရီႇ (berries)။ <ref> Judd, WS; Campbell, CS; Kellogg, EA; Stevens, PF; Donoghue, MJ (2002). Plant systematics, a phylogenetic approach. Sinauer Associates, Inc. pp. 398–399. ISBN 0878934030. </ref> ==လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးၵိၼ်== ဤအသီးကို လူတို့က စိုက်ပျိုးစားသုံးကြသလို ငှက်များအပါအဝင် အခြားတိရစ္ဆာန်များစွာကလည်း စားသုံးကြပြီး ၎င်းတို့၏ချေးမှတစ်ဆင့် အစေ့များကို နေရာအနှံ့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိစေပါသည်။ ဟာဝိုင်အီကျွန်းတွင် strawberry guava (P. littorale) မျိုးစိတ်သည် အခြားအပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကို မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားစေနိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်စေသော ကျူးကျော်မျိုးစိတ် (invasive species) တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် မာလကာမျိုးစိတ်အချို့မှာမူ သဘာဝနေရင်းဒေသများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုကြောင့် ရှားပါးလာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး မျိုးစိတ်တစ်ခု (Jamaican guava သို့မဟုတ် P. dumetorum) မှာမူ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းၵိၼ်သေၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၼူၵ်ႉလႄႈ သတ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိၼ်လႄႈ လုၵ်ႉတီႈ ၶီႈသတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇၵေႃႈ ၽႄႈၵႂႃႇၵူႈတီႈ။ ၸိူဝ်ႉတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇသထေႃႇပႄႇရီႇ strawberry guava (P. littorale) ဢၼ်မီးတီႈ ၵုၼ်ႁႃႇဝၢႆႇယီႇၼၼ်ႉ မၼ်းၽႄႈႁၢႆႉၼႃႇသေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း 100 ပၢႆ ပေႃးၶ်ႈလူႉႁၢႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ <ref> Price J (14 June 2008). "Strawberry guava's hold has proven devastating". Honolulu Star-Bulletin. Retrieved 7 December 2014. </ref> <ref> "Leveling the Playing Field in Hawai'i's Native Forests" (PDF). Conservation Council for Hawai‘i. 2010. Archived from the original (PDF) on 15 December 2014. Retrieved 7 December 2014. </ref> ဝႃႈၼၼ်သေတ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇမၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွင်ႈတီႈၵဝ်ႇ ဢၼ်မၼ်းယၢမ်ႈဢွၵ်ႇယူႇၼၼ်ႉ သမ်ႉဢမ်ႇဢွၵ်ႇသေ ႁၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ မီးယူႇ။ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ Jamaican guava ဢမ်ႇၼၼ် P. dumetorum ၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၵုၼ်ႁႃႇဝၢႆႇယီႇၼၼ်ႉ တႃႇတေပိင်ႈၼိူဝ်ႉၸိုင် ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁွမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ ၽိုၼ်းမႆႉမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တမ်ႈတီႈ ပၢင်ပွႆးပႃႇပီႇၵိဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၸႂ်ႉၼင်ႇၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူင်းၵိဝ်းပႃးလႄႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇၵေႃႈ တီႈပွႆး ပႃႇပီႇၵိဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ႉမႆႇမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ မၼ်းၵႅၼ်ႇလီလႄႈ တီႈမိူင်းတႆးတႄႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၵၢင်ႇၵႂႃႉ၊ ဢဝ်ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၶင်ႇတႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၼ်ႈယဝ်ႉ။ === သႅၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မီးၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း လၢႆလၢႆမဵဝ်းသေတ တၢင်းလဵၵ်ႉယႂ်ႇမၢၵ်ႇမၼ်းတႄႉ တၢင်းယၢဝ်း မီးလႆႈ 1.5 တေႃႇ 5 ၼိဝ်ႉ (4-12 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ)သေ ပိူင်ၽၢင်မၢၵ်ႇမၼ်း မူၼ်းလၢဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ဢၢႆသႅဝ်ပိူၵ်ႇမၼ်း ဢမ်ႇၶိုၼ်ႇတၢၼ်ႇ ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၽႃႈ ဢၢႆသႅဝ်မၼ်း ႁွမ်ဢူၼ်ႈထုၵ်ႇၸႂ်ဝႆႉယူႇ။ ပိူၵ်ႇၼွၵ်ႈမၼ်း ၶႅင်သေ မီးသၢႆၶူမ် ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢူၼ်ႈသေ မီးပႃးသၢႆဝၢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ မၢၵ်ႇၵႃႇ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပိူၵ်ႇၼႃ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပိူၵ်ႇမၢင် မီးလၢႆလၢႆသႅၼ်းဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၢၵ်ႇမၼ်းပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ပိူၵ်ႇမၼ်းတေၶဵဝ်၊ ပေႃးဝႃႈ သုၵ်းမႃးၸိုင် တေလိူင်၊ တေၶွင်ႇလႅင်ၵႂႃႇ မၢင်ၸိူဝ်း သုၵ်းသေတ တိုၵ်ႉတေၶဵဝ်ဝႆႉၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃး ၼိူဝ်ႉၼႂ်းမၼ်း မီးသၢႆဝၢၼ်ႁွမ် မိူတ်ႇသၢႆသူမ်ႈဢိတ်းဢိတ်းသေ ၼိူဝ်ႉမၼ်းၵေႃႈ မီးသီၽိူၵ်ႇလိူင်ဢူၼ်ႈဝႆႉ၊ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်တႄႉ ၼိူဝ်ႉသုၵ်းမၼ်း တေပဵၼ် သီၶွင်ႇလႅင်။ တီႈၼႂ်းၵၢင်မၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉၵႅၼ်ႇမၼ်းမီးတင်းၼမ်။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈမၼ်း ပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ၼိူဝ်ႉမၼ်း ၽၢတ်ႇသူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵႆႉဝႃႈ ပေႃးၵိၼ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ၶီႈၵႅၼ်ႇၼႆ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵိၼ်ဢၼ်ပႆႇသုၵ်း မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> === လွင်ႈဢွၵ်ႇၼမ် === ၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃး ၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇမူင်ႈ လႄႈ မၢၵ်ႇတူတ်းမူ တင်းမၢၵ်ႇၵႃႇၸိုင် ပီ 2024 ၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၼၵ်းမၢၵ်ႇသၢမ်မဵဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇ တၢၼ်ႇပွင်း 62 လၢၼ်ႉသေ မိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃးၼႆႉ ဢွၵ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈ ပဵၼ် 45 % ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်တၢမ်းၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးလႄႈ မိူင်းၶႄႇ။ === လွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ === တီႈမိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်းလႅတ်ႉတိၼ်ႇဢမေႇရိၵၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပၼ်ႇၸၢၵ်ႈသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်ၵိၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၼမ်ႉပၼ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၸိမ်ႉ (sauces) ၸဵမ်ဢၼ်ၵတ်းဢၼ်မႆႈ၊ ဢဝ်ႁဵတ်းပီႇယႃႇ၊ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇဢူမ်၊ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၵႃႇႁႅင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လဝ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းၸပဵင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လဝ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ <ref> Onstott, Jane (2010). National Geographic Traveler: Mexico. National Geographic Books. p. 36. ISBN 9781426205248. aguas frescas national geographic. </ref> မိူင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၵိၼ်ဢၼ်လိပ်းမၼ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ် ၽႃႇၵိၼ်၊ ၶူပ်းၵိၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ [[မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ]]ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸမ်ႈၵိၼ်လေႃး ၵိူဝ်၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ၊ မသလႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေၵွၼ်ႇ။ မိူင်းၽိလိပ်ႉပိၼ်းတႄႉ ၶဝ်ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁုင်ပဵၼ်ၽၵ်း (Sinigang) ၶဝ်။ မိူင်းၵျူးပႃးတႄႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ႁဵတ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈမုၼ်း pastelitos de guayaba ။ မၢၵ်ႇၵႃႇ မိူင်းထၢႆဝၢၼ်းၼႆႉ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဝၢၼ်ႁွမ်တႄႉတႄႉ၊ ၵူၼ်းထၢႆဝၢၼ်းၶဝ် ၶၢႆၸွမ်းတၢင်းၶွႆႈ ၸွမ်းၵၢတ်ႇၵၢင်ၶမ်ႈသေ ၶၢႆပႃးဢၼ်ၵပ်းမၼ်း ဢၼ်ဢဝ်ၵိူဝ်၊ၵိူဝ်ဝၢၼ် လႄႈ ၽွင်မၢၵ်ႇၶေႃ လေႃးၵၼ် ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းဢေးသျႃးပွတ်းဢွၵ်ႇတႄႉ ဢွၼ်ၵိၼ်ၵပ်း ၽွင်ၵိူဝ် ၵိူဝ်ဝၢၼ် မသလႃႇၼင်ႇၼၼ်ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်မၢၵ်ႇၵႃႇသေၵိၼ်ၵိၼ်ၶၢႆၶၢႆ။ တီႈၼႂ်း မၢၵ်ႇလေႃးလႄးၵူဝ်ႈၵႃႈၼၼ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ သႂ်ႇပႃးမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပႃးဝႆႉ ထၢတ်ႈပႅတ်ႇတိၼ်ႇ (pectin) တင်းၼမ်လႄႈ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တႃႇတေဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇဢူမ်၊ မၢၵ်ႇယႅၼ်ႈသႂ်ႇဢႅပ်ႇ၊ မၢၵ်ႇၵႃႇၽေး (ၵျႄႇလီႇ) တႃႇသႂ်ႇၵိၼ်လေႃး ၼႂ်းၶဝ်ႈမုၼ်းယုမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်တႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတၢင်မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ တီႈဢၼ်တေႁဵတ်း ၼမ်ႉၸိမ်ႉ (sauce) ဢမ်ႇပေႃးသူမ်ႈႁႅင်း၊ ဢၼ်မီးသၢႆဝၢၼ် ဢရသႃႇ ၵိူဝ်ၸဵမ်း (ၵိူဝ်သႂ်ႇၽၵ်း)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉၵေႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ၸေႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉသူတ်ႉသေ တီႈမိူင်းပလႃႇၸီးတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉၼဵင်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ chá-de-goiabeir ၼႆယဝ်ႉ။ === ႁႅင်းထၢတ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်း ၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ ပႃးထၢတ်ႈၼမ်ႉ 81%၊ ၵႃႇဝူဝ်ႇႁၢႆႉတရဵတ်ႉ 14%၊ ပရူဝ်ႇတဵၼ်း 3%၊ ၶႆမၼ်း 0.5%။ မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်း ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၼၵ်း 100 ၵရမ်ႇ (3.5 ဢွင်ႇၸ)ၼၼ်ႉၸိုင် ႁႅင်းၵတ်ႉ မီး 285 ၵီႇလူဝ်ႇၵိဝ်း၊ ထၢတ်ႈယႂ်းလႄႈ ထၢတ်ႈဝီႇထႃႇမိၼ်ႇၸီႇ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 254%၊ ၽူဝ်ႇလိတ်ႉ folate (ဢၼ်လူဝ်ႇၵူႈဝၼ်း 12%)၊ ပူဝ်ႇတႅတ်ႇၸီႇယမ်ႇ (ဢၼ်လူဝ်ႇၵူႈဝၼ်း 14%)၊၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်းၼႆႉ ၵွႆပႃးထႅင်ႈ ထၢတ်ႈလၢႆႇၵူဝ်ႇပိၼ်း (lycopene) ၵွၼ်ႇ။ === ထၢတ်ႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === တီႈမႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပႃးထႅင်ႈ ၵႃႇရူဝ်ႇတီးၼွႆႉသ် carotenoids လႄႈ ၽူဝ်ႇလီႇၽီႇၼေႃႇ polyphenols ၸိူင်ႉၼင်ႇ ထၢတ်ႈႁူမ်ႈ gallocatechin လႄႈ leucocyanidin ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Seshadri, TR; Vasishta, K (1965). "Polyphenols of the leaves of psidium guava—quercetin, guaijaverin, leucocyanidin and amritoside". Phytochemistry. 4 (6): 989–92. Bibcode:1965PChem...4..989S. doi:10.1016/S0031-9422(00)86281-0. </ref> ထၢတ်ႈႁူမ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပိူၵ်ႇလႄႈ ၼိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ ႁုၼ်ႈမုၼ်းမႃးလႄႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼႆႉ ႁႅင်းထၢတ်ႈႁူမ်ႈမၼ်း ၼမ်လိူဝ်သေ မၢၵ်ႇၵႃႇၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ။ === ၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === ၼမ်ႉမၼ်း ဢၼ်ဢိတ်ႇလႆႈမႃး တီႈမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ)ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉပဵၼ် ၼမ်ႉမၼ်းၵိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်ၸႂ်ႉ တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ႇႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶရိမ်ႇတႃးၼႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆံႈ လီႇၼူဝ်ႇလိတ်ႉ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (linoleic acid) တင်းၼမ်။ <ref> Kobori CN; Jorge N (2005). "Caracterização dos óleos de algumas sementes de frutas como aproveitamento de resíduos industriais" [Characterization of some seed oils from fruits for utilization of industrial residues] (PDF). Ciênc Agrotec (in Portuguese). 29 (5): 108–14. doi:10.1590/S1413-70542005000500014. </ref> === ၶဝ်ႈပဵၼ်ယႃးယႃ === ဝၢႆးလင် 1950 တဵမ်မႃးၼႆႉ မီးလွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉႁႃ လွင်ႈၸႂ်ႉ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇႁဵတ်းပဵၼ်ယႃႈယႃမႃး တီႈၼႂ်းမႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ၶဝ်ႈပႃးသင်လၢႆလၢႆ၊ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉသင်လၢႆလၢႆ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> de Boer, HJ; Cotingting, C (2014). "Medicinal plants for women's healthcare in southeast Asia: a meta-analysis of their traditional use, chemical constituents, and pharmacology". J Ethnopharmacol. 151 (2): 747–67. doi:10.1016/j.jep.2013.11.030. PMID 24269772. </ref> ယႃႈယႃတႆးတႄႉ ပေႃးတွင်ႉၵႂႃႇ တွင်ႉႁေႈၸိုင် ဢဝ်မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်းၼႆႉ ၶူပ်းယႅမ်ႉၵိၼ်ၸိုင် တွင်ႉႁေႈတၵ်းထၢတ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူၵ်ႇၵႂ်ႈ ႁိူၵ်ႇလၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ သင်ၶူပ်းၵဵဝ်ႉ မႂ်မၢၵ်ၵႃႇလိပ်ႈၸိုင် ယွၼ်ႉမၼ်း ၽၢတ်ႇသူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁိူၵ်ႇၵႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ === မႅင်းယႃႉၵဝ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇႁိူၼ်း မႅင်းၸိူင်ႉၼင်ႇတေႃႇလွၼ်း suspensa မိုတ်ႈယူႇသဝ်းထင် တီႈၼိုင်ႈသေ ၸိူဝ်းၶဝ် ၵႆႉမႃးၶႆႇသႂ်ႇ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်သုၵ်း ဢၼ်ၼဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မႅင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပႆႇယဵၼ်းပႆႇၵၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ပဵၼ်ၼွၼ်သေ ယႃႉၵဝ်းယႃႉၵိၼ် ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ မႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႅင်းမဵဝ်းၸွၼ်ယူႇ ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇလႄႈ ယွၼ်ႉမႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပၢႆးမၢၵ်ႇမီးၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵႃႉၶၢႆ မၢၵ်ႇၵႃႇ တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵ တွၼ်ႈၵၢင်ၼၼ်ႉ လႆႈလူႉသုမ်ႈ တေႃႇလႃႇႁူဝ်လၢၼ်ႉမၼ်း တင်းၼမ်ယူႇ။ <ref> Baranowski, Richard; Glenn, Holly; Sivinski, John (1993-06-01). "Biological Control of the Caribbean Fruit Fly (Diptera: Tephritidae)". The Florida Entomologist. 76 (2): 245. Bibcode:1993FlEnt..76..245B. doi:10.2307/3495721. ISSN 0015-4040. JSTOR 3495721. </ref> မႅင်းၽႄႉ Neopestalotiopsis* လႄႈ *Pestalotiopsis* တီႈမိူင်းၵူဝ်ႇလၢမ်ႇပီႇယႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၵႃႇ ပဵၼ်ႁွႆးၸဵပ်းႁွႆးယဵၼ်းယဝ်ႉ။ <ref> Solarte, F.; Munoz, C.G.; Maharachchikumbura, S.S.N.; Alvarez, E. (2018). "Diversity of Neopestalotiopsis and Pestalotiopsis spp., causal agents of guava scab in Colombia". Plant Disease. 102 (1): 49–59. Bibcode:2018PlDis.102...49S. doi:10.1094/PDIS-01-17-0068-RE. hdl:10568/89977. PMID 30673452.</ref> === ၽႄႈၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ === လွင်ႈၵပ်းၵိင်ႇ ၽႄႈတူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆးယမ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈတိူၼ်းပိူင်ၼိုင်ႈ။ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ လႆႈၵပ်းၽႄဢဝ် တီႈတူၼ်ႈမႄႈမၼ်းသေ လႆႈမႃး တူၼ်ႈမႂ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇသၢင်ႈတူၼ်ႈငဝ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈလိူၵ်ႈဢဝ် ၵိင်ႇဢၼ်မီးႁႅင်းၼၼ်ႉ လႆႈထႅၵ်ႇၼင်မၼ်း ၼိူဝ်ႉမၼ်းဢိတ်းၼိုင်ႈ (ဢမ်ႇၼၼ်) ထၢၵ်ႇႁွပ်ႈယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ႁၢၵ်ႈမႂ်ႇ တေဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်လိၼ်ၽုၼ်ႇလႄႈ ယႃႈႁၢၵ်ႈမုၼ်း သႂ်ႇပၼ်သေ ဢဝ်ပလတ်ႉၸတိၵ်ႉ ပူၵ်ႉႁေႃႇ မတ်ႉဝႆႉလီလီယဝ်ႉ။ ဝႆႉႁေ သွင်သၢမ်ဝူင်ႈ ပေႃးႁၢၵ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးၸိုင် တႅပ်းဢဝ် ႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ တူၼ်ႈငဝ်ႈ (တူၼ်ႈမႄႈ)မၼ်းသေ ၵႂႃႇၽုၵ်ႇၼိူဝ်လိၼ်ယဝ်ႉ။ လၢႆးဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆး ဢွင်ႇမၢၼ်ၵမ်ႉပႃႈၼမ်သေ ဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူၼ်ႈၸဵဝ်းယႂ်ႇ မၢၵ်ႇၵေႃႈပူင်းလီယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးလီ တႃႇႁႂ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈတိူၼ်းၼမ် ၽႄႈတိူၼ်းၶၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> Reddy, Jagdish (September 6, 2022). "A Guide to Understand Guava Plant/Tree Propagation: Check How this Guide Helps Guava Farmers". www.agrifarming.in. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== [[Category:!Main category]] i4txq51ocbjnz0vgubcs02yi6d61u6f 160657 160656 2026-10-01T11:46:44Z Saosukham 105 ၽိူမ်ႉထႅမ် ဢိတ်းဢွတ်း 160657 wikitext text/x-wiki [[File:Psidium guajava fruit.jpg|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Goya blancs.JPG|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ မီးၼိူဝ်တူၼ်ႈ]] [[File:Guava flowers (6700015761).jpg|thumb|မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Guava oil.JPG|thumb|ၼမ်ႉမၼ်းမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (မၢၵ်ႇၵႃႇသႂ်ႈလႅင်)]] ==မၢၵ်ႇၵႃႇ== မၢၵ်ႇၵႃႇ Guava ၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈတီႈ ႁူႉၸၵ်းၼမ်သေ တူၼ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈ တမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢမ်ပေႃးမႆႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇပဵၼ် တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ <ref> orton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ငဝ်ႈငႃႇၸိူဝ်ႉၽၼ်း မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵပွတ်းၵၢင်၊ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇ လႄႈ ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရၵၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ <ref>Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ guava သေ ငဝ်ႈၸိူဝ်ႉမၼ်းပဵၼ် Myrtaceae ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁူႉၸၵ်းၼမ်တႄႉ မီးမၢၵ်ႇၵႃႇ သွင်မဵဝ်း။ # မၢၵ်ႇၵႃႇ # မၢၵ်ႇၵႃႇသႆႈလႅင် (မၢၵ်ၵႃႇၼႂ်းလႅင်) === ငဝ်ႈငႃႇမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈၵႂႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ်=== မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵတွၼ်ႈၵၢင် ဢမ်ႇၼၼ် ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရိၵသေ ၽႄႈမႃး ၽၢႆႇ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> တီႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပၢၼ်ၵဝ်ႇ မိူင်းပီႇရူးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႃး ဢွၼ်တၢင်း ၿီႇၸီႇ 2,500 ၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> ==လၢႆးၽုၵ်ႇလၢႆးသွမ်ႈ== တီႈၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈလႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢေးသျႃး ပွတ်းမႆႈ ဢိၵ်ႇ မိူင်းဢမေႇရိၵ ပွတ်းမႆႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၾလေႃႇရီႇတႃႇ၊ ႁႃႇဝၢႆႇယီႇ တင်း ဢႃၾရိၵၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႈသွမ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇ ပဵၼ် မၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. <ref> တီႈၾလေႃႇရီႇတႃႇတႄႉ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေတႄႇၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇသေ ၽုၵ်ႇတေႃႇပေႃးႁွတ်ႈထိုင် Sarasota၊ Chipley၊ Waldo လႄႈ Fort Pierce ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်လေႉၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈမိူင်းဢၼ်မႆႈၼၼ်ႉမႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း (မႄႈမၼ်း) သေ ၽုၵ်ႇၶၢႆႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ပႃး ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၽႄ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွၵ်းၵၢတ်ႇၶၢႆႇလီ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်းယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းယူးရူပ်ႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း၊ မိူင်းၸပဵင်ႇ၊မႃႇလႃႇၵႃႇသျီႉ လႄႈ မိူင်းၵရိၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽႄမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၵပ်းၼၼ်ႉယူႇ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ၸၢဝ်းတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ ၸိူဝ်းတူၼ်ႈၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁႅင်းၸင်ႈ ၶၢမ်ႇလႆႈ တၢမ်ႇၵတ်း 4 တီႇၵရီႇၸိၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉ (25 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းပွတ်းလူးၵွၼ်ႇ။ တူၼ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်းတႄႉ ပေႃးၵတ်းမွၵ်ႈတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ယင်းၸၢင်ႈၵမ်ႈၵႂႃႇၵွၼ်ႇ။ <ref> Sauls JW (December 1998). "Home fruit production – Guava". Texas A&M Horticulture Program. Retrieved 2012-04-17. </ref> ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး ၸိူဝ်းသၢပ်ႇလၢပ်ႈၸႄႈတွၼ်ႈ မႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၽုၵ်ႇၼႂ်းမေႃႈၼႂ်းဢုမ် တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်တူၼ်ႈမၢၵ်ႇ ဢၼ်မၢၵ်ႇလႆႈ ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း ၽုၵ်ႇၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ပီ မၢၵ်ႇမႃးသေ ၸၢင်ႈဢႃႇယုယၢဝ်း မၢၵ်ႇထိုင်လႆႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇသိပ်းပီၵွၼ်ႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> === ပိူင်ၽၢင် === ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ယၢမ်ႈၵႆႉလႆႈၵိၼ်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ "မၢၵ်ႇၵႃႇ"ၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽႄ Apple guava (Psidium guajava)ယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ၸိူဝ်ႉငဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် Myrtoideae သေ မႂ်မၼ်းၶႅင် သီၶဵဝ်ၸမ်ႉ ဢွၵ်ႇဝၢတ်ႈၶၢင်ႈၵိင်ႇသွင်ၽၢႆႇ။ ႁၢင်ႈၽၢင်မႂ်မၼ်း လၢဝ်ႈမိူၼ်ႁၢင်ႈ ၶႆႇပဵတ်း ႁၢင်ႈ ၶႆႇၵႆႇသေ ယၢဝ်းလႆႈ 2 ႁၵ်းမိုဝ်း တေႃႇ 6 ႁၵ်းမိုဝ်း (5-15 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ)။ မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ် သီၶၢဝ် မီး 5 ဝႃသေ သွႆႈၽူႈမၼ်းမီးတင်းၼမ်။ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးၸိူဝ်ႉၽၼ်း တင်းၼမ် ပဵၼ်ၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉၽၼ်း ပႄႇရီႇ (berries)။ <ref> Judd, WS; Campbell, CS; Kellogg, EA; Stevens, PF; Donoghue, MJ (2002). Plant systematics, a phylogenetic approach. Sinauer Associates, Inc. pp. 398–399. ISBN 0878934030. </ref> ==လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးၵိၼ်== ဤအသီးကို လူတို့က စိုက်ပျိုးစားသုံးကြသလို ငှက်များအပါအဝင် အခြားတိရစ္ဆာန်များစွာကလည်း စားသုံးကြပြီး ၎င်းတို့၏ချေးမှတစ်ဆင့် အစေ့များကို နေရာအနှံ့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိစေပါသည်။ ဟာဝိုင်အီကျွန်းတွင် strawberry guava (P. littorale) မျိုးစိတ်သည် အခြားအပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကို မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားစေနိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်စေသော ကျူးကျော်မျိုးစိတ် (invasive species) တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် မာလကာမျိုးစိတ်အချို့မှာမူ သဘာဝနေရင်းဒေသများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုကြောင့် ရှားပါးလာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး မျိုးစိတ်တစ်ခု (Jamaican guava သို့မဟုတ် P. dumetorum) မှာမူ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းၵိၼ်သေၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၼူၵ်ႉလႄႈ သတ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိၼ်လႄႈ လုၵ်ႉတီႈ ၶီႈသတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇၵေႃႈ ၽႄႈၵႂႃႇၵူႈတီႈ။ ၸိူဝ်ႉတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇသထေႃႇပႄႇရီႇ strawberry guava (P. littorale) ဢၼ်မီးတီႈ ၵုၼ်ႁႃႇဝၢႆႇယီႇၼၼ်ႉ မၼ်းၽႄႈႁၢႆႉၼႃႇသေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း 100 ပၢႆ ပေႃးၶ်ႈလူႉႁၢႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ <ref> Price J (14 June 2008). "Strawberry guava's hold has proven devastating". Honolulu Star-Bulletin. Retrieved 7 December 2014. </ref> <ref> "Leveling the Playing Field in Hawai'i's Native Forests" (PDF). Conservation Council for Hawai‘i. 2010. Archived from the original (PDF) on 15 December 2014. Retrieved 7 December 2014. </ref> ဝႃႈၼၼ်သေတ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇမၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွင်ႈတီႈၵဝ်ႇ ဢၼ်မၼ်းယၢမ်ႈဢွၵ်ႇယူႇၼၼ်ႉ သမ်ႉဢမ်ႇဢွၵ်ႇသေ ႁၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ မီးယူႇ။ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ Jamaican guava ဢမ်ႇၼၼ် P. dumetorum ၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၵုၼ်ႁႃႇဝၢႆႇယီႇၼၼ်ႉ တႃႇတေပိင်ႈၼိူဝ်ႉၸိုင် ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁွမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ ၽိုၼ်းမႆႉမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တမ်ႈတီႈ ပၢင်ပွႆးပႃႇပီႇၵိဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၸႂ်ႉၼင်ႇၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူင်းၵိဝ်းပႃးလႄႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇၵေႃႈ တီႈပွႆး ပႃႇပီႇၵိဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ႉမႆႇမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ မၼ်းၵႅၼ်ႇလီလႄႈ တီႈမိူင်းတႆးတႄႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၵၢင်ႇၵႂႃႉ၊ ဢဝ်ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၶင်ႇတႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၼ်ႈယဝ်ႉ။ === သႅၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မီးၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း လၢႆလၢႆမဵဝ်းသေတ တၢင်းလဵၵ်ႉယႂ်ႇမၢၵ်ႇမၼ်းတႄႉ တၢင်းယၢဝ်း မီးလႆႈ 1.5 တေႃႇ 5 ၼိဝ်ႉ (4-12 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ)သေ ပိူင်ၽၢင်မၢၵ်ႇမၼ်း မူၼ်းလၢဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ဢၢႆသႅဝ်ပိူၵ်ႇမၼ်း ဢမ်ႇၶိုၼ်ႇတၢၼ်ႇ ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၽႃႈ ဢၢႆသႅဝ်မၼ်း ႁွမ်ဢူၼ်ႈထုၵ်ႇၸႂ်ဝႆႉယူႇ။ ပိူၵ်ႇၼွၵ်ႈမၼ်း ၶႅင်သေ မီးသၢႆၶူမ် ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢူၼ်ႈသေ မီးပႃးသၢႆဝၢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ မၢၵ်ႇၵႃႇ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပိူၵ်ႇၼႃ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပိူၵ်ႇမၢင် မီးလၢႆလၢႆသႅၼ်းဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၢၵ်ႇမၼ်းပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ပိူၵ်ႇမၼ်းတေၶဵဝ်၊ ပေႃးဝႃႈ သုၵ်းမႃးၸိုင် တေလိူင်၊ တေၶွင်ႇလႅင်ၵႂႃႇ မၢင်ၸိူဝ်း သုၵ်းသေတ တိုၵ်ႉတေၶဵဝ်ဝႆႉၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃး ၼိူဝ်ႉၼႂ်းမၼ်း မီးသၢႆဝၢၼ်ႁွမ် မိူတ်ႇသၢႆသူမ်ႈဢိတ်းဢိတ်းသေ ၼိူဝ်ႉမၼ်းၵေႃႈ မီးသီၽိူၵ်ႇလိူင်ဢူၼ်ႈဝႆႉ၊ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်တႄႉ ၼိူဝ်ႉသုၵ်းမၼ်း တေပဵၼ် သီၶွင်ႇလႅင်။ တီႈၼႂ်းၵၢင်မၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉၵႅၼ်ႇမၼ်းမီးတင်းၼမ်။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈမၼ်း ပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ၼိူဝ်ႉမၼ်း ၽၢတ်ႇသူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵႆႉဝႃႈ ပေႃးၵိၼ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ၶီႈၵႅၼ်ႇၼႆ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵိၼ်ဢၼ်ပႆႇသုၵ်း မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> === လွင်ႈဢွၵ်ႇၼမ် === ၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃး ၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇမူင်ႈ လႄႈ မၢၵ်ႇတူတ်းမူ တင်းမၢၵ်ႇၵႃႇၸိုင် ပီ 2024 ၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၼၵ်းမၢၵ်ႇသၢမ်မဵဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇ တၢၼ်ႇပွင်း 62 လၢၼ်ႉသေ မိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃးၼႆႉ ဢွၵ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈ ပဵၼ် 45 % ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်တၢမ်းၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးလႄႈ မိူင်းၶႄႇ။ === လွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ === တီႈမိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်းလႅတ်ႉတိၼ်ႇဢမေႇရိၵၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပၼ်ႇၸၢၵ်ႈသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်ၵိၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၼမ်ႉပၼ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၸိမ်ႉ (sauces) ၸဵမ်ဢၼ်ၵတ်းဢၼ်မႆႈ၊ ဢဝ်ႁဵတ်းပီႇယႃႇ၊ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇဢူမ်၊ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၵႃႇႁႅင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လဝ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းၸပဵင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လဝ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ <ref> Onstott, Jane (2010). National Geographic Traveler: Mexico. National Geographic Books. p. 36. ISBN 9781426205248. aguas frescas national geographic. </ref> မိူင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၵိၼ်ဢၼ်လိပ်းမၼ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ် ၽႃႇၵိၼ်၊ ၶူပ်းၵိၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ [[မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ]]ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸမ်ႈၵိၼ်လေႃး ၵိူဝ်၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ၊ မသလႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေၵွၼ်ႇ။ မိူင်းၽိလိပ်ႉပိၼ်းတႄႉ ၶဝ်ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁုင်ပဵၼ်ၽၵ်း (Sinigang) ၶဝ်။ မိူင်းၵျူးပႃးတႄႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ႁဵတ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈမုၼ်း pastelitos de guayaba ။ မၢၵ်ႇၵႃႇ မိူင်းထၢႆဝၢၼ်းၼႆႉ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဝၢၼ်ႁွမ်တႄႉတႄႉ၊ ၵူၼ်းထၢႆဝၢၼ်းၶဝ် ၶၢႆၸွမ်းတၢင်းၶွႆႈ ၸွမ်းၵၢတ်ႇၵၢင်ၶမ်ႈသေ ၶၢႆပႃးဢၼ်ၵပ်းမၼ်း ဢၼ်ဢဝ်ၵိူဝ်၊ၵိူဝ်ဝၢၼ် လႄႈ ၽွင်မၢၵ်ႇၶေႃ လေႃးၵၼ် ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းဢေးသျႃးပွတ်းဢွၵ်ႇတႄႉ ဢွၼ်ၵိၼ်ၵပ်း ၽွင်ၵိူဝ် ၵိူဝ်ဝၢၼ် မသလႃႇၼင်ႇၼၼ်ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်မၢၵ်ႇၵႃႇသေၵိၼ်ၵိၼ်ၶၢႆၶၢႆ။ တီႈၼႂ်း မၢၵ်ႇလေႃးလႄးၵူဝ်ႈၵႃႈၼၼ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ သႂ်ႇပႃးမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပႃးဝႆႉ ထၢတ်ႈပႅတ်ႇတိၼ်ႇ (pectin) တင်းၼမ်လႄႈ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တႃႇတေဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇဢူမ်၊ မၢၵ်ႇယႅၼ်ႈသႂ်ႇဢႅပ်ႇ၊ မၢၵ်ႇၵႃႇၽေး (ၵျႄႇလီႇ) တႃႇသႂ်ႇၵိၼ်လေႃး ၼႂ်းၶဝ်ႈမုၼ်းယုမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်တႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတၢင်မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ တီႈဢၼ်တေႁဵတ်း ၼမ်ႉၸိမ်ႉ (sauce) ဢမ်ႇပေႃးသူမ်ႈႁႅင်း၊ ဢၼ်မီးသၢႆဝၢၼ် ဢရသႃႇ ၵိူဝ်ၸဵမ်း (ၵိူဝ်သႂ်ႇၽၵ်း)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉၵေႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ၸေႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉသူတ်ႉသေ တီႈမိူင်းပလႃႇၸီးတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉၼဵင်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ chá-de-goiabeir ၼႆယဝ်ႉ။ === ႁႅင်းထၢတ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်း ၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ ပႃးထၢတ်ႈၼမ်ႉ 81%၊ ၵႃႇဝူဝ်ႇႁၢႆႉတရဵတ်ႉ 14%၊ ပရူဝ်ႇတဵၼ်း 3%၊ ၶႆမၼ်း 0.5%။ မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်း ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၼၵ်း 100 ၵရမ်ႇ (3.5 ဢွင်ႇၸ)ၼၼ်ႉၸိုင် ႁႅင်းၵတ်ႉ မီး 285 ၵီႇလူဝ်ႇၵိဝ်း၊ ထၢတ်ႈယႂ်းလႄႈ ထၢတ်ႈဝီႇထႃႇမိၼ်ႇၸီႇ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 254%၊ ၽူဝ်ႇလိတ်ႉ folate (ဢၼ်လူဝ်ႇၵူႈဝၼ်း 12%)၊ ပူဝ်ႇတႅတ်ႇၸီႇယမ်ႇ (ဢၼ်လူဝ်ႇၵူႈဝၼ်း 14%)၊၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်းၼႆႉ ၵွႆပႃးထႅင်ႈ ထၢတ်ႈလၢႆႇၵူဝ်ႇပိၼ်း (lycopene) ၵွၼ်ႇ။ === ထၢတ်ႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === တီႈမႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပႃးထႅင်ႈ ၵႃႇရူဝ်ႇတီးၼွႆႉသ် carotenoids လႄႈ ၽူဝ်ႇလီႇၽီႇၼေႃႇ polyphenols ၸိူင်ႉၼင်ႇ ထၢတ်ႈႁူမ်ႈ gallocatechin လႄႈ leucocyanidin ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Seshadri, TR; Vasishta, K (1965). "Polyphenols of the leaves of psidium guava—quercetin, guaijaverin, leucocyanidin and amritoside". Phytochemistry. 4 (6): 989–92. Bibcode:1965PChem...4..989S. doi:10.1016/S0031-9422(00)86281-0. </ref> ထၢတ်ႈႁူမ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပိူၵ်ႇလႄႈ ၼိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ ႁုၼ်ႈမုၼ်းမႃးလႄႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼႆႉ ႁႅင်းထၢတ်ႈႁူမ်ႈမၼ်း ၼမ်လိူဝ်သေ မၢၵ်ႇၵႃႇၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ။ === ၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === ၼမ်ႉမၼ်း ဢၼ်ဢိတ်ႇလႆႈမႃး တီႈမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ)ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉပဵၼ် ၼမ်ႉမၼ်းၵိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်ၸႂ်ႉ တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ႇႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶရိမ်ႇတႃးၼႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆံႈ လီႇၼူဝ်ႇလိတ်ႉ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (linoleic acid) တင်းၼမ်။ <ref> Kobori CN; Jorge N (2005). "Caracterização dos óleos de algumas sementes de frutas como aproveitamento de resíduos industriais" [Characterization of some seed oils from fruits for utilization of industrial residues] (PDF). Ciênc Agrotec (in Portuguese). 29 (5): 108–14. doi:10.1590/S1413-70542005000500014. </ref> === ၶဝ်ႈပဵၼ်ယႃးယႃ === ဝၢႆးလင် 1950 တဵမ်မႃးၼႆႉ မီးလွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉႁႃ လွင်ႈၸႂ်ႉ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇႁဵတ်းပဵၼ်ယႃႈယႃမႃး တီႈၼႂ်းမႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ၶဝ်ႈပႃးသင်လၢႆလၢႆ၊ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉသင်လၢႆလၢႆ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> de Boer, HJ; Cotingting, C (2014). "Medicinal plants for women's healthcare in southeast Asia: a meta-analysis of their traditional use, chemical constituents, and pharmacology". J Ethnopharmacol. 151 (2): 747–67. doi:10.1016/j.jep.2013.11.030. PMID 24269772. </ref> ယႃႈယႃတႆးတႄႉ ပေႃးတွင်ႉၵႂႃႇ တွင်ႉႁေႈၸိုင် ဢဝ်မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်းၼႆႉ ၶူပ်းယႅမ်ႉၵိၼ်ၸိုင် တွင်ႉႁေႈတၵ်းထၢတ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူၵ်ႇၵႂ်ႈ ႁိူၵ်ႇလၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ သင်ၶူပ်းၵဵဝ်ႉ မႂ်မၢၵ်ၵႃႇလိပ်ႈၸိုင် ယွၼ်ႉမၼ်း ၽၢတ်ႇသူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁိူၵ်ႇၵႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ === မႅင်းယႃႉၵဝ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇႁိူၼ်း မႅင်းၸိူင်ႉၼင်ႇတေႃႇလွၼ်း suspensa မိုတ်ႈယူႇသဝ်းထင် တီႈၼိုင်ႈသေ ၸိူဝ်းၶဝ် ၵႆႉမႃးၶႆႇသႂ်ႇ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်သုၵ်း ဢၼ်ၼဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မႅင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပႆႇယဵၼ်းပႆႇၵၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ပဵၼ်ၼွၼ်သေ ယႃႉၵဝ်းယႃႉၵိၼ် ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ မႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႅင်းမဵဝ်းၸွၼ်ယူႇ ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇလႄႈ ယွၼ်ႉမႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပၢႆးမၢၵ်ႇမီးၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵႃႉၶၢႆ မၢၵ်ႇၵႃႇ တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵ တွၼ်ႈၵၢင်ၼၼ်ႉ လႆႈလူႉသုမ်ႈ တေႃႇလႃႇႁူဝ်လၢၼ်ႉမၼ်း တင်းၼမ်ယူႇ။ <ref> Baranowski, Richard; Glenn, Holly; Sivinski, John (1993-06-01). "Biological Control of the Caribbean Fruit Fly (Diptera: Tephritidae)". The Florida Entomologist. 76 (2): 245. Bibcode:1993FlEnt..76..245B. doi:10.2307/3495721. ISSN 0015-4040. JSTOR 3495721. </ref> မႅင်းၽႄႉ Neopestalotiopsis* လႄႈ *Pestalotiopsis* တီႈမိူင်းၵူဝ်ႇလၢမ်ႇပီႇယႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၵႃႇ ပဵၼ်ႁွႆးၸဵပ်းႁွႆးယဵၼ်းယဝ်ႉ။ <ref> Solarte, F.; Munoz, C.G.; Maharachchikumbura, S.S.N.; Alvarez, E. (2018). "Diversity of Neopestalotiopsis and Pestalotiopsis spp., causal agents of guava scab in Colombia". Plant Disease. 102 (1): 49–59. Bibcode:2018PlDis.102...49S. doi:10.1094/PDIS-01-17-0068-RE. hdl:10568/89977. PMID 30673452.</ref> === ၽႄႈၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ === လွင်ႈၵပ်းၵိင်ႇ ၽႄႈတူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆးယမ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈတိူၼ်းပိူင်ၼိုင်ႈ။ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ လႆႈၵပ်းၽႄဢဝ် တီႈတူၼ်ႈမႄႈမၼ်းသေ လႆႈမႃး တူၼ်ႈမႂ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇသၢင်ႈတူၼ်ႈငဝ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈလိူၵ်ႈဢဝ် ၵိင်ႇဢၼ်မီးႁႅင်းၼၼ်ႉ လႆႈထႅၵ်ႇၼင်မၼ်း ၼိူဝ်ႉမၼ်းဢိတ်းၼိုင်ႈ (ဢမ်ႇၼၼ်) ထၢၵ်ႇႁွပ်ႈယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ႁၢၵ်ႈမႂ်ႇ တေဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်လိၼ်ၽုၼ်ႇလႄႈ ယႃႈႁၢၵ်ႈမုၼ်း သႂ်ႇပၼ်သေ ဢဝ်ပလတ်ႉၸတိၵ်ႉ ပူၵ်ႉႁေႃႇ မတ်ႉဝႆႉလီလီယဝ်ႉ။ ဝႆႉႁေ သွင်သၢမ်ဝူင်ႈ ပေႃးႁၢၵ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးၸိုင် တႅပ်းဢဝ် ႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ တူၼ်ႈငဝ်ႈ (တူၼ်ႈမႄႈ)မၼ်းသေ ၵႂႃႇၽုၵ်ႇၼိူဝ်လိၼ်ယဝ်ႉ။ လၢႆးဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆး ဢွင်ႇမၢၼ်ၵမ်ႉပႃႈၼမ်သေ ဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူၼ်ႈၸဵဝ်းယႂ်ႇ မၢၵ်ႇၵေႃႈပူင်းလီယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးလီ တႃႇႁႂ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈတိူၼ်းၼမ် ၽႄႈတိူၼ်းၶၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> Reddy, Jagdish (September 6, 2022). "A Guide to Understand Guava Plant/Tree Propagation: Check How this Guide Helps Guava Farmers". www.agrifarming.in. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== [[Category:!Main category]] s3a8ylx5wshzokdkmvj0i8ygtka6oxf 160658 160657 2026-10-01T11:55:10Z Saimawnkham 5 160658 wikitext text/x-wiki [[File:Psidium guajava fruit.jpg|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Goya blancs.JPG|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ မီးၼိူဝ်တူၼ်ႈ]] [[File:Guava flowers (6700015761).jpg|thumb|မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Guava oil.JPG|thumb|ၼမ်ႉမၼ်းမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (မၢၵ်ႇၵႃႇသႂ်ႈလႅင်)]] ==မၢၵ်ႇၵႃႇ== မၢၵ်ႇၵႃႇ ({{langx|en|Guava}}) ၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈတီႈ ႁူႉၸၵ်းၼမ်သေ တူၼ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈ တမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢမ်ပေႃးမႆႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇပဵၼ် တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ <ref> orton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ငဝ်ႈငႃႇၸိူဝ်ႉၽၼ်း မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵပွတ်းၵၢင်၊ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇ လႄႈ ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရၵၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ <ref>Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ guava သေ ငဝ်ႈၸိူဝ်ႉမၼ်းပဵၼ် Myrtaceae ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁူႉၸၵ်းၼမ်တႄႉ မီးမၢၵ်ႇၵႃႇ သွင်မဵဝ်း။ # မၢၵ်ႇၵႃႇ # မၢၵ်ႇၵႃႇသႆႈလႅင် (မၢၵ်ၵႃႇၼႂ်းလႅင်) === ငဝ်ႈငႃႇမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈၵႂႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ်=== မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵတွၼ်ႈၵၢင် ဢမ်ႇၼၼ် ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရိၵသေ ၽႄႈမႃး ၽၢႆႇ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> တီႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပၢၼ်ၵဝ်ႇ မိူင်းပီႇရူးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႃး ဢွၼ်တၢင်း ၿီႇၸီႇ 2,500 ၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> ==လၢႆးၽုၵ်ႇလၢႆးသွမ်ႈ== တီႈၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈလႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢေးသျႃး ပွတ်းမႆႈ ဢိၵ်ႇ မိူင်းဢမေႇရိၵ ပွတ်းမႆႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၾလေႃႇရီႇတႃႇ၊ ႁႃႇဝၢႆႇယီႇ တင်း ဢႃၾရိၵၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႈသွမ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇ ပဵၼ် မၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. <ref> တီႈၾလေႃႇရီႇတႃႇတႄႉ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေတႄႇၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇသေ ၽုၵ်ႇတေႃႇပေႃးႁွတ်ႈထိုင် Sarasota၊ Chipley၊ Waldo လႄႈ Fort Pierce ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်လေႉၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈမိူင်းဢၼ်မႆႈၼၼ်ႉမႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း (မႄႈမၼ်း) သေ ၽုၵ်ႇၶၢႆႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ပႃး ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၽႄ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွၵ်းၵၢတ်ႇၶၢႆႇလီ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်းယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းယူးရူပ်ႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း၊ မိူင်းၸပဵင်ႇ၊မႃႇလႃႇၵႃႇသျီႉ လႄႈ မိူင်းၵရိၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽႄမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၵပ်းၼၼ်ႉယူႇ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ၸၢဝ်းတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ ၸိူဝ်းတူၼ်ႈၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁႅင်းၸင်ႈ ၶၢမ်ႇလႆႈ တၢမ်ႇၵတ်း 4 တီႇၵရီႇၸိၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉ (25 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းပွတ်းလူးၵွၼ်ႇ။ တူၼ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်းတႄႉ ပေႃးၵတ်းမွၵ်ႈတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ယင်းၸၢင်ႈၵမ်ႈၵႂႃႇၵွၼ်ႇ။ <ref> Sauls JW (December 1998). "Home fruit production – Guava". Texas A&M Horticulture Program. Retrieved 2012-04-17. </ref> ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး ၸိူဝ်းသၢပ်ႇလၢပ်ႈၸႄႈတွၼ်ႈ မႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၽုၵ်ႇၼႂ်းမေႃႈၼႂ်းဢုမ် တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်တူၼ်ႈမၢၵ်ႇ ဢၼ်မၢၵ်ႇလႆႈ ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း ၽုၵ်ႇၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ပီ မၢၵ်ႇမႃးသေ ၸၢင်ႈဢႃႇယုယၢဝ်း မၢၵ်ႇထိုင်လႆႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇသိပ်းပီၵွၼ်ႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> === ပိူင်ၽၢင် === ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ယၢမ်ႈၵႆႉလႆႈၵိၼ်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ "မၢၵ်ႇၵႃႇ"ၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽႄ Apple guava (Psidium guajava)ယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ၸိူဝ်ႉငဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် Myrtoideae သေ မႂ်မၼ်းၶႅင် သီၶဵဝ်ၸမ်ႉ ဢွၵ်ႇဝၢတ်ႈၶၢင်ႈၵိင်ႇသွင်ၽၢႆႇ။ ႁၢင်ႈၽၢင်မႂ်မၼ်း လၢဝ်ႈမိူၼ်ႁၢင်ႈ ၶႆႇပဵတ်း ႁၢင်ႈ ၶႆႇၵႆႇသေ ယၢဝ်းလႆႈ 2 ႁၵ်းမိုဝ်း တေႃႇ 6 ႁၵ်းမိုဝ်း (5-15 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ)။ မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ် သီၶၢဝ် မီး 5 ဝႃသေ သွႆႈၽူႈမၼ်းမီးတင်းၼမ်။ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးၸိူဝ်ႉၽၼ်း တင်းၼမ် ပဵၼ်ၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉၽၼ်း ပႄႇရီႇ (berries)။ <ref> Judd, WS; Campbell, CS; Kellogg, EA; Stevens, PF; Donoghue, MJ (2002). Plant systematics, a phylogenetic approach. Sinauer Associates, Inc. pp. 398–399. ISBN 0878934030. </ref> ==လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးၵိၼ်== ဤအသီးကို လူတို့က စိုက်ပျိုးစားသုံးကြသလို ငှက်များအပါအဝင် အခြားတိရစ္ဆာန်များစွာကလည်း စားသုံးကြပြီး ၎င်းတို့၏ချေးမှတစ်ဆင့် အစေ့များကို နေရာအနှံ့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိစေပါသည်။ ဟာဝိုင်အီကျွန်းတွင် strawberry guava (P. littorale) မျိုးစိတ်သည် အခြားအပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကို မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားစေနိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်စေသော ကျူးကျော်မျိုးစိတ် (invasive species) တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် မာလကာမျိုးစိတ်အချို့မှာမူ သဘာဝနေရင်းဒေသများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုကြောင့် ရှားပါးလာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး မျိုးစိတ်တစ်ခု (Jamaican guava သို့မဟုတ် P. dumetorum) မှာမူ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းၵိၼ်သေၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၼူၵ်ႉလႄႈ သတ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိၼ်လႄႈ လုၵ်ႉတီႈ ၶီႈသတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇၵေႃႈ ၽႄႈၵႂႃႇၵူႈတီႈ။ ၸိူဝ်ႉတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇသထေႃႇပႄႇရီႇ strawberry guava (P. littorale) ဢၼ်မီးတီႈ ၵုၼ်ႁႃႇဝၢႆႇယီႇၼၼ်ႉ မၼ်းၽႄႈႁၢႆႉၼႃႇသေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း 100 ပၢႆ ပေႃးၶ်ႈလူႉႁၢႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ <ref> Price J (14 June 2008). "Strawberry guava's hold has proven devastating". Honolulu Star-Bulletin. Retrieved 7 December 2014. </ref> <ref> "Leveling the Playing Field in Hawai'i's Native Forests" (PDF). Conservation Council for Hawai‘i. 2010. Archived from the original (PDF) on 15 December 2014. Retrieved 7 December 2014. </ref> ဝႃႈၼၼ်သေတ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇမၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွင်ႈတီႈၵဝ်ႇ ဢၼ်မၼ်းယၢမ်ႈဢွၵ်ႇယူႇၼၼ်ႉ သမ်ႉဢမ်ႇဢွၵ်ႇသေ ႁၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ မီးယူႇ။ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ Jamaican guava ဢမ်ႇၼၼ် P. dumetorum ၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၵုၼ်ႁႃႇဝၢႆႇယီႇၼၼ်ႉ တႃႇတေပိင်ႈၼိူဝ်ႉၸိုင် ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁွမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ ၽိုၼ်းမႆႉမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တမ်ႈတီႈ ပၢင်ပွႆးပႃႇပီႇၵိဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၸႂ်ႉၼင်ႇၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူင်းၵိဝ်းပႃးလႄႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇၵေႃႈ တီႈပွႆး ပႃႇပီႇၵိဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ႉမႆႇမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ မၼ်းၵႅၼ်ႇလီလႄႈ တီႈမိူင်းတႆးတႄႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၵၢင်ႇၵႂႃႉ၊ ဢဝ်ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၶင်ႇတႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၼ်ႈယဝ်ႉ။ === သႅၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မီးၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း လၢႆလၢႆမဵဝ်းသေတ တၢင်းလဵၵ်ႉယႂ်ႇမၢၵ်ႇမၼ်းတႄႉ တၢင်းယၢဝ်း မီးလႆႈ 1.5 တေႃႇ 5 ၼိဝ်ႉ (4-12 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ)သေ ပိူင်ၽၢင်မၢၵ်ႇမၼ်း မူၼ်းလၢဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ဢၢႆသႅဝ်ပိူၵ်ႇမၼ်း ဢမ်ႇၶိုၼ်ႇတၢၼ်ႇ ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၽႃႈ ဢၢႆသႅဝ်မၼ်း ႁွမ်ဢူၼ်ႈထုၵ်ႇၸႂ်ဝႆႉယူႇ။ ပိူၵ်ႇၼွၵ်ႈမၼ်း ၶႅင်သေ မီးသၢႆၶူမ် ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢူၼ်ႈသေ မီးပႃးသၢႆဝၢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ မၢၵ်ႇၵႃႇ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပိူၵ်ႇၼႃ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပိူၵ်ႇမၢင် မီးလၢႆလၢႆသႅၼ်းဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၢၵ်ႇမၼ်းပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ပိူၵ်ႇမၼ်းတေၶဵဝ်၊ ပေႃးဝႃႈ သုၵ်းမႃးၸိုင် တေလိူင်၊ တေၶွင်ႇလႅင်ၵႂႃႇ မၢင်ၸိူဝ်း သုၵ်းသေတ တိုၵ်ႉတေၶဵဝ်ဝႆႉၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃး ၼိူဝ်ႉၼႂ်းမၼ်း မီးသၢႆဝၢၼ်ႁွမ် မိူတ်ႇသၢႆသူမ်ႈဢိတ်းဢိတ်းသေ ၼိူဝ်ႉမၼ်းၵေႃႈ မီးသီၽိူၵ်ႇလိူင်ဢူၼ်ႈဝႆႉ၊ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်တႄႉ ၼိူဝ်ႉသုၵ်းမၼ်း တေပဵၼ် သီၶွင်ႇလႅင်။ တီႈၼႂ်းၵၢင်မၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉၵႅၼ်ႇမၼ်းမီးတင်းၼမ်။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈမၼ်း ပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ၼိူဝ်ႉမၼ်း ၽၢတ်ႇသူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵႆႉဝႃႈ ပေႃးၵိၼ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ၶီႈၵႅၼ်ႇၼႆ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵိၼ်ဢၼ်ပႆႇသုၵ်း မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> === လွင်ႈဢွၵ်ႇၼမ် === ၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃး ၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇမူင်ႈ လႄႈ မၢၵ်ႇတူတ်းမူ တင်းမၢၵ်ႇၵႃႇၸိုင် ပီ 2024 ၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၼၵ်းမၢၵ်ႇသၢမ်မဵဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇ တၢၼ်ႇပွင်း 62 လၢၼ်ႉသေ မိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃးၼႆႉ ဢွၵ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈ ပဵၼ် 45 % ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်တၢမ်းၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးလႄႈ မိူင်းၶႄႇ။ === လွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ === တီႈမိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်းလႅတ်ႉတိၼ်ႇဢမေႇရိၵၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပၼ်ႇၸၢၵ်ႈသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်ၵိၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၼမ်ႉပၼ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၸိမ်ႉ (sauces) ၸဵမ်ဢၼ်ၵတ်းဢၼ်မႆႈ၊ ဢဝ်ႁဵတ်းပီႇယႃႇ၊ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇဢူမ်၊ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၵႃႇႁႅင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လဝ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းၸပဵင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လဝ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ <ref> Onstott, Jane (2010). National Geographic Traveler: Mexico. National Geographic Books. p. 36. ISBN 9781426205248. aguas frescas national geographic. </ref> မိူင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၵိၼ်ဢၼ်လိပ်းမၼ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ် ၽႃႇၵိၼ်၊ ၶူပ်းၵိၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ [[မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ]]ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸမ်ႈၵိၼ်လေႃး ၵိူဝ်၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ၊ မသလႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေၵွၼ်ႇ။ မိူင်းၽိလိပ်ႉပိၼ်းတႄႉ ၶဝ်ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁုင်ပဵၼ်ၽၵ်း (Sinigang) ၶဝ်။ မိူင်းၵျူးပႃးတႄႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ႁဵတ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈမုၼ်း pastelitos de guayaba ။ မၢၵ်ႇၵႃႇ မိူင်းထၢႆဝၢၼ်းၼႆႉ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဝၢၼ်ႁွမ်တႄႉတႄႉ၊ ၵူၼ်းထၢႆဝၢၼ်းၶဝ် ၶၢႆၸွမ်းတၢင်းၶွႆႈ ၸွမ်းၵၢတ်ႇၵၢင်ၶမ်ႈသေ ၶၢႆပႃးဢၼ်ၵပ်းမၼ်း ဢၼ်ဢဝ်ၵိူဝ်၊ၵိူဝ်ဝၢၼ် လႄႈ ၽွင်မၢၵ်ႇၶေႃ လေႃးၵၼ် ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းဢေးသျႃးပွတ်းဢွၵ်ႇတႄႉ ဢွၼ်ၵိၼ်ၵပ်း ၽွင်ၵိူဝ် ၵိူဝ်ဝၢၼ် မသလႃႇၼင်ႇၼၼ်ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်မၢၵ်ႇၵႃႇသေၵိၼ်ၵိၼ်ၶၢႆၶၢႆ။ တီႈၼႂ်း မၢၵ်ႇလေႃးလႄးၵူဝ်ႈၵႃႈၼၼ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ သႂ်ႇပႃးမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပႃးဝႆႉ ထၢတ်ႈပႅတ်ႇတိၼ်ႇ (pectin) တင်းၼမ်လႄႈ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တႃႇတေဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇဢူမ်၊ မၢၵ်ႇယႅၼ်ႈသႂ်ႇဢႅပ်ႇ၊ မၢၵ်ႇၵႃႇၽေး (ၵျႄႇလီႇ) တႃႇသႂ်ႇၵိၼ်လေႃး ၼႂ်းၶဝ်ႈမုၼ်းယုမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်တႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတၢင်မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ တီႈဢၼ်တေႁဵတ်း ၼမ်ႉၸိမ်ႉ (sauce) ဢမ်ႇပေႃးသူမ်ႈႁႅင်း၊ ဢၼ်မီးသၢႆဝၢၼ် ဢရသႃႇ ၵိူဝ်ၸဵမ်း (ၵိူဝ်သႂ်ႇၽၵ်း)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉၵေႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ၸေႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉသူတ်ႉသေ တီႈမိူင်းပလႃႇၸီးတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉၼဵင်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ chá-de-goiabeir ၼႆယဝ်ႉ။ === ႁႅင်းထၢတ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်း ၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ ပႃးထၢတ်ႈၼမ်ႉ 81%၊ ၵႃႇဝူဝ်ႇႁၢႆႉတရဵတ်ႉ 14%၊ ပရူဝ်ႇတဵၼ်း 3%၊ ၶႆမၼ်း 0.5%။ မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်း ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၼၵ်း 100 ၵရမ်ႇ (3.5 ဢွင်ႇၸ)ၼၼ်ႉၸိုင် ႁႅင်းၵတ်ႉ မီး 285 ၵီႇလူဝ်ႇၵိဝ်း၊ ထၢတ်ႈယႂ်းလႄႈ ထၢတ်ႈဝီႇထႃႇမိၼ်ႇၸီႇ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 254%၊ ၽူဝ်ႇလိတ်ႉ folate (ဢၼ်လူဝ်ႇၵူႈဝၼ်း 12%)၊ ပူဝ်ႇတႅတ်ႇၸီႇယမ်ႇ (ဢၼ်လူဝ်ႇၵူႈဝၼ်း 14%)၊၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်းၼႆႉ ၵွႆပႃးထႅင်ႈ ထၢတ်ႈလၢႆႇၵူဝ်ႇပိၼ်း (lycopene) ၵွၼ်ႇ။ === ထၢတ်ႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === တီႈမႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပႃးထႅင်ႈ ၵႃႇရူဝ်ႇတီးၼွႆႉသ် carotenoids လႄႈ ၽူဝ်ႇလီႇၽီႇၼေႃႇ polyphenols ၸိူင်ႉၼင်ႇ ထၢတ်ႈႁူမ်ႈ gallocatechin လႄႈ leucocyanidin ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Seshadri, TR; Vasishta, K (1965). "Polyphenols of the leaves of psidium guava—quercetin, guaijaverin, leucocyanidin and amritoside". Phytochemistry. 4 (6): 989–92. Bibcode:1965PChem...4..989S. doi:10.1016/S0031-9422(00)86281-0. </ref> ထၢတ်ႈႁူမ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပိူၵ်ႇလႄႈ ၼိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ ႁုၼ်ႈမုၼ်းမႃးလႄႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼႆႉ ႁႅင်းထၢတ်ႈႁူမ်ႈမၼ်း ၼမ်လိူဝ်သေ မၢၵ်ႇၵႃႇၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ။ === ၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === ၼမ်ႉမၼ်း ဢၼ်ဢိတ်ႇလႆႈမႃး တီႈမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ)ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉပဵၼ် ၼမ်ႉမၼ်းၵိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်ၸႂ်ႉ တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ႇႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶရိမ်ႇတႃးၼႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆံႈ လီႇၼူဝ်ႇလိတ်ႉ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (linoleic acid) တင်းၼမ်။ <ref> Kobori CN; Jorge N (2005). "Caracterização dos óleos de algumas sementes de frutas como aproveitamento de resíduos industriais" [Characterization of some seed oils from fruits for utilization of industrial residues] (PDF). Ciênc Agrotec (in Portuguese). 29 (5): 108–14. doi:10.1590/S1413-70542005000500014. </ref> === ၶဝ်ႈပဵၼ်ယႃးယႃ === ဝၢႆးလင် 1950 တဵမ်မႃးၼႆႉ မီးလွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉႁႃ လွင်ႈၸႂ်ႉ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇႁဵတ်းပဵၼ်ယႃႈယႃမႃး တီႈၼႂ်းမႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ၶဝ်ႈပႃးသင်လၢႆလၢႆ၊ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉသင်လၢႆလၢႆ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> de Boer, HJ; Cotingting, C (2014). "Medicinal plants for women's healthcare in southeast Asia: a meta-analysis of their traditional use, chemical constituents, and pharmacology". J Ethnopharmacol. 151 (2): 747–67. doi:10.1016/j.jep.2013.11.030. PMID 24269772. </ref> ယႃႈယႃတႆးတႄႉ ပေႃးတွင်ႉၵႂႃႇ တွင်ႉႁေႈၸိုင် ဢဝ်မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်းၼႆႉ ၶူပ်းယႅမ်ႉၵိၼ်ၸိုင် တွင်ႉႁေႈတၵ်းထၢတ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူၵ်ႇၵႂ်ႈ ႁိူၵ်ႇလၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ သင်ၶူပ်းၵဵဝ်ႉ မႂ်မၢၵ်ၵႃႇလိပ်ႈၸိုင် ယွၼ်ႉမၼ်း ၽၢတ်ႇသူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁိူၵ်ႇၵႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ === မႅင်းယႃႉၵဝ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇႁိူၼ်း မႅင်းၸိူင်ႉၼင်ႇတေႃႇလွၼ်း suspensa မိုတ်ႈယူႇသဝ်းထင် တီႈၼိုင်ႈသေ ၸိူဝ်းၶဝ် ၵႆႉမႃးၶႆႇသႂ်ႇ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်သုၵ်း ဢၼ်ၼဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မႅင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပႆႇယဵၼ်းပႆႇၵၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ပဵၼ်ၼွၼ်သေ ယႃႉၵဝ်းယႃႉၵိၼ် ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ မႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႅင်းမဵဝ်းၸွၼ်ယူႇ ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇလႄႈ ယွၼ်ႉမႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပၢႆးမၢၵ်ႇမီးၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵႃႉၶၢႆ မၢၵ်ႇၵႃႇ တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵ တွၼ်ႈၵၢင်ၼၼ်ႉ လႆႈလူႉသုမ်ႈ တေႃႇလႃႇႁူဝ်လၢၼ်ႉမၼ်း တင်းၼမ်ယူႇ။ <ref> Baranowski, Richard; Glenn, Holly; Sivinski, John (1993-06-01). "Biological Control of the Caribbean Fruit Fly (Diptera: Tephritidae)". The Florida Entomologist. 76 (2): 245. Bibcode:1993FlEnt..76..245B. doi:10.2307/3495721. ISSN 0015-4040. JSTOR 3495721. </ref> မႅင်းၽႄႉ Neopestalotiopsis* လႄႈ *Pestalotiopsis* တီႈမိူင်းၵူဝ်ႇလၢမ်ႇပီႇယႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၵႃႇ ပဵၼ်ႁွႆးၸဵပ်းႁွႆးယဵၼ်းယဝ်ႉ။ <ref> Solarte, F.; Munoz, C.G.; Maharachchikumbura, S.S.N.; Alvarez, E. (2018). "Diversity of Neopestalotiopsis and Pestalotiopsis spp., causal agents of guava scab in Colombia". Plant Disease. 102 (1): 49–59. Bibcode:2018PlDis.102...49S. doi:10.1094/PDIS-01-17-0068-RE. hdl:10568/89977. PMID 30673452.</ref> === ၽႄႈၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ === လွင်ႈၵပ်းၵိင်ႇ ၽႄႈတူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆးယမ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈတိူၼ်းပိူင်ၼိုင်ႈ။ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ လႆႈၵပ်းၽႄဢဝ် တီႈတူၼ်ႈမႄႈမၼ်းသေ လႆႈမႃး တူၼ်ႈမႂ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇသၢင်ႈတူၼ်ႈငဝ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈလိူၵ်ႈဢဝ် ၵိင်ႇဢၼ်မီးႁႅင်းၼၼ်ႉ လႆႈထႅၵ်ႇၼင်မၼ်း ၼိူဝ်ႉမၼ်းဢိတ်းၼိုင်ႈ (ဢမ်ႇၼၼ်) ထၢၵ်ႇႁွပ်ႈယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ႁၢၵ်ႈမႂ်ႇ တေဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်လိၼ်ၽုၼ်ႇလႄႈ ယႃႈႁၢၵ်ႈမုၼ်း သႂ်ႇပၼ်သေ ဢဝ်ပလတ်ႉၸတိၵ်ႉ ပူၵ်ႉႁေႃႇ မတ်ႉဝႆႉလီလီယဝ်ႉ။ ဝႆႉႁေ သွင်သၢမ်ဝူင်ႈ ပေႃးႁၢၵ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးၸိုင် တႅပ်းဢဝ် ႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ တူၼ်ႈငဝ်ႈ (တူၼ်ႈမႄႈ)မၼ်းသေ ၵႂႃႇၽုၵ်ႇၼိူဝ်လိၼ်ယဝ်ႉ။ လၢႆးဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆး ဢွင်ႇမၢၼ်ၵမ်ႉပႃႈၼမ်သေ ဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူၼ်ႈၸဵဝ်းယႂ်ႇ မၢၵ်ႇၵေႃႈပူင်းလီယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးလီ တႃႇႁႂ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈတိူၼ်းၼမ် ၽႄႈတိူၼ်းၶၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> Reddy, Jagdish (September 6, 2022). "A Guide to Understand Guava Plant/Tree Propagation: Check How this Guide Helps Guava Farmers". www.agrifarming.in. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} j4u3tef90rx4ojppttaw19sqkb3v4jd 160659 160658 2026-10-01T11:55:39Z Saimawnkham 5 added [[Category:မၢၵ်ႇမႆႉ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 160659 wikitext text/x-wiki [[File:Psidium guajava fruit.jpg|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Goya blancs.JPG|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ မီးၼိူဝ်တူၼ်ႈ]] [[File:Guava flowers (6700015761).jpg|thumb|မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Guava oil.JPG|thumb|ၼမ်ႉမၼ်းမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (မၢၵ်ႇၵႃႇသႂ်ႈလႅင်)]] ==မၢၵ်ႇၵႃႇ== မၢၵ်ႇၵႃႇ ({{langx|en|Guava}}) ၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈတီႈ ႁူႉၸၵ်းၼမ်သေ တူၼ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈ တမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢမ်ပေႃးမႆႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇပဵၼ် တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ <ref> orton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ငဝ်ႈငႃႇၸိူဝ်ႉၽၼ်း မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵပွတ်းၵၢင်၊ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇ လႄႈ ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရၵၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ <ref>Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ guava သေ ငဝ်ႈၸိူဝ်ႉမၼ်းပဵၼ် Myrtaceae ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁူႉၸၵ်းၼမ်တႄႉ မီးမၢၵ်ႇၵႃႇ သွင်မဵဝ်း။ # မၢၵ်ႇၵႃႇ # မၢၵ်ႇၵႃႇသႆႈလႅင် (မၢၵ်ၵႃႇၼႂ်းလႅင်) === ငဝ်ႈငႃႇမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈၵႂႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ်=== မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵတွၼ်ႈၵၢင် ဢမ်ႇၼၼ် ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရိၵသေ ၽႄႈမႃး ၽၢႆႇ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> တီႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပၢၼ်ၵဝ်ႇ မိူင်းပီႇရူးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႃး ဢွၼ်တၢင်း ၿီႇၸီႇ 2,500 ၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> ==လၢႆးၽုၵ်ႇလၢႆးသွမ်ႈ== တီႈၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈလႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢေးသျႃး ပွတ်းမႆႈ ဢိၵ်ႇ မိူင်းဢမေႇရိၵ ပွတ်းမႆႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၾလေႃႇရီႇတႃႇ၊ ႁႃႇဝၢႆႇယီႇ တင်း ဢႃၾရိၵၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႈသွမ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇ ပဵၼ် မၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. <ref> တီႈၾလေႃႇရီႇတႃႇတႄႉ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေတႄႇၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇသေ ၽုၵ်ႇတေႃႇပေႃးႁွတ်ႈထိုင် Sarasota၊ Chipley၊ Waldo လႄႈ Fort Pierce ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်လေႉၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈမိူင်းဢၼ်မႆႈၼၼ်ႉမႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း (မႄႈမၼ်း) သေ ၽုၵ်ႇၶၢႆႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ပႃး ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၽႄ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွၵ်းၵၢတ်ႇၶၢႆႇလီ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်းယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းယူးရူပ်ႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း၊ မိူင်းၸပဵင်ႇ၊မႃႇလႃႇၵႃႇသျီႉ လႄႈ မိူင်းၵရိၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽႄမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၵပ်းၼၼ်ႉယူႇ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ၸၢဝ်းတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ ၸိူဝ်းတူၼ်ႈၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁႅင်းၸင်ႈ ၶၢမ်ႇလႆႈ တၢမ်ႇၵတ်း 4 တီႇၵရီႇၸိၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉ (25 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းပွတ်းလူးၵွၼ်ႇ။ တူၼ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်းတႄႉ ပေႃးၵတ်းမွၵ်ႈတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ယင်းၸၢင်ႈၵမ်ႈၵႂႃႇၵွၼ်ႇ။ <ref> Sauls JW (December 1998). "Home fruit production – Guava". Texas A&M Horticulture Program. Retrieved 2012-04-17. </ref> ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး ၸိူဝ်းသၢပ်ႇလၢပ်ႈၸႄႈတွၼ်ႈ မႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၽုၵ်ႇၼႂ်းမေႃႈၼႂ်းဢုမ် တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်တူၼ်ႈမၢၵ်ႇ ဢၼ်မၢၵ်ႇလႆႈ ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း ၽုၵ်ႇၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ပီ မၢၵ်ႇမႃးသေ ၸၢင်ႈဢႃႇယုယၢဝ်း မၢၵ်ႇထိုင်လႆႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇသိပ်းပီၵွၼ်ႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> === ပိူင်ၽၢင် === ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ယၢမ်ႈၵႆႉလႆႈၵိၼ်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ "မၢၵ်ႇၵႃႇ"ၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽႄ Apple guava (Psidium guajava)ယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ၸိူဝ်ႉငဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် Myrtoideae သေ မႂ်မၼ်းၶႅင် သီၶဵဝ်ၸမ်ႉ ဢွၵ်ႇဝၢတ်ႈၶၢင်ႈၵိင်ႇသွင်ၽၢႆႇ။ ႁၢင်ႈၽၢင်မႂ်မၼ်း လၢဝ်ႈမိူၼ်ႁၢင်ႈ ၶႆႇပဵတ်း ႁၢင်ႈ ၶႆႇၵႆႇသေ ယၢဝ်းလႆႈ 2 ႁၵ်းမိုဝ်း တေႃႇ 6 ႁၵ်းမိုဝ်း (5-15 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ)။ မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ် သီၶၢဝ် မီး 5 ဝႃသေ သွႆႈၽူႈမၼ်းမီးတင်းၼမ်။ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးၸိူဝ်ႉၽၼ်း တင်းၼမ် ပဵၼ်ၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉၽၼ်း ပႄႇရီႇ (berries)။ <ref> Judd, WS; Campbell, CS; Kellogg, EA; Stevens, PF; Donoghue, MJ (2002). Plant systematics, a phylogenetic approach. Sinauer Associates, Inc. pp. 398–399. ISBN 0878934030. </ref> ==လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးၵိၼ်== ဤအသီးကို လူတို့က စိုက်ပျိုးစားသုံးကြသလို ငှက်များအပါအဝင် အခြားတိရစ္ဆာန်များစွာကလည်း စားသုံးကြပြီး ၎င်းတို့၏ချေးမှတစ်ဆင့် အစေ့များကို နေရာအနှံ့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိစေပါသည်။ ဟာဝိုင်အီကျွန်းတွင် strawberry guava (P. littorale) မျိုးစိတ်သည် အခြားအပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကို မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားစေနိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်စေသော ကျူးကျော်မျိုးစိတ် (invasive species) တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် မာလကာမျိုးစိတ်အချို့မှာမူ သဘာဝနေရင်းဒေသများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုကြောင့် ရှားပါးလာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး မျိုးစိတ်တစ်ခု (Jamaican guava သို့မဟုတ် P. dumetorum) မှာမူ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းၵိၼ်သေၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၼူၵ်ႉလႄႈ သတ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိၼ်လႄႈ လုၵ်ႉတီႈ ၶီႈသတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇၵေႃႈ ၽႄႈၵႂႃႇၵူႈတီႈ။ ၸိူဝ်ႉတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇသထေႃႇပႄႇရီႇ strawberry guava (P. littorale) ဢၼ်မီးတီႈ ၵုၼ်ႁႃႇဝၢႆႇယီႇၼၼ်ႉ မၼ်းၽႄႈႁၢႆႉၼႃႇသေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း 100 ပၢႆ ပေႃးၶ်ႈလူႉႁၢႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ <ref> Price J (14 June 2008). "Strawberry guava's hold has proven devastating". Honolulu Star-Bulletin. Retrieved 7 December 2014. </ref> <ref> "Leveling the Playing Field in Hawai'i's Native Forests" (PDF). Conservation Council for Hawai‘i. 2010. Archived from the original (PDF) on 15 December 2014. Retrieved 7 December 2014. </ref> ဝႃႈၼၼ်သေတ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇမၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွင်ႈတီႈၵဝ်ႇ ဢၼ်မၼ်းယၢမ်ႈဢွၵ်ႇယူႇၼၼ်ႉ သမ်ႉဢမ်ႇဢွၵ်ႇသေ ႁၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ မီးယူႇ။ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ Jamaican guava ဢမ်ႇၼၼ် P. dumetorum ၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၵုၼ်ႁႃႇဝၢႆႇယီႇၼၼ်ႉ တႃႇတေပိင်ႈၼိူဝ်ႉၸိုင် ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁွမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ ၽိုၼ်းမႆႉမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တမ်ႈတီႈ ပၢင်ပွႆးပႃႇပီႇၵိဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၸႂ်ႉၼင်ႇၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူင်းၵိဝ်းပႃးလႄႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇၵေႃႈ တီႈပွႆး ပႃႇပီႇၵိဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ႉမႆႇမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ မၼ်းၵႅၼ်ႇလီလႄႈ တီႈမိူင်းတႆးတႄႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၵၢင်ႇၵႂႃႉ၊ ဢဝ်ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၶင်ႇတႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၼ်ႈယဝ်ႉ။ === သႅၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မီးၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း လၢႆလၢႆမဵဝ်းသေတ တၢင်းလဵၵ်ႉယႂ်ႇမၢၵ်ႇမၼ်းတႄႉ တၢင်းယၢဝ်း မီးလႆႈ 1.5 တေႃႇ 5 ၼိဝ်ႉ (4-12 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ)သေ ပိူင်ၽၢင်မၢၵ်ႇမၼ်း မူၼ်းလၢဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ဢၢႆသႅဝ်ပိူၵ်ႇမၼ်း ဢမ်ႇၶိုၼ်ႇတၢၼ်ႇ ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၽႃႈ ဢၢႆသႅဝ်မၼ်း ႁွမ်ဢူၼ်ႈထုၵ်ႇၸႂ်ဝႆႉယူႇ။ ပိူၵ်ႇၼွၵ်ႈမၼ်း ၶႅင်သေ မီးသၢႆၶူမ် ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢူၼ်ႈသေ မီးပႃးသၢႆဝၢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ မၢၵ်ႇၵႃႇ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပိူၵ်ႇၼႃ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပိူၵ်ႇမၢင် မီးလၢႆလၢႆသႅၼ်းဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၢၵ်ႇမၼ်းပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ပိူၵ်ႇမၼ်းတေၶဵဝ်၊ ပေႃးဝႃႈ သုၵ်းမႃးၸိုင် တေလိူင်၊ တေၶွင်ႇလႅင်ၵႂႃႇ မၢင်ၸိူဝ်း သုၵ်းသေတ တိုၵ်ႉတေၶဵဝ်ဝႆႉၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃး ၼိူဝ်ႉၼႂ်းမၼ်း မီးသၢႆဝၢၼ်ႁွမ် မိူတ်ႇသၢႆသူမ်ႈဢိတ်းဢိတ်းသေ ၼိူဝ်ႉမၼ်းၵေႃႈ မီးသီၽိူၵ်ႇလိူင်ဢူၼ်ႈဝႆႉ၊ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်တႄႉ ၼိူဝ်ႉသုၵ်းမၼ်း တေပဵၼ် သီၶွင်ႇလႅင်။ တီႈၼႂ်းၵၢင်မၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉၵႅၼ်ႇမၼ်းမီးတင်းၼမ်။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈမၼ်း ပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ၼိူဝ်ႉမၼ်း ၽၢတ်ႇသူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵႆႉဝႃႈ ပေႃးၵိၼ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ၶီႈၵႅၼ်ႇၼႆ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵိၼ်ဢၼ်ပႆႇသုၵ်း မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> === လွင်ႈဢွၵ်ႇၼမ် === ၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃး ၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇမူင်ႈ လႄႈ မၢၵ်ႇတူတ်းမူ တင်းမၢၵ်ႇၵႃႇၸိုင် ပီ 2024 ၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၼၵ်းမၢၵ်ႇသၢမ်မဵဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇ တၢၼ်ႇပွင်း 62 လၢၼ်ႉသေ မိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃးၼႆႉ ဢွၵ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈ ပဵၼ် 45 % ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်တၢမ်းၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးလႄႈ မိူင်းၶႄႇ။ === လွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ === တီႈမိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်းလႅတ်ႉတိၼ်ႇဢမေႇရိၵၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပၼ်ႇၸၢၵ်ႈသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်ၵိၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၼမ်ႉပၼ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၸိမ်ႉ (sauces) ၸဵမ်ဢၼ်ၵတ်းဢၼ်မႆႈ၊ ဢဝ်ႁဵတ်းပီႇယႃႇ၊ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇဢူမ်၊ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၵႃႇႁႅင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လဝ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းၸပဵင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လဝ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ <ref> Onstott, Jane (2010). National Geographic Traveler: Mexico. National Geographic Books. p. 36. ISBN 9781426205248. aguas frescas national geographic. </ref> မိူင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၵိၼ်ဢၼ်လိပ်းမၼ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ် ၽႃႇၵိၼ်၊ ၶူပ်းၵိၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ [[မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ]]ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸမ်ႈၵိၼ်လေႃး ၵိူဝ်၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ၊ မသလႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေၵွၼ်ႇ။ မိူင်းၽိလိပ်ႉပိၼ်းတႄႉ ၶဝ်ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁုင်ပဵၼ်ၽၵ်း (Sinigang) ၶဝ်။ မိူင်းၵျူးပႃးတႄႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ႁဵတ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈမုၼ်း pastelitos de guayaba ။ မၢၵ်ႇၵႃႇ မိူင်းထၢႆဝၢၼ်းၼႆႉ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဝၢၼ်ႁွမ်တႄႉတႄႉ၊ ၵူၼ်းထၢႆဝၢၼ်းၶဝ် ၶၢႆၸွမ်းတၢင်းၶွႆႈ ၸွမ်းၵၢတ်ႇၵၢင်ၶမ်ႈသေ ၶၢႆပႃးဢၼ်ၵပ်းမၼ်း ဢၼ်ဢဝ်ၵိူဝ်၊ၵိူဝ်ဝၢၼ် လႄႈ ၽွင်မၢၵ်ႇၶေႃ လေႃးၵၼ် ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းဢေးသျႃးပွတ်းဢွၵ်ႇတႄႉ ဢွၼ်ၵိၼ်ၵပ်း ၽွင်ၵိူဝ် ၵိူဝ်ဝၢၼ် မသလႃႇၼင်ႇၼၼ်ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်မၢၵ်ႇၵႃႇသေၵိၼ်ၵိၼ်ၶၢႆၶၢႆ။ တီႈၼႂ်း မၢၵ်ႇလေႃးလႄးၵူဝ်ႈၵႃႈၼၼ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ သႂ်ႇပႃးမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပႃးဝႆႉ ထၢတ်ႈပႅတ်ႇတိၼ်ႇ (pectin) တင်းၼမ်လႄႈ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တႃႇတေဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇဢူမ်၊ မၢၵ်ႇယႅၼ်ႈသႂ်ႇဢႅပ်ႇ၊ မၢၵ်ႇၵႃႇၽေး (ၵျႄႇလီႇ) တႃႇသႂ်ႇၵိၼ်လေႃး ၼႂ်းၶဝ်ႈမုၼ်းယုမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်တႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတၢင်မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ တီႈဢၼ်တေႁဵတ်း ၼမ်ႉၸိမ်ႉ (sauce) ဢမ်ႇပေႃးသူမ်ႈႁႅင်း၊ ဢၼ်မီးသၢႆဝၢၼ် ဢရသႃႇ ၵိူဝ်ၸဵမ်း (ၵိူဝ်သႂ်ႇၽၵ်း)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉၵေႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ၸေႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉသူတ်ႉသေ တီႈမိူင်းပလႃႇၸီးတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉၼဵင်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ chá-de-goiabeir ၼႆယဝ်ႉ။ === ႁႅင်းထၢတ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်း ၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ ပႃးထၢတ်ႈၼမ်ႉ 81%၊ ၵႃႇဝူဝ်ႇႁၢႆႉတရဵတ်ႉ 14%၊ ပရူဝ်ႇတဵၼ်း 3%၊ ၶႆမၼ်း 0.5%။ မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်း ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၼၵ်း 100 ၵရမ်ႇ (3.5 ဢွင်ႇၸ)ၼၼ်ႉၸိုင် ႁႅင်းၵတ်ႉ မီး 285 ၵီႇလူဝ်ႇၵိဝ်း၊ ထၢတ်ႈယႂ်းလႄႈ ထၢတ်ႈဝီႇထႃႇမိၼ်ႇၸီႇ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 254%၊ ၽူဝ်ႇလိတ်ႉ folate (ဢၼ်လူဝ်ႇၵူႈဝၼ်း 12%)၊ ပူဝ်ႇတႅတ်ႇၸီႇယမ်ႇ (ဢၼ်လူဝ်ႇၵူႈဝၼ်း 14%)၊၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်းၼႆႉ ၵွႆပႃးထႅင်ႈ ထၢတ်ႈလၢႆႇၵူဝ်ႇပိၼ်း (lycopene) ၵွၼ်ႇ။ === ထၢတ်ႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === တီႈမႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပႃးထႅင်ႈ ၵႃႇရူဝ်ႇတီးၼွႆႉသ် carotenoids လႄႈ ၽူဝ်ႇလီႇၽီႇၼေႃႇ polyphenols ၸိူင်ႉၼင်ႇ ထၢတ်ႈႁူမ်ႈ gallocatechin လႄႈ leucocyanidin ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Seshadri, TR; Vasishta, K (1965). "Polyphenols of the leaves of psidium guava—quercetin, guaijaverin, leucocyanidin and amritoside". Phytochemistry. 4 (6): 989–92. Bibcode:1965PChem...4..989S. doi:10.1016/S0031-9422(00)86281-0. </ref> ထၢတ်ႈႁူမ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပိူၵ်ႇလႄႈ ၼိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ ႁုၼ်ႈမုၼ်းမႃးလႄႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼႆႉ ႁႅင်းထၢတ်ႈႁူမ်ႈမၼ်း ၼမ်လိူဝ်သေ မၢၵ်ႇၵႃႇၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ။ === ၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === ၼမ်ႉမၼ်း ဢၼ်ဢိတ်ႇလႆႈမႃး တီႈမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ)ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉပဵၼ် ၼမ်ႉမၼ်းၵိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်ၸႂ်ႉ တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ႇႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶရိမ်ႇတႃးၼႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆံႈ လီႇၼူဝ်ႇလိတ်ႉ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (linoleic acid) တင်းၼမ်။ <ref> Kobori CN; Jorge N (2005). "Caracterização dos óleos de algumas sementes de frutas como aproveitamento de resíduos industriais" [Characterization of some seed oils from fruits for utilization of industrial residues] (PDF). Ciênc Agrotec (in Portuguese). 29 (5): 108–14. doi:10.1590/S1413-70542005000500014. </ref> === ၶဝ်ႈပဵၼ်ယႃးယႃ === ဝၢႆးလင် 1950 တဵမ်မႃးၼႆႉ မီးလွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉႁႃ လွင်ႈၸႂ်ႉ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇႁဵတ်းပဵၼ်ယႃႈယႃမႃး တီႈၼႂ်းမႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ၶဝ်ႈပႃးသင်လၢႆလၢႆ၊ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉသင်လၢႆလၢႆ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> de Boer, HJ; Cotingting, C (2014). "Medicinal plants for women's healthcare in southeast Asia: a meta-analysis of their traditional use, chemical constituents, and pharmacology". J Ethnopharmacol. 151 (2): 747–67. doi:10.1016/j.jep.2013.11.030. PMID 24269772. </ref> ယႃႈယႃတႆးတႄႉ ပေႃးတွင်ႉၵႂႃႇ တွင်ႉႁေႈၸိုင် ဢဝ်မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်းၼႆႉ ၶူပ်းယႅမ်ႉၵိၼ်ၸိုင် တွင်ႉႁေႈတၵ်းထၢတ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူၵ်ႇၵႂ်ႈ ႁိူၵ်ႇလၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ သင်ၶူပ်းၵဵဝ်ႉ မႂ်မၢၵ်ၵႃႇလိပ်ႈၸိုင် ယွၼ်ႉမၼ်း ၽၢတ်ႇသူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁိူၵ်ႇၵႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ === မႅင်းယႃႉၵဝ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇႁိူၼ်း မႅင်းၸိူင်ႉၼင်ႇတေႃႇလွၼ်း suspensa မိုတ်ႈယူႇသဝ်းထင် တီႈၼိုင်ႈသေ ၸိူဝ်းၶဝ် ၵႆႉမႃးၶႆႇသႂ်ႇ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်သုၵ်း ဢၼ်ၼဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မႅင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပႆႇယဵၼ်းပႆႇၵၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ပဵၼ်ၼွၼ်သေ ယႃႉၵဝ်းယႃႉၵိၼ် ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ မႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႅင်းမဵဝ်းၸွၼ်ယူႇ ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇလႄႈ ယွၼ်ႉမႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပၢႆးမၢၵ်ႇမီးၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵႃႉၶၢႆ မၢၵ်ႇၵႃႇ တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵ တွၼ်ႈၵၢင်ၼၼ်ႉ လႆႈလူႉသုမ်ႈ တေႃႇလႃႇႁူဝ်လၢၼ်ႉမၼ်း တင်းၼမ်ယူႇ။ <ref> Baranowski, Richard; Glenn, Holly; Sivinski, John (1993-06-01). "Biological Control of the Caribbean Fruit Fly (Diptera: Tephritidae)". The Florida Entomologist. 76 (2): 245. Bibcode:1993FlEnt..76..245B. doi:10.2307/3495721. ISSN 0015-4040. JSTOR 3495721. </ref> မႅင်းၽႄႉ Neopestalotiopsis* လႄႈ *Pestalotiopsis* တီႈမိူင်းၵူဝ်ႇလၢမ်ႇပီႇယႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၵႃႇ ပဵၼ်ႁွႆးၸဵပ်းႁွႆးယဵၼ်းယဝ်ႉ။ <ref> Solarte, F.; Munoz, C.G.; Maharachchikumbura, S.S.N.; Alvarez, E. (2018). "Diversity of Neopestalotiopsis and Pestalotiopsis spp., causal agents of guava scab in Colombia". Plant Disease. 102 (1): 49–59. Bibcode:2018PlDis.102...49S. doi:10.1094/PDIS-01-17-0068-RE. hdl:10568/89977. PMID 30673452.</ref> === ၽႄႈၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ === လွင်ႈၵပ်းၵိင်ႇ ၽႄႈတူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆးယမ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈတိူၼ်းပိူင်ၼိုင်ႈ။ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ လႆႈၵပ်းၽႄဢဝ် တီႈတူၼ်ႈမႄႈမၼ်းသေ လႆႈမႃး တူၼ်ႈမႂ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇသၢင်ႈတူၼ်ႈငဝ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈလိူၵ်ႈဢဝ် ၵိင်ႇဢၼ်မီးႁႅင်းၼၼ်ႉ လႆႈထႅၵ်ႇၼင်မၼ်း ၼိူဝ်ႉမၼ်းဢိတ်းၼိုင်ႈ (ဢမ်ႇၼၼ်) ထၢၵ်ႇႁွပ်ႈယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ႁၢၵ်ႈမႂ်ႇ တေဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်လိၼ်ၽုၼ်ႇလႄႈ ယႃႈႁၢၵ်ႈမုၼ်း သႂ်ႇပၼ်သေ ဢဝ်ပလတ်ႉၸတိၵ်ႉ ပူၵ်ႉႁေႃႇ မတ်ႉဝႆႉလီလီယဝ်ႉ။ ဝႆႉႁေ သွင်သၢမ်ဝူင်ႈ ပေႃးႁၢၵ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးၸိုင် တႅပ်းဢဝ် ႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ တူၼ်ႈငဝ်ႈ (တူၼ်ႈမႄႈ)မၼ်းသေ ၵႂႃႇၽုၵ်ႇၼိူဝ်လိၼ်ယဝ်ႉ။ လၢႆးဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆး ဢွင်ႇမၢၼ်ၵမ်ႉပႃႈၼမ်သေ ဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူၼ်ႈၸဵဝ်းယႂ်ႇ မၢၵ်ႇၵေႃႈပူင်းလီယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးလီ တႃႇႁႂ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈတိူၼ်းၼမ် ၽႄႈတိူၼ်းၶၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> Reddy, Jagdish (September 6, 2022). "A Guide to Understand Guava Plant/Tree Propagation: Check How this Guide Helps Guava Farmers". www.agrifarming.in. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢၵ်ႇမႆႉ]] ts0t1kdmnq61oqaen4idbod69hmxgje 160660 160659 2026-10-01T11:55:52Z Saimawnkham 5 added [[Category:တူၼ်ႈဢၼ်ၵိၼ်လႆႈ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 160660 wikitext text/x-wiki [[File:Psidium guajava fruit.jpg|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Goya blancs.JPG|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ မီးၼိူဝ်တူၼ်ႈ]] [[File:Guava flowers (6700015761).jpg|thumb|မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Guava oil.JPG|thumb|ၼမ်ႉမၼ်းမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (မၢၵ်ႇၵႃႇသႂ်ႈလႅင်)]] ==မၢၵ်ႇၵႃႇ== မၢၵ်ႇၵႃႇ ({{langx|en|Guava}}) ၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈတီႈ ႁူႉၸၵ်းၼမ်သေ တူၼ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈ တမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢမ်ပေႃးမႆႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇပဵၼ် တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ <ref> orton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ငဝ်ႈငႃႇၸိူဝ်ႉၽၼ်း မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵပွတ်းၵၢင်၊ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇ လႄႈ ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရၵၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ <ref>Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ guava သေ ငဝ်ႈၸိူဝ်ႉမၼ်းပဵၼ် Myrtaceae ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁူႉၸၵ်းၼမ်တႄႉ မီးမၢၵ်ႇၵႃႇ သွင်မဵဝ်း။ # မၢၵ်ႇၵႃႇ # မၢၵ်ႇၵႃႇသႆႈလႅင် (မၢၵ်ၵႃႇၼႂ်းလႅင်) === ငဝ်ႈငႃႇမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈၵႂႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ်=== မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵတွၼ်ႈၵၢင် ဢမ်ႇၼၼ် ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရိၵသေ ၽႄႈမႃး ၽၢႆႇ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> တီႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပၢၼ်ၵဝ်ႇ မိူင်းပီႇရူးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႃး ဢွၼ်တၢင်း ၿီႇၸီႇ 2,500 ၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> ==လၢႆးၽုၵ်ႇလၢႆးသွမ်ႈ== တီႈၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈလႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢေးသျႃး ပွတ်းမႆႈ ဢိၵ်ႇ မိူင်းဢမေႇရိၵ ပွတ်းမႆႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၾလေႃႇရီႇတႃႇ၊ ႁႃႇဝၢႆႇယီႇ တင်း ဢႃၾရိၵၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႈသွမ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇ ပဵၼ် မၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. <ref> တီႈၾလေႃႇရီႇတႃႇတႄႉ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေတႄႇၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇသေ ၽုၵ်ႇတေႃႇပေႃးႁွတ်ႈထိုင် Sarasota၊ Chipley၊ Waldo လႄႈ Fort Pierce ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်လေႉၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈမိူင်းဢၼ်မႆႈၼၼ်ႉမႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း (မႄႈမၼ်း) သေ ၽုၵ်ႇၶၢႆႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ပႃး ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၽႄ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွၵ်းၵၢတ်ႇၶၢႆႇလီ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်းယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းယူးရူပ်ႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း၊ မိူင်းၸပဵင်ႇ၊မႃႇလႃႇၵႃႇသျီႉ လႄႈ မိူင်းၵရိၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽႄမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၵပ်းၼၼ်ႉယူႇ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ၸၢဝ်းတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ ၸိူဝ်းတူၼ်ႈၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁႅင်းၸင်ႈ ၶၢမ်ႇလႆႈ တၢမ်ႇၵတ်း 4 တီႇၵရီႇၸိၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉ (25 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းပွတ်းလူးၵွၼ်ႇ။ တူၼ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်းတႄႉ ပေႃးၵတ်းမွၵ်ႈတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ယင်းၸၢင်ႈၵမ်ႈၵႂႃႇၵွၼ်ႇ။ <ref> Sauls JW (December 1998). "Home fruit production – Guava". Texas A&M Horticulture Program. Retrieved 2012-04-17. </ref> ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး ၸိူဝ်းသၢပ်ႇလၢပ်ႈၸႄႈတွၼ်ႈ မႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၽုၵ်ႇၼႂ်းမေႃႈၼႂ်းဢုမ် တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်တူၼ်ႈမၢၵ်ႇ ဢၼ်မၢၵ်ႇလႆႈ ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း ၽုၵ်ႇၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ပီ မၢၵ်ႇမႃးသေ ၸၢင်ႈဢႃႇယုယၢဝ်း မၢၵ်ႇထိုင်လႆႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇသိပ်းပီၵွၼ်ႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> === ပိူင်ၽၢင် === ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ယၢမ်ႈၵႆႉလႆႈၵိၼ်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ "မၢၵ်ႇၵႃႇ"ၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽႄ Apple guava (Psidium guajava)ယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ၸိူဝ်ႉငဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် Myrtoideae သေ မႂ်မၼ်းၶႅင် သီၶဵဝ်ၸမ်ႉ ဢွၵ်ႇဝၢတ်ႈၶၢင်ႈၵိင်ႇသွင်ၽၢႆႇ။ ႁၢင်ႈၽၢင်မႂ်မၼ်း လၢဝ်ႈမိူၼ်ႁၢင်ႈ ၶႆႇပဵတ်း ႁၢင်ႈ ၶႆႇၵႆႇသေ ယၢဝ်းလႆႈ 2 ႁၵ်းမိုဝ်း တေႃႇ 6 ႁၵ်းမိုဝ်း (5-15 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ)။ မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ် သီၶၢဝ် မီး 5 ဝႃသေ သွႆႈၽူႈမၼ်းမီးတင်းၼမ်။ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးၸိူဝ်ႉၽၼ်း တင်းၼမ် ပဵၼ်ၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉၽၼ်း ပႄႇရီႇ (berries)။ <ref> Judd, WS; Campbell, CS; Kellogg, EA; Stevens, PF; Donoghue, MJ (2002). Plant systematics, a phylogenetic approach. Sinauer Associates, Inc. pp. 398–399. ISBN 0878934030. </ref> ==လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးၵိၼ်== ဤအသီးကို လူတို့က စိုက်ပျိုးစားသုံးကြသလို ငှက်များအပါအဝင် အခြားတိရစ္ဆာန်များစွာကလည်း စားသုံးကြပြီး ၎င်းတို့၏ချေးမှတစ်ဆင့် အစေ့များကို နေရာအနှံ့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိစေပါသည်။ ဟာဝိုင်အီကျွန်းတွင် strawberry guava (P. littorale) မျိုးစိတ်သည် အခြားအပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ကို မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားစေနိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်စေသော ကျူးကျော်မျိုးစိတ် (invasive species) တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် မာလကာမျိုးစိတ်အချို့မှာမူ သဘာဝနေရင်းဒေသများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုကြောင့် ရှားပါးလာခဲ့ပြီး၊ အနည်းဆုံး မျိုးစိတ်တစ်ခု (Jamaican guava သို့မဟုတ် P. dumetorum) မှာမူ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းၵိၼ်သေၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၼူၵ်ႉလႄႈ သတ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိၼ်လႄႈ လုၵ်ႉတီႈ ၶီႈသတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇၵေႃႈ ၽႄႈၵႂႃႇၵူႈတီႈ။ ၸိူဝ်ႉတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇသထေႃႇပႄႇရီႇ strawberry guava (P. littorale) ဢၼ်မီးတီႈ ၵုၼ်ႁႃႇဝၢႆႇယီႇၼၼ်ႉ မၼ်းၽႄႈႁၢႆႉၼႃႇသေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း 100 ပၢႆ ပေႃးၶ်ႈလူႉႁၢႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ <ref> Price J (14 June 2008). "Strawberry guava's hold has proven devastating". Honolulu Star-Bulletin. Retrieved 7 December 2014. </ref> <ref> "Leveling the Playing Field in Hawai'i's Native Forests" (PDF). Conservation Council for Hawai‘i. 2010. Archived from the original (PDF) on 15 December 2014. Retrieved 7 December 2014. </ref> ဝႃႈၼၼ်သေတ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇမၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွင်ႈတီႈၵဝ်ႇ ဢၼ်မၼ်းယၢမ်ႈဢွၵ်ႇယူႇၼၼ်ႉ သမ်ႉဢမ်ႇဢွၵ်ႇသေ ႁၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ မီးယူႇ။ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ Jamaican guava ဢမ်ႇၼၼ် P. dumetorum ၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၵုၼ်ႁႃႇဝၢႆႇယီႇၼၼ်ႉ တႃႇတေပိင်ႈၼိူဝ်ႉၸိုင် ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁွမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ ၽိုၼ်းမႆႉမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တမ်ႈတီႈ ပၢင်ပွႆးပႃႇပီႇၵိဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၸႂ်ႉၼင်ႇၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူင်းၵိဝ်းပႃးလႄႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇၵေႃႈ တီႈပွႆး ပႃႇပီႇၵိဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ႉမႆႇမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ မၼ်းၵႅၼ်ႇလီလႄႈ တီႈမိူင်းတႆးတႄႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၵၢင်ႇၵႂႃႉ၊ ဢဝ်ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၶင်ႇတႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၼ်ႈယဝ်ႉ။ === သႅၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မီးၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း လၢႆလၢႆမဵဝ်းသေတ တၢင်းလဵၵ်ႉယႂ်ႇမၢၵ်ႇမၼ်းတႄႉ တၢင်းယၢဝ်း မီးလႆႈ 1.5 တေႃႇ 5 ၼိဝ်ႉ (4-12 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ)သေ ပိူင်ၽၢင်မၢၵ်ႇမၼ်း မူၼ်းလၢဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ဢၢႆသႅဝ်ပိူၵ်ႇမၼ်း ဢမ်ႇၶိုၼ်ႇတၢၼ်ႇ ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၽႃႈ ဢၢႆသႅဝ်မၼ်း ႁွမ်ဢူၼ်ႈထုၵ်ႇၸႂ်ဝႆႉယူႇ။ ပိူၵ်ႇၼွၵ်ႈမၼ်း ၶႅင်သေ မီးသၢႆၶူမ် ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢူၼ်ႈသေ မီးပႃးသၢႆဝၢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ မၢၵ်ႇၵႃႇ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပိူၵ်ႇၼႃ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပိူၵ်ႇမၢင် မီးလၢႆလၢႆသႅၼ်းဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၢၵ်ႇမၼ်းပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ပိူၵ်ႇမၼ်းတေၶဵဝ်၊ ပေႃးဝႃႈ သုၵ်းမႃးၸိုင် တေလိူင်၊ တေၶွင်ႇလႅင်ၵႂႃႇ မၢင်ၸိူဝ်း သုၵ်းသေတ တိုၵ်ႉတေၶဵဝ်ဝႆႉၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃး ၼိူဝ်ႉၼႂ်းမၼ်း မီးသၢႆဝၢၼ်ႁွမ် မိူတ်ႇသၢႆသူမ်ႈဢိတ်းဢိတ်းသေ ၼိူဝ်ႉမၼ်းၵေႃႈ မီးသီၽိူၵ်ႇလိူင်ဢူၼ်ႈဝႆႉ၊ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်တႄႉ ၼိူဝ်ႉသုၵ်းမၼ်း တေပဵၼ် သီၶွင်ႇလႅင်။ တီႈၼႂ်းၵၢင်မၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉၵႅၼ်ႇမၼ်းမီးတင်းၼမ်။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈမၼ်း ပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ၼိူဝ်ႉမၼ်း ၽၢတ်ႇသူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵႆႉဝႃႈ ပေႃးၵိၼ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ၶီႈၵႅၼ်ႇၼႆ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵိၼ်ဢၼ်ပႆႇသုၵ်း မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> === လွင်ႈဢွၵ်ႇၼမ် === ၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃး ၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇမူင်ႈ လႄႈ မၢၵ်ႇတူတ်းမူ တင်းမၢၵ်ႇၵႃႇၸိုင် ပီ 2024 ၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၼၵ်းမၢၵ်ႇသၢမ်မဵဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇ တၢၼ်ႇပွင်း 62 လၢၼ်ႉသေ မိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃးၼႆႉ ဢွၵ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈ ပဵၼ် 45 % ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်တၢမ်းၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးလႄႈ မိူင်းၶႄႇ။ === လွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ === တီႈမိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်းလႅတ်ႉတိၼ်ႇဢမေႇရိၵၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပၼ်ႇၸၢၵ်ႈသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်ၵိၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၼမ်ႉပၼ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၸိမ်ႉ (sauces) ၸဵမ်ဢၼ်ၵတ်းဢၼ်မႆႈ၊ ဢဝ်ႁဵတ်းပီႇယႃႇ၊ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇဢူမ်၊ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၵႃႇႁႅင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လဝ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းၸပဵင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လဝ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ <ref> Onstott, Jane (2010). National Geographic Traveler: Mexico. National Geographic Books. p. 36. ISBN 9781426205248. aguas frescas national geographic. </ref> မိူင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၵိၼ်ဢၼ်လိပ်းမၼ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ် ၽႃႇၵိၼ်၊ ၶူပ်းၵိၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ [[မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ]]ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸမ်ႈၵိၼ်လေႃး ၵိူဝ်၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ၊ မသလႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေၵွၼ်ႇ။ မိူင်းၽိလိပ်ႉပိၼ်းတႄႉ ၶဝ်ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁုင်ပဵၼ်ၽၵ်း (Sinigang) ၶဝ်။ မိူင်းၵျူးပႃးတႄႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ႁဵတ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈမုၼ်း pastelitos de guayaba ။ မၢၵ်ႇၵႃႇ မိူင်းထၢႆဝၢၼ်းၼႆႉ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဝၢၼ်ႁွမ်တႄႉတႄႉ၊ ၵူၼ်းထၢႆဝၢၼ်းၶဝ် ၶၢႆၸွမ်းတၢင်းၶွႆႈ ၸွမ်းၵၢတ်ႇၵၢင်ၶမ်ႈသေ ၶၢႆပႃးဢၼ်ၵပ်းမၼ်း ဢၼ်ဢဝ်ၵိူဝ်၊ၵိူဝ်ဝၢၼ် လႄႈ ၽွင်မၢၵ်ႇၶေႃ လေႃးၵၼ် ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းဢေးသျႃးပွတ်းဢွၵ်ႇတႄႉ ဢွၼ်ၵိၼ်ၵပ်း ၽွင်ၵိူဝ် ၵိူဝ်ဝၢၼ် မသလႃႇၼင်ႇၼၼ်ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်မၢၵ်ႇၵႃႇသေၵိၼ်ၵိၼ်ၶၢႆၶၢႆ။ တီႈၼႂ်း မၢၵ်ႇလေႃးလႄးၵူဝ်ႈၵႃႈၼၼ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ သႂ်ႇပႃးမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပႃးဝႆႉ ထၢတ်ႈပႅတ်ႇတိၼ်ႇ (pectin) တင်းၼမ်လႄႈ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တႃႇတေဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇဢူမ်၊ မၢၵ်ႇယႅၼ်ႈသႂ်ႇဢႅပ်ႇ၊ မၢၵ်ႇၵႃႇၽေး (ၵျႄႇလီႇ) တႃႇသႂ်ႇၵိၼ်လေႃး ၼႂ်းၶဝ်ႈမုၼ်းယုမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်တႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတၢင်မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ တီႈဢၼ်တေႁဵတ်း ၼမ်ႉၸိမ်ႉ (sauce) ဢမ်ႇပေႃးသူမ်ႈႁႅင်း၊ ဢၼ်မီးသၢႆဝၢၼ် ဢရသႃႇ ၵိူဝ်ၸဵမ်း (ၵိူဝ်သႂ်ႇၽၵ်း)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉၵေႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ၸေႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉသူတ်ႉသေ တီႈမိူင်းပလႃႇၸီးတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉၼဵင်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ chá-de-goiabeir ၼႆယဝ်ႉ။ === ႁႅင်းထၢတ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်း ၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ ပႃးထၢတ်ႈၼမ်ႉ 81%၊ ၵႃႇဝူဝ်ႇႁၢႆႉတရဵတ်ႉ 14%၊ ပရူဝ်ႇတဵၼ်း 3%၊ ၶႆမၼ်း 0.5%။ မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်း ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၼၵ်း 100 ၵရမ်ႇ (3.5 ဢွင်ႇၸ)ၼၼ်ႉၸိုင် ႁႅင်းၵတ်ႉ မီး 285 ၵီႇလူဝ်ႇၵိဝ်း၊ ထၢတ်ႈယႂ်းလႄႈ ထၢတ်ႈဝီႇထႃႇမိၼ်ႇၸီႇ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 254%၊ ၽူဝ်ႇလိတ်ႉ folate (ဢၼ်လူဝ်ႇၵူႈဝၼ်း 12%)၊ ပူဝ်ႇတႅတ်ႇၸီႇယမ်ႇ (ဢၼ်လူဝ်ႇၵူႈဝၼ်း 14%)၊၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်းၼႆႉ ၵွႆပႃးထႅင်ႈ ထၢတ်ႈလၢႆႇၵူဝ်ႇပိၼ်း (lycopene) ၵွၼ်ႇ။ === ထၢတ်ႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === တီႈမႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပႃးထႅင်ႈ ၵႃႇရူဝ်ႇတီးၼွႆႉသ် carotenoids လႄႈ ၽူဝ်ႇလီႇၽီႇၼေႃႇ polyphenols ၸိူင်ႉၼင်ႇ ထၢတ်ႈႁူမ်ႈ gallocatechin လႄႈ leucocyanidin ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Seshadri, TR; Vasishta, K (1965). "Polyphenols of the leaves of psidium guava—quercetin, guaijaverin, leucocyanidin and amritoside". Phytochemistry. 4 (6): 989–92. Bibcode:1965PChem...4..989S. doi:10.1016/S0031-9422(00)86281-0. </ref> ထၢတ်ႈႁူမ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပိူၵ်ႇလႄႈ ၼိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ ႁုၼ်ႈမုၼ်းမႃးလႄႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼႆႉ ႁႅင်းထၢတ်ႈႁူမ်ႈမၼ်း ၼမ်လိူဝ်သေ မၢၵ်ႇၵႃႇၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ။ === ၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === ၼမ်ႉမၼ်း ဢၼ်ဢိတ်ႇလႆႈမႃး တီႈမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ)ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉပဵၼ် ၼမ်ႉမၼ်းၵိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်ၸႂ်ႉ တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ႇႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶရိမ်ႇတႃးၼႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆံႈ လီႇၼူဝ်ႇလိတ်ႉ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (linoleic acid) တင်းၼမ်။ <ref> Kobori CN; Jorge N (2005). "Caracterização dos óleos de algumas sementes de frutas como aproveitamento de resíduos industriais" [Characterization of some seed oils from fruits for utilization of industrial residues] (PDF). Ciênc Agrotec (in Portuguese). 29 (5): 108–14. doi:10.1590/S1413-70542005000500014. </ref> === ၶဝ်ႈပဵၼ်ယႃးယႃ === ဝၢႆးလင် 1950 တဵမ်မႃးၼႆႉ မီးလွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉႁႃ လွင်ႈၸႂ်ႉ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇႁဵတ်းပဵၼ်ယႃႈယႃမႃး တီႈၼႂ်းမႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ၶဝ်ႈပႃးသင်လၢႆလၢႆ၊ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉသင်လၢႆလၢႆ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> de Boer, HJ; Cotingting, C (2014). "Medicinal plants for women's healthcare in southeast Asia: a meta-analysis of their traditional use, chemical constituents, and pharmacology". J Ethnopharmacol. 151 (2): 747–67. doi:10.1016/j.jep.2013.11.030. PMID 24269772. </ref> ယႃႈယႃတႆးတႄႉ ပေႃးတွင်ႉၵႂႃႇ တွင်ႉႁေႈၸိုင် ဢဝ်မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်းၼႆႉ ၶူပ်းယႅမ်ႉၵိၼ်ၸိုင် တွင်ႉႁေႈတၵ်းထၢတ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူၵ်ႇၵႂ်ႈ ႁိူၵ်ႇလၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ သင်ၶူပ်းၵဵဝ်ႉ မႂ်မၢၵ်ၵႃႇလိပ်ႈၸိုင် ယွၼ်ႉမၼ်း ၽၢတ်ႇသူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁိူၵ်ႇၵႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ === မႅင်းယႃႉၵဝ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇႁိူၼ်း မႅင်းၸိူင်ႉၼင်ႇတေႃႇလွၼ်း suspensa မိုတ်ႈယူႇသဝ်းထင် တီႈၼိုင်ႈသေ ၸိူဝ်းၶဝ် ၵႆႉမႃးၶႆႇသႂ်ႇ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်သုၵ်း ဢၼ်ၼဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မႅင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပႆႇယဵၼ်းပႆႇၵၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ပဵၼ်ၼွၼ်သေ ယႃႉၵဝ်းယႃႉၵိၼ် ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ မႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႅင်းမဵဝ်းၸွၼ်ယူႇ ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇလႄႈ ယွၼ်ႉမႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပၢႆးမၢၵ်ႇမီးၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵႃႉၶၢႆ မၢၵ်ႇၵႃႇ တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵ တွၼ်ႈၵၢင်ၼၼ်ႉ လႆႈလူႉသုမ်ႈ တေႃႇလႃႇႁူဝ်လၢၼ်ႉမၼ်း တင်းၼမ်ယူႇ။ <ref> Baranowski, Richard; Glenn, Holly; Sivinski, John (1993-06-01). "Biological Control of the Caribbean Fruit Fly (Diptera: Tephritidae)". The Florida Entomologist. 76 (2): 245. Bibcode:1993FlEnt..76..245B. doi:10.2307/3495721. ISSN 0015-4040. JSTOR 3495721. </ref> မႅင်းၽႄႉ Neopestalotiopsis* လႄႈ *Pestalotiopsis* တီႈမိူင်းၵူဝ်ႇလၢမ်ႇပီႇယႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၵႃႇ ပဵၼ်ႁွႆးၸဵပ်းႁွႆးယဵၼ်းယဝ်ႉ။ <ref> Solarte, F.; Munoz, C.G.; Maharachchikumbura, S.S.N.; Alvarez, E. (2018). "Diversity of Neopestalotiopsis and Pestalotiopsis spp., causal agents of guava scab in Colombia". Plant Disease. 102 (1): 49–59. Bibcode:2018PlDis.102...49S. doi:10.1094/PDIS-01-17-0068-RE. hdl:10568/89977. PMID 30673452.</ref> === ၽႄႈၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ === လွင်ႈၵပ်းၵိင်ႇ ၽႄႈတူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆးယမ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈတိူၼ်းပိူင်ၼိုင်ႈ။ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ လႆႈၵပ်းၽႄဢဝ် တီႈတူၼ်ႈမႄႈမၼ်းသေ လႆႈမႃး တူၼ်ႈမႂ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇသၢင်ႈတူၼ်ႈငဝ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈလိူၵ်ႈဢဝ် ၵိင်ႇဢၼ်မီးႁႅင်းၼၼ်ႉ လႆႈထႅၵ်ႇၼင်မၼ်း ၼိူဝ်ႉမၼ်းဢိတ်းၼိုင်ႈ (ဢမ်ႇၼၼ်) ထၢၵ်ႇႁွပ်ႈယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ႁၢၵ်ႈမႂ်ႇ တေဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်လိၼ်ၽုၼ်ႇလႄႈ ယႃႈႁၢၵ်ႈမုၼ်း သႂ်ႇပၼ်သေ ဢဝ်ပလတ်ႉၸတိၵ်ႉ ပူၵ်ႉႁေႃႇ မတ်ႉဝႆႉလီလီယဝ်ႉ။ ဝႆႉႁေ သွင်သၢမ်ဝူင်ႈ ပေႃးႁၢၵ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးၸိုင် တႅပ်းဢဝ် ႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ တူၼ်ႈငဝ်ႈ (တူၼ်ႈမႄႈ)မၼ်းသေ ၵႂႃႇၽုၵ်ႇၼိူဝ်လိၼ်ယဝ်ႉ။ လၢႆးဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆး ဢွင်ႇမၢၼ်ၵမ်ႉပႃႈၼမ်သေ ဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူၼ်ႈၸဵဝ်းယႂ်ႇ မၢၵ်ႇၵေႃႈပူင်းလီယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးလီ တႃႇႁႂ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈတိူၼ်းၼမ် ၽႄႈတိူၼ်းၶၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> Reddy, Jagdish (September 6, 2022). "A Guide to Understand Guava Plant/Tree Propagation: Check How this Guide Helps Guava Farmers". www.agrifarming.in. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢၵ်ႇမႆႉ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တူၼ်ႈဢၼ်ၵိၼ်လႆႈ]] 0y0tj7pdwllvhol9mwdhdb01nyzk6as 160661 160660 2026-10-01T11:57:09Z Saimawnkham 5 /* လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးၵိၼ် */ 160661 wikitext text/x-wiki [[File:Psidium guajava fruit.jpg|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Goya blancs.JPG|thumb|မၢၵ်ႇၵႃႇ မီးၼိူဝ်တူၼ်ႈ]] [[File:Guava flowers (6700015761).jpg|thumb|မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇ]] [[File:Guava oil.JPG|thumb|ၼမ်ႉမၼ်းမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (မၢၵ်ႇၵႃႇသႂ်ႈလႅင်)]] ==မၢၵ်ႇၵႃႇ== မၢၵ်ႇၵႃႇ ({{langx|en|Guava}}) ၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈတီႈ ႁူႉၸၵ်းၼမ်သေ တူၼ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈ တမ်ႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢမ်ပေႃးမႆႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇပဵၼ် တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ <ref> orton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ငဝ်ႈငႃႇၸိူဝ်ႉၽၼ်း မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵပွတ်းၵၢင်၊ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇ လႄႈ ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရၵၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ <ref>Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ၸိုဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ guava သေ ငဝ်ႈၸိူဝ်ႉမၼ်းပဵၼ် Myrtaceae ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁူႉၸၵ်းၼမ်တႄႉ မီးမၢၵ်ႇၵႃႇ သွင်မဵဝ်း။ # မၢၵ်ႇၵႃႇ # မၢၵ်ႇၵႃႇသႆႈလႅင် (မၢၵ်ၵႃႇၼႂ်းလႅင်) === ငဝ်ႈငႃႇမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈၵႂႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ်=== မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵတွၼ်ႈၵၢင် ဢမ်ႇၼၼ် ပွတ်းၼိူဝ်ဢမေႇရိၵသေ ၽႄႈမႃး ၽၢႆႇ ၵႃႇရိတ်ႉၿီႇယၢမ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> တီႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပၢၼ်ၵဝ်ႇ မိူင်းပီႇရူးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႃး ဢွၼ်တၢင်း ၿီႇၸီႇ 2,500 ၼႆယဝ်ႉ။ <ref> Clement, Charles R. (2005). Prance, Ghillean; Nesbitt, Mark (eds.). The Cultural History of Plants. Routledge. p. 93. ISBN 0415927463. </ref> ==လၢႆးၽုၵ်ႇလၢႆးသွမ်ႈ== တီႈၸႄႈတွၼ်ႈမႆႈလႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈဢေးသျႃး ပွတ်းမႆႈ ဢိၵ်ႇ မိူင်းဢမေႇရိၵ ပွတ်းမႆႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၾလေႃႇရီႇတႃႇ၊ ႁႃႇဝၢႆႇယီႇ တင်း ဢႃၾရိၵၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႈသွမ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇ ပဵၼ် မၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. <ref> တီႈၾလေႃႇရီႇတႃႇတႄႉ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေတႄႇၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇသေ ၽုၵ်ႇတေႃႇပေႃးႁွတ်ႈထိုင် Sarasota၊ Chipley၊ Waldo လႄႈ Fort Pierce ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်လေႉၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈမိူင်းဢၼ်မႆႈၼၼ်ႉမႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း (မႄႈမၼ်း) သေ ၽုၵ်ႇၶၢႆႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ပႃး ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၽႄ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွၵ်းၵၢတ်ႇၶၢႆႇလီ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်းယူႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းယူးရူပ်ႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း၊ မိူင်းၸပဵင်ႇ၊မႃႇလႃႇၵႃႇသျီႉ လႄႈ မိူင်းၵရိၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽႄမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၵပ်းၼၼ်ႉယူႇ။ <ref> "Psidium guajava (guava)". CABI: Invasive Species Compendium. 2017. Retrieved 9 October 2017. </ref> ၸၢဝ်းတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ ၸိူဝ်းတူၼ်ႈၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁႅင်းၸင်ႈ ၶၢမ်ႇလႆႈ တၢမ်ႇၵတ်း 4 တီႇၵရီႇၸိၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉ (25 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းပွတ်းလူးၵွၼ်ႇ။ တူၼ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်းတႄႉ ပေႃးၵတ်းမွၵ်ႈတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ယင်းၸၢင်ႈၵမ်ႈၵႂႃႇၵွၼ်ႇ။ <ref> Sauls JW (December 1998). "Home fruit production – Guava". Texas A&M Horticulture Program. Retrieved 2012-04-17. </ref> ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး ၸိူဝ်းသၢပ်ႇလၢပ်ႈၸႄႈတွၼ်ႈ မႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၽုၵ်ႇၼႂ်းမေႃႈၼႂ်းဢုမ် တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်တူၼ်ႈမၢၵ်ႇ ဢၼ်မၢၵ်ႇလႆႈ ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း ၽုၵ်ႇၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ပီ မၢၵ်ႇမႃးသေ ၸၢင်ႈဢႃႇယုယၢဝ်း မၢၵ်ႇထိုင်လႆႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇသိပ်းပီၵွၼ်ႇ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> === ပိူင်ၽၢင် === ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ယၢမ်ႈၵႆႉလႆႈၵိၼ်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ "မၢၵ်ႇၵႃႇ"ၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽႄ Apple guava (Psidium guajava)ယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉတႄႉ ၸိူဝ်ႉငဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် Myrtoideae သေ မႂ်မၼ်းၶႅင် သီၶဵဝ်ၸမ်ႉ ဢွၵ်ႇဝၢတ်ႈၶၢင်ႈၵိင်ႇသွင်ၽၢႆႇ။ ႁၢင်ႈၽၢင်မႂ်မၼ်း လၢဝ်ႈမိူၼ်ႁၢင်ႈ ၶႆႇပဵတ်း ႁၢင်ႈ ၶႆႇၵႆႇသေ ယၢဝ်းလႆႈ 2 ႁၵ်းမိုဝ်း တေႃႇ 6 ႁၵ်းမိုဝ်း (5-15 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ)။ မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ် သီၶၢဝ် မီး 5 ဝႃသေ သွႆႈၽူႈမၼ်းမီးတင်းၼမ်။ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးၸိူဝ်ႉၽၼ်း တင်းၼမ် ပဵၼ်ၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉၽၼ်း ပႄႇရီႇ (berries)။ <ref> Judd, WS; Campbell, CS; Kellogg, EA; Stevens, PF; Donoghue, MJ (2002). Plant systematics, a phylogenetic approach. Sinauer Associates, Inc. pp. 398–399. ISBN 0878934030. </ref> ==လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးၵိၼ်== မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းၵိၼ်သေၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၼူၵ်ႉလႄႈ သတ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိၼ်လႄႈ လုၵ်ႉတီႈ ၶီႈသတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇၵေႃႈ ၽႄႈၵႂႃႇၵူႈတီႈ။ ၸိူဝ်ႉတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇသထေႃႇပႄႇရီႇ strawberry guava (P. littorale) ဢၼ်မီးတီႈ ၵုၼ်ႁႃႇဝၢႆႇယီႇၼၼ်ႉ မၼ်းၽႄႈႁၢႆႉၼႃႇသေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း 100 ပၢႆ ပေႃးၶ်ႈလူႉႁၢႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ <ref> Price J (14 June 2008). "Strawberry guava's hold has proven devastating". Honolulu Star-Bulletin. Retrieved 7 December 2014. </ref> <ref> "Leveling the Playing Field in Hawai'i's Native Forests" (PDF). Conservation Council for Hawai‘i. 2010. Archived from the original (PDF) on 15 December 2014. Retrieved 7 December 2014. </ref> ဝႃႈၼၼ်သေတ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇမၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွင်ႈတီႈၵဝ်ႇ ဢၼ်မၼ်းယၢမ်ႈဢွၵ်ႇယူႇၼၼ်ႉ သမ်ႉဢမ်ႇဢွၵ်ႇသေ ႁၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ မီးယူႇ။ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ Jamaican guava ဢမ်ႇၼၼ် P. dumetorum ၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၵုၼ်ႁႃႇဝၢႆႇယီႇၼၼ်ႉ တႃႇတေပိင်ႈၼိူဝ်ႉၸိုင် ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁွမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ ၽိုၼ်းမႆႉမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တမ်ႈတီႈ ပၢင်ပွႆးပႃႇပီႇၵိဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၸႂ်ႉၼင်ႇၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူင်းၵိဝ်းပႃးလႄႈ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇၵေႃႈ တီႈပွႆး ပႃႇပီႇၵိဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ႉမႆႇမၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ မၼ်းၵႅၼ်ႇလီလႄႈ တီႈမိူင်းတႆးတႄႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၵၢင်ႇၵႂႃႉ၊ ဢဝ်ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၶင်ႇတႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၼ်ႈယဝ်ႉ။ === သႅၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မီးၸိူဝ်ႉၽႄမၼ်း လၢႆလၢႆမဵဝ်းသေတ တၢင်းလဵၵ်ႉယႂ်ႇမၢၵ်ႇမၼ်းတႄႉ တၢင်းယၢဝ်း မီးလႆႈ 1.5 တေႃႇ 5 ၼိဝ်ႉ (4-12 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ)သေ ပိူင်ၽၢင်မၢၵ်ႇမၼ်း မူၼ်းလၢဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> ဢၢႆသႅဝ်ပိူၵ်ႇမၼ်း ဢမ်ႇၶိုၼ်ႇတၢၼ်ႇ ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၽႃႈ ဢၢႆသႅဝ်မၼ်း ႁွမ်ဢူၼ်ႈထုၵ်ႇၸႂ်ဝႆႉယူႇ။ ပိူၵ်ႇၼွၵ်ႈမၼ်း ၶႅင်သေ မီးသၢႆၶူမ် ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢူၼ်ႈသေ မီးပႃးသၢႆဝၢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ မၢၵ်ႇၵႃႇ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပိူၵ်ႇၼႃ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပိူၵ်ႇမၢင် မီးလၢႆလၢႆသႅၼ်းဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၢၵ်ႇမၼ်းပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ပိူၵ်ႇမၼ်းတေၶဵဝ်၊ ပေႃးဝႃႈ သုၵ်းမႃးၸိုင် တေလိူင်၊ တေၶွင်ႇလႅင်ၵႂႃႇ မၢင်ၸိူဝ်း သုၵ်းသေတ တိုၵ်ႉတေၶဵဝ်ဝႆႉၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ပေႃးသုၵ်းမႃး ၼိူဝ်ႉၼႂ်းမၼ်း မီးသၢႆဝၢၼ်ႁွမ် မိူတ်ႇသၢႆသူမ်ႈဢိတ်းဢိတ်းသေ ၼိူဝ်ႉမၼ်းၵေႃႈ မီးသီၽိူၵ်ႇလိူင်ဢူၼ်ႈဝႆႉ၊ ဢၼ်ပဵၼ် မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်တႄႉ ၼိူဝ်ႉသုၵ်းမၼ်း တေပဵၼ် သီၶွင်ႇလႅင်။ တီႈၼႂ်းၵၢင်မၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉၵႅၼ်ႇမၼ်းမီးတင်းၼမ်။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈမၼ်း ပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ၼိူဝ်ႉမၼ်း ၽၢတ်ႇသူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵႆႉဝႃႈ ပေႃးၵိၼ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ၶီႈၵႅၼ်ႇၼႆ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵိၼ်ဢၼ်ပႆႇသုၵ်း မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> === လွင်ႈဢွၵ်ႇၼမ် === ၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃး ၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇမူင်ႈ လႄႈ မၢၵ်ႇတူတ်းမူ တင်းမၢၵ်ႇၵႃႇၸိုင် ပီ 2024 ၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၼၵ်းမၢၵ်ႇသၢမ်မဵဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇ တၢၼ်ႇပွင်း 62 လၢၼ်ႉသေ မိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃးၼႆႉ ဢွၵ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈ ပဵၼ် 45 % ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်တၢမ်းၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးလႄႈ မိူင်းၶႄႇ။ === လွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ === တီႈမိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်းလႅတ်ႉတိၼ်ႇဢမေႇရိၵၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပၼ်ႇၸၢၵ်ႈသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်ၵိၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၼမ်ႉပၼ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၸိမ်ႉ (sauces) ၸဵမ်ဢၼ်ၵတ်းဢၼ်မႆႈ၊ ဢဝ်ႁဵတ်းပီႇယႃႇ၊ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇဢူမ်၊ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၵႃႇႁႅင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လဝ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းၸပဵင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လဝ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ <ref> Onstott, Jane (2010). National Geographic Traveler: Mexico. National Geographic Books. p. 36. ISBN 9781426205248. aguas frescas national geographic. </ref> မိူင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ၵိၼ်ဢၼ်လိပ်းမၼ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ် ၽႃႇၵိၼ်၊ ၶူပ်းၵိၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ [[မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ]]ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸမ်ႈၵိၼ်လေႃး ၵိူဝ်၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ၊ မသလႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေၵွၼ်ႇ။ မိူင်းၽိလိပ်ႉပိၼ်းတႄႉ ၶဝ်ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁုင်ပဵၼ်ၽၵ်း (Sinigang) ၶဝ်။ မိူင်းၵျူးပႃးတႄႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ႁဵတ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈမုၼ်း pastelitos de guayaba ။ မၢၵ်ႇၵႃႇ မိူင်းထၢႆဝၢၼ်းၼႆႉ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဝၢၼ်ႁွမ်တႄႉတႄႉ၊ ၵူၼ်းထၢႆဝၢၼ်းၶဝ် ၶၢႆၸွမ်းတၢင်းၶွႆႈ ၸွမ်းၵၢတ်ႇၵၢင်ၶမ်ႈသေ ၶၢႆပႃးဢၼ်ၵပ်းမၼ်း ဢၼ်ဢဝ်ၵိူဝ်၊ၵိူဝ်ဝၢၼ် လႄႈ ၽွင်မၢၵ်ႇၶေႃ လေႃးၵၼ် ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းဢေးသျႃးပွတ်းဢွၵ်ႇတႄႉ ဢွၼ်ၵိၼ်ၵပ်း ၽွင်ၵိူဝ် ၵိူဝ်ဝၢၼ် မသလႃႇၼင်ႇၼၼ်ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်မၢၵ်ႇၵႃႇသေၵိၼ်ၵိၼ်ၶၢႆၶၢႆ။ တီႈၼႂ်း မၢၵ်ႇလေႃးလႄးၵူဝ်ႈၵႃႈၼၼ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ သႂ်ႇပႃးမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပႃးဝႆႉ ထၢတ်ႈပႅတ်ႇတိၼ်ႇ (pectin) တင်းၼမ်လႄႈ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တႃႇတေဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇဢူမ်၊ မၢၵ်ႇယႅၼ်ႈသႂ်ႇဢႅပ်ႇ၊ မၢၵ်ႇၵႃႇၽေး (ၵျႄႇလီႇ) တႃႇသႂ်ႇၵိၼ်လေႃး ၼႂ်းၶဝ်ႈမုၼ်းယုမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Morton JF (1987). "Guava". Fruits of Warm Climates. Purdue University. pp. 356–363. Retrieved 24 April 2015. </ref> မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်တႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတၢင်မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ တီႈဢၼ်တေႁဵတ်း ၼမ်ႉၸိမ်ႉ (sauce) ဢမ်ႇပေႃးသူမ်ႈႁႅင်း၊ ဢၼ်မီးသၢႆဝၢၼ် ဢရသႃႇ ၵိူဝ်ၸဵမ်း (ၵိူဝ်သႂ်ႇၽၵ်း)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉၵေႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ၸေႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉသူတ်ႉသေ တီႈမိူင်းပလႃႇၸီးတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉၼဵင်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ chá-de-goiabeir ၼႆယဝ်ႉ။ === ႁႅင်းထၢတ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်း ၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ ပႃးထၢတ်ႈၼမ်ႉ 81%၊ ၵႃႇဝူဝ်ႇႁၢႆႉတရဵတ်ႉ 14%၊ ပရူဝ်ႇတဵၼ်း 3%၊ ၶႆမၼ်း 0.5%။ မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်း ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၼၵ်း 100 ၵရမ်ႇ (3.5 ဢွင်ႇၸ)ၼၼ်ႉၸိုင် ႁႅင်းၵတ်ႉ မီး 285 ၵီႇလူဝ်ႇၵိဝ်း၊ ထၢတ်ႈယႂ်းလႄႈ ထၢတ်ႈဝီႇထႃႇမိၼ်ႇၸီႇ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 254%၊ ၽူဝ်ႇလိတ်ႉ folate (ဢၼ်လူဝ်ႇၵူႈဝၼ်း 12%)၊ ပူဝ်ႇတႅတ်ႇၸီႇယမ်ႇ (ဢၼ်လူဝ်ႇၵူႈဝၼ်း 14%)၊၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်းၼႆႉ ၵွႆပႃးထႅင်ႈ ထၢတ်ႈလၢႆႇၵူဝ်ႇပိၼ်း (lycopene) ၵွၼ်ႇ။ === ထၢတ်ႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === တီႈမႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပႃးထႅင်ႈ ၵႃႇရူဝ်ႇတီးၼွႆႉသ် carotenoids လႄႈ ၽူဝ်ႇလီႇၽီႇၼေႃႇ polyphenols ၸိူင်ႉၼင်ႇ ထၢတ်ႈႁူမ်ႈ gallocatechin လႄႈ leucocyanidin ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> Seshadri, TR; Vasishta, K (1965). "Polyphenols of the leaves of psidium guava—quercetin, guaijaverin, leucocyanidin and amritoside". Phytochemistry. 4 (6): 989–92. Bibcode:1965PChem...4..989S. doi:10.1016/S0031-9422(00)86281-0. </ref> ထၢတ်ႈႁူမ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပိူၵ်ႇလႄႈ ၼိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ ႁုၼ်ႈမုၼ်းမႃးလႄႈ မၢၵ်ႇၵႃႇၼႂ်းလႅင်ၼႆႉ ႁႅင်းထၢတ်ႈႁူမ်ႈမၼ်း ၼမ်လိူဝ်သေ မၢၵ်ႇၵႃႇၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ။ === ၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === ၼမ်ႉမၼ်း ဢၼ်ဢိတ်ႇလႆႈမႃး တီႈမဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ (ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ)ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉပဵၼ် ၼမ်ႉမၼ်းၵိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်ၸႂ်ႉ တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ႇႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶရိမ်ႇတႃးၼႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆံႈ လီႇၼူဝ်ႇလိတ်ႉ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (linoleic acid) တင်းၼမ်။ <ref> Kobori CN; Jorge N (2005). "Caracterização dos óleos de algumas sementes de frutas como aproveitamento de resíduos industriais" [Characterization of some seed oils from fruits for utilization of industrial residues] (PDF). Ciênc Agrotec (in Portuguese). 29 (5): 108–14. doi:10.1590/S1413-70542005000500014. </ref> === ၶဝ်ႈပဵၼ်ယႃးယႃ === ဝၢႆးလင် 1950 တဵမ်မႃးၼႆႉ မီးလွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉႁႃ လွင်ႈၸႂ်ႉ မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇႁဵတ်းပဵၼ်ယႃႈယႃမႃး တီႈၼႂ်းမႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇ ၶဝ်ႈပႃးသင်လၢႆလၢႆ၊ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉသင်လၢႆလၢႆ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref> de Boer, HJ; Cotingting, C (2014). "Medicinal plants for women's healthcare in southeast Asia: a meta-analysis of their traditional use, chemical constituents, and pharmacology". J Ethnopharmacol. 151 (2): 747–67. doi:10.1016/j.jep.2013.11.030. PMID 24269772. </ref> ယႃႈယႃတႆးတႄႉ ပေႃးတွင်ႉၵႂႃႇ တွင်ႉႁေႈၸိုင် ဢဝ်မႂ်မၢၵ်ႇၵႃႇလိပ်းၼႆႉ ၶူပ်းယႅမ်ႉၵိၼ်ၸိုင် တွင်ႉႁေႈတၵ်းထၢတ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူၵ်ႇၵႂ်ႈ ႁိူၵ်ႇလၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ သင်ၶူပ်းၵဵဝ်ႉ မႂ်မၢၵ်ၵႃႇလိပ်ႈၸိုင် ယွၼ်ႉမၼ်း ၽၢတ်ႇသူမ်ႈဝႆႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁိူၵ်ႇၵႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ === မႅင်းယႃႉၵဝ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ === မၢၵ်ႇၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇႁိူၼ်း မႅင်းၸိူင်ႉၼင်ႇတေႃႇလွၼ်း suspensa မိုတ်ႈယူႇသဝ်းထင် တီႈၼိုင်ႈသေ ၸိူဝ်းၶဝ် ၵႆႉမႃးၶႆႇသႂ်ႇ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇ ဢၼ်သုၵ်း ဢၼ်ၼဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မႅင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပႆႇယဵၼ်းပႆႇၵၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ပဵၼ်ၼွၼ်သေ ယႃႉၵဝ်းယႃႉၵိၼ် ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ မႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႅင်းမဵဝ်းၸွၼ်ယူႇ ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႃႇလႄႈ ယွၼ်ႉမႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပၢႆးမၢၵ်ႇမီးၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵႃႉၶၢႆ မၢၵ်ႇၵႃႇ တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵ တွၼ်ႈၵၢင်ၼၼ်ႉ လႆႈလူႉသုမ်ႈ တေႃႇလႃႇႁူဝ်လၢၼ်ႉမၼ်း တင်းၼမ်ယူႇ။ <ref> Baranowski, Richard; Glenn, Holly; Sivinski, John (1993-06-01). "Biological Control of the Caribbean Fruit Fly (Diptera: Tephritidae)". The Florida Entomologist. 76 (2): 245. Bibcode:1993FlEnt..76..245B. doi:10.2307/3495721. ISSN 0015-4040. JSTOR 3495721. </ref> မႅင်းၽႄႉ Neopestalotiopsis* လႄႈ *Pestalotiopsis* တီႈမိူင်းၵူဝ်ႇလၢမ်ႇပီႇယႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၵႃႇ ပဵၼ်ႁွႆးၸဵပ်းႁွႆးယဵၼ်းယဝ်ႉ။ <ref> Solarte, F.; Munoz, C.G.; Maharachchikumbura, S.S.N.; Alvarez, E. (2018). "Diversity of Neopestalotiopsis and Pestalotiopsis spp., causal agents of guava scab in Colombia". Plant Disease. 102 (1): 49–59. Bibcode:2018PlDis.102...49S. doi:10.1094/PDIS-01-17-0068-RE. hdl:10568/89977. PMID 30673452.</ref> === ၽႄႈၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ === လွင်ႈၵပ်းၵိင်ႇ ၽႄႈတူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆးယမ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈတိူၼ်းပိူင်ၼိုင်ႈ။ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ လႆႈၵပ်းၽႄဢဝ် တီႈတူၼ်ႈမႄႈမၼ်းသေ လႆႈမႃး တူၼ်ႈမႂ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇသၢင်ႈတူၼ်ႈငဝ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈလိူၵ်ႈဢဝ် ၵိင်ႇဢၼ်မီးႁႅင်းၼၼ်ႉ လႆႈထႅၵ်ႇၼင်မၼ်း ၼိူဝ်ႉမၼ်းဢိတ်းၼိုင်ႈ (ဢမ်ႇၼၼ်) ထၢၵ်ႇႁွပ်ႈယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ႁၢၵ်ႈမႂ်ႇ တေဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်လိၼ်ၽုၼ်ႇလႄႈ ယႃႈႁၢၵ်ႈမုၼ်း သႂ်ႇပၼ်သေ ဢဝ်ပလတ်ႉၸတိၵ်ႉ ပူၵ်ႉႁေႃႇ မတ်ႉဝႆႉလီလီယဝ်ႉ။ ဝႆႉႁေ သွင်သၢမ်ဝူင်ႈ ပေႃးႁၢၵ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးၸိုင် တႅပ်းဢဝ် ႁႂ်ႈၽၢတ်ႇ တူၼ်ႈငဝ်ႈ (တူၼ်ႈမႄႈ)မၼ်းသေ ၵႂႃႇၽုၵ်ႇၼိူဝ်လိၼ်ယဝ်ႉ။ လၢႆးဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆး ဢွင်ႇမၢၼ်ၵမ်ႉပႃႈၼမ်သေ ဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူၼ်ႈၸဵဝ်းယႂ်ႇ မၢၵ်ႇၵေႃႈပူင်းလီယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးလီ တႃႇႁႂ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ ၽႄႈတိူၼ်းၼမ် ၽႄႈတိူၼ်းၶၼ်ယဝ်ႉ။ <ref> Reddy, Jagdish (September 6, 2022). "A Guide to Understand Guava Plant/Tree Propagation: Check How this Guide Helps Guava Farmers". www.agrifarming.in. </ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢၵ်ႇမႆႉ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တူၼ်ႈဢၼ်ၵိၼ်လႆႈ]] 141v5ctgxu47eo6oo34m8h3dkogu5sr 0 780 160611 126206 2026-09-30T22:39:58Z InternetArchiveBot 2342 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 160611 wikitext text/x-wiki {{Infobox ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ | ၸိုဝ်ႈ = လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း | ၶႅပ်းႁၢင်ႈ = Dr. Sai Aung Tun.JPG | caption = လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း | ဢႃႇယု = 1932-2020 | ဝၼ်းလိူၼ်ပီၵိူတ်ႇ = 1932 July 3 | ၸိုဝ်ႈတႄႉတႄႉ = ၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း | ၸိုဝ်ႈပေႃႈမႄႈ = လုင်းၸၢမ်ႇမူဝ်း ပႃႈၼၢင်းထုၼ်း | တီႈၵိူတ်ႇ= ဝၢၼ်ႈတႃႈပူၵ်ႇ ဝဵင်းသီႇပေႃႉ | ၵူၼ်းမိူင်း = မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ | ၸၢဝ်းၶိူဝ်း = တႆး | သႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ် = ၸၢဝ်းပုတ်ႉ | ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈပႆႇၺႃႇ = M.A University of Denver, Colorado, U.S.A | ၼႃႈၵၢၼ် = ၶူးသွၼ်လူင် | ၵေႃႉၵူႈ = ၼၢင်းၶမ်းၼုမ်ႇ | လုၵ်ႈလၢင်း = | ၶၢဝ်ႇႁူင်လိုဝ်းလင် = ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပိုၼ်း | ႁွႆးမိုဝ်း ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ= ၽႂ်ပဵၼ်ၽႂ် ၼႂ်းမိူင်းတႆး History of the Shan State from its Origins to 1962 | ၶႅပ်းၸုမ်ႈ ၸိူဝ်းလႆႈမႃး= | ဝၼ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ = 2020 Sep 25 | တီႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇ= တႃႈၵုင်ႈ | လၢႆးမိုဝ်း= | ၵွင်ႉသၢၼ်ၼႅတ်ႇ = }} == Dr. လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း == 1932 July 3 ဝၼ်း ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ တီႈဝၢၼ်ႈတႃႈပူၵ်ႇ ဝဵင်းသီႇပေႃႉသေ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလူင် လုင်းၸၢမ်ႇမူဝ်းလႄႈ ပႃႈၼၢင်းထုၼ်းယဝ်ႉ။ ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၸမ်ႉ ပဵၼ် ၸၢႆးၵေႃႇသႅင်၊ ၸၢႆးၵေႃႇၶမ်း၊ ၼၢင်းမူဝ်ငိုၼ်း။ 1936-41 ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း တမ်ႈတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ တီႈသီႇပေႃႉ 1941-47 (ပၢၼ်ၵျပၢၼ်ႇ) ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸုမ်း ‘‘ၸုမ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၽိူၵ်ႇ’’ ဢၼ်ၶူးမေႃယႃလူင် ‘‘လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ’’ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼႄတၢင်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇ တီႈသီႇပေႃႉ၊ ၼမ်ႉလၼ်ႈ။ 1947-52 ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းမေႃႇၻိၼ်ႇ ဝဵင်းသီႇပေႃႉလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်၊ ဝဵင်းသီႇပေႃႉ။ 1952-57 ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၸၼ်ႉသိပ်းသေ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် တီႈတႃႈၵုင်ႈ (ယၼ်ႇၵုင်ႇ)။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းမိူင်းတႆးသေ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၢင်ႈဢၢၼ်းတေဢဝ် လိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမိူင်းတႆး (ဢေႇၵႃႉလၢၼ်ႉၼိုင်ႈ) ပၼ်ႁႂ်ႈ ၵူၼ်းဢိတ်ႉၸေရးၶဝ်ၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ 1957 ႁပ်ၶူး B.A (Honors) 1957-58 ႁဵတ်းၶူးသွၼ် ပၢႆးပိုၼ်းမိူင်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ် တီႈတႃႈၵုင်ႈ။ 1958-60 ၵႂႃႇသွၼ်ႁဵၼ်း တီႈမိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ(University of Denver, Colorado, U.S.A)သေ ႁပ်ႉလႆႈ ၶူး M.A in International Relations 1961-64 ႁဵတ်းၶူးသွၼ်လူင် ၽၢႆႇပိုၼ်းမိူင်း တီႈၵေႃးလဵၵ်ႉ တူၼ်ႈတီး (တွင်ႉၵျီး) (Head of Department of History) 1964-65 ႁဵတ်းၶူးသွၼ် (A.L) ၽၢႆႇပိုၼ်းမိူင်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇ (မၢၼ်းတလေး) 1965-68 (Head of Department) တီႈ College (ၸၼ်ႉၸွမ်ၸႄႈတွၼ်ႈ) ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ 1968-70 (Head of Department) တီႈ College (ၸၼ်ႉၸွမ် ၸႄႈတွၼ်ႈ) ဝဵင်းမၵူၺ်း။ 1970-71 (Head of Department) တီႈ College (ၸၼ်ႉၸွမ် ၸႄႈတွၼ်ႈ) မျိတ်ႉၵျီးၼႃး။ 1971-72 ႁဵတ်းၶူးသွၼ် (A.L) တီႈၸၼ်ႉၸွမ် ဝဵင်းလိူဝ်ႇ 1972-80 ႁဵတ်းၶူးသွၼ်လူင် ၵႂၼ်းႁဵၼ်း (Principal) တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ၸႄႈတွၼ်ႈ မျိတ်ႉၵျီးၼႃး။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၸွႆႈထႅမ် ၶိုင်ပွင်ပၼ်မၵ်းမၼ်ႈပၼ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၸၢႆးဢွင်ႇလႅင်ႇမျိၼ်ႉ (Red Cross) တႃႇတေ ႁပ်ႉလႆႈ ၸုမ်ႈႁိၼ်ႇၼရီႇတူးၼၢၼ်ႉ (Hennery Dunant) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1980-85 ႁဵတ်းၶူးသွၼ်လူင် ၵႂၼ်းႁဵၼ်း(Principal) တီႈ (Institute of Foreign Language) ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။ 1985-88 ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ‘‘ၵွင်ႇၸီႇငမ်းမိူင်း- နိုင်ငံတော်ကောင်စီ’’ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ၊ ပဵၼ်ၽွင်းမိူင်း တၢင်တူဝ် ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၵွင်း⁄ ယဝ်ႉသမ်ႉပဵၼ် ၽွင်းမိူင်း တၢင်တူဝ် ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ။ 1992-2002 ဝၢင်းပႅတ်ႈ ၼႃႈၵၢၼ် ပၢႆးမိူင်း ၸုမ်းပႃႇတီႇ"တႉၸႉၺ" သေယဝ်ႉ ႁပ်ႉႁဵၼ်း ၵၢၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ တီႈမူႇၸုမ်းပိုၼ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (Vice-Chairman of Maynmar Historiacal Commission)။ == ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ== # ၽႂ်ပဵၼ်ၽႂ် ၼႂ်းမိူင်းတႆး # ၸိမ်းတူၺ်းလႄႈ ဝၢၼ်ဢိူဝ်ႈ # The Founding of Mong Kawng # Ong Pawng-Hsipaw Chronicle # The migration of Shan People into Myanmar # A Shan Stettlement in Hakamti Long Area # Khun Sam Law and Nang Oo Peim # A short history of Mong Keng Tong # A Brief History of Henwi # A chronicle of Mong Hsaung Hsop # A Short accounts on Mong Nai, Mong Pai, Yawnghwe, Laika, Mong Pan, Mong Kung # The Cultural Map of Shan State # The snow land of Myanmar # Tea Culture in Shan State # Paper Making in Shan State # A Brief history of Mong Mit # A Multi-Ethnic of Myanmar and the Challenge of the 21th Century # The Emergence of Nan Chao # The rise of Mao Kingdon # A brief history of Mong Yai # Pyu-sao-hti, the legendary of the Pre Bagan Period # The Cultural Heritage of the National Races in Shan State # History of the Shan State from its Origins to 1962 (ISBN: 9789749511435; University of Washington Press, 2008) # အာရှအရှေ့တောင်သို့ ရှမ်းလူမျိုးများ ပျံ့နှံ့လာပုံ # ပူတာအို ခမ်းတီးရှမ်းသမိုင်းအကြောင်း # ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်ႈဢွၵ်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈတႆးၼုမ်ႇ ဢိၵ်ႇ တႅမ်ႈလိၵ်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ # ၸွႆႈတႅမ်ႈ တႃႇတေပဵၼ်မႃး ပပ်ႉႁဵၼ်း "မ"ႁႃႈတူဝ် (မေႃလူ၊ မေႃတႅမ်ႈ၊ မေႃၼပ်ႉ၊ မေႃသွၼ်၊ မေႃပွင်) <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://shanviews.com/?p=215 |accessdate=2015-07-26 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305054420/http://shanviews.com/?p=215 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://shanviews.com/?p=215 |accessdate=2015-07-26 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305054420/http://shanviews.com/?p=215 }}</ref> ==လွင်ႈလူႁၼ် တူၺ်းထိုင် ၾိင်ႈ/ၽႃႇသႃႇလႄႈ သၢႆၸႂ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း== # မိူဝ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး ‘‘မူႇၸုမ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းမိူင်းတႆး’’။ # မိူဝ်ႈ 1956 ၸွႆႈႁဵတ်းပၼ် ‘‘ပၢင်ၵုမ်လူင် လိၵ်ႈလၢႆးတႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး၊ ဝဵင်းသီႇပေႃႉ။ မိူဝ်ႈ 1980 ဢွၼ်ႁူဝ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ၶိုၼ်ႈ ‘‘ပၢင်ၵုမ်လူင် လိၵ်ႈလၢႆးတႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ႁႅင်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပီႈၼွင်ႉတႆး ႁူႉထိုင် ပိုၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ/သိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ # ဢွၼ်ႁူဝ်ဢွၼ်ၵၼ်း ၵုမ်းၵေႃႇ ၵွင်းမူး/မႄးၵုမ်းထၢတ်ႈၵွင်းမူးတႆး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈသီႇပေႃႉ/တူၼ်ႈတီး/ မိူင်းတဵမ်(လႃႈသဵဝ်ႈ)/ မျိတ်ႉၵျီးၼႃး/ ဝႅင်းမေႃႇ(ဝဵင်းမႂ်ႇ)/ မိူင်းယၢင်း/ ဝဵင်းပၢင်ပေႃ (တႆးလႅင်)/ ပူႇတႃႇဢူဝ်ႇ (ပူႇတႂ်း) ၸိူဝ်းဢွင်ႈတီႈ ပီႈၼွင်ႉတႆး ယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ႁူဝ် ဢွၼ်ၵၼ်း ၶၢမ်ႇသၢင်ႇၶၢမ်ႇၸၢင်းပၼ် ပီႈၼွင်ႉတႆးတင်းၼမ်၊ ၼင်ႇႁိုဝ် ပီႈၼွင်ႉတႆး ပေႃးတေမီး တီႈလိုဝ်ႈသဝ်း တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်တႄႇတင်ႈ "ႁူင်းထမ်းၵမ်ႇပေႃးၸ" တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တိၼ်လွႆ ထၢတ်ႈသူၺ်ႇတၵုင်ႇ။ # ၵမ်ႉၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆး ၸိူဝ်းတေၵႂႃႇသွၼ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တီႈၼွၵ်ႈမိူင်း/ ၸိူဝ်းတေၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း တင်းၼမ်။ # ဢွင်ႈႁိူၼ်း ယူႇသဝ်းလူၺ်ႈ တင်းမေးၼၢင်း (ပႃႈၼၢင်းၼုမ်ႇ- မေႃသွၼ်လူင်) လႄႈ လုၵ်ႈယိင်းလုၵ်ႈၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ တီႈမၢႆႁိူၼ်း 33 သဵၼ်ႈတၢင်း ဢိၼ်ႇၵျိၼ်းမျၢႆႇ၊ သုဝၼ်ႇၼႃႉ၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈဝႆႉယူႇ။ (မိူဝ်ႈၸဝ်ႉတႄႉ ၶၢဝ်းဢိုတ်းႁဵၼ်း ၶၢဝ်းမႆႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်(မၢၼ်ႈ)ၶဝ် လူင်းသွၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ‘‘အသုံးလုံး’’ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈ ၸွမ်းဝဵင်းလႄႈ ၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇၸွႆႈပူင်သွၼ်ပၼ်သေ ၸင်ႇဝူၼ်ႉႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ႁဝ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီ ပူင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း ၼင်ႇၼႆယူႇ… ၼႆယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ သမ်ႉလႆႈၵႂႃႇႁၼ် ဝၢၼ်ႈတႆး ၸိူဝ်းမီးတီႈ ထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉလႄႈ ယွၼ်းဢဝ် ၵၢင်ၸ်ႂပီႈၼွင်ႉတႆး ထုင်ႉပဵင်းသေ ၸင်ႇတေ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး လွင်ႈတႃႇတေ သွၼ်ႁဵၼ်းပၼ် လိၵ်ႈတႆး ‘‘မ’’ႁႃႈတူဝ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈတႃႇတေ ၽုၺ်ႇပၢင်သွၼ် လိၵ်ႈတႆးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႆႈၶိုင်ၵျၢမ်ႇၵူႈလၢႆလၢႆးယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ မိူဝ်ႈၽွင်း လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း မီးတီႈ တူၼ်ႈတီး ၶ်ႂႈသွၼ်လိၵ်ႈတႆးပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်လႄႈ ဢမ်ႇမီးဢွင်ႈတီႈ ပၢင်သွၼ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၽွင်းၼႂ်းဝႃႇ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆး မႃးႁဵတ်းၵၢၼ် ဝေႇယႃႇဝတ်ႉၸ တီႈဝတ်ႉဝေႇလုဝၼ်ႇသေ လၵ်ႉလွမ်သွၼ် ပၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸိူဝ်းႁဵတ်းဝေႇယႃႇဝတ်ႉၸႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလၵ်ႉဢဝ် ပပ်ႉလိၵ်ႈ သွတ်ႉသႅတ်ႉသ်ႂႇမႃး ၽၢႆႇလင်ၶဝ် ဢဝ်သိူဝ်ႈႁူမ်ႇသေ မႃးႁဵၼ်းဢဝ်။ ပေႃးမိူဝ်းၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းၼၼ် ဢမ်ႇပၼ်ပိူၼ်ႈႁူႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈ ၼိုင်ႈတီႈ ၼိုင်ႈဝၼ်း၊ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ သွင်တီႈ သၢမ်တီႈ ၶၢႆႉဢွင်ႈတီႈသေ ၵႂႃႇသွၼ်တီႈႁိူၼ်းၵေႃႈ မီးမႃး။ မိူဝ်ႈတႄႇ သွၼ်လိၵ်ႈတႆးပၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈယၢမ်ႈထၢမ်၊ ‘‘ပိူၼ်ႈ’’ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸ်ႂႈၽ်ႂ၊ ပဵၼ်တႆးၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၶဝ်ထၢမ် လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းဝႃႈ <br> ‘‘လိၵ်ႈတႆး သွၼ်မႃး တေၵႂႃႇၸ်ႂႉတီႈလ်ႂ တေၵႂႃႇ တႅမ်ႈတီႈလ်ႂ’’ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ <br> ‘‘ဢမ်ႇၸၢင်ႈတႅမ်ႈသင်ၵေႃႈ တႅမ်ႈၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢိူဝ်ႈ၊ တႅမ်ႈသ်ႂႇတီႈ ၵုပ်းႁဝ်း၊ ၸွင်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ၊ ပေႃးႁၢႆၵႂႃႇ ပႅၵ်ႇပိူၼ်ႈၵႂႃႇၵေႃႈ ယွၼ်ႉႁဝ်းဢဝ်လိၵ်ႈတႆး တႅမ်ႈဝႆႉၸိုဝ်ႈႁဝ်းလႄႈ ၸၢင်ႈႁၼ်လႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈဢိူဝ်ႈ… ’’ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ပိူၼ်ႈထၢမ်ဝႃႈ<br> ‘‘တေၵႂႃႇတႅမ်ႈတီႈလ်ႂ တေၵႂႃႇတႅမ်ႈၸူးၽ်ႂ’’ၼႆယဝ်ႉ။ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းတႄႉ ဝႆႉၸ်ႂယ်ႂႇၸ်ႂယၢဝ်းသေ ၶိုၼ်းတွပ်ႇပၼ်ၵႂႃႇဝႃႈ<br> ‘‘တီႈတႅမ်ႈမၼ်း မီးၼမ်ပေႃးတၢၼ်ႇသင်၊ တႅမ်ႈတီႈလႂ်ၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ တႅမ်ႈသ်ႂႇ ၽႃႁိူၼ်းလုင်းႁဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယူႇၶႃႈၼႃႇ။ တီႈၽႃႁိူၼ်းလုင်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးလုင်းႁဝ်း တႅမ်ႈဝႆႉ ၸိုဝ်ႈလုင်းႁဝ်းၼႆၸိုင် ပိူၼ်ႈမႃးႁႃႁိူၼ်းလုင်းႁဝ်း ၸဵဝ်းႁၼ်ၶႃႈဢိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၸ်ႂႈၶႃႈႁႃႉ’’ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၺႃး တၢမ်ႇလေႃးၵထမ်ႇ လိၵ်ႈတႆးၼၼ်ႉ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းၼႆႉ တေၺႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ ၺႃးၼမ်သေပိူၼ်ႈၼႆၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၽိတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ်ႁိုဝ်ပဵၼ် ဢၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၽုၵ်ႇမႃး ၸိူဝ်ႉၽၼ်းလိၵ်ႈတႆးၼၼ်ႉ ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်တူၼ်ႈယ်ႂႇသုင်မႃးသေ ၵေႃႉမေႃလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ ၼမ်မႃးလိူဝ်သေ မိူဝ်ႈတႄႇလၵ်ႉလွမ် သွတ်ႉသႅတ်ႉ မွတ်ႉမႅတ်ႉသွၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇၸ်ႂႈႁႃႉ။ တီႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ ၶ်ႂႈတႅမ်ႈၼိူဝ်ၸေႈႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၼိူဝ်ပႅၼ်ႈၶၢဝ် ပႅၼ်ႈလမ်ႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၼိူဝ်ပၢႆႉႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၼိူဝ်ၽိဝ်ၼႃႈၶွမ်ႇပိဝ်ႇတိူဝ်ႇႁႃႉ ၼမ်ဝႃႈၼမ်ယဝ်ႉ … … သွၼ်ႇႁႂ်ႈ တႆးႁဝ်းၵႆႉတႅမ်ႈၵူၺ်းလႃႈ။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ႁူဝ် ဢွၼ်ႇႁဵၼ်းတႆးသေ ဢွၵ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး ‘‘မ’’ႁႃႈတူဝ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းသူၼ် ပီႈၼွင်ႉတႆးမႃး။ (‘‘မ’’ႁႃႈတူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၶူင်ဢွၵ်ႇ တီႈၶူးသွၼ်လူင် လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းယဝ်ႉ) == ႁပ်ႉသူး ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ== မိူဝ်ႈပီတႆး 2098 ဝၼ်းပီမ်ႂႇတႆး၊ ၶရိတ်ႉ (2003) ၼၼ်ႉ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆး တူင်ႇဝဵင်းမူႇၸႄႈ ယိုၼ်ႈၼွပ်ႇပၼ် ‘‘သူးၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ’’ တမ်ႈတီႈ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း ၵေႃႉပဵၼ် ၽူႈၶတ်းၸ်ႂပွင်သၢင်ႈ ၼႃႈၵၢၼ် လိၵ်ႈတႆးႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇလိူဝ်တွၼ်း ဢိၵ်ႇ ၼႃႈၵၢၼ် ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ႁႃ လွင်ႈငိူၼ်ႈပိုၼ်းတႆး ယႃႇႁႂ်ႈႁူင်ႈႁၢႆ၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၵမ်ႇၽႃႇ ႁူႉထိုင်တႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ==လွင်ႈလီယိူင်ႈ တမ်ႈတီႈ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း== # ပုၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၵူၼ်းၼမ်⁄ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တူဝ်ႈတၼ်း တူင်ႉတိုၼ်ႇ တိုတ်ႉတၢႆးတႃႇသေႇ # မေႃလိၵ်ႈပိူၼ်ႈ ၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈ တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ တိုၼ်းဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်း ၼိူဝ်လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၵႂၢမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်ပိူင်လူင်ၵူၺ်း။ # ပိူၼ်ႈၶ်ႂႈဝႃႈ တႆးလီလီ ဢမ်ႇလီလီ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းဢမ်ႇသႄႉၼႄးတႆးသေပွၵ်ႈ။ # မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇမုင်ႈမွင်းဝႃႈ ‘‘တႆးတေၸွႆႈထႅမ်သင်ၵဝ်ၼေႃး’’ၼႆသေပွၵ်ႈ။ မၼ်းၵူၺ်း ဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘‘ၵဝ်တေလႆႈ ၸွႆႈထႅမ်သင်ပၼ်တႆး’’ၼႆၵူၺ်း။ # ႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ တိုၼ်းဢဝ် ၸ်ႂၽင်ဝႆႉၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ် တင်းပိုၵ်းသေ ဝူၼ်ႉ⁄ႁဵတ်း⁄ဢွၼ်ႁူဝ်ၵႂႃႇယူႇ။ (ၵွပ်ႈသင်လႄႈဝႃႈၼႆၼႆၸိုင် … မိူဝ်ႈဝၢႆးသေ 8.8.88 ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် ပဵၼ်ယဝ်ႉၵႂႃႇ ၸုမ်းပႃႇတီ မသလ ပုတ်းပင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းလႄႈ ပႃႈသြႃႇမၼၢင်းၼုမ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇမီးႁိူၼ်း တႃႇတေ ၵႂႃႇယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပႃႈသြႃႇမၼၢင်းၼုမ်ႇၵေႃႈ ၵုမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်မေႃသွၼ်၊ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းၵေႃႈ ၵုမ်ႇႁဵတ်း ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၵၢၼ်ၵူၼ်းၼမ်ယူႇၵူၺ်းလႄႈ ၶႃဢမ်ႇလႆႈႁႃသိုဝ်ႉႁိူၼ်းဝႆႉ၊ ထိုင်မႃး ၵမ်းၼၼ်ႉ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း ၸင်ႇတူၵ်းၸ်ႂဝႃႈ ‘‘ႁႃႉ ၵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးႁိူၼ်း တီႈယူႇလူင်ၼႆႉ’’ၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်မိူင်းၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးယဝ်ႉလႄႈ ႁိူၼ်းၽူႈပွင်ၵၢၼ်ၶုၼ် ဢၼ်ၶႃၽူဝ်မေး ယူႇဝႆႉၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈမႃး လိုပ်ႈၶႃလူင်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း ၶိုၼ်းယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းလူင်ၶဝ်သေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈဝႃႈ ၶႃသွင်ပူႇဢွၵ်ႇ ပႆႇမီးႁိူၼ်းၶေႃၶေႃ ႁႂ်ႈလႆႈသိုပ်ႇယွၼ်းယူႇဝႆႉ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၼႆလႄႈ ၵူၼ်းလူင် ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ႁူႉပွင်ႇ ၼမ်ႉၸ်ႂမၼ်းသေ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇပၼ်ဢွင်ႈလိၼ် တီႈသုဝၼ်ႇၼၼၼ်ႉယဝ်ႉ) (6) ၵႂႃႇႁၼ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမ်ႂႇသုင်မႃး တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ လုင်းၸႆၢးဢွင်ႇထုၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇထၢင်ႇလဵၵ်ႉ မိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ (မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼွၵ်ႈမိူင်းမႃးသေ ၶိုၼ်းၽႅဝ်မႃး မိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ပီႈၼွင်ႉတႆးဢွၼ်ၵၼ် ထၢမ်မၼ်း လွင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ ပဵၼ်ႁိုဝ် ပဵၼ်ႁႃၼႆယူႇ။ မၼ်းၵေႃႈ ပႅင်ႈၼင်ႇမၼ်းတႆၢးၶိုတ်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၼႄၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပိူၼ်ႈသမ်ႉထၢမ်ဝႃႈ ‘‘လွင်ႈယူႇသဝ်း တႆးႁဝ်း တေၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ မိူဝ်ႈလ်ႂၶႃႈလႃႇ?’’ၼႆလႄႈ လုင်းၸႆၢးဢွင်ႇထုၼ်း တွပ်ႇပၼ်ဝႃႈ ‘‘မိူဝ်ႈလ်ႂ ထၢင်ၶီႈ၊ တီႈၵိၼ်ၶဝ်ႈ၊ ၼမ်ႉမေႃႇ မီးၼ်ႂးႁိူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ လွင်ႈယူႇသဝ်းႁဝ်း တေၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇ’’ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁူႉပွင်ႇ ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် ပွင်ႉဝႃႈ ‘‘မဵဝ်းပိူၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၸ်ႂႈ ထၢင်ႇၶီႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ် မႃးမီးၼ်ႂးႁိူၼ်း၊ ပေႃးထၢင်ၶီႈ မႃးမီးၼ်ႂးႁိူၼ်း မဵၼ်ပေႃးတၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ၵိၼ်ၶဝ်ႈလႆႈ … လူဝ်ႇႁၢၵ်ႈဢူဝ်ႉဢူဝ်ႉၵူၺ်းဢိူဝ်ႈ… ဢႆၢႈၼႆႉ ယွင်ႇယဝ်ႉယူဝ်ႉ’’ၼႆၵေႃႈ ပိူၼ်ႈယၢမ်ႈ ဝႃႈတီႈမၼ်းၸဝ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၽိတ်းၸ်ႂ မၼ်းပွင်ႇၸ်ႂဝႃႈ ဝႆၢးၼႆႉ ၶဝ်တေႁူႉမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ တူၺ်းလႄႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ပိူၼ်ႈမေႃႁဵတ်း ထၢင်ၶီႈၼမ်ႉယဝ်ႉလႄႈ ထၢင်ၶီႈ မႃးမီးၼ်ႂးႁိူၼ်းယဝ်ႉလူး။ တီႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉၵေႃႈ မီးၼ်ႂးႁိူၼ်း၊ တီႈၵိၼ်ေၵႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇၸ်ႂႈႁႃႉ။ လွင်ႈသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ လၢတ်ႈထဵင်ပိူၼ်ႈ တႃမီႇတႃၵၢၼ်ႉၼၼ်ႉ တေၽိတ်းမေႃးၵၼ်သေ တေဢမ်ႇၶဝ်ႈၵီးၵၼ်ၵူၺ်း။ လုင်းၸႆၢးဢွင်ႇထုၼ်းတႄႉ ပိူင်ၽၢင် ယူႇသဝ်ၸိူင်ႉၼႆ မၼ်းၵႂႃႇႁၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းမႃးယဝ်ႉလႄႈ ယုမ်ႉယုမ်ႉၶူဝ်ၶူဝ်သေ ဢမ်ႇထဵင်ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇထၢင်ႇလဵၵ်ႉပိူၼ်ႈ ဝႆႉၸ်ႂဝႃႈ ထႅင်ႈသိပ်းပီယၢဝ်း သၢဝ်းပီႁိုင် သူတေႁူႉထိုင်ၵၼ်ယူႇ … ၼႆၵူၺ်း။ မၢင်ၸိူဝ်း ၵႂႃႇႁၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇသေ ဢမ်ႇၸ်ႂႈတီႈလၢတ်ႈၵေႃႈ မႃးလၢတ်ႈသမ်ႇမႅၼ်တေႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းႁူၺ်ႈမိူင်းလွႆႁဝ်းၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်။ ႁဝ်းလၢတ်ႈ မႅၼ်ႈယူႇသေတႃႉ တၵ်းတေလႆႈတူၺ်း သႆၢငၢႆၵူၼ်းထွမ်ႇဢဝ်မၼ်းယူႇ။ ဝၢၼ်ႇၶဝ်ႈ ၵူၼ်းလူင်ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႅင် ၵိၼ်ၸိုင် ႁိုဝ်တေၵႂႃႇ သ်ႂႇလႆႈၼ်ႂးတွင်ႉလုၵ်ႉဢွၼ်ႇလႅင်တင်းသဵင်ႈ။ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ တႆးၵေႃႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၵႂႃႇၽႅဝ်ၼွၵ်ႈမိူင်းမႃးသေ ၶိုၼ်းမႃး ဢုပ်ႇၼႄ ပီႈၼွင်ႉမၼ်း တီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမ်ႂႇသုင်ၼႃႇၼႃႇ။ တေႃႈၵႃႈ ႁူတ်းယႃႈယႃၶႃႈမႅင်းၵူၺ်းၵေႃႈ ပိူၼ်ႈဢဝ် ႁိူဝ်းမိၼ်သေ ႁူတ်းဢဝ်ဢိူဝ်ႈ … ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ လုင်းမၼ်းၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ ‘‘ဢႃႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈယူဝ်ႉ … တီႈဝၢၼ်ႈႁဝ်းၼႆႉတႄႉ ႁိုင်ႁိုင် ၸင်ႇတေႁၼ် ႁိူၼ်းမိၼ် မိၼ်ၶၢမ်ႈမႃး ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၵူၺ်း’’ၼႆယဝ်ႉ။ ၶ်ႂႈဝႃႈ ၶႅပ်းတိၼ်သူၼ်ႈသုင် ႁၢင်ႈလီ ဢၼ်တိုဝ်းၼ်ႂးဝဵင်းၼၼ်ႉ မႃးတိုဝ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈသေ တဝ်ဢုင် ဢမ်ႇလႆႈၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (6) လုင်းၸႆၢးဢွင်ႇထုၼ်းၼႆႉ မေႃႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွမ်းသႆၢငႆၢ ဢၼ်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ၵၢင်ၸ်ႂ ဢၼ်ၶ်ႂႈပဵၼ် မီးတင်းၼမ်ယူႇ။ ပေႃးၸုၼ်းၸႂ်တႄႉ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶ်ႂႈပဵၼ် ၶုၼ်ၸၵျဝေတးလူင်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢင်ပိူင်မၢင်လွင်ႈၼႆႉ သႆၢငႆၢမၼ်း ဢမ်ႇပၼ် တႃႇတေႁဵတ်းလႆႈ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၵိၼ်ၶဝ်ႈပိူၼ်ႈသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းဢမ်ႇၸ်ႂႈ။ ၵိၼ်ၶဝ်ႈပိူၼ်ႈ ၵိၼ်ငိုၼ်းလိူၼ်ပိူၼ်ႈသေ ႁဵတ်းပႃးၵၢၼ် ပုၼ်ႈတႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈယၢမ်ႈဝႃႈ ‘‘ႁဝ်းလူဝ်ႇ မေႃႁဵတ်းၵေႃႉမႅဝ်းဢိူဝ်ႈ … မႅဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇမေႃႁဵတ်းၵေႃႉၶဝ်ၼႆ ယၢပ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၸၼ်ၵွင်ႇၵေႃႈမၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ၶႅင်ၶေႃးဝႆႉ၊ ပေႃးတဵၵ်း ၵွင်းလင်မၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ၵွင်ႇၶိုၼ်ႈ၊ ပေႃးၸၼ်ႁၢင်မၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ၊ ပေႃးၸၼ်ၶေႃးမၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ႁူၼ်လင်၊ ပေႃးၸၼ်ပုမ်မၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ယေႃႈၶိုၼ်ႈ၊ ပေႃးၸၼ်တိၼ် ၸၼ်မိုဝ်းမၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ဢမ်ႇၸွမ်းႁဝ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ တႃႇတေမေႃႁဵတ်းၵေႃႉမႅဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈ လုပ်ႈႁူဝ်မၼ်းလူင်း လူင်းတေႃႇ ထိုင်ႁၢင်မၼ်းဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးမေႃလုပ်ႈႁူဝ်မၼ်းၼႆ တူပ်းႁူဝ်မၼ်းၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးမေႃ ယႆၢးပၼ် ၵၢင်းမုၼ်းၸိုင် ႁႂ်ႈမၼ်း ႁႅၼ်တူၺ်းႁဝ်း ၵေႃႈပဵၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးမေႃလုပ်ႈပၼ် တွင်ႉမၼ်းၸိုင် ႁႂ်ႈမၼ်း ႁႂ်ႈမၼ်းၵူင်ႇၵွင်းလင်ပၼ်ႁဝ်းၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးမေႃ လုပ်ႈသေၼဵၵ်းပၼ် ဢႅင်ႈမၼ်းၸိုင် ႁႂ်ႈမၼ်း ၶိတ်းၵူၼ်ႈပၼ်ႁဝ်းၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဝ်း ၶ်ႂႈႁႂ်ႈမၼ်း မႃးၸူးႁဝ်းၸိုင် ဢဝ်ဢၼ် ၶႅဝ်းၼႄပၼ်မၼ်းသေ ႁွင်ႉဢဝ်လႆႈငႆၢႈငႆၢႈယဝ်ႉ။ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈဢဝ်မႅဝ်းသေ ၵႅတ်ႇၶႄၽေးၶဵၼ်ၼူ ဢၼ်ၸၢင်ႈမႃးယႃႉၶူဝ်းႁဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးႁဝ်း မီးဝႆႉ မႅဝ်းလူင် ၼႆၸိုင် ၼူဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႁတ်းမႃး ယႃႉၶူဝ်းႁဝ်း’’ ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း မၼ်းၸဝ်ႈ ၵႆႉယၢမ်ႈလၢတ်ႈ။ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈ မေႃႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွမ်းသႆၢငႆၢ ဢၼ်ပဵၼ်လႆႈ ဢၼ်ႁဵတ်းလႆႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၼ်းၸဝ်ႈ။ လွင်ႈဢိင်ၶုၼ် ဢိင်မုၼ်ေသ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ပွင်ႇၸ်ႂ လွၵ်းလႆၢးမၼ်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇတႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်လိၵ်ႈတႆး တီႈသီႇပေႃႉ၊ တူၼ်ႈတီး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တင်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်သေ မေႃၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်မႃး ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်ၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ ==ၶေႃႈသင်ႇ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ လုၵ်ႈလၢၼ်မိူဝ်းၼႃႈ== ‘‘လုၵ်ႈလၢၼ်ႁဝ်းၶဝ်တင်းသဵင်ႈ … တႆးႁဝ်း ယူႇသဝ်း ၼ်ႂးၵႄႈႁူၺ်ႈၵႄႈလွႆသေ သိုပ်ႇသႆၢၸ်ႂၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းမႃး ပီယၢဝ်း ၶၢဝ်းႁိုင် တေႃႇထိုင် ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်ပီမၼ်းယဝ်ႉ။ တႆးႁဝ်း မိူဝ်းၼႃႈ တေလႆႈသိုပ်ႇ ယူႇၼ်ႂးၵႄႈၵၢင် ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်ႉ တၢင်ႇၶိူဝ်းသေ ႁႂ်ႈမီးတၢင်းႁူႉ တၢင်းၶတ်းၸ်ႂ သိုပ်ႇသႆၢၸ်ႂတႆး ႁႂ်ႈယိုၼ်းယၢဝ်းၵႂႃႇထႅင်ႈသေၵမ်း’’ ==သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်== 25.9.2020 ၵၢင်ၼႂ် 5း30 မူင်း သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် တမ်ႈတီႈ ႁူင်းယႃလူင်တႃႈၵုင်ႈ။ (ထူင်ၶဝ်ႈပွင်ႇ ႁၢၵ်ႈဢွၵ်ႇလိူတ်ႈသေ လုၵ်ႉတီႈႁိူၼ်း ဢၼ်မီးတီႈသုဝၼ်ႇၼသေ ဢဝ်ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃလူင်လႄႈ ၵႂႃႇသဵင်ႈတီႈႁူင်းယႃလူင် တႃႈၵုင်ႈ) ၽွင်းသဵင်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉ ၵေႃႉပဵၼ်မေး မေႃသွၼ်လူင် ပႃႈၼၢင်းၼုမ်ႇ၊ လုၵ်ႈယိင်းၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ လုၵ်ႈၸၢႆး ၸၢႆးသႅင်မိူင်း၊ လၢၼ် ၸၢႆးၽုင်းၶမ်း၊ ၸၢႆးသႅင်ဢုၺ်ႉ၊ ၸၢႆးၵွင်ၶမ်း၊ ၼႃႇၶျပၢတ်ႉၸၢႆး၊ ၼႃႇၶျပုၼ်းၸၢႆးလႄႈ ဢိၵ်ႇ လုၵ်ႈၶူၺ် လုၵ်ႈပႂ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ 29.9.2020 ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆ သူင်ႇၵႂႃႇတီႈပႃႇၸႃႉယေႇဝူၺ်းသေ သၢင်းၵျူဝ်ႇၽႆးယဝ်ႉ။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist| <ref> ၽိုၼ်လိၵ်ႈယိုၼ်ႈမိုဝ်း ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းမူႇၸႄႈ၊ ပီ 2003 </ref> <ref> လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း၊ ၶေႃႈၵဵပ်းႁွမ် ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင် တၢင်ႉယၢၼ်း </ref> }} == သိုပ်ႇလူလွင်ႈလုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း == # Khur-Yearn, Jotika (2020). Remembering the Late Professor Sai Aung Tun (1932-2020): A Reflection on His Contributions to the Tai Shan Communities, ''Tea Circle'', 3 December 2020. https://web.archive.org/web/20230818162030/https://teacircleoxford.com/education/remembering-the-late-professor-sai-aung-tun-1932-2020-a-reflection-on-his-contributions-to-the-tai-shan-communities/ # Shan Youth Power (2013). Prof - Sai Aung Tun's Speech at Tai Yai Studies :Mae Hong Son,Thailand, YouTube video (8 July 2013). <nowiki>https://youtu.be/Bw3pdfr0FhQ</nowiki> #S.H.A.N. (2016). Burmese Historian Named Peace Ambassador - https://www.bnionline.net/en/news/shan-state/item/1480-burmese-historian-named-peace-ambassador.html #Seng Nom, Nang (2020). Dr Sai Aung Tun, Burma’s Iconic Shan Historian, Dies at 88, ''Shan News Org'', 28 September, 2020. https://english.shannews.org/archives/21853 {{DEFAULTSORT:ဢွင်ႇထုၼ်း}} {{lifetime|1932|2020}} {{ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်}} 8tutkzlfcb4mth238v2ft6l149m826j 0 1791 160643 160579 2026-10-01T05:46:39Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* ၶေႃႈမုလ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁူဝ်ၵူၼ်း */ 160643 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး |settlement_type = [[ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈဝဵင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး]] |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |map_caption = |subdivision_type = မိူင်း |subdivision_name = {{ၸွမ်ပိဝ်|မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} |subdivision_type1 = [[ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈမိူင်း]] |subdivision_name1 = [[File:Flag of Shan.png|25px]] [[မိူင်းတႆး|ၸႄႈမိူင်းတႆး]] |subdivision_type2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈတွၼ်ႈ]] |subdivision_name2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_total = 171930 ၵေႃႉ |population_urban = |population_rural = |population_as_of = 2014 |population_footnotes = <ref name="census-2014">{{Cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၆၆|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_blank1_title = Ethnicities |population_blank2 = [[ထေရဝႃတ|ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ]] 92.10% <br>[[သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ]] 5.46% <br>[[ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇ]] 1.27% <br>[[သႃႇသၼႃႇဢိသ်ႇလၢမ်ႇ]] 1.17% |population_blank2_title = သႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ် |population_density_km2 = auto |coordinates = {{Coord|22.541719|97.036713|region:MM|format=dms|display=inline, title}} <ref>themimu.info</ref> |coordinates_region = |elevation_footnotes = <ref>GoogleEarth</ref> |elevation_m = 946 |leader_title = |elevation_ft = |timezone = [[လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|MST]] |utc_offset = +06:30 |website = |postal_code_type = မၢႆသူင်ႇလိၵ်ႈ |postal_code = 06321 }} '''ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး''' ({{IPA-shn|ʨɔ́k mɛ́|IPA}}), ({{Langx|my|ကျောက်မဲမြို့နယ်}}), ({{Langx|en|Kyaukme Township}}), ({{IPA-shn|Zewaeng Kyaukme|pron}}) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး]]၊ [[မိူင်းတႆး|ၸႄႈမိူင်းတႆး]]၊ [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]သေ တီႈပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ မီးဝႆႉတီႈ [[ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]]ယဝ်ႉ။ ==ပိုၼ်းၵျွၵ်းမႄးတီႈၵႅပ်ႈ== ၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ၸဝ်ႈၶႄႇ (ၸဝ်ႈၽလူင်သီႇပေႃႉ) ၊ မိတ်ႉသတႃႇ ၽုၼ်တၼ် (ၽူႈၽွင်းငၢမ်းလႃႈသဵဝ်ႈ)၊ လုင်းၶုၼ်ထုၼ်း (ပူႇႁဵင်ၸွႆးၵုင်း)၊ လုင်းသၢမ် (ပူႇႁဵင်ၵျွၵ်းမႄး) ၶဝ်သီႇၵေႃႉ လိူၵ်ႈဢဝ်ၼႃႈလိၼ် ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈၸွႆးၵုင်းလႄႈ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်းမႄးလူင် တီႈဢၼ်ၸမ်ပူႇတႃႇၵျွၵ်းမႄး ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ လႆႈတွၵ်ႇပၼ်းၼၢၵ်ႈ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ (1902) ပီၵေႃးၸႃႇ (1326)၊ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ (8) ၶမ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇဝႆႉပဵၼ်ဝဵင်းသေ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႆႉ '''ဝဵင်းမႂ်ႇၼမ်ႉတုမ်''' ၼႆယဝ်ႉ။ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉၵွၼ်ႈမၢၵ်ႇႁိၼ်လမ် ၸွမ်းထႅဝ်ၵၢတ်ႈသေ ၵႆႉႁွင်ႉၵိုၵ်းမၢၵ်ႇႁိၼ်လမ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၸိုဝ်ႈၵၢတ်ႈၵေႃႈလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵၢတ်ႇႁိၼ်လမ် ၽၢႆႇမၢၼ်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉၵၼ်ဝႃႈ ၵျၢဝ်ႉမႄး (ကျောက်မဲ) ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွၵ်းမႄး ၽၢႆႇတႆးၼၼ်ႉတႄႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈမီးဢွင်ႈတီႈၵူၼ်းၵႃႉဝူဝ်းတၢင်ႇၶဝ် လိုဝ်ႈသဝ်းတီႈၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈၶဝ်မႃးႁွတ်ႈတီႈၼၼ်ႈ ၶဝ်ၵႆႉမႄးပၼ် ၵၢၵ်းမႃႉဢၼ်မီးၼိူဝ်လင်မႃႉသေ ၽွင်းတိုၵ်ႉမႄးၼၼ်ႉ မႃႉၶဝ်ၵႆႉၵျွၵ်းၼႃႇလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈပၢင်ၵျွၵ်းမႄး ၼႆသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁွင်ႉ '''ၵျွၵ်းမႄး''' ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၶဝ် လႆႈဢဝ်လိၵ်ႈ မၢႆလိၵ်ႈ 103/39/ၵိပ်ႇ(1) ဢွၵ်ႇပၼ်မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ (31၊ 8၊ 1972) ၼၼ်ႉသေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ==ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ== ===တီႈတင်ႈဝဵင်းလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်း=== ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တင်ႈဝႆႉၼႂ်းၵႄႈၵၢင် 22 တီႇၵရီႇ၊ 28 မိၼိတ်ႉ၊ 30 ၸၵ်ႉၵၼ်ႉ ၶွင်လတ်ႉတီႇတုတ်ႉ တၢင်းႁွင်ႇသေ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် 96 တီႇၵရီႇ၊ 20 မိၼိတ်ႉ၊ 30 ၸၵ်ႉၵၼ်ႉလႄႈ 97 တီႇၵရီႇ၊ 21 မိၼိတ်ႉ၊ 15 ၸၵ်ႉၵၼ်ႉ ၶွင် လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉ တၢင်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref>* [http://www.maplandia.com/burma/shan/kyaukme/ "Kyaukme Google Satellite Map"] Maplandia World Gazetteer</ref> တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း တၢင်းဢွၵ်ႇ - တၢင်းတူၵ်း မီး 48 လၵ်းလႄႈ တၢင်းႁွင်ႇ - တၢင်းၸၢၼ်း 33 လၵ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ==သၢမ်ဝဵင်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး== ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းသၢမ်ဝဵင်း- # [[ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]] # [[ဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ]] လႄႈ # [[ဝဵင်းမိူင်းလူင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ==လႅၼ်လိၼ်== ၸေႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ မီးလႅၼ်လိၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်းၼင်ႇၼႆ။ တၢင်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ တိတ်းၸပ်း တင်း[[ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ]]။ တၢင်းၸၢၼ်းၸမ်ႉ တိတ်းၸပ်း တင်း[[ၸႄႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ]]၊ တၢင်းတူၵ်းၸမ်ႉ တိတ်းၸပ်း [[ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်]] လႄႈ တၢင်းႁွင်ႇၸပ်ႉ တိတ်းၸပ်း [[ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ]]လႄႈ [[ဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ]] ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ==ၼႃႈလိၼ်== ၼႃႈလိၼ်ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်းလွႆ သၼ်လွႆ တူၼ်းလွႆလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉသေ ဝဵင်းၼႆၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ်ဝဵင်းလိၼ်ပဵင်း ၼိူဝ်သၼ်လွႆဝဵင်းၼိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ==လၢႆႇၼမ်ႉႁွင်ႈ== ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တေမီးႁွင်ႈၼမ်ႉ ၼမ်ႉၸၢဝ်းငၢဝ်း လူၵ်ႉတၢင်းတူၵ်းသေ လတ်းၽၢၼ်ႇလႆလူင်ႈၵႂႃႇ တၢင်းဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်တီႈၼႂ်း[[ၼမ်ႉတူႈ]] (တူၵ်ႉထဝတီႇ) ၵႃႈတီႈၼႂ်းၵႄႈၵၢင် မေႃႇၵဵဝ်ႇလႄႈ ၼမ်ႉသိမ်ႇ ၼႂ်း[[ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ]]ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ==တၢင်းသုင်ၼိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ== ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တၢင်းသုင်ၼိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ယူႇတီႈ (2506) ထတ်းယဝ်ႉ။ လွႆဢၼ်သုင်သုတ်း ပဵၼ်[[လွႆၸဝ်ႈၶုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး|လွႆၸဝ်ႈၶုၼ်]]သေ တီႈတႅမ်ႇသုတ်းၸမ်ႉ တီႈ[[ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူးတွင်း(တႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး|ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူးတွင်း]]ယဝ်ႉ။ ==ၽိင်ႈၽရႃႇသီႇလႄႈ သၽႃႇဝၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်== ===ၽိင်ႈၽရႃႇသီႇ=== ၽိင်ႈၽရႃႇသီႇ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ယူႇၼႂ်းဢၼ်ဢမ်ႇမႆႈႁႅင်းလႄႈ ဢမ်ႇၵတ်းႁႅင်း။ တၢင်းမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇသုင်သုတ်း (27.80) ၸိၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉ လႄႈ ၽတ်ႉၽဵင်ႇတႅမ်ႇသုတ်း ယူႇတီႇ (10.01) ၸိၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။ ===တူၼ်ႈမႆႉဢွၵ်ႇၸွမ်းသၽႃႇဝ=== ===တူဝ်ထိူၼ်ႇ=== ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ၽၢၼ်း၊ ၵႂၢင်၊ မူထိူၼ်ႇ၊ ပႄႉလွႆ တႄႇၵႂႃႇ တူဝ်သတ်းထိူၼ်ႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ယူႇသဝ်းမူၼ်ႈသိူဝ်းၸွမ်းၼႂ်းပႃႇယဝ်ႉ။ ===သၢႆငၢႆၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်=== သၢႆငၢႆသၽႃႇဝၽိင်ႈတိုၼ်ႈပဵၼ်ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ပႃႇမႆႉႁူမ်ႇငၢမ်းယူႇ (56.93 %)။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃႇထိူၼ်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ် ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႆႉပဵၼ် (2.75 %) လႄႈ ဢၼ်ယူႇၼွၵ်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၸမ်ႉ (54.14 %) ၼႆယဝ်ႉ။ ===လွင်ႈထိင်းသိမ်းၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်=== တႃႇၵၢၼ်ထိင်းသိမ်းသၽႃႇဝ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၸမ်ႉ ပႃႇထိူၼ်ႇဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်ဢဝ်ႁူမ်ႈလူမ်ႈ မီး (26,009) ဢေႇၵ၊ ၼွၵ်ႈမၼ်းမီးဝႆႉ (6,002) ဢေႇၵယဝ်ႉ။ လွင်ႈပူၵ်းပွင်တႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈပႃႇမႆႉၸမ်ႉ ပႃႇမႆႉသၵ်းသုၼ်ႇတူဝ် (1,915) ဢေႇၵ၊ မႆႉၵႅၼ်ႇ (50) ဢေႇၵလႄႈ မႆႉၽိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ (6,170) ဢေႇၵယဝ်ႉ။ ==လွင်ႈၽေးသၽႃႇဝ== ၽေးသၽႃႇဝဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ၶပ်ႉ !! လွင်ႈတၢင်း !! ပွၵ်ႈၵမ်း !! လုတၢႆ / ႁၢႆ !! လင်ႁိူၼ်းလု !! ၵႃႈၶၼ် (လၢၼ်ႉ) |- | 1။ || လူမ်းလႅင်ႉ || 13 || - || 61 || 9.96 |- | 2။ || ၽေးၼမ်ႉ || 1 || - || - || 0.54 |- | 3။ || ၽေးၽႆး || 12 || - || 12 || 17.38 |- style="font-weight:bold; background:#efefef;" | colspan="2" | ႁူပ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် || 26 || - || 73 || 27.88 |} ==ၶေႃႈမုလ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁူဝ်ၵူၼ်း== ===ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇႁူမ်ႈၵၼ်=== ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး မီးၼင်ႇၼႆ။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ၶပ်ႉ !! ၶိူဝ်းၵူၼ်း !! ႁူဝ်ၵူၼ်း !! ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ |- | 1 || style="text-align:left;" | ၶၢင် (ကချင်) || 3,734 || 2.172 % |- | 2 || style="text-align:left;" | ယၢင်းလႅင် (ကယား) || - || - |- | 3 || style="text-align:left;" | ယၢင်းၽိူၵ်ႇ (ကရင်) || 148 || 0.086 % |- | 4 || style="text-align:left;" | ၶျၢင်း (ချင်း) || 77 || 0.045 % |- | 5 || style="text-align:left;" | မွၼ်း (မွန်) || 22 || 0.013 % |- | 6 || style="text-align:left;" | မၢၼ်ႈ (ဗမာ) || 20,893 || 12.152 % |- | 7 || style="text-align:left;" | ရၶႅင်ႇ (ရခိုင်) || 111 || 0.065 % |- | 8 || style="text-align:left;" | တႆး (ရှမ်း) || 100,765 || 58.608 % |- | 9 || style="text-align:left;" | တၢင်ႇၸိူဝ်း (အခြား) || 11,884 || 6.912 % |- | 10 || style="text-align:left;" | လွႆ (တအာင်း) || 32,083 || 18.66 % |- | 11 || style="text-align:left;" | ၵူၼ်းတၢင်ႇမိူင်း (နိုင်ငံခြားသား) || 2,213 || 1.2787 % |- style="font-weight:bold; background:#efefef;" | colspan="2" | ႁူမ်ႈၵၼ် || 171,930 || 100 % |} ==လင်ႁိူၼ်းတမ်း၊ ႁူဝ်ႁိူၼ်း၊ ႁူဝ်ၵူၼ်း== သဵၼ်ႈမၢႆလင်ႁိူၼ်းတမ်း ႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၵူၼ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး မိူဝ်းပီ 2019 လိူၼ်သႅတ်ႉတႅမ်ႇပိူဝ်ႇၸမ်ႉ မီးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! '''ၶပ်ႉ !! ဝဵင်း !! လင်ႁိူၼ်းတမ်း!! ႁူဝ်ႁိူၼ်း !! ႁူဝ်ၵူၼ်း''' |- | 1 || ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး (ပွၵ်ႉ 9 ပွၵ်ႉ + ဢိူင်ႇ 79 ဢိူင်ႇ) || 32008 || 32547 || 165917 |- | 2 || ဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ (ၼႂ်းဝဵင်း 5 ပွၵ်ႉ) || 594 || 619 || 2718 |- | 3 || ဝဵင်းမိူင်းလူင် (ၼႂ်းဝဵင်း 6 ပွၵ်ႉ) || 558 || 542 || 3232 |- | || ႁူမ်ႈၵၼ်|| 33160 || 33708 || 171930 |} ==ၽိုၼ်ဢိင်== <references/> ==ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ== * [http://www.maplandia.com/burma/shan/kyaukme/ "Kyaukme Google Satellite Map"] Maplandia World Gazetteer * [http://www.themimu.info/MapsInfo/Shan/MIMU154v01_100614_Kyaukme%20Ts-Shan%20State_A1.pdf "Kyaukme Township - Shan State"]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Map, 14 June 2010, Myanmar Information Management Unit (MIMU) {{ၸႄႈမိူင်းတႆး}} {{DEFAULTSORT:ၵျွၵ်းမႄး}} [[Category:ၸႄႈဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး]] nlfmeb8q2pxgaeyudc72k48bw2wfhk8 160644 160643 2026-10-01T05:50:44Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 ၽိူမ်ႉထႅမ်ၶေႃႈမုလ်း 160644 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး |settlement_type = [[ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈဝဵင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး]] |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |map_caption = |subdivision_type = မိူင်း |subdivision_name = {{ၸွမ်ပိဝ်|မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} |subdivision_type1 = [[ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈမိူင်း]] |subdivision_name1 = [[File:Flag of Shan.png|25px]] [[မိူင်းတႆး|ၸႄႈမိူင်းတႆး]] |subdivision_type2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈတွၼ်ႈ]] |subdivision_name2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_total = 171930 ၵေႃႉ |population_urban = |population_rural = |population_as_of = 2014 |population_footnotes = <ref name="census-2014">{{Cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၆၆|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_blank1_title = Ethnicities |population_blank2 = [[ထေရဝႃတ|ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ]] 92.10% <br>[[သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ]] 5.46% <br>[[ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇ]] 1.27% <br>[[သႃႇသၼႃႇဢိသ်ႇလၢမ်ႇ]] 1.17% |population_blank2_title = သႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ် |population_density_km2 = auto |coordinates = {{Coord|22.541719|97.036713|region:MM|format=dms|display=inline, title}} <ref>themimu.info</ref> |coordinates_region = |elevation_footnotes = <ref>GoogleEarth</ref> |elevation_m = 946 |leader_title = |elevation_ft = |timezone = [[လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|MST]] |utc_offset = +06:30 |website = |postal_code_type = မၢႆသူင်ႇလိၵ်ႈ |postal_code = 06321 }} '''ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး''' ({{IPA-shn|ʨɔ́k mɛ́|IPA}}), ({{Langx|my|ကျောက်မဲမြို့နယ်}}), ({{Langx|en|Kyaukme Township}}), ({{IPA-shn|Zewaeng Kyaukme|pron}}) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး]]၊ [[မိူင်းတႆး|ၸႄႈမိူင်းတႆး]]၊ [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]သေ တီႈပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ မီးဝႆႉတီႈ [[ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]]ယဝ်ႉ။ ==ပိုၼ်းၵျွၵ်းမႄးတီႈၵႅပ်ႈ== ၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ၸဝ်ႈၶႄႇ (ၸဝ်ႈၽလူင်သီႇပေႃႉ) ၊ မိတ်ႉသတႃႇ ၽုၼ်တၼ် (ၽူႈၽွင်းငၢမ်းလႃႈသဵဝ်ႈ)၊ လုင်းၶုၼ်ထုၼ်း (ပူႇႁဵင်ၸွႆးၵုင်း)၊ လုင်းသၢမ် (ပူႇႁဵင်ၵျွၵ်းမႄး) ၶဝ်သီႇၵေႃႉ လိူၵ်ႈဢဝ်ၼႃႈလိၼ် ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈၸွႆးၵုင်းလႄႈ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်းမႄးလူင် တီႈဢၼ်ၸမ်ပူႇတႃႇၵျွၵ်းမႄး ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ လႆႈတွၵ်ႇပၼ်းၼၢၵ်ႈ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ (1902) ပီၵေႃးၸႃႇ (1326)၊ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ (8) ၶမ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇဝႆႉပဵၼ်ဝဵင်းသေ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႆႉ '''ဝဵင်းမႂ်ႇၼမ်ႉတုမ်''' ၼႆယဝ်ႉ။ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉၵွၼ်ႈမၢၵ်ႇႁိၼ်လမ် ၸွမ်းထႅဝ်ၵၢတ်ႈသေ ၵႆႉႁွင်ႉၵိုၵ်းမၢၵ်ႇႁိၼ်လမ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၸိုဝ်ႈၵၢတ်ႈၵေႃႈလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵၢတ်ႇႁိၼ်လမ် ၽၢႆႇမၢၼ်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉၵၼ်ဝႃႈ ၵျၢဝ်ႉမႄး (ကျောက်မဲ) ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွၵ်းမႄး ၽၢႆႇတႆးၼၼ်ႉတႄႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈမီးဢွင်ႈတီႈၵူၼ်းၵႃႉဝူဝ်းတၢင်ႇၶဝ် လိုဝ်ႈသဝ်းတီႈၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈၶဝ်မႃးႁွတ်ႈတီႈၼၼ်ႈ ၶဝ်ၵႆႉမႄးပၼ် ၵၢၵ်းမႃႉဢၼ်မီးၼိူဝ်လင်မႃႉသေ ၽွင်းတိုၵ်ႉမႄးၼၼ်ႉ မႃႉၶဝ်ၵႆႉၵျွၵ်းၼႃႇလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈပၢင်ၵျွၵ်းမႄး ၼႆသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁွင်ႉ '''ၵျွၵ်းမႄး''' ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၶဝ် လႆႈဢဝ်လိၵ်ႈ မၢႆလိၵ်ႈ 103/39/ၵိပ်ႇ(1) ဢွၵ်ႇပၼ်မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ (31၊ 8၊ 1972) ၼၼ်ႉသေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ==ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ== ===တီႈတင်ႈဝဵင်းလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်း=== ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တင်ႈဝႆႉၼႂ်းၵႄႈၵၢင် 22 တီႇၵရီႇ၊ 28 မိၼိတ်ႉ၊ 30 ၸၵ်ႉၵၼ်ႉ ၶွင်လတ်ႉတီႇတုတ်ႉ တၢင်းႁွင်ႇသေ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် 96 တီႇၵရီႇ၊ 20 မိၼိတ်ႉ၊ 30 ၸၵ်ႉၵၼ်ႉလႄႈ 97 တီႇၵရီႇ၊ 21 မိၼိတ်ႉ၊ 15 ၸၵ်ႉၵၼ်ႉ ၶွင် လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉ တၢင်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref>* [http://www.maplandia.com/burma/shan/kyaukme/ "Kyaukme Google Satellite Map"] Maplandia World Gazetteer</ref> တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း တၢင်းဢွၵ်ႇ - တၢင်းတူၵ်း မီး 48 လၵ်းလႄႈ တၢင်းႁွင်ႇ - တၢင်းၸၢၼ်း 33 လၵ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ==သၢမ်ဝဵင်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး== ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းသၢမ်ဝဵင်း- # [[ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]] # [[ဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ]] လႄႈ # [[ဝဵင်းမိူင်းလူင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ==လႅၼ်လိၼ်== ၸေႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ မီးလႅၼ်လိၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်းၼင်ႇၼႆ။ တၢင်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ တိတ်းၸပ်း တင်း[[ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ]]။ တၢင်းၸၢၼ်းၸမ်ႉ တိတ်းၸပ်း တင်း[[ၸႄႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ]]၊ တၢင်းတူၵ်းၸမ်ႉ တိတ်းၸပ်း [[ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်]] လႄႈ တၢင်းႁွင်ႇၸပ်ႉ တိတ်းၸပ်း [[ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ]]လႄႈ [[ဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ]] ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ==ၼႃႈလိၼ်== ၼႃႈလိၼ်ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်းလွႆ သၼ်လွႆ တူၼ်းလွႆလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉသေ ဝဵင်းၼႆၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ်ဝဵင်းလိၼ်ပဵင်း ၼိူဝ်သၼ်လွႆဝဵင်းၼိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ==လၢႆႇၼမ်ႉႁွင်ႈ== ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တေမီးႁွင်ႈၼမ်ႉ ၼမ်ႉၸၢဝ်းငၢဝ်း လူၵ်ႉတၢင်းတူၵ်းသေ လတ်းၽၢၼ်ႇလႆလူင်ႈၵႂႃႇ တၢင်းဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်တီႈၼႂ်း[[ၼမ်ႉတူႈ]] (တူၵ်ႉထဝတီႇ) ၵႃႈတီႈၼႂ်းၵႄႈၵၢင် မေႃႇၵဵဝ်ႇလႄႈ ၼမ်ႉသိမ်ႇ ၼႂ်း[[ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ]]ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ==တၢင်းသုင်ၼိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ== ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တၢင်းသုင်ၼိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ယူႇတီႈ (2506) ထတ်းယဝ်ႉ။ လွႆဢၼ်သုင်သုတ်း ပဵၼ်[[လွႆၸဝ်ႈၶုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး|လွႆၸဝ်ႈၶုၼ်]]သေ တီႈတႅမ်ႇသုတ်းၸမ်ႉ တီႈ[[ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူးတွင်း(တႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး|ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူးတွင်း]]ယဝ်ႉ။ ==ၽိင်ႈၽရႃႇသီႇလႄႈ သၽႃႇဝၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်== ===ၽိင်ႈၽရႃႇသီႇ=== ၽိင်ႈၽရႃႇသီႇ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ယူႇၼႂ်းဢၼ်ဢမ်ႇမႆႈႁႅင်းလႄႈ ဢမ်ႇၵတ်းႁႅင်း။ တၢင်းမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇသုင်သုတ်း (27.80) ၸိၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉ လႄႈ ၽတ်ႉၽဵင်ႇတႅမ်ႇသုတ်း ယူႇတီႇ (10.01) ၸိၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။ ===တူၼ်ႈမႆႉဢွၵ်ႇၸွမ်းသၽႃႇဝ=== ===တူဝ်ထိူၼ်ႇ=== ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ၽၢၼ်း၊ ၵႂၢင်၊ မူထိူၼ်ႇ၊ ပႄႉလွႆ တႄႇၵႂႃႇ တူဝ်သတ်းထိူၼ်ႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ယူႇသဝ်းမူၼ်ႈသိူဝ်းၸွမ်းၼႂ်းပႃႇယဝ်ႉ။ ===သၢႆငၢႆၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်=== သၢႆငၢႆသၽႃႇဝၽိင်ႈတိုၼ်ႈပဵၼ်ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ပႃႇမႆႉႁူမ်ႇငၢမ်းယူႇ (56.93 %)။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃႇထိူၼ်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ် ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႆႉပဵၼ် (2.75 %) လႄႈ ဢၼ်ယူႇၼွၵ်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၸမ်ႉ (54.14 %) ၼႆယဝ်ႉ။ ===လွင်ႈထိင်းသိမ်းၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်=== တႃႇၵၢၼ်ထိင်းသိမ်းသၽႃႇဝ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၸမ်ႉ ပႃႇထိူၼ်ႇဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်ဢဝ်ႁူမ်ႈလူမ်ႈ မီး (26,009) ဢေႇၵ၊ ၼွၵ်ႈမၼ်းမီးဝႆႉ (6,002) ဢေႇၵယဝ်ႉ။ လွင်ႈပူၵ်းပွင်တႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈပႃႇမႆႉၸမ်ႉ ပႃႇမႆႉသၵ်းသုၼ်ႇတူဝ် (1,915) ဢေႇၵ၊ မႆႉၵႅၼ်ႇ (50) ဢေႇၵလႄႈ မႆႉၽိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ (6,170) ဢေႇၵယဝ်ႉ။ ==လွင်ႈၽေးသၽႃႇဝ== ၽေးသၽႃႇဝဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ၶပ်ႉ !! လွင်ႈတၢင်း !! ပွၵ်ႈၵမ်း !! လုတၢႆ / ႁၢႆ !! လင်ႁိူၼ်းလု !! ၵႃႈၶၼ် (လၢၼ်ႉ) |- | 1။ || လူမ်းလႅင်ႉ || 13 || - || 61 || 9.96 |- | 2။ || ၽေးၼမ်ႉ || 1 || - || - || 0.54 |- | 3။ || ၽေးၽႆး || 12 || - || 12 || 17.38 |- style="font-weight:bold; background:#efefef;" | colspan="2" | ႁူပ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် || 26 || - || 73 || 27.88 |} ==ၶေႃႈမုလ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁူဝ်ၵူၼ်း== ===ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇႁူမ်ႈၵၼ်=== ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး မီးၼင်ႇၼႆ။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ၶပ်ႉ !! ၶိူဝ်းၵူၼ်း !! ႁူဝ်ၵူၼ်း !! ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ |- | 1 || style="text-align:left;" | ၶၢင် (ကချင်) || 3,734 || 2.172 % |- | 2 || style="text-align:left;" | ယၢင်းလႅင် (ကယား) || - || - |- | 3 || style="text-align:left;" | ယၢင်းၽိူၵ်ႇ (ကရင်) || 148 || 0.086 % |- | 4 || style="text-align:left;" | ၶျၢင်း (ချင်း) || 77 || 0.045 % |- | 5 || style="text-align:left;" | မွၼ်း (မွန်) || 22 || 0.013 % |- | 6 || style="text-align:left;" | မၢၼ်ႈ (ဗမာ) || 20,893 || 12.152 % |- | 7 || style="text-align:left;" | ရၶႅင်ႇ (ရခိုင်) || 111 || 0.065 % |- | 8 || style="text-align:left;" | တႆး (ရှမ်း) || 100,765 || 58.608 % |- | 9 || style="text-align:left;" | တၢင်ႇၸိူဝ်း (အခြား) || 11,884 || 6.912 % |- | 10 || style="text-align:left;" | လွႆ (တအာင်း) || 32,083 || 18.66 % |- | 11 || style="text-align:left;" | ၵူၼ်းတၢင်ႇမိူင်း (နိုင်ငံခြားသား) || 2,213 || 1.2787 % |- style="font-weight:bold; background:#efefef;" | colspan="2" | ႁူမ်ႈၵၼ် || 171,930 || 100 % |} ==လင်ႁိူၼ်းတမ်း၊ ႁူဝ်ႁိူၼ်း၊ ႁူဝ်ၵူၼ်း== သဵၼ်ႈမၢႆလင်ႁိူၼ်းတမ်း ႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၵူၼ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး မိူဝ်းပီ 2019 လိူၼ်သႅတ်ႉတႅမ်ႇပိူဝ်ႇၸမ်ႉ မီးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ {| class="wikitable" |+ |- ! '''ၶပ်ႉ !! ဝဵင်း !! လင်ႁိူၼ်းတမ်း!! ႁူဝ်ႁိူၼ်း !! ႁူဝ်ၵူၼ်း''' |- | 1 || ၵျွၵ်းမႄး (ပွၵ်ႉ 9 ပွၵ်ႉ + ဢိူင်ႇ 79 ဢိူင်ႇ) || 32008 || 32547 || 165917 |- | 2 || မိူင်းငေႃႉ (ၼႂ်းဝဵင်း 5 ပွၵ်ႉ) || 594 || 619 || 2718 |- | 3 || မိူင်းလူင် (ၼႂ်းဝဵင်း 6 ပွၵ်ႉ) || 558 || 542 || 3232 |- | || ႁူမ်ႈၵၼ်|| 33160 || 33708 || 171930 |} == ၽႃႇသႃႇၼပ်ႉယမ် == ႁူဝ်ၵူၼ်း ၼႂ်းၵျွၵ်းမႄးလႄႈ ၽႃႇသႃႇၼပ်ႉယမ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ {| class="wikitable" |+ |'''ၶပ်ႉ''' |'''ဝဵင်း''' |'''ၿုၻ်ႉထ''' |'''ၶရိတ်ႉ''' |'''ႁိၼ်ႇတူႇ''' |'''ဢိသ်ႉလၢမ်း''' |'''ၽီ''' |'''တၢင်ႇဢၼ်''' |'''ႁူမ်ႈ''' |- |1 |ၵျွၵ်းမႄး |153,479 |8,400 |1,988 |2,053 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |165,917 |- |2 |မိူင်းငေႃႉ |2,510 |562 |30 |130 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |3,232 |- |3 |မိူင်းလူင် |2,359 |422 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |2,781 |- | colspan="2" |'''ႁူမ်ႈၵၼ်''' |'''158,345''' |'''9,384''' |'''2,018''' |'''2,183''' |'''-''' |'''-''' |'''171,930''' |} ==ၽိုၼ်ဢိင်== <references/> ==ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ== * [http://www.maplandia.com/burma/shan/kyaukme/ "Kyaukme Google Satellite Map"] Maplandia World Gazetteer * [http://www.themimu.info/MapsInfo/Shan/MIMU154v01_100614_Kyaukme%20Ts-Shan%20State_A1.pdf "Kyaukme Township - Shan State"]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Map, 14 June 2010, Myanmar Information Management Unit (MIMU) {{ၸႄႈမိူင်းတႆး}} {{DEFAULTSORT:ၵျွၵ်းမႄး}} [[Category:ၸႄႈဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး]] qjfk0d7hfixxc0ijf3xu3rsygfzx31l 160645 160644 2026-10-01T06:03:23Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 ၽိူမ်ႉထႅမ်ၶေႃႈမုလ်း 160645 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး |settlement_type = [[ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈဝဵင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး]] |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |map_caption = |subdivision_type = မိူင်း |subdivision_name = {{ၸွမ်ပိဝ်|မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} |subdivision_type1 = [[ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈမိူင်း]] |subdivision_name1 = [[File:Flag of Shan.png|25px]] [[မိူင်းတႆး|ၸႄႈမိူင်းတႆး]] |subdivision_type2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈတွၼ်ႈ]] |subdivision_name2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_total = 171930 ၵေႃႉ |population_urban = |population_rural = |population_as_of = 2014 |population_footnotes = <ref name="census-2014">{{Cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၆၆|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_blank1_title = Ethnicities |population_blank2 = [[ထေရဝႃတ|ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ]] 92.10% <br>[[သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ]] 5.46% <br>[[ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇ]] 1.27% <br>[[သႃႇသၼႃႇဢိသ်ႇလၢမ်ႇ]] 1.17% |population_blank2_title = သႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ် |population_density_km2 = auto |coordinates = {{Coord|22.541719|97.036713|region:MM|format=dms|display=inline, title}} <ref>themimu.info</ref> |coordinates_region = |elevation_footnotes = <ref>GoogleEarth</ref> |elevation_m = 946 |leader_title = |elevation_ft = |timezone = [[လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|MST]] |utc_offset = +06:30 |website = |postal_code_type = မၢႆသူင်ႇလိၵ်ႈ |postal_code = 06321 }} '''ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး''' ({{IPA-shn|ʨɔ́k mɛ́|IPA}}), ({{Langx|my|ကျောက်မဲမြို့နယ်}}), ({{Langx|en|Kyaukme Township}}), ({{IPA-shn|Zewaeng Kyaukme|pron}}) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး]]၊ [[မိူင်းတႆး|ၸႄႈမိူင်းတႆး]]၊ [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]သေ တီႈပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ မီးဝႆႉတီႈ [[ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]]ယဝ်ႉ။ ==ပိုၼ်းၵျွၵ်းမႄးတီႈၵႅပ်ႈ== ၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ၸဝ်ႈၶႄႇ (ၸဝ်ႈၽလူင်သီႇပေႃႉ) ၊ မိတ်ႉသတႃႇ ၽုၼ်တၼ် (ၽူႈၽွင်းငၢမ်းလႃႈသဵဝ်ႈ)၊ လုင်းၶုၼ်ထုၼ်း (ပူႇႁဵင်ၸွႆးၵုင်း)၊ လုင်းသၢမ် (ပူႇႁဵင်ၵျွၵ်းမႄး) ၶဝ်သီႇၵေႃႉ လိူၵ်ႈဢဝ်ၼႃႈလိၼ် ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈၸွႆးၵုင်းလႄႈ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်းမႄးလူင် တီႈဢၼ်ၸမ်ပူႇတႃႇၵျွၵ်းမႄး ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ လႆႈတွၵ်ႇပၼ်းၼၢၵ်ႈ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ (1902) ပီၵေႃးၸႃႇ (1326)၊ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ (8) ၶမ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇဝႆႉပဵၼ်ဝဵင်းသေ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႆႉ '''ဝဵင်းမႂ်ႇၼမ်ႉတုမ်''' ၼႆယဝ်ႉ။ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉၵွၼ်ႈမၢၵ်ႇႁိၼ်လမ် ၸွမ်းထႅဝ်ၵၢတ်ႈသေ ၵႆႉႁွင်ႉၵိုၵ်းမၢၵ်ႇႁိၼ်လမ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၸိုဝ်ႈၵၢတ်ႈၵေႃႈလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵၢတ်ႇႁိၼ်လမ် ၽၢႆႇမၢၼ်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉၵၼ်ဝႃႈ ၵျၢဝ်ႉမႄး (ကျောက်မဲ) ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွၵ်းမႄး ၽၢႆႇတႆးၼၼ်ႉတႄႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈမီးဢွင်ႈတီႈၵူၼ်းၵႃႉဝူဝ်းတၢင်ႇၶဝ် လိုဝ်ႈသဝ်းတီႈၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈၶဝ်မႃးႁွတ်ႈတီႈၼၼ်ႈ ၶဝ်ၵႆႉမႄးပၼ် ၵၢၵ်းမႃႉဢၼ်မီးၼိူဝ်လင်မႃႉသေ ၽွင်းတိုၵ်ႉမႄးၼၼ်ႉ မႃႉၶဝ်ၵႆႉၵျွၵ်းၼႃႇလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈပၢင်ၵျွၵ်းမႄး ၼႆသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁွင်ႉ '''ၵျွၵ်းမႄး''' ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၶဝ် လႆႈဢဝ်လိၵ်ႈ မၢႆလိၵ်ႈ 103/39/ၵိပ်ႇ(1) ဢွၵ်ႇပၼ်မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ (31၊ 8၊ 1972) ၼၼ်ႉသေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ==ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ== ===တီႈတင်ႈဝဵင်းလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်း=== ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တင်ႈဝႆႉၼႂ်းၵႄႈၵၢင် 22 တီႇၵရီႇ၊ 28 မိၼိတ်ႉ၊ 30 ၸၵ်ႉၵၼ်ႉ ၶွင်လတ်ႉတီႇတုတ်ႉ တၢင်းႁွင်ႇသေ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် 96 တီႇၵရီႇ၊ 20 မိၼိတ်ႉ၊ 30 ၸၵ်ႉၵၼ်ႉလႄႈ 97 တီႇၵရီႇ၊ 21 မိၼိတ်ႉ၊ 15 ၸၵ်ႉၵၼ်ႉ ၶွင် လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉ တၢင်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref>* [http://www.maplandia.com/burma/shan/kyaukme/ "Kyaukme Google Satellite Map"] Maplandia World Gazetteer</ref> တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း တၢင်းဢွၵ်ႇ - တၢင်းတူၵ်း မီး 48 လၵ်းလႄႈ တၢင်းႁွင်ႇ - တၢင်းၸၢၼ်း 33 လၵ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ==သၢမ်ဝဵင်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး== ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းသၢမ်ဝဵင်း- # [[ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]] # [[ဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ]] လႄႈ # [[ဝဵင်းမိူင်းလူင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ==လႅၼ်လိၼ်== ၸေႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ မီးလႅၼ်လိၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်းၼင်ႇၼႆ။ တၢင်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ တိတ်းၸပ်း တင်း[[ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ]]။ တၢင်းၸၢၼ်းၸမ်ႉ တိတ်းၸပ်း တင်း[[ၸႄႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ]]၊ တၢင်းတူၵ်းၸမ်ႉ တိတ်းၸပ်း [[ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်]] လႄႈ တၢင်းႁွင်ႇၸပ်ႉ တိတ်းၸပ်း [[ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ]]လႄႈ [[ဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ]] ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ==ၼႃႈလိၼ်== ၼႃႈလိၼ်ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်းလွႆ သၼ်လွႆ တူၼ်းလွႆလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉသေ ဝဵင်းၼႆၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ်ဝဵင်းလိၼ်ပဵင်း ၼိူဝ်သၼ်လွႆဝဵင်းၼိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ==လၢႆႇၼမ်ႉႁွင်ႈ== ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တေမီးႁွင်ႈၼမ်ႉ ၼမ်ႉၸၢဝ်းငၢဝ်း လူၵ်ႉတၢင်းတူၵ်းသေ လတ်းၽၢၼ်ႇလႆလူင်ႈၵႂႃႇ တၢင်းဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်တီႈၼႂ်း[[ၼမ်ႉတူႈ]] (တူၵ်ႉထဝတီႇ) ၵႃႈတီႈၼႂ်းၵႄႈၵၢင် မေႃႇၵဵဝ်ႇလႄႈ ၼမ်ႉသိမ်ႇ ၼႂ်း[[ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ]]ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ==တၢင်းသုင်ၼိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ== ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တၢင်းသုင်ၼိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ယူႇတီႈ (2506) ထတ်းယဝ်ႉ။ လွႆဢၼ်သုင်သုတ်း ပဵၼ်[[လွႆၸဝ်ႈၶုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး|လွႆၸဝ်ႈၶုၼ်]]သေ တီႈတႅမ်ႇသုတ်းၸမ်ႉ တီႈ[[ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူးတွင်း(တႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး|ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူးတွင်း]]ယဝ်ႉ။ ==ၽိင်ႈၽရႃႇသီႇလႄႈ သၽႃႇဝၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်== ===ၽိင်ႈၽရႃႇသီႇ=== ၽိင်ႈၽရႃႇသီႇ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ယူႇၼႂ်းဢၼ်ဢမ်ႇမႆႈႁႅင်းလႄႈ ဢမ်ႇၵတ်းႁႅင်း။ တၢင်းမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇသုင်သုတ်း (27.80) ၸိၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉ လႄႈ ၽတ်ႉၽဵင်ႇတႅမ်ႇသုတ်း ယူႇတီႇ (10.01) ၸိၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။ ===တူၼ်ႈမႆႉဢွၵ်ႇၸွမ်းသၽႃႇဝ=== ===တူဝ်ထိူၼ်ႇ=== ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ၽၢၼ်း၊ ၵႂၢင်၊ မူထိူၼ်ႇ၊ ပႄႉလွႆ တႄႇၵႂႃႇ တူဝ်သတ်းထိူၼ်ႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ယူႇသဝ်းမူၼ်ႈသိူဝ်းၸွမ်းၼႂ်းပႃႇယဝ်ႉ။ ===သၢႆငၢႆၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်=== သၢႆငၢႆသၽႃႇဝၽိင်ႈတိုၼ်ႈပဵၼ်ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ပႃႇမႆႉႁူမ်ႇငၢမ်းယူႇ (56.93 %)။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃႇထိူၼ်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ် ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႆႉပဵၼ် (2.75 %) လႄႈ ဢၼ်ယူႇၼွၵ်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၸမ်ႉ (54.14 %) ၼႆယဝ်ႉ။ ===လွင်ႈထိင်းသိမ်းၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်=== တႃႇၵၢၼ်ထိင်းသိမ်းသၽႃႇဝ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၸမ်ႉ ပႃႇထိူၼ်ႇဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်ဢဝ်ႁူမ်ႈလူမ်ႈ မီး (26,009) ဢေႇၵ၊ ၼွၵ်ႈမၼ်းမီးဝႆႉ (6,002) ဢေႇၵယဝ်ႉ။ လွင်ႈပူၵ်းပွင်တႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈပႃႇမႆႉၸမ်ႉ ပႃႇမႆႉသၵ်းသုၼ်ႇတူဝ် (1,915) ဢေႇၵ၊ မႆႉၵႅၼ်ႇ (50) ဢေႇၵလႄႈ မႆႉၽိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ (6,170) ဢေႇၵယဝ်ႉ။ ==လွင်ႈၽေးသၽႃႇဝ== ၽေးသၽႃႇဝဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ၶပ်ႉ !! လွင်ႈတၢင်း !! ပွၵ်ႈၵမ်း !! လုတၢႆ / ႁၢႆ !! လင်ႁိူၼ်းလု !! ၵႃႈၶၼ် (လၢၼ်ႉ) |- | 1။ || လူမ်းလႅင်ႉ || 13 || - || 61 || 9.96 |- | 2။ || ၽေးၼမ်ႉ || 1 || - || - || 0.54 |- | 3။ || ၽေးၽႆး || 12 || - || 12 || 17.38 |- style="font-weight:bold; background:#efefef;" | colspan="2" | ႁူပ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် || 26 || - || 73 || 27.88 |} ==ၶေႃႈမုလ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁူဝ်ၵူၼ်း== ===ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇႁူမ်ႈၵၼ်=== ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး မီးၼင်ႇၼႆ။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ၶပ်ႉ !! ၶိူဝ်းၵူၼ်း !! ႁူဝ်ၵူၼ်း !! ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ |- | 1 || style="text-align:left;" | ၶၢင် (ကချင်) || 3,734 || 2.172 % |- | 2 || style="text-align:left;" | ယၢင်းလႅင် (ကယား) || - || - |- | 3 || style="text-align:left;" | ယၢင်းၽိူၵ်ႇ (ကရင်) || 148 || 0.086 % |- | 4 || style="text-align:left;" | ၶျၢင်း (ချင်း) || 77 || 0.045 % |- | 5 || style="text-align:left;" | မွၼ်း (မွန်) || 22 || 0.013 % |- | 6 || style="text-align:left;" | မၢၼ်ႈ (ဗမာ) || 20,893 || 12.152 % |- | 7 || style="text-align:left;" | ရၶႅင်ႇ (ရခိုင်) || 111 || 0.065 % |- | 8 || style="text-align:left;" | တႆး (ရှမ်း) || 100,765 || 58.608 % |- | 9 || style="text-align:left;" | တၢင်ႇၸိူဝ်း (အခြား) || 11,884 || 6.912 % |- | 10 || style="text-align:left;" | လွႆ (တအာင်း) || 32,083 || 18.66 % |- | 11 || style="text-align:left;" | ၵူၼ်းတၢင်ႇမိူင်း (နိုင်ငံခြားသား) || 2,213 || 1.2787 % |- style="font-weight:bold; background:#efefef;" | colspan="2" | ႁူမ်ႈၵၼ် || 171,930 || 100 % |} ==လင်ႁိူၼ်းတမ်း၊ ႁူဝ်ႁိူၼ်း၊ ႁူဝ်ၵူၼ်း== သဵၼ်ႈမၢႆလင်ႁိူၼ်းတမ်း ႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၵူၼ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး မိူဝ်းပီ 2019 လိူၼ်သႅတ်ႉတႅမ်ႇပိူဝ်ႇၸမ်ႉ မီးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ {| class="wikitable" |+ |- ! '''ၶပ်ႉ !! ဝဵင်း !! လင်ႁိူၼ်းတမ်း!! ႁူဝ်ႁိူၼ်း !! ႁူဝ်ၵူၼ်း''' |- | 1 || ၵျွၵ်းမႄး (ပွၵ်ႉ 9 ပွၵ်ႉ + ဢိူင်ႇ 79 ဢိူင်ႇ) || 32008 || 32547 || 165917 |- | 2 || မိူင်းငေႃႉ (ၼႂ်းဝဵင်း 5 ပွၵ်ႉ) || 594 || 619 || 2718 |- | 3 || မိူင်းလူင် (ၼႂ်းဝဵင်း 6 ပွၵ်ႉ) || 558 || 542 || 3232 |- | || ႁူမ်ႈၵၼ်|| 33160 || 33708 || 171930 |} == ၽႃႇသႃႇၼပ်ႉယမ် == ႁူဝ်ၵူၼ်း ၼႂ်းၵျွၵ်းမႄးလႄႈ ၽႃႇသႃႇၼပ်ႉယမ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ {| class="wikitable" |+ |'''ၶပ်ႉ''' |'''ဝဵင်း''' |'''ၿုၻ်ႉထ''' |'''ၶရိတ်ႉ''' |'''ႁိၼ်ႇတူႇ''' |'''ဢိသ်ႉလၢမ်း''' |'''ၽီ''' |'''တၢင်ႇဢၼ်''' |'''ႁူမ်ႈ''' |- |1 |ၵျွၵ်းမႄး |153,479 |8,400 |1,988 |2,053 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |165,917 |- |2 |မိူင်းငေႃႉ |2,510 |562 |30 |130 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |3,232 |- |3 |မိူင်းလူင် |2,359 |422 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |2,781 |- | colspan="2" |'''ႁူမ်ႈၵၼ်''' |'''158,345''' |'''9,384''' |'''2,018''' |'''2,183''' |'''-''' |'''-''' |'''171,930''' |} ==ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း== ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်ယူႇဝႆႉၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼင်ယဝ်ႉ။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ၶပ်ႉ !! ဝဵင်း !! ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း !! ႁူဝ်ၵူၼ်း !! ႁူဝ်ၵူၼ်းၸႄႈဝဵင်း !! ႁူၵ်ပၢၵ်ႇ |- | rowspan="5" | 1 || rowspan="5" style="text-align:left;" | ၵျွၵ်းမႄး || style="text-align:left;" |(ၵ) ၶႄႇ || style="text-align:right;" |990 || rowspan="5" | 171930 || style="text-align:right;" |0.576 % |- | style="text-align:left;" |(ၶ) ဢိၼ်းတီးယႃး || style="text-align:right;" |165 || style="text-align:right;" |0.096 % |- | style="text-align:left;" |(င) ပႃႇၵိတ်ႉသထၢၼ် || style="text-align:right;" |1015 || style="text-align:right;" |0.59 % |- | style="text-align:left;" |(ၸ) ပၢင်းၵလႃးတဵတ်ႉ || style="text-align:right;" |10 || style="text-align:right;" |0.006 % |- | style="text-align:left;" |(သ) တၢင်ႇၶိူဝ်း || style="text-align:right;" |33 || style="text-align:right;" |0.019 % |- style="font-weight:bold; background:#efefef;" | colspan="2" | ႁူဝ်ႁူပ်ႈတူင်ႇဝဵင်း || — ||style="text-align:right;" | 2213 || style="text-align:right;" |171930 || style="text-align:right;" |1.287 % |} ==ၽိုၼ်ဢိင်== <references/> ==ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ== * [http://www.maplandia.com/burma/shan/kyaukme/ "Kyaukme Google Satellite Map"] Maplandia World Gazetteer * [http://www.themimu.info/MapsInfo/Shan/MIMU154v01_100614_Kyaukme%20Ts-Shan%20State_A1.pdf "Kyaukme Township - Shan State"]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Map, 14 June 2010, Myanmar Information Management Unit (MIMU) {{ၸႄႈမိူင်းတႆး}} {{DEFAULTSORT:ၵျွၵ်းမႄး}} [[Category:ၸႄႈဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး]] 5yfss3y8tjs3ndfp9z9jnzu9s5s0rjj 160646 160645 2026-10-01T06:05:07Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* လင်ႁိူၼ်းတမ်း၊ ႁူဝ်ႁိူၼ်း၊ ႁူဝ်ၵူၼ်း */ 160646 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး |settlement_type = [[ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈဝဵင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး]] |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |map_caption = |subdivision_type = မိူင်း |subdivision_name = {{ၸွမ်ပိဝ်|မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} |subdivision_type1 = [[ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈမိူင်း]] |subdivision_name1 = [[File:Flag of Shan.png|25px]] [[မိူင်းတႆး|ၸႄႈမိူင်းတႆး]] |subdivision_type2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈတွၼ်ႈ]] |subdivision_name2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_total = 171930 ၵေႃႉ |population_urban = |population_rural = |population_as_of = 2014 |population_footnotes = <ref name="census-2014">{{Cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၆၆|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_blank1_title = Ethnicities |population_blank2 = [[ထေရဝႃတ|ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ]] 92.10% <br>[[သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ]] 5.46% <br>[[ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇ]] 1.27% <br>[[သႃႇသၼႃႇဢိသ်ႇလၢမ်ႇ]] 1.17% |population_blank2_title = သႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ် |population_density_km2 = auto |coordinates = {{Coord|22.541719|97.036713|region:MM|format=dms|display=inline, title}} <ref>themimu.info</ref> |coordinates_region = |elevation_footnotes = <ref>GoogleEarth</ref> |elevation_m = 946 |leader_title = |elevation_ft = |timezone = [[လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|MST]] |utc_offset = +06:30 |website = |postal_code_type = မၢႆသူင်ႇလိၵ်ႈ |postal_code = 06321 }} '''ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး''' ({{IPA-shn|ʨɔ́k mɛ́|IPA}}), ({{Langx|my|ကျောက်မဲမြို့နယ်}}), ({{Langx|en|Kyaukme Township}}), ({{IPA-shn|Zewaeng Kyaukme|pron}}) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး]]၊ [[မိူင်းတႆး|ၸႄႈမိူင်းတႆး]]၊ [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]သေ တီႈပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ မီးဝႆႉတီႈ [[ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]]ယဝ်ႉ။ ==ပိုၼ်းၵျွၵ်းမႄးတီႈၵႅပ်ႈ== ၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ၸဝ်ႈၶႄႇ (ၸဝ်ႈၽလူင်သီႇပေႃႉ) ၊ မိတ်ႉသတႃႇ ၽုၼ်တၼ် (ၽူႈၽွင်းငၢမ်းလႃႈသဵဝ်ႈ)၊ လုင်းၶုၼ်ထုၼ်း (ပူႇႁဵင်ၸွႆးၵုင်း)၊ လုင်းသၢမ် (ပူႇႁဵင်ၵျွၵ်းမႄး) ၶဝ်သီႇၵေႃႉ လိူၵ်ႈဢဝ်ၼႃႈလိၼ် ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈၸွႆးၵုင်းလႄႈ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်းမႄးလူင် တီႈဢၼ်ၸမ်ပူႇတႃႇၵျွၵ်းမႄး ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ လႆႈတွၵ်ႇပၼ်းၼၢၵ်ႈ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ (1902) ပီၵေႃးၸႃႇ (1326)၊ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ (8) ၶမ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇဝႆႉပဵၼ်ဝဵင်းသေ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႆႉ '''ဝဵင်းမႂ်ႇၼမ်ႉတုမ်''' ၼႆယဝ်ႉ။ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉၵွၼ်ႈမၢၵ်ႇႁိၼ်လမ် ၸွမ်းထႅဝ်ၵၢတ်ႈသေ ၵႆႉႁွင်ႉၵိုၵ်းမၢၵ်ႇႁိၼ်လမ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၸိုဝ်ႈၵၢတ်ႈၵေႃႈလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵၢတ်ႇႁိၼ်လမ် ၽၢႆႇမၢၼ်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉၵၼ်ဝႃႈ ၵျၢဝ်ႉမႄး (ကျောက်မဲ) ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွၵ်းမႄး ၽၢႆႇတႆးၼၼ်ႉတႄႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈမီးဢွင်ႈတီႈၵူၼ်းၵႃႉဝူဝ်းတၢင်ႇၶဝ် လိုဝ်ႈသဝ်းတီႈၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈၶဝ်မႃးႁွတ်ႈတီႈၼၼ်ႈ ၶဝ်ၵႆႉမႄးပၼ် ၵၢၵ်းမႃႉဢၼ်မီးၼိူဝ်လင်မႃႉသေ ၽွင်းတိုၵ်ႉမႄးၼၼ်ႉ မႃႉၶဝ်ၵႆႉၵျွၵ်းၼႃႇလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈပၢင်ၵျွၵ်းမႄး ၼႆသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁွင်ႉ '''ၵျွၵ်းမႄး''' ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၶဝ် လႆႈဢဝ်လိၵ်ႈ မၢႆလိၵ်ႈ 103/39/ၵိပ်ႇ(1) ဢွၵ်ႇပၼ်မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ (31၊ 8၊ 1972) ၼၼ်ႉသေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ==ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ== ===တီႈတင်ႈဝဵင်းလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်း=== ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တင်ႈဝႆႉၼႂ်းၵႄႈၵၢင် 22 တီႇၵရီႇ၊ 28 မိၼိတ်ႉ၊ 30 ၸၵ်ႉၵၼ်ႉ ၶွင်လတ်ႉတီႇတုတ်ႉ တၢင်းႁွင်ႇသေ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် 96 တီႇၵရီႇ၊ 20 မိၼိတ်ႉ၊ 30 ၸၵ်ႉၵၼ်ႉလႄႈ 97 တီႇၵရီႇ၊ 21 မိၼိတ်ႉ၊ 15 ၸၵ်ႉၵၼ်ႉ ၶွင် လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉ တၢင်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref>* [http://www.maplandia.com/burma/shan/kyaukme/ "Kyaukme Google Satellite Map"] Maplandia World Gazetteer</ref> တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း တၢင်းဢွၵ်ႇ - တၢင်းတူၵ်း မီး 48 လၵ်းလႄႈ တၢင်းႁွင်ႇ - တၢင်းၸၢၼ်း 33 လၵ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ==သၢမ်ဝဵင်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး== ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းသၢမ်ဝဵင်း- # [[ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]] # [[ဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ]] လႄႈ # [[ဝဵင်းမိူင်းလူင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ==လႅၼ်လိၼ်== ၸေႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ မီးလႅၼ်လိၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်းၼင်ႇၼႆ။ တၢင်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ တိတ်းၸပ်း တင်း[[ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ]]။ တၢင်းၸၢၼ်းၸမ်ႉ တိတ်းၸပ်း တင်း[[ၸႄႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ]]၊ တၢင်းတူၵ်းၸမ်ႉ တိတ်းၸပ်း [[ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်]] လႄႈ တၢင်းႁွင်ႇၸပ်ႉ တိတ်းၸပ်း [[ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ]]၊ [[ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ]]လႄႈ [[ဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ]] ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ==ၼႃႈလိၼ်== ၼႃႈလိၼ်ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်းလွႆ သၼ်လွႆ တူၼ်းလွႆလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉသေ ဝဵင်းၼႆၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ်ဝဵင်းလိၼ်ပဵင်း ၼိူဝ်သၼ်လွႆဝဵင်းၼိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ==လၢႆႇၼမ်ႉႁွင်ႈ== ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တေမီးႁွင်ႈၼမ်ႉ ၼမ်ႉၸၢဝ်းငၢဝ်း လူၵ်ႉတၢင်းတူၵ်းသေ လတ်းၽၢၼ်ႇလႆလူင်ႈၵႂႃႇ တၢင်းဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်တီႈၼႂ်း[[ၼမ်ႉတူႈ]] (တူၵ်ႉထဝတီႇ) ၵႃႈတီႈၼႂ်းၵႄႈၵၢင် မေႃႇၵဵဝ်ႇလႄႈ ၼမ်ႉသိမ်ႇ ၼႂ်း[[ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ]]ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ==တၢင်းသုင်ၼိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ== ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တၢင်းသုင်ၼိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ယူႇတီႈ (2506) ထတ်းယဝ်ႉ။ လွႆဢၼ်သုင်သုတ်း ပဵၼ်[[လွႆၸဝ်ႈၶုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး|လွႆၸဝ်ႈၶုၼ်]]သေ တီႈတႅမ်ႇသုတ်းၸမ်ႉ တီႈ[[ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူးတွင်း(တႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး|ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူးတွင်း]]ယဝ်ႉ။ ==ၽိင်ႈၽရႃႇသီႇလႄႈ သၽႃႇဝၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်== ===ၽိင်ႈၽရႃႇသီႇ=== ၽိင်ႈၽရႃႇသီႇ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ယူႇၼႂ်းဢၼ်ဢမ်ႇမႆႈႁႅင်းလႄႈ ဢမ်ႇၵတ်းႁႅင်း။ တၢင်းမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇသုင်သုတ်း (27.80) ၸိၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉ လႄႈ ၽတ်ႉၽဵင်ႇတႅမ်ႇသုတ်း ယူႇတီႇ (10.01) ၸိၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။ ===တူၼ်ႈမႆႉဢွၵ်ႇၸွမ်းသၽႃႇဝ=== ===တူဝ်ထိူၼ်ႇ=== ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ၽၢၼ်း၊ ၵႂၢင်၊ မူထိူၼ်ႇ၊ ပႄႉလွႆ တႄႇၵႂႃႇ တူဝ်သတ်းထိူၼ်ႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ယူႇသဝ်းမူၼ်ႈသိူဝ်းၸွမ်းၼႂ်းပႃႇယဝ်ႉ။ ===သၢႆငၢႆၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်=== သၢႆငၢႆသၽႃႇဝၽိင်ႈတိုၼ်ႈပဵၼ်ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ပႃႇမႆႉႁူမ်ႇငၢမ်းယူႇ (56.93 %)။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃႇထိူၼ်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ် ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႆႉပဵၼ် (2.75 %) လႄႈ ဢၼ်ယူႇၼွၵ်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၸမ်ႉ (54.14 %) ၼႆယဝ်ႉ။ ===လွင်ႈထိင်းသိမ်းၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်=== တႃႇၵၢၼ်ထိင်းသိမ်းသၽႃႇဝ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၸမ်ႉ ပႃႇထိူၼ်ႇဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်ဢဝ်ႁူမ်ႈလူမ်ႈ မီး (26,009) ဢေႇၵ၊ ၼွၵ်ႈမၼ်းမီးဝႆႉ (6,002) ဢေႇၵယဝ်ႉ။ လွင်ႈပူၵ်းပွင်တႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈပႃႇမႆႉၸမ်ႉ ပႃႇမႆႉသၵ်းသုၼ်ႇတူဝ် (1,915) ဢေႇၵ၊ မႆႉၵႅၼ်ႇ (50) ဢေႇၵလႄႈ မႆႉၽိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ (6,170) ဢေႇၵယဝ်ႉ။ ==လွင်ႈၽေးသၽႃႇဝ== ၽေးသၽႃႇဝဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ၶပ်ႉ !! လွင်ႈတၢင်း !! ပွၵ်ႈၵမ်း !! လုတၢႆ / ႁၢႆ !! လင်ႁိူၼ်းလု !! ၵႃႈၶၼ် (လၢၼ်ႉ) |- | 1။ || လူမ်းလႅင်ႉ || 13 || - || 61 || 9.96 |- | 2။ || ၽေးၼမ်ႉ || 1 || - || - || 0.54 |- | 3။ || ၽေးၽႆး || 12 || - || 12 || 17.38 |- style="font-weight:bold; background:#efefef;" | colspan="2" | ႁူပ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် || 26 || - || 73 || 27.88 |} ==ၶေႃႈမုလ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁူဝ်ၵူၼ်း== ===ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇႁူမ်ႈၵၼ်=== ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး မီးၼင်ႇၼႆ။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ၶပ်ႉ !! ၶိူဝ်းၵူၼ်း !! ႁူဝ်ၵူၼ်း !! ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ |- | 1 || style="text-align:left;" | ၶၢင် (ကချင်) || 3,734 || 2.172 % |- | 2 || style="text-align:left;" | ယၢင်းလႅင် (ကယား) || - || - |- | 3 || style="text-align:left;" | ယၢင်းၽိူၵ်ႇ (ကရင်) || 148 || 0.086 % |- | 4 || style="text-align:left;" | ၶျၢင်း (ချင်း) || 77 || 0.045 % |- | 5 || style="text-align:left;" | မွၼ်း (မွန်) || 22 || 0.013 % |- | 6 || style="text-align:left;" | မၢၼ်ႈ (ဗမာ) || 20,893 || 12.152 % |- | 7 || style="text-align:left;" | ရၶႅင်ႇ (ရခိုင်) || 111 || 0.065 % |- | 8 || style="text-align:left;" | တႆး (ရှမ်း) || 100,765 || 58.608 % |- | 9 || style="text-align:left;" | တၢင်ႇၸိူဝ်း (အခြား) || 11,884 || 6.912 % |- | 10 || style="text-align:left;" | လွႆ (တအာင်း) || 32,083 || 18.66 % |- | 11 || style="text-align:left;" | ၵူၼ်းတၢင်ႇမိူင်း (နိုင်ငံခြားသား) || 2,213 || 1.2787 % |- style="font-weight:bold; background:#efefef;" | colspan="2" | ႁူမ်ႈၵၼ် || 171,930 || 100 % |} ==လင်ႁိူၼ်းတမ်း၊ ႁူဝ်ႁိူၼ်း၊ ႁူဝ်ၵူၼ်း== သဵၼ်ႈမၢႆလင်ႁိူၼ်းတမ်း ႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၵူၼ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး မိူဝ်းပီ 2019 လိူၼ်သႅတ်ႉတႅမ်ႇပိူဝ်ႇၸမ်ႉ မီးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ {| class="wikitable" |+ |- ! '''ၶပ်ႉ !! ဝဵင်း !! လင်ႁိူၼ်းတမ်း!! ႁူဝ်ႁိူၼ်း !! ႁူဝ်ၵူၼ်း''' |- | 1 || ၵျွၵ်းမႄး (ပွၵ်ႉ 9 ပွၵ်ႉ + ဢိူင်ႇ 79 ဢိူင်ႇ) || style="text-align:right;" |32008 || style="text-align:right;" |32547 || style="text-align:right;" |165917 |- | 2 || မိူင်းငေႃႉ (ၼႂ်းဝဵင်း 5 ပွၵ်ႉ) || style="text-align:right;" |594 || style="text-align:right;" |619 || style="text-align:right;" |2718 |- | 3 || မိူင်းလူင် (ၼႂ်းဝဵင်း 6 ပွၵ်ႉ) || style="text-align:right;" |558 || style="text-align:right;" |542 || style="text-align:right;" |3232 |- | || style="text-align:center;" |ႁူမ်ႈၵၼ်|| style="text-align:right;" |33160 || style="text-align:right;" |33708 || style="text-align:right;" |171930 |} == ၽႃႇသႃႇၼပ်ႉယမ် == ႁူဝ်ၵူၼ်း ၼႂ်းၵျွၵ်းမႄးလႄႈ ၽႃႇသႃႇၼပ်ႉယမ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ {| class="wikitable" |+ |'''ၶပ်ႉ''' |'''ဝဵင်း''' |'''ၿုၻ်ႉထ''' |'''ၶရိတ်ႉ''' |'''ႁိၼ်ႇတူႇ''' |'''ဢိသ်ႉလၢမ်း''' |'''ၽီ''' |'''တၢင်ႇဢၼ်''' |'''ႁူမ်ႈ''' |- |1 |ၵျွၵ်းမႄး |153,479 |8,400 |1,988 |2,053 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |165,917 |- |2 |မိူင်းငေႃႉ |2,510 |562 |30 |130 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |3,232 |- |3 |မိူင်းလူင် |2,359 |422 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |2,781 |- | colspan="2" |'''ႁူမ်ႈၵၼ်''' |'''158,345''' |'''9,384''' |'''2,018''' |'''2,183''' |'''-''' |'''-''' |'''171,930''' |} ==ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း== ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်ယူႇဝႆႉၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼင်ယဝ်ႉ။ {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ၶပ်ႉ !! ဝဵင်း !! ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း !! ႁူဝ်ၵူၼ်း !! ႁူဝ်ၵူၼ်းၸႄႈဝဵင်း !! ႁူၵ်ပၢၵ်ႇ |- | rowspan="5" | 1 || rowspan="5" style="text-align:left;" | ၵျွၵ်းမႄး || style="text-align:left;" |(ၵ) ၶႄႇ || style="text-align:right;" |990 || rowspan="5" | 171930 || style="text-align:right;" |0.576 % |- | style="text-align:left;" |(ၶ) ဢိၼ်းတီးယႃး || style="text-align:right;" |165 || style="text-align:right;" |0.096 % |- | style="text-align:left;" |(င) ပႃႇၵိတ်ႉသထၢၼ် || style="text-align:right;" |1015 || style="text-align:right;" |0.59 % |- | style="text-align:left;" |(ၸ) ပၢင်းၵလႃးတဵတ်ႉ || style="text-align:right;" |10 || style="text-align:right;" |0.006 % |- | style="text-align:left;" |(သ) တၢင်ႇၶိူဝ်း || style="text-align:right;" |33 || style="text-align:right;" |0.019 % |- style="font-weight:bold; background:#efefef;" | colspan="2" | ႁူဝ်ႁူပ်ႈတူင်ႇဝဵင်း || — ||style="text-align:right;" | 2213 || style="text-align:right;" |171930 || style="text-align:right;" |1.287 % |} ==ၽိုၼ်ဢိင်== <references/> ==ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ== * [http://www.maplandia.com/burma/shan/kyaukme/ "Kyaukme Google Satellite Map"] Maplandia World Gazetteer * [http://www.themimu.info/MapsInfo/Shan/MIMU154v01_100614_Kyaukme%20Ts-Shan%20State_A1.pdf "Kyaukme Township - Shan State"]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Map, 14 June 2010, Myanmar Information Management Unit (MIMU) {{ၸႄႈမိူင်းတႆး}} {{DEFAULTSORT:ၵျွၵ်းမႄး}} [[Category:ၸႄႈဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး]] g7wlykeke9v7t7isbaqo8zk42qh5pi2 0 2125 160640 138677 2026-10-01T04:37:47Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ */ 160640 wikitext text/x-wiki {{လွင်ႈၶၼ်ႈလႅၼ်လိၼ် ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆၶေႃႈမုၼ်း မိူဝ်ႈ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 2014 ၼၼ်ႉသေ တီႈၼႂ်း [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] ၼႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ မီးၵႂႃႇ 74 ၸႄႈတွၼ်ႈၶႃႈဢေႃႈ။ ==ၸႄႈတွၼ်ႈ ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း== ===ပွတ်းၵၢင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ=== ====[[ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း]]==== * [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ]] {{ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း}} ====[[တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈတိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ]]==== * [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း]] {{ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ}} ====[[ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ|ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ]]==== * [[ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇၼေႇပျီႇတေႃႇ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းၼေႇပျီႇတေႃႇ]] {{ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ}} ===ပွတ်းဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ=== ====[[ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်|ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်]]==== * [[ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ|ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၵေႃႇ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈပေႃႇလၶႄး]] {{ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်}} ====[[မိူင်းတႆး|ၸႄႈမိူင်းတႆး]]==== =====မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ===== * [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းၽျၢၵ်ႈ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း]] =====မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ===== * [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵုၼ်လူင်]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈလဝ်ႉၵႆႇ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႈ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈႁူဝ်ပၢင်ႇ|ၸႄႈတွၼ်ႈႁူဝ်ပၢင်]] ([[တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ|ၼႃႈလိၼ် ဝ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ]]) * [[ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၵ်ႇမင်|ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၵ်ႇမင်ႉ]] ([[တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ|ၼႃႈလိၼ် ဝ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ]]) =====မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း===== * [[ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး]] ===ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ=== ====[[ဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈၸိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ]]==== * [[ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ]] * [[ၸႄႈဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇ]] * [[ၸႄႈဝဵင်းၽျႃႇပူင်ႇ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇ]] ====[[ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်]]==== =====[[ပႃႇၵိူဝ် ပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ပွတ်းဢွၵ်ႇ]]===== * [[ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ]] =====[[ပႃႇၵိူဝ် ပွတ်းတူၵ်း၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ပွတ်းတူၵ်း]]===== * [[ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႇယႃႇဝတီႇ]] ====[[ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ]]==== * [[ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်ႇတႃႈၵုင်ႈ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇတႃႈၵုင်ႈ]] * [[ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ]] ===ပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ=== ====[[ၸႄႈမိူင်းၶၢင်|ၸႄႈမိူင်းၶၢင်]]==== ====[[ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း]]==== ===ပွတ်းၸၢၼ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ=== ====[[ၸႄႈမိူင်းယၢင်း|ၸႄႈမိူင်းယၢင်း]]==== ====[[ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း|ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း]]==== ====[[ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ|ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ]]==== ===ပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ=== ====[[ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း|ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း]]==== ====[[ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ|ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ]]==== ==တွၼ်ႈလူ ၸိူဝ်းၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်== ==ၽိုၼ်ဢိင်== [[Category:!Main category]] 78rs35xwubtql0dkckkemngghowv463 0 18626 160610 142432 2026-09-30T22:20:18Z InternetArchiveBot 2342 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 160610 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Coronavirus disease 2019<br>(COVID-19) | synonyms = *2019-nCoV တၢင်းပဵၼ်သၢႆတၢင်းထူၺ်ႈၸႂ် *Novel coronavirus pneumonia<ref name="NHC2020Name">{{Cite web|url=http://www.nhc.gov.cn/yzygj/s7653p/202002/18c1bb43965a4492907957875de02ae7.shtml|title=国家卫生健康委关于新型冠状病毒肺炎暂命名事宜的通知|date=7 February 2020|website=|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200228040516/http://www.nhc.gov.cn/yzygj/s7653p/202002/18c1bb43965a4492907957875de02ae7.shtml|archive-date=28 February 2020|access-date=9 February 2020|accessdate=1 November 2020|archivedate=16 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200216044414/http://www.nhc.gov.cn/yzygj/s7653p/202002/18c1bb43965a4492907957875de02ae7.shtml}}</ref> *တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇၵႂ်ႈ ဝူႇႁၢၼ်ႇ<ref>{{Cite web |url=https://www.vox.com/2020/1/9/21058069/wuhan-pneumonia-outbreak |title=Wuhan pneumonia outbreak: What we know and don't know |last=Belluz |first=Julia |date=20 January 2020 |website=Vox |url-status=live |access-date=27 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200113173510/https://www.vox.com/2020/1/9/21058069/wuhan-pneumonia-outbreak |archive-date=13 January 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3046634/wuhan-pneumonia-hong-kong-widens-net-suspected |title=Wuhan pneumonia: Hong Kong widens net for suspected cases but medical workers fear already overstretched hospitals will suffer |last=Cheung |first=Elizabeth |date=17 January 2020 |website=South China Morning Post |access-date=2020-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200121085124/https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3046634/wuhan-pneumonia-hong-kong-widens-net-suspected |archive-date=21 January 2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Chan |first=Jasper Fuk-Woo |last2=Yuan |first2=Shuofeng |last3=Kok |first3=Kin-Hang |last4=To |first4=Kelvin Kai-Wang |last5=Chu |first5=Hin |last6=Yang |first6=Jin |last7=Xing |first7=Fanfan |last8=Liu |first8=Jieling |last9=Yip |first9=Cyril Chik-Yan |last10=Poon |first10=Rosana Wing-Shan |last11=Tsoi |first11=Hoi-Wah |last12=Lo |first12=Simon Kam-Fai |last13=Chan |first13=Kwok-Hung |last14=Poon |first14=Vincent Kwok-Man |last15=Chan |first15=Wan-Mui |last16=Ip |first16=Jonathan Daniel |last17=Cai |first17=Jian-Piao |last18=Cheng |first18=Vincent Chi-Chung |last19=Chen |first19=Honglin |last20=Hui |first20=Christopher Kim-Ming |last21=Yuen |first21=Kwok-Yung |displayauthors=6 |date=2020-02-15 |title=A familial cluster of pneumonia associated with the 2019 novel coronavirus indicating person-to-person transmission: a study of a family cluster |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)30154-9/abstract |journal=The Lancet |language=English |publication-date=24 January 2020 |volume=395 |issue=10223 |pages=514–523 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30154-9 |issn=0140-6736 |pmid=31986261}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/wuhan-designates-hospitals-for-viral-pneumonia-treatment-as-cases-rise |title=Wuhan designates hospitals for viral pneumonia treatment as cases rise |date=21 January 2020 |website=The Straits Times |url-status=live |access-date=27 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200121174412/https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/wuhan-designates-hospitals-for-viral-pneumonia-treatment-as-cases-rise |archive-date=21 January 2020 }}</ref> | image = Symptoms of coronavirus disease 2019 (cropped).png | width = | alt = | caption = လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် | pronounce = {{IPAc-en|k|ə|'|r|oʊ|n|ə|v|aɪ|r|ə|s|_|d|ɪ|z|i:|z}} | specialty = [[:en:Acute respiratory infection|တၢင်းပဵၼ်ၽႄႈၸပ်း သၢႆတၢင်းထူၺ်ႈၸႂ်]] <ref>တွၼ်ႈတႃႇတီႈၵႂၢင်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ တူၺ်း [[တၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းသၢႆတၢင်းထူၺ်ႈၸႂ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2|SARS-CoV-2]]လႄႈ</ref> | symptoms = ၼၢဝ်၊ ဢႆ၊ ထူၺ်ႈၸႂ်ယၢပ်ႇ၊ ဢမ်ႇလႆႈဢၢႆသႅဝ်၊ ဢမ်ႇလႆႈဢရသႃႇၼမ်ႉဝၢၼ်၊ | complications = ပွတ်ႇၵႂ်ႈ [[ARDS]]၊ မၢၵ်ႇလမ်းလုလႅဝ် | onset = | duration = | types = | causes = [[တၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းသၢႆတၢင်းထူၺ်ႈၸႂ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2|SARS-CoV-2]] | risks = | diagnosis = PCR testing, medical imaging | differential = | prevention = | treatment = ဢိင်ၼိူဝ်လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်သေ ယူတ်းယႃ | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''တၢင်းပဵၼ်ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019''' ('''COVID-19''') ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် [[တၢင်းပဵၼ်မေႃၸပ်း]] ဢၼ်ပဵၼ်ယွၼ်ႉ [[တၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းသၢႆတၢင်းထူၺ်ႈၸႂ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2]]<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it |title=Naming the coronavirus disease (COVID-19) and the virus that causes it |website=www.who.int |publisher=World Health Organization |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228035651/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it |archive-date=2020-02-28 |access-date=2020-02-28}}</ref> ၼၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{cite report|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200211-sitrep-22-ncov.pdf|title=Novel Coronavirus (2019-nCoV): situation report, 22 | |date=February 11, 2020|publisher=[[World Health Organization]]|issue=|doi=|volume=|pmid=|access-date=|vauthors=((World Health Organization))|year=}}</ref><ref name="Gorbalenya-bioRxiv">{{Cite journal |last=Gorbalenya |first=Alexander E. |date=2020-02-11 |title=Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus – The species and its viruses, a statement of the Coronavirus Study Group |url=https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.02.07.937862v1 |url-status=live |journal=bioRxiv |language=en |pages=2020.02.07.937862 |doi=10.1101/2020.02.07.937862 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211175138/https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.02.07.937862v1 |archive-date=11 February 2020 |access-date=11 February 2020 |name-list-format=vanc}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-51466362|title=Coronavirus disease named Covid-19|date=2020-02-11|work=[[BBC News]]|access-date=2020-02-11|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211162411/https://www.bbc.com/news/world-asia-china-51466362|archive-date=11 February 2020|url-status=live}}</ref> ပဵၼ်ဝၢႆးရႅတ်ႉ ဢၼ်ၶႂ်ႈငၢႆးၵၼ်တင်း [[ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ သႃးၸ်|ဝၢႆးရႅတ်ႉ SARS]] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပဵၼ်လွင်ႈတၢင်း [[လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019-20]] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name="Hui14Jan2020">{{vcite journal|authors=Hui DS, I Azhar E, Madani TA, Ntoumi F, Kock R, Dar O, Ippolito G, Mchugh TD, Memish ZA, Drosten C, Zumla A, Petersen E|title=The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health – The latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China|journal=Int J Infect Dis|year=2020 Jan 14|volume=91|issue=|pages=264–266|pmid=31953166|doi=10.1016/j.ijid.2020.01.009}}{{open access}}</ref><ref name="WHO-q-a">{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses |title=Q&A on coronaviruses |website=[[World Health Organization]] (WHO) |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200120174649/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses |archive-date=20 January 2020 |access-date=27 January 2020}}</ref> ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ လွင်ႈ[[ဢႆႇ]] ဢမ်ႇၼၼ် ၶီႈၸၢမ်သေ ၸွမ်းသၢႆလူမ်းသေ လုၵ်ႉတီႈ လွတ်ႇၵူင်ထူၺ်ႈၸႂ်သေၵေႃႈ မေႃၸပ်းၸူး ၵေႃႉၼိုင်ႈ တေႃႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။<ref name=WHO2020QA>{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|title=Q&A on coronaviruses|website=[[World Health Organization]] (WHO)|date=11 February 2020|access-date=24 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120174649/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|archive-date=20 January 2020|url-status=live}}</ref><!-- Quote = The main way the disease spreads is through respiratory droplets expelled by someone who is coughing. --><ref>{{cite web |title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/transmission.html?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2Fabout%2Ftransmission.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=24 February 2020 |language=en-us |date=11 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223224330/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/transmission.html?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2Fabout%2Ftransmission.html |archive-date=23 February 2020 |url-status=live }}</ref> တႄႇဢဝ် လွင်ႈတိူဝ်ႉၸမ်ႈ တေႃႇပေႃးၼႄ ၽၢင်ႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ တႄႇဢဝ် 2 ဝၼ်း တေႃႇ ၼႂ်းၵႄႈ 14 ဝၼ်းယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/symptoms.html|title=Symptoms of Novel Coronavirus (2019-nCoV) {{!}} CDC|date=2020-02-10|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=2020-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130202038/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/symptoms.html|archive-date=30 January 2020|url-status=live}}</ref><ref name="LaiShih2020">{{cite journal | vauthors = Lai CC, Shih TP, Ko WC, Tang HJ, Hsueh PR | title = Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) and coronavirus disease-2019 (COVID-19): The epidemic and the challenges | journal = International Journal of Antimicrobial Agents | pages = 105924 | date = February 2020 | pmid = 32081636 | doi = 10.1016/j.ijantimicag.2020.105924 }}</ref> လွင်ႈသုၵ်ႈလၢင်ႉမိုဝ်း၊ လွင်ႈယူႇၵႆၵႆတင်း ၵူၼ်းဢႆ၊ လွင်ႈငိူင်ႉဝႄႈ လွင်ႈတိူဝ်ႈၸမ်ႉၼႃႈတင်းၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းတေၸၢင်ႈ ၵႅတ်ႇၶႄလႆႈ လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၼႆ လႆမီးတၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။<ref name="Advice for public">{{Cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|title=Advice for public|website=www.who.int|language=en|access-date=2020-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126025750/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|archive-date=26 January 2020|url-status=live}}</ref> ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉ ပေႃးဝႃႈ ဢႆၼႆ ဢဝ်ငွၵ်းသွၵ်ႈ တူပ်ႉသေ ႁႄႉပၼ် ၶူႈလင်လႄႈ သူပ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။<ref name="Advice for public"/> တီႈၵူၼ်းၼႆႉ တေၸၢင်ႈၼႄ ၽၢင်ႈႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် ဢိတ်းဢွတ်းဢမ်ႇၼၼ် လူမ်းၼၢဝ်ၶိုၼ်ႈ၊ ဢႆ လႄႈ တေၸၢင်ႈထူၺ်ႈၸႂ်ယၢပ်ႇယဵၼ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈႁႂ်ႈ ပွတ်ႇၵႂ်ႈ လႄႈ ႁႂ်ႈသႆႈၶူတ်းတၢင်းၼႂ်း လူႉလႅဝ်ယဝ်ႉ။<ref name="Hui14Jan2020" /><ref name="WHO-q-a" /> ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမူင်ႈမႅင်းဢၼ်ၼၼ်ႉသေ လွင်ႈယူတ်းယႃဝၢႆးရႅတ်ႉ၊ ၶပ်ႉမၢႆတွၼ်ႈတႃႇ ယူတ်းယႃၽၢင်ႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်၊ လွင်ႈတူၺ်းထိုင်ၸွႆႈသၢင်ႈ လႄႈ ယႃႈၵႄႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးလွင်ႈၵူတ်ႇထတ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ပႆႇမီးၵွၼ်ႇ။<ref name="cdc21Jan20202">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention-treatment.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|date=15 February 2020|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|access-date=20 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226145347/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention-treatment.html|archive-date=26 February 2020|url-status=live}}</ref> ႁူဝ်ပၢၵ်ႇၵူၼ်းတၢႆယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ မီးယူႇတီႈၼႂ်းၵႄႈ 1% တေႃႇ 3% ယဝ်ႉ။<ref name="worldometers.info">{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-death-rate/#ref-6|title=Wuhan Coronavirus Death Rate - Worldometer|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=2020-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131223143/https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-death-rate/#ref-6|archive-date=31 January 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imperial.ac.uk/media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/Imperial-College-2019-nCoV-severity-10-02-2020.pdf|title=Report 4: Severity of 2019-novel coronavirus (nCoV)|access-date=10 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210105717/https://www.imperial.ac.uk/media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/Imperial-College-2019-nCoV-severity-10-02-2020.pdf|archive-date=10 February 2020|url-status=live|accessdate=5 November 2020|archivedate=10 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200210105717/https://www.imperial.ac.uk/media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/Imperial-College-2019-nCoV-severity-10-02-2020.pdf}}</ref> [[ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ]] (WHO) လႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၵႅတ်ႇႁႄႉ လႄႈ ၽၢႆႇၵုမ်းထိင်ႈတၢင်းပဵၼ် ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ([[:en:Centers for Disease Control and Prevention|CDC]]) ဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ထုၵ်ႇ ထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တူင်ႉမူင်ႈမႅင်းၽႄႈၼႆ ႁႂ်ႈၸႂ်ႉ ၵၢပ်ႇတူမ်းၼႃႈ သေ ၽိူဝ်တႃႉၵႂႃႇႁူင်းယႃ ႁွင်ႈယႃၵမ်းသိုဝ်ႈ တႃႉႁႂ်ႈႁွင်ႉမေႃယႃမႃးတီႈႁိူၼ်းသေ ယူတ်းယႃၼႆ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈလုမ်းလႃး ၸိူဝ်းတေတူၺ်းထိုင်လုမ်းလႃး ၵူၼ်းပဵၼ်ထၢင်ထိူမ်ၼၼ်ႉ ၵေႃႈ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ႁႂ်းၸႂ်ႉၵၢပ်ႇတူမ်းၼႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ တႃႇႁႂ်ႈၸႂ်ႉ ၵၢပ်ႇတူမ်းၼႃႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႆႇလႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်သင်ဝႆႉ။<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/steps-when-sick.html|title=2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV)|last=CDC|date=2020-02-11|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|access-date=2020-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214153016/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/steps-when-sick.html|archive-date=14 February 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|title=Advice for public|website=www.who.int|language=en|access-date=2020-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126025750/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|archive-date=26 January 2020|url-status=live}}</ref> ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ WHO ၶဝ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019-20 ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် သၢႆငၢႆၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉတွၼ်ႈတႃႇပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းမိူင်း (PHEIC) ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|title=Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)|website=www.who.int|language=en|access-date=2020-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131005904/https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|archive-date=31 January 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web | vauthors = Mahtani S, Berger M, O'Grady S, Iati M | url = http://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html | title = Hundreds of evacuees to be held on bases in California; Hong Kong and Taiwan restrict travel from mainland China | work = The Washington Post | date = 6 February 2020 | access-date = 11 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200207134650/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html | archive-date = 7 February 2020 | url-status = live }}</ref> [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 25]] ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီး မိူင်းၶႄႇ၊ ႁွင်းၵွင်း၊ ဢီႇတႃႇလီႇ၊ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၊ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႄႈ ၵၢဝ်းလီၸၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈဢၼ် တၢင်းၽႄႈသိုပ်ႇပဵၼ်ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|url=https://www.ecdc.europa.eu/en/areas-presumed-ongoing-community-transmission-2019-ncov|title=Areas with presumed ongoing community transmission of 2019-nCoV|website=European Centre for Disease Prevention and Control |access-date=2020-02-28|archive-url= https://web.archive.org/web/20200219092151/https://www.ecdc.europa.eu/en/areas-presumed-ongoing-community-transmission-2019-ncov |archive-date=28 February 2020 |url-status=live}}</ref> ==လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်== ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ထုၵ်ႇဝၢႆးရႅတ်ႉတိတ်းၸပ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၼႄၽၢင်ႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၼၢဝ်မူၺ်ႈ၊ ၼၢဝ်၊ ဢႆ ၊ တီႈလၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈထူၺ်ႈၸႂ်ယၢပ်ႇ၊ ၼႃႈဢူၵ်းၸဵပ်းဝႆႉတႃႇသေ၊ ၸႂ်ႉသုၵ်ႉ၊ ၸႂ်ယုင်ႈယၢင်ႈ၊ ၼွၼ်းဢမ်ႇလပ်း၊ တႃၽိူဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ မီးၽၢင်ႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇၸိူင်ႉၼႆၸိုင် လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ႁႂ်ႈၶၢမ်ႇဢဝ် လွင်ႈယူတ်းယႃၵမ်းလဵဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ၵႆႉပဵၼ် လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွတ်ႇၵူင်ထူၺ်ၸႂ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၶီႈၸၢမ်၊ ၶီႈမုၵ်ႈယွႆႉ၊ ၶေႃးၸဵပ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢေႃႉႁၢၵ်ႈ လႄႈ တွင်ႉႁေႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ပဵၼ်ယူႇၼင်ႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈ။ လွင်ႈဢၼ်ပဵၼ်တီႈ မိူင်းၶႄႇၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉတႄႉ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း ၼႃႈဢူၵ်းၶဵင်ႈ သေ သၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ Anosmia (လွင်ႈဢမ်ႇလႆႈဢၢႆသႅဝ်) လႄႈ dysgeusia (လွင်ႈဢမ်ႇႁူႉၼမ်ႉဝၢၼ်ဢရသႃႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လၢၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီး လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပဵၼ်မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈပဵၼ် တၢင်ႈပဵၼ်ပွတ်ႇၵႂ်ႈ၊ လႄႈ ၶူၵ်းၼႂ်းၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈလူႉသုမ်းသေ ထိုင်ပေႃးတၢႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇၵႆႉပဵၼ်တီႈ လွင်ႈတၢင်းပဵၼ်မေႃၸပ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ တႄႇဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၸပ်းဝၢႆးရႅတ်ႉသေ တေႃႉထိုင်ပေႃးၼႄၽၢင်ႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇၼႆႉ မၼ်းတေၸၢင်ႈတူၵ်းလႆႈလႆႈယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ COVID-19 တေဢွၵ်ႇၽၢင်ႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇၼႆ ၵမ်ႉၼမ် လႆႈဝႃႈ မီး ႁႃႈဝၼ်းတေႃႇ ႁူၵ်းဝၼ်းၼႆသေတႃႉ ၸၢင်ႈမီးလႆႈ တႄႇဢဝ် 2 ဝၼ်းတေႃႇ 14 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် 97.5% ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 11.5 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ ==လွင်ႈတၢင်း== ဝၢႆးရႅတ်ႉတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ယွၼ်ႉ တၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းလွတ်ႇထူၺ်ႈၸႂ် coronavirus 2 (SARS-CoV-2) ယဝ်ႉ။ လႆႈဢိင်ဢၢင်ႈ ဝၢႆးရႅတ်ႇၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ ၼူဝ်ႇဝႄႇလ်(2019-nCoV) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ မဵတ်ႉၼမ်ႉတီႈၵူင်လွတ်ႇထူၺ်ႈၸႂ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး ၽွင်းဢႆ ၊ ၽွင်းၶီႈၸၢမ်ၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႈၽႄႈၸပ်း ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၵူၼ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၶေႃႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵူတ်ႇထတ်း လွင်ႈလူႉလႅဝ်ဝၢႆးရႅတ်ႉၼၼ်ႉ တီႈၼိူဝ်တွင်းလႅင် 4 ၸူဝ်ႈမူင်း၊ တီႈၼိူဝ်ၸႄႈၼႃ 24 ၸူ်ဝႈမူင်း၊ တီႈၼိူဝ်လဵ့်ႈ 72 ၸူဝ်ႈမူင်း သေ ယူႇသဝ်းတီႈၼိူဝ် ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉလႆႈ 72 ၸူဝ်ႈမူင်းသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်လႆႈဝၢႆးရႅတ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ႁႅင်းသွၵ်ႈႁႃၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇၽႅဝ်လႆႈ 100% ။ ယွၼ်ႉမဵဝ်းၽိဝ်ၼႃႈဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် (တၢင်းၼမ်ဢၼ်ၵူတ်ႇႁႃႁၼ်ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ aerosols ၼႆႉ တၢင်ႉလူမ်းၼိုင်ႈလီတႃႇၼႆႉ 3.33 x 100.5 TCID50 ၊ တွၼ်ႈတႃႇ ပလၢတ်ႉသတိၵ်ႉ၊ လဵၵ်း၊ ၶႅပ်းၸေႈၼႃ ၼႆႉ မီႇလီႇတႃႇပၢၼ်ၵၢၼ် 100.5 TCID50 ၊ ၼိုင်ႈမီႇလီႇတႃႇၼႆႉ 101.5 TCID50) တွၼ်ႈတႃႇ တွင်းလႅင်)။ လွင်ႈလၢမ်းတူၺ်း ဢၼ်ဢဝ် Bayesian regression model သေ ၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်းၼႆႉ တီႈၼိူဝ် တွင်းလႅင် 18 ၸူဝ်ႈမူင်း၊ တီႈၼိူဝ် ၸေႈၶႅပ်းၼႃ 55 ၸူဝ်ႈမူင်း၊ တီႈၼိူဝ် လဵၵ်း 90 ၸူဝ်ႈမူင်း သေ တီႈၼိူဝ်ပလၢတ်ႉသတိၵ်ႉၼႆႉ ယူႇလႆႈတေႃႇထိုင် 100 ၸူဝ်ႈမူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵူတ်ႇထတ်း (3) ၸူဝ်ႈမူင်းၼၼ်ႉ တီႈ Aerosols ၼၼ်ႉ မူင်းမႅင်းသိုပ်ႇယူႇသဝ်းလႆႈယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႈလူင်ၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မီးဝၢႆးရႅတ်ႉလႄႈ တိုၵ်ႉၶူၼ်ႉၶႂႃႉတူၺ်း လွင်ႈလုၵ်ႉတီႈၽၢႆႈလူင်သေ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ယူႇ။ ပွတ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈဢင်ႇၵႃႇတူဝ်ၶိင်း ဢၼ် COVID-19 ပၼ်ၽေးသေပိူၼ်ႈလႄႈ ဝၢႆးရႅတ်ႉၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ဢိၼ်ႇသၢႆး ACE2 သေၵေႃႈ ၶဝ်ႈၸူးလႆႈတီႈၼႂ်း သႄးလ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ မဵဝ်းပွတ်ႇ II ၼႆႉ လႆႈႁၼ်တီႈ တီႈၼႂ်းသႄးလ် alveolar လိူင်ႇလိူင်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးရႅတ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၵပ်းသိုပ်ႇတင်း ACE2 သေ တွၼ်ႈတႃႇၶဝ်ႈလႆႈတီႈၼႂ်း သႄးလ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸႂ်ႉ “ spike” (peplomer) ဢၼ်ပဵၼ် ၽိဝ်ၼႃႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ glycoprotein ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈသတ်ႉ ACE2 တီႈတိတ်ႉသျူးၼိုင်ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းမီးလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း လွင်ႈႁၢင်ႈႁႅင်းႁင်း တၢင်းပဵၼ်တိတ်ႉသျူးၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဝႃႈ ပေႃးလူင်ႈတူင်ႉၼိုင် ACE2 ယွမ်းလူင်းၼႆ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸဵင်ႇမုင်ႈႁၼ်ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်တႄႉ ၸႂ်ႉယႃႈယႃ angiotensin II receptor blocker သေၵေႃႈ ယုၵ်ႉႁႅင်း ACE2သေ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈၼႆသေတႃႉ လွင်ႈတၢင်းဝူၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈၵူတ်ႇထတ်းၵွၼ်ႇ။ ပေႃး တၢင်းပဵၼ် alveolar တိူဝ်းလိူဝ်မႃးၵေႃႈ လွင်ႈလွတ်ႇထူၺ်ႈၸႂ်ၼႆ လႆႈယွမ်းလူင်းၵႂႃႇသေ တေႃႇထိုင်ပေႃးပဵၼ် လွင်ႈတၢင်ႈတၢႆယူႇယဝ်ႉ။ ACE2 ၼႆႉ လႆႈႁၼ်မီးတီႈၼႂ်းသႄးလ် glandular ႁင်းႁူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ တင်းၼမ်လႄႈ ဝၢႆးရႅတ်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈမီးၽေးထိုင် ႁူင်းၶဝ်ႈ လႄႈ တီႈသႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ACE2 ၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈမီးလႆႈ တီႈ ႁူင်းၶဝ်ႈ၊ ၼိူဝ်ၽိဝ်ၼႃႈ သၢႆတၢင်းသႆႈလူင်သႆဢွၼ်ႇ ၊ တီႈၼႂ်းၽိဝ်ၼႃႈ ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇၼႂ်း ၼၼ်ႉၼႆလႄႈ ဝၢႆးရႅတ်ႉၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈပႃး enterocytes တၢင်းသႆႈ လႄႈ ႁူင်းၶဝ်ႈ ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၵူၼ်းၸပ်းဝၢႆးရႅတ်ႉ ဢၼ်ထုၵ်ႇတၢင်ႇႁူင်းယႃဝႆႉ 53% ၼႆႉ လႆႈႁၼ် ပိတ်းပွတ်းမၼ်းသေ ၸၼ်ႉဝၢႆးသေၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းတိူဝ်းႁၼ်ၸပ်ႈၽေႈၼမ်သေ လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၸပ်းၸွမ်းသူပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ 1 ဝၼ်းတေႃႇ 12 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽၢႆႈလူင်သေ ၼႂ်းၵႃႈ ၵူၼ်းပဵၼ် 17% ၼႆႉ ဝၢႆးသေ ဢမ်ႇႁၼ်လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇႁၼ်ဝႃႈ မီးမူင်ႈမႅင်းယူႇၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ တူဝ်သတ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇသေ ၸပ်းမႃးၸွမ်းလူၺ်ႈသၽႃႇဝ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇပႆႇႁူႉလႆႈငိုၼ်ႈတႄႇမၼ်းၼႆသေတႃႉ ၼႂ်း [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ]] [[2019]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၼ်းတေႃႇၵူၼ်း လႆႈၽႄႈၸပ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႉသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ပီ [[2019]]၊ [[ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 17]]ဝၼ်း ၊ တီး ဝဵင်းဝူႇႁၢၼ်ႇ၊ [[မိူင်းၶႄႇ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ==လွင်ႈယူတ်းယႃတၢင်းပဵၼ်== [[File:DonningCDC2020.jpg|thumb|ၸၼ်ႉ(4)ၸၼ်ႉ တႃႇ လွင်ႈသုပ်းတိုဝ်း ၶူဝ်းၵႅတ်ႇၵင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်။<ref>{{cite web |title=Sequence for Putting On Personal Protective Equipment (PPE) |url=https://www.cdc.gov/hai/pdfs/ppe/PPE-Sequence.pdf |website=CDC |access-date=8 March 2020 }}</ref>]] တွၼ်ႈတႃႇယူတ်းယႃ ၵူၼ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ဢဝ်တင်း ၼမ်ႉ လႄႈ ထႅမ်သႂ်ႇလူမ်းထူၺ်ႈၸႂ် ဢွၵ်ႉသီႇၵျိၼ်ႇ လႄႈ ႁဵတ်းလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ၶိူင်ႈၼႂ်းတူဝ် ၸိူဝ်းထုၵ်ႇပဵၼ်ၽေးၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ယူတ်းယႃလႆႈယူႇ။<ref name="NatureDale Fisher & David Heymann">{{cite journal | vauthors=Fisher D, Heymann D |title = Q&A: The novel coronavirus outbreak causing COVID-19 |journal=BMC Medicine |volume=18 |issue=1 |page=57 |doi=10.1186/s12916-020-01533-w |doi-access=free |pmid=32106852 |pmc=7047369 | date=February 2020 }}</ref><ref name="KuiFang2020">{{cite journal | vauthors = Kui L, Fang YY, Deng Y, Liu W, Wang MF, Ma JP, Xiao W, Wang YN, Zhong MH, Li CH, Li GC, Liu HG | display-authors = 6 | title = Clinical characteristics of novel coronavirus cases in tertiary hospitals in Hubei Province | journal = Chinese Medical Journal | page = 1 | date = February 2020 | pmid = 32044814 |doi=10.1097/CM9.0000000000000744 |doi-access=free }}</ref><ref name="Wang Du Zhu Cao 2020 p.">{{cite journal | vauthors = Wang T, Du Z, Zhu F, Cao Z, An Y, Gao Y, Jiang B | title = Comorbidities and multi-organ injuries in the treatment of COVID-19 | journal = Lancet | date = March 2020 | volume = 395 | issue = 10228 | pages = e52 | pmid = 32171074 | doi = 10.1016/s0140-6736(20)30558-4 | publisher = Elsevier BV }}</ref> CDC တႄႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ႁႂ်ႈသူပ်းၵၢပ်ႈၼႃႈပၼ် ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈထၢင်ႇထိူမ်ၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ [[:en:Extracorporeal_membrane_oxygenation|ဢဝ်ဢွၵ်ႉသီႇၵျိၼ်ႇၼွၵ်ႈတူဝ်ပၼ်]] (ECMO) ၼႆႉ ၸႂ်ႉပၼ် ၽွင်းပဵၼ်သၢႆငၢႆ ဢၼ်ဢမ်ႇထူၺ်ႈၸႂ်လႆႈၼၼ်ႉၼႆသေတႃႉ ၽွၼ်းလီမၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇမီးတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။<ref name="Guan Ni Hu Liang p." /><ref name="Henry 2020 p.">{{cite journal | last=Henry | first=Brandon Michael | name-list-format = vanc | title=COVID-19, ECMO, and lymphopenia: a word of caution | journal=The Lancet Respiratory Medicine | publisher=Elsevier BV | date=2020 | issn=2213-2600 | doi=10.1016/s2213-2600(20)30119-3 | page=| pmid=32178774 }}</ref> [[ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ]] လႄႈ ၵေႃႇမသျိၼ်ႇပၢႆးယူႇလီၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ မိူင်းၶႄႇၶဝ် လႆႈပၼ်ၽႄပၼ် တၢင်းၶႆႈၸႂ် တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၽွင်းတူၺ်းထိုင်ယူတ်းယႃႇပၼ် ၵူၼ်းပဵၼ် ၸိူဝ်းၸပ်း တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name="Cheng2020">{{cite journal | vauthors = Cheng ZJ, Shan J | title = 2019 Novel coronavirus: where we are and what we know | journal = Infection | date = February 2020 | volume = 48 | issue = 2 | pages = 155–163 | pmid = 32072569 |doi=10.1007/s15010-020-01401-y |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.who.int/publications-detail/clinical-management-of-severe-acute-respiratory-infection-when-novel-coronavirus-(ncov)-infection-is-suspected|title=Clinical management of severe acute respiratory infection when novel coronavirus (nCoV) infection is suspected|website=[[World Health Organization]] (WHO)|access-date=13 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131032122/https://www.who.int/publications-detail/clinical-management-of-severe-acute-respiratory-infection-when-novel-coronavirus-(ncov)-infection-is-suspected|archive-date=31 January 2020|url-status=live }}</ref> ဢဝ်လွင်ႈၵမ်ႉႁၼ်ၽၢႆႇယူတ်းယႃ တီႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်မေႃယႃ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတၢင်းပဵၼ်လွတ်ႇထူၺ်ႈၸႂ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် မေႃယႃၽၢႆႇယူတ်းယႃလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၶဝ် သေၵေႃႈ လႆႈတႅမ်ၼႄဝႆႉတီႈ ပပ်ႉ [[:en:EMCrit|IBCC]] ၼၼ်ႉဝႆႉယူႇ။<ref name="IBCC">{{cite book |last=Farkas |first=Josh | name-list-format = vanc |date=March 2020 |title=COVID-19—The Internet Book of Critical Care |url=https://emcrit.org/ibcc/covid19/ |url-status=live |format=digital |type=Reference manual |language=English |location=USA |publisher=EMCrit |archive-url=https://web.archive.org/web/20200311195758/https://emcrit.org/ibcc/covid19/ |archive-date=11 March 2020 |access-date=13 March 2020}}</ref><ref name="UPenn-IBCC">{{cite web |url=https://guides.library.upenn.edu/covid-19 |title=COVID19—Resources for Health Care Professionals |publisher=[[Penn Libraries]] |date=11 March 2020 |access-date=13 March 2020 |archive-date=14 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314035631/https://guides.library.upenn.edu/covid-19 }}</ref> ===လၢႆးယူတ်းယႃ=== ၸဝ်ႈပၢႆးယႃႈယႃမၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ် ပႃႇရႃႇၸီႇတမေႃး (acetaminophen) လႄႈ ဢၢႆႇပိဝ်ႇပရူဝ်ႇၽၼ်ႇ ဝႆႉပဵၼ်ပႃႇၸႃးထိၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ <ref name="Day 2020 p.">{{cite journal | title = Covid-19: ibuprofen should not be used for managing symptoms, say doctors and scientists | journal = BMJ | volume = 368 | date = 17 March 2020 | pmid = 32184201 | doi = 10.1136/bmj.m1086 | url = https://www.bmj.com/content/368/bmj.m1086 | access-date = 18 March 2020 | last = Day | first = Michael | pages = m1086 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nhs.uk/conditions/coronavirus-covid-19/self-isolation-advice/|title=Self-isolation advice—Coronavirus (COVID-19)|date=2020-02-28|website=National Health Service (United Kingdom)|language=en|access-date=2020-03-27}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Day|first=Michael|date=17 March 2020|title=Covid-19: ibuprofen should not be used for managing symptoms, say doctors and scientists|url=https://www.bmj.com/content/368/bmj.m1086|journal=BMJ|language=en|volume=368|pages=m1086|doi=10.1136/bmj.m1086|issn=1756-1833|pmid=32184201}}</ref> ဢၢႆႇပိဝ်ႇပရူဝ်ႇၽၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ယႃႈယႃ ၵႂ်ႈယွမ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃး ၸတီးရၢႆႉၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ [[ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ]]ၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈသၢၼ်ၶတ်းသေဢမ်ႇၵႃး<ref name="AFP 2020b">{{cite web|url=https://www.sciencealert.com/who-recommends-to-avoid-taking-ibuprofen-for-covid-19-symptoms|title=Updated: WHO Now Doesn't Recommend Avoiding Ibuprofen For COVID-19 Symptoms|author=AFP|date=19 March 2020|website=ScienceAlert|access-date=19 March 2020}}</ref> ဢၼ်ပဵၼ်ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇလူလွမ်ယႃႈယႃလႄႈ တၢင်းၵိၼ် ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၵေႃႈဝႃႈ ပႆႈလႆႈႁၼ်မီးလၵ်းထၢၼ်ဝႃႈ ယွၼ်ႉယႃႈယႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019 ၼႆႉ တိူဝ်းႁၢႆႉၸႃႉမႃးဢၼ်ဝႃႈၼႆ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉယူႇ။<ref>{{Cite journal|last=Research|first=Center for Drug Evaluation and|date=2020-03-19|title=FDA advises patients on use of non-steroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs) for COVID-19|url=http://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-advises-patients-use-non-steroidal-anti-inflammatory-drugs-nsaids-covid-19|journal=Drug Safety and Availability|language=en}}</ref> ပေႃးလုၵ်ႉတီႈၸဵင်ႈမုၼ်ႈႁၼ်တီႇဢူဝ်ႇရီႇဝႃႈ လွင်ႈၸႂ်ႉယႃႈယႃ ဢိတ်းဢိၼ်ႇသၢႆး ACE လႄႈ လွင်ႈၸႂ်ႉယႃႈယႃ ဢိုတ်း ၶိူင်ႈႁပ်ႉ Angiotension ၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈမီးလွင်ႈလီမႆႈၸႂ်သေတႃႉ တေႃႇထိုင် ပီ [[2020]]၊ [[မၢတ်ႉၶျ် 19]] ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇပႆႇမီးလၵ်းထၢၼ်ဢၼ်မၼ်ႈၵႅၼ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ထဵင် လွၵ်းလၢႆးယူတ်းယႃဢၼ်ၼၼ်ႉ။<ref>{{cite web |title=Patients taking ACE-i and ARBs who contract COVID-19 should continue treatment, unless otherwise advised by their physician |url=https://www.hfsa.org/patients-taking-ace-i-and-arbs-who-contract-covid-19-should-continue-treatment-unless-otherwise-advised-by-their-physician/ |access-date=21 March 2020 |accessdate=5 November 2020 |archivedate=21 March 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321172112/https://www.hfsa.org/patients-taking-ace-i-and-arbs-who-contract-covid-19-should-continue-treatment-unless-otherwise-advised-by-their-physician/ }}</ref><ref>{{cite press release | title=Patients taking ACE-i and ARBs who contract COVID-19 should continue treatment, unless otherwise advised by their physician | website=American Heart Association | date=17 March 2020 | url=https://newsroom.heart.org/news/patients-taking-ace-i-and-arbs-who-contract-covid-19-should-continue-treatment-unless-otherwise-advised-by-their-physician | access-date=25 March 2020}}</ref><ref name="ESCPositionStatement">{{cite web |last=de Simone |first=Giovanni |title=Position Statement of the ESC Council on Hypertension on ACE-Inhibitors and Angiotensin Receptor Blockers |url=https://www.escardio.org/Councils/Council-on-Hypertension-(CHT)/News/position-statement-of-the-esc-council-on-hypertension-on-ace-inhibitors-and-ang |website=Council on Hypertension of the European Society of Cardiology |access-date=24 March 2020 |archive-date=24 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324073257/https://www.escardio.org/Councils/Council-on-Hypertension-(CHT)/News/position-statement-of-the-esc-council-on-hypertension-on-ace-inhibitors-and-ang |url-status=dead }}</ref> ယႃႈယႃ သတီးရၢႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ Methylprednisolone ၼၼ်ႉတႄႉ လိူဝ်သေၸႂ်ႉတွၼ်ႈတႃႇ သၢႆငၢႆ ၽွင်းပဵၼ်လၵ်ႉၶၼႃႇတီႈလွတ်ႈထူၺ်ႈၸႂ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉၼႆ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ <ref name="Vetter Eckerle Kaiser 2020 p.">{{cite journal | vauthors=Vetter P, Eckerle I, Kaiser L | title=Covid-19: a puzzle with many missing pieces | journal=BMJ | volume=368 | pages=m627 | date=February 2020 | pmid=32075791 | doi=10.1136/bmj.m627 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite web |title=Novel Coronavirus—COVID-19: What Emergency Clinicians Need to Know |url=https://www.ebmedicine.net/topics/infectious-disease/COVID-19 |website=www.ebmedicine.net |access-date=9 March 2020| name-list-format = vanc}}</ref> လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉပႃး တႃႇ ဢဝ်လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ၵႅတ်ႇႁႄႈ လွင်ႈလိူတ်ႈတင်သေၵေႃႈ ၸၢင်ႈယူတ်းယႃၼႆယဝ်ႉ။ <ref>Klok, F.A.; Kruip, M.J.H.A.; van der Meer, N.J.M.; Arbous, M.S.; Gommers, D.A.M.P.J.; Kant, K.M.; Kaptein, F.H.J.; van Paassen, J.; Stals, M.A.M.; Huisman, M.V.; Endeman, H. (April 2020). "Incidence of thrombotic complications in critically ill ICU patients with COVID-19". ''Thrombosis Research''. doi:10.1016/j.thromres.2020.04.013. ISSN 0049-3848. PMC 7146714.</ref> လွင်ႈဢဝ် ႁႅၵ်ႇပရိၼ်ႇ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်းမေႃႇလီႇၵျူးမဝ်ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉသေ လၢႆးယူတ်းယႃၵႅတ်ႇၵင်ႈ လွင်ႈလိူတ်ႈတင်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ယူတ်းယႃ တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019 ၼၼ်ႉ လႆႈမီးတိုဝ်ႉတၢင်း ဢၼ်လႆႈၽွၼ်းလီယူႇယဝ်ႉ။<ref>Tang, Ning; Bai, Huan; Chen, Xing; Gong, Jiale; Li, Dengju; Sun, Ziyong. "Anticoagulant treatment is associated with decreased mortality in severe coronavirus disease 2019 patients with coagulopathy". ''Journal of Thrombosis and Haemostasis''. '''n/a''' (n/a). doi:10.1111/jth.14817. ISSN 1538-7836.</ref> ===ၶူဝ်းၶွင်ၵႅတ်ႇၵင်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းသုၼ်ႇတူဝ်လဵဝ်=== လွင်ႈသႂ်ႇလွတ်ႇလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉမိုဝ်းသေ တဵၵ်းႁႂ်ႈထူၺ်ႈၸႂ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ သူပ်းလႄႈ ၶူႈလင်သေ ၽွင်ႈၼမ်ႉဢၼ်ပႃးဝၢႆးရႅတ်ႉၸၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ တီႈၽၢႆႇယူတ်းယႃၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇယႃႇႁႂ်ႈဝၢႆးရႅတ်ႉၽႄႈၸပ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈလူင်ႈၼႃႈႁႄႉၵင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။<ref name="Cheung Ho Cheng Cham 2020 p.">{{cite journal | vauthors=Cheung JC, Ho LT, Cheng JV, Cham EY, Lam KN | title=Staff safety during emergency airway management for COVID-19 in Hong Kong | journal=Lancet Respiratory Medicine | date=February 2020 | doi=10.1016/s2213-2600(20)30084-9 | doi-access=free | pmid=32105633 }}</ref> CDC ၽွင်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၵႃႇလလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶူဝ်းၶွင် ၵႅတ်ႇၵင်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းသုၼ်ႇတူဝ်လဵဝ်သေ လႆႈမီး ၶေႃႈၸီႉသင်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ * ၼႃႈၵၢပ်ႇထွင်လူမ်းသႅၼ်ႈသႂ် ဢမ်ႇၼၼ် ၼႃႈၵၢပ်ႇသုပ်းဢၼ်ၸႂ်ႉတီႈၼႂ်း ၶွင်ႉၽႃႇတတ်း<ref>[https://www.cdc.gov/niosh/docs/2018-130/ Filtering out Confusion: Frequently Asked Questions about Respiratory Protection, User Seal Check]. The National Institute for Occupational Safety and Health (April 2018). Retrieved 16 March 2020.</ref><ref>[http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2020/03/16/n95-preparedness/?deliveryName=USCDC_170-DM22692 Proper N95 Respirator Use for Respiratory Protection Preparedness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200327073252/https://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2020/03/16/n95-preparedness/?deliveryName=USCDC_170-DM22692 |date=2020-03-27 }}. NIOSH Science Blog (16 March 2020). Retrieved 16 March 2020.</ref> * ၶူဝ်းၼုင်ႈ * မူင်မိုဝ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉၽၢႆႇပၢႆးယႃႈယႃ<ref>{{cite web |title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/infection-control/control-recommendations.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=11 March 2020 |date=11 February 2020| name-list-format = vanc}}</ref><ref>{{cite web |title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/caring-for-patients.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=8 March 2020 |date=11 February 2020| name-list-format = vanc}}</ref>လႄႈ * ၶိူင်ႈဢၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈတႃ<ref>{{cite web|title=Strategies for Optimizing the Supply of Eye Protection|date=11 February 2020|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/ppe-strategy/eye-protection.html|publisher=CDC}}</ref> ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မီးၶူဝ်းၶွင်ၵုမ်ႇထူၼ်ႈလီယူႇတႄႉ လီၸႂ်ႉ ၼႃႈၵၢပ်ႇထွင်းလူမ်းသႅၼ်ၸႂ် တၢင် ၼႃႈၵၢပ်ႇသုပ်းဢၼ်ၸႂ်ႉတီႈၼႂ်း ၶွင်ႉၽႃႇတတ်း ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/infection-control/control-recommendations.html|title=Interim Infection Prevention and Control Recommendations for Patients with Suspected or Confirmed Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) in Healthcare Settings|author=CDC|date=11 February 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=25 March 2020}}</ref> ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢပ်ႇတူမ်းၼႃး N95 ၼႆႉ ၵႆႉလေႇၸႂ်ႉတီႈ ၵၢၼ်ပၢႆးၸၢၵ်ႈၵူၺ်းၼႆသေတႃႉ လုၵ်ႉတီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇလူလွမ်ယႃႈယႃလႄႈ တၢင်းၵိၼ် ဢမေႇရိၵၢၼ် သေ လႆႈၸီႉသင်ႇ တွၼ်ႈတႃႇဢဝ်ၸႂ်ႉ ၽွင်းပဵၼ်သၢႆႉငၢႆႉၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးယူႇလီၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႇၼႃႈဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇၵႅတ်ႇၵင်ႈ ၽုၼ်ႇမုၵ်ႉ၊ ၽွင်ႈမုၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းလူမ်းၼၼ်ႉ ၼႆသေတႃႉ တွၼ်ႈတႃႇဝႃႈ တေၵႅတ်ႇၵင်ႈလႆႈပႃးတၢင်ႇၸိူဝ်းတၢင်ႇလွင်ႈ ၼင်ႇ မူင်ႈမႅၼ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈမၼ်ႈၸႂ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။<ref>{{cite web|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Frequently Asked Questions|url=https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/mcm-issues/coronavirus-disease-2019-covid-19-frehttps://oc.wikipedia.org/wiki/Malauti%C3%A1_de_coronavirus_de_2019quently-asked-questions#5e78ba94b86da|website=Food and Drug Administration|accessdate=2020-11-05|archivedate=2020-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030083840/https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/mcm-issues/coronavirus-disease-2019-covid-19-frehttps%3A//oc.wikipedia.org/wiki/Malauti%C3%A1_de_coronavirus_de_2019quently-asked-questions#5e78ba94b86da}}</ref> သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၵၢပ်ႇၼႃႈဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆၸိုင် တွၼ်ႈတႃႇၵႅတ်ႇၵင်ႈသူပ်းၶူႈလင်ၼၼ်ႉ သၢႆငၢႆလိုၼ်းသုတ်းမႃး ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈ ၵၢပ်ႇၼႃႈဢၼ်ႁဵတ်းတီႈႁိူၼ်းၵေႃႈလႆႈယူႇၼႆ လုၵ်ႉတီႈ CDC လႆႈၸီႉသင်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/ppe-strategy/face-masks.html|title=Strategies for Optimizing the Supply of Facemasks|date=11 February 2020|publisher=CDC}}</ref> ===လွင်ႈၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈထူၺ်ႈၸႂ်=== ၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ တၢင်းပဵၼ် ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ႁႂ်ႈပေႃးလူဝ်ႇၸႂ်ႉ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈထူၺ်ႈၸႂ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇပေႃႇမီးသေတႃႉ ၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉတႄႉ လူဝ်ႇလႆႈၸႂ်ႉ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈထူၺ်ႈၸႂ်ယူႇ။ <ref name="murthy">{{cite journal | vauthors = Murthy S, Gomersall CD, Fowler RA | title = Care for Critically Ill Patients With COVID-19 | journal = JAMA |date=11 March 2020 |pmid=32159735 | doi = 10.1001/jama.2020.3633 | url = https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2762996 }}</ref><ref>{{cite web |author=World Health Organization|date=28 January 2020|title=Clinical management of severe acute respiratory infection when novel coronavirus (2019-nCoV) infection is suspected|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/clinical-management-of-novel-cov.pdf|journal=|volume=|pages=|via=}}</ref> မေႃယႃၶၼေႇတႃႇၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈတႄႉ တွၼ်ႈတႃႇႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၵႃႈတီႈၽွင်ၼမ်ႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈသူပ်းဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁၼ်ထိုင်ၸွမ်း လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ဢဝ်လွတ်ႇၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈထူၺ်ႈၸႂ်သႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name="murthy"/> ၵူၼ်းတၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢႃႇယုယႂ်ႇ (ဢႃယု 60 လႄႈ ၶိုၼ်ႈၼိူဝ် <ref name="murthy"/>၊ ပိူင်လူင်မၼ်း ဢႃႇယု 80 လႄႈ ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်) ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite journal|last1=Ferguson|first1=N.|last2=Laydon|first2=D.|last3=Nedjati Gilani|first3=G.|last4=Imai|first4=N.|last5=Ainslie|first5=K.|last6=Baguelin|first6=M.|last7=Bhatia|first7=S.|last8=Boonyasiri|first8=A.|last9=Cucunuba Perez|first9=Zulma|last10=Cuomo-Dannenburg|first10=G.|last11=Dighe|first11=A.|date=16 March 2020|title=Report 9: Impact of non-pharmaceutical interventions (NPIs) to reduce COVID19 mortality and healthcare demand|publisher=[[Imperial College London]]|url=http://spiral.imperial.ac.uk/handle/10044/1/77482|doi=10.25561/77482|hdl=20.1000/100|doi-access=free|at=Table 1}}</ref> မိူဝ်းၸိူဝ်းပႆႇပေႃးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးၵူႈတီႈၼွၼ်းတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းပဵၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်လူဝ်ႇၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃသေ ႁပ်ႉဢဝ် လွင်ႈယူတ်းယႃၼၼ်ႉ မၼ်းမီးလွင်ႈၶွင်ႉၶမ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။<ref name="VoxCOVID">{{cite news |last=Scott |first=Dylan |title=Coronavirus is exposing all of the weaknesses in the US health system High health care costs and low medical capacity made the US uniquely vulnerable to the coronavirus. |url=https://www.vox.com/policy-and-politics/2020/3/16/21173766/coronavirus-covid-19-us-cases-health-care-system |access-date=18 March 2020 |publisher=Vox |date=16 March 2020}}</ref> ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးလွင်ႈၶွင်ႉၶမ်ၽၢႆႇယူတ်းယႃလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းပဵၼ်မႂ်ႇ လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းပဵၼ် ပေႃးတေဢမ်ႇတိူဝ်းလိူဝ်ႁႅင်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈယဝ်ႉ။<ref name="VoxCOVID"/> တီႈလွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းၶႄႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈၵူၼ်းပဵၼ်ၼႆႉ တႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 5 ၼႆႉ လႆႈႁပ်ႉဢဝ်တၢင်းယူတ်းယႃ တီႈၶွင်ႉၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသေ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 2.3 ၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈပၼ် ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈထူၺ်ႈၸႂ်သေ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1.4 လႆႈ လႆႈတၢႆၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။<ref name="Guan Ni Hu Liang p.">{{cite journal | vauthors = Guan WJ, Ni ZY, Hu Y, Liang WH, Ou CQ, He JX, Liu L, Shan H, Lei CL, Hui DS, Du B, Li LJ, Zeng G, Yuen KY, Chen RC, Tang CL, Wang T, Chen PY, Xiang J, Li SY, Wang JL, Liang ZJ, Peng YX, Wei L, Liu Y, Hu YH, Peng P, Wang JM, Liu JY, Chen Z, Li G, Zheng ZJ, Qiu SQ, Luo J, Ye CJ, Zhu SY, Zhong NS | display-authors = 6 | title = Clinical Characteristics of Coronavirus Disease 2019 in China | journal = The New England Journal of Medicine | date = February 2020 | pmid = 32109013 | doi = 10.1056/nejmoa2002032 | publisher = Massachusetts Medical Society | doi-access = free }}</ref> ၼႂ်းၵႃႈ ၵူၼ်းပဵၼ်ပွတ်ႇၵႂ်ႈ ၸိူဝ်းလႆႈၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃ ယွၼ်ႉ တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019 ၼႆႉ တႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 တေႃႇ 30 ၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈပၼ်လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွတ်ႇထူၺ်ႈၸႂ် တီႈ ႁွင်ႈယူတ်းယႃၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉယူႇ။<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-guidance-management-patients.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|last=CDC|date=2020-02-11|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|access-date=2020-03-29}}</ref> ၸုမ်းမၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶိူင်ႈၸႂ်ႉ ဢၼ်လူဝ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉ လွင်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇသၢမ်ၸဵင်ႇ([https://en.wikipedia.org/wiki/3D_printing 3D Printing])ယူႇယဝ်ႉ။<ref>{{cite news |title=[Updating] Italian hospital saves Covid-19 patients lives by 3D printing valves for reanimation devices |url=https://www.3dprintingmedia.network/covid-19-3d-printed-valve-for-reanimation-device/ |access-date=20 March 2020 |work=3D Printing Media Network |date=14 March 2020 |archive-date=15 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515022725/https://www.3dprintingmedia.network/covid-19-3d-printed-valve-for-reanimation-device/ |url-status=dead }}</ref> ===လွၵ်းလၢႆးယူတ်းယႃ ဢၼ်ၸၢမ်းယႃ=== ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉသေ ႁူမ်ႈဝႃႈပႆႇမီး လွၵ်းလၢႆးယူတ်းယႃ ဢၼ် ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ ပၼ်ၶေႃႈၵမ်ႉယၼ်သေတႃႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇ မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈသေလႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် လွၵ်းလၢႆးယူတ်းယႃဝႆႉယူႇ။<ref name="LiDeClerq">{{cite journal | vauthors = Li G, De Clercq E | title = Therapeutic options for the 2019&nbsp;novel coronavirus (2019-nCoV) | journal = Nature Reviews. Drug Discovery | volume = 19 | issue = 3 | pages = 149–150 | date = March 2020 | pmid = 32127666 | doi = 10.1038/d41573-020-00016-0 | doi-access = free }}</ref> တႄႇဢဝ် ပီ [[2020]] [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ]]သေ လႆႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လွၵ်းလၢႆးယူတ်းယႃ ဢၼ်မီးတိုဝ်ႉတၢင်းသေ<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-hospital-idUSKBN20B1M6|title=Chinese doctors using plasma therapy on coronavirus, WHO says 'very valid' approach|newspaper=Reuters|date=17 February 2020|via=www.reuters.com}}</ref> လႆႈၸၢမ်းၸႂ်ႉတူၺ်း ယႃႈယႃတႃႇတိုၵ်းပႅတ်ႈဝၢႆးရႅတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။<ref>Steenhuysen J, Kelland K (24 January 2020). "With Wuhan virus genetic code in hand, scientists begin work on a vaccine". Reuters. Archived from the original on 25 January 2020. Retrieved 25 January 2020.</ref><ref name="clinicaltrialsarena">{{cite web|url=https://www.clinicaltrialsarena.com/analysis/coronavirus-mers-cov-drugs/|title=Coronavirus outbreak: Vaccines/drugs in the pipeline for Covid-19|last=Duddu|first=Praveen|date=19 February 2020|work=clinicaltrialsarena.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219184512/https://www.clinicaltrialsarena.com/analysis/coronavirus-mers-cov-drugs/|archive-date=19 February 2020|name-list-format=vanc|accessdate=5 November 2020|archivedate=19 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200219184512/https://www.clinicaltrialsarena.com/analysis/coronavirus-mers-cov-drugs/}}</ref> လွၵ်းလၢႆးယူတ်းယႃဢၼ်မႂ်ႇ ၼႆႉ ပေႃးထိုင် ပီ [[2021]] မႃး ၸင်ႇၵွႆႈတေၸၢင်ႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼႆသေတႃႉ <ref>{{cite journal|vauthors=Lu H|date=28 January 2020|title=Drug treatment options for the 2019-new coronavirus (2019-nCoV).|journal=Biosci Trends|volume=14|issue=1|pages=69–71|doi=10.5582/bst.2020.01020|pmid=31996494}}</ref> ၸိူဝ်းပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးယူတ်းယႃ ဢၼ်တိုၵ်ႉၸၢမ်းယူႇၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ၸႂ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇတၢင်ႇပဵၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်းသေ မၢင်ၸိူဝ်းၸမ်ႉ လႆႈယုၵ်ႉသုင်သေ ႁဵတ်းလွင်ႈၵူတ်ႇၸၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။<ref name="LiDeClerq" /> ဢၼ်ပဵၼ်ယႃႈယႃတိုၵ်းဝၢႆးရႅတ်ႉၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေဢဝ်ၸၢမ်းယဝ်ႉ ၵႃႈတီႈၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်မီးတၢင်းပဵၼ်တင်းၼမ်ၼၼ်ႉ။<ref name="NatureDale Fisher & David Heymann" /> လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ လႆႈတိုၵ်းသွၼ်း ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸေႇတၼႃႇၶဝ်ဝႃႈတႄႉ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈပႃး တီႈ လွင်ႈၵူတ်ႇၸၢမ်း လၢႆးယူတ်းယႃ ဢၼ်မီးတိုဝ်းတၢင်း လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။<ref name="ThomReut_notreatment_20200205">{{cite news|last1=Nebehay|first1=Stephanie|url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-treatments-who-idUSKBN1ZZ1M6|title=WHO: 'no known effective' treatments for new coronavirus|date=5 February 2020|access-date=5 February 2020|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205155653/https://www.reuters.com/article/us-china-health-treatments-who-idUSKBN1ZZ1M6|archive-date=5 February 2020|agency=[[Thomson Reuters]]|last2=Kelland|first2=Kate|last3=Liu|first3=Roxanne|name-list-format=vanc}}</ref> ===လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးၸႂ်=== ၵူၼ်းပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ထုၵ်ႇႁႄႉတတ်းလွင်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း၊ ထုၵ်ႇၶင်တိၼ်၊ ယွၼ်ႉလွင်ႈၵူဝ်ႁေတၢင်းပဵၼ် လႄႈ ၽွၼ်းႁၢႆႉလွင်ႈယူတ်းယႃၸိူဝ်းၼႆႉသေ တေၸၢင်ႈယိၼ်းဢိုပ်ႇဢၢပ်ႇၸႂ်ဝႆယူႇယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၵႄႈလိတ်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆ လုၵ်ႉတီႈၵေႃႇမသျိၼ်ႇပၢႆးယူႇလီၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶႄႇ ​ေး မိူဝ်ႈ ပီ [[2020]] [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 27]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လွင်ႈၸီႉသင် တွၼ်ႈတႃႇၵႄႈလိတ်ႈ လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးၸႂ်ၼၼ်ႉယူႇ။<ref name="Xiang4Feb2020">{{cite journal | vauthors = Xiang YT, Yang Y, Li W, Zhang L, Zhang Q, Cheung T, Ng CH | display-authors = 6 | title = Timely mental health care for the 2019 novel coronavirus outbreak is urgently needed | journal = The Lancet. Psychiatry | volume = 7 | issue = 3 | pages = 228–29 | date = March 2020 | pmid = 32032543 |doi=10.1016/S2215-0366(20)30046-8 |doi-access=free }}</ref><ref name="Kang5Feb2020">{{cite journal | vauthors = Kang L, Li Y, Hu S, Chen M, Yang C, Yang BX, Wang Y, Hu J, Lai J, Ma X, Chen J, Guan L, Wang G, Ma H, Liu Z | display-authors = 6 | title = The mental health of medical workers in Wuhan, China dealing with the 2019&nbsp;novel coronavirus | journal = The Lancet. Psychiatry | volume = 7 | issue = 3 | pages = e14 | date = March 2020 | pmid = 32035030 |doi=10.1016/S2215-0366(20)30047-X |doi-access=free }}</ref> ==ပိုၼ်းတၢင်းပဵၼ်== တၢင်းဢၼ်ပဵၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ၸွမ်းလူၺ်ႈ သၽႃႇဝမၼ်းသေ ငဝ်ႈငႃႇမၼ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ မႃးတီႈ တူဝ်သတ်းၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite journal | vauthors = Zhou P, Yang XL, Wang XG, Hu B, Zhang L, Zhang W, etal |title=Discovery of a novel coronavirus associated with the recent pneumonia outbreak in humans and its potential bat origin |date=23 January 2020 |journal=[[bioRxiv]] |type=preprint |doi=10.1101/2020.01.22.914952 |doi-access=free | name-list-format = vanc}}</ref><ref name="NM-20200317">{{cite journal |vauthors=Andersen KG, Rambaut A, Lipkin WI, Holmes EC, Garry RF |title=The proximal origin of SARS-CoV-2 |url=https://www.nature.com/articles/s41591-020-0820-9 |date=17 March 2020 |journal=[[Nature Medicine]] |pages=1–3 |doi=10.1038/s41591-020-0820-9 |access-date=18 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200318001738/https://www.nature.com/articles/s41591-020-0820-9 |archive-date=18 March 2020 |url-status=live }}</ref> ႁူမ်ႈဝႃႈပႆႇလႆႈႁူႉ ငဝ်ႈငႃႇမၼ်းလီလီသေတႃႉ ပီ [[2019]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ]] ၼၼ်ႉတႄႉ လွင်ႈၽႄႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်မႃး ၵူၼ်းတေႃႇၵူၼ်းၽႄႈၸပ်းၵၼ် သဵင်ႈသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။<ref name="Epidemiology2020Feb17">{{cite journal|vauthors=Yanping Z, et al.|collaboration=The Novel Coronavirus Pneumonia Emergency Response Epidemiology Team|title=The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19)—China, 2020|url=http://weekly.chinacdc.cn/en/article/id/e53946e2-c6c4-41e9-9a9b-fea8db1a8f51|journal=China CDC Weekly|volume=2|issue=8|pages=113–122|date=17 February 2020|publisher=[[Chinese Center for Disease Control and Prevention]]|access-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219142101/http://weekly.chinacdc.cn/en/article/id/e53946e2-c6c4-41e9-9a9b-fea8db1a8f51|archive-date=19 February 2020|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200219142101/http://weekly.chinacdc.cn/en/article/id/e53946e2-c6c4-41e9-9a9b-fea8db1a8f51 |date=19 February 2020 }}</ref><ref name="Heymann Shindo 2020 pp. 542–45">{{cite journal | vauthors=Heymann DL, Shindo N | title=COVID-19: what is next for public health? | journal=Lancet | volume=395 | issue=10224 | date=February 2020 | pmid=32061313 | doi=10.1016/S0140-6736(20)30374-3 | doi-access=free | pages=542–45 }}</ref> လွင်ႈၽႄႈၸပ်း ဢၼ်လႆႈႁူႉၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈ ပီ [[2019]]၊ [[ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 17]] ၊ တီႈဝဵင်းဝူႇႁၢၼ်ႇ၊ မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{cite news |author= Davidson, Helen |date= 13 March 2020 |title= First Covid-19 case happened in November, China government records show—report |url= https://www.theguardian.com/world/2020/mar/13/first-covid-19-case-happened-in-november-china-government-records-show-report |work= The Guardian |access-date= 21 March 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200320235432/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/13/first-covid-19-case-happened-in-november-china-government-records-show-report |archive-date= 20 March 2020 |url-status= live }}</ref> == သိုင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉလွင်ႈၵူၼ်း လႄႈ ၾိင်ႈငႄႈ== ===ၶေႃႈၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈ=== ပီ [[2020]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ [[ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ]] သေ လႆႈပၼ်ၸိုဝ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ဝႃႈ တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019 (COVID-19) ၼႆယဝ်ႉ။ Tedros Adhanom Ghebreyesusu ၽူႈယႂ်ႇ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ ဝႃႈ CO ၼႆႉ တၢင်တူဝ် corona သေ VI ၼႆႉ တၢင်တူဝ် virus သေ D ၼႆႉ တၢင်တူဝ် disease သေ 19 ၼႆႉ ပဵၼ်ပီ [[2019]] ဢၼ်တႄႇၼႄႉၼွၼ်းတၢင်းပဵၼ်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆ လႆႈသၢင်းလၢင်းၼႄမႃးယဝ်ႉ။<ref>"Novel coronavirus disease 2019 (COVID-19) pandemic: increased transmission in the EU/EEA and the UK – sixth update" (PDF). ecdc. Archived (PDF) from the original on 14 March 2020. Retrieved 26 March 2020</ref> ၽွင်းပၼ်ၸိုဝ်ႈၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇယႃႇႁႂ်ႈၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း လႆႈသလေႇလုၸွမ်းၼႆသေ လႆႈဝႄႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢွင်ႈတီႈ (ပိူင်ယၢင်ႇ-မိူင်းၶႄႇ)၊ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတူဝ်သတ်း လႄႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉသေ လႆႈလိူၵ်ႈမႃးယဝ်ႉ။<ref>"Novel coronavirus named 'Covid-19': WHO". TODAYonline. Archived from the original on 21 March 2020. Retrieved 11 February 2020.</ref><ref>"The coronavirus spreads racism against – and among – ethnic Chinese". The Economist. 17 February 2020. Archived from the original on 17 February 2020. Retrieved 17 February 2020.</ref> ဝၢႆးသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈၸိုဝ်ႈ [[တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019]]ယဝ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဝၢႆးရႅတ်ႉ ဢၼ်ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႃႇ [[ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2 တၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းလွတ်ႇထူၺ်ႈၸႂ်]] (SARS-CoV-2) ၼႆယဝ်ႉ။<ref>"Naming the coronavirus disease (COVID-19) and the virus that causes it". World Health Organization (WHO). Archived from the original on 28 February 2020. Retrieved 13 March 2020.</ref> မိူဝ်ႈပွတ်းၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝၢႆးရႅတ်ႉၼၼ်ႉဝႃႈ ၼူဝ်ႇဝႄႇ ၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇဝၢႆးရႅတ်ႉ 2019 (2019-nCoV) ၼႆယဝ်ႉ။<ref>"Novel Coronavirus(2019-nCoV) Situation Report – 10" (PDF). World Health Organization (WHO). 30 January 2020. Archived (PDF) from the original on 31 January 2020. Retrieved 15 March 2020.</ref> ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ သိုပ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ "COVID-19 virus" လႄႈ "ဝၢႆးရႅတ်ႉဢၼ်ႁႂ်ႈပဵၼ် တၢင်းပဵၼ် COVID-19" ၼႆယဝ်ႉ။<ref>"Naming the coronavirus disease (COVID-19) and the virus that causes it". World Health Organization (WHO). Archived from the original on 28 February 2020. Retrieved 13 March 2020.</ref> ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇၼႆႉ လႆႈပၼ်ၸိုဝ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ လႆႈႁၼ် တီႈၼႂ်းၵႅဝ်ႈတူၺ်းၽွင်မုၼ်ႈ ဢီႇလႅတ်ႇထရုၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ [[1968]] ၼၼ်ႉသေ တီႈၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလႅတ်ႇတိၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇၼႆႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဝႅၼ်ႁူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။<ref>"Virology: Coronaviruses". Nature. 220 (5168): 650. 1968. Bibcode:1968Natur.220..650.. doi:10.1038/220650b0. ISSN 0028-0836.</ref><ref>Definition of Coronavirus by Merriam-Webster, Merriam-Webster, archived from the original on 23 March 2020, retrieved 24 March 2020</ref><ref>Definition of Corona by Merriam-Webster, Merriam-Webster, archived from the original on 24 March 2020, retrieved 24 March 2020</ref> ပီ [[2020]]၊ [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉသေ လႆႈတိုၵ်းသုၼ်းၵူၼ်းမိူင်း တွၼ်ႈတႃႈ ယႃႇပေႁႂ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "ဝၢႆးရႅတ်ႉၶႄႇ" ဢမ်ႇၼၼ် "ဝၢႆးရႅတ်ႉဝူႇႁၢၼ်ႇ" ။<ref>Wu, Nicholas. "GOP senator says China 'to blame' for coronavirus spread because of 'culture where people eat bats and snakes and dogs'". USA TODAY. Archived from the original on 29 March 2020. Retrieved 28 March 2020.</ref><ref>Forgey, Quint. "Trump on 'Chinese virus' label: 'It's not racist at all'". POLITICO. Archived from the original on 18 March 2020. Retrieved 28 March 2020.</ref><ref>Fischer, Sara. "The WHO said to stop calling it "Chinese" coronavirus, but Republicans didn't listen". Axios. Archived from the original on 29 March 2020. Retrieved 28 March 2020.</ref><ref>Filipovic, Jill. "Trump's malicious use of 'Chinese virus'". CNN. Archived from the original on 29 March 2020. Retrieved 29 March 2020.</ref> ၽွင်းၶၢဝ်းၼၼ်ႉ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸႂ်ႉ ဢၼ်တိူဝ်းလီထဵင်ၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ "ၼၢဝ်ၼူၵ်ဝူႇ" လႄႈ "ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉၵုင်ႇ" ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈဢွၵ်ႇမႃးတီႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶႂ်းမၢႆထိုင် ဝဵင်းဝူႇဢၼ်တႄႇႁၼ်ဝၢႆးရႅတ်ႉ သေ၊ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း လေႃးၵၼ်တင်း လၢႆးၶႄႇ မိူၼ်ၼင်ႇ [[ဝူႇသျူး]]၊ [[ၵုင်ႇၽူး]] ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၶႂ်ႈမၢႆထိုင် မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတီႈၼိူဝ် ၵွင်ႉသၢၼ်ၼႅတ်ႇၵူၼ်းၼၼ်ႉၼႆ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းတၢင်းပဵၼ် ယွၼ်ႇယွမ်းၵႂႃႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၢႆထိုင်ၽိတ်း တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉမဵဝ်းၼိုင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>"Trump doubles down on 'China virus', demands to know who in White House used phrase 'Kung Flu'". Fox News. 18 March 2020. Archived from the original on 29 March 2020. Retrieved 18 March 2020.</ref><ref>"A last, desperate pivot: Trump and his allies go full racist on coronavirus". Salon. 19 March 2020. Archived from the original on 29 March 2020. Retrieved 19 March 2020.</ref> ===လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇၽိတ်းပိူင်ႈ=== လုၵ်ႈတီႈ ၵုၼ်ႇဢၼ်မီး မိၵ်ႈမၢႆၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၸပ်းလႆႈတၢင်းပဵၼ်သေဢမ်ႇၵႃး လုၵ်ႉတီႈ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸပ်းတၢင်းပဵၼ်လႆႈ။<ref>Lee, Bruce Y. "Coronavirus Is Not The 'Corona Beer Virus', What People Are Googling". Forbes. Archived from the original on 16 March 2020. Retrieved 31 March 2020.</ref><ref>"Can I get coronavirus from a package delivered from China?". Daily Breeze. 26 February 2020. Retrieved 31 March 2020.</ref> ==လွင်ႈၵႅတ်ႇၵင်ႈ== [[File:Covid-19-curves-graphic-social-v3.gif|thumb|upright=1.5|ႁၢင်ႈၵရၢပ်ႉ ဢၼ်ၼႄ ၽွၼ်းသၢင်ႈယွၼ်ႉၵုမ်းထိင်းလႆႈ တၢင်းပဵၼ် ၶၢဝ်းႁိုဝ်။ (ႁွင်ႉဝႃႈ ႁႂ်ႈသၢႆၵူင်ႇ မႅပ်ႇၽႅပ်ႉ) ပေႃးမၢႆၸိၵ်းသၢႆၵူင်ႇ တဵမ်လႆႈၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ပၼ်လႆႈလွင်ႈတူၺ်းထိုင်ပၢႆးယူႇလီၵႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |last=Wiles |first=Siouxsie |author-link=Siouxsie Wiles|title=The three phases of Covid-19—and how we can make it manageable |url=https://thespinoff.co.nz/society/09-03-2020/the-three-phases-of-covid-19-and-how-we-can-make-it-manageable/ |website=The Spinoff |access-date=9 March 2020 |date=9 March 2020| name-list-format = vanc}}</ref><ref name="Lancet2020Flatten">{{cite journal | vauthors = Anderson RM, Heesterbeek H, Klinkenberg D, Hollingsworth TD | title = How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic? | journal = Lancet | date = March 2020 | volume = 395 | issue = 10228 | pages = 931–934 | pmid = 32164834 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30567-5 | quote = A key issue for epidemiologists is helping policy makers decide the main objectives of mitigation—e.g. minimising morbidity and associated mortality, avoiding an epidemic peak that overwhelms health-care services, keeping the effects on the economy within manageable levels, and flattening the epidemic curve to wait for vaccine development and manufacture on scale and antiviral drug therapies. | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vox.com/2020/3/10/21171481/coronavirus-us-cases-quarantine-cancellation|title=How canceled events and self-quarantines save lives, in one chart|first=Eliza|last=Barclay|date=10 March 2020|website=Vox | name-list-format = vanc }}</ref>]] [[File:Covid-19-curves-graphic2-stopthespread-v3.gif|thumb|upright=1.5|ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးတၢင်ႇလၢႆး ႁႂ်ႈသၢႆၵူင်ႇ မႅပ်ႉၽႅပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |last=Wiles |first=Siouxsie |title=After 'Flatten the Curve', we must now 'Stop the Spread'. Here's what that means |url=https://thespinoff.co.nz/society/14-03-2020/after-flatten-the-curve-we-must-now-stop-the-spread-heres-what-that-means/ |website=The Spinoff |access-date=13 March 2020 |date=14 March 2020}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Anderson RM, Heesterbeek H, Klinkenberg D, Hollingsworth TD | title = How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic? | journal = Lancet | date = March 2020 | volume = 395 | issue = 10228 | pages = 931–934 | pmid = 32164834 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30567-5 }}</ref>]] လွၵ်းလၢႆးတွၼ်ႈတႃႇ ယွၼ်ႇယွမ်း လွင်ႈၽႄႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ယူႇသဝ်းတီႈႁိူၼ်း၊ ဝႄႈဢွင်ႈတီႈမီးၵူၼ်းၼမ်၊ ဢဝ်ၵွၼ်ႈသီသေ သုၵ်ႈလၢင်ႉမိုဝ်း တီႇဢေႇသုတ်း ႁႂ်ႈႁိုဝ် 20 သိၵ်ႈ၊ ယူႇသဝ်းတီႈဢၼ်လူမ်းၶဝ်ႈလူမ်းဢွၵ်ႇလီ၊ ယႃႇဢဝ်မိုဝ်းဢၼ်ပႆႇလႆႈသုၵ်ႈလၢင်ႈသေ ယိပ်း၊ တိူဝ်ႉ မၢၵ်ႇတႃ၊ ၶူႈလင်၊ သပ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။<ref name="CDC-Prevention & Treatment">{{cite web | url = https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html | author = Centers for Disease Control | title = Coronavirus Disease 2019 (COVID-19): Prevention & Treatment | date = 3 February 2020 | language = en-us | access-date = 10 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191215193934/https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html | archive-date = 15 December 2019 | url-status = live| author-link = Centers for Disease Control }}</ref><ref name="WHO Advice for Public">{{cite web | url = https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public | title = Advice for Public | vauthors = ((World Health Organization)) | access-date = 10 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200126025750/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public | archive-date = 26 January 2020 | url-status = live| author-link = World Health Organization | name-list-format = vanc}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/17/814221111/my-hand-washing-song-readers-offer-lyrics-for-a-20-second-scrub|title=My Hand-Washing Song: Readers Offer Lyrics For A 20-Second Scrub|website=NPR.org|language=en|access-date=20 March 2020}}</ref> [[CDC]] လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႃႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈဢႆ၊ ၶီႈၸၢမ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်တင်းၸေႈၸဵတ်ႉသေ တူမ်းပၼ် သူပ်း လႄႈ ၶူႈလင်၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးၸေႈ ဢဝ်ငွၵ်းသွၵ်ႇတူပ်ႉသေ ႁႄႉယဝ်ႉၸင်ႇဢႆ၊ ၶီႈၸၢမ်ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref name = "CDC-Prevention & Treatment"/> ပေႃးဝႃႈ ဢႆ၊ ၶီႈၸၢမ်ယဝ်ႉမိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈသုၵ်ႈလၢင်ႉပၼ်မိုဝ်းၼႆယဝ်ႉ။<ref name = "CDC-Prevention & Treatment"/> လွၵ်းလၢႆး [[:en:Social_distancing|လွင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ လႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ယူႇႁၢင်ႇၵၼ်]] ၊ လွင်ႈဢိုတ်း ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁူင်းၷၢၼ်၊ လွင်ႈႁၢမ်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း လႄႈ လွင်ႈႁၢမ်ႈၸူႉတုမ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်း တွၼ်ႈတႃႇယွၼ်ႇယွမ်း ယႃႇႁႂ်ႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ် တိူဝ်ႉၸမ်ႈၺႃး ၵူၼ်းမီးတၢင်းပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။<ref name="JHUSocialDistancing">{{cite web | first = Lisa Lockerd | last = Maragakis | name-list-format = vanc |title=Coronavirus, Social Distancing and Self Quarantine |url=https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/coronavirus/coronavirus-social-distancing-and-self-quarantine |website=www.hopkinsmedicine.org |publisher=Johns Hopkins University}}</ref> ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ လႄႈ ၼိုင်ႈၵေႃႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း လူဝ်ႇယူႇႁၢင်ႇၵၼ် 6 ထတ်း ( 1.80 မီႇတႃႇ) ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last=Parker-Pope|first=Tara|url=https://www.nytimes.com/2020/03/19/well/live/coronavirus-quarantine-social-distancing.html|title=Deciding How Much Distance You Should Keep|date=19 March 2020|work=The New York Times|access-date=20 March 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} sg7vlqe7v8ndrtxtixxqk6riox7ltx5 0 20521 160612 148693 2026-09-30T22:44:55Z InternetArchiveBot 2342 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 160612 wikitext text/x-wiki {{current|date=ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2021}} {{Infobox military conflict | conflict = လွင်ႈထုၵ်ႇသိုၵ်းသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ 2021<br>(2021 Myanmar coup d'état) | width = 200 | partof = [[ပိုၼ်းလွင်ႈၵဝ်းဢူၼ်ၼႂ်းမိူင်း|ပိုၼ်းလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | image = Aung San Suu Kyi & Min Aung Hlaing collage.jpg | image_size = | alt = | caption = [[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ]] လႄႈ [[မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ]] | date = 2021 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 1 | place = [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|မျၢၼ်ႇမႃႇ]] | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = | result = တပ်ႉမတေႃႇ ဢွင်ႇမၢၼ် * လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ [[NLD]] ထုၵ်ႇယႃႉပႅတ်ႈ၊ တႄႇ [[လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉမတေႃႇ (2021)|လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း]] * [[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ]]လႄႈ [[ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ)|ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ]] ထုၵ်ႇတိၺွပ်း * ၽွင်းလူင် 24 ၵေႃႉ ထုၵ်ႇတိၺွပ်း<ref name="bbc1">{{cite news|date=2021-02-01|title=Myanmar coup: Aung San Suu Kyi detained as military seizes control|language=en-GB|work=[[ၿီႇၿီႇၸီႇ]]|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55882489|access-date=2021-02-01}}</ref> * ယႃႉသိမ်း[[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်|သၽႃး]]၊ <br/>ဢမ်ႇၸၢင်ႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇ ဢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈဝႆႉ * ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ သၢႆငၢႆၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်း တႃႇၼိုင်ႈပီ * လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း [[ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း]] * [[မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ]] ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ် ၶွင်ႇၸီႇၼၼ်ႉ | status = | combatants_header = လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ-တပ်ႉမတေႃႇ | combatant1 = {{flagicon image|Flag of Myanmar.svg}} [[ပၢႆးမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ|လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag of Infantry Divisions of Myanmar Army.svg}} [[တပ်ႉမတေႃႇ]] | combatant3 = | commander1 = {{flagicon image|Flag_of_National_League_for_Democracy.svg}} [[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ]] <br> <small> ([[ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၸိုင်ႈမိူင်း]]) </small> <br> {{flagicon image|Flag_of_National_League_for_Democracy.svg}} [[ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ)|ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ]] <br> <small> ([[ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]) </small> | commander2 = [[File:Flag of Infantry Divisions of Myanmar Army.svg | 22px]] [[မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ]] <br> <small> ([[ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ]]) </small> <br> {{flagicon image|Flag_of_the_Union_Solidarity_and_Development_Party.svg}} [[မျိၼ်ႉသူၺ်ႇ (ၸွမ်သိုၵ်း)|မျိၼ်ႉသူၺ်ႇ]] <br> <small> ([[ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]) </small> | commander3 = | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = | strength2 = | strength3 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = ပႆႇလႆႈႁူႉ | notes = | campaignbox = }} {{ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပိုၼ်းပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} ပီ 2021 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပဵၼ် လွင်ႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပွတ်းၼႂ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် [[မျၢၼ်ႇမႃႉတပ်ႉမတေႃႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈတိၺွပ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် [[ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၸိုင်ႈမိူင်း]] [[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ|တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ]]၊ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း [[ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ]] လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈပႃႇတီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name=":0">{{Cite news|last=Beech|first=Hannah|date=31 January 2021|title=Myanmar’s Leader, Daw Aung San Suu Kyi, Is Detained Amid Coup|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/01/31/world/asia/myanmar-coup-suu-kyi.html|access-date=31 January 2021|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite news |last1=Mahtani |first1=Shibani |last2=Lynn |first2=Kyaw Ye |title=Myanmar military seizes power in coup after detaining Aung San Suu Kyi |url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/myanmar-aung-sun-suu-kyi-arrest/2021/01/31/c780ce6a-6419-11eb-886d-5264d4ceb46d_story.html |access-date=1 February 2021 |work=The Washington Post}}</ref> ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ ဢဝ်တင်း လၵ်းမိူင်းသေၵေႃႈ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ သၢႆငၢႆၶိုၵ်ႉၶၵ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းသေ လႆႈဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ဢၢပ်ႈပၼ် ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း [[မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ]]ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|url=https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm|title=Myanmar military seizes power, detains elected leader Aung San Suu Kyi|first=Thomson Reuters|last=Foundation|website=news.trust.org|access-date=2021-02-03|archive-date=2021-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053645/https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/01/c_139712581.htm|title=Myanmar gov't declares 1-year state of emergency: President's Office|website=www.xinhuanet.com|access-date=2021-02-03|archive-date=2021-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201102057/http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/01/c_139712581.htm}}</ref><ref>{{cite web |title=Myanmar Leader Aung San Suu Kyi, Others Detained by Military |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/myanmar-leader-aung-san-suu-kyi-others-detained-military|date=February 1, 2021 |website=voanews.com |publisher=VOA (Voice of America) |access-date=1 February 2021}}</ref> ဝၢႆးသေသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးႁိုဝ် လႆႈမၢပ်ႇတြႃး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇတင်း ဢမူႉလွင်ႈပိူင်ႇၸၢၵ်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းလႄႈသင် ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉၸမ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇမၢပ်ႇတြႃးလူၺ်ႈ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၸွမ်း ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပၢႆးယူႇလီ [[လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ (မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ)|ၶၢဝ်းၶူဝ်ႇဝိတ်ႉ]] ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last1=Whatan|first1=Thura|last2=Whatan|firs21=Myat|5=|date=2021-02-03|title=Myanmar State Counsellor and President charged, detained for 2 more weeks|language=en-UK|work=Myanmar Times|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-state-counsellor-and-president-charged-detained-2-more-weeks.html|access-date=2021-02-04|12=|archive-date=2021-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204191912/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-state-counsellor-and-president-charged-detained-2-more-weeks.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-state-counsellor-and-president-charged-detained-2-more-weeks.html |accessdate=2021-02-05 |archivedate=2021-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204191912/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-state-counsellor-and-president-charged-detained-2-more-weeks.html }}</ref><ref>{{Cite news|last=Adange|first=Christy|date=2021-02-04|title=Myanmar Coup: Aung San Suu Kyi charged with military for “transceiver and handshake”|language=en-NZ|work=Wall Street Journal|url=https://eminetra.co.nz/myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-charged-with-military-for-transceiver-and-handshake/165536/|access-date=2021-02-04|archive-date=2021-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217063650/https://eminetra.co.nz/myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-charged-with-military-for-transceiver-and-handshake/165536/}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://eminetra.co.nz/myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-charged-with-military-for-transceiver-and-handshake/165536/ |accessdate=2021-02-05 |archivedate=2021-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217063650/https://eminetra.co.nz/myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-charged-with-military-for-transceiver-and-handshake/165536/ }}</ref><ref>{{Cite news|last=Quint|first=The|date=2021-02-04|title=Days After Coup, Aung San Suu Kyi Charged for Breaching Import Law|language=en-IN|work=The Quint|url=https://www.thequint.com/news/world/days-after-coup-aung-san-suu-kyi-charged-for-breaching-import-law|access-date=2021-02-04}}</ref><ref>{{Cite news|last=Solomon|first=Feliz|date=2021-02-03|title=After Myanmar Coup, Aung San Suu Kyi Accused of Illegally Importing Walkie Talkies|language=en-US|work=Eminetra|url=https://www.wsj.com/articles/after-myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-accused-of-illegally-importing-walkie-talkies-11612361563|access-date=2021-02-04|issn=0099-9660}}</ref> ==ပိုၼ်းပိုၼ်ႉလင်== [[ၾၢႆႇ:Map_Pyithu_Hluttaw_Election_Results_2020_IFES_MIMU1707v02_24Nov2020_A3.pdf|thumb|left| ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ လႆႈဢွင်ႇမႄႉတီႈ [[ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 2020|ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2020]]]] မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ဝၢႆးသေ လႆႈ[[ဝၼ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ (မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ)|လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ]] မိူဝ်ႈပီ 1948 ယဝ်ႉသေ တီႈၼႂ်းမိူင်းၼႆႉ လႆႈမီးလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႄႈ ပီ 1958 လႄႈ 1960 ၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸိုင်ႈမိူင်းၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ တၢင် ၸွမ်ၽွင်းလူင် [[ဢူးၼု]]ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2020-09-26|title=On This Day, The Day Myanmar’s Elected Prime Minister Handed Over Power|url=https://www.irrawaddy.com/specials/on-this-day/day-myanmars-elected-prime-minister-handed-power.html|access-date=2021-02-01|website=[[The Irrawaddy]]|language=en-US}}</ref> ထိုင် ပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၼ် [[ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 1960|ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ]]သေတႃႉ<ref>{{cite journal|last=Butwell|first=Richard|author2=von der Mehden, Fred|year=1960|title=The 1960 Election in Burma|url=https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_1960-06_33_2/page/144|journal=Pacific Affairs|publisher=Pacific Affairs, University of British Columbia|volume=33|issue=2|pages=144–157|jstor=2752941}}</ref> ထိုင် ပီ 1962 မႃး ၸွမ်သိုၵ်း[[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] လႆႈသိမ်းဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။<ref>{{Cite book|last=Taylor|first=Robert|url=http://dx.doi.org/10.1355/9789814620147|title=General Ne Win|date=2015-05-25|publisher=ISEAS Publishing|isbn=978-981-4620-14-7}}</ref> ထိုင် 1998 မႃး လႆႈပဵၼ် [[လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ 8888 (ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်)|လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ]]သေ လႆႈပူတ်းပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးၼေႇဝိၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸုမ်း [[:my:နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|ၼဢၽ]] ဢၼ်တပ်ႉမတေႃႇဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းသိမ်းဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။။<ref>{{Cite web|title=How A Failed Uprising Set The Stage For Myanmar's Future|url=https://time.com/5360637/myanmar-8888-uprising-30-anniversary-democracy/|access-date=2021-02-01|website=Time magazine]|archive-date=2020-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919162950/https://time.com/5360637/myanmar-8888-uprising-30-anniversary-democracy/|url-status=dead}}</ref> ထိုင် 1990 မႃး လႆႈၸတ်းႁဵတ်း [[ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 1990|ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ]]သေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ဢၼ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇဢွၼ်ႇႁူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပႄႉမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉၽွၼ်းလႆႈမၼ်းသေ လႆႈဢဝ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ ၶင်ဝႆႉ တီႈႁိူၼ်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |title=Burma: 20 Years After 1990 Elections, Democracy Still Denied |url=https://www.hrw.org/news/2010/05/26/burma-20-years-after-1990-elections-democracy-still-denied# |website=Human Rights Watch |access-date=1 February 2021}}</ref><ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p611 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref><ref>{{cite web |last1=Yan Aung |first1=Wei |title=Myanmar’s 1990 Election: Born of a Democratic Uprising, Ignored by the Military |url=https://www.irrawaddy.com/elections-in-history/myanmars-1990-election-born-democratic-uprising-ignored-military.html |publisher=ဧရာဝတီသတင်းဌာန |access-date=1 February 2021}}</ref> လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉသိုၵ်း ၼႆႉ လႆႈသုတ်းတူဝ်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ ပီ 2011 ၼၼ်ႉသေတႃႉ ပႃႇတီႇႁင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် တပ်ႉသိုပ်းၵေႃႉၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။<ref>{{Cite web|title=How Myanmar's Fragile Push for Democracy Collapsed in a Military Coup|url=https://time.com/5934896/myanmar-aung-san-suu-kyi-detained-coup/|access-date=2021-02-01|website=Time|archive-date=2021-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201014938/https://time.com/5934896/myanmar-aung-san-suu-kyi-detained-coup/|url-status=dead}}</ref> တီႈ [[ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 2015|ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2015]] ၼၼ်ႉ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းဢွင်ႇပႄႉထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တီႈ ဢွင်ႈတီႈ [[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်|သၽႃး]]ၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် ဢဝ်ဝႆႉတီႈယူႇ တႃႇ 25% ယဝ်ႉ။<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |title=As Myanmar opens to the world, the mess inside becomes more apparent |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/quicktake/myanmars-transition |access-date=1 February 2021 |archive-date=16 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201016104957/https://www.bloomberg.com/quicktake/myanmars-transition |url-status=live}}</ref> တီႈ [[ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 2020|ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2020]] ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ ဢွင်ႈတီႈသၽႃး 476 တီႈၼႆႉ လႆႈဢွင်ႇပႄႉ တႃႇ 396 တီႈသေ ၽွၼ်းလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ၼမ်လိူဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ [[ပျီႇထွင်ႇၸုၵျၢၼ်ႇၶႅင်ႇယေးၼိၼ်ႉ ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးပႃႇတီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်ပႃႇတီႇတပ်ႉမတေႃႇ ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈ 33 တီႈၵူၺ်း။<ref name=":0" /> ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇမၢပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ၽွၼ်းလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>[https://www.myanmar-now.org/mm/multimedia/5594 အာဏာမသိမ်းဘူးလို့ ‘မပြောနိုင်’ ဟု တပ်မတော် ခြိမ်းခြောက်]</ref> ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ [[မိူင်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ|ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ]] လႄႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢႃႇမႄႇရိၵ|ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ]] တင်း [[မိူင်းဢေႃးသထရီးယႃး|ဢေႃးသထရီးယႃး]] ၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႆႈၸႂ် လွင်ႈဢၼ်တေၸၢင်ႈသိမ်းဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":0" /><ref>{{cite web |author1=ABC |author2=Reuters |title=Australia joins list of countries warning Myanmar military against staging coup amid fraud claims |url=https://www.abc.net.au/news/2021-01-29/australian-government-worried-about-myanmar-military-coup/13104328 |website=ABC News (Australia) |access-date=2 February 2021 |language=English |date=Jan 30, 2021}}</ref> ==လွင်ႈပဵၼ်မႃး== တွၵ်ႇတႃႇမျူဝ်းၺုၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ် ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ၊ ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈပႃႇတီႇ လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။<ref>[https://burmese.voanews.com/a/myanmamr-ruling-nld-spoleperson-coup/5758855.html စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီလို့ ယူဆ - NLD ပြောခွင့်ရသူ]။ VOA Burmese။</ref> မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် တေၸၢင်ႈမႃးတိၺွပ်းပႃး ဝႃႈၼႆမႃးယဝ်ႉ။<ref name=":1">{{Cite web|last=Foundation|first=Thomson Reuters|title=Aung San Suu Kyi and other leaders arrested, party spokesman says|url=https://news.trust.org/item/20210131230656-kkg7f|access-date=1 February 2021|website=news.trust.org|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201003325/https://news.trust.org/item/20210131230656-kkg7f|url-status=live}}</ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် သၢႆဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ လႄႈ လၢႆးၾူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉႁၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=31 January 2021|title=Internet disrupted in Myanmar amid apparent military uprising|url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|access-date=1 February 2021|website=NetBlocks|language=en-US|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201002842/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-myanmar-amid-apparent-military-uprising-JBZrmlB6|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.bbc.com/burmese/burma-55883505 ရန်ကုန်၊ နေပြည်တော် အပါအဝင် မြို့ကြီးအများစု အဆက်သွယ်ပြတ်နေ]။ [[ၿီႇၿီႇၸီႇ]]မျၢၼ်ႇမႃႇ။</ref> ဢဝ်တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ မွၵ်ႈ 400 ၼႆႉ ၶင်ဝႆႉတီႈ ႁိူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Hundreds of Myanmar MPs under house arrest|url=https://www.thenews.com.pk/print/784319-hundreds-of-myanmar-mps-under-house-arrest|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-02-04|website=The News|language=en}}</ref> NLD လႆႈၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇၶင်ဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးယူႇလႆႈတေႃႇထိုင် ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 6 ဝၼ်းယဝ်ႉ။<ref name=":14">{{Cite web|date=2021-02-03|title=Myanmar Military Give MPs 24 Hours to Leave Naypyitaw|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-give-mps-24-hours-leave-naypyitaw.html|access-date=2021-02-04|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း သူဝ်ႇသျႄႇမီႇတီႇယႃႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈ ႁႂ်ႈတႅၼ်းၽွင်းၶဝ် တႄႇပၢင်ၵုမ်သၽႃး တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၸိူဝ်းယူႇဝႆႉၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် ပၼ်ၶေႃႈပူင် ႁႂ်ႈတႅၼ်းၽွင်းၶဝ် ဢွၵ်ႇယၢၼ်ၵႃႈတီႈႁိူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 24 ၸူဝ်ႈမူင်းၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":14" /> မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်း NLD တႃႇ 70 ၵေႃႉၼႆႉ လႆႈသၢၼ်ၶတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းသေ လႆႈၶၢမ်ႇၵတိသႅတ်ႉၸႃႇမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-04|title=NLD lawmakers in Nay Pyi Taw defy military, take oath of office|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/nld-lawmakers-in-nay-pyi-taw-defy-military-take-oath-of-office/|access-date=2021-02-04|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ လႆႈတိၺွပ်း ၸဝ်ႈသြႃႇမျႃႉဝတီႇ လႄႈ ၸဝ်ႈသြႃႇသူၺ်ႇၺႃႇဝႃႇ ဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈပႃးတီႈ [[လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသူၺ်ႇဝႃႇယွင်ႇ]] 2007 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name=":16">{{Cite web|date=2021-02-04|title=Statement on Recent Detainees in Relation to the Military Coup|url=https://aappb.org/2021/02/statement-on-recent-detainees-in-relation-to-the-military-coup/|access-date=2021-02-04|website=AAPP (Assistance Association for Political Prisoners)|archive-date=2021-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204124343/https://aappb.org/2021/02/statement-on-recent-detainees-in-relation-to-the-military-coup/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Three Saffron Revolution monks among those detained in February 1 raids|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/three-saffron-revolution-monks-among-those-detained-in-february-1-raids|access-date=2021-02-04|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> လႆႈတိၺွပ်းႁွင်ႉပႃး မမျႃႉဢေး ဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈပႃး တီႈ [[လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ 8888 (ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်)|ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=Coup plunges Myanmar further into a climate of religious nationalism - UCA News|url=https://www.ucanews.com/news/coup-plunges-myanmar-further-into-a-climate-of-religious-nationalism/91256|access-date=2021-02-04|website=ucanews.com|language=en}}</ref> ၸွမ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈလၢတ်ႈ ၸုမ်း Assistance Association for Political Prisoners ဝႃႈ ၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး တႅၼ်းၽွင်းသၽႃး 133 ၵေႃႉ လႄႈ ၽူႈတူင်ႉၼိုင်တႃႇၵူၼ်းမိူင်း 14 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":16" /> [[ၾၢႆႇ:Military blocked Mandalay Region Government Office.jpg|thumb|လႆႈႁၼ်ဢိုတ်းႁႄႉဝႆႉ တီႈႁိမ်း လုမ်း[[ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ]]]] တီႈ [[ၼေႇပျီႇတေႃႇ]]လႄႈ ဝဵင်း[[တႃႈၵုင်ႈ]]ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၵူၼ်းသိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|date=1 February 2021|title=Myanmar's Aung San Suu Kyi 'detained by military', NLD party says|work=[[ဘီဘီစီ]]|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55882489|access-date=1 February 2021|archive-date=31 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131232954/https://www.bbc.com/news/world-asia-55882489|url-status=live}}</ref> လုၵ်ႉတီႈ [[ငဝ်းႁၢင်ႈသဵင်မျႃႉဝတီႇ]] သေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းတႄႇ ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web|date=1 February 2021|title=Myanmar military says it is taking control of the country|url=https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-dda3d013897e14d5d0bd44d19eac9cd1|access-date=1 February 2021|website=AP NEWS}}</ref><ref>[https://www.bbc.com/burmese/burma-55883030 နိုင်ငံတော်ကို အရေးပေါ်အခြေအနေ တစ်နှစ်ကြေညာ၊ တပ်မတော်ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်း လက်ရှိဒုသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေက ယာယီသမ္မတအဖြစ်တာဝန်ယူ]</ref> ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈဢူးမျိၼ်ႉသူၺ်ႇ လႆႈပဵၼ်မႃး ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ [[လၵ်းမိူင်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (2008)|လၵ်းမိူင်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ 2008]] သေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ [[သၢႆငၢႆၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်း]]သေ လႆႈဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈ လွင်ႈသၢင်ႈၾိင်ႈ၊ လွင်ႈၽွင်းငမ်း လႄႈ လွင်ႈတတ်းသိၼ် ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၢပ်ႈပၼ် ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-01|title=Myanmar military stages coup, declares state of emergency for a year|url=https://www.deccanherald.com/international/world-news-politics/myanmar-military-stages-coup-declares-state-of-emergency-for-a-year-945864.html|access-date=2021-02-01|website=Deccan Herald|language=en}}</ref> [[ၶွင်ႇၸီႇၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၵင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]] လၢတ်ႈဝႃႈ တေဢုပ်ႉပိူင်ႇၸိုင်ႈမိူင်း တႃႇၼိုင်ႈပီ သေ ပေႃးသုတ်းပီယဝ်ႉ တေၶိုၼ်းၸတ်းႁဵတ်းပၼ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-01|title=Myanmar to clarify voter fraud, hold new round of elections|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-clarify-voter-fraud-hold-new-round-elections.html|access-date=2021-02-01|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-02-03|archivedate=2021-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201060130/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-clarify-voter-fraud-hold-new-round-elections.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-clarify-voter-fraud-hold-new-round-elections.html |accessdate=2021-02-03 |archivedate=2021-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201060130/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-clarify-voter-fraud-hold-new-round-elections.html }}</ref> ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းယေးငိုၼ်းတီႈ ၸုမ်းယေးငိုၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈ လွင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းငိုၼ်းတွင်းယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|date=1 February 2021|title=Telecommunications disruptions shut down Myanmar banks|url=https://www.mmtimes.com/news/telecommunications-disruptions-shut-down-myanmar-banks.html|access-date=1 February 2021|website=[[The Myanmar Times]]|accessdate=3 February 2021|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201075108/https://www.mmtimes.com/news/telecommunications-disruptions-shut-down-myanmar-banks.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/telecommunications-disruptions-shut-down-myanmar-banks.html |accessdate=3 February 2021 |archivedate=1 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201075108/https://www.mmtimes.com/news/telecommunications-disruptions-shut-down-myanmar-banks.html }}</ref> တပ်ႉမတေႃႇလႆႈ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လႆႈပၼ်ၵၢၼ် ၽွင်းလူင်မႂ်ႇမိူင်းႁူမ်တုမ် 11 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref name="bbc1" /> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅၼ်ႇၼႆႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း [[ၶွင်ႇၸီႇၽၢႆႇၶိုင်ပွင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၸိုင်ႈမိူင်း]] ယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|last=|first=|date=|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://dsinfo.org/node/957|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957|archive-date=3 February 2021|access-date=2 February 2021|website=Tatmadaw Information Team|language=my}}</ref><ref>{{cite web|date=2 February 2021|title=Myanmar military announces new State Administrative Council|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-military-announces-new-state-administrative-council.html|access-date=2 February 2021|website=The Myanmar Times|accessdate=3 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-military-announces-new-state-administrative-council.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-military-announces-new-state-administrative-council.html |accessdate=3 February 2021 |archivedate=3 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-military-announces-new-state-administrative-council.html }}</ref> မိူဝ်ႈၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 3 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းပလိၵ်ႈၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈတဝ်တီႈႁိူၼ်း တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇသေ လႆႈမၢပ်ႇတြႃးဢဝ်ယမၢၼ်ႇလူၺ်ႈ မၼ်းၼၢင်းလႆႈဢဝ် ([[:en:Icom Incorporated|ၸၢၵ်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ICOM]] 10 လုၵ်ႈ လႄႈ Jumber 1 လုၵ်ႈ) လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ၼွၵ်ႈမိူင်းသႂၢင်းၶဝ်ႈမႃး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":10">{{Cite web|date=2021-02-03|title=Aung San Suu Kyi, Win Myint to face charges as NLD calls for ‘unconditional’ release|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/aung-san-suu-kyi-win-myint-to-face-charges-as-nld-calls-for-unconditional-release/|access-date=2021-02-04|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref><ref name= "charges">{{cite web |author1=Stephen Coates |author2=Grant McCool |author3=Matthew Tostevin |title=Myanmar police file charges against Aung San Suu Kyi after coup |url=https://www.theage.com.au/world/asia/myanmar-police-file-charges-against-aung-san-suu-kyi-after-coup-20210203-p56zcc.html |website=The Age |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 3, 2021}}</ref><ref>{{cite web |author1=Agencies/rw |title=Myanmar police file charges against ousted leader Aung San Suu Kyi under import-export law |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-police-file-charges-against-aung-san-suu-kyi-14102504 |website=ChannelNewsAsia |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 3, 2021 |archive-date=3 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131344/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-police-file-charges-against-aung-san-suu-kyi-14102504 }}</ref><ref>{{cite web |author1=AFP |author2=Reuters |title=Myanmar police charge ousted leader Aung San Suu Kyi, days after military coup |url=https://www.sbs.com.au/news/myanmar-police-charge-ousted-leader-aung-san-suu-kyi-days-after-military-coup |website=SBS |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 3, 2021}}</ref> တၢမ်ႇတွၼ်ႈတႃႇ ဢမူႉၼႆႉ တၢမ်ႇၶွၵ်ႈ 3 ပီ သေဢမ်ႇၵႃး လႆႈပၼ်ပႃး တၢမ်ႇငိုၼ်းယဝ်ႉ။<ref name=":10" /><ref>{{Cite web|title=Myanmar Detained a Team of Journalists for Flying a Drone|url=https://time.com/5002002/myanmar-arrests-journalists-drone/|access-date=2021-02-04|website=Time|archive-date=2020-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112031908/https://time.com/5002002/myanmar-arrests-journalists-drone/|url-status=dead}}</ref> ဢၼ်ပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉၸမ်ႉ မၼ်းလႆႈၼႄမိုဝ်းတူင်ႉတၵ်ႉ တီႈ Car Campaign ဢၼ်ႁဵတ်းတီႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ မိူဝ်ႈ လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2020 ၼၼ်ႉသေ ၼၼ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈၸုတုမ်ၵူၼ်းၼလႄႈသင် မိူဝ်ႈၽွင်းၶၢဝ်းလူင်းသူၼ်းတုမ်တႃႇ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ဝႃႈ ဢမ်ႇၸွမ်းပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ပၢႆးယူႇလီၼႆလႄႈသင် ၸင်လႆႈဢဝ် ၾိင်ႈမိူင်း ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၵင်ႈၽေးသၽႃႇဝသေၵေႃႈ မၢပ်ႇတြႃးဢဝ်ယမၢၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။<ref name= "charges" /><ref name=":10" />ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပေႃးၸွမ်းလူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်းသေ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇ တႃႇတိၺွပ်းဢဝ်လိူင်ႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ လႆႈ။ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတိၺွပ်း သျွၼ်း ထိူၼ်ႇၼႄးလ် (Sean Turnell) ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢေႃႉသထရေးလီးယႅၼ်း ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |author1=Agencies/kg |title=Myanmar detains Australian adviser to Aung San Suu Kyi; first known arrest of foreign national since coup |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-australian-adviser-aung-san-suu-kyi-detained-14126558 |website=ChannelNewsAsia |access-date=7 February 2021 |language=English |date=Feb 6, 2021 |archive-date=6 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206110939/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/myanmar-coup-australian-adviser-aung-san-suu-kyi-detained-14126558 }}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 8 ဝၼ်း လႄႈ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶေႃႈပူင်ၵၢင်ၶမ်ႈဢမ်ႇလႆႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈ လႄႈ တေဢမ်ႇလႆႈ ၸုတုမ်ၵူၼ်း လိူဝ် 5 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=Facebook|url=https://www.facebook.com/TatmadawInformationTeam/photos/a.111448600598777/246134033796899|access-date=2021-02-10|website=www.facebook.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Facebook|url=https://www.facebook.com/TatmadawInformationTeam/photos/a.111448600598777/246127480464221|access-date=2021-02-10|website=www.facebook.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-02-09|title=Myanmar Military Govt Bans Gatherings of Five or More in Yangon, Other Areas|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-govt-bans-gatherings-five-yangon-areas.html|access-date=2021-02-10|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ တပ်ႉပလိၵ်ႉမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈၶဝ်ႈတဝ် လုမ်းငဝ်ႈငုၼ်း NLD ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2021/02/10/asia-pacific/myanmar-protests-resume/|title=Myanmar anti-coup protests resume despite bloodshed|date=10 February 2021|website=The Japan Times}}</ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ ၶဝ်ၸႂ် ပိူင်ယုၵ်ႉယၢင်ႇမၢႆမီႈသၢႆႇပႃႇယဝ်ႉ။ ပိူင်ယုၵ်းယၢင်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်းလွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ႇ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၼႆသေ ၵူၼ်းၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းပၢႆးထႅၵ်ႉၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်သႄႉသွမ်းႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်းယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-11|title=Civil society, businesses condemn junta’s draft Cyber Security Law|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/civil-society-businesses-condemn-juntas-draft-cyber-security-law/|access-date=2021-02-13|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref> ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ၶႄႇၶဝ် ၸွႆႈသၢင်ႈ Firewall သႂ်ႇတီႈၼႂ်း ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၼႄၵၢင်ၸႂ်တီႈၼႃႈ လုမ်းၽွင်းတၢင်မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၶႄႇၶဝ်တႄႉ ထဵင်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၼၼ်ႉမၼ်းပဵၼ် ၵႂၢမ်းႁူဝ်ႇၵၼ်ၵူၺ်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-11|title=China Denies Helping Myanmar Military Regime Build Internet Firewall|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/china-denies-helping-myanmar-military-regime-build-internet-firewall.html|access-date=2021-02-13|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 10 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပလိၵ်ႈ တီႈ [[ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်]] ၶဝ် လႆႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။<ref name="CTVM">https://www.ctvnews.ca/world/in-rural-myanmar-residents-protect-police-who-reject-coup-1.5304416</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 12 ဝၼ်းၼၼ်ႉ မွၵ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းတဵင်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇလႄႈ ပလိၵ်ႈၶဝ် လႆႈတိၺွပ်း ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၵေႃၵမ်ၵၢၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ၊ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း NLD လႄႈ ၽူႈၼႄၵၢင်ၸႂ် ဢိၵ်ႇပႃး ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၵဝ်ႇ [[တူႇရဢူးသူၺ်ႇမၢၼ်း]] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=Military casts a wide net with a series of late-night raids|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-casts-a-wide-net-with-a-series-of-late-night-raids|access-date=2021-02-12|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 13 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းသေ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၶဝ် တွၼ်ႈတႃႇယႃႇၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း "လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိမ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈ" (ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈဝႃႈ "junta"၊ "regime") ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-13|title=Myanmar Military Bans Use of ‘Regime’, ‘Junta’ by Media|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-bans-use-regime-junta-media.html|access-date=2021-02-13|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်ႇၽူတ်ႉ တီႈၼိူဝ် ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတိူဝ်ႈၶိူၵ်ႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆသေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတႃႇတိၺွပ်း [[မိၼ်းၵူဝ်ႇၼႅင်ႇ]]ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=ကိုမင်းကိုနိုင်၊ ကိုဂျင်မီ၊ အဆိုတော်လင်းလင်း ၊ အင်းစိန်အောင်စိုး၊ ကိုမျိုးရန်နောင်သိမ်း၊ ပန်ဆယ်လို နှင့် မောင်မောင်အေး တို့အား ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၅၀၅(ခ)ဖြင့် တရားစွဲထားပြီး ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ထားကြောင်း တပ်မတော် ကြေညာ|url=https://news-eleven.com/article/204606|access-date=2021-02-13|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 15 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ လႆႈဢဝ် ၵႃးတႅင်ႉ၊ ၵႃးလဵၵ်းႁႄႉမၢၵ်ႇၵွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ သူင်ႇဝႆႉတီႈ ဝဵင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်သိုပ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် တႃႇပွႆပၼ် ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite_web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-detention-charges-b1802284.html|title=Myanmar coup: Armoured vehicles deployed to cities amid protests as junta extends Aung San Suu Kyi detention|accessdate=15 February 2021|website=The Independent}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သည် ‌ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ထပ်မံတရားစွဲရမန်ယူခဲ့သည်။<ref name=newcharge>{{cite news|url=https://apnews.com/article/myanmar-aung-san-suu-kyi-new-charge-2e6f38a2f9916a3ae2ba81248f1f0b5c|title=New charge filed on Suu Kyi as Myanmar crackdown intensifies|publisher=Associated Press|date=February 17, 2020|accessdate=February 17, 2020}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ သႄႇလီႇပရိတ်ႉတီႇ (ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်) 6 ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသေႃႇသူၼ်း ႁႂ်ႈႁဵတ်း CDM ၼႆလႄႈ လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းမႃးယဝ်ႉ။<ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/six-myanmar-celebrities-face-arrest-support-civil-disobedience-movement.html Six Myanmar celebrities face arrest upon civil disobedience movement]</ref> ===တၢင်ႇ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ=== ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 6 ဝၼ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ် တင်း Online Video Conferencing သေ လႆႈႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်ပထမ သၽႃးၸႄႈတိူင်းထူၼ်ႈသၢမ် သေ တႅၼ်းၽွင်း 75 ၵေႃႉ ၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈ လႄႈ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵမ်ႈၽွမ်ႈ လႆႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈသေ လႆႈၶၢမ်ႇသႅတ်ႉၸႃႇၵျၢမ်းမႃးယဝ်ႉ။<ref>[https://www.facebook.com/199678676714208/posts/4420124318002935/?app=fbl ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် တတိယအကြိမ်မြောက် ပထမပုံမှန် အစည်းအဝေး ပထမနေ့ ခေါ်ယူ ကျင်းပ]</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 6 ဝၼ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်ပထမ (ဝၼ်းထူၼ်ႈၼိုင်ႈ) သၽႃးၸႄႈတိူင်းထူၼ်ႈသၢမ် သေ ၼႂ်းၵႃႈ တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 74 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ဢၼ်တူဝ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ 34 ၵေႃ့၊ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ Online Video Conferencing သေၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ 33 ၵေႃႉ၊ ႁူမ်ႈ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ 67 ၵေႃႉသေ ဢၼ်ၵိုတ်း 7 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉထုၵ်ႇ တပ်ႉသိုၵ်းတိၺွပ်းဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ။<ref>[https://www.facebook.com/199678676714208/posts/4420830574598976/?app=fbl စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် တတိယအကြိမ်မြောက် ပထမပုံမှန် အစည်းအဝေး ပထမနေ့ ခေါ်ယူ ကျင်းပ]</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 7 ဝၼ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းတႃၼိၼ်းတႃႇရီႇၼၼ်ႉ ဢဝ် တင်း Online Video Conferencing သေ လႆႈႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်ပထမ (ဝၼ်းထူၼ်ႈၼိုင်ႈ) သၽႃးၸႄႈတိူင်းထူၼ်ႈသၢမ် သေ ၼႂ်းၵႃႈ တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 21 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ဢၼ်တူဝ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ 18 ၵေႃ့သေ တႃႇသၢမ်ၵေႃႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းတိၺွပ်းဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ။<ref>[https://www.facebook.com/199678676714208/posts/4420769534605080/?app=fbl တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် တတိယအကြိမ်မြောက် ပထမပုံမှန် အစည်းအဝေး ပထမနေ့ ခေါ်ယူ ကျင်းပ]</ref> ==လွင်ႈတၢင်းလႆႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ== လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်တပ်ႉမတေႃႇ လႆႈသိမ်းဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇပႆႇလႆႈႁူႉလီလီ။ တပ်ႉမတေႃႇဝႃႈတႄႉ လွင်ႈသဵၼ်ႈမၢႆၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် လႆႈၽိတ်းပိူင်ႈၼႆႉ မၼ်းတေႁဵတ်းႁႂ်ႈတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈၸူး ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၽွင်းငမ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|date=1 February 2021|title=Tatmadaw seizes power under state of emergency, to rule for a year|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/tatmadaw-seizes-power-under-state-of-emergency-to-rule-for-a-year/|access-date=2 February 2021|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref> မိူဝ်ႈပႆႇသိမ်း ဢၢမ်းၼၢတ်ႈမွၵ်ႈလၢႆဝၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းဢမ်ႇၼႄလႆႈသၢၵ်ႈသႄႇ လွင်ႈမၢပ်ႇလၢတ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ [[ၵေႃႇမသျိၼ်ႇ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်|ၵေႃႇမသျိၼ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ]] လႆႈထဵင်ႇလွင်ႈမၢပ်ႇလၢတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|date=29 January 2021|title=Myanmar election commission rejects military’s fraud claims|url=https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-elections-myanmar-cc1b225b806c27dda748d3ab51d0e47f|access-date=2 February 2021|website=AP NEWS}}</ref> လၢတ်ႈဝႃႈတႄႉ လွင်ႈလႆႈသိမ်းဢဝ်ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈ တပ်ႉမတေႃႇ ၶႂ်ႈသိုပ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|date=1 February 2021|title=Min Aung Hlaing: the heir to Myanmar’s military junta|url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210201-min-aung-hlaing-the-heir-to-myanmar-s-military-junta|access-date=2 February 2021|website=France 24|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Myanmar military appoints ministers after ousting Suu Kyi in coup|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-military-appoints-ministers-after-ousting-Suu-Kyi-in-coup|access-date=2021-02-02|website=Nikkei Asia|language=en-GB|archive-date=2021-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202111108/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-military-appoints-ministers-after-ousting-Suu-Kyi-in-coup|url-status=dead}}</ref> ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ ပေႃး ဢႃႇယုတဵမ် 65 ၶူပ်ႇၼႆ တေလႆႈလိုဝ်ႈတႃၶုၼ်သေ ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ယူႇၼႆႉ တေလႆႈလိုဝ်ႈ ပေႃးလိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 2021 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name=":4" >{{cite web|date=12 January 2021|title=Could Min Aung Hlaing’s retirement break the political deadlock?|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/|access-date=2 February 2021|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref> ၵေႃႉဢၼ်တေပုတ်ႇတၢင်ႇတီႈ ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၼႆႉ ပေႃးဢဝ်လၵ်းမိူင်းဝႃႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၵူၺ်း တေၸၢင်ႈ လိူၵ်ႈတၢင်ႇလႆႈ။<ref name=":4" /> ပေႃးပဵၼ်ၼၼ်ႉ ပေႃးမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ လိုဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆ လုမ်းတတ်းသိၼ်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ တေၸၢင်ႈမႂ်တင်း လွင်ႈပၼ်ႁႃရူဝ်ႇႁိၼ်ႇၵျႃႇ လႄႈ လွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ၽိတ်းၾိင်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last=Editor|first=Richard Lloyd Parry, Asia|title=Senior General Min Aung Hlaing’s secret motive for Burma coup|language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/senior-general-min-aung-hlaings-secret-motive-behind-burma-coup-tb32gxtxb|access-date=2 February 2021|issn=0140-0460}}</ref><ref name=":5">{{cite web|title=General Min Aung Hlaing is the ambitious army chief and international pariah who seized power in Myanmar|url=https://www.sbs.com.au/news/general-min-aung-hlaing-is-the-ambitious-army-chief-and-international-pariah-who-seized-power-in-myanmar|access-date=2 February 2021|website=SBS News|language=en}}</ref> ဝၢႆးသေမၼ်းလိုဝ်ႈတႃၶုၼ်ယဝ်ႉ မၼ်းၼႄႁၢင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ တေသိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":5" /> ၸုမ်း Justice For Myanmar ဝႃႈတႄႉ တီႈမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ လွင်ႈတၢင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယႃႇႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈဢမ်ႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလႆႈ ၸင်ႇလႆႈ သိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈမႃး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":6">{{cite web|last=|first=|date=|title=Who profits from a coup? The power and greed of Senior General Min Aung Hlaing|url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/who-profits-from-a-coup-the-power-and-greed-of-senior-general-min-aung-hlaing|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2 February 2021|website=Justice for Myanmar}}</ref> မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၼႆႉ မၼ်းၵမ်ဝႆႉ ၵေႃႇပူဝ်ႇရေးသျိၼ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမျၢၼ်ႇမႃႇ လႄႈ [[ပျီႇထွင်ႇၸုမျၢၼ်ႇမႃႇၼႅင်ႇငၢၼ်ႇ ၸီးပႂႃးယေး ဢူးပၢႆႇလီႇမိတႅတ်ႉ]] ဢၼ်ပဵၼ်ၶွင် တပ်ႉသိုပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web|last=Pierson|first=David|date=2021-02-02|title=Myanmar's military upended its comfortable status quo by staging a coup. Why?|url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2021-02-02/myanmar-military-coup-upended-comfortable-status-quo|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-02-02|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> ၸိူဝ်းပဵၼ် လုၵ်ႈလၢင်းမၼ်းၵေႃႈ မီးလွင်ႈပိူင်ႇဝႆႉတီႈ တူင်ႇဝူင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵမ်ႈၽွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name=":6" /> မိူဝ်ႈပႆႇသိမ်းဢၢမ်ႈၼၢတ်ႈမွၵ်ႈလၢႆဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ International Monetary Fund သေ လႆႈဢဝ်ငိုၼ်းတေႃႇလၢႆႇ 350 မီႇလီႇယႅၼ်ႇ ပၼ် [[ငဝ်ႈငုၼ်းယေးငိုၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] ပဵၼ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႇဝိတ်ႉၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":17">{{Cite news|last=Lawder|first=David|date=2021-02-03|title=Days before coup, IMF sent Myanmar $350 million in emergency aid; no precedent for refund|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-imf-idUSKBN2A303R|access-date=2021-02-05}}</ref> ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၸုမ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်သေ ပၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။<ref name=":17" /> ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းသေ ၽိူဝ်ႇထုၵ်ႇထၢမ်မႃးၸိုင် IMF ၵူၺ်းလၢတ်ႈဝႃႈ တေၸႂ်ႉၸၢႆႇငိုၼ်း ၸွမ်းလူၺ်ႈတၢင်းလူဝ်ႇၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":18">{{Cite news|last=Lawder|first=David|date=2021-02-05|title=IMF says members to guide decision on whether to recognize Myanmar's military leaders|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/myanmar-politics-imf-int-idUSKBN2A426Y|access-date=2021-02-05}}</ref> ၵပ်းၵၢႆႇလႈၺ်ႈ ၵေႃႉပဵၼ်ၽူႈယႂ်ႇငဝ်ႈငုၼ်းယေးငိုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄမႃး။<ref name=":18" /><ref>{{Cite web|title=Transcript of IMF Press Briefing|url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2021/02/04/tr020421-transcript-of-imf-press-briefing|access-date=2021-02-05|website=IMF|language=en}}</ref> ==လွင်ႈထတ်းသၢင်တူၺ်းၸွမ်းလူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်း== ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တပ်ႉမတေႃႇသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၾိင်ႈမိူင်းၶဝ် လႆႈမီးၶေႃႈထၢမ်မႃးယဝ်ႉ။<ref name=":7" /> လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ NLD ၼႆႉ ၶဝ်ထဵင်မႃး လွင်ႈတပ်ႉမတေႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၾိင်ႈမိူင်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-01|title=‘The constitution is invalid now’: NLD patron fires back at military|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/the-constitution-is-invalid-now-nld-patron-fires-back-at-military/|access-date=2021-02-02|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref><ref name=":8">{{Cite web|date=2021-02-02|title=After coup, medical workers spearhead civil disobedience campaign|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/after-coup-medical-workers-spearhead-civil-disobedience-campaign/|access-date=2021-02-02|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref> တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉ ၾိင်ႈမိူင်း တွၼ်ႈ 417 လႄႈ 418 ဢၼ်မႃးတီႈ [[လၵ်းမိူင်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (2008)|လၵ်းမိူင်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ 2008]] သေ သိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last=|first=|date=2021-02-01|title=Statement from Myanmar military on state of emergency|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-military-text-idUSKBN2A11A2|url-status=live|access-date=2021-02-02}}</ref> ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်းတွၼ်ႈ 417 ဝႃႈ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ သၢႆႇငၢႆၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းသေ ၵေႃႉပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၵူၺ်း တေၸၢင်ႈ ဢုပ်ႇဢူဝ်းတိူင်ႇပၢင်ႇၵၼ်တင်း [[ၶွင်ႇၸီႇၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈလႄႈ ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၵင်ႈၸိုင်ႈမိူင်း]]သေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလႆႈ။<ref name=":3">{{Cite web|date=2021-02-01|title=Emergency Powers in Myanmar|url=https://melissacrouch.com/2021/02/01/emergency-powers-in-myanmar/|access-date=2021-02-02|website=Melissa Crouch|language=en}}</ref> ပေႃးဝႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်းတွၼ်ႈ 418 သေ ၸင်ႇၸၢင်ႈဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ဢၢပ်ႈပၼ် ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ ယဝ်ႉ။<ref name=":3" /> မိူဝ်ႈပႆႇသိမ်းဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ ၽၢႆႇၵႅတ်ႈၵင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ တေပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ၶွင်ႇၸီႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ၵေႃႉဢွၼ်ႇႁူဝ်မႃးၼႆလႄႈ ၶဝ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၾိင်ႈမိူင်းတွၼ်ႈ 417 လႄႈ 418 မႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=Myanmar latest: NLD calls for Suu Kyi's release|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-latest-NLD-calls-for-Suu-Kyi-s-release|access-date=2021-02-02|website=Nikkei Asia|language=en-GB|archive-date=2021-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131350/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-coup-latest-Police-charges-Suu-Kyi-for-importing-walkie-talkies|url-status=dead}}</ref> ႁူမ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၾိင်ႈမိူင်းမႃးၸိူင်ႉၼၼ်သေတႃႉ ပေႃးဢမ်ႇပႃးလွင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆႉ လွင်ႈဢၼ် တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ယူႇႁႃႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈဝူၼ်ႉယၢပ်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|date=2021-02-01|title=Myanmar coup: Aung San Suu Kyi detained as military seizes control|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55882489|access-date=2021-02-02}}</ref><ref name=":7" >{{Cite web|last=Crouch|first=Melissa|date=2021-02-02|title=The power and ambition behind Myanmar’s coup|url=https://www.theage.com.au/national/the-power-and-ambition-behind-myanmar-s-coup-20210202-p56yor.html|access-date=2021-02-02|website=The Age|language=en}}</ref> ==လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ== ===ၼႂ်းမိူင်း=== ===လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်=== {{main|လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ 2021}} [[ၾၢႆႇ:2021 Myanmar Protest in Hleden.jpg|thumb|လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်တီႈ လႄးတၢၼ်း [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]]] ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီႇ လႄႈ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်း ဢွၼ်ၵၼ်တႄႇႁဵတ်း [[လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ]] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|date=2 February 2021|title=Nay Pyi Taw, Mandalay healthcare staff to join 'Civil Disobedience Campaign'|url=https://www.mmtimes.com/news/nay-pyi-taw-mandalay-healthcare-staff-join-civil-disobedience-campaign.html|access-date=2 February 2021|website=The Myanmar Times|accessdate=3 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131330/https://www.mmtimes.com/news/nay-pyi-taw-mandalay-healthcare-staff-join-civil-disobedience-campaign.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/nay-pyi-taw-mandalay-healthcare-staff-join-civil-disobedience-campaign.html |accessdate=3 February 2021 |archivedate=3 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131330/https://www.mmtimes.com/news/nay-pyi-taw-mandalay-healthcare-staff-join-civil-disobedience-campaign.html }}</ref><ref>{{cite web|date=2 February 2021|title=Myanmar Medics Prepare Civil Disobedience Against Military Rule|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-medics-prepare-civil-disobedience-military-rule.html|access-date=2 February 2021|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> တီႈၵွင်ႉသၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၽွတ်ႈႁဵၼ်း ၸုမ်း "Civil Disobedience Movement" သေ ၵူၼ်း follower ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ 170,000 ပၢႆယဝ်ႉ။<ref name=":8" /> ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်တႅပ်းတတ်း တႄႇဢဝ် ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 3 ဝၼ်းသေ တေၼႄၵၢင်ၸႂ်လၢႆးဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":11">{{Cite web|date=2021-02-03|title=Teachers, students join anti-coup campaign as hospital staff stop work|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/teachers-students-join-anti-coup-campaign-as-hospital-staff-stop-work/|access-date=2021-02-03|website=Frontier Myanmar|language=en-US}}</ref><ref name=":8" /> မိူဝ်ႈၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 3 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ဢဝ်လၢႆးဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇသေ ၼႄၵၢင်ၸႂ်မႃးယဝ်ႉ။<ref name=":8" /><ref>{{cite web |author1=Matthew Tostevin |author2=Grant McCool |author3=Stephen Coates |title=Myanmar doctors stop work to protest coup as UN considers response |url=https://www.afr.com/world/asia/myanmar-doctors-stop-work-to-protest-coup-as-un-considers-response-20210203-p56z7z |website=Financial Review |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 3, 2021}}</ref> ၶဝ်ႈပႃးၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ႁူင်းယႃ လႄႈ ဢေႇၵျႅၼ်ႇၸီႇပၢႆးယူႇလီ 100 ပၢႆယဝ်ႉ။<ref name=":12">{{Cite web|date=2021-02-03|title=Myanmar’s Medics Launch Civil Disobedience Campaign Against Coup|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-medics-launch-civil-disobedience-campaign-coup.html|access-date=2021-02-04|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref><ref name=":11" /> ၶူးသွၼ် 100,000 ပၢႆလႄႈ <ref name=":11" /> ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၵဝ်ႇ တီႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်မိူင်းၼွၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးမႃးယဝ်ႉ။<ref name=":12" /> ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈ [[ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၵၢၼ်လဵင်ႉသတ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၽၢႆမိူင်]] တီႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=စစ်အစိုးရကို နေပြည်တော်က နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတွေ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/nld-government-staff-against-military-coup-02042021030530.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-02-04|website=Radio Free Asia|language=my}}</ref> မိၼ်းၵူဝ်ႇၼႅင်ႇ ၽူႈဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးမႃးတီႈ ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈတိုၵ်းသူၼ်း တႃႇသၢၼ်ၶတ်း [[ပိူင်ၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈ]] ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=Veteran activist calls for civil disobedience in wake of coup|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/veteran-activist-calls-for-civil-disobedience-in-wake-of-coup|access-date=2021-02-04|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> တီႈၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မိုဝ်းသၢမ်ၼိဝ်ႉပူၵ်းသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |author1=AP |author2=ABC News (Australia) |title=Myanmar blocks Facebook as resistance grows to military coup |url=https://www.abc.net.au/news/2021-02-05/myanmar-blocks-facebook-as-resistance-grows-to-military-coup/13124148 |website=ABC News (Australia) |access-date=5 February 2021 |language=English |date=Feb 5, 2021}}</ref> ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ဢဝ်တင်း ဢူၺ်းလီၼမ်ႉၼဵင်ႈၼူမ်း (Milk Tea Alliance) ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇဢွၼ်ႇလၢႆး ႁင်းဢေးသျႃးၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ၼႄၵၢင်ၸႂ်မႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-04|title=#MilkTeaAlliance has a new target brewing: Myanmar’s military|url=https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3120526/asias-milkteaalliance-has-new-target-brewing-generals-behind|access-date=2021-02-05|website=South China Morning Post|language=en}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 5 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် သၢႆႁိူဝ်းမိၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႈ လႆႈၶဝ်ႈပႃးမႃးတီႈ Civil Disobedience ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-05|title=Civilian Disobedience Campaign' takes flight in Myanmar|url=https://www.mmtimes.com/news/civilian-disobedience-campaign-takes-flight-myanmar.html|access-date=2021-02-05|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-02-05|archivedate=2021-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205055420/https://www.mmtimes.com/news/civilian-disobedience-campaign-takes-flight-myanmar.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/civilian-disobedience-campaign-takes-flight-myanmar.html |accessdate=2021-02-05 |archivedate=2021-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205055420/https://www.mmtimes.com/news/civilian-disobedience-campaign-takes-flight-myanmar.html }}</ref>လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ "ကမ္ဘာမကြေဘူး" ၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ၼႄၵၢင်ၸႂ်မႃးယဝ်ႉ။<ref name=":23">{{Cite web|date=2018-08-09|title=Songwriter Who Provided ‘Theme Song’ to 8888 Uprising Finally Honored|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/songwriter-provided-theme-song-8888-uprising-finally-honored.html|access-date=2021-02-04|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> [[ၾၢႆႇ:Protesters riding Motorcycles in Mandalay after 2021 Myanmar coup.jpg|thumb|ၶီႇလူတ်ႉၶိူင်ႈသေ ၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈ သဵၼ်ႈတၢင်း 78 တီႈႁိမ်း [[တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းဝဵင်းလိူဝ်ႇ]]]] ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 3 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်တႄႇ လွင်ႈဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်တပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":13">{{Cite web|date=2021-02-03|title=Myanmar calls for boycott of Tatmadaw linked products and services|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-calls-boycott-tatmadaw-linked-products-and-services.html|access-date=2021-02-03|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-02-05|archivedate=2021-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210221154215/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-calls-boycott-tatmadaw-linked-products-and-services.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-calls-boycott-tatmadaw-linked-products-and-services.html |accessdate=2021-02-05 |archivedate=2021-02-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210221154215/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-calls-boycott-tatmadaw-linked-products-and-services.html }}</ref> ၼႂ်းၵႃႈၵုၼ်ႇသိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်းတႃႇသိုဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး Mytel၊ မျၢၼ်ႇမႃႇပီႇယႃႇ၊ မၢၼ်းတလေးပီႇယႃႇ၊ တၵူင်ႇပီႇယႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။<ref name=":22">{{Cite web|title=Military Chief’s Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants|archive-date=15 December 2020|access-date=11 January 2021|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> တီႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈ Mytel တႃႇ 71 ၵေႃႉၼႆႉ လႆႈဢွၵ်ႇၵၢၼ်မႃးယဝ်ႉ။<ref name=":11" /> [[ၾၢႆႇ:Protest against military coup (9 Feb 2021, Hpa-An, Kayin State, Myanmar) (3).jpg|thumb|left|မေႃသွၼ်ၶဝ် ၼႄၵၢင်ၸႂ်တီႈ [[ဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇ]]၊ [[ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ]]]] တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပေႃးထိုင် ၵၢင်ၶမ်ႈ 8 မူင်းၼႆ ဢွၼ်ၵၼ် တွႆႇမေႃ တွႆႇပုင်းလဵၵ်းၼႂ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ cacerolazo ၼၼ်ႉသေ ၼႄၵၢင်ၸႂ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-04|title=Myanmar coup: army blocks Facebook access as civil disobedience grows|url=http://www.theguardian.com/global-development/2021/feb/04/myanmar-coup-army-blocks-facebook-access-as-civil-disobedience-grows|access-date=2021-02-04|website=the Guardian|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author1=Reuters Staff |title=Anti-coup protests ring out in Myanmar's main city |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/anti-coup-protests-ring-out-in-myanmars-main-city-idUSKBN2A139S |website=Reuters |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 2, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=Myanmar coup latest: UN Security Council stops short of issuing statement|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-coup-latest-UN-Security-Council-stops-short-of-issuing-statement|access-date=2021-02-02|website=Nikkei Asia|language=en-GB|archive-date=2021-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203015938/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-coup-latest-UN-Security-Council-stops-short-of-issuing-statement|url-status=dead}}</ref> မိူဝ်ႈၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2 ဝၼ်း ၵၢင်ၶမ်ႈ 8 မူင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႃႈၵုင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢွၵ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် မွၵ်ႈ 15 တႃၼၼ်ႉသေ ၶဝ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် တႃႇႁႂ်ႈပွႆႇပၼ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို အနုနည်းအာဏာဖီဆန်မှု တချို့ရှိလာခြင်း|url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-civil-disobedience-movement-/5762587.html|access-date=2021-02-02|website=ဗွီအိုအေ|language=my}}</ref> မိူဝ်ႈၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 3 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း [[ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ဝဵင်းလူင်တႃႈလိူဝ်ႇ|ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းတႃႈလိူဝ်ႇ]] တႃႇ 6 ၵေႃႉၵေႃႈ လႆႈဢွၵ်ႇၵၢၼ်မႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-03|title=Mandalay vice mayor, MCDC members resign|url=https://www.mmtimes.com/news/mandalay-vice-mayor-mcdc-members-resign.html|access-date=2021-02-03|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-02-05|archivedate=2021-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208020329/https://www.mmtimes.com/news/mandalay-vice-mayor-mcdc-members-resign.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/mandalay-vice-mayor-mcdc-members-resign.html |accessdate=2021-02-05 |archivedate=2021-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208020329/https://www.mmtimes.com/news/mandalay-vice-mayor-mcdc-members-resign.html }}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းမႃး ၵူၼ်းမွၵ်ႇ 30 ၼႆႉ လႆႈၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈၼႃႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃယႃ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-04|title=Mandalay citizens protest against Tatmadaw rule|url=https://www.mmtimes.com/news/mandalay-citizens-protest-against-tatmadaw-rule.html|access-date=2021-02-04|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-02-05|archivedate=2021-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204113803/https://www.mmtimes.com/news/mandalay-citizens-protest-against-tatmadaw-rule.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/mandalay-citizens-protest-against-tatmadaw-rule.html |accessdate=2021-02-05 |archivedate=2021-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204113803/https://www.mmtimes.com/news/mandalay-citizens-protest-against-tatmadaw-rule.html }}</ref><ref>{{Cite web|title=Four arrested in Mandalay after street protest against military coup|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/four-arrested-in-mandalay-after-street-protest-against-military-coup|access-date=2021-02-04|website=Myanmar NOW|language=en}}</ref> မိူဝ်ႈၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမွၵ်ႈသွင်မိုၼ်ႇၵေႃႉ လႆႈဢွၵ်ႇမႃးၼိူဝ်တၢင်းသေ လႆႈၼႄၵၢင်ၸႂ် တႃႇပွႆႇပၼ် ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၼႆယဝ်ႉ။<ref>https://www.aljazeera.com/news/2021/2/6/thousands-of-myanmar-protesters-face-off-with-police-in-yangon</ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တီႈ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ လႄႈ ဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉၵေႃႈ လႆႈၼႄၵၢင်ၸႂ်မႃးယဝ်ႉ။<ref>https://www.irrawaddy.com/news/thousands-take-to-streets-of-myanmar-to-protest-military-takeover.html</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ ၸႂ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်းသေ ၸႅၵ်ႇၽႄၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ တႃႇ 6 ၵေႃႉၼႆႉ လႆႈတၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇမႃးသေ ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ် ဢႃႇယု 20 ၶူပ်ႇ ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇမၢၵ်ႇၵွင်ႈ ၸပ်းၺႃးတီႈ ႁူဝ်သေ လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 12 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-09|title=Six Protesters Injured After Myanmar Police Fire on Protest|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/six-protesters-injured-myanmar-police-fire-protest.html|access-date=2021-02-10|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> ၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ် မွၵ်ႈ 100 ၵေႃႉၼႆႉၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-09|title=Protest crackdown begins in Myanmar, over 100 nabbed in Mandalay|url=https://www.mmtimes.com/news/protest-crackdown-begins-myanmar-over-100-nabbed-mandalay.html|access-date=2021-02-10|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-03-02|archivedate=2021-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109190256/https://www.mmtimes.com/news/protest-crackdown-begins-myanmar-over-100-nabbed-mandalay.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/protest-crackdown-begins-myanmar-over-100-nabbed-mandalay.html |accessdate=2021-03-02 |archivedate=2021-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109190256/https://www.mmtimes.com/news/protest-crackdown-begins-myanmar-over-100-nabbed-mandalay.html }}</ref> ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းမႃးၸိူဝ်းၵမ်ႉၼမ်တႄႉ လႆႈၶိုၼ်းပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 10 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-10|title=Arrested protesters released in Mandalay|url=https://www.mmtimes.com/news/arrested-protesters-released-mandalay.html|access-date=2021-02-10|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-03-02|archivedate=2021-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217063638/https://www.mmtimes.com/news/arrested-protesters-released-mandalay.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/arrested-protesters-released-mandalay.html |accessdate=2021-03-02 |archivedate=2021-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217063638/https://www.mmtimes.com/news/arrested-protesters-released-mandalay.html }}</ref> ===လွင်ႈတတ်းၶၢတ်ႇ ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ=== ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ "ယွၼ်ႉၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိမ်သဝ်း"ၼႆသေ လႆႈသင်ၶေႃႈပူင် ၽူႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ ႁႂ်ႈဢိုတ်း ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ တေႃႇထိုင် ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 7 ဝၼ်းၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":15">{{Cite news|last=Staff|first=Reuters|date=2021-02-03|title=Myanmar internet providers block Facebook services after government order|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-facebook-idUSKBN2A32ZE|access-date=2021-02-04}}</ref> ဢၼ်ပဵၼ် [[ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ|MTP]] ၼႆႉ လႆႈဢိုတ်းမႃး Facebook messenger၊ Instragram လႄႈ WhatsApp ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ [[တႄႇလီႇၼေႃး မျၢၼ်ႇမႃႇ|တႄႇလီႇၼေႃး]] တႄႉ ဢိုတ်း ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း။<ref>{{Cite web|date=2021-02-03|title=Directive to block social media service|url=https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-service/|access-date=2021-02-04|website=Telenor Group|language=en|accessdate=2021-02-05|archivedate=2021-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211205103134/https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-service/}}</ref><ref name=":15" /> ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈၸႂ်ႉ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉတွၼ်ႈတႃႇႁဵတ်း လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢၼ်ဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name=":15" /> ဝၢႆးသေ ထုၵ်ႇဢိုတ်းၾဵတ်ႉပုၵ်ႉယဝ်ႉ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၶၢႆႉၸူးၽၢႆႇ [[တုၺ်ႉတႃႇ]] သေ ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈ #RespectOurVotes၊ #HearTheVoiceofMyanmar၊ #SaveMyanmar ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last=Potkin|first=Fanny|date=2021-02-05|title=After Facebook ban, thousands in Myanmar take to Twitter to plead #RespectOurVotes|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-twitter-idUSKBN2A5189|access-date=2021-02-06}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 5 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် ဢိုတ်းပႃး တုၺ်ႉတႃႇ ထႅင်ႈယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=Myanmar’s new military government is now blocking Twitter and Instagram|url=https://social.techcrunch.com/2021/02/05/myanmar-military-government-is-now-blocking-twitter/|access-date=2021-02-06|website=TechCrunch|language=en-US}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-02-05|title=Directive to block social media services Twitter and Instagram in Myanmar|url=https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-services-twitter-and-instagram-in-myanmar/|access-date=2021-02-06|website=Telenor Group|language=en|accessdate=2021-02-08|archivedate=2021-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211205103134/https://www.telenor.com/directive-to-block-social-media-services-twitter-and-instagram-in-myanmar/}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢိုတ်း ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ လွင်ႈပၼ် ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-06|title=Myanmar junta blocks internet access as coup protests expand|url=https://apnews.com/article/united-nations-myanmar-media-social-media-yangon-e7765d3459d386219ee1dca8ad1e089c|access-date=2021-02-06|website=AP NEWS}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ [[ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ]]သေ လႆႈတုၵ်းွယၼ်း တႃႇပိုၼ်ႇပၼ် ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉၼႆလႄႈ ဝၢႆးဝၼ်းမႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုတ်ႇပၼ် ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵွၼ်ႉသၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇ ဢိုတ်းဝႆႉယူႇ။<ref>{{Cite web|title=Internet access partially restored in Myanmar as protests grow against military coup|url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/internet-access-partially-restored-in-myanmar-as-protests-grow-14131802|access-date=2021-02-07|website=CNA|language=en|archive-date=2021-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614233403/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/internet-access-partially-restored-in-myanmar-as-protests-grow-14131802}}</ref> တႄႇဢဝ် ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 15 ဝၼ်းသေ တႄႇဢဝ် ၵၢင်ၼႂ် 1 မူင်း တေႃႇ 9 မူင်း လႆႈဢိုတ်း ၵၢင်ၸွႆႈသၢင်ႈ ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-14|title=Myanmar: tanks roll into cities as internet shut down|url=http://www.theguardian.com/world/2021/feb/14/tanks-on-streets-of-myanmar-city-prompt-us-embassy-warning|access-date=2021-02-15|website=the Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Beech|first=Hannah|date=2021-02-14|title=Military Imposes Full Grip on Myanmar in Overnight Crackdown|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/02/14/world/asia/myanmar-military-crackdown.html|access-date=2021-02-15|issn=0362-4331}}</ref> ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းၸႂ်ႉႁဵတ်းၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ [[တႄႇလီႇၼေႃး]] လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |title=Directives from authorities in Myanmar - February 2021 |url=https://www.telenor.com/sustainability/responsible-business/human-rights/mitigate/human-rights-in-myanmar/directives-from-authorities-in-myanmar-february-2021/ |website=Telenor Group |access-date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |language=en |accessdate=2021-03-02 |archivedate=2021-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210215082607/https://www.telenor.com/sustainability/responsible-business/human-rights/mitigate/human-rights-in-myanmar/directives-from-authorities-in-myanmar-february-2021/ }}</ref> ===ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး=== Amata Corporation ဢၼ်ပဵၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးႁိူၼ်းယေး ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈတီႈမိူင်းထႆးၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆလႄႈ လႆႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈပႃႇၸၢၵ်ႈ ဢၼ်တေမူတ်းသဵင်ႈ တေႃႇလႃႇ ဢမေႇရိၵၢၼ် ၼိုင်ပီႇလီႇယႅၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref name=":9">{{Cite web|title=Thailand's Amata halts $1bn Myanmar property project after coup|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Thailand-s-Amata-halts-1bn-Myanmar-property-project-after-coup|access-date=2021-02-02|website=Nikkei Asia|language=en-GB|archive-date=2021-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203020504/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Thailand-s-Amata-halts-1bn-Myanmar-property-project-after-coup|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Thai developer invests $1bn to put Myanmar industry on global map|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Thai-developer-invests-1bn-to-put-Myanmar-industry-on-global-map|access-date=2021-02-02|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> [[ၸူသူႇၵီး]] ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵိုတ်းလွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇလူတ်ႉၵႃးၼႂ်းမိူင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။<ref name=":9" /> လွင်ႈသိုဝ်ႉၶၢႆ တီႈၸတွၵ်ႉဢဵၵ်ႉၶျဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵိုတ်းဝႆႉ ယူႇယဝ်ႉ။<ref name=":9" /> ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵၢၼ်ငၢၼ်းၵႃႉၶၢႆႁိူၼ်း တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ လႆႈလူင်းၵႂႃႇၸမ် 100% ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-05|title=Myanmar's real estate sector crashes|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmars-real-estate-sector-crashes.html|access-date=2021-02-05|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-02-05|archivedate=2021-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205065856/https://www.mmtimes.com/news/myanmars-real-estate-sector-crashes.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/myanmars-real-estate-sector-crashes.html |accessdate=2021-02-05 |archivedate=2021-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205065856/https://www.mmtimes.com/news/myanmars-real-estate-sector-crashes.html }}</ref> ဢၼ်ပဵၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် Totle SE ဝႃႈတႄႉ ၶဝ်တိုၵ်ႉလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ၶဝ် ၸွင်ႇမၼ်းမီးၽွၼ်းၼိူဝ် လွင်ႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last=Staff|first=Reuters|date=2021-02-04|title=Total assessing impact of Myanmar coup on its projects|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/myanmar-politics-total-int-idUSKBN2A4120|access-date=2021-02-07}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 5 ဝၼ်း ၼၼ်ႉ ၶွမ်ႇပၼီႇ ၵီႇရိၼ်ႇ (Kirin Company) ၵေႃႈ လႆႈတတ်းၶၢတ်ႇ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတင်း [[:my:ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်|ၵၢၼ်ငၢၼ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢူးပၢႆႇ]]ယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |author1=Erin Handley |title=Kirin, parent company of Australian beer company Lion, cuts ties with Myanmar military after coup |url=https://www.abc.net.au/news/2021-02-05/myanmar-kirin-parent-company-lion-cuts-ties-military-coup/13125778 |website=ABC (Australian Broadcasting Network) |access-date=10 February 2021 |language=English |date=Feb 5, 2021}}</ref><ref>{{cite web |author1=Ben Doherty |author2=Ben Butler |title=Kirin beer company cuts brewery ties with Myanmar military over coup |url=https://www.theguardian.com/world/2021/feb/05/kirin-beer-company-cuts-brewery-ties-with-myanmar-military-over-coup |website=The Guardian |access-date=10 February 2021 |language=English |date=Feb 5, 2021}}</ref><ref name=":19">{{Cite web|last=|first=|date=|title=Japan's Kirin ends Myanmar beer tie-up with army-owned partner after coup|url=https://news.trust.org/item/20210205070108-ktqjw/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205091809/http://news.trust.org/item/20210205070108-ktqjw/|archive-date=2021-02-05|access-date=2021-02-08|website=Thomson Reuters Foundation}}</ref> ၶွမ်ႇပၼီႇဢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပိူင်ႇဝႆႉ သျႄႇယႃႇလွၵ်းၵၢၼ်ႇပီႇယႃႇ တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တႃႇ 80% (တေႃႇလႃႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ 1.7 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇ)ယဝ်ႉ။ <ref name=":19" /> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 8 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၽူႈႁူမ်ႈတႄႇတင်ႈ Razer လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၶဝ်တေၵိုတ်း လွင်ႈသႂ်ႇတိုၼ်း တီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇလႅၼ်းယႃႈ Virginia Tobacco ဢၼ် ဢူးပၢႆႇလီႇမိတႅတ်ႉ ၶဝ်ပိူင်ႇသျႄႇယႃႇ ၵမ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|last=hermesauto|date=2021-02-09|title=Razer co-founder and director Lim Kaling pulls out of Myanmar joint venture|url=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/razer-co-founder-and-director-lim-kaling-pulls-out-of-myanmar-joint|access-date=2021-02-09|website=The Straits Times|language=en}}</ref> ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၵေႃႈ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈသႂ်ႇတိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းသေ တေႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတင်း ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|title=Myanmar junta chief Min Aung Hlaing says this coup is 'different'|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-junta-chief-Min-Aung-Hlaing-says-this-coup-is-different|access-date=2021-02-09|website=Nikkei Asia|language=en-GB|archive-date=2021-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209073807/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-junta-chief-Min-Aung-Hlaing-says-this-coup-is-different|url-status=dead}}</ref> ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 11 ဝၼ်း လုၵ်ႉတီႈ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ [[ၵျူဝ်း ပၢႆႇတႅၼ်ႇ]] လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေၵိုတ်း လွင်ႈပၼ်ငိုၼ်း 1 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇ ဢၼ်တႃႇၵမ်ႉထႅမ်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last=Times|first=The New York|title=Video: Biden Imposes New Sanctions on Leaders of Myanmar Military Coup|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/video/us/politics/100000007598187/biden-myanmar-sanctions.html|access-date=2021-02-11|issn=0362-4331}}</ref> ====လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼႂ်းတပ်ႉ==== ဝၢႆးသေပဵၼ် လွင်ႈၼႄႇၵၢင်ၸႂ်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးႁိုင်ပေႃးၼၢၼ်း တီႈၼႂ်း [[တပ်ႉၸုမ်းပလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|တပ်ႉၸုမ်းပလိၵ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ]] မီးလွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ 2021 မၢတ်ႉၶျ် 5 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပလိၵ်ႈၽူႈမီးၸၼ်ႉ 11 ၵေႃႉ ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတၢႆၼႆလႄႈ လႆႈႁွင်ႉဢဝ်တင်း မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းၶဝ်သေ လႆႈဢွၵ်ႇပၢႆႈၵႂႃႇၸူး ၸႄႈမိူင်းမီႇၸူဝ်ႇရမ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ လႅၼ်လိၼ် မျၢၼ်ႇမႃႇ-ဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web |url=https://www.themizorampost.net/page-view?date=06-03-2121&page_no=1&edition_id=NULL |title=Archived copy |access-date=11 March 2021 |archive-date=10 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310201711/https://www.themizorampost.net/page-view?date=06-03-2121&page_no=1&edition_id=NULL |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-56309338|title=Myanmar coup: India asked to return police officers who crossed border|work=BBC News|date=7 March 2021|via=www.bbc.com|access-date=11 March 2021|archive-date=10 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310193532/https://www.bbc.com/news/world-asia-56309338|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/19-myanmar-cops-take-shelter-in-mizoram/articleshow/81340117.cms|title=Myanmar protest: '19 Myanmar cops take shelter in Mizoram' &#124; World News – Times of India|website=The Times of India|access-date=11 March 2021|archive-date=17 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317031623/https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/19-myanmar-cops-take-shelter-in-mizoram/articleshow/81340117.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2021/03/10/asia-pacific/myanmar-police-fled-india/|title='Shoot till they are dead': Some Myanmar police flee to India after refusing orders|first=Devjyot|last=Ghoshal|date=10 March 2021|website=The Japan Times|access-date=11 March 2021|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311063436/https://www.japantimes.co.jp/news/2021/03/10/asia-pacific/myanmar-police-fled-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-56343982|title=Myanmar coup: 'We were told to shoot protesters', say police who fled|work=BBC News|date=10 March 2021|via=www.bbc.com|access-date=11 March 2021|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311060041/https://www.bbc.com/news/world-asia-56343982|url-status=live}}</ref> ၽၢႆႇၶွင်ႇၸီႇသိုၵ်း လႆႈတုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈၶိုၼ်းဢဝ် ပလိၵ်ႈၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၸိူဝ်းမီးတီႈၼႃႈလိၼ် မီႇၸူဝ်ႇရမ်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းသူင်ႇပၼ်ၶိုၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/mizoram-is-waiting-for-govt-s-direction-on-myanmar-refugees-state-minister-121030801200_1.html|title=Mizoram is waiting for govt's direction on Myanmar refugees: state minister|first=Press Trust of|last=India|newspaper=Business Standard India|date=8 March 2021|via=Business Standard|access-date=11 March 2021|archive-date=10 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310062454/https://www.business-standard.com/article/current-affairs/mizoram-is-waiting-for-govt-s-direction-on-myanmar-refugees-state-minister-121030801200_1.html|url-status=live}}</ref> လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိၼ်ၶေႃႈပူင် ၸုမ်းတပ်ႉရၢႆႇၾၢႆႇဢႃႇသမ်ႇ ႁႂ်ႈၵုမ်းထိင်းတူၺ်းထိုင် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႅၼ်ႈလိၼ်သွင်မိူင်း လီလီ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|last=IANS|title=India orders Assam Rifles to prevent influx from Myanmar|url=https://telanganatoday.com/india-orders-assam-rifles-to-prevent-influx-from-myanmar|access-date=12 March 2021|website=Telangana Today|language=en-US|archive-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120557/https://telanganatoday.com/india-orders-assam-rifles-to-prevent-influx-from-myanmar|url-status=live}}</ref> တေႃႇထိုင် ပီ 2021 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 5 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပလိၵ်ႈ 600 ပၢႆ လႆႈသၢၼ်ၶတ်း ပိူင်ဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းသေၵေႃႈ လႆႈထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇတီႈ တႃႈၶုၼ်မႃးယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-03-05|title=More Than 600 Police Join Myanmar's Anti-Regime Protest Movement|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/600-police-join-myanmars-anti-regime-protest-movement.html|access-date=2021-04-25|website=The Irrawaddy|language=en-US}}</ref> တႄႇဢဝ် လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 10 ဝၼ်းသေ လႆႈဢိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈလတ်းၶၢမ်ႈ လႅၼ်လိၼ်မိူင်းယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|url=https://thefederal.com/news/india-in-diplomatic-spot-as-myanmar-urges-return-of-cops-who-fled-across-border/|title=India in diplomatic spot as Myanmar urges return of cops who fled|first=Super|last=User|date=7 March 2021|website=The Federal|access-date=11 March 2021|archive-date=7 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307061024/https://thefederal.com/news/india-in-diplomatic-spot-as-myanmar-urges-return-of-cops-who-fled-across-border/|url-status=live}}</ref> တီႈၼႂ်း တပ်ႉမတေႃႇမၢၼ်ႈၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ထုၼ်းမျၢတ်ႉဢွင်ႇ တီႈ တပ်ႉၸုမ်း 77 လႄႈ ၸဝ်ႈႁၢၼ်ႁဵင်းတေႃႇဢူး တီး တပ်ႉၸုမ်း 99 ၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈသၢၼ်ၶတ်း ပိူင်ဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းသေ ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇတီႈ တႃႈၶုၼ်မႃးယဝ်ႉ။<ref name=":21">{{Cite web|title=အာဏာမသိမ်းခင်ကတည်းက တပ်ပျက်နေကြောင်း ပုန်ကန်သူတပ်အရာရှိပြောကြား|url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/6442|access-date=2021-04-25|website=Myanmar NOW|language=my|archive-date=25 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425224334/https://www.myanmar-now.org/mm/news/6442|url-status=live}}</ref><ref name=":24">{{Cite news|last=Beech|first=Hannah|date=2021-03-28|title=Inside Myanmar's Army: 'They See Protesters as Criminals'|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/03/28/world/asia/myanmar-army-protests.html|access-date=2021-04-25|issn=0362-4331|archive-date=26 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426094628/https://www.nytimes.com/2021/03/28/world/asia/myanmar-army-protests.html|url-status=live}}</ref><ref name=":25">{{Cite web|title=Interview: 'Military Leaders Are Afraid of Letting Their Power Go'|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/hein-thaw-oo-04202021170420.html|access-date=2021-04-25|website=Radio Free Asia|language=en|archive-date=25 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425224332/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/hein-thaw-oo-04202021170420.html|url-status=live}}</ref> ၽူႈမီးၸၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸီႉၸမ်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂႃႇဝႃႈတႄႉ တီႈၼႂ်း တပ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီး လွင်ႈဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းမႃးယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။<ref name=":21" /><ref name=":24" /><ref name=":25" /> ===ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း=== ====လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈၼွၵ်ႈမိူင်ႈ==== [[ၾၢႆႇ:Protesters demanding Aung San Suu Kyi's release at Kasumigaseki, Tokyo after the February 2021 Myanmar coup.jpg|thumb|တီႈ [[မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ]]၊ [[ဝဵင်းတူဝ်ႇၵျူဝ်ႇ]] ၼၼ်ႉ <ref>{{Cite web |url=http://www.asahi.com/ajw/articles/14162323 |title=Archive copy |access-date=2021-02-05 |archive-date=2021-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204095353/http://www.asahi.com/ajw/articles/14162323 |url-status=dead }}</ref>]] ၵူၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၸိူဝ်းၽႅဝ်ဝႆႉတီႈ မိူင်းထႆး မွၵ်ႈ 200 ၵေႃႉလႄႈ ၵူၼ်းတူင်ႉၼိုင်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇထႆးၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈၼႃႈ လုမ်းၽွင်းတၢင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈ [[ဝဵင်းမိူင်းၵွၵ်ႇ]]ယဝ်ႉ။<ref name="Thaiprotest">{{Cite web|date=1 February 2021|title= ด่วน! ชาว 'เมียนมา' ชู 3 นิ้วบุกประท้วงหน้าสถานทูต ต้านรัฐประหารในประเทศ |url= https://www.bangkokbiznews.com/news/detail/920306 |access-date=1 February 2021|website=Bangkok Biz News|language=th}}</ref> တမ်ႇၼူတ်ႇၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈတိၺွပ်းသေ ၵူၼ်းသွင်ၵေႃႉလႆႈတၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းသွင်ၵေႃႉ ထုၵ်ႇတိၺွပ်းယဝ်ႉ။<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2021/2/1/myanmar-military-stages-coup-against-aung-san-suu-kyi-live Myanmar’s military stages coup d’etat: Live news]</ref> တီႈ [[မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ]]၊ [[ဝဵင်းတူဝ်ႇၵျူဝ်ႇ]]ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵႂႃႇၼႄၵၢင်ၸႂ်တီႈ [[ၸၼ်ႉၸွမ် ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ]]ယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-02-01|title=Myanmar workers in Japan protest against Tatmadaw’s actions|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-workers-japan-protest-against-tatmadaws-actions.html|access-date=2021-02-01|website=The Myanmar Times|accessdate=2021-02-03|archivedate=2021-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201182053/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-workers-japan-protest-against-tatmadaws-actions.html}} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-workers-japan-protest-against-tatmadaws-actions.html |accessdate=2021-02-03 |archivedate=2021-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201182053/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-workers-japan-protest-against-tatmadaws-actions.html }}</ref> မိူဝ်ႈၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 3 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ-ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ မွၵ်ႈ 150 ၼႆႉ ၵႂႃႇၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈၼႃႈ လုမ်းၽွင်းတၢင်မိူင်း တီႈ [[ဝႃႇသျိၼ်ႇတၼ်ႇတီႇၸီႇ]] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=ဝါရှင်တန်ဒီစီက မြန်မာစစ်သံရုံးရှေ့မှာ အမေရိကန်ရောက် မြန်မာတွေဆန္ဒပြ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/myanmar-protest-against-military-coup-in-washington-dc-02032021193807.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-02-04|website=Radio Free Asia|language=my}}</ref> ၸုမ်းပလိၵ်ႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼႆႉ လႆႈပၼ်ၽၢင်ႉ ယႃႇႁႂ်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ် တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |last1=Netto |first1=Stephen |title=Police issues warning against plans to protest in Singapore over current situation in Myanmar |url=https://www.theonlinecitizen.com/2021/02/05/police-issues-warning-against-plans-to-protest-in-singapore-over-current-situation-in-myanmar/ |website=The Online Citizen |access-date=5 February 2021 |language=English |date=Feb 5, 2021 |accessdate=5 February 2021 |archivedate=5 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205075814/https://www.theonlinecitizen.com/2021/02/05/police-issues-warning-against-plans-to-protest-in-singapore-over-current-situation-in-myanmar/ }} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.theonlinecitizen.com/2021/02/05/police-issues-warning-against-plans-to-protest-in-singapore-over-current-situation-in-myanmar/ |accessdate=5 February 2021 |archivedate=5 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205075814/https://www.theonlinecitizen.com/2021/02/05/police-issues-warning-against-plans-to-protest-in-singapore-over-current-situation-in-myanmar/ }}</ref><ref>{{cite web |author1=CNA/ga(ta) |author2=Channel News Asia |title=Police warn against plans to protest in Singapore over situation in Myanmar |url=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/police-warn-against-protest-plans-singapore-over-myanmar-14119078 |website=ChannelNewsAsia |access-date=5 February 2021 |language=English |date=Feb 5, 2021 |archive-date=5 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205072243/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/police-warn-against-protest-plans-singapore-over-myanmar-14119078 }}</ref> [[ၾၢႆႇ:Reacció al cop d'estat de Myanmar de 2021.svg|thumb|<div class="legend"><span class="legend-color" style="background:#4daf4aff;">&nbsp;</span>&nbsp;သၢၼ်ၶတ်းလွင်ႈသိမ်းဢၢမ်ႈၼၢတ်ႈ</div>{{legend|#80c87dff|ဝႃႈ မႆႈၸႂ်ၸွမ်း}}{{legend|#fee000ff|ဢမ်ႇၸွမ်းၽၢႆႇလႂ်}}{{legend|#0000ffff|မျၢၼ်ႇမႃႇ}}{{legend|#c0c0c0ff|ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလၢတ်ႈသင်}}]] ====လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼွၵ်ႈမိူင်း==== ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်း [[မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး|ဢိၼ်းတီးယႃး]]၊<ref>{{Cite web|last=Feb 1|first=TIMESOFINDIA COM /|last2=2021|last3=Ist|first3=09:36|title=Deeply concerned by developments in Myanmar, says India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/deeply-concerned-by-developments-in-myanmar-says-india/articleshow/80623041.cms|access-date=2021-02-01|website=The Times of India|language=en}}</ref> [[မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႈ|ပင်းၵလႃးတဵတ်ႈ]]၊<ref>{{cite news |title=Bangladesh wants democratic process upheld in Myanmar |url=https://www.dhakatribune.com/world/south-east-asia/2021/02/01/military-coup-in-myanmar-not-necessarily-to-affect-rohingya-repatriation |access-date=1 February 2021 |work=Dhaka Tribune |publisher=2A Media Limited. |date=1 February 2021}}</ref> [[မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး|ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး]]၊<ref>{{citeweb|title=Indonesia Urges All Parties in Myanmar to Exercise Self-Restraint|url=https://kemlu.go.id/portal/en/read/2118/siaran_pers/indonesia-urges-all-parties-in-myanmar-to-exercise-self-restraint|publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Indonesia|accessdate=1 February 2021}}</ref> [[မိူင်းၶႄႇ|ၶႄႇ]]၊<ref>{{cite web|year=1 February 2021|title=China 'notes' Myanmar coup, hopes for stability|publication-place=REUTERS|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-china/china-notes-myanmar-coup-hopes-for-stability-idUSKBN2A11P2?il=0|access-date=1 February 2021}}</ref> [[မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျႃႇပၢၼ်ႇ]]၊<ref>{{cite news|date=February 1, 2021|title=Japan urges Myanmar to uphold democracy after military stages coup|url=https://english.kyodonews.net/news/2021/02/056d4ad2bb71-urgent-japan-urges-myanmar-to-uphold-democracy-after-suu-kyis-detention.html|agency=Kyodo News|access-date=2021-02-01}}</ref> [[မိူင်းမလေးသျႃး|မလေးသျႃး]]၊<ref>{{citeweb|title=Press Release: Latest Situation in Myanmar|url=https://twitter.com/MalaysiaMFA/status/1356122970159104000|publisher=Ministry of Foreign Affairs (Malaysia)|accessdate=1 February 2021}}</ref> [[မိူင်းပႃႇၵိတ်ႈသတၼ်ႇ|ပႃႇၵိတ်ႈသတၼ်ႇ]]၊<ref>{{Cite web|title=Pakistan hopes from all sides in Myanmar to be restraint, work for peace: Zahid Hafeez|url=https://www.radio.gov.pk/01-02-2021/pakistan-hopes-from-all-sides-in-myanmar-to-be-restraint-work-for-peace-zahid-hafeez|access-date=2021-02-01|website=www.radio.gov.pk|language=en|archive-date=2021-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201144030/https://www.radio.gov.pk/01-02-2021/pakistan-hopes-from-all-sides-in-myanmar-to-be-restraint-work-for-peace-zahid-hafeez}}</ref> [[မိူင်းၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း|ၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း]]၊<ref>{{cite web|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20210201009200325|title=S. Korea expresses concerns over Myanmar coup|website=[[Yonhap News Agency]]|date=February 1, 2021|accessdate=February 1, 2021}}</ref> [[မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ|သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2021/02/20210201-Myanmar|title=MFA Spokesperson's Comments in Response to Media Queries on the Detention of Myanmar Leaders and Officials|date=1 February 2021|website=Ministry of Foreign Affairs Singapore}}</ref> ၶဝ်ႈတိုၵ်းသူၼ်းဝႃႈ ႁႂ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ တပ်ႉမတေႃႇ ဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငိၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{Cite news|last=Goldman|first=Russell|date=2021-02-01|title=Myanmar’s Coup, Explained|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/02/01/world/asia/myanmar-coup.html|access-date=2021-02-02|issn=0362-4331}}</ref> [[မိူင်းဢေႃႉသထရေးလီးယႃး|ဢေႃႉသထရေးလီးယႃး]]၊<ref>{{cite web |last1=Tillett |first1=Andrew |title=Australia joins global condemnation of Myanmar generals |url=https://www.afr.com/world/asia/myanmar-leader-aung-san-suu-kyi-detained-20210201-p56ycy |website=Financial Review |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 1, 2021}}</ref><ref>{{cite web|last=|first=|date=|title=Statement on Myanmar|url=https://www.foreignminister.gov.au/minister/marise-payne/media-release/statement-myanmar|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201093854/https://www.foreignminister.gov.au/minister/marise-payne/media-release/statement-myanmar|archive-date=2021-02-01|access-date=|website=Minister for Foreign Affairs – Minister for Women – Senator the Hon Marise Payne}}</ref> [[မိူင်းၶႅၼ်ႇၼေႇတႃႇ|ၶႅၼ်ႇၼေႇတႃႇ]]၊<ref>{{cite web|url=https://cultmtl.com/2021/02/justin-trudeau-on-myanmar-the-democratic-process-must-be-respected/|title=Justin Trudeau on Myanmar: “The democratic process must be respected”|date=2 February 2021|website=Cult MTL}}</ref> [[မိူင်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ|ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ]]၊<ref>{{Cite web |url=https://uk.sports.yahoo.com/news/myanmar-aung-san-suu-kyi-072052284.html |title=Archive copy |access-date=2021-02-03 |archive-date=2021-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131433/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=2_cc-session_74704c41-a143-4ae4-8f5b-1e4af6cd3535 |url-status=dead }}</ref> [[မိူင်းၵျႃႇမၼီႇ|ၵျႃႇမၼီႇ]]၊<ref> https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/germany-condemns-myanmar-coup-in-strongest-terms-/2129847</ref> [[မိူင်းၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ|ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ]]၊<ref>{{Cite web|last=Mahuta|first=Nanaia|date=1 February 2021|title=New Zealand statement on Myanmar|url=https://www.beehive.govt.nz/release/new-zealand-statement-myanmar|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=1 February 2021|website=via beehive.gov.nz}}</ref> [[မိူင်းသပဵၼ်ႇ|သပဵၼ်ႇ]]၊<ref>{{Cite web|date=2021-02-01|title=Sánchez condena el golpe de Estado en Myanmar y pide vuelta a la democracia|url=https://www.lavanguardia.com/politica/20210201/6213485/sanchez-condena-golpe-myanmar-pide-vuelta-democracia.html|access-date=2021-02-01|website=La Vanguardia|language=es|archive-date=2021-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131521/https://www.lavanguardia.com/politica/20210201/6213485/sanchez-condena-golpe-myanmar-pide-vuelta-democracia.html}}</ref> [[မိူင်းသုၺ်ႇတိၼ်ႇ|သုၺ်ႇတိၼ်ႇ]]၊<ref>{{cite web|url=https://sverigesradio.se/artikel/foreign-minister-condemns-military-coup-in-myanmar|title=Foreign Minister condemns military coup in Myanmar|publisher=Sveriges Radio|website=sverigesradio.se}}</ref> [[မိူင်းတိူဝ်ႇၵီႇ|တိူဝ်ႇၵီႇ]]၊<ref>{{cite news |last1=Bir |first1=Burak |title=Turkey condemns, 'deeply concerned' by coup in Myanmar |url=https://www.aa.com.tr/en/turkey/turkey-condemns-deeply-concerned-by-coup-in-myanmar/2129572 |access-date=1 February 2021 |work=Anadolu Agency |date=1 February 2021 |archive-date=1 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201182117/https://www.aa.com.tr/en/turkey/turkey-condemns-deeply-concerned-by-coup-in-myanmar/2129572 }}</ref> [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႁေႃၶမ်း ပရိတ်ႈတဵၼ်ႇ|ယူႇၼၢႆႉတႅတ်ႉၶိင်းတမ်း]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/uk-condemns-military-coup-in-myanmar/2129749| title=UK condemns military coup in Myanmar|date=1 February 2021|work=Anadolu Agency|language=en}}</ref> နှင့် [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢႃႇမႄႇရိၵ|မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/01/31/statement-by-white-house-spokesperson-jen-psaki-on-burma/|title=Statement by White House Spokesperson Jen Psaki on Burma|date=1 February 2021|website=The White House|access-date=3 February 2021|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201072432/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/01/31/statement-by-white-house-spokesperson-jen-psaki-on-burma/|url-status=dead}}</ref> ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ဢဝ်ၶေႃႈပူင်သဵင်ရႃႇၸႃႇသေၵေႃႈ မွၵ်ႇလၢတ်ႈမႃး ထုၵ်ႇလီပွႆႇပၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်တိၺွပ်းဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite news |title=‘Serious blow to democracy’: World condemns Myanmar military coup |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/2/1/world-reacts-to-military-coup-in-myanmar |access-date=1 February 2021 |work=Al Jazeera |date=1 February 2021 |language=en}}</ref><ref>https://www.aa.com.tr/fr/monde/la-maison-blanche-menace-les-auteurs-du-coup-d%c3%a9tat-militaire-du-myanmar-de-sanctions/2129551</ref> ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ [[ၵျူဝ်း ပၢႆႇတႅၼ်ႇ]] ၵေႃႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ လွင်ႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸူး တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၸိုင်ႈမိူင်းသေ ပေႃးလူဝ်ႇမႃး တေတမ်းဝၢင်းတၢမ်ႇထိုင် တပ်ႉမတေႃႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။<ref> {{cite web|title=Biden threatens sanctions on Myanmar after military coup|url=https://apnews.com/article/joe-biden-politics-aung-san-suu-kyi-myanmar-democracy-f28e6bc37c38417d19a86b524a14de0d|author=Lee, Matthew|website=APNews.com|date=February 1, 2021|access-date=February 1, 2021}} </ref><ref>{{cite web|title=Statement by President Joseph R. Biden, Jr. on the Situation in Burma|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/02/01/statement-by-president-joseph-r-biden-jr-on-the-situation-in-burma/|website=WhiteHouse.gov|date=February 1, 2021|access-date=February 1, 2021|archive-date=February 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202023944/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/02/01/statement-by-president-joseph-r-biden-jr-on-the-situation-in-burma/|url-status=dead}}</ref> ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်း [[မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး|ၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး]]၊ [[မိူင်းၾီႇလိပ်ႈပိၼ်း|ၾီႇလိပ်ႈပိၼ်း]]၊ [[မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်း|ဝႅတ်ႉၼမ်း]] လႄႈ [[မိူင်းထႆး]] ၶဝ်တႄႉ လွင်ႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ် ပၼ်ႁႃၼႂ်းမိူင်းၵူၺ်းလႄႈ ၶဝ်မွၵ်ႇလၢတ်ႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈၶဝ်ႈၵဝ်းၸွမ်း ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite news |title=West condemns Myanmar coup but Thailand, Cambodia shrug |url=https://www.bangkokpost.com/world/2060651/west-condemns-myanmar-coup-but-thailand-cambodia-shrug |access-date=1 February 2021 |work=Bangkok Post |publisher=Bangkok Post Public Company Ltd. |date=1 February 2021}}</ref><ref>{{cite news |last1=Charm |first1=Neil |title=Philippines says Myanmar events ‘internal matter that we will not meddle with’ |url=https://www.bworldonline.com/philippines-says-myanmar-events-internal-matter-that-we-will-not-meddle-with/ |access-date=1 February 2021 |work=BusinessWorld |date=1 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201080440/https://www.bworldonline.com/philippines-says-myanmar-events-internal-matter-that-we-will-not-meddle-with/ |archive-date=1 February 2021 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar's army seizes power, detains Aung San Suu Kyi |url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/myanmars-army-seizes-power-detains-aung-san-suu-kyi-5 |access-date=1 February 2021 |work=National Post |agency=Reuters |date=1 February 2021 |language=en-CA}}</ref><ref>{{cite news|title= Myanmar military coup: Nordic and Asian reactions|date=2 February 2021|url= https://scandasia.com/myanmar-military-coup-nordic-and-asian-reactions/|work=ScandAsia}}</ref> [[ဢၢၼ်ႇထူဝ်ၼီႇယူဝ်ႇ ၵူႇတႃႇရႅတ်ႉ]] ၵေႃႉပဵၼ် ၸွမ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၵူႈထၢၼ်ႈ တီႈ [[ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ]] ဝႃႈ လွင်ႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းတေတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။<ref>[https://www.un.org/sg/en/content/sg/statement/2021-01-31/statement-attributable-the-spokesperson-for-the-secretary-general-myanmar Statement attributable to the Spokesperson for the Secretary General - on Myanmar]</ref> လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် [[ၸုမ်းမိူင်းဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ|ၸုမ်းဢႃႇသီႇယၼ်ႇ]] ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်လၢႆၸိုင်ႈမိူင်းသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။<ref>https://www.reuters.com/article/myanmar-politics-asean-int/asean-calls-for-return-to-normalcy-in-myanmar-after-coup-idUSKBN2A124A</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.detik.com/internasional/d-5357097/negara-negara-asean-bahas-kudeta-militer-di-myanmar |title=Archive copy |access-date=2021-02-03 |archive-date=2021-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201182144/https://news.detik.com/internasional/d-5357097/negara-negara-asean-bahas-kudeta-militer-di-myanmar |url-status=dead }}</ref> [[ၸုမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ယူးရူပ်ႉ]] ၵေႃႈ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈသေ လႆႈလၢတ်ႈထတ်းသၢင်မႃးယဝ်ႉ။<ref>https://twitter.com/vonderleyen/status/1356154420459933696</ref><ref name=politcoeu>{{cite news|url=https://www.politico.eu/article/europe-reacts-to-myanmar-military-coup/|title=EU leaders condemn military coup in Myanmar|last=Adkins|first=William|date=1 February 2021|work=Politico|accessdate=1 February 2021}}</ref> တီႈ [[ၶွင်ႇၸီႇၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ]] ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် တႃႇ ၶိုၼ်းဢဝ် တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇႁင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ လႄႈ တႃႇပၼ်တၢမ်ႇ တပ်ႉမတေႃႇၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite news |title=UNSC takes no action on coup in Myanmar |url=https://www.gulftoday.ae/news/2021/02/03/unsc-takes-no-action-on-coup-in-myanmar |access-date=3 February 2021 |work=Gulf Today |date=3 February 2021}}</ref><ref>{{cite web |author1=AFP |author2=jt |title=UN Security Council searches for unity on Myanmar |url=https://www.channelnewsasia.com/news/world/myanmar-un-security-council-emergency-meeting-uk-china-14097148 |website=Channel News Asia |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 2, 2021 |accessdate=3 February 2021 |archivedate=3 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131415/https://www.channelnewsasia.com/news/world/myanmar-un-security-council-emergency-meeting-uk-china-14097148 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.channelnewsasia.com/news/world/myanmar-un-security-council-emergency-meeting-uk-china-14097148 |accessdate=3 February 2021 |archivedate=3 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131415/https://www.channelnewsasia.com/news/world/myanmar-un-security-council-emergency-meeting-uk-china-14097148 }}</ref><ref>{{cite web |author1=AL JAZEERA AND NEWS AGENCIES |title=Security Council fails to agree statement condemning Myanmar coup |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/2/3/security-council-fails-to-agree-statement-condemning-myanmar-coup |website=Al Jazeera |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 3, 2021 |quote=The UN Security Council has failed to agree on a joint statement condemning Monday’s coup in Myanmar, after a two hour long emergency meeting failed to secure the support of China, a key Myanmar ally and a veto-holding permanent member of the council.}}</ref><ref>{{cite web |author1=AP |title=UN Security Council takes no action on Myanmar coup |url=https://www.euronews.com/2021/02/03/un-security-council-takes-no-action-on-myanmar-coup |website=Euronews |access-date=3 February 2021 |language=English |date=February 3, 2021}}</ref> ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၼႂ်ႈၵႃႈ မိူင်းၶဝ်ႈၸုမ်း 15 မိူင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈ ၶေႃႈၽွမ်ႉၸႂ်ၵၼ်တင်းမူတ်း။ ၶႄႇလႄႈ ရတ်ႈသျႃးၶဝ် ထဵင်တႃႇတေႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၸႂ်ႉ ဢၢမ်းၼၢတ်ႈဝီႇတူဝ်ႇသေၵေႃႈ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈ တႃႇႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ၶႄႇၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ "ပဵၼ်လွင်ႈၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်းၵူၺ်း" ၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite web |author1= |title=Myanmar coup: China blocks UN condemnation as protest grows |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55913947 |website=BBC News |access-date=3 February 2021 |language=English |date=Feb 3, 2021}}</ref> ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းတေႃႇၸူဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ ဝႅတ်ႉၼမ်းၶဝ်ၼႆႉလႆႈတုၵ်းယွၼ်း တႃႇဢဝ်ပၼ်ၶိုၼ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၼႆယဝ်ႉ။<ref>{{cite news|work=The Guardian|title=Aung San Suu Kyi could face two years in jail over ‘illegal’ walkie-talkies|date=3 February 2021|url=https://www.theguardian.com/world/2021/feb/03/myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-workers-hospitals-civil-disobedience-aung-san-suu-kyi}}</ref> မိူဝ်ႈ ပီ 2021 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 10 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶွင်ႇၸီႇၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈသေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တႃႇႁႂ်ႈၶိုၼ်းပွႆႇပၼ် ၸိူဝ်းထုၵ်ႇတိၺွပ်းဝႆႉ၊ လုၵ်ႉတီႈ ဢႃႇသီႇယၼ်ႇသေ တႃႇပၼ်တၢင်းၸွႆႈထႅမ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ၊ တပ်ႉသိုၵ်း လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း ႁႂ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။<ref name="un_calls_for_reversal_2021_03_10_ap">[https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-asia-pacific-myanmar-united-nations-4d0b4e78b8b740784c7ed5adb0aec3b4 "UN calls for reversal of Myanmar coup and condemns violence"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411053758/https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-asia-pacific-myanmar-united-nations-4d0b4e78b8b740784c7ed5adb0aec3b4 |date=11 April 2021 }} March 10, 2021, [[Associated Press]] (also at: ''[https://www.usnews.com/news/world/articles/2021-03-10/diplomats-un-to-condemn-violence-against-myanmar-protesters U.S. News and World Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411053756/https://www.usnews.com/news/world/articles/2021-03-10/diplomats-un-to-condemn-violence-against-myanmar-protesters |date=11 April 2021 }}'' and [https://www.ctvnews.ca/world/un-calls-for-reversal-of-myanmar-coup-and-condemns-violence-1.5342124 CTV News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411053756/https://www.ctvnews.ca/world/un-calls-for-reversal-of-myanmar-coup-and-condemns-violence-1.5342124 |date=11 April 2021 }}, retrieved April 9, 2021</ref><ref name="unsc_agrees_to_condemn_2021_03_10_reuters">[https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-un/u-n-security-council-agrees-to-condemn-myanmar-violence-urge-military-restraint-idUSKBN2B22D8 "U.N. Security Council agrees to condemn Myanmar violence, urge military restraint,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411053756/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-un/u-n-security-council-agrees-to-condemn-myanmar-violence-urge-military-restraint-idUSKBN2B22D8 |date=11 April 2021 }} March 10, 2021, [[Reuters News Service]], (also in the ''[https://www.straitstimes.com/world/united-states/un-security-council-agrees-to-condemn-myanmar-violence-urge-military-restraint Straits Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411055920/https://www.straitstimes.com/world/united-states/un-security-council-agrees-to-condemn-myanmar-violence-urge-military-restraint |date=11 April 2021 }}'') retrieved April 9, 2021</ref><ref name="unsc_strongly_condemns_2021_03_11_afp_thehindu">[https://www.thehindu.com/news/international/un-security-council-strongly-condemns-myanmar-militarys-violence/article34040125.ece "U.N. Security Council Strongly Condemns Myanmar Military's Violence,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210616050212/https://www.thehindu.com/news/international/un-security-council-strongly-condemns-myanmar-militarys-violence/article34040125.ece |date=16 June 2021 }} March 11, 2021, [[Agence France-Presse]] in ''[[The Hindu]]''</ref><ref name="press_release_sc14462_2021_03_10_unsc">[https://www.un.org/press/en/2021/sc14462.doc.htm "Issuing Presidential Statement, Security Council Expresses Deep Concern about Developments in Myanmar,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411055134/https://www.un.org/press/en/2021/sc14462.doc.htm |date=11 April 2021 }} Press Release SC/14462, March 10, 2021, [[United Nations Security Council]], retrieved April 9, 2021</ref> 2021 မၢတ်ႉၶျ် 27 ၼၼ်ႉ ၽူႈတၢင်တူဝ် တီႈမိူင်းပႅတ်ႇမိူင်း လႆႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ဝၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႉတပ်ႉမတေႃႇယဝ်ႉ။<ref>{{cite news |title=On Bloodiest Day for Myanmar Civilians, India Attends Military Parade by Coup Leaders |url=https://thewire.in/diplomacy/india-china-russia-pakistan-attend-myanmar-armed-forces-day-parade |work=[[The Wire (India)|The Wire]] |date=28 March 2021 |access-date=28 March 2021 |archive-date=28 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210328071814/https://thewire.in/diplomacy/india-china-russia-pakistan-attend-myanmar-armed-forces-day-parade |url-status=live }}</ref> [[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|ပၢင်ၵုမ် ႁူဝ်ပဝ်ႈဢႃႇသီႇယၼ် ဢၼ်လႆႈၸတ်းႁဵတ်း မိူဝ်ႈ 2021 ဢေႇပရႄႇ 24]] 2021 ဢေႇပရႄႇ 24 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ [[ၸုမ်းမိူင်းဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ|ၸုမ်းဢႃႇသီႇယၼ်ႇ]] လႆႈၽိတ်ႈမွတ်ႇ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ တႃႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ပၢင်ၵုမ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ဢႃႇသီႇယၼ်ႇ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ [[ဝဵင်းၵျႃႇၵႃႇတႃႇ]] တီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် [[ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]] ဢၼ်ၵူၼ်းပၢႆးမိူင်း ၸိူဝ်းသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈသိုၵ်းသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈတင်း ဢႃႇသီႇယၼ်ႇသေတႃႉ ၶဝ်ဢမ်ႇလႆႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တႃႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ။<ref>{{Cite web|date=2021-04-20|title=Myanmar's National Unity Government must be invited to this week's ASEAN Special Summit, MPs say|url=https://aseanmp.org/2021/04/20/myanmars-national-unity-government-must-be-invited-to-this-weeks-asean-special-summit-mps-say/|access-date=2021-04-22|website=ASEAN Parliamentarians for Human Rights|language=en-US|archive-date=28 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428023046/https://aseanmp.org/2021/04/20/myanmars-national-unity-government-must-be-invited-to-this-weeks-asean-special-summit-mps-say/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Allard |first1=Tom |title=Southeast Asian leaders to press Myanmar junta to end violence, allow aid - sources |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/regional-ngos-urge-asean-include-ousted-myanmar-lawmakers-crisis-summit-2021-04-23/ |access-date=April 24, 2021 |work=Reuters |date=April 24, 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423194011/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/regional-ngos-urge-asean-include-ousted-myanmar-lawmakers-crisis-summit-2021-04-23/ |url-status=live }}</ref> တီႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇႁွင်ႉ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇဝႃႈ ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိုင်ႈမိူင်း။<ref>{{cite news |title=ASEAN leaders meet Myanmar coup leader Min Aung Hlaing in Indonesia, amid killings |url=https://www.thehindu.com/news/international/asean-leaders-meet-myanmar-coup-leader-min-aung-hlaing-in-indonesia-amid-killings/article34399476.ece |access-date=24 April 2021 |work=The Hindu |date=24 April 2021 |language=en-IN |archive-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424081626/https://www.thehindu.com/news/international/asean-leaders-meet-myanmar-coup-leader-min-aung-hlaing-in-indonesia-amid-killings/article34399476.ece |url-status=live }}</ref> ဢႃႇသီႇယႅၼ်ႇၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇ ၶေႃႈၽွမ်ႉၸႂ်ႉၵၼ် ႁႃႈၶေႃႈ (five-point consensus) သေ လႆႈတုၵ်းယွၼ်း တႃႇယွၼ်ႉယွမ်း လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉတေႃႇၵူၼ်းမိူင်းၼႆသေ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈမႃး။<ref>{{Cite web|date=2021-04-24|title=Chairman's Statement on the ASEAN Leaders' Meeting.|url=http://asean2021.bn/Theme/news/news-24.04.21-csalm.aspx|access-date=2021-04-24|website=ASEAN Summit 2021|language=en-US|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424135206/http://asean2021.bn/Theme/news/news-24.04.21-csalm.aspx|url-status=live|accessdate=18 June 2021|archivedate=24 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210424135206/http://asean2021.bn/Theme/news/news-24.04.21-csalm.aspx}} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://asean2021.bn/Theme/news/news-24.04.21-csalm.aspx |accessdate=24 July 2021 |archivedate=24 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210424135206/http://asean2021.bn/Theme/news/news-24.04.21-csalm.aspx }}</ref> ==တႃႇသိုပ်ႇလူ== * [[ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ]] * [[လွင်ႈထုၵ်ႇသိုၵ်းသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ 1962]] ([[:en:1962 Burmese coup d'état|ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ]]) * [[လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ 8888 (ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်)|လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈပႅတ်ႇသီႇတူဝ်]] * [[လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ 2021]] * [[လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉမတေႃႇ (2021)]] * [[ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း]] ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} tnjacsxmh352rzp1hyjs02jtjfn0ly7 10 21588 160651 56584 2026-10-01T06:27:07Z Saimawnkham 5 ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉၶေႃႈမုၼ်း 160651 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ |title = [[ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်]] [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | image = {{flagicon|Myanmar|size=50px}} | imageleft = [[Image:State_seal_of_Burma_2008.svg|50px]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist |list1 = * [[ဢူးၼူႉ]] * [[ပႃႉသူၺ်ႇ၊ ဢူး၊ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉၵဝ်ႇ|ဢူးပႃႉသူၺ်ႇ]] * [[ဢူးၼူႉ]] * [[ၼေႇဝိၼ်း၊ ၸွမ်သိုၵ်းလူင်|ဢူးၼေႇဝိၼ်း]] * [[ဢူးၼူႉ]] * [[ၼေႇဝိၼ်း၊ ၸွမ်သိုၵ်းလူင်|ဢူးၼေႇဝိၼ်း]]{{ref|military|[m]}} * [[ၸဵင်ႇဝိၼ်း၊ ၸွမ်ႁၢင်၊ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉၵဝ်ႇ|ဢူးၸဵင်ႇဝိၼ်း]]{{ref|military|[m]}} * [[မွင်ႇမွင်ႇၶႃႉ၊ ဢူး|ဢူးမွင်ႇမွင်ႇၶႃႉ]]{{ref|military|[m]}} * [[ထုၼ်းတိၼ်ႇ၊ သူႇရ|သူႇရဢူးထုၼ်းတိၼ်ႇ]] * [[ၸေႃးမွင်ႇ]]{{ref|military|[m]}} * [[တၢၼ်းသူၺ်ႇ၊ ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း|ဢူးတၢၼ်းသူၺ်ႇ]]{{ref|military|[m]}} * [[ၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ၊ ၸွမ်သိုၵ်းလူင်|ဢူးၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ]]{{ref|military|[m]}} * [[ၸူဝ်းဝိၼ်း (ၵႅမ်ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း)|ဢူးၸူဝ်းဝိၼ်း]]{{ref|military|[m]}} * [[တဵင်းၸဵင်ႇ၊ ဢူး|ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ]]{{ref|military|[m]}} * [[မၢၼ်းဝိၼ်းၶႅင်ႇတၢၼ်း]] | below = {{note|military|[m]}} military officeholders }}{{main other| [[Category:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:ထႅမ်းပလဵတ်ႉ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] </noinclude> p2ozk4dnipfsbvn8gmq8w8czrdyoxwr 0 31515 160616 117386 2026-10-01T01:21:11Z InternetArchiveBot 2342 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 160616 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ၽႃႇသႃႇပေႃးတူႉၵၢဝ်ႇ | ethnicity = [[:en:Lusophone|Lusophone]]s * [[:en:Portuguese people|Portuguese]] * [[:en:Brazilians|Brazilians]] * [[:en:Luso-Asians|Luso-Asians]] * [[:en:Luso-Africans|Luso-Africans]] | nativename = {{lang|pt|português}} | pronunciation = {{IPA-pt|puɾtuˈɣeʃ|}}, {{IPA-pt|poʁtuˈɡe(j)s|}} | speakers = Native: {{sigfig|232.434250|2}} million | date = 2012&ndash;2020 | ref = e25 | speakers2 = [[:en:Second language|L2]]: {{sigfig|25.226000|2}} million (2018&ndash;2020)<!--<ref name=e25/>--><br>Total: {{sigfig|257.660250|2}} million<!--<ref name=e25/>--> | speakers_label = Speakers | familycolor = Indo-European | fam2 = [[:en:Italic languages|Italic]] | fam3 = [[:en:Latino-Faliscan languages|Latino-Faliscan]] | fam4 = [[:en:Romance languages|Romance]] | fam5 = [[:en:Italo-Western languages|Italo-Western]] | fam6 = [[:en:Western Romance languages|Western Romance]] | fam7 = [[:en:Ibero-Romance languages|Ibero-Romance]] | fam8 = [[:en:West Iberian languages|West Iberian]] | fam9 = [[:en:Galician-Portuguese]] | ancestor = [[:en:Proto-Indo-European language|Proto-Indo-European]] | ancestor2 = [[:en:Proto-Italic language|Proto-Italic]] | ancestor3 = [[:en:Old Latin|Old Latin]] | ancestor4 = [[:en:Classical Latin|Classical Latin]] | ancestor5 = [[:en:Vulgar Latin|Vulgar Latin]] | ancestor6 = [[:en:Galician-Portuguese|Galician-Portuguese]] | script = {{plainlist| *[[:en:Latin script|Latin]] ([[:en:Portuguese alphabet|Portuguese alphabet]]) *[[:en:Portuguese Braille|Portuguese Braille]]}} | nation = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; | title = [[:en:Geographic distribution of Portuguese|9 countries]] | [[Angola]] | [[Brazil]] | [[Cape Verde]] | [[East Timor]] | [[Equatorial Guinea]]<ref>{{cite web |url=http://www.guineaecuatorialpress.com/noticia.php?id=7775 |title=Continúan los actos del Día de la Lengua Portuguesa y la Cultura Lusófona |date=10 May 2016 |website=Government of the Republic of Equatorial Guinea |trans-title=Acts continue to mark Portuguese Language and Portuguese Culture Day}}</ref> | [[Guinea-Bissau]] | [[Mozambique]] | [[Portugal]] | [[Sao Tome and Principe|São Tomé and Príncipe]] | | }} {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; | title = [[:en:Geographic distribution of Portuguese|1 dependency]] | [[Macau]] ([[China]]) }} | minority = {{Collapsible list | titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; | title=[[:en:Geographic distribution of Portuguese|Cultural language]] |[[Uruguay]]<ref>{{Cite journal |last=Gutiérrez Bottaro |first=Silvia Etel |title=El portugués uruguayo y las marcas de la oralidad en la poesía del escritor uruguayo Agustín R. Bisio |date=2014 |url=http://www.hispanistas.org.br/arquivos/revistas/sumario/revista6/109-129.pdf |work=abehache |volume=4 |issue=6 |trans-title=Uruguayan Portuguese and oral marks in the poetry of Uruguayan writer Agustín R. Bisio |language=es |access-date=18 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190812061109/http://www.hispanistas.org.br/arquivos/revistas/sumario/revista6/109-129.pdf |archive-date=12 August 2019 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190812061109/http://www.hispanistas.org.br/arquivos/revistas/sumario/revista6/109-129.pdf |date=12 August 2019 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.historiadelaslenguasenuruguay.edu.uy |title=Historia lingüística del Uruguay |website=www.historiadelaslenguasenuruguay.edu.uy |access-date=9 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405013655/http://www.historiadelaslenguasenuruguay.edu.uy/ |archive-date=5 April 2019 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite conference |last1=Fernández Aguerre |first1=Tabaré |title=Algunas notas teórico metodológicas sobre la relación entre regiones y aprendizajes en Uruguay |url=https://www.colibri.udelar.edu.uy/jspui/handle/20.500.12008/10776 |pages=11–15 |trans-title=Some theoretical methodological notes on the relationship between regions and learning in Uruguay |language=es |last2=González Bruzzese |first2=Mahira |last3=Rodriguez Ingold |first3=Cecilia |year=2017 |hdl=20.500.12008/10776 |hdl-access=free |conference=XVI Jornadas de Investigación : la excepcionalidad uruguaya en debate: ¿como el Uruguay no hay? |access-date=2023-10-01 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507021434/https://www.colibri.udelar.edu.uy/jspui/handle/20.500.12008/10776 |url-status=dead}}</ref> | [[Spain]] ([[:en:Galician language|Galician language]]) |[[South Africa]] |[[:en:List of international organisations which have Portuguese as an official language|Numerous international organizations]]}} | agency = {{plainlist| *'''Portugal''':<br />[[:en:Lisbon Academy of Sciences|Lisbon Academy of Sciences]] <small>([[:en:Lisbon Academy of Sciences, Class of Letters|Lisbon Academy Class of Letters]])</small> *'''Brazil''':<br />[[:en:Academia Brasileira de Letras|Academia Brasileira de Letras]] *'''Mozambique:'''<br />[[:en:Escola Portuguesa de Moçambique|Escola Portuguesa de Moçambique]] <small>(future)</small>}}{{citationneeded|date=April 2023}} | iso1 = pt | iso2 = por | iso3 = por | lingua = 51-AAA-a | map = Detailed SVG map of the Lusophone world.svg | mapcaption = {{legend|#002375|Countries and regions where Portuguese is the native language of the majority}} {{legend|#1886fe|Countries and territories where Portuguese is an official or administrative language but not a majority native language}} {{legend|#79bdff|Countries and territories where Portuguese is a cultural or secondary language}} | notice = IPA | sign = Manually coded Portuguese | glotto = port1283 | glottorefname = Portuguese | map2 = Lang Status 99-NE.svg | mapcaption2 = {{center|{{small|Portuguese is not endangered according to the classification system of the [[UNESCO]] [[Atlas of the World's Languages in Danger]]}}}} }} '''ၽႃႇသႃႇပေႃးတူႉၵၢဝ်ႇ''' ({{lang|pt|português}} ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈမၼ်း {{lang|pt|língua portuguesa}}) ၼႆႉ ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇရူဝ်ႇမၼ်ႇ (Romance language) ဝၼ်းတူၵ်း ဢၼ်ပဵၼ် မုင်ႉၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇ-ယူႇရူဝ်းပီးယႅၼ်း ဢၼ်ပေႃႇမႃး တီႈ ယူးရူပ်ႉ၊ ၵုၼ်ပႅၼ်ဢၢႆႉပေးရီးယႅၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇပဵၼ်တၢင်းၶွင် [[ပေႃးတူႉၵၢဝ်ႇ]]၊ [[ပရႃႇၸီး]]၊ [[ၶဵပ်ႉဝႄႇတီႇ]]၊ [[ဢႅၼ်ႇၵူဝ်ႇလႃႇ]]၊ [[မူဝ်ႇၸမ်းပိၵ်ႈ]]၊ [[ၵီးၼီး-ပိတ်ႈသၢဝ်ႇ]] လႄႈ [[သူၼ်ႇတူဝ်ႇမေး လႄႈ ပရိၼ်ႇသီႇပေႇ]]<ref name="CPLP">{{cite web |url=https://www.cplp.org/id-2597.aspx |title=Estados-membros |date=7 February 2017 |website=Community of Portuguese Language Countries |language=pt |trans-title=Member States |access-date=1 October 2023 |archive-date=7 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207182400/https://www.cplp.org/id-2597.aspx |url-status=dead }}</ref>သေ တီႈ [[တီႇမေႃးပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ]]၊ [[ဢီႇၵူၺ်ႇတေႃႇရီႇယႃႇ ၵီးၼီး]] လႄႈ [[မႃႇၵၢဝ်ႈ]] ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၵႅမ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ ==ဢၢင်ႈဢိင်== {{Reflist}} nxy53x16c4n6nwrfxvqis5gja4ezl1n 0 63367 160613 159405 2026-09-30T23:51:45Z InternetArchiveBot 2342 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 160613 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ၼႃးၶေႃ |settlement_type = ဝၢၼ်ႈ |official_name = ဝၢၼ်ႈၼႃးၶေႃ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |map_caption = |subdivision_type = မိူင်း |subdivision_name = {{ၸွမ်ပိဝ်|မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} |subdivision_type1 = [[ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈမိူင်း]] |subdivision_name1 = {{ၸွမ်ပိဝ်|မိူင်းတႆး}} |subdivision_type2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈတွၼ်ႈ]] |subdivision_name2 = [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး]] |subdivision_type3 = [[ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸႄႈဝဵင်း]] |subdivision_name3 = [[ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]] |subdivision_type4 = [[ဢိူင်ႇၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ဢိူင်ႇ]] |subdivision_name4 = ၼႃးၶေႃ |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = |population_total = |population_urban = |population_rural = |population_footnotes = |population_as_of = |population_blank1_title = |population_blank2 = |population_blank2_title = |population_density_km2 = auto |coordinates = {{Coord|22.5365104675293|97.080810546875|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |leader_title = |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|MST]] |utc_offset = +06:30 |Website = }} ''' ဝၢၼ်ႈၼႃးၶေႃ''' ({{Langx|my|နားခေါ်}}) ({{Langx|en|Nar Hkaw}}) ({{Langx|th|นาขอ}})ၼႆႉ မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၶေႃ၊ [[ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး]]၊ [[မိူင်းတႆး]]ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် 209176 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၵူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈၼႂ်းဢိူင်ႇၼႃးၶေႃၼႆႉ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း ၸၢႆး 737 ၵေႃႉ လႄႈ ယိင်း 819 ၵေႃႉ [[ႁူဝ်ၵူၼ်း]] ႁူမ်ႈၵၼ် မီး 1556 ၵေႃႉယဝ်ႉ။<ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=21 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == တီႈတင်ႈဝၢၼ်ႈ == မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် [[ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ]] - [[ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ]]၊ မီးၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးယဝ်ႉ။ == တီႈၼပ်ႉယမ် == မီးၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈပုတ်ႉထ ၼိုင်ႈၵျွင်း။ ၸိုဝ်ႈၵျွင်းႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းၼႃးၶေႃၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်း ပဵၼ်[http://ၸဝ်ႈသြႃႇ%20ၼၼ်တႃဝရ%20(မႁႃဢုထႆး) ၸဝ်ႈသြႃႇ ၼၼ်တႃဝရ (မႁႃဢူထႆး)] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}ၼႆယဝ်။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} {{ဢွင်ႈတီႈၼႃႈလိၼ် |Centre = ၼႃးၶေႃ |North = - |Northeast = - |East = [[ပူးၶႃး]] |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{ၸႄႈမိူင်းတႆး}} {{Shan-geo-stub}} {{DEFAULTSORT:ၼႃးၶေႃ }} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး]] 8klaixhbb1wr46aaqal6muarwu2xbjg 2 64907 160617 160118 2026-10-01T01:55:30Z Zåiromos 6887 Zåiromos Xã6 160617 wikitext text/x-wiki သဝတ်ႉဒီၶႃႈ ၶႃႈပဵၼ် Zåiromos ဢေႃႈ ၶႃႈႁူႉၸၵ်း လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တင်းမူတ်းၶႃႈ: * ၸိုင်ႈမိူင်း သมาชิก [[ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ|ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ (ONU)]] 193 မိူင်း [[ၾၢႆႇ:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|link=]]; * ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ၸုမ်း ONU ဢမ်ႇႁပ်ႉႁွင်း [[ၾၢႆႇ:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|link=]]; * ၼႃႈလိၼ် ပၢႆးၼွၵ်ႈမိူင်း; * ၵုၼ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း [[မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ|မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ (EUA)]] [[ၾၢႆႇ:Flag of the United States.svg|22x20px|border|link=]]; * ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၵုၼ်[[Saba]] [[ၾၢႆႇ:Flag of Saba.svg|22x20px|border|link=]]။ ၶႃႈႁူႉၸၵ်း တုင်း, ဝဵင်းလူင် လႄႈ ပိုၼ်းၶဝ် တင်းမူတ်းၶႃႈ။ [[File:Flag Map of The World (2025).png|350px|right|thumb|ၽႅၼ်ႇတီႈတုင်းၵူႈမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ (သၢႆငဝ်း လွၵ်းပิူင်ၶွင် ယူႇထူးပတ်ႉ [https://youtube.com Geography and Space])]] <center>[[File:Gatto zzz.gif|Stylised cat animation]]</center> လႄႈ ၶႃႈၵေႃႈ ႁူႉၸၵ်းပႃး မိူင်းၵဝ်ႇမိူင်းမွၼ်ႇ တင်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇ [[ၸဝ်ႈဝူဝ်ႉၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း|ၸဝ်ႈဝူဝ်ႉၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း]]၊ [[မိူင်းႁေႃၶမ်း|မိူင်းႁေႃၶမ်း]]၊ [[မိူင်းၸႄႈမိူင်း|မိူင်းၸႄႈမိူင်း]]၊ ၶႃႇလီၾိတ်ႉ၊ သူႇလတၼ်ႇ၊ ၶၼ်းၼဵတ်ႉ၊ [[ၶိူဝ်းသၢႆၸဝ်ႈ|ၶိူဝ်းသၢႆၸဝ်ႈ]]၊ [[ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်း|ၸิူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်း]] လႄႈ [[ယဵၼ်ႇငႄႈ|ယဵၼ်ႇငႄႈ]] ဢိၵ်ႇတင်း လွင်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း။ ႁူႉပႃး ဝဵင်းလူင်, တုင်း, ၶႅပ်းတုင်း လႄႈ ၶိုင်ႈမၢႆၵူႈလွင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆမၢႆၶွင် တီႈၼၼ်ႈၶႃႈ။ ၶႃႈၵေႃႈ မီးပၢႆးႁူႉ လွင်ႈ[[ပၢႆးသၢႆႊ|ပၢႆးတုင်း]] [[ၾၢႆႇ:Flag of FIAV.svg|22x20px|border|link=]] လႄႈ [[ၽႅၼ်ႇတီႈ|ပၢႆးၽႅၼ်ႇทีႈ]] ၶႅၼ်ႇတႄႉတႄႉၶႃႈ။ === သေၼ်ႈမၢႆၽႅၼ်ႇတီႈ === <gallery mode="packed" heights="220px" caption="မိူင်းတႆး"> ၾၢႆႇ:Shan State in Myanmar.svg|[[မိူင်းတႆး|Shan]] State [[ၾၢႆႇ:Flag of Shan State.svg|22px|border]] </gallery> <center>[[File:Gatto zzz.gif|Stylised cat animation]]</center> == Zåiromos ၼႂ်းၽႃႇသႃႇတၢင်ႇဢၼ် == ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၵ်ႈၽူႈၸႂ်ႉတႆး ၶႃႈတေႃႈ။ သမ်ႉၸၢင်ႈၶဝ်ႈတူၺ်း ၼႃႈလိၵ်ႈၶႃႈ ၼႂ်းၽႃႇသႃႇတၢင်ႇဢၼ် လႆႈယူႇၶႃႈ: * {{flagicon|Portugal}} [[:pt:Usuário:Zåiromos|Zåiromos (pt)]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[:en:User:Zåiromos|Zåiromos (en)]] * {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[:bs:User:Zåiromos|Zåiromos (bs)]] *[[File:Flag of Esperanto.svg|22px|border]][[:eo:User:Zåiromos|Zåiromos (eo)]] cz9ndavk0x9obm14uvl0a8mp7xewssf 0 65348 160603 160601 2026-09-30T12:54:50Z Saimawnkham 5 ဢမ်ႇဢွၵ်ႇယၢၼ် လွင်ႈပိၼ်ႇၽၢႆႇသေ Saimawnkham ၶၢႆႉဝႆႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ [[ဢူးၼူႉ]] တေႃႇ [[ပိူင်လိူင်း:ဢူးၼူႉ]]: ၶၢႆႉၸူးပိူင်လိူင်း 160601 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|imagesize | honorific_prefix = ဢူး | name = ၼု | native_name = U Nu | image = | order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]] | termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇ | termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈ | office2 = | predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]] | successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]] | term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀ | term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂ | office = | predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]] | birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇ | birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ) | death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]] | party = [[ၽသပလ]]<br/>[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]<br/>[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]<br/>[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]] | otherparty = | spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃) | relations = | children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု<br/>တွင်းထၢႆႉ<br/>မွင်ႇဢွင်ႇ<br/>တၢၼ်းတၢၼ်းၼု<br/>ၶိၼ်ႇဢေးၼု | residence = | alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]] {{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}} }}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''သၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|25 May]] [[1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14|14 February]] [[1995]] ) ပဵၼ် [[မိူင်းမၢၼ်ႈ|ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႉ႞]] ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဢူးၼုၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း [[1947]] ၊ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[၁၉၆ဝ|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မတ် ၂|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ]] ။ == ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ == '''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။ == ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း == === မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ === ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ === ပၢၼ်သၽႃး === ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။ === လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတဵမ်သွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/3/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢဝ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ သေ ယႃႉပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼု။ ဝၢႆးသေ [[1962]] ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈထုၵ်ႇပၢႆႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၼႂ်းတပ်ႉပၢင်သဝ်း တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ မၼ်း ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ တႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆသေ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 27 ၊ လိူၼ် October ၊ [[1966|ပီႊ 1966 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ (တူၺ်းတီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian and the Walking People Daily ဝၼ်း [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28|တီႈ 28/10/1966]] [[1966|တႃႇ]] လွင်ႈပွႆႇပၼ် ဢူးၼု) မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/10/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (တၢႆၵႂႃႇ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1989) လႄႈ ၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် ( [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 22|22 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1900]] - [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 3|3 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1994|ၵေႃႈ]] လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈ )91 ။ ဢဝ်ဝႆႉတႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ [[1967]] သေ ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ [[1968|28/02/1968]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|။]] မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ တီႈပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်း [[ဩဂုတ် ၂၇|တီႈ 27/08/1969]] [[1969|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႉလဵဝ် လၢတ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ . ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ မၼ်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ တီႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တေႃႇထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶိုၼ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈတူၵ်းယူႇတႂ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်း ၾႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇသၢၼ်း တိုၵ်းတေႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (လိၵ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ဢူးၼု ႁဵတ်းပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ [[1969]] [[စက်တင်ဘာ ၁|လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ]] 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယူႇ)။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼူႉ ၵေႃႇတင်ႈပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသၽႃးသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ။ ဢူးၼူႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် မီးလၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ ၼမ်သုတ်းလၢႆႁဵင်ၵေႃႉၵူၺ်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ၶတ်းၸႂ် တႃႇတေယႃႉပႅတ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈၽေးၶဵၼ်။ မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းယွမ်းႁပ်ႉ ၶေႃႈပွႆႇၽႃႈ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပၼ်ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ (ဢၢၼ်ႇလႆႈ ၶၢဝ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] ဝႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု လႄႈ မေးမၼ်း တေႃးမျေႇ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တီႈ [[တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ|ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ယၢင်းၽိူၵ်ႇ]] ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3:30 မူင်း)။ === ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ == သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး == ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၶွင်မၼ်း ပပ်ႉလုတ်ႇဢွင်ႇသၢၼ်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ ၶွင်ၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ တူၺ်းတၢင်းၼႃႈ (1951)။ သူ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထိုပ္ပတ္တိ (၁၉၀၇- ၁၉၆၂) တာတေ-စနေသားကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဧရာဝတီစာပေမှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဦးမောသီရိက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ ပထမအကြိမ်ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဦးလောရုံက ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဦးလောရုံမှာ ၁၉၆၃ ခုထိ နေရှင်းသတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနုကဲ့သို့ပင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ထောင်ချခြင်းကို ခံရသည်။ ဦးနုဝန်ကြီးချုပ် မဖြစ်မီက ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်လွန်များဝန်းကျင်တွင် ဒေးလ်ကာနယ်ဂျီ၏ ‌''How to Win Friends and Influence People'' ကို လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်လိုက်သောအခါ လူသားမှ လူသားများအား အမြတ်ထုတ်ခြင်းအဓိပ္ပာယ် ပေါက်စေလေသည်။ နောက်ပိုင်း စာအုပ်ကို ပိုမိုနားဝင်ချိုစေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ ဟုပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဤသည်ကို မိတ်ဖွဲ့နည်းကျမ်း (လူမှုရေးကျမ်းဟု ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်များက ကျောင်းများတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အခြားသော ကျောင်းသုံးစာအုပ် အဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည် ဦးနု၏ ပင်ကိုရေးစာအုပ်မှာ လူထုအောင်သံဖြစ်သည်။) ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ ၶွင်မၼ်း မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျႃႉယီႈၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉ၊ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ သၢဝ်ႇသီႇၵ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မၢဝ်ႇဢေႃး(လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ သႅၼ်သႅၼ် လႄႈ ၸူဝ်းၸူဝ်း (လုၵ်ႈယိင်း)။ == ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ == ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် အောင်မြင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်က ရေးသားခဲ့သည့် ရက်စက်ပါပေ့ကွယ် ဆိုသည့် ဝတ္ထုတွင် ဦးနုသည် ချမ်းသာသောလယ်ပိုင်ရှင်များ ရမ်းချင်တိုင်းရမ်းခဲ့ကြပုံများကို ပီပြင်စွာသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူထားစဉ် အတွင်း ရေးသားခဲ့သော လူထုအောင်သံဟူသည့် ပြဇာတ်မှာ မိသားစုတစ်စုတွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒီများကြောင့် ဖရိုဖရဲပြိုကွဲသွားရပုံတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ ပြဇာတ်၏ပထမအကြိမ် ထုတ်လုပ်မှုကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၊ ပါစေဒီးနားတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အောင်မြင်ကျော်ကြားသည့် ကာတွန်းစာအုပ်အဖြစ် ထွက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ အထွတ်အထိပ်အချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကား အဖြစ်ပါ ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချို့လူများသည် ဤပြဇာတ်ကို ကျောင်းသားဘဝက သင်ယူခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်မိနေကြပေလိမ့်မည်။ တကယ့်အလှ ဟူသည့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပွဲ မတိုင်မီက ထုတ်ဝေခဲ့သော ပြဇာတ်တွင် ဦးနုသည် အဆင့်မြင့်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အထက်သို့ ဆန်တက်နေသည့် ကွန်မြူနစ်များအတွင်းဖြစ်ပေါ်နေသော ခြစားဖောက်ပြန်နေသည့် နိုင်ငံရေးလောကကို အကျည်းတန်စွာ သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ၎င်း ပြဇာတ်မှာ ထိုစဉ်အခါက ခေတ်ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည့်အပြင် မြန်မာစာပေတွင် မရှိသလောက်ရှားပါးသည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသေ ၼႄဝႆႉသေ လွၵ်းၸုၵ်းမၼ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း သႅင်ပေႇမျိၼ်ႉ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈၸုၵ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူင်းပၼ်ႁႃ ‘မ’ ၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉ လွင်ႈမႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မိူင်း ၸုမ်းသၢႆႉတင်းသွင်ၸုမ်း။ '''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု''' တီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်းတေႃႇၼႆႉ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶုမ်ၵုတ်း ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼု၊ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ "မိုဝ်းပဝ်ႇ" ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ဢေႇၵိတ်ႉ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်ၶုမ်ဢူးၼု။ "မိူဝ်ႈၵူၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်၊ မၢၵ်ႈမီး, ဢမ်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သင်၊ ဢမ်ႇမီးမိုဝ်းပဝ်ႇ၊ ဢဝ်မႃးတၢင်ႇၼႄ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶေႃႈတႅၵ်ႈၼိူင်း ဢၼ်ၼႄပၼ် တၢင်းဝူၼ်ႉ လွင်ႈတၢႆ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ [[ဖိုင်:U_Nu_Grave.jpg|thumb| ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု]] == လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ == 2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၶူး ဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၶူး သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}</ref> == ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ == * 1925 # "ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း?" မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း Duwan * 1936 # ၸိူင်း "လုၵ်ႈႁဵၼ်းသၢၼ်ၶတ်း"၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ * 1937 # "ၸိူင်းပွတ်းပၢၼ်မႂ်ႇ" ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင် * 1938 # "တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ" # "လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်လီ" တွၼ်ႈ 1 # "လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ တင်းၵူၼ်း" ပပ်ႉမၢႆ 2 (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Meittabalatika" မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။ * 1939 # "ၵၼ်ႇတႃႇလရႃႇၸႃႇ"၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင် * 1940 # "ပပ်ႉသပ်း ၵၢၼ်မိူင်း" (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း သၶိၼ်ႇလၽေႇ) * 1941 # "ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ" # "ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ" * 1943 # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" * 1945 # "ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?" # “မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?” (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?) # "ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ # "ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပပ်ႉမၢႆသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် & တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ" * 1949 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်" * 1950 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ * 1951 # "လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း" * 1952 # "တၢင်းယၢမ်ႈလီ" # "ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ" # "သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1953 # "ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ" # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ယိူင်းမၢႆၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ" # "မၢၼ်ႈတူၺ်းတၢင်းၼႃႈ" # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်း 4 # "မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ- ၶႅပ်းႁၢင်ႊလႄႈ ႁၢင်ႊတူဝ်ၵူၼ်း။" * 1955 # "ၼွၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ # "ယိူင်းမၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်" တွၼ်ႈ 1 # "ယိူင်းဢၢၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်" တွၼ်ႈ 2 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ # "ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်" # "ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း" * 1956 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ * 1957 # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1958 # "ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတြႃး" # "ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ" # "သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ" ၽိုၼ်ထီႉၼိုင်ႈ * 1959 # "ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်" တွၼ်ႈ 1 # "ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်" တွၼ်ႈ 2 # "ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ" # "ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ" * 1960 ""သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ" " ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် "သၵဢလ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1961 # "ငိုၼ်းလိူၼ်ဢပျတ်ႈ" * 1962 # "ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း" * 1963 # "ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1967 # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1968 # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # * 1982 # "ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ" သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1983 # "တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး" # “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) * 1984 # "ၶွပ်ႈၸႂ်" ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "တြႃးသုတ်ႈ" * 1985 # "တြႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း" * 1987 # “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1988 # "တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်" * 1996 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း * 1997 # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း * 2000 # "ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ" သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း * 2004 # “ငရၢႆးၼႆႉ မၼ်းဝၢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။ # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "ၶွပ်ႈၸႂ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 2012 # "တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 2013 # "တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် {{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} == ၽိုၼ်ဢိင်ႈ == <references /> {{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]] rcf7ld4swac4cya8wga7jejf21dpheq 160614 160603 2026-10-01T00:17:09Z Saimawnkham 5 ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉၶေႃႈမုၼ်း 160614 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|imagesize | honorific_prefix = ဢူး | name = ၼု | native_name = U Nu | image = | order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]] | termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇ | termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈ | office2 = | predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]] | successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]] | term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀ | term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂ | office = | predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]] | birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇ | birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ) | death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]] | party = [[ၽသပလ]]<br/>[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]<br/>[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]<br/>[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]] | otherparty = | spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃) | relations = | children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု<br/>တွင်းထၢႆႉ<br/>မွင်ႇဢွင်ႇ<br/>တၢၼ်းတၢၼ်းၼု<br/>ၶိၼ်ႇဢေးၼု | residence = | alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]] {{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}} }}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''တၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|မေႇ 25 ဝၼ်း]] [[1907|ပီ 1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14]] [[1995|ပီ 1995]] ) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းပီ [[1947]] ၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956]] ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[1960|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မၢတ်ႉၶျ် 2|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962]] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ == '''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[:my:ဦးသန့်|ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။ == ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း == === မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ === ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ === ပၢၼ်သၽႃး === ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။ === လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတဵမ်သွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/3/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢဝ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ သေ ယႃႉပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼု။ ဝၢႆးသေ [[1962]] ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈထုၵ်ႇပၢႆႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၼႂ်းတပ်ႉပၢင်သဝ်း တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ မၼ်း ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ တႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆသေ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 27 ၊ လိူၼ် October ၊ [[1966|ပီႊ 1966 ၼၼ်ႉ]] ယဝ်ႉ။ (တူၺ်းတီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian and the Walking People Daily ဝၼ်း [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28|တီႈ 28/10/1966]] [[1966|တႃႇ]] လွင်ႈပွႆႇပၼ် ဢူးၼု) မိူဝ်ႈ [[မၢတ်ႉၶျ် 2|ဝၼ်းတီႈ 2/10/1962]] [[1962|ၼၼ်ႉ]] ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (တၢႆၵႂႃႇ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1989) လႄႈ ၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် ( [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 22|22 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1900]] - [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 3|3 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1994|ၵေႃႈ]] လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈ )91 ။ ဢဝ်ဝႆႉတႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ။ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ [[1967]] သေ ဢူးမျိၼ်ႉသႅင် လႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ [[1968|28/02/1968]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|။]] မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ တီႈပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ [[ဩဂုတ် ၂၇|27/08/1969]] [[1969|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႉလဵဝ် လၢတ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ . ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ မၼ်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ တီႈၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တေႃႇထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶိုၼ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈတူၵ်းယူႇတႂ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်း ၾႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇသၢၼ်း တိုၵ်းတေႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (လိၵ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ဢူးၼု ႁဵတ်းပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ [[1969]] [[စက်တင်ဘာ ၁|လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ]] 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယူႇ)။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼူႉ ၵေႃႇတင်ႈပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသၽႃးသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶတ်းၶၢၼ်ႉ။ ဢူးၼူႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် မီးလၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ ၼမ်သုတ်းလၢႆႁဵင်ၵေႃႉၵူၺ်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ၶတ်းၸႂ် တႃႇတေယႃႉပႅတ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼၼ်ႉ လႆႈသုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈၽေးၶဵၼ်။ မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] မၼ်းယွမ်းႁပ်ႉ ၶေႃႈပွႆႇၽႃႈ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပၼ်ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ (ဢၢၼ်ႇလႆႈ ၶၢဝ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian လႄႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Workers’ Daily မိူဝ်ႈ [[ဇူလိုင် ၂၉|ဝၼ်းတီႈ 29/07/1980]] [[1980|ၼၼ်ႉ]] ဝႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼု လႄႈ မေးမၼ်း တေႃးမျေႇ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တီႈ [[တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ|ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ယၢင်းၽိူၵ်ႇ]] ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3:30 မူင်း)။ === ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ == သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး == ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ပပ်ႉဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်းၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ မူင်ႈတၢင်းၼႃႈ (1951)ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉတႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး ဢၼ်ပဵၼ်ပိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႅမ်ႈၵူၺ်း (1907-1962) ၼၼ်ႉ ဢူးမေႃးတီႇရိ ဢေႇယႃႇဝတီႇၸႃႇပေႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉပိုၼ်းတူဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄမိူဝ်ႈပီ 1947 ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၸမ်ႉ ပဵၼ်ဢူးလေႃးယူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢူးလေႃးယူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢႄႇတီႇတႃႇ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼေးသိၼ်း တေႃႇထိုင်ပီ 1963 သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်ၵုမ်းၶၢင်တူၵ်းထွင်ႇ မိူၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ဢူးၼုၼႆႉ မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တေမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1930 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ပပ်ႉ How to Win Friends and Influence People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတေးၵႃႇၼႄႇၵျီႇတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်းၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိူဝ်တေထွမ်ႇႁူငၢႆႈၼႆသေ ၶိုၼ်းလၢႆႈၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ပပ်ႉၽိုၼ်ၵျၢမ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လၵ်းသုတ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼုတႅမ်ႈသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉလၵ်းသုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးတင်းပပ်ႉသဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ တေႃႇမျႃႉယီႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းဢူးၼုၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ တွင်းထၢႆႉ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မွင်ႇဢွင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ တၢၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၶျူဝ်ႇၶျူဝ်ႇ (လုၵ်ႈယိင်း) ၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ == ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ == ဢူးၼုၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵူၺ်း ပဵၼ်ပႃး ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းပပ်ႉလႄႈ ၸိူင်းၼႄ (ပျႃၸၢတ်ႈ)သေၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပပ်ႉၸိူင်း ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႄႇ (ႁူၵ်ႉႁၢႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ) ဢၼ်တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈၼႃးၽူႈမၢၵ်ႈၶဝ် တဝ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီဝႆႉယူႇ။ ၸိူင်းၼႄ လူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄဝႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် လႆႈတႅၵ်ႈယႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၸိုင် ၸိူင်းၼႄၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈပႃႇၸေႇတီးၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ၽႄပဵၼ်ပပ်ႉႁၢင်ႈလူၼ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈပိၼ်ႇပႃးၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 လိူဝ်လိူဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလူင်ဢွၵ်ႇမႃးပႃးယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇမင်ၸိူဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉတေတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိူင်း တၵႄႉဢလႃႉ (တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်တေႉ) ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၽွင်းမိူဝ်းပႆႇထုၵ်ႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းပူၵ်ႇလၢၵ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွမ်ႇမဵဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄ ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီလႄႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈသႅၼ်ဢၼ် ႁႃယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၶဝ် ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ၸိူင်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။ လႆႈၼႄဝႆႉ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူင်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်တိုၵ်ႉမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု''' ပၢင်ၸႃႇပၼၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ၸႃႇပၼ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ တီႈၶုမ်ဢုတ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅၵ်းပဵၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ "မိုဝ်းပဝ်ႇ" ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်ထုၼ် သၢႆး လိၼ်ယၢင် ၼွၵ်းလေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ၶႂ်ႈၼႄသၢၵ်ႈသေသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပေႃးတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၶူဝ်းၶွင် ၸေးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးသင်ၵွႃႇသေဢၼ်၊ မီးမိုဝ်းပဝ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈပႃးသင်ၵႂႃႇသေ တၢႆ"-ၼႆယဝ်ႉ။ == လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ == 2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၵုၼ်း သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈၵုၼ်း ဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}</ref> == ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ == * 1925 # "ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း?" မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း Duwan * 1936 # ၸိူင်း "လုၵ်ႈႁဵၼ်းသၢၼ်ၶတ်း"၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉပြိတိသျပႃးမႃး * 1937 # "ၸိူင်းပွတ်းပၢၼ်မႂ်ႇ" ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင် * 1938 # "တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ" # "လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ သွႆႉ (1) # "လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ သွႆႉ (2) (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Meittabalatika" မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။ * 1939 # "ၵၼ်ႇတႃႇလရႃႇၸႃႇ"၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင် * 1940 # "ပပ်ႉသပ်း ၵၢၼ်မိူင်း" (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း တၶိၼ်ႇလၽေႇ) * 1941 # "ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ" # "ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ" * 1943 # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" * 1945 # "ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?" # “မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?” (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?) # "ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ # "ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ" * 1949 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်" * 1950 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ * 1951 # "လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း" * 1952 # "တၢင်းယၢမ်ႈလီ" # "ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ" # "သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1953 # "ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ" # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ယိူင်းမၢႆၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ" # "မၢၼ်ႈတူၺ်းတၢင်းၼႃႈ" # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်း 4 # "မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ- ၶႅပ်းႁၢင်ႊလႄႈ ႁၢင်ႊတူဝ်ၵူၼ်း။" * 1955 # "ၼွၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ # "ယိူင်းမၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်" တွၼ်ႈ 1 # "ယိူင်းဢၢၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်" တွၼ်ႈ 2 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ # "ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်" # "ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း" * 1956 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ * 1957 # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1958 # "ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတြႃး" # "ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ" # "သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ" ၽိုၼ်ထီႉၼိုင်ႈ * 1959 # "ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်" တွၼ်ႈ 1 # "ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်" တွၼ်ႈ 2 # "ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ" # "ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ" * 1960 ""သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ" " ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် "သၵဢလ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1961 # "ငိုၼ်းလိူၼ်ဢပျတ်ႈ" * 1962 # "ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း" * 1963 # "ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1967 # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1968 # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # * 1982 # "ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ" သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1983 # "တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး" # “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) * 1984 # "ၶွပ်ႈၸႂ်" ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "တြႃးသုတ်ႈ" * 1985 # "တြႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း" * 1987 # “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1988 # "တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်" * 1996 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း * 1997 # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း * 2000 # "ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ" သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း * 2004 # “ငရၢႆးၼႆႉ မၼ်းဝၢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။ # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "ၶွပ်ႈၸႂ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 2012 # "တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 2013 # "တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် {{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} == ၽိုၼ်ဢိင်ႈ == <references /> {{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]] 3zso14o0o6adm3pwkkj1dqul9bogp2o 160618 160614 2026-10-01T02:49:36Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း */ 160618 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|imagesize | honorific_prefix = ဢူး | name = ၼု | native_name = U Nu | image = | order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]] | termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇ | termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈ | office2 = | predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]] | successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]] | term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀ | term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂ | office = | predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]] | birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇ | birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ) | death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]] | party = [[ၽသပလ]]<br/>[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]<br/>[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]<br/>[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]] | otherparty = | spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃) | relations = | children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု<br/>တွင်းထၢႆႉ<br/>မွင်ႇဢွင်ႇ<br/>တၢၼ်းတၢၼ်းၼု<br/>ၶိၼ်ႇဢေးၼု | residence = | alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]] {{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}} }}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''တၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|မေႇ 25 ဝၼ်း]] [[1907|ပီ 1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14]] [[1995|ပီ 1995]] ) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းပီ [[1947]] ၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956]] ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[1960|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မၢတ်ႉၶျ် 2|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962]] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ == '''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[:my:ဦးသန့်|ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။ == ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း == === မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ === ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ === ပၢၼ်သၽႃး === ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။ === လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးၼု ၶိုၼ်ႈမႃးပႆႇတဵမ်သွင်ပီ မိူဝ်ႈ 1962 လိူၼ်မတ်ႉ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼင်ႁိုဝ်ဢူးၼုတေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵုမ်းထိမ်းဝႆႉပၼ်ဢိူဝ်ႈၼႆသေ လႆႈဢဝ်ဢူးၼုၵုမ်းၶၢင်ဝႆႉ တီႈသုမ်ႉသိုၵ်းတီႈၼိုင်ႈ ၼွၵ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇလႄႈ တင်းၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈသေ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1966 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုထုၵ်ႇလႆႈပူတ်းပွႆႇပၼ်။ 1968 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 28 ဝၼ်း ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်းထုၵ်ႇပူတ်းပွႆႇပၼ်သေ ထိုင်မႃးပီ 1967 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ဢူးၼုလႆႈႁဵတ်း တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ပီ 1969 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေၶၢတ်းၸႂ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈမိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ႁဵတ်းမႃးပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တူၵ်းၵွႃႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (သင်ၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလွင်ႈဢူးၼုလႆႈႁဵတ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ် တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈမၼ်းၸိုင်ႈ လူႇတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လုၵ်ႉတႃးပျီႇတူႉၼေႉၸိၼ်ႇတတိၼ်းၸႃႇ (လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ) ဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ သင်ၶႂ်ႈတူၺ်းတင်းၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ပိၼ်ႇမႃးၸိုင် တူၺ်းလႆႈတီႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတင်ႈပႃႇတီႇ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းယဝ်ႉ။ ဢူးၼု လႆႈတင်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်းသိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးတီႈၼိုင်ႈသေ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ တေမီးႁူဝ်ႁဵင်ၸမ်ၸမ်။ ပီ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်း လႆႈယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈငၢမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းယိုၼ်းၸူးၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းဢၼ်မၼ်းၶတ်းၸႂ်မႃးတႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလုပၢင်းၵွႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ (ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼုလႄႈ မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျယီႇၶဝ် လႆႈႁွတ်ႈမႃးတီႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 3.30 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။) === ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ == သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး == ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ပပ်ႉဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်းၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ မူင်ႈတၢင်းၼႃႈ (1951)ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉတႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး ဢၼ်ပဵၼ်ပိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႅမ်ႈၵူၺ်း (1907-1962) ၼၼ်ႉ ဢူးမေႃးတီႇရိ ဢေႇယႃႇဝတီႇၸႃႇပေႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉပိုၼ်းတူဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄမိူဝ်ႈပီ 1947 ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၸမ်ႉ ပဵၼ်ဢူးလေႃးယူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢူးလေႃးယူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢႄႇတီႇတႃႇ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼေးသိၼ်း တေႃႇထိုင်ပီ 1963 သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်ၵုမ်းၶၢင်တူၵ်းထွင်ႇ မိူၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ဢူးၼုၼႆႉ မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တေမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1930 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ပပ်ႉ How to Win Friends and Influence People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတေးၵႃႇၼႄႇၵျီႇတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်းၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိူဝ်တေထွမ်ႇႁူငၢႆႈၼႆသေ ၶိုၼ်းလၢႆႈၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ပပ်ႉၽိုၼ်ၵျၢမ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လၵ်းသုတ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼုတႅမ်ႈသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉလၵ်းသုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးတင်းပပ်ႉသဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ တေႃႇမျႃႉယီႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းဢူးၼုၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ တွင်းထၢႆႉ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မွင်ႇဢွင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ တၢၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၶျူဝ်ႇၶျူဝ်ႇ (လုၵ်ႈယိင်း) ၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ == ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ == ဢူးၼုၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵူၺ်း ပဵၼ်ပႃး ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းပပ်ႉလႄႈ ၸိူင်းၼႄ (ပျႃၸၢတ်ႈ)သေၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပပ်ႉၸိူင်း ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႄႇ (ႁူၵ်ႉႁၢႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ) ဢၼ်တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈၼႃးၽူႈမၢၵ်ႈၶဝ် တဝ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီဝႆႉယူႇ။ ၸိူင်းၼႄ လူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄဝႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် လႆႈတႅၵ်ႈယႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၸိုင် ၸိူင်းၼႄၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈပႃႇၸေႇတီးၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ၽႄပဵၼ်ပပ်ႉႁၢင်ႈလူၼ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈပိၼ်ႇပႃးၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 လိူဝ်လိူဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလူင်ဢွၵ်ႇမႃးပႃးယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇမင်ၸိူဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉတေတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိူင်း တၵႄႉဢလႃႉ (တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်တေႉ) ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၽွင်းမိူဝ်းပႆႇထုၵ်ႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းပူၵ်ႇလၢၵ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွမ်ႇမဵဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄ ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီလႄႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈသႅၼ်ဢၼ် ႁႃယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၶဝ် ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ၸိူင်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။ လႆႈၼႄဝႆႉ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူင်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်တိုၵ်ႉမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု''' ပၢင်ၸႃႇပၼၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ၸႃႇပၼ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ တီႈၶုမ်ဢုတ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅၵ်းပဵၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ "မိုဝ်းပဝ်ႇ" ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်ထုၼ် သၢႆး လိၼ်ယၢင် ၼွၵ်းလေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ၶႂ်ႈၼႄသၢၵ်ႈသေသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပေႃးတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၶူဝ်းၶွင် ၸေးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးသင်ၵွႃႇသေဢၼ်၊ မီးမိုဝ်းပဝ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈပႃးသင်ၵႂႃႇသေ တၢႆ"-ၼႆယဝ်ႉ။ == လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ == 2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၵုၼ်း သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈၵုၼ်း ဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}</ref> == ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ == * 1925 # "ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း?" မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း Duwan * 1936 # ၸိူင်း "လုၵ်ႈႁဵၼ်းသၢၼ်ၶတ်း"၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉပြိတိသျပႃးမႃး * 1937 # "ၸိူင်းပွတ်းပၢၼ်မႂ်ႇ" ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင် * 1938 # "တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ" # "လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ သွႆႉ (1) # "လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ သွႆႉ (2) (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Meittabalatika" မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။ * 1939 # "ၵၼ်ႇတႃႇလရႃႇၸႃႇ"၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင် * 1940 # "ပပ်ႉသပ်း ၵၢၼ်မိူင်း" (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း တၶိၼ်ႇလၽေႇ) * 1941 # "ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ" # "ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ" * 1943 # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" * 1945 # "ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?" # “မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?” (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?) # "ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ # "ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ" * 1949 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်" * 1950 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ * 1951 # "လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း" * 1952 # "တၢင်းယၢမ်ႈလီ" # "ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ" # "သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1953 # "ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ" # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ယိူင်းမၢႆၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ" # "မၢၼ်ႈတူၺ်းတၢင်းၼႃႈ" # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်း 4 # "မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ- ၶႅပ်းႁၢင်ႊလႄႈ ႁၢင်ႊတူဝ်ၵူၼ်း။" * 1955 # "ၼွၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ # "ယိူင်းမၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်" တွၼ်ႈ 1 # "ယိူင်းဢၢၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်" တွၼ်ႈ 2 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ # "ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်" # "ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း" * 1956 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ * 1957 # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1958 # "ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတြႃး" # "ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ" # "သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ" ၽိုၼ်ထီႉၼိုင်ႈ * 1959 # "ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်" တွၼ်ႈ 1 # "ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်" တွၼ်ႈ 2 # "ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ" # "ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ" * 1960 ""သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ" " ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် "သၵဢလ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1961 # "ငိုၼ်းလိူၼ်ဢပျတ်ႈ" * 1962 # "ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း" * 1963 # "ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1967 # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1968 # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # * 1982 # "ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ" သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1983 # "တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး" # “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) * 1984 # "ၶွပ်ႈၸႂ်" ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "တြႃးသုတ်ႈ" * 1985 # "တြႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း" * 1987 # “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1988 # "တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်" * 1996 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း * 1997 # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း * 2000 # "ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ" သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း * 2004 # “ငရၢႆးၼႆႉ မၼ်းဝၢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။ # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "ၶွပ်ႈၸႂ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 2012 # "တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 2013 # "တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် {{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} == ၽိုၼ်ဢိင်ႈ == <references /> {{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]] k7kqvivbdvb4fy94zkzwg8twlez12kb 160619 160618 2026-10-01T03:04:48Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး */ 160619 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|imagesize | honorific_prefix = ဢူး | name = ၼု | native_name = U Nu | image = | order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]] | termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇ | termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈ | office2 = | predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]] | successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]] | term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀ | term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂ | office = | predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]] | birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇ | birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ) | death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]] | party = [[ၽသပလ]]<br/>[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]<br/>[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]<br/>[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]] | otherparty = | spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃) | relations = | children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု<br/>တွင်းထၢႆႉ<br/>မွင်ႇဢွင်ႇ<br/>တၢၼ်းတၢၼ်းၼု<br/>ၶိၼ်ႇဢေးၼု | residence = | alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]] {{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}} }}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''တၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|မေႇ 25 ဝၼ်း]] [[1907|ပီ 1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14]] [[1995|ပီ 1995]] ) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းပီ [[1947]] ၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956]] ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[1960|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မၢတ်ႉၶျ် 2|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962]] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ == '''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[:my:ဦးသန့်|ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။ == ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း == === မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ === ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ === ပၢၼ်သၽႃး === ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။ === လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးၼု ၶိုၼ်ႈမႃးပႆႇတဵမ်သွင်ပီ မိူဝ်ႈ 1962 လိူၼ်မတ်ႉ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼင်ႁိုဝ်ဢူးၼုတေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵုမ်းထိမ်းဝႆႉပၼ်ဢိူဝ်ႈၼႆသေ လႆႈဢဝ်ဢူးၼုၵုမ်းၶၢင်ဝႆႉ တီႈသုမ်ႉသိုၵ်းတီႈၼိုင်ႈ ၼွၵ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇလႄႈ တင်းၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈသေ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1966 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုထုၵ်ႇလႆႈပူတ်းပွႆႇပၼ်။ 1968 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 28 ဝၼ်း ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်းထုၵ်ႇပူတ်းပွႆႇပၼ်သေ ထိုင်မႃးပီ 1967 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ဢူးၼုလႆႈႁဵတ်း တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ပီ 1969 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေၶၢတ်းၸႂ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈမိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ႁဵတ်းမႃးပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တူၵ်းၵွႃႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (သင်ၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလွင်ႈဢူးၼုလႆႈႁဵတ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ် တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈမၼ်းၸိုင်ႈ လူႇတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လုၵ်ႉတႃးပျီႇတူႉၼေႉၸိၼ်ႇတတိၼ်းၸႃႇ (လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ) ဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ သင်ၶႂ်ႈတူၺ်းတင်းၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ပိၼ်ႇမႃးၸိုင် တူၺ်းလႆႈတီႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတင်ႈပႃႇတီႇ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းယဝ်ႉ။ ဢူးၼု လႆႈတင်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်းသိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးတီႈၼိုင်ႈသေ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ တေမီးႁူဝ်ႁဵင်ၸမ်ၸမ်။ ပီ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်း လႆႈယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈငၢမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းယိုၼ်းၸူးၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းဢၼ်မၼ်းၶတ်းၸႂ်မႃးတႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလုပၢင်းၵွႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ (ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼုလႄႈ မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျယီႇၶဝ် လႆႈႁွတ်ႈမႃးတီႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 3.30 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။) === ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ == သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး == ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ပပ်ႉဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်းၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ မူင်ႈတၢင်းၼႃႈ (1951)ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉ'''တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး''' (တာတေ စနေသား) ဢၼ်ပဵၼ်ပိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႅမ်ႈၵူၺ်း (ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ) (1907-1962) ၼၼ်ႉ ဢူးမေႃးတီႇရိ ဢေႇယႃႇဝတီႇၸႃႇပေႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉပိုၼ်းတူဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄမိူဝ်ႈပီ 1947 ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၸမ်ႉ ပဵၼ်ဢူးလေႃးယူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢူးလေႃးယူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢႄႇတီႇတႃႇ (ၽူႈထတ်း) လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼေးသိၼ်း (Nation News) တေႃႇထိုင်ပီ 1963 သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်ၵုမ်းၶၢင်တူၵ်းထွင်ႇ မိူၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ဢူးၼုၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တေမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1930 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ပပ်ႉ How to Win Friends and Influence People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတေးၵႃႇၼႄႇၵျီႇ (Dale Carnegie) တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်း(လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း)ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိူဝ်တေထွမ်ႇႁူငၢႆႈၼႆသေ ၶိုၼ်းလၢႆႈၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ (မိတ္တဗလဋီကာ)ၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ပပ်ႉၽိုၼ်ၵျၢမ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လၵ်းသုတ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼုတႅမ်ႈသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉလၵ်းသုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးတင်းပပ်ႉသဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ (ပပ်ႉမိတ္တဗလဋီကာၼႆႉ ၵူၼ်းလူဢၢၼ်ႇလဵပ်းႁဵၼ်းၼမ်တေႉၼမ်ဝႃႈယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ 2019 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ငႃႇတူဝ်ႉၸႃႇပေႇ (ငါတို့စာပေ) ၶဝ် လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်း 15 သေ ပပ်ႉမၼ်းတင်းသဵင်ႈလႆႈၶၢႆမူတ်းၵွႃႇ ထိုင်လၢႆသႅၼ်ပပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။) <ref>ငါတို့စာပေ ၊ တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်မြောက်အဖြစ် 2019၊ အောက်တိုဘာလတွင် အထူးထုတ်ဝေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ</ref> ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ တေႃႇမျႃႉယီႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းဢူးၼုၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ တွင်းထၢႆႉ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မွင်ႇဢွင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ တၢၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၶျူဝ်ႇၶျူဝ်ႇ (လုၵ်ႈယိင်း) ၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ == ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ == ဢူးၼုၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵူၺ်း ပဵၼ်ပႃး ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းပပ်ႉလႄႈ ၸိူင်းၼႄ (ပျႃၸၢတ်ႈ)သေၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပပ်ႉၸိူင်း ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႄႇ (ႁူၵ်ႉႁၢႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ) ဢၼ်တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈၼႃးၽူႈမၢၵ်ႈၶဝ် တဝ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီဝႆႉယူႇ။ ၸိူင်းၼႄ လူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄဝႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် လႆႈတႅၵ်ႈယႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၸိုင် ၸိူင်းၼႄၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈပႃႇၸေႇတီးၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ၽႄပဵၼ်ပပ်ႉႁၢင်ႈလူၼ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈပိၼ်ႇပႃးၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 လိူဝ်လိူဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလူင်ဢွၵ်ႇမႃးပႃးယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇမင်ၸိူဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉတေတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိူင်း တၵႄႉဢလႃႉ (တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်တေႉ) ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၽွင်းမိူဝ်းပႆႇထုၵ်ႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းပူၵ်ႇလၢၵ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွမ်ႇမဵဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄ ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီလႄႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈသႅၼ်ဢၼ် ႁႃယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၶဝ် ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ၸိူင်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။ လႆႈၼႄဝႆႉ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူင်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်တိုၵ်ႉမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု''' ပၢင်ၸႃႇပၼၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ၸႃႇပၼ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ တီႈၶုမ်ဢုတ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅၵ်းပဵၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ "မိုဝ်းပဝ်ႇ" ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်ထုၼ် သၢႆး လိၼ်ယၢင် ၼွၵ်းလေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ၶႂ်ႈၼႄသၢၵ်ႈသေသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပေႃးတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၶူဝ်းၶွင် ၸေးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးသင်ၵွႃႇသေဢၼ်၊ မီးမိုဝ်းပဝ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈပႃးသင်ၵႂႃႇသေ တၢႆ"-ၼႆယဝ်ႉ။ == လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ == 2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၵုၼ်း သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈၵုၼ်း ဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}</ref> == ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ == * 1925 # "ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း?" မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း Duwan * 1936 # ၸိူင်း "လုၵ်ႈႁဵၼ်းသၢၼ်ၶတ်း"၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉပြိတိသျပႃးမႃး * 1937 # "ၸိူင်းပွတ်းပၢၼ်မႂ်ႇ" ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင် * 1938 # "တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ" # "လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ သွႆႉ (1) # "လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလီ သွႆႉ (2) (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Meittabalatika" မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။ * 1939 # "ၵၼ်ႇတႃႇလရႃႇၸႃႇ"၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင် * 1940 # "ပပ်ႉသပ်း ၵၢၼ်မိူင်း" (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း တၶိၼ်ႇလၽေႇ) * 1941 # "ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ" # "ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ" * 1943 # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" * 1945 # "ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?" # “မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?” (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?) # "ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ # "ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ" * 1949 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်" * 1950 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ * 1951 # "လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း" * 1952 # "တၢင်းယၢမ်ႈလီ" # "ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ" # "သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1953 # "ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ" # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ယိူင်းမၢႆၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ" # "မၢၼ်ႈတူၺ်းတၢင်းၼႃႈ" # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်း 4 # "မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ- ၶႅပ်းႁၢင်ႊလႄႈ ႁၢင်ႊတူဝ်ၵူၼ်း။" * 1955 # "ၼွၼ် ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ # "ယိူင်းမၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်" တွၼ်ႈ 1 # "ယိူင်းဢၢၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်" တွၼ်ႈ 2 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ # "ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်" # "ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း" * 1956 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ * 1957 # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ယိူင်းမၢႆမိူင်းၵတ်းယဵၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1958 # "ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတြႃး" # "ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ" # "သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ" ၽိုၼ်ထီႉၼိုင်ႈ * 1959 # "ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်" တွၼ်ႈ 1 # "ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်" တွၼ်ႈ 2 # "ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ" # "ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ" * 1960 ""သိၼ်ႁႃႈ၊ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ထမ်းတြႃး လႄႈ ပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ" " ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် "သၵဢလ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1961 # "ငိုၼ်းလိူၼ်ဢပျတ်ႈ" * 1962 # "ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း" * 1963 # "ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1967 # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1968 # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # * 1982 # "ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ" သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1983 # "တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး" # “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) * 1984 # "ၶွပ်ႈၸႂ်" ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "တြႃးသုတ်ႈ" * 1985 # "တြႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း" * 1987 # “ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်” ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1988 # "တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်" * 1996 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း * 1997 # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း * 2000 # "ၵႃႇမတၼႃႇႁႃႇ" သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း * 2004 # “ငရၢႆးၼႆႉ မၼ်းဝၢၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။ # "ၸဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ်" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "ၶွပ်ႈၸႂ်" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 2012 # "တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 2013 # "တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် {{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} == ၽိုၼ်ဢိင်ႈ == <references /> {{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]] ex2dhfxo6f9ujlpofu75hm2aff1ypvx 160636 160619 2026-10-01T03:51:27Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ */ 160636 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|imagesize | honorific_prefix = ဢူး | name = ၼု | native_name = U Nu | image = | order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]] | termstart2 = ၂၈ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၅၇ | termend2 = ၂၈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ၁၉၅၈ | office2 = | predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]] | successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]] | term_start = ၄ ဢေႇပျီႇ ၁၉၆၀ | term_end = ၂ မၢတ်ႉၶျ် ၁၉၆၂ | office = | predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]] | birth_date = ၂၅ မေ ၁၉၀၇ | birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၁၄ ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၁၉၉၅ (၈၇ ပီ) | death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]] | party = [[ၽသပလ]]<br/>[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]<br/>[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]<br/>[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]] | otherparty = | spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ ၁၉၃၅ ၊ တၢႆ ၁၉၉၃) | relations = | children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု<br/>တွင်းထၢႆႉ<br/>မွင်ႇဢွင်ႇ<br/>တၢၼ်းတၢၼ်းၼု<br/>ၶိၼ်ႇဢေးၼု | residence = | alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]] {{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]}} }}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''တၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|မေႇ 25 ဝၼ်း]] [[1907|ပီ 1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14]] [[1995|ပီ 1995]] ) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းပီ [[1947]] ၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီႊ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီႊ 1956]] ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီႊ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီႊ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီႊ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[1960|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မၢတ်ႉၶျ် 2|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီႊ 1962]] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ == '''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[:my:ဦးသန့်|ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။ == ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း == === မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ === ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ === ပၢၼ်သၽႃး === ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။ === လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးၼု ၶိုၼ်ႈမႃးပႆႇတဵမ်သွင်ပီ မိူဝ်ႈ 1962 လိူၼ်မတ်ႉ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼင်ႁိုဝ်ဢူးၼုတေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵုမ်းထိမ်းဝႆႉပၼ်ဢိူဝ်ႈၼႆသေ လႆႈဢဝ်ဢူးၼုၵုမ်းၶၢင်ဝႆႉ တီႈသုမ်ႉသိုၵ်းတီႈၼိုင်ႈ ၼွၵ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇလႄႈ တင်းၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈသေ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1966 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုထုၵ်ႇလႆႈပူတ်းပွႆႇပၼ်။ 1968 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 28 ဝၼ်း ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်းထုၵ်ႇပူတ်းပွႆႇပၼ်သေ ထိုင်မႃးပီ 1967 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ဢူးၼုလႆႈႁဵတ်း တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ပီ 1969 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေၶၢတ်းၸႂ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈမိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ႁဵတ်းမႃးပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တူၵ်းၵွႃႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (သင်ၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလွင်ႈဢူးၼုလႆႈႁဵတ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ် တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈမၼ်းၸိုင်ႈ လူႇတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လုၵ်ႉတႃးပျီႇတူႉၼေႉၸိၼ်ႇတတိၼ်းၸႃႇ (လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ) ဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ သင်ၶႂ်ႈတူၺ်းတင်းၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ပိၼ်ႇမႃးၸိုင် တူၺ်းလႆႈတီႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတင်ႈပႃႇတီႇ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းယဝ်ႉ။ ဢူးၼု လႆႈတင်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်းသိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးတီႈၼိုင်ႈသေ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ တေမီးႁူဝ်ႁဵင်ၸမ်ၸမ်။ ပီ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်း လႆႈယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈငၢမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းယိုၼ်းၸူးၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းဢၼ်မၼ်းၶတ်းၸႂ်မႃးတႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလုပၢင်းၵွႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ (ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼုလႄႈ မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျယီႇၶဝ် လႆႈႁွတ်ႈမႃးတီႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 3.30 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။) === ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ == သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး == ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ပပ်ႉဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်းၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ မူင်ႈတၢင်းၼႃႈ (1951)ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉ'''တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး''' (တာတေ စနေသား) ဢၼ်ပဵၼ်ပိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႅမ်ႈၵူၺ်း (ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ) (1907-1962) ၼၼ်ႉ ဢူးမေႃးတီႇရိ ဢေႇယႃႇဝတီႇၸႃႇပေႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉပိုၼ်းတူဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄမိူဝ်ႈပီ 1947 ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၸမ်ႉ ပဵၼ်ဢူးလေႃးယူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢူးလေႃးယူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢႄႇတီႇတႃႇ (ၽူႈထတ်း) လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼေးသိၼ်း (Nation News) တေႃႇထိုင်ပီ 1963 သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်ၵုမ်းၶၢင်တူၵ်းထွင်ႇ မိူၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ဢူးၼုၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တေမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1930 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ပပ်ႉ How to Win Friends and Influence People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတေးၵႃႇၼႄႇၵျီႇ (Dale Carnegie) တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်း(လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း)ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိူဝ်တေထွမ်ႇႁူငၢႆႈၼႆသေ ၶိုၼ်းလၢႆႈၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ (မိတ္တဗလဋီကာ)ၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ပပ်ႉၽိုၼ်ၵျၢမ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လၵ်းသုတ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼုတႅမ်ႈသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉလၵ်းသုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးတင်းပပ်ႉသဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ (ပပ်ႉမိတ္တဗလဋီကာၼႆႉ ၵူၼ်းလူဢၢၼ်ႇလဵပ်းႁဵၼ်းၼမ်တေႉၼမ်ဝႃႈယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ 2019 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ငႃႇတူဝ်ႉၸႃႇပေႇ (ငါတို့စာပေ) ၶဝ် လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်း 15 သေ ပပ်ႉမၼ်းတင်းသဵင်ႈလႆႈၶၢႆမူတ်းၵွႃႇ ထိုင်လၢႆသႅၼ်ပပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။) <ref>ငါတို့စာပေ ၊ တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်မြောက်အဖြစ် 2019၊ အောက်တိုဘာလတွင် အထူးထုတ်ဝေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ</ref> ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ တေႃႇမျႃႉယီႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းဢူးၼုၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ တွင်းထၢႆႉ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မွင်ႇဢွင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ တၢၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၶျူဝ်ႇၶျူဝ်ႇ (လုၵ်ႈယိင်း) ၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ == ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ == ဢူးၼုၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵူၺ်း ပဵၼ်ပႃး ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းပပ်ႉလႄႈ ၸိူင်းၼႄ (ပျႃၸၢတ်ႈ)သေၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပပ်ႉၸိူင်း ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႄႇ (ႁူၵ်ႉႁၢႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ) ဢၼ်တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈၼႃးၽူႈမၢၵ်ႈၶဝ် တဝ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီဝႆႉယူႇ။ ၸိူင်းၼႄ လူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄဝႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် လႆႈတႅၵ်ႈယႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၸိုင် ၸိူင်းၼႄၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈပႃႇၸေႇတီးၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ၽႄပဵၼ်ပပ်ႉႁၢင်ႈလူၼ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈပိၼ်ႇပႃးၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 လိူဝ်လိူဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလူင်ဢွၵ်ႇမႃးပႃးယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇမင်ၸိူဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉတေတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိူင်း တၵႄႉဢလႃႉ (တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်တေႉ) ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၽွင်းမိူဝ်းပႆႇထုၵ်ႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းပူၵ်ႇလၢၵ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွမ်ႇမဵဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄ ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီလႄႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈသႅၼ်ဢၼ် ႁႃယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၶဝ် ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ၸိူင်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။ လႆႈၼႄဝႆႉ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူင်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်တိုၵ်ႉမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၵွင်းမူးၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးၼု''' ပၢင်ၸႃႇပၼၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ၸႃႇပၼ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ တီႈၶုမ်ဢုတ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅၵ်းပဵၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ "မိုဝ်းပဝ်ႇ" ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်ထုၼ် သၢႆး လိၼ်ယၢင် ၼွၵ်းလေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ၶႂ်ႈၼႄသၢၵ်ႈသေသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပေႃးတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၶူဝ်းၶွင် ၸေးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးသင်ၵွႃႇသေဢၼ်၊ မီးမိုဝ်းပဝ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈပႃးသင်ၵႂႃႇသေ တၢႆ"-ၼႆယဝ်ႉ။ == လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ == 2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊမိူင်း]] ပၼ်ဢူးၼု ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၵုၼ်း သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈၵုၼ်း ဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမ ယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}</ref> == ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ == * 1925 # "ဢၶျိတ်ႉလေႃး ဢမူင်းလေႃး (ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း)" မႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတူႇဝုၼ်ႇ (အချစ်လော အမုန်းလော၊ ဓူဝံမဂ္ဂဇင်း) * 1936 # ၸိူင်း "တပဵၵ်ႉမွၵ်ႉ ၵျွင်းတႃး"၊ ၶွမ်ႊပၼီႊငဝ်းတူင်ႉပြိတိသျပႃးမႃး (သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား၊ ဇာတ်ညွှန်း၊ ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ) * 1937 # "ၶိတ်ႉမီႇပျၸၢတ်ႈတူဝ်မျႃး (ၸိူင်းၼႄပွတ်း ပၢၼ်မႂ်ႇ)" ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင် (ခေတ်မီ ပြဇာတ်တိုများ၊ နဂါးနီစာအုပ်အသင်း) * 1938 # "ပမႃႉတတ်ႉတိ (တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ)" (ဗမာ့သတ္တိ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (1) (လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း၊ ပတွဲ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (2) (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Meittabalatika" မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။ * 1939 # "ၵၼ်ႇတႃႇလရိတ်ႉ"၊ ႁူင်းပပ်.လိၵ်ႈၼၵႃးလႅင် (ဂန္ဓာလရာဇ်၊ နဂါးနီစာအုပ်တိုက်) * 1940 # "ၼႅင်ႇငၢၼ်ယေး ဢၽိထၢၼ်ႇ " (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း တၶိၼ်ႇလၽေႇ) (နိုင်ငံရေးအဘိဓာန်၊ သခင်လှဖေနှင့် တွဲရေး) * 1941 # "ၼတူဝ်းၵျူဝ်းပႅတ်ႉ (ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ)" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (နသိုးကြိုးပြတ်၊ ပြဇာတ်) # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော၊ ပြဇာတ်) # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ)" (ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်) # "ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ" (ဦးသောင်းဒန်) * 1943 # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော) * 1945 # "ဢႃႇၼႃႇၼီသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (ဢႃႇၸႃႇၼီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?)" (အာဇာနည်ဆိုတာ ဘာလဲ) # “မၢတ်ႉၸိတ်ႉသိမ်းသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?”) (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?) "မာစ်ဆဇ္ဇင်းမ်ဆိုတာ ဘာလဲ" (ဗမာတွေ ဘာလုပ်ရမလဲ) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ)" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ (ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်" ပထမအကြိမ်) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "Towards Peace & Democracy (ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ)" * 1949 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "လူႇမွႆးတူဝ်ႉဢိ ထႂတ်ႉယႅတ်ႉလၼ်း (တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်)" (လူမွဲတို့၏ ထွက်ရပ်လမ်း) * 1950 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ * 1951 # "From Peace to Stability" ("လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း" ) * 1952 # "ၸႃႇရိတ်ႉတမၼ်ႇတၢႆႇ" ("စာရိတ္တမဏ္ဍိုင်") # "The People Win Through" ("ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ" ) # "လူႇထုဢေႃႇတၼ်ႇ (သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း) ၸိူင်းၼႄ ("လူထုအော်သံ" ပြဇာတ်) * 1953 # "ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ" # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ၼႅင်ႇငၼ်ႇတေႃႇပၼ်းတၢႆႇ" "နိုင်ငံတော်ပန်းတိုင်" # "Burma Looks Ahead" # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း 4 # "Burma under the Japan: Picture and Portraits" * 1955 # "ဢတႃးထႄးၵ လၢဝ်ႉထႂၢတ်ႉ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (အသားထဲက လောက်ထွက်၊ ပြဇာတ်) # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 1 # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 2 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတၢႆႇ" (ပြည်တော်သာပန်းတိုင်) # "Forward with the People" ("ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း") * 1956 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ * 1957 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတႆႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1958 # "ထမ်ႇမဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း ၼိုင်ႈ * 1959 # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 1 (ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်) # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 2 # "တီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇၵႃႇၵွႆႇၵျႃႉ" (ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ၊ သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "သျေႉတၼ်းၶွင်းသွင်ႇ ၽိတ်ႉလူဝ်ႇတေႃႇ" (ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ) # "We Must Defend Democracy" ("ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ") * 1960 # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း သွင် "သၵဢလ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1961 # "Wages of Sin" * 1962 # "ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း" * 1963 # "ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1967 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1968 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # * 1982 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1983 # "တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး" # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်) ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ပုတ်ႉတပႃႇတႃႇတယႃးတေႃႇ (ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ)" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) * 1984 # "ၵျေႈၸူးသျိၼ်ႇ (ၸဝ်ႈၵျေးၸူး)" ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (ကျေးဇူးရှင်) # "ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵျႃႇတယႃးတေႃႇ (ဓမ္မစကြာတရားတော်)" * 1985 # "ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼတုတ်ႉ တယႃးတေႃႇ (တြႃးဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႈ)" * 1987 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1988 # "တြိယတၼႃႇ တပ်ႉပၸေႇယမိင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတေႃႇမျႃး (တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်)" * 1996 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း * 1997 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း * 2000 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း * 2004 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။ # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "ၵျေးၸူးသျိၼ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 2012 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 2013 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် {{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} == ၽိုၼ်ဢိင်ႈ == <references /> {{Lifetime|၁၉၀၇|၁၉၉၅}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]] 7yfl9owc764c7637skgjbdqzmi5pcmv 160637 160636 2026-10-01T04:02:56Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 160637 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|imagesize | honorific_prefix = ဢူး | name = ၼု | native_name = U Nu | image = | order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]] | termstart2 = 28 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1957 | termend2 = 28 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 1958 | office2 = | predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]] | successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]] | term_start = 4 ဢေႇပျီႇ 1960 | term_end = 2 မၢတ်ႉၶျ် 1962 | office = | predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]] | birth_date = 25 မေႇ 1907 | birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = 14 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1995 (87 ပီ) | death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]] | party = [[ၽသပလ]]<br/>[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]<br/>[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]<br/>[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]] | otherparty = | spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ 1935 ၊ တၢႆ 1993) | relations = | children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု<br/>တွင်းထၢႆႉ<br/>မွင်ႇဢွင်ႇ<br/>တၢၼ်းတၢၼ်းၼု<br/>ၶိၼ်ႇဢေးၼု | residence = | alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]] {{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ]]}} }}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''တၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|မေႇ 25 ဝၼ်း]] [[1907|ပီ 1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14]] [[1995|ပီ 1995]] ) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းပီ [[1947]] ၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီ 1956]] ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်း တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထီႊ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီ 1958]] လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[1960|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မၢတ်ႉၶျ် 2|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီ 1962]] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ == '''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[:my:ဦးသန့်|ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။ == ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း == === မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ === ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ === ပၢၼ်သၽႃး === ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။ === လၢႆးၽွင်းငမ်းသိုၵ်း === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးၼု ၶိုၼ်ႈမႃးပႆႇတဵမ်သွင်ပီ မိူဝ်ႈ 1962 လိူၼ်မတ်ႉ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼင်ႁိုဝ်ဢူးၼုတေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵုမ်းထိမ်းဝႆႉပၼ်ဢိူဝ်ႈၼႆသေ လႆႈဢဝ်ဢူးၼုၵုမ်းၶၢင်ဝႆႉ တီႈသုမ်ႉသိုၵ်းတီႈၼိုင်ႈ ၼွၵ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇလႄႈ တင်းၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈသေ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1966 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုထုၵ်ႇလႆႈပူတ်းပွႆႇပၼ်။ 1968 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 28 ဝၼ်း ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်းထုၵ်ႇပူတ်းပွႆႇပၼ်သေ ထိုင်မႃးပီ 1967 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ဢူးၼုလႆႈႁဵတ်း တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ပီ 1969 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေၶၢတ်းၸႂ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈမိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ႁဵတ်းမႃးပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တူၵ်းၵွႃႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (သင်ၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလွင်ႈဢူးၼုလႆႈႁဵတ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ် တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈမၼ်းၸိုင်ႈ လူႇတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လုၵ်ႉတႃးပျီႇတူႉၼေႉၸိၼ်ႇတတိၼ်းၸႃႇ (လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ) ဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ သင်ၶႂ်ႈတူၺ်းတင်းၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ပိၼ်ႇမႃးၸိုင် တူၺ်းလႆႈတီႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတင်ႈပႃႇတီႇ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းယဝ်ႉ။ ဢူးၼု လႆႈတင်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်းသိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးတီႈၼိုင်ႈသေ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ တေမီးႁူဝ်ႁဵင်ၸမ်ၸမ်။ ပီ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်း လႆႈယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈငၢမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းယိုၼ်းၸူးၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းဢၼ်မၼ်းၶတ်းၸႂ်မႃးတႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလုပၢင်းၵွႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ (ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼုလႄႈ မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျယီႇၶဝ် လႆႈႁွတ်ႈမႃးတီႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 3.30 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။) === ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ == သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး == ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ပပ်ႉဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း (1915)၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ (1954)၊ လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်းၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ (1953) လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ မူင်ႈတၢင်းၼႃႈ (1951)ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉ'''တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး''' (တာတေ စနေသား) ဢၼ်ပဵၼ်ပိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႅမ်ႈၵူၺ်း (ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ) (1907-1962) ၼၼ်ႉ ဢူးမေႃးတီႇရိ ဢေႇယႃႇဝတီႇၸႃႇပေႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉပိုၼ်းတူဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄမိူဝ်ႈပီ 1947 ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၸမ်ႉ ပဵၼ်ဢူးလေႃးယူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢူးလေႃးယူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢႄႇတီႇတႃႇ (ၽူႈထတ်း) လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼေးသိၼ်း (Nation News) တေႃႇထိုင်ပီ 1963 သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်ၵုမ်းၶၢင်တူၵ်းထွင်ႇ မိူၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ဢူးၼုၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တေမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1930 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ပပ်ႉ How to Win Friends and Influence People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတေးၵႃႇၼႄႇၵျီႇ (Dale Carnegie) တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်း(လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း)ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိူဝ်တေထွမ်ႇႁူငၢႆႈၼႆသေ ၶိုၼ်းလၢႆႈၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ (မိတ္တဗလဋီကာ)ၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ပပ်ႉၽိုၼ်ၵျၢမ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လၵ်းသုတ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼုတႅမ်ႈသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉလၵ်းသုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးတင်းပပ်ႉသဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ (ပပ်ႉမိတ္တဗလဋီကာၼႆႉ ၵူၼ်းလူဢၢၼ်ႇလဵပ်းႁဵၼ်းၼမ်တေႉၼမ်ဝႃႈယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ 2019 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ငႃႇတူဝ်ႉၸႃႇပေႇ (ငါတို့စာပေ) ၶဝ် လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်း 15 သေ ပပ်ႉမၼ်းတင်းသဵင်ႈလႆႈၶၢႆမူတ်းၵွႃႇ ထိုင်လၢႆသႅၼ်ပပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။) <ref>ငါတို့စာပေ ၊ တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်မြောက်အဖြစ် 2019၊ အောက်တိုဘာလတွင် အထူးထုတ်ဝေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ</ref> ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ တေႃႇမျႃႉယီႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းဢူးၼုၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ တွင်းထၢႆႉ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မွင်ႇဢွင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ တၢၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၶျူဝ်ႇၶျူဝ်ႇ (လုၵ်ႈယိင်း) ၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ == ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ == ဢူးၼုၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵူၺ်း ပဵၼ်ပႃး ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းပပ်ႉလႄႈ ၸိူင်းၼႄ (ပျႃၸၢတ်ႈ)သေၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပပ်ႉၸိူင်း ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႄႇ (ႁူၵ်ႉႁၢႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ) ဢၼ်တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈၼႃးၽူႈမၢၵ်ႈၶဝ် တဝ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီဝႆႉယူႇ။ ၸိူင်းၼႄ လူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄဝႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် လႆႈတႅၵ်ႈယႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၸိုင် ၸိူင်းၼႄၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈပႃႇၸေႇတီးၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ၽႄပဵၼ်ပပ်ႉႁၢင်ႈလူၼ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈပိၼ်ႇပႃးၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 လိူဝ်လိူဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလူင်ဢွၵ်ႇမႃးပႃးယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇမင်ၸိူဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉတေတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိူင်း တၵႄႉဢလႃႉ (တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်တေႉ) ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၽွင်းမိူဝ်းပႆႇထုၵ်ႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းပူၵ်ႇလၢၵ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွမ်ႇမဵဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄ ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီလႄႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈသႅၼ်ဢၼ် ႁႃယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၶဝ် ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ၸိူင်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။ လႆႈၼႄဝႆႉ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူင်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်တိုၵ်ႉမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢူးၼု''' ပၢင်ၸႃႇပၼၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ၸႃႇပၼ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ တီႈၶုမ်ဢုတ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅၵ်းပဵၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ "မိုဝ်းပဝ်ႇ" ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်ထုၼ် သၢႆး လိၼ်ယၢင် ၼွၵ်းလေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ၶႂ်ႈၼႄသၢၵ်ႈသေသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပေႃးတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၶူဝ်းၶွင် ၸေးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးသင်ၵွႃႇသေဢၼ်၊ မီးမိုဝ်းပဝ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈပႃးသင်ၵႂႃႇသေ တၢႆ"-ၼႆယဝ်ႉ။ == လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ == 2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႈမိူင်း]] ဢဝ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၵုၼ်း သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈၵုၼ်း ဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမၸိူဝ်းၼႆႉ မွပ်ႈမၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}</ref> == ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ == * 1925 # "ဢၶျိတ်ႉလေႃး ဢမူင်းလေႃး (ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း)" မႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတူႇဝုၼ်ႇ (အချစ်လော အမုန်းလော၊ ဓူဝံမဂ္ဂဇင်း) * 1936 # ၸိူင်း "တပဵၵ်ႉမွၵ်ႉ ၵျွင်းတႃး"၊ ၶွမ်ႇပၼီႇငဝ်းတူင်ႉပြိတိသျပႃးမႃး (သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား၊ ဇာတ်ညွှန်း၊ ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ) * 1937 # "ၶိတ်ႉမီႇပျၸၢတ်ႈတူဝ်မျႃး (ၸိူင်းၼႄပွတ်း ပၢၼ်မႂ်ႇ)" ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင် (ခေတ်မီ ပြဇာတ်တိုများ၊ နဂါးနီစာအုပ်အသင်း) * 1938 # "ပမႃႉတတ်ႉတိ (တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ)" (ဗမာ့သတ္တိ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (1) (လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း၊ ပတွဲ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (2) (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Meittabalatika" မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။ * 1939 # "ၵၼ်ႇတႃႇလရိတ်ႉ"၊ ႁူင်းပပ်.လိၵ်ႈၼၵႃးလႅင် (ဂန္ဓာလရာဇ်၊ နဂါးနီစာအုပ်တိုက်) * 1940 # "ၼႅင်ႇငၢၼ်ယေး ဢၽိထၢၼ်ႇ " (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း တၶိၼ်ႇလၽေႇ) (နိုင်ငံရေးအဘိဓာန်၊ သခင်လှဖေနှင့် တွဲရေး) * 1941 # "ၼတူဝ်းၵျူဝ်းပႅတ်ႉ (ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ)" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (နသိုးကြိုးပြတ်၊ ပြဇာတ်) # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော၊ ပြဇာတ်) # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ)" (ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်) # "ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ" (ဦးသောင်းဒန်) * 1943 # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော) * 1945 # "ဢႃႇၼႃႇၼီသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (ဢႃႇၸႃႇၼီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?)" (အာဇာနည်ဆိုတာ ဘာလဲ) # “မၢတ်ႉၸိတ်ႉသိမ်းသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?”) (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?) "မာစ်ဆဇ္ဇင်းမ်ဆိုတာ ဘာလဲ" (ဗမာတွေ ဘာလုပ်ရမလဲ) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ)" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ (ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်" ပထမအကြိမ်) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "Towards Peace & Democracy (ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ)" * 1949 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "လူႇမွႆးတူဝ်ႉဢိ ထႂတ်ႉယႅတ်ႉလၼ်း (တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်)" (လူမွဲတို့၏ ထွက်ရပ်လမ်း) * 1950 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ * 1951 # "From Peace to Stability" ("လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း" ) * 1952 # "ၸႃႇရိတ်ႉတမၼ်ႇတၢႆႇ" ("စာရိတ္တမဏ္ဍိုင်") # "The People Win Through" ("ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ" ) # "လူႇထုဢေႃႇတၼ်ႇ (သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း) ၸိူင်းၼႄ ("လူထုအော်သံ" ပြဇာတ်) * 1953 # "ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ" # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ၼႅင်ႇငၼ်ႇတေႃႇပၼ်းတၢႆႇ" "နိုင်ငံတော်ပန်းတိုင်" # "Burma Looks Ahead" # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း 4 # "Burma under the Japan: Picture and Portraits" * 1955 # "ဢတႃးထႄးၵ လၢဝ်ႉထႂၢတ်ႉ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (အသားထဲက လောက်ထွက်၊ ပြဇာတ်) # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 1 # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 2 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတၢႆႇ" (ပြည်တော်သာပန်းတိုင်) # "Forward with the People" ("ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း") * 1956 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ * 1957 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတႆႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1958 # "ထမ်ႇမဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း ၼိုင်ႈ * 1959 # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 1 (ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်) # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 2 # "တီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇၵႃႇၵွႆႇၵျႃႉ" (ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ၊ သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "သျေႉတၼ်းၶွင်းသွင်ႇ ၽိတ်ႉလူဝ်ႇတေႃႇ" (ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ) # "We Must Defend Democracy" ("ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ") * 1960 # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း သွင် "သၵဢလ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1961 # "Wages of Sin" * 1962 # "ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း" * 1963 # "ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1967 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1968 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # * 1982 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1983 # "တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး" # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်) ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ပုတ်ႉတပႃႇတႃႇတယႃးတေႃႇ (ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ)" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) * 1984 # "ၵျေႈၸူးသျိၼ်ႇ (ၸဝ်ႈၵျေးၸူး)" ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (ကျေးဇူးရှင်) # "ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵျႃႇတယႃးတေႃႇ (ဓမ္မစကြာတရားတော်)" * 1985 # "ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼတုတ်ႉ တယႃးတေႃႇ (တြႃးဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႈ)" * 1987 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1988 # "တြိယတၼႃႇ တပ်ႉပၸေႇယမိင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတေႃႇမျႃး (တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်)" * 1996 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း * 1997 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း * 2000 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း * 2004 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။ # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "ၵျေးၸူးသျိၼ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 2012 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 2013 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် {{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} == ၽိုၼ်ဢိင်ႈ == <references /> {{Lifetime|1907|1995}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]] izqsndab375kakjrqx4gai476tpzbfy 160638 160637 2026-10-01T04:13:58Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 160638 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|imagesize | honorific_prefix = ဢူး | name = ၼု | native_name = U Nu | image = | order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]] | termstart2 = 28 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1957 | termend2 = 28 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 1958 | office2 = | predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]] | successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]] | term_start = 4 ဢေႇပျီႇ 1960 | term_end = 2 မၢတ်ႉၶျ် 1962 | office = | predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]] | birth_date = 25 မေႇ 1907 | birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = 14 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1995 (87 ပီ) | death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]] | party = [[ၽသပလ]]<br/>[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]<br/>[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]<br/>[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]] | otherparty = | spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ 1935 ၊ တၢႆ 1993) | relations = | children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု<br/>တွင်းထၢႆႉ<br/>မွင်ႇဢွင်ႇ<br/>တၢၼ်းတၢၼ်းၼု<br/>ၶိၼ်ႇဢေးၼု | residence = | alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]] {{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ]]}} }}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''တၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|မေႇ 25 ဝၼ်း]] [[1907|ပီ 1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14]] [[1995|ပီ 1995]] ) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သၢမ်ပွၵ်ႈ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းပီ [[1947]] ၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီ 1956]] ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထိ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီ 1958]] ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် လႄႈ လိုၼ်းသုတ်း တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[1960|ပီႊ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မၢတ်ႉၶျ် 2|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီ 1962]] ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်ၼႆယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ == '''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[:my:ဦးသန့်|ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။ == ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း == === မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ === ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ === ပၢၼ်သၽႃး === ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။ === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးၼု ၶိုၼ်ႈမႃးပႆႇတဵမ်သွင်ပီ မိူဝ်ႈ 1962 လိူၼ်မတ်ႉ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼင်ႁိုဝ်ဢူးၼုတေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵုမ်းထိမ်းဝႆႉပၼ်ဢိူဝ်ႈၼႆသေ လႆႈဢဝ်ဢူးၼုၵုမ်းၶၢင်ဝႆႉ တီႈသုမ်ႉသိုၵ်းတီႈၼိုင်ႈ ၼွၵ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇလႄႈ တင်းၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈသေ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1966 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုထုၵ်ႇလႆႈပူတ်းပွႆႇပၼ်။ 1968 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 28 ဝၼ်း ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်းထုၵ်ႇပူတ်းပွႆႇပၼ်သေ ထိုင်မႃးပီ 1967 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ဢူးၼုလႆႈႁဵတ်း တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ပီ 1969 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေၶၢတ်းၸႂ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈမိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ႁဵတ်းမႃးပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တူၵ်းၵွႃႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (သင်ၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလွင်ႈဢူးၼုလႆႈႁဵတ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ် တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈမၼ်းၸိုင်ႈ လူႇတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လုၵ်ႉတႃးပျီႇတူႉၼေႉၸိၼ်ႇတတိၼ်းၸႃႇ (လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ) ဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ သင်ၶႂ်ႈတူၺ်းတင်းၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ပိၼ်ႇမႃးၸိုင် တူၺ်းလႆႈတီႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတင်ႈပႃႇတီႇ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းယဝ်ႉ။ ဢူးၼု လႆႈတင်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်းသိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးတီႈၼိုင်ႈသေ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ တေမီးႁူဝ်ႁဵင်ၸမ်ၸမ်။ ပီ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်း လႆႈယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈငၢမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းယိုၼ်းၸူးၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းဢၼ်မၼ်းၶတ်းၸႂ်မႃးတႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလုပၢင်းၵွႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ (ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼုလႄႈ မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျယီႇၶဝ် လႆႈႁွတ်ႈမႃးတီႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 3.30 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။) === ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ == သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး == ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵိတ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼု တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ ပပ်ႉလူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (လူထုအောင်သံ၊ သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) (1915)၊ပပ်ႉၵျပၼ်ႇဢွၵ်ႉ မႅၼ်ႇမႃႇၼႅင်ႇငၼ်ႇ (ဂျပန်အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ) (1954)၊ ပပ်ႉဢႃႇသျႃႉတၢႆႉတႃႇးတဢူးဢိ ဢသူဝ်ႇဢမဵင်ႉ (အာရှတိုက်သားတစ်ဦး၏ အဆိုအမိန့်၊ လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်းၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ) (1953) လႄႈ ပပ်ႉမႅၼ်ႇမႃႇပျီႇဢိ သျေႉတူဝ်ႉမျေႃႇ (မြန်မာပြည်၏ ရှေ့သို့မျှော်၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ မူင်ႈတၢင်းၼႃႈ) (1951)ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉ'''တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး''' (တာတေ စနေသား) ဢၼ်ပဵၼ်ပိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႅမ်ႈၵူၺ်း (ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ) (1907-1962) ၼၼ်ႉ ဢူးမေႃးတီႇရိ ဢေႇယႃႇဝတီႇၸႃႇပေႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉပိုၼ်းတူဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄမိူဝ်ႈပီ 1947 ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၸမ်ႉ ပဵၼ်ဢူးလေႃးယူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢူးလေႃးယူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢႄႇတီႇတႃႇ (ၽူႈထတ်း) လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼေးသိၼ်း (Nation News) တေႃႇထိုင်ပီ 1963 သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်ၵုမ်းၶၢင်တူၵ်းထွင်ႇ မိူၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ဢူးၼုၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တေမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1930 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ပပ်ႉ How to Win Friends and Influence People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတေးၵႃႇၼႄႇၵျီႇ (Dale Carnegie) တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်း(လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း)ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိူဝ်တေထွမ်ႇႁူငၢႆႈၼႆသေ ၶိုၼ်းလၢႆႈၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ (မိတ္တဗလဋီကာ)ၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ပပ်ႉၽိုၼ်ၵျၢမ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လၵ်းသုတ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼုတႅမ်ႈသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉလၵ်းသုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးတင်းပပ်ႉသဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ (ပပ်ႉမိတ္တဗလဋီကာၼႆႉ ၵူၼ်းလူဢၢၼ်ႇလဵပ်းႁဵၼ်းၼမ်တေႉၼမ်ဝႃႈယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ 2019 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ငႃႇတူဝ်ႉၸႃႇပေႇ (ငါတို့စာပေ) ၶဝ် လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်း 15 သေ ပပ်ႉမၼ်းတင်းသဵင်ႈလႆႈၶၢႆမူတ်းၵွႃႇ ထိုင်လၢႆသႅၼ်ပပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။) <ref>ငါတို့စာပေ ၊ တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်မြောက်အဖြစ် 2019၊ အောက်တိုဘာလတွင် အထူးထုတ်ဝေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ</ref> ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ တေႃႇမျႃႉယီႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းဢူးၼုၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ တွင်းထၢႆႉ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မွင်ႇဢွင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ တၢၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၶျူဝ်ႇၶျူဝ်ႇ (လုၵ်ႈယိင်း) ၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ == ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ == ဢူးၼုၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵူၺ်း ပဵၼ်ပႃး ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းပပ်ႉလႄႈ ၸိူင်းၼႄ (ပျႃၸၢတ်ႈ)သေၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပပ်ႉၸိူင်း ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႄႇ (ႁူၵ်ႉႁၢႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ) ဢၼ်တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈၼႃးၽူႈမၢၵ်ႈၶဝ် တဝ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီဝႆႉယူႇ။ ၸိူင်းၼႄ လူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄဝႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် လႆႈတႅၵ်ႈယႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၸိုင် ၸိူင်းၼႄၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈပႃႇၸေႇတီးၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ၽႄပဵၼ်ပပ်ႉႁၢင်ႈလူၼ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈပိၼ်ႇပႃးၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 လိူဝ်လိူဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလူင်ဢွၵ်ႇမႃးပႃးယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇမင်ၸိူဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉတေတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိူင်း တၵႄႉဢလႃႉ (တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်တေႉ) ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၽွင်းမိူဝ်းပႆႇထုၵ်ႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းပူၵ်ႇလၢၵ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွမ်ႇမဵဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄ ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီလႄႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈသႅၼ်ဢၼ် ႁႃယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၶဝ် ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ၸိူင်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။ လႆႈၼႄဝႆႉ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူင်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်တိုၵ်ႉမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢူးၼု''' ပၢင်ၸႃႇပၼၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ၸႃႇပၼ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ တီႈၶုမ်ဢုတ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅၵ်းပဵၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ "မိုဝ်းပဝ်ႇ" ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်ထုၼ် သၢႆး လိၼ်ယၢင် ၼွၵ်းလေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ၶႂ်ႈၼႄသၢၵ်ႈသေသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပေႃးတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၶူဝ်းၶွင် ၸေးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးသင်ၵွႃႇသေဢၼ်၊ မီးမိုဝ်းပဝ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈပႃးသင်ၵႂႃႇသေ တၢႆ"-ၼႆယဝ်ႉ။ == လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ == 2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႈမိူင်း]] ဢဝ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၵုၼ်း သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈၵုၼ်း ဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမၸိူဝ်းၼႆႉ မွပ်ႈမၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}</ref> == ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ == * 1925 # "ဢၶျိတ်ႉလေႃး ဢမူင်းလေႃး (ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း)" မႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတူႇဝုၼ်ႇ (အချစ်လော အမုန်းလော၊ ဓူဝံမဂ္ဂဇင်း) * 1936 # ၸိူင်း "တပဵၵ်ႉမွၵ်ႉ ၵျွင်းတႃး"၊ ၶွမ်ႇပၼီႇငဝ်းတူင်ႉပြိတိသျပႃးမႃး (သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား၊ ဇာတ်ညွှန်း၊ ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ) * 1937 # "ၶိတ်ႉမီႇပျၸၢတ်ႈတူဝ်မျႃး (ၸိူင်းၼႄပွတ်း ပၢၼ်မႂ်ႇ)" ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင် (ခေတ်မီ ပြဇာတ်တိုများ၊ နဂါးနီစာအုပ်အသင်း) * 1938 # "ပမႃႉတတ်ႉတိ (တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ)" (ဗမာ့သတ္တိ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (1) (လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း၊ ပတွဲ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (2) (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Meittabalatika" မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။ * 1939 # "ၵၼ်ႇတႃႇလရိတ်ႉ"၊ ႁူင်းပပ်.လိၵ်ႈၼၵႃးလႅင် (ဂန္ဓာလရာဇ်၊ နဂါးနီစာအုပ်တိုက်) * 1940 # "ၼႅင်ႇငၢၼ်ယေး ဢၽိထၢၼ်ႇ " (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း တၶိၼ်ႇလၽေႇ) (နိုင်ငံရေးအဘိဓာန်၊ သခင်လှဖေနှင့် တွဲရေး) * 1941 # "ၼတူဝ်းၵျူဝ်းပႅတ်ႉ (ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ)" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (နသိုးကြိုးပြတ်၊ ပြဇာတ်) # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော၊ ပြဇာတ်) # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ)" (ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်) # "ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ" (ဦးသောင်းဒန်) * 1943 # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော) * 1945 # "ဢႃႇၼႃႇၼီသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (ဢႃႇၸႃႇၼီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?)" (အာဇာနည်ဆိုတာ ဘာလဲ) # “မၢတ်ႉၸိတ်ႉသိမ်းသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?”) (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?) "မာစ်ဆဇ္ဇင်းမ်ဆိုတာ ဘာလဲ" (ဗမာတွေ ဘာလုပ်ရမလဲ) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ)" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ (ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်" ပထမအကြိမ်) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "Towards Peace & Democracy (ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ)" * 1949 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "လူႇမွႆးတူဝ်ႉဢိ ထႂတ်ႉယႅတ်ႉလၼ်း (တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်)" (လူမွဲတို့၏ ထွက်ရပ်လမ်း) * 1950 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ * 1951 # "From Peace to Stability" ("လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း" ) * 1952 # "ၸႃႇရိတ်ႉတမၼ်ႇတၢႆႇ" ("စာရိတ္တမဏ္ဍိုင်") # "The People Win Through" ("ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ" ) # "လူႇထုဢေႃႇတၼ်ႇ (သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း) ၸိူင်းၼႄ ("လူထုအော်သံ" ပြဇာတ်) * 1953 # "ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ" # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ၼႅင်ႇငၼ်ႇတေႃႇပၼ်းတၢႆႇ" "နိုင်ငံတော်ပန်းတိုင်" # "Burma Looks Ahead" # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း 4 # "Burma under the Japan: Picture and Portraits" * 1955 # "ဢတႃးထႄးၵ လၢဝ်ႉထႂၢတ်ႉ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (အသားထဲက လောက်ထွက်၊ ပြဇာတ်) # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 1 # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 2 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတၢႆႇ" (ပြည်တော်သာပန်းတိုင်) # "Forward with the People" ("ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း") * 1956 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ * 1957 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတႆႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1958 # "ထမ်ႇမဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း ၼိုင်ႈ * 1959 # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 1 (ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်) # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 2 # "တီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇၵႃႇၵွႆႇၵျႃႉ" (ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ၊ သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "သျေႉတၼ်းၶွင်းသွင်ႇ ၽိတ်ႉလူဝ်ႇတေႃႇ" (ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ) # "We Must Defend Democracy" ("ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ") * 1960 # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း သွင် "သၵဢလ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1961 # "Wages of Sin" * 1962 # "ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း" * 1963 # "ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1967 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1968 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # * 1982 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1983 # "တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး" # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်) ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ပုတ်ႉတပႃႇတႃႇတယႃးတေႃႇ (ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ)" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) * 1984 # "ၵျေႈၸူးသျိၼ်ႇ (ၸဝ်ႈၵျေးၸူး)" ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (ကျေးဇူးရှင်) # "ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵျႃႇတယႃးတေႃႇ (ဓမ္မစကြာတရားတော်)" * 1985 # "ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼတုတ်ႉ တယႃးတေႃႇ (တြႃးဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႈ)" * 1987 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1988 # "တြိယတၼႃႇ တပ်ႉပၸေႇယမိင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတေႃႇမျႃး (တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်)" * 1996 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း * 1997 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း * 2000 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း * 2004 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။ # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "ၵျေးၸူးသျိၼ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 2012 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 2013 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် {{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} == ၽိုၼ်ဢိင်ႈ == <references /> {{Lifetime|1907|1995}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]] ckkd26k32ash2ndexg0t6l32y194zwg 160639 160638 2026-10-01T04:20:36Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 160639 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|imagesize | honorific_prefix = ဢူး | name = ၼု | native_name = U Nu | image = | order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]] | termstart2 = 28 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1957 | termend2 = 28 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 1958 | office2 = | predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]] | successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]] | term_start = 4 ဢေႇပျီႇ 1960 | term_end = 2 မၢတ်ႉၶျ် 1962 | office = | predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president = [[မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]] | birth_date = 25 မေႇ 1907 | birth_place = [[ဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = 14 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1995 (87 ပီ) | death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိုင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]] | party = [[ၽသပလ]]<br/>[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]<br/>[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]<br/>[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]] | otherparty = | spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ 1935 ၊ တၢႆ 1993) | relations = | children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု<br/>တွင်းထၢႆႉ<br/>မွင်ႇဢွင်ႇ<br/>တၢၼ်းတၢၼ်းၼု<br/>ၶိၼ်ႇဢေးၼု | residence = | alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]] {{labeldata|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ]]}} }}'''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''တၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|မေႇ 25 ဝၼ်း]] [[1907|ပီ 1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14]] [[1995|ပီ 1995]] ) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သၢမ်ပွၵ်ႈ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ပီ [[1947]] ၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] [[1948|ပီ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] [[1956|ပီ 1956]] ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထိ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] [[1957|ပီ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] [[1958|ပီ 1958]] ၼၼ်ႉလႄႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] [[1960|ပီ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မၢတ်ႉၶျ် 2|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] [[1962|ပီ 1962]] ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ == '''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸံထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[:my:ဦးသန့်|ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။ == ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း == === မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ === ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ === ပၢၼ်သၽႃး === ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။ === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးၼု ၶိုၼ်ႈမႃးပႆႇတဵမ်သွင်ပီ မိူဝ်ႈ 1962 လိူၼ်မတ်ႉ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼင်ႁိုဝ်ဢူးၼုတေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵုမ်းထိမ်းဝႆႉပၼ်ဢိူဝ်ႈၼႆသေ လႆႈဢဝ်ဢူးၼုၵုမ်းၶၢင်ဝႆႉ တီႈသုမ်ႉသိုၵ်းတီႈၼိုင်ႈ ၼွၵ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇလႄႈ တင်းၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈသေ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1966 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်။ 1968 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 28 ဝၼ်း ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်သေ ထိုင်မႃးပီ 1967 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ဢူးၼုလႆႈႁဵတ်း တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ပီ 1969 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေၶၢတ်းၸႂ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈမိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ႁဵတ်းမႃးပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တူၵ်းၵွႃႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (သင်ၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလွင်ႈဢူးၼုလႆႈႁဵတ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ် တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈမၼ်းၸိုင်ႈ လူႇတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လုၵ်ႉတႃးပျီႇတူႉၼေႉၸိၼ်ႇတတိၼ်းၸႃႇ (လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ) ဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ သင်ၶႂ်ႈတူၺ်းတင်းၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ပိၼ်ႇမႃးၸိုင် တူၺ်းလႆႈတီႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတင်ႈပႃႇတီႇ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းယဝ်ႉ။ ဢူးၼု လႆႈတင်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်းသိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးတီႈၼိုင်ႈသေ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ တေမီးႁူဝ်ႁဵင်ၸမ်ၸမ်။ ပီ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်း လႆႈယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈငၢမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းယိုၼ်းၸူးၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းဢၼ်မၼ်းၶတ်းၸႂ်မႃးတႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလုပၢင်းၵွႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ (ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼုလႄႈ မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျယီႇၶဝ် လႆႈႁွတ်ႈမႃးတီႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 3.30 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။) === ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ == သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး == ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵိတ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼု တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ ပပ်ႉလူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (လူထုအောင်သံ၊ သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) (1915)၊ပပ်ႉၵျပၼ်ႇဢွၵ်ႉ မႅၼ်ႇမႃႇၼႅင်ႇငၼ်ႇ (ဂျပန်အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ) (1954)၊ ပပ်ႉဢႃႇသျႃႉတၢႆႉတႃႇးတဢူးဢိ ဢသူဝ်ႇဢမဵင်ႉ (အာရှတိုက်သားတစ်ဦး၏ အဆိုအမိန့်၊ လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်းၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ) (1953) လႄႈ ပပ်ႉမႅၼ်ႇမႃႇပျီႇဢိ သျေႉတူဝ်ႉမျေႃႇ (မြန်မာပြည်၏ ရှေ့သို့မျှော်၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ မူင်ႈတၢင်းၼႃႈ) (1951)ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉ'''တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး''' (တာတေ စနေသား) ဢၼ်ပဵၼ်ပိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႅမ်ႈၵူၺ်း (ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ) (1907-1962) ၼၼ်ႉ ဢူးမေႃးတီႇရိ ဢေႇယႃႇဝတီႇၸႃႇပေႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉပိုၼ်းတူဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄမိူဝ်ႈပီ 1947 ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၸမ်ႉ ပဵၼ်ဢူးလေႃးယူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢူးလေႃးယူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢႄႇတီႇတႃႇ (ၽူႈထတ်း) လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼေးသိၼ်း (Nation News) တေႃႇထိုင်ပီ 1963 သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်ၵုမ်းၶၢင်တူၵ်းထွင်ႇ မိူၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ဢူးၼုၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တေမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1930 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ပပ်ႉ How to Win Friends and Influence People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတေးၵႃႇၼႄႇၵျီႇ (Dale Carnegie) တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်း(လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း)ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိူဝ်တေထွမ်ႇႁူငၢႆႈၼႆသေ ၶိုၼ်းလၢႆႈၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ (မိတ္တဗလဋီကာ)ၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ပပ်ႉၽိုၼ်ၵျၢမ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လၵ်းသုတ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼုတႅမ်ႈသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉလၵ်းသုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးတင်းပပ်ႉသဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ (ပပ်ႉမိတ္တဗလဋီကာၼႆႉ ၵူၼ်းလူဢၢၼ်ႇလဵပ်းႁဵၼ်းၼမ်တေႉၼမ်ဝႃႈယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ 2019 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ငႃႇတူဝ်ႉၸႃႇပေႇ (ငါတို့စာပေ) ၶဝ် လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်း 15 သေ ပပ်ႉမၼ်းတင်းသဵင်ႈလႆႈၶၢႆမူတ်းၵွႃႇ ထိုင်လၢႆသႅၼ်ပပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။) <ref>ငါတို့စာပေ ၊ တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်မြောက်အဖြစ် 2019၊ အောက်တိုဘာလတွင် အထူးထုတ်ဝေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ</ref> ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ တေႃႇမျႃႉယီႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းဢူးၼုၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ တွင်းထၢႆႉ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မွင်ႇဢွင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ တၢၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၶျူဝ်ႇၶျူဝ်ႇ (လုၵ်ႈယိင်း) ၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ == ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ == ဢူးၼုၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵူၺ်း ပဵၼ်ပႃး ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းပပ်ႉလႄႈ ၸိူင်းၼႄ (ပျႃၸၢတ်ႈ)သေၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပပ်ႉၸိူင်း ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႄႇ (ႁူၵ်ႉႁၢႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ) ဢၼ်တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈၼႃးၽူႈမၢၵ်ႈၶဝ် တဝ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီဝႆႉယူႇ။ ၸိူင်းၼႄ လူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄဝႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် လႆႈတႅၵ်ႈယႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၸိုင် ၸိူင်းၼႄၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈပႃႇၸေႇတီးၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ၽႄပဵၼ်ပပ်ႉႁၢင်ႈလူၼ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈပိၼ်ႇပႃးၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 လိူဝ်လိူဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလူင်ဢွၵ်ႇမႃးပႃးယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇမင်ၸိူဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉတေတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိူင်း တၵႄႉဢလႃႉ (တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်တေႉ) ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၽွင်းမိူဝ်းပႆႇထုၵ်ႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းပူၵ်ႇလၢၵ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွမ်ႇမဵဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄ ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီလႄႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈသႅၼ်ဢၼ် ႁႃယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၶဝ် ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ၸိူင်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။ လႆႈၼႄဝႆႉ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူင်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်တိုၵ်ႉမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢူးၼု''' ပၢင်ၸႃႇပၼၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ၸႃႇပၼ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ တီႈၶုမ်ဢုတ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅၵ်းပဵၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ "မိုဝ်းပဝ်ႇ" ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်ထုၼ် သၢႆး လိၼ်ယၢင် ၼွၵ်းလေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ၶႂ်ႈၼႄသၢၵ်ႈသေသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပေႃးတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၶူဝ်းၶွင် ၸေးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးသင်ၵွႃႇသေဢၼ်၊ မီးမိုဝ်းပဝ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈပႃးသင်ၵႂႃႇသေ တၢႆ"-ၼႆယဝ်ႉ။ == လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ == 2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႈမိူင်း]] ဢဝ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၵုၼ်း သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈၵုၼ်း ဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမၸိူဝ်းၼႆႉ မွပ်ႈမၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}</ref> == ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ == * 1925 # "ဢၶျိတ်ႉလေႃး ဢမူင်းလေႃး (ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း)" မႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတူႇဝုၼ်ႇ (အချစ်လော အမုန်းလော၊ ဓူဝံမဂ္ဂဇင်း) * 1936 # ၸိူင်း "တပဵၵ်ႉမွၵ်ႉ ၵျွင်းတႃး"၊ ၶွမ်ႇပၼီႇငဝ်းတူင်ႉပြိတိသျပႃးမႃး (သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား၊ ဇာတ်ညွှန်း၊ ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ) * 1937 # "ၶိတ်ႉမီႇပျၸၢတ်ႈတူဝ်မျႃး (ၸိူင်းၼႄပွတ်း ပၢၼ်မႂ်ႇ)" ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင် (ခေတ်မီ ပြဇာတ်တိုများ၊ နဂါးနီစာအုပ်အသင်း) * 1938 # "ပမႃႉတတ်ႉတိ (တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ)" (ဗမာ့သတ္တိ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (1) (လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း၊ ပတွဲ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (2) (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Meittabalatika" မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။ * 1939 # "ၵၼ်ႇတႃႇလရိတ်ႉ"၊ ႁူင်းပပ်.လိၵ်ႈၼၵႃးလႅင် (ဂန္ဓာလရာဇ်၊ နဂါးနီစာအုပ်တိုက်) * 1940 # "ၼႅင်ႇငၢၼ်ယေး ဢၽိထၢၼ်ႇ " (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း တၶိၼ်ႇလၽေႇ) (နိုင်ငံရေးအဘိဓာန်၊ သခင်လှဖေနှင့် တွဲရေး) * 1941 # "ၼတူဝ်းၵျူဝ်းပႅတ်ႉ (ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ)" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (နသိုးကြိုးပြတ်၊ ပြဇာတ်) # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော၊ ပြဇာတ်) # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ)" (ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်) # "ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ" (ဦးသောင်းဒန်) * 1943 # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော) * 1945 # "ဢႃႇၼႃႇၼီသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (ဢႃႇၸႃႇၼီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?)" (အာဇာနည်ဆိုတာ ဘာလဲ) # “မၢတ်ႉၸိတ်ႉသိမ်းသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?”) (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?) "မာစ်ဆဇ္ဇင်းမ်ဆိုတာ ဘာလဲ" (ဗမာတွေ ဘာလုပ်ရမလဲ) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ)" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ (ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်" ပထမအကြိမ်) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "Towards Peace & Democracy (ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ)" * 1949 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "လူႇမွႆးတူဝ်ႉဢိ ထႂတ်ႉယႅတ်ႉလၼ်း (တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်)" (လူမွဲတို့၏ ထွက်ရပ်လမ်း) * 1950 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ * 1951 # "From Peace to Stability" ("လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း" ) * 1952 # "ၸႃႇရိတ်ႉတမၼ်ႇတၢႆႇ" ("စာရိတ္တမဏ္ဍိုင်") # "The People Win Through" ("ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ" ) # "လူႇထုဢေႃႇတၼ်ႇ (သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း) ၸိူင်းၼႄ ("လူထုအော်သံ" ပြဇာတ်) * 1953 # "ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ" # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ၼႅင်ႇငၼ်ႇတေႃႇပၼ်းတၢႆႇ" "နိုင်ငံတော်ပန်းတိုင်" # "Burma Looks Ahead" # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း 4 # "Burma under the Japan: Picture and Portraits" * 1955 # "ဢတႃးထႄးၵ လၢဝ်ႉထႂၢတ်ႉ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (အသားထဲက လောက်ထွက်၊ ပြဇာတ်) # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 1 # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 2 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတၢႆႇ" (ပြည်တော်သာပန်းတိုင်) # "Forward with the People" ("ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း") * 1956 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ * 1957 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတႆႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1958 # "ထမ်ႇမဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း ၼိုင်ႈ * 1959 # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 1 (ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်) # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 2 # "တီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇၵႃႇၵွႆႇၵျႃႉ" (ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ၊ သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "သျေႉတၼ်းၶွင်းသွင်ႇ ၽိတ်ႉလူဝ်ႇတေႃႇ" (ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ) # "We Must Defend Democracy" ("ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ") * 1960 # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း သွင် "သၵဢလ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1961 # "Wages of Sin" * 1962 # "ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း" * 1963 # "ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1967 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1968 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # * 1982 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1983 # "တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး" # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်) ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ပုတ်ႉတပႃႇတႃႇတယႃးတေႃႇ (ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ)" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) * 1984 # "ၵျေႈၸူးသျိၼ်ႇ (ၸဝ်ႈၵျေးၸူး)" ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (ကျေးဇူးရှင်) # "ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵျႃႇတယႃးတေႃႇ (ဓမ္မစကြာတရားတော်)" * 1985 # "ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼတုတ်ႉ တယႃးတေႃႇ (တြႃးဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႈ)" * 1987 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1988 # "တြိယတၼႃႇ တပ်ႉပၸေႇယမိင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတေႃႇမျႃး (တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်)" * 1996 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း * 1997 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း * 2000 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း * 2004 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။ # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "ၵျေးၸူးသျိၼ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 2012 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 2013 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် {{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} == ၽိုၼ်ဢိင်ႈ == <references /> {{Lifetime|1907|1995}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]] shn8y9kccpjhciqqjhmvyb5ea55d3mi 160641 160639 2026-10-01T04:38:24Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 160641 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder| | honorific_prefix = ဢူး | name = '''ၼု''' | native_name = U Nu | image = | order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]] | termstart2 = 28 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1957 | termend2 = 28 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 1958 | office2 = | predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]] | successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]] | term_start = 4 ဢေႇပျီႇ 1960 | term_end = 2 မၢတ်ႉၶျ် 1962 | office = | predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president = [[မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]] | birth_date = 25 မေႇ 1907 | birth_place = [[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | death_date = 14 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1995 (87 ပီ) | death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]] | party = [[ၽသပလ]]<br/>[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]<br/>[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]<br/>[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]] | otherparty = | spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ 1935 ၊ တၢႆ 1993) | relations = | children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု<br/>တွင်းထၢႆႉ<br/>မွင်ႇဢွင်ႇ<br/>တၢၼ်းတၢၼ်းၼု<br/>ၶိၼ်ႇဢေးၼု | residence = | alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]] {{|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ]]}} }} '''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''တၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|မေႇ 25 ဝၼ်း]] ၊ [[1907|ပီ 1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14]]၊ [[1995|ပီ 1995]] ) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သၢမ်ပွၵ်ႈ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ပီ [[1947]] ၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] ၊ [[1948|ပီ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] ၊ [[1956|ပီ 1956]] ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထိ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] ၊ [[1957|ပီ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] ၊ [[1958|ပီ 1958]] ၼၼ်ႉလႄႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] ၊ [[1960|ပီ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မၢတ်ႉၶျ် 2|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] ၊ [[1962|ပီ 1962]] ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ == '''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] ၊ [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸၼ်ႇထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[:my:ဦးသန့်|ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။ == ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း == === မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ === ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ === ပၢၼ်သၽႃး === ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။ === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးၼု ၶိုၼ်ႈမႃးပႆႇတဵမ်သွင်ပီ မိူဝ်ႈ 1962 လိူၼ်မတ်ႉ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼင်ႁိုဝ်ဢူးၼုတေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵုမ်းထိမ်းဝႆႉပၼ်ဢိူဝ်ႈၼႆသေ လႆႈဢဝ်ဢူးၼုၵုမ်းၶၢင်ဝႆႉ တီႈသုမ်ႉသိုၵ်းတီႈၼိုင်ႈ ၼွၵ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇလႄႈ တင်းၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈသေ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1966 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်။ 1968 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 28 ဝၼ်း ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်သေ ထိုင်မႃးပီ 1967 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ဢူးၼုလႆႈႁဵတ်း တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ပီ 1969 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေၶၢတ်းၸႂ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈမိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ႁဵတ်းမႃးပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တူၵ်းၵွႃႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (သင်ၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလွင်ႈဢူးၼုလႆႈႁဵတ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ် တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈမၼ်းၸိုင်ႈ လူႇတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လုၵ်ႉတႃးပျီႇတူႉၼေႉၸိၼ်ႇတတိၼ်းၸႃႇ (လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ) ဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ သင်ၶႂ်ႈတူၺ်းတင်းၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ပိၼ်ႇမႃးၸိုင် တူၺ်းလႆႈတီႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတင်ႈပႃႇတီႇ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းယဝ်ႉ။ ဢူးၼု လႆႈတင်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်းသိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးတီႈၼိုင်ႈသေ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ တေမီးႁူဝ်ႁဵင်ၸမ်ၸမ်။ ပီ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်း လႆႈယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈငၢမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းယိုၼ်းၸူးၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းဢၼ်မၼ်းၶတ်းၸႂ်မႃးတႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလုပၢင်းၵွႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ (ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼုလႄႈ မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျယီႇၶဝ် လႆႈႁွတ်ႈမႃးတီႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 3.30 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။) === ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ == သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး == ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵိတ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼု တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ ပပ်ႉလူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (လူထုအောင်သံ၊ သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) (1915)၊ပပ်ႉၵျပၼ်ႇဢွၵ်ႉ မႅၼ်ႇမႃႇၼႅင်ႇငၼ်ႇ (ဂျပန်အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ) (1954)၊ ပပ်ႉဢႃႇသျႃႉတၢႆႉတႃႇးတဢူးဢိ ဢသူဝ်ႇဢမဵင်ႉ (အာရှတိုက်သားတစ်ဦး၏ အဆိုအမိန့်၊ လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်းၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ) (1953) လႄႈ ပပ်ႉမႅၼ်ႇမႃႇပျီႇဢိ သျေႉတူဝ်ႉမျေႃႇ (မြန်မာပြည်၏ ရှေ့သို့မျှော်၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ မူင်ႈတၢင်းၼႃႈ) (1951)ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉ'''တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး''' (တာတေ စနေသား) ဢၼ်ပဵၼ်ပိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႅမ်ႈၵူၺ်း (ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ) (1907-1962) ၼၼ်ႉ ဢူးမေႃးတီႇရိ ဢေႇယႃႇဝတီႇၸႃႇပေႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉပိုၼ်းတူဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄမိူဝ်ႈပီ 1947 ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၸမ်ႉ ပဵၼ်ဢူးလေႃးယူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢူးလေႃးယူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢႄႇတီႇတႃႇ (ၽူႈထတ်း) လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼေးသိၼ်း (Nation News) တေႃႇထိုင်ပီ 1963 သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်ၵုမ်းၶၢင်တူၵ်းထွင်ႇ မိူၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ဢူးၼုၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တေမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1930 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ပပ်ႉ How to Win Friends and Influence People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတေးၵႃႇၼႄႇၵျီႇ (Dale Carnegie) တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်း(လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း)ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိူဝ်တေထွမ်ႇႁူငၢႆႈၼႆသေ ၶိုၼ်းလၢႆႈၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ (မိတ္တဗလဋီကာ)ၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ပပ်ႉၽိုၼ်ၵျၢမ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လၵ်းသုတ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼုတႅမ်ႈသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉလၵ်းသုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးတင်းပပ်ႉသဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ (ပပ်ႉမိတ္တဗလဋီကာၼႆႉ ၵူၼ်းလူဢၢၼ်ႇလဵပ်းႁဵၼ်းၼမ်တေႉၼမ်ဝႃႈယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ 2019 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ငႃႇတူဝ်ႉၸႃႇပေႇ (ငါတို့စာပေ) ၶဝ် လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်း 15 သေ ပပ်ႉမၼ်းတင်းသဵင်ႈလႆႈၶၢႆမူတ်းၵွႃႇ ထိုင်လၢႆသႅၼ်ပပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။) <ref>ငါတို့စာပေ ၊ တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်မြောက်အဖြစ် 2019၊ အောက်တိုဘာလတွင် အထူးထုတ်ဝေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ</ref> ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ တေႃႇမျႃႉယီႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းဢူးၼုၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ တွင်းထၢႆႉ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မွင်ႇဢွင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ တၢၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၶျူဝ်ႇၶျူဝ်ႇ (လုၵ်ႈယိင်း) ၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ == ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ == ဢူးၼုၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵူၺ်း ပဵၼ်ပႃး ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းပပ်ႉလႄႈ ၸိူင်းၼႄ (ပျႃၸၢတ်ႈ)သေၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပပ်ႉၸိူင်း ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႄႇ (ႁူၵ်ႉႁၢႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ) ဢၼ်တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈၼႃးၽူႈမၢၵ်ႈၶဝ် တဝ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီဝႆႉယူႇ။ ၸိူင်းၼႄ လူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄဝႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် လႆႈတႅၵ်ႈယႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၸိုင် ၸိူင်းၼႄၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈပႃႇၸေႇတီးၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ၽႄပဵၼ်ပပ်ႉႁၢင်ႈလူၼ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈပိၼ်ႇပႃးၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 လိူဝ်လိူဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလူင်ဢွၵ်ႇမႃးပႃးယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇမင်ၸိူဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉတေတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိူင်း တၵႄႉဢလႃႉ (တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်တေႉ) ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၽွင်းမိူဝ်းပႆႇထုၵ်ႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းပူၵ်ႇလၢၵ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွမ်ႇမဵဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄ ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီလႄႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈသႅၼ်ဢၼ် ႁႃယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၶဝ် ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ၸိူင်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။ လႆႈၼႄဝႆႉ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူင်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်တိုၵ်ႉမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢူးၼု''' ပၢင်ၸႃႇပၼၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ၸႃႇပၼ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ တီႈၶုမ်ဢုတ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅၵ်းပဵၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ "မိုဝ်းပဝ်ႇ" ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်ထုၼ် သၢႆး လိၼ်ယၢင် ၼွၵ်းလေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ၶႂ်ႈၼႄသၢၵ်ႈသေသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပေႃးတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၶူဝ်းၶွင် ၸေးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးသင်ၵွႃႇသေဢၼ်၊ မီးမိုဝ်းပဝ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈပႃးသင်ၵႂႃႇသေ တၢႆ"-ၼႆယဝ်ႉ။ == လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ == 2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႈမိူင်း]] ဢဝ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၵုၼ်း သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈၵုၼ်း ဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမၸိူဝ်းၼႆႉ မွပ်ႈမၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}</ref> == ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ == * 1925 # "ဢၶျိတ်ႉလေႃး ဢမူင်းလေႃး (ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း)" မႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတူႇဝုၼ်ႇ (အချစ်လော အမုန်းလော၊ ဓူဝံမဂ္ဂဇင်း) * 1936 # ၸိူင်း "တပဵၵ်ႉမွၵ်ႉ ၵျွင်းတႃး"၊ ၶွမ်ႇပၼီႇငဝ်းတူင်ႉပြိတိသျပႃးမႃး (သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား၊ ဇာတ်ညွှန်း၊ ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ) * 1937 # "ၶိတ်ႉမီႇပျၸၢတ်ႈတူဝ်မျႃး (ၸိူင်းၼႄပွတ်း ပၢၼ်မႂ်ႇ)" ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင် (ခေတ်မီ ပြဇာတ်တိုများ၊ နဂါးနီစာအုပ်အသင်း) * 1938 # "ပမႃႉတတ်ႉတိ (တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ)" (ဗမာ့သတ္တိ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (1) (လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း၊ ပတွဲ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (2) (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Meittabalatika" မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။ * 1939 # "ၵၼ်ႇတႃႇလရိတ်ႉ"၊ ႁူင်းပပ်.လိၵ်ႈၼၵႃးလႅင် (ဂန္ဓာလရာဇ်၊ နဂါးနီစာအုပ်တိုက်) * 1940 # "ၼႅင်ႇငၢၼ်ယေး ဢၽိထၢၼ်ႇ " (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း တၶိၼ်ႇလၽေႇ) (နိုင်ငံရေးအဘိဓာန်၊ သခင်လှဖေနှင့် တွဲရေး) * 1941 # "ၼတူဝ်းၵျူဝ်းပႅတ်ႉ (ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ)" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (နသိုးကြိုးပြတ်၊ ပြဇာတ်) # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော၊ ပြဇာတ်) # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ)" (ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်) # "ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ" (ဦးသောင်းဒန်) * 1943 # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော) * 1945 # "ဢႃႇၼႃႇၼီသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (ဢႃႇၸႃႇၼီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?)" (အာဇာနည်ဆိုတာ ဘာလဲ) # “မၢတ်ႉၸိတ်ႉသိမ်းသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?”) (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?) "မာစ်ဆဇ္ဇင်းမ်ဆိုတာ ဘာလဲ" (ဗမာတွေ ဘာလုပ်ရမလဲ) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ)" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ (ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်" ပထမအကြိမ်) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "Towards Peace & Democracy (ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ)" * 1949 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "လူႇမွႆးတူဝ်ႉဢိ ထႂတ်ႉယႅတ်ႉလၼ်း (တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်)" (လူမွဲတို့၏ ထွက်ရပ်လမ်း) * 1950 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ * 1951 # "From Peace to Stability" ("လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း" ) * 1952 # "ၸႃႇရိတ်ႉတမၼ်ႇတၢႆႇ" ("စာရိတ္တမဏ္ဍိုင်") # "The People Win Through" ("ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ" ) # "လူႇထုဢေႃႇတၼ်ႇ (သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း) ၸိူင်းၼႄ ("လူထုအော်သံ" ပြဇာတ်) * 1953 # "ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ" # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ၼႅင်ႇငၼ်ႇတေႃႇပၼ်းတၢႆႇ" "နိုင်ငံတော်ပန်းတိုင်" # "Burma Looks Ahead" # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း 4 # "Burma under the Japan: Picture and Portraits" * 1955 # "ဢတႃးထႄးၵ လၢဝ်ႉထႂၢတ်ႉ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (အသားထဲက လောက်ထွက်၊ ပြဇာတ်) # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 1 # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 2 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတၢႆႇ" (ပြည်တော်သာပန်းတိုင်) # "Forward with the People" ("ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း") * 1956 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ * 1957 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတႆႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1958 # "ထမ်ႇမဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း ၼိုင်ႈ * 1959 # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 1 (ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်) # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 2 # "တီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇၵႃႇၵွႆႇၵျႃႉ" (ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ၊ သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "သျေႉတၼ်းၶွင်းသွင်ႇ ၽိတ်ႉလူဝ်ႇတေႃႇ" (ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ) # "We Must Defend Democracy" ("ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ") * 1960 # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း သွင် "သၵဢလ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1961 # "Wages of Sin" * 1962 # "ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း" * 1963 # "ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1967 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1968 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # * 1982 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1983 # "တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး" # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်) ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ပုတ်ႉတပႃႇတႃႇတယႃးတေႃႇ (ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ)" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) * 1984 # "ၵျေႈၸူးသျိၼ်ႇ (ၸဝ်ႈၵျေးၸူး)" ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (ကျေးဇူးရှင်) # "ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵျႃႇတယႃးတေႃႇ (ဓမ္မစကြာတရားတော်)" * 1985 # "ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼတုတ်ႉ တယႃးတေႃႇ (တြႃးဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႈ)" * 1987 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1988 # "တြိယတၼႃႇ တပ်ႉပၸေႇယမိင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတေႃႇမျႃး (တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်)" * 1996 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း * 1997 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း * 2000 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း * 2004 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။ # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "ၵျေးၸူးသျိၼ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 2012 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 2013 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် {{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} == ၽိုၼ်ဢိင်ႈ == <references /> {{Lifetime|1907|1995}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]] ft2jxv2i986m46z828b2r7y9yg71gde 160647 160641 2026-10-01T06:15:12Z Saimawnkham 5 သႂ်ႇၶႅပ်းႁၢင်ႈ 160647 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder| | honorific_prefix = ဢူး | name = '''ၼု''' | native_name = U Nu | image = Staatsgreep in Birma, premier U nu, Bestanddeelnr 913-5820 (cropped).jpg | order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]] | termstart2 = 28 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1957 | termend2 = 28 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 1958 | office2 = | predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]] | successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]] | term_start = 4 ဢေႇပရႄႇ 1960 | term_end = 2 မၢတ်ႉၶျ် 1962 | office = | predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president = [[မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]] | birth_date = 25 မေႇ 1907 | birth_place = [[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | death_date = 14 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1995 (87 ပီ) | death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]] | party = [[ၽသပလ]]<br/>[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]<br/>[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]<br/>[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]] | otherparty = | spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ 1935 ၊ တၢႆ 1993) | relations = | children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု<br/>တွင်းထၢႆႉ<br/>မွင်ႇဢွင်ႇ<br/>တၢၼ်းတၢၼ်းၼု<br/>ၶိၼ်ႇဢေးၼု | residence = | alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]] {{|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ]]}} }} '''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''တၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|မေႇ 25 ဝၼ်း]] ၊ [[1907|ပီ 1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14]]၊ [[1995|ပီ 1995]] ) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သၢမ်ပွၵ်ႈ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ပီ [[1947]] ၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] ၊ [[1948|ပီ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] ၊ [[1956|ပီ 1956]] ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထိ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] ၊ [[1957|ပီ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] ၊ [[1958|ပီ 1958]] ၼၼ်ႉလႄႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] ၊ [[1960|ပီ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မၢတ်ႉၶျ် 2|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] ၊ [[1962|ပီ 1962]] ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ == '''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] ၊ [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸၼ်ႇထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[:my:ဦးသန့်|ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။ == ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း == === မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ === ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ === ပၢၼ်သၽႃး === ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။ === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးၼု ၶိုၼ်ႈမႃးပႆႇတဵမ်သွင်ပီ မိူဝ်ႈ 1962 လိူၼ်မတ်ႉ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼင်ႁိုဝ်ဢူးၼုတေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵုမ်းထိမ်းဝႆႉပၼ်ဢိူဝ်ႈၼႆသေ လႆႈဢဝ်ဢူးၼုၵုမ်းၶၢင်ဝႆႉ တီႈသုမ်ႉသိုၵ်းတီႈၼိုင်ႈ ၼွၵ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇလႄႈ တင်းၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈသေ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1966 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်။ 1968 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 28 ဝၼ်း ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်သေ ထိုင်မႃးပီ 1967 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ဢူးၼုလႆႈႁဵတ်း တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ပီ 1969 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေၶၢတ်းၸႂ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈမိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ႁဵတ်းမႃးပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တူၵ်းၵွႃႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (သင်ၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလွင်ႈဢူးၼုလႆႈႁဵတ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ် တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈမၼ်းၸိုင်ႈ လူႇတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လုၵ်ႉတႃးပျီႇတူႉၼေႉၸိၼ်ႇတတိၼ်းၸႃႇ (လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ) ဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ သင်ၶႂ်ႈတူၺ်းတင်းၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ပိၼ်ႇမႃးၸိုင် တူၺ်းလႆႈတီႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတင်ႈပႃႇတီႇ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းယဝ်ႉ။ ဢူးၼု လႆႈတင်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်းသိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးတီႈၼိုင်ႈသေ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ တေမီးႁူဝ်ႁဵင်ၸမ်ၸမ်။ ပီ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်း လႆႈယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈငၢမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းယိုၼ်းၸူးၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းဢၼ်မၼ်းၶတ်းၸႂ်မႃးတႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလုပၢင်းၵွႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ (ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼုလႄႈ မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျယီႇၶဝ် လႆႈႁွတ်ႈမႃးတီႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 3.30 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။) === ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ == သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး == ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵိတ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼု တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ ပပ်ႉလူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (လူထုအောင်သံ၊ သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) (1915)၊ပပ်ႉၵျပၼ်ႇဢွၵ်ႉ မႅၼ်ႇမႃႇၼႅင်ႇငၼ်ႇ (ဂျပန်အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ) (1954)၊ ပပ်ႉဢႃႇသျႃႉတၢႆႉတႃႇးတဢူးဢိ ဢသူဝ်ႇဢမဵင်ႉ (အာရှတိုက်သားတစ်ဦး၏ အဆိုအမိန့်၊ လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်းၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ) (1953) လႄႈ ပပ်ႉမႅၼ်ႇမႃႇပျီႇဢိ သျေႉတူဝ်ႉမျေႃႇ (မြန်မာပြည်၏ ရှေ့သို့မျှော်၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ မူင်ႈတၢင်းၼႃႈ) (1951)ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉ'''တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး''' (တာတေ စနေသား) ဢၼ်ပဵၼ်ပိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႅမ်ႈၵူၺ်း (ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ) (1907-1962) ၼၼ်ႉ ဢူးမေႃးတီႇရိ ဢေႇယႃႇဝတီႇၸႃႇပေႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉပိုၼ်းတူဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄမိူဝ်ႈပီ 1947 ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၸမ်ႉ ပဵၼ်ဢူးလေႃးယူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢူးလေႃးယူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢႄႇတီႇတႃႇ (ၽူႈထတ်း) လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼေးသိၼ်း (Nation News) တေႃႇထိုင်ပီ 1963 သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်ၵုမ်းၶၢင်တူၵ်းထွင်ႇ မိူၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ဢူးၼုၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တေမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1930 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ပပ်ႉ How to Win Friends and Influence People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတေးၵႃႇၼႄႇၵျီႇ (Dale Carnegie) တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်း(လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း)ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိူဝ်တေထွမ်ႇႁူငၢႆႈၼႆသေ ၶိုၼ်းလၢႆႈၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ (မိတ္တဗလဋီကာ)ၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ပပ်ႉၽိုၼ်ၵျၢမ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လၵ်းသုတ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼုတႅမ်ႈသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉလၵ်းသုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးတင်းပပ်ႉသဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ (ပပ်ႉမိတ္တဗလဋီကာၼႆႉ ၵူၼ်းလူဢၢၼ်ႇလဵပ်းႁဵၼ်းၼမ်တေႉၼမ်ဝႃႈယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ 2019 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ငႃႇတူဝ်ႉၸႃႇပေႇ (ငါတို့စာပေ) ၶဝ် လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်း 15 သေ ပပ်ႉမၼ်းတင်းသဵင်ႈလႆႈၶၢႆမူတ်းၵွႃႇ ထိုင်လၢႆသႅၼ်ပပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။) <ref>ငါတို့စာပေ ၊ တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်မြောက်အဖြစ် 2019၊ အောက်တိုဘာလတွင် အထူးထုတ်ဝေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ</ref> ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ တေႃႇမျႃႉယီႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းဢူးၼုၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ တွင်းထၢႆႉ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မွင်ႇဢွင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ တၢၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၶျူဝ်ႇၶျူဝ်ႇ (လုၵ်ႈယိင်း) ၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ == ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ == ဢူးၼုၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵူၺ်း ပဵၼ်ပႃး ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းပပ်ႉလႄႈ ၸိူင်းၼႄ (ပျႃၸၢတ်ႈ)သေၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပပ်ႉၸိူင်း ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႄႇ (ႁူၵ်ႉႁၢႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ) ဢၼ်တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈၼႃးၽူႈမၢၵ်ႈၶဝ် တဝ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီဝႆႉယူႇ။ ၸိူင်းၼႄ လူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄဝႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် လႆႈတႅၵ်ႈယႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၸိုင် ၸိူင်းၼႄၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈပႃႇၸေႇတီးၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ၽႄပဵၼ်ပပ်ႉႁၢင်ႈလူၼ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈပိၼ်ႇပႃးၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 လိူဝ်လိူဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလူင်ဢွၵ်ႇမႃးပႃးယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇမင်ၸိူဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉတေတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိူင်း တၵႄႉဢလႃႉ (တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်တေႉ) ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၽွင်းမိူဝ်းပႆႇထုၵ်ႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းပူၵ်ႇလၢၵ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွမ်ႇမဵဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄ ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီလႄႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈသႅၼ်ဢၼ် ႁႃယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၶဝ် ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ၸိူင်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။ လႆႈၼႄဝႆႉ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူင်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်တိုၵ်ႉမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢူးၼု''' ပၢင်ၸႃႇပၼၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ၸႃႇပၼ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ တီႈၶုမ်ဢုတ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅၵ်းပဵၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ "မိုဝ်းပဝ်ႇ" ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်ထုၼ် သၢႆး လိၼ်ယၢင် ၼွၵ်းလေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ၶႂ်ႈၼႄသၢၵ်ႈသေသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပေႃးတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၶူဝ်းၶွင် ၸေးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးသင်ၵွႃႇသေဢၼ်၊ မီးမိုဝ်းပဝ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈပႃးသင်ၵႂႃႇသေ တၢႆ"-ၼႆယဝ်ႉ။ == လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ == 2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႈမိူင်း]] ဢဝ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၵုၼ်း သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈၵုၼ်း ဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမၸိူဝ်းၼႆႉ မွပ်ႈမၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}</ref> == ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ == * 1925 # "ဢၶျိတ်ႉလေႃး ဢမူင်းလေႃး (ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း)" မႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတူႇဝုၼ်ႇ (အချစ်လော အမုန်းလော၊ ဓူဝံမဂ္ဂဇင်း) * 1936 # ၸိူင်း "တပဵၵ်ႉမွၵ်ႉ ၵျွင်းတႃး"၊ ၶွမ်ႇပၼီႇငဝ်းတူင်ႉပြိတိသျပႃးမႃး (သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား၊ ဇာတ်ညွှန်း၊ ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ) * 1937 # "ၶိတ်ႉမီႇပျၸၢတ်ႈတူဝ်မျႃး (ၸိူင်းၼႄပွတ်း ပၢၼ်မႂ်ႇ)" ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင် (ခေတ်မီ ပြဇာတ်တိုများ၊ နဂါးနီစာအုပ်အသင်း) * 1938 # "ပမႃႉတတ်ႉတိ (တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ)" (ဗမာ့သတ္တိ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (1) (လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း၊ ပတွဲ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (2) (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Meittabalatika" မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။ * 1939 # "ၵၼ်ႇတႃႇလရိတ်ႉ"၊ ႁူင်းပပ်.လိၵ်ႈၼၵႃးလႅင် (ဂန္ဓာလရာဇ်၊ နဂါးနီစာအုပ်တိုက်) * 1940 # "ၼႅင်ႇငၢၼ်ယေး ဢၽိထၢၼ်ႇ " (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း တၶိၼ်ႇလၽေႇ) (နိုင်ငံရေးအဘိဓာန်၊ သခင်လှဖေနှင့် တွဲရေး) * 1941 # "ၼတူဝ်းၵျူဝ်းပႅတ်ႉ (ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ)" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (နသိုးကြိုးပြတ်၊ ပြဇာတ်) # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော၊ ပြဇာတ်) # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ)" (ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်) # "ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ" (ဦးသောင်းဒန်) * 1943 # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော) * 1945 # "ဢႃႇၼႃႇၼီသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (ဢႃႇၸႃႇၼီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?)" (အာဇာနည်ဆိုတာ ဘာလဲ) # “မၢတ်ႉၸိတ်ႉသိမ်းသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?”) (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?) "မာစ်ဆဇ္ဇင်းမ်ဆိုတာ ဘာလဲ" (ဗမာတွေ ဘာလုပ်ရမလဲ) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ)" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ (ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်" ပထမအကြိမ်) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "Towards Peace & Democracy (ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ)" * 1949 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "လူႇမွႆးတူဝ်ႉဢိ ထႂတ်ႉယႅတ်ႉလၼ်း (တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်)" (လူမွဲတို့၏ ထွက်ရပ်လမ်း) * 1950 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ * 1951 # "From Peace to Stability" ("လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း" ) * 1952 # "ၸႃႇရိတ်ႉတမၼ်ႇတၢႆႇ" ("စာရိတ္တမဏ္ဍိုင်") # "The People Win Through" ("ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ" ) # "လူႇထုဢေႃႇတၼ်ႇ (သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း) ၸိူင်းၼႄ ("လူထုအော်သံ" ပြဇာတ်) * 1953 # "ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ" # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ၼႅင်ႇငၼ်ႇတေႃႇပၼ်းတၢႆႇ" "နိုင်ငံတော်ပန်းတိုင်" # "Burma Looks Ahead" # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း 4 # "Burma under the Japan: Picture and Portraits" * 1955 # "ဢတႃးထႄးၵ လၢဝ်ႉထႂၢတ်ႉ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (အသားထဲက လောက်ထွက်၊ ပြဇာတ်) # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 1 # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 2 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတၢႆႇ" (ပြည်တော်သာပန်းတိုင်) # "Forward with the People" ("ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း") * 1956 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ * 1957 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတႆႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1958 # "ထမ်ႇမဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း ၼိုင်ႈ * 1959 # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 1 (ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်) # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 2 # "တီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇၵႃႇၵွႆႇၵျႃႉ" (ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ၊ သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "သျေႉတၼ်းၶွင်းသွင်ႇ ၽိတ်ႉလူဝ်ႇတေႃႇ" (ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ) # "We Must Defend Democracy" ("ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ") * 1960 # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း သွင် "သၵဢလ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1961 # "Wages of Sin" * 1962 # "ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း" * 1963 # "ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1967 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1968 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # * 1982 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1983 # "တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး" # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်) ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ပုတ်ႉတပႃႇတႃႇတယႃးတေႃႇ (ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ)" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) * 1984 # "ၵျေႈၸူးသျိၼ်ႇ (ၸဝ်ႈၵျေးၸူး)" ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (ကျေးဇူးရှင်) # "ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵျႃႇတယႃးတေႃႇ (ဓမ္မစကြာတရားတော်)" * 1985 # "ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼတုတ်ႉ တယႃးတေႃႇ (တြႃးဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႈ)" * 1987 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1988 # "တြိယတၼႃႇ တပ်ႉပၸေႇယမိင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတေႃႇမျႃး (တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်)" * 1996 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း * 1997 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း * 2000 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း * 2004 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။ # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "ၵျေးၸူးသျိၼ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 2012 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 2013 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် {{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} == ၽိုၼ်ဢိင်ႈ == <references /> {{Lifetime|1907|1995}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]] 2mci51qhh55vgv2vvjgvglx7uywk3yh 160648 160647 2026-10-01T06:17:05Z Saimawnkham 5 ဢမ်ႇဢွၵ်ႇယၢၼ် လွင်ႈပိၼ်ႇၽၢႆႇသေ Saimawnkham ၶၢႆႉဝႆႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ [[ပိူင်လိူင်း:ဢူးၼူႉ]] တေႃႇ [[ဢူးၼူႉ]]: ၶၢႆႉၸူး လိၵ်ႈႁွမ်တွမ် 160647 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder| | honorific_prefix = ဢူး | name = '''ၼု''' | native_name = U Nu | image = Staatsgreep in Birma, premier U nu, Bestanddeelnr 913-5820 (cropped).jpg | order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]] | termstart2 = 28 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1957 | termend2 = 28 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 1958 | office2 = | predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]] | successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]] | term_start = 4 ဢေႇပရႄႇ 1960 | term_end = 2 မၢတ်ႉၶျ် 1962 | office = | predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president = [[မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]] | birth_date = 25 မေႇ 1907 | birth_place = [[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | death_date = 14 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1995 (87 ပီ) | death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]] | party = [[ၽသပလ]]<br/>[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]<br/>[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]<br/>[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]] | otherparty = | spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ 1935 ၊ တၢႆ 1993) | relations = | children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု<br/>တွင်းထၢႆႉ<br/>မွင်ႇဢွင်ႇ<br/>တၢၼ်းတၢၼ်းၼု<br/>ၶိၼ်ႇဢေးၼု | residence = | alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]] {{|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ]]}} }} '''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''တၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|မေႇ 25 ဝၼ်း]] ၊ [[1907|ပီ 1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14]]၊ [[1995|ပီ 1995]] ) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သၢမ်ပွၵ်ႈ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ပီ [[1947]] ၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] ၊ [[1948|ပီ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] ၊ [[1956|ပီ 1956]] ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထိ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] ၊ [[1957|ပီ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] ၊ [[1958|ပီ 1958]] ၼၼ်ႉလႄႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] ၊ [[1960|ပီ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မၢတ်ႉၶျ် 2|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] ၊ [[1962|ပီ 1962]] ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ == '''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] ၊ [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸၼ်ႇထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[:my:ဦးသန့်|ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။ == ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း == === မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ === ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ === ပၢၼ်သၽႃး === ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။ === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးၼု ၶိုၼ်ႈမႃးပႆႇတဵမ်သွင်ပီ မိူဝ်ႈ 1962 လိူၼ်မတ်ႉ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼင်ႁိုဝ်ဢူးၼုတေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵုမ်းထိမ်းဝႆႉပၼ်ဢိူဝ်ႈၼႆသေ လႆႈဢဝ်ဢူးၼုၵုမ်းၶၢင်ဝႆႉ တီႈသုမ်ႉသိုၵ်းတီႈၼိုင်ႈ ၼွၵ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇလႄႈ တင်းၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈသေ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1966 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်။ 1968 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 28 ဝၼ်း ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်သေ ထိုင်မႃးပီ 1967 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ဢူးၼုလႆႈႁဵတ်း တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ပီ 1969 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေၶၢတ်းၸႂ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈမိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ႁဵတ်းမႃးပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တူၵ်းၵွႃႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (သင်ၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလွင်ႈဢူးၼုလႆႈႁဵတ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ် တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈမၼ်းၸိုင်ႈ လူႇတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လုၵ်ႉတႃးပျီႇတူႉၼေႉၸိၼ်ႇတတိၼ်းၸႃႇ (လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ) ဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ သင်ၶႂ်ႈတူၺ်းတင်းၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ပိၼ်ႇမႃးၸိုင် တူၺ်းလႆႈတီႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတင်ႈပႃႇတီႇ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းယဝ်ႉ။ ဢူးၼု လႆႈတင်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်းသိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးတီႈၼိုင်ႈသေ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ တေမီးႁူဝ်ႁဵင်ၸမ်ၸမ်။ ပီ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်း လႆႈယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈငၢမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းယိုၼ်းၸူးၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းဢၼ်မၼ်းၶတ်းၸႂ်မႃးတႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလုပၢင်းၵွႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ (ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼုလႄႈ မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျယီႇၶဝ် လႆႈႁွတ်ႈမႃးတီႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 3.30 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။) === ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ == သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး == ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵိတ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼု တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ ပပ်ႉလူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (လူထုအောင်သံ၊ သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) (1915)၊ပပ်ႉၵျပၼ်ႇဢွၵ်ႉ မႅၼ်ႇမႃႇၼႅင်ႇငၼ်ႇ (ဂျပန်အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ) (1954)၊ ပပ်ႉဢႃႇသျႃႉတၢႆႉတႃႇးတဢူးဢိ ဢသူဝ်ႇဢမဵင်ႉ (အာရှတိုက်သားတစ်ဦး၏ အဆိုအမိန့်၊ လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်းၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ) (1953) လႄႈ ပပ်ႉမႅၼ်ႇမႃႇပျီႇဢိ သျေႉတူဝ်ႉမျေႃႇ (မြန်မာပြည်၏ ရှေ့သို့မျှော်၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ မူင်ႈတၢင်းၼႃႈ) (1951)ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉ'''တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး''' (တာတေ စနေသား) ဢၼ်ပဵၼ်ပိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႅမ်ႈၵူၺ်း (ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ) (1907-1962) ၼၼ်ႉ ဢူးမေႃးတီႇရိ ဢေႇယႃႇဝတီႇၸႃႇပေႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉပိုၼ်းတူဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄမိူဝ်ႈပီ 1947 ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၸမ်ႉ ပဵၼ်ဢူးလေႃးယူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢူးလေႃးယူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢႄႇတီႇတႃႇ (ၽူႈထတ်း) လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼေးသိၼ်း (Nation News) တေႃႇထိုင်ပီ 1963 သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်ၵုမ်းၶၢင်တူၵ်းထွင်ႇ မိူၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ဢူးၼုၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တေမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1930 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ပပ်ႉ How to Win Friends and Influence People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတေးၵႃႇၼႄႇၵျီႇ (Dale Carnegie) တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်း(လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း)ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိူဝ်တေထွမ်ႇႁူငၢႆႈၼႆသေ ၶိုၼ်းလၢႆႈၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ (မိတ္တဗလဋီကာ)ၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ပပ်ႉၽိုၼ်ၵျၢမ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လၵ်းသုတ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼုတႅမ်ႈသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉလၵ်းသုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးတင်းပပ်ႉသဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ (ပပ်ႉမိတ္တဗလဋီကာၼႆႉ ၵူၼ်းလူဢၢၼ်ႇလဵပ်းႁဵၼ်းၼမ်တေႉၼမ်ဝႃႈယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ 2019 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ငႃႇတူဝ်ႉၸႃႇပေႇ (ငါတို့စာပေ) ၶဝ် လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်း 15 သေ ပပ်ႉမၼ်းတင်းသဵင်ႈလႆႈၶၢႆမူတ်းၵွႃႇ ထိုင်လၢႆသႅၼ်ပပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။) <ref>ငါတို့စာပေ ၊ တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်မြောက်အဖြစ် 2019၊ အောက်တိုဘာလတွင် အထူးထုတ်ဝေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ</ref> ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ တေႃႇမျႃႉယီႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းဢူးၼုၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ တွင်းထၢႆႉ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မွင်ႇဢွင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ တၢၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၶျူဝ်ႇၶျူဝ်ႇ (လုၵ်ႈယိင်း) ၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ == ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ == ဢူးၼုၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵူၺ်း ပဵၼ်ပႃး ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းပပ်ႉလႄႈ ၸိူင်းၼႄ (ပျႃၸၢတ်ႈ)သေၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပပ်ႉၸိူင်း ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႄႇ (ႁူၵ်ႉႁၢႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ) ဢၼ်တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈၼႃးၽူႈမၢၵ်ႈၶဝ် တဝ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီဝႆႉယူႇ။ ၸိူင်းၼႄ လူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄဝႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် လႆႈတႅၵ်ႈယႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၸိုင် ၸိူင်းၼႄၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈပႃႇၸေႇတီးၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ၽႄပဵၼ်ပပ်ႉႁၢင်ႈလူၼ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈပိၼ်ႇပႃးၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 လိူဝ်လိူဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလူင်ဢွၵ်ႇမႃးပႃးယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇမင်ၸိူဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉတေတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိူင်း တၵႄႉဢလႃႉ (တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်တေႉ) ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၽွင်းမိူဝ်းပႆႇထုၵ်ႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းပူၵ်ႇလၢၵ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွမ်ႇမဵဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄ ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီလႄႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈသႅၼ်ဢၼ် ႁႃယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၶဝ် ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ၸိူင်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။ လႆႈၼႄဝႆႉ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူင်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်တိုၵ်ႉမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢူးၼု''' ပၢင်ၸႃႇပၼၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ၸႃႇပၼ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ တီႈၶုမ်ဢုတ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅၵ်းပဵၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ "မိုဝ်းပဝ်ႇ" ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်ထုၼ် သၢႆး လိၼ်ယၢင် ၼွၵ်းလေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ၶႂ်ႈၼႄသၢၵ်ႈသေသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပေႃးတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၶူဝ်းၶွင် ၸေးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးသင်ၵွႃႇသေဢၼ်၊ မီးမိုဝ်းပဝ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈပႃးသင်ၵႂႃႇသေ တၢႆ"-ၼႆယဝ်ႉ။ == လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ == 2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႈမိူင်း]] ဢဝ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၵုၼ်း သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈၵုၼ်း ဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမၸိူဝ်းၼႆႉ မွပ်ႈမၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}</ref> == ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ == * 1925 # "ဢၶျိတ်ႉလေႃး ဢမူင်းလေႃး (ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း)" မႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတူႇဝုၼ်ႇ (အချစ်လော အမုန်းလော၊ ဓူဝံမဂ္ဂဇင်း) * 1936 # ၸိူင်း "တပဵၵ်ႉမွၵ်ႉ ၵျွင်းတႃး"၊ ၶွမ်ႇပၼီႇငဝ်းတူင်ႉပြိတိသျပႃးမႃး (သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား၊ ဇာတ်ညွှန်း၊ ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ) * 1937 # "ၶိတ်ႉမီႇပျၸၢတ်ႈတူဝ်မျႃး (ၸိူင်းၼႄပွတ်း ပၢၼ်မႂ်ႇ)" ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင် (ခေတ်မီ ပြဇာတ်တိုများ၊ နဂါးနီစာအုပ်အသင်း) * 1938 # "ပမႃႉတတ်ႉတိ (တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ)" (ဗမာ့သတ္တိ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (1) (လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း၊ ပတွဲ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (2) (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Meittabalatika" မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။ * 1939 # "ၵၼ်ႇတႃႇလရိတ်ႉ"၊ ႁူင်းပပ်.လိၵ်ႈၼၵႃးလႅင် (ဂန္ဓာလရာဇ်၊ နဂါးနီစာအုပ်တိုက်) * 1940 # "ၼႅင်ႇငၢၼ်ယေး ဢၽိထၢၼ်ႇ " (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း တၶိၼ်ႇလၽေႇ) (နိုင်ငံရေးအဘိဓာန်၊ သခင်လှဖေနှင့် တွဲရေး) * 1941 # "ၼတူဝ်းၵျူဝ်းပႅတ်ႉ (ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ)" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (နသိုးကြိုးပြတ်၊ ပြဇာတ်) # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော၊ ပြဇာတ်) # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ)" (ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်) # "ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ" (ဦးသောင်းဒန်) * 1943 # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော) * 1945 # "ဢႃႇၼႃႇၼီသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (ဢႃႇၸႃႇၼီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?)" (အာဇာနည်ဆိုတာ ဘာလဲ) # “မၢတ်ႉၸိတ်ႉသိမ်းသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?”) (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?) "မာစ်ဆဇ္ဇင်းမ်ဆိုတာ ဘာလဲ" (ဗမာတွေ ဘာလုပ်ရမလဲ) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ)" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ (ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်" ပထမအကြိမ်) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "Towards Peace & Democracy (ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ)" * 1949 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "လူႇမွႆးတူဝ်ႉဢိ ထႂတ်ႉယႅတ်ႉလၼ်း (တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်)" (လူမွဲတို့၏ ထွက်ရပ်လမ်း) * 1950 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ * 1951 # "From Peace to Stability" ("လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း" ) * 1952 # "ၸႃႇရိတ်ႉတမၼ်ႇတၢႆႇ" ("စာရိတ္တမဏ္ဍိုင်") # "The People Win Through" ("ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ" ) # "လူႇထုဢေႃႇတၼ်ႇ (သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း) ၸိူင်းၼႄ ("လူထုအော်သံ" ပြဇာတ်) * 1953 # "ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ" # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ၼႅင်ႇငၼ်ႇတေႃႇပၼ်းတၢႆႇ" "နိုင်ငံတော်ပန်းတိုင်" # "Burma Looks Ahead" # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း 4 # "Burma under the Japan: Picture and Portraits" * 1955 # "ဢတႃးထႄးၵ လၢဝ်ႉထႂၢတ်ႉ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (အသားထဲက လောက်ထွက်၊ ပြဇာတ်) # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 1 # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 2 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတၢႆႇ" (ပြည်တော်သာပန်းတိုင်) # "Forward with the People" ("ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း") * 1956 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ * 1957 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတႆႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1958 # "ထမ်ႇမဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း ၼိုင်ႈ * 1959 # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 1 (ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်) # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 2 # "တီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇၵႃႇၵွႆႇၵျႃႉ" (ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ၊ သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "သျေႉတၼ်းၶွင်းသွင်ႇ ၽိတ်ႉလူဝ်ႇတေႃႇ" (ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ) # "We Must Defend Democracy" ("ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ") * 1960 # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း သွင် "သၵဢလ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1961 # "Wages of Sin" * 1962 # "ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း" * 1963 # "ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1967 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1968 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # * 1982 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1983 # "တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး" # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်) ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ပုတ်ႉတပႃႇတႃႇတယႃးတေႃႇ (ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ)" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) * 1984 # "ၵျေႈၸူးသျိၼ်ႇ (ၸဝ်ႈၵျေးၸူး)" ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (ကျေးဇူးရှင်) # "ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵျႃႇတယႃးတေႃႇ (ဓမ္မစကြာတရားတော်)" * 1985 # "ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼတုတ်ႉ တယႃးတေႃႇ (တြႃးဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႈ)" * 1987 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1988 # "တြိယတၼႃႇ တပ်ႉပၸေႇယမိင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတေႃႇမျႃး (တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်)" * 1996 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း * 1997 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း * 2000 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း * 2004 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။ # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "ၵျေးၸူးသျိၼ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 2012 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 2013 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် {{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} == ၽိုၼ်ဢိင်ႈ == <references /> {{Lifetime|1907|1995}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]] 2mci51qhh55vgv2vvjgvglx7uywk3yh 160650 160648 2026-10-01T06:23:54Z Saimawnkham 5 160650 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder| | honorific_prefix = ဢူး | name = '''ၼု''' | native_name = U Nu | image = Staatsgreep in Birma, premier U nu, Bestanddeelnr 913-5820 (cropped).jpg | order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]] | termstart2 = 28 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1957 | termend2 = 28 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 1958 | office2 = | predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]] | successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]] | term_start = 4 ဢေႇပရႄႇ 1960 | term_end = 2 မၢတ်ႉၶျ် 1962 | office = | predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president = [[မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]] | birth_date = 25 မေႇ 1907 | birth_place = [[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | death_date = 14 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1995 (87 ပီ) | death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]] | party = [[ၽသပလ]]<br/>[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]<br/>[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]<br/>[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]] | otherparty = | spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ 1935 ၊ တၢႆ 1993) | relations = | children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု<br/>တွင်းထၢႆႉ<br/>မွင်ႇဢွင်ႇ<br/>တၢၼ်းတၢၼ်းၼု<br/>ၶိၼ်ႇဢေးၼု | residence = | alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]] {{|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ]]}} }} '''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''တၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|မေႇ 25 ဝၼ်း]] ၊ [[1907|ပီ 1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14]]၊ [[1995|ပီ 1995]] ) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သၢမ်ပွၵ်ႈ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ပီ [[1947]] ၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] ၊ [[1948|ပီ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] ၊ [[1956|ပီ 1956]] ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထိ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] ၊ [[1957|ပီ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] ၊ [[1958|ပီ 1958]] ၼၼ်ႉလႄႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] ၊ [[1960|ပီ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မၢတ်ႉၶျ် 2|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] ၊ [[1962|ပီ 1962]] ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ == '''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] ၊ [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸၼ်ႇထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[:my:ဦးသန့်|ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။ == ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း == === မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ === ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ === ပၢၼ်သၽႃး === ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။ === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးၼု ၶိုၼ်ႈမႃးပႆႇတဵမ်သွင်ပီ မိူဝ်ႈ 1962 လိူၼ်မတ်ႉ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼင်ႁိုဝ်ဢူးၼုတေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵုမ်းထိမ်းဝႆႉပၼ်ဢိူဝ်ႈၼႆသေ လႆႈဢဝ်ဢူးၼုၵုမ်းၶၢင်ဝႆႉ တီႈသုမ်ႉသိုၵ်းတီႈၼိုင်ႈ ၼွၵ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇလႄႈ တင်းၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈသေ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1966 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်။ 1968 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 28 ဝၼ်း ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်သေ ထိုင်မႃးပီ 1967 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ဢူးၼုလႆႈႁဵတ်း တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ပီ 1969 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေၶၢတ်းၸႂ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈမိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ႁဵတ်းမႃးပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တူၵ်းၵွႃႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (သင်ၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလွင်ႈဢူးၼုလႆႈႁဵတ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ် တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈမၼ်းၸိုင်ႈ လူႇတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လုၵ်ႉတႃးပျီႇတူႉၼေႉၸိၼ်ႇတတိၼ်းၸႃႇ (လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ) ဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ သင်ၶႂ်ႈတူၺ်းတင်းၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ပိၼ်ႇမႃးၸိုင် တူၺ်းလႆႈတီႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတင်ႈပႃႇတီႇ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းယဝ်ႉ။ ဢူးၼု လႆႈတင်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်းသိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးတီႈၼိုင်ႈသေ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ တေမီးႁူဝ်ႁဵင်ၸမ်ၸမ်။ ပီ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်း လႆႈယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈငၢမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းယိုၼ်းၸူးၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းဢၼ်မၼ်းၶတ်းၸႂ်မႃးတႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလုပၢင်းၵွႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ (ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼုလႄႈ မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျယီႇၶဝ် လႆႈႁွတ်ႈမႃးတီႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 3.30 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။) === ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ == သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး == ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵိတ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼု တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ ပပ်ႉလူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (လူထုအောင်သံ၊ သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) (1915)၊ပပ်ႉၵျပၼ်ႇဢွၵ်ႉ မႅၼ်ႇမႃႇၼႅင်ႇငၼ်ႇ (ဂျပန်အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ) (1954)၊ ပပ်ႉဢႃႇသျႃႉတၢႆႉတႃႇးတဢူးဢိ ဢသူဝ်ႇဢမဵင်ႉ (အာရှတိုက်သားတစ်ဦး၏ အဆိုအမိန့်၊ လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်းၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ) (1953) လႄႈ ပပ်ႉမႅၼ်ႇမႃႇပျီႇဢိ သျေႉတူဝ်ႉမျေႃႇ (မြန်မာပြည်၏ ရှေ့သို့မျှော်၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ မူင်ႈတၢင်းၼႃႈ) (1951)ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉ'''တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး''' (တာတေ စနေသား) ဢၼ်ပဵၼ်ပိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႅမ်ႈၵူၺ်း (ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ) (1907-1962) ၼၼ်ႉ ဢူးမေႃးတီႇရိ ဢေႇယႃႇဝတီႇၸႃႇပေႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉပိုၼ်းတူဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄမိူဝ်ႈပီ 1947 ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၸမ်ႉ ပဵၼ်ဢူးလေႃးယူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢူးလေႃးယူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢႄႇတီႇတႃႇ (ၽူႈထတ်း) လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼေးသိၼ်း (Nation News) တေႃႇထိုင်ပီ 1963 သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်ၵုမ်းၶၢင်တူၵ်းထွင်ႇ မိူၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ဢူးၼုၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တေမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1930 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ပပ်ႉ How to Win Friends and Influence People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတေးၵႃႇၼႄႇၵျီႇ (Dale Carnegie) တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်း(လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း)ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိူဝ်တေထွမ်ႇႁူငၢႆႈၼႆသေ ၶိုၼ်းလၢႆႈၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ (မိတ္တဗလဋီကာ)ၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ပပ်ႉၽိုၼ်ၵျၢမ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လၵ်းသုတ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼုတႅမ်ႈသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉလၵ်းသုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးတင်းပပ်ႉသဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ (ပပ်ႉမိတ္တဗလဋီကာၼႆႉ ၵူၼ်းလူဢၢၼ်ႇလဵပ်းႁဵၼ်းၼမ်တေႉၼမ်ဝႃႈယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ 2019 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ငႃႇတူဝ်ႉၸႃႇပေႇ (ငါတို့စာပေ) ၶဝ် လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်း 15 သေ ပပ်ႉမၼ်းတင်းသဵင်ႈလႆႈၶၢႆမူတ်းၵွႃႇ ထိုင်လၢႆသႅၼ်ပပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။) <ref>ငါတို့စာပေ ၊ တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်မြောက်အဖြစ် 2019၊ အောက်တိုဘာလတွင် အထူးထုတ်ဝေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ</ref> ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ တေႃႇမျႃႉယီႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းဢူးၼုၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ တွင်းထၢႆႉ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မွင်ႇဢွင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ တၢၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၶျူဝ်ႇၶျူဝ်ႇ (လုၵ်ႈယိင်း) ၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ == ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ == ဢူးၼုၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵူၺ်း ပဵၼ်ပႃး ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းပပ်ႉလႄႈ ၸိူင်းၼႄ (ပျႃၸၢတ်ႈ)သေၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပပ်ႉၸိူင်း ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႄႇ (ႁူၵ်ႉႁၢႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ) ဢၼ်တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈၼႃးၽူႈမၢၵ်ႈၶဝ် တဝ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီဝႆႉယူႇ။ ၸိူင်းၼႄ လူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄဝႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် လႆႈတႅၵ်ႈယႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၸိုင် ၸိူင်းၼႄၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈပႃႇၸေႇတီးၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ၽႄပဵၼ်ပပ်ႉႁၢင်ႈလူၼ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈပိၼ်ႇပႃးၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 လိူဝ်လိူဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလူင်ဢွၵ်ႇမႃးပႃးယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇမင်ၸိူဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉတေတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိူင်း တၵႄႉဢလႃႉ (တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်တေႉ) ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၽွင်းမိူဝ်းပႆႇထုၵ်ႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းပူၵ်ႇလၢၵ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွမ်ႇမဵဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄ ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီလႄႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈသႅၼ်ဢၼ် ႁႃယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၶဝ် ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ၸိူင်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။ လႆႈၼႄဝႆႉ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူင်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်တိုၵ်ႉမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢူးၼု''' ပၢင်ၸႃႇပၼၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ၸႃႇပၼ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ တီႈၶုမ်ဢုတ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅၵ်းပဵၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ "မိုဝ်းပဝ်ႇ" ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်ထုၼ် သၢႆး လိၼ်ယၢင် ၼွၵ်းလေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ၶႂ်ႈၼႄသၢၵ်ႈသေသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပေႃးတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၶူဝ်းၶွင် ၸေးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးသင်ၵွႃႇသေဢၼ်၊ မီးမိုဝ်းပဝ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈပႃးသင်ၵႂႃႇသေ တၢႆ"-ၼႆယဝ်ႉ။ == လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ == 2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႈမိူင်း]] ဢဝ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၵုၼ်း သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈၵုၼ်း ဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမၸိူဝ်းၼႆႉ မွပ်ႈမၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}</ref> == ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ == * 1925 # "ဢၶျိတ်ႉလေႃး ဢမူင်းလေႃး (ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း)" မႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတူႇဝုၼ်ႇ (အချစ်လော အမုန်းလော၊ ဓူဝံမဂ္ဂဇင်း) * 1936 # ၸိူင်း "တပဵၵ်ႉမွၵ်ႉ ၵျွင်းတႃး"၊ ၶွမ်ႇပၼီႇငဝ်းတူင်ႉပြိတိသျပႃးမႃး (သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား၊ ဇာတ်ညွှန်း၊ ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ) * 1937 # "ၶိတ်ႉမီႇပျၸၢတ်ႈတူဝ်မျႃး (ၸိူင်းၼႄပွတ်း ပၢၼ်မႂ်ႇ)" ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင် (ခေတ်မီ ပြဇာတ်တိုများ၊ နဂါးနီစာအုပ်အသင်း) * 1938 # "ပမႃႉတတ်ႉတိ (တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ)" (ဗမာ့သတ္တိ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (1) (လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း၊ ပတွဲ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (2) (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Meittabalatika" မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။ * 1939 # "ၵၼ်ႇတႃႇလရိတ်ႉ"၊ ႁူင်းပပ်.လိၵ်ႈၼၵႃးလႅင် (ဂန္ဓာလရာဇ်၊ နဂါးနီစာအုပ်တိုက်) * 1940 # "ၼႅင်ႇငၢၼ်ယေး ဢၽိထၢၼ်ႇ " (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း တၶိၼ်ႇလၽေႇ) (နိုင်ငံရေးအဘိဓာန်၊ သခင်လှဖေနှင့် တွဲရေး) * 1941 # "ၼတူဝ်းၵျူဝ်းပႅတ်ႉ (ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ)" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (နသိုးကြိုးပြတ်၊ ပြဇာတ်) # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော၊ ပြဇာတ်) # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ)" (ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်) # "ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ" (ဦးသောင်းဒန်) * 1943 # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော) * 1945 # "ဢႃႇၼႃႇၼီသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (ဢႃႇၸႃႇၼီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?)" (အာဇာနည်ဆိုတာ ဘာလဲ) # “မၢတ်ႉၸိတ်ႉသိမ်းသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?”) (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?) "မာစ်ဆဇ္ဇင်းမ်ဆိုတာ ဘာလဲ" (ဗမာတွေ ဘာလုပ်ရမလဲ) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ)" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ (ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်" ပထမအကြိမ်) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "Towards Peace & Democracy (ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ)" * 1949 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "လူႇမွႆးတူဝ်ႉဢိ ထႂတ်ႉယႅတ်ႉလၼ်း (တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်)" (လူမွဲတို့၏ ထွက်ရပ်လမ်း) * 1950 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ * 1951 # "From Peace to Stability" ("လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း" ) * 1952 # "ၸႃႇရိတ်ႉတမၼ်ႇတၢႆႇ" ("စာရိတ္တမဏ္ဍိုင်") # "The People Win Through" ("ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ" ) # "လူႇထုဢေႃႇတၼ်ႇ (သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း) ၸိူင်းၼႄ ("လူထုအော်သံ" ပြဇာတ်) * 1953 # "ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ" # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ၼႅင်ႇငၼ်ႇတေႃႇပၼ်းတၢႆႇ" "နိုင်ငံတော်ပန်းတိုင်" # "Burma Looks Ahead" # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း 4 # "Burma under the Japan: Picture and Portraits" * 1955 # "ဢတႃးထႄးၵ လၢဝ်ႉထႂၢတ်ႉ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (အသားထဲက လောက်ထွက်၊ ပြဇာတ်) # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 1 # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 2 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတၢႆႇ" (ပြည်တော်သာပန်းတိုင်) # "Forward with the People" ("ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း") * 1956 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ * 1957 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတႆႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1958 # "ထမ်ႇမဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း ၼိုင်ႈ * 1959 # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 1 (ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်) # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 2 # "တီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇၵႃႇၵွႆႇၵျႃႉ" (ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ၊ သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "သျေႉတၼ်းၶွင်းသွင်ႇ ၽိတ်ႉလူဝ်ႇတေႃႇ" (ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ) # "We Must Defend Democracy" ("ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ") * 1960 # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း သွင် "သၵဢလ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1961 # "Wages of Sin" * 1962 # "ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း" * 1963 # "ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1967 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1968 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # * 1982 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1983 # "တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး" # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်) ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ပုတ်ႉတပႃႇတႃႇတယႃးတေႃႇ (ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ)" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) * 1984 # "ၵျေႈၸူးသျိၼ်ႇ (ၸဝ်ႈၵျေးၸူး)" ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (ကျေးဇူးရှင်) # "ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵျႃႇတယႃးတေႃႇ (ဓမ္မစကြာတရားတော်)" * 1985 # "ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼတုတ်ႉ တယႃးတေႃႇ (တြႃးဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႈ)" * 1987 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1988 # "တြိယတၼႃႇ တပ်ႉပၸေႇယမိင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတေႃႇမျႃး (တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်)" * 1996 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း * 1997 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း * 2000 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း * 2004 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။ # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "ၵျေးၸူးသျိၼ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 2012 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 2013 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် {{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} == ၽိုၼ်ဢိင်ႈ == <references /> {{Lifetime|1907|1995}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages with unreviewed translations]] h4xnl43jb5u9b8dprw66upvr0s454t0 160652 160650 2026-10-01T06:28:14Z Saimawnkham 5 160652 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder| | honorific_prefix = ဢူး | name = '''ၼု''' | native_name = U Nu | image = Staatsgreep in Birma, premier U nu, Bestanddeelnr 913-5820 (cropped).jpg | order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]] | termstart2 = 28 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1957 | termend2 = 28 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 1958 | office2 = | predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]] | successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]] | term_start = 4 ဢေႇပရႄႇ 1960 | term_end = 2 မၢတ်ႉၶျ် 1962 | office = | predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president = [[မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]] | birth_date = 25 မေႇ 1907 | birth_place = [[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | death_date = 14 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1995 (87 ပီ) | death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]] | party = [[ၽသပလ]]<br/>[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]<br/>[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]<br/>[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]] | otherparty = | spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ 1935 ၊ တၢႆ 1993) | relations = | children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု<br/>တွင်းထၢႆႉ<br/>မွင်ႇဢွင်ႇ<br/>တၢၼ်းတၢၼ်းၼု<br/>ၶိၼ်ႇဢေးၼု | residence = | alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]] {{|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ]]}} }} '''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''တၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|မေႇ 25 ဝၼ်း]] ၊ [[1907|ပီ 1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14]]၊ [[1995|ပီ 1995]] ) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သၢမ်ပွၵ်ႈ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ပီ [[1947]] ၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] ၊ [[1948|ပီ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] ၊ [[1956|ပီ 1956]] ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထိ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] ၊ [[1957|ပီ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] ၊ [[1958|ပီ 1958]] ၼၼ်ႉလႄႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] ၊ [[1960|ပီ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မၢတ်ႉၶျ် 2|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] ၊ [[1962|ပီ 1962]] ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ == '''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] ၊ [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸၼ်ႇထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[:my:ဦးသန့်|ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။ == ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း == === မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ === ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ === ပၢၼ်သၽႃး === ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈတပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵၼ်းပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ ဢူးပသူၺ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽသပလၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်းၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း၊ ဢူးပသူၺ်ႇၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။ === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးၼု ၶိုၼ်ႈမႃးပႆႇတဵမ်သွင်ပီ မိူဝ်ႈ 1962 လိူၼ်မတ်ႉ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼင်ႁိုဝ်ဢူးၼုတေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵုမ်းထိမ်းဝႆႉပၼ်ဢိူဝ်ႈၼႆသေ လႆႈဢဝ်ဢူးၼုၵုမ်းၶၢင်ဝႆႉ တီႈသုမ်ႉသိုၵ်းတီႈၼိုင်ႈ ၼွၵ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇလႄႈ တင်းၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈသေ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1966 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်။ 1968 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 28 ဝၼ်း ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်သေ ထိုင်မႃးပီ 1967 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ဢူးၼုလႆႈႁဵတ်း တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ပီ 1969 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေၶၢတ်းၸႂ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈမိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ႁဵတ်းမႃးပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တူၵ်းၵွႃႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (သင်ၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလွင်ႈဢူးၼုလႆႈႁဵတ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ် တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈမၼ်းၸိုင်ႈ လူႇတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လုၵ်ႉတႃးပျီႇတူႉၼေႉၸိၼ်ႇတတိၼ်းၸႃႇ (လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ) ဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ သင်ၶႂ်ႈတူၺ်းတင်းၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ပိၼ်ႇမႃးၸိုင် တူၺ်းလႆႈတီႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတင်ႈပႃႇတီႇ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းယဝ်ႉ။ ဢူးၼု လႆႈတင်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်းသိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးတီႈၼိုင်ႈသေ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ တေမီးႁူဝ်ႁဵင်ၸမ်ၸမ်။ ပီ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်း လႆႈယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈငၢမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းယိုၼ်းၸူးၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းဢၼ်မၼ်းၶတ်းၸႂ်မႃးတႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလုပၢင်းၵွႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ (ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼုလႄႈ မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျယီႇၶဝ် လႆႈႁွတ်ႈမႃးတီႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 3.30 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။) === ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ == သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး == ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵိတ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼု တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ ပပ်ႉလူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (လူထုအောင်သံ၊ သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) (1915)၊ပပ်ႉၵျပၼ်ႇဢွၵ်ႉ မႅၼ်ႇမႃႇၼႅင်ႇငၼ်ႇ (ဂျပန်အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ) (1954)၊ ပပ်ႉဢႃႇသျႃႉတၢႆႉတႃႇးတဢူးဢိ ဢသူဝ်ႇဢမဵင်ႉ (အာရှတိုက်သားတစ်ဦး၏ အဆိုအမိန့်၊ လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်းၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ) (1953) လႄႈ ပပ်ႉမႅၼ်ႇမႃႇပျီႇဢိ သျေႉတူဝ်ႉမျေႃႇ (မြန်မာပြည်၏ ရှေ့သို့မျှော်၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ မူင်ႈတၢင်းၼႃႈ) (1951)ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉ'''တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး''' (တာတေ စနေသား) ဢၼ်ပဵၼ်ပိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႅမ်ႈၵူၺ်း (ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ) (1907-1962) ၼၼ်ႉ ဢူးမေႃးတီႇရိ ဢေႇယႃႇဝတီႇၸႃႇပေႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉပိုၼ်းတူဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄမိူဝ်ႈပီ 1947 ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၸမ်ႉ ပဵၼ်ဢူးလေႃးယူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢူးလေႃးယူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢႄႇတီႇတႃႇ (ၽူႈထတ်း) လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼေးသိၼ်း (Nation News) တေႃႇထိုင်ပီ 1963 သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်ၵုမ်းၶၢင်တူၵ်းထွင်ႇ မိူၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ဢူးၼုၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တေမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1930 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ပပ်ႉ How to Win Friends and Influence People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတေးၵႃႇၼႄႇၵျီႇ (Dale Carnegie) တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်း(လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း)ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိူဝ်တေထွမ်ႇႁူငၢႆႈၼႆသေ ၶိုၼ်းလၢႆႈၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ (မိတ္တဗလဋီကာ)ၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ပပ်ႉၽိုၼ်ၵျၢမ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လၵ်းသုတ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼုတႅမ်ႈသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉလၵ်းသုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးတင်းပပ်ႉသဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ (ပပ်ႉမိတ္တဗလဋီကာၼႆႉ ၵူၼ်းလူဢၢၼ်ႇလဵပ်းႁဵၼ်းၼမ်တေႉၼမ်ဝႃႈယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ 2019 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ငႃႇတူဝ်ႉၸႃႇပေႇ (ငါတို့စာပေ) ၶဝ် လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်း 15 သေ ပပ်ႉမၼ်းတင်းသဵင်ႈလႆႈၶၢႆမူတ်းၵွႃႇ ထိုင်လၢႆသႅၼ်ပပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။) <ref>ငါတို့စာပေ ၊ တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်မြောက်အဖြစ် 2019၊ အောက်တိုဘာလတွင် အထူးထုတ်ဝေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ</ref> ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ တေႃႇမျႃႉယီႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းဢူးၼုၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ တွင်းထၢႆႉ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မွင်ႇဢွင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ တၢၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၶျူဝ်ႇၶျူဝ်ႇ (လုၵ်ႈယိင်း) ၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ == ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ == ဢူးၼုၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵူၺ်း ပဵၼ်ပႃး ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းပပ်ႉလႄႈ ၸိူင်းၼႄ (ပျႃၸၢတ်ႈ)သေၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပပ်ႉၸိူင်း ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႄႇ (ႁူၵ်ႉႁၢႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ) ဢၼ်တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈၼႃးၽူႈမၢၵ်ႈၶဝ် တဝ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီဝႆႉယူႇ။ ၸိူင်းၼႄ လူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄဝႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် လႆႈတႅၵ်ႈယႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၸိုင် ၸိူင်းၼႄၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈပႃႇၸေႇတီးၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ၽႄပဵၼ်ပပ်ႉႁၢင်ႈလူၼ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈပိၼ်ႇပႃးၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 လိူဝ်လိူဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလူင်ဢွၵ်ႇမႃးပႃးယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇမင်ၸိူဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉတေတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိူင်း တၵႄႉဢလႃႉ (တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်တေႉ) ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၽွင်းမိူဝ်းပႆႇထုၵ်ႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းပူၵ်ႇလၢၵ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွမ်ႇမဵဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄ ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီလႄႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈသႅၼ်ဢၼ် ႁႃယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၶဝ် ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ၸိူင်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။ လႆႈၼႄဝႆႉ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူင်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်တိုၵ်ႉမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢူးၼု''' ပၢင်ၸႃႇပၼၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ၸႃႇပၼ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ တီႈၶုမ်ဢုတ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅၵ်းပဵၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ "မိုဝ်းပဝ်ႇ" ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်ထုၼ် သၢႆး လိၼ်ယၢင် ၼွၵ်းလေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ၶႂ်ႈၼႄသၢၵ်ႈသေသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပေႃးတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၶူဝ်းၶွင် ၸေးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးသင်ၵွႃႇသေဢၼ်၊ မီးမိုဝ်းပဝ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈပႃးသင်ၵႂႃႇသေ တၢႆ"-ၼႆယဝ်ႉ။ == လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ == 2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႈမိူင်း]] ဢဝ်ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ ၊ ၸုမ်ႈၵုၼ်း သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ လႄႈ ၸုမ်ႈၵုၼ်း ဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိ သုထမ်ႇမၸိူဝ်းၼႆႉ မွပ်ႈမၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}</ref> == ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ == * 1925 # "ဢၶျိတ်ႉလေႃး ဢမူင်းလေႃး (ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း)" မႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတူႇဝုၼ်ႇ (အချစ်လော အမုန်းလော၊ ဓူဝံမဂ္ဂဇင်း) * 1936 # ၸိူင်း "တပဵၵ်ႉမွၵ်ႉ ၵျွင်းတႃး"၊ ၶွမ်ႇပၼီႇငဝ်းတူင်ႉပြိတိသျပႃးမႃး (သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား၊ ဇာတ်ညွှန်း၊ ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ) * 1937 # "ၶိတ်ႉမီႇပျၸၢတ်ႈတူဝ်မျႃး (ၸိူင်းၼႄပွတ်း ပၢၼ်မႂ်ႇ)" ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင် (ခေတ်မီ ပြဇာတ်တိုများ၊ နဂါးနီစာအုပ်အသင်း) * 1938 # "ပမႃႉတတ်ႉတိ (တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ)" (ဗမာ့သတ္တိ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (1) (လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း၊ ပတွဲ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (2) (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Meittabalatika" မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။ * 1939 # "ၵၼ်ႇတႃႇလရိတ်ႉ"၊ ႁူင်းပပ်.လိၵ်ႈၼၵႃးလႅင် (ဂန္ဓာလရာဇ်၊ နဂါးနီစာအုပ်တိုက်) * 1940 # "ၼႅင်ႇငၢၼ်ယေး ဢၽိထၢၼ်ႇ " (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း တၶိၼ်ႇလၽေႇ) (နိုင်ငံရေးအဘိဓာန်၊ သခင်လှဖေနှင့် တွဲရေး) * 1941 # "ၼတူဝ်းၵျူဝ်းပႅတ်ႉ (ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ)" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (နသိုးကြိုးပြတ်၊ ပြဇာတ်) # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော၊ ပြဇာတ်) # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ)" (ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်) # "ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ" (ဦးသောင်းဒန်) * 1943 # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော) * 1945 # "ဢႃႇၼႃႇၼီသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (ဢႃႇၸႃႇၼီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?)" (အာဇာနည်ဆိုတာ ဘာလဲ) # “မၢတ်ႉၸိတ်ႉသိမ်းသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?”) (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?) "မာစ်ဆဇ္ဇင်းမ်ဆိုတာ ဘာလဲ" (ဗမာတွေ ဘာလုပ်ရမလဲ) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ)" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ (ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်" ပထမအကြိမ်) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "Towards Peace & Democracy (ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ)" * 1949 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "လူႇမွႆးတူဝ်ႉဢိ ထႂတ်ႉယႅတ်ႉလၼ်း (တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်)" (လူမွဲတို့၏ ထွက်ရပ်လမ်း) * 1950 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ * 1951 # "From Peace to Stability" ("လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း" ) * 1952 # "ၸႃႇရိတ်ႉတမၼ်ႇတၢႆႇ" ("စာရိတ္တမဏ္ဍိုင်") # "The People Win Through" ("ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ" ) # "လူႇထုဢေႃႇတၼ်ႇ (သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း) ၸိူင်းၼႄ ("လူထုအော်သံ" ပြဇာတ်) * 1953 # "ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ" # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ၼႅင်ႇငၼ်ႇတေႃႇပၼ်းတၢႆႇ" "နိုင်ငံတော်ပန်းတိုင်" # "Burma Looks Ahead" # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း 4 # "Burma under the Japan: Picture and Portraits" * 1955 # "ဢတႃးထႄးၵ လၢဝ်ႉထႂၢတ်ႉ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (အသားထဲက လောက်ထွက်၊ ပြဇာတ်) # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 1 # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 2 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတၢႆႇ" (ပြည်တော်သာပန်းတိုင်) # "Forward with the People" ("ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း") * 1956 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ * 1957 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတႆႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1958 # "ထမ်ႇမဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း ၼိုင်ႈ * 1959 # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 1 (ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်) # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 2 # "တီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇၵႃႇၵွႆႇၵျႃႉ" (ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ၊ သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "သျေႉတၼ်းၶွင်းသွင်ႇ ၽိတ်ႉလူဝ်ႇတေႃႇ" (ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ) # "We Must Defend Democracy" ("ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ") * 1960 # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း သွင် "သၵဢလ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1961 # "Wages of Sin" * 1962 # "ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း" * 1963 # "ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1967 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1968 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # * 1982 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1983 # "တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး" # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်) ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ပုတ်ႉတပႃႇတႃႇတယႃးတေႃႇ (ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ)" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) * 1984 # "ၵျေႈၸူးသျိၼ်ႇ (ၸဝ်ႈၵျေးၸူး)" ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (ကျေးဇူးရှင်) # "ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵျႃႇတယႃးတေႃႇ (ဓမ္မစကြာတရားတော်)" * 1985 # "ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼတုတ်ႉ တယႃးတေႃႇ (တြႃးဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႈ)" * 1987 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1988 # "တြိယတၼႃႇ တပ်ႉပၸေႇယမိင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတေႃႇမျႃး (တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်)" * 1996 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း * 1997 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း * 2000 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း * 2004 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။ # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "ၵျေးၸူးသျိၼ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 2012 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 2013 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် {{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} == ၽိုၼ်ဢိင်ႈ == <references /> {{Lifetime|1907|1995}} {{DEFAULTSORT:ၼူႉ}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]] tuaqyisxxghx3kzjukogijy9gwzpltd 160653 160652 2026-10-01T06:39:24Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ */ ၵွင်ႉၸူးၼႃႈလိၵ်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ 160653 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder| | honorific_prefix = ဢူး | name = '''ၼု''' | native_name = U Nu | image = Staatsgreep in Birma, premier U nu, Bestanddeelnr 913-5820 (cropped).jpg | order = မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ [[သဵၼ်ႈမၢႆ ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ|ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉထိၼိုင်ႈ]] | termstart2 = 28 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1957 | termend2 = 28 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 1958 | office2 = | predecessor2 = [[ပသူၺ်ႇ (ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)|ပသူၺ်ႇ]] | successor2 = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president2 = [[ပဢူး (ၸွမ်ၸိုင်းမိူင်း)|ပဢူး]] | term_start = 4 ဢေႇပရႄႇ 1960 | term_end = 2 မၢတ်ႉၶျ် 1962 | office = | predecessor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | successor = [[ၼေႇဝိၼ်း (ၸွမ်သိုၵ်းလူင်)|ၼေႇဝိၼ်း]] | president = [[မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)|မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ]] | birth_date = 25 မေႇ 1907 | birth_place = [[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | death_date = 14 ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ 1995 (87 ပီ) | death_place = [[ဝဵင်းပႁၢၼ်း]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ]]၊ [[မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] | nationality = {{flagdeco|Burma|1948}} [[မျၢၼ်ႇမႃႇ|မၢၼ်ႈ]] | party = [[ၽသပလ]]<br/>[[ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]<br/>[[ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ]]<br/>[[ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလႄႈ ငမ်းယဵၼ်]] | otherparty = | spouse = မျႃႉရီႇ (ၵူပ်ႉၵူႈ 1935 ၊ တၢႆ 1993) | relations = | children = ၸၼ်းၸၼ်းၼု<br/>တွင်းထၢႆႉ<br/>မွင်ႇဢွင်ႇ<br/>တၢၼ်းတၢၼ်းၼု<br/>ၶိၼ်ႇဢေးၼု | residence = | alma_mater = [[ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]] {{|ၽႃႇသႃႇ|[[ထေႇရဝႃႇၻ|ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ]]}} }} '''ဢူးၼု''' ဢမ်ႇၼၼ် '''တၶိၼ်ႇၼု''' ( [[မေႇ 25|မေႇ 25 ဝၼ်း]] ၊ [[1907|ပီ 1907]] – [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14]]၊ [[1995|ပီ 1995]] ) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် သၢမ်ပွၵ်ႈ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ပီ [[1947]] ၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တႄႇဢဝ် [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4|လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]] ၊ [[1948|ပီ 1948]] တေႃႇထိုင် [[ၸုၼ်ႇ 12|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 12 ဝၼ်း]] ၊ [[1956|ပီ 1956]] ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် တႄႇဢဝ် [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28|ဝၼ်းထိ 28 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ]] ၊ [[1957|ပီ 1957]] တေႃႇထိုင် [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18|ဝၼ်းထီ 18 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]] ၊ [[1958|ပီ 1958]] ၼၼ်ႉလႄႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် တႄႇဢဝ် [[ဢေႇပရႄႇ 4|လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]] ၊ [[1960|ပီ 1960]] တေႃႇထိုင် [[မၢတ်ႉၶျ် 2|လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]] ၊ [[1962|ပီ 1962]] ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ == ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ == '''ဢူးၼု''' ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ ပီ [[1907]] ၊ [[မေႇ|လိူၼ်မေႇ]] [[25]] ဝၼ်း [[ဝၼ်းသဝ်]]၊ၸိုဝ်ႈပေႃႈ [[ဢူးၸၼ်ႇထုၼ်း]]၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈ [[တေႃႇၸေႃးၶိၼ်ႇ]] ၵိူတ်ႇတီႈ[[ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ]]၊ [[ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ|ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျ]]၊ [[ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ|ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီ]]ယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ သွင်ၵေႃႉသေ ဢူးၼု ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ [[မွင်ႇဢု]] ယဝ်ႉ။ ပီ [[1920]] မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁႃႈ]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈ]]ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ[[ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း[[ၸၼ်ႉႁူၵ်း]] တီႈ[[ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]]ဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉလႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1925]] ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း ၵႃႈတီႈ[[:my:အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မျူဝ်ႉမ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈ[[ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း|ၸႄႈဝဵင်ႈပႁၢၼ်း]] [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ|ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ]] မိူဝ်ႈပီ [[1920]] [[တီႇသႅမ်ႇပႃႇ|လိူၼ်တီႇၸိၼ်ႇပိူဝ်ႇ]] [[17]] ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ [[1929]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး B.A တီႈ[[:my:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇတၢင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ၵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း [[:my:ဦးသန့်|ဢူးတၢၼ်ႉ]]သေ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ]]ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၵွႃႇပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းၵမ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ [[ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ|ဝဵင်းတူင်းၶွ]] ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1935]] ၼၼ်ႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ် တင်း[[မမျႃႉယီ]] ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇမတီႇႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ သေ ၶိုၼ်းမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸတ်ႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ ဢူးၼု မီးလုၵ်ႈႁႃႈၵေႃႉ(ၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ ယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ [[ဢူးတွင်းထၢႆႉ]] ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၸမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်မီးဝႆႉတီႈ [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရိၵ|မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵႃး]] ၼႆယဝ်ႉ။ == ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်း == === မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ === ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢူးၼုၼႆႉ တေႇတူင်ႇၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းမႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၸုမ်းသမၵ်ႉၵယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလိၵ်ႈပွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းသမၵ်ႉၵၼၼ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ [[1936]] [[ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ|လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ]]ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈၸႂ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းမွပ်ႇၸုမ်ႈၶူးပီႇဢေႇ ဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း [[ၽေႇပီႇယၼ်ႇ]] ဢၼ်ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ [[ဢူးပၶႅင်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဒီးဒုတ်ဦးဘချို|တီးတူၵ်ႉဢူးပၶျူဝ်ႇ]]ၶဝ် ၶွတ်ႇၽွၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃႇတီႇၽေႇပီႇယၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇပႃႇတီႇသူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးၼုလႄႈ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]] ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်း[[:my:တို့ဗမာအစည်းအရုံး|ၸုမ်းတူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်း]] ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ [[1930]] ၼၼ်ႉသေ တီႈတၢင်းၼႃႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇဝႃႈ [[:my:သခင်|တၶိၼ်ႇ]] (ၽၢႆႇတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းတီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ [[1948]] မႃးဝၢႆးလင်ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိမ်းပႅင်းဝႆႉ လွင်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်ပီ [[1952]] ၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈသႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တၶိၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉဝႃႈ ဢူးၼု ၼႆလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ [[1937]] ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]သေ တင်ႈ[[:my:နဂါးနီစာအုပ်အသင်း|ႁူင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၼၵႃးလႅင်]] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽသပလ ၼႆသေ လင်ပီ [[1940]] မႃး လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းသူၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငၢမ်း [[ၵျႃႇပၢၼ်ႇ|ၵျပၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[:my:ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဢင်းၵိတ်ႉ]]ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1940]] မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်ႇၸွမ်း [[:my:သခင်စိုး|တၶိၼ်ႇၸူဝ်း၊]] [[တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]လႄႈ တင်း[[:my:ဘမော်|တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ]] ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ [[1947]] [[ၸူႇလၢႆႇ|လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ]] [[19]] ဝၼ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းလႄႈၵၢၼ်မိူင်း ပႃးတင်းၸုမ်းၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆယဝ်ႉ ပီ [[1947]] ၼႂ်း[[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ|လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ]]ၼၼ်ႉ [[ၸုမ်ႈၽသပလ]] ဢၼ်ဢူးၼုဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼႆႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလႆႈၸႂ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼု-ဢႅတ်ႉတလီႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း [[ၵလႄးမိၼ်ႉဢႅတ်ႉတလီႇ]] ဢၼ်ပဵၼ်[[ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ([[ၶူဝ်းလၼီႇ|ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ]])လႄႈ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ [[ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း]]၊ ဢူးၼု၊ [[ၵူဝ်ႇပႁဵင်း]]၊ [[ဢူးပသူၺ်ႇ]]၊ [[မျူဝ်ႉမ-ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ]]၊ [[တူႇရိယ ဢူးတၢၼ်းမွင်ႇ]]၊ [[တွၵ်ႇတႃႇ တၢၼ်းထုၼ်း]]၊ [[ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လသူၺ်ႇ]] ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၸုမ်းသမၵ်ႉၵလုၵ်ႈႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ === ပၢၼ်သၽႃး === ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ ဢူးၼု လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် လႄႈ တပ်ႉၵွင်မင်ၸုမ်း ဢၼ်တႅၵ်ႇမႃးတီႈၵိူင်းၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈ[[:my:ကူမင်တန်မှမြန်မာနိုင်ငံအားကျူးကျော်မှု|တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇ]] (ၵေႇဢႅၼ်ႇတီႇ) ဢၼ်ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇလူင်ၶဝ် တိုၵ်းလိုပ်ႈမႃးၼၼ်ႉလူးၵွၼ်း။ တပ်ႉၵူႇမိၼ်ႇတၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးတင်ႈတပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးလင် ႁူဝ်ပီ 1950 ၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လႆႈပူၵ်းပွင်လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈပွႆႇၽႃႈၼႃႈတီႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေယဝ်ႉ [[:my:ဗဆွေ_(ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း)|ဢူးပသူၺ်ႇ]] ၽူႈၶဝ်ႈ[[:my:ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး_ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး_အဖွဲ့ချုပ်|ၸုမ်းၽသပလ]]ၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်တႅၼ်း တႄႇဢဝ် 1956 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1957 လိူၼ်ၸုၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ပီ 1958 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမွပ်ႇပၼ် [[:my:နေဝင်း_(ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ၸွမ်ႁၢၼ်ၼေႇဝိၼ်း]] ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်[[:my:အိမ်စောင့်အစိုးရ|လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉမိူင်း]]ၼႆသေ မိူဝ်ႈပီ 1958 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵႂႃႇ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႈပီ 1960 လိူၼ်ၽႅပ်ႉၽရီႇၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (သႅၼ်ႈသႂ်) ဢူးၼု လႆႈပႄႉ ပႃႇတီႇ ၽသပလ (မၼ်ႈၵိုမ်း)ၶွင် [[:my:ကျော်ငြိမ်း|ဢူးၵျေႃႇၺဵင်း]]၊ [[:my:ဗဆွေ_(ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း)|ဢူးပသူၺ်ႇ]]ၶဝ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတင်းပႃႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးယဝ်ႉ။ === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း === လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးၼု ၶိုၼ်ႈမႃးပႆႇတဵမ်သွင်ပီ မိူဝ်ႈ 1962 လိူၼ်မတ်ႉ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ ဢဝ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼင်ႁိုဝ်ဢူးၼုတေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵုမ်းထိမ်းဝႆႉပၼ်ဢိူဝ်ႈၼႆသေ လႆႈဢဝ်ဢူးၼုၵုမ်းၶၢင်ဝႆႉ တီႈသုမ်ႉသိုၵ်းတီႈၼိုင်ႈ ၼွၵ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇလႄႈ တင်းၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈသေ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶၢင်မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1966 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼု ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်။ 1968 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 28 ဝၼ်း ဢူးမျိၼ်ႉတဵင်း ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်သေ ထိုင်မႃးပီ 1967 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်ပၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝရီႇၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းတတ်းၼႃႈ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉပႃႇလီႇမၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈယႃႇပႅတ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်မတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးႁွင်ႉပႃႇလီႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ၼႃႈတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မွပ်ႈပၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉယင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈဝူၼ်ႉမႃးလၢႆလၢႆၵမ်းသေ ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉပႃးသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼေမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတဵၵ်းၺႅၼ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်ႈတတ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၶွင်ဢူးၼု ဢၼ်လႆႈပိၼ်ႇဝႆႉၽၢႆႇၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ ဝတ်ႉၵိင်းပီးပႄးလ်တေးလီး ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1963 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ သၢင်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးယူႇလီၼႆသေ ၼေလွင်ႈတၢင်းဝႃႈ တေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇတုမ်ႇတွပ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်းလႄႈ ဢူးၼုၵေႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး သိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢူးၼုၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵႄႇပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၶေႃႈပိုတ်ႇပၢင် ပၢင်ၵုမ်သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈပီ 1969 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈ မၼ်းၶႂ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၶဝ် တေသႃႇယႃႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၵူၺ်း။ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဢူးၼုၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸၼ်ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢူးၼုၵေႃႈ ယူႇတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်ၽွမ်းလူင်ဢၼ်ၶဝ်ႈတြႃးၼႆႉ တိူၵ်ႉပဵၼ်မၼ်းၵူၺ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ဢူးၼုလႆႈႁဵတ်း တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ပီ 1969 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၼုလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေၶၢတ်းၸႂ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈမိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ႁဵတ်းမႃးပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈတၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တူၵ်းၵွႃႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (သင်ၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလွင်ႈဢူးၼုလႆႈႁဵတ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၶၢဝ် တီႈမိူင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈမၼ်းၸိုင်ႈ လူႇတူၺ်းလႆႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵႃးတီႈယၼ်းလႄႈ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လုၵ်ႉတႃးပျီႇတူႉၼေႉၸိၼ်ႇတတိၼ်းၸႃႇ (လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ) ဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ သင်ၶႂ်ႈတူၺ်းတင်းၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ပိၼ်ႇမႃးၸိုင် တူၺ်းလႆႈတီႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလူင်ႇပွင်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1969 လိူၼ်ၸႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးၼုလႆႈတင်ႈပႃႇတီႇ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းယဝ်ႉ။ ဢူးၼု လႆႈတင်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်းသိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးတီႈၼိုင်ႈသေ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ တေမီးႁူဝ်ႁဵင်ၸမ်ၸမ်။ ပီ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်း လႆႈယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈငၢမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းယိုၼ်းၸူးၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းဢၼ်မၼ်းၶတ်းၸႂ်မႃးတႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸုမ်းဢႃႇၼႃႇၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလုပၢင်းၵွႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ (ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ 1980 တဵမ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ဢူးၼုလႄႈ မေးၼၢင်းမၼ်း တေႃႇမျယီႇၶဝ် လႆႈႁွတ်ႈမႃးတီႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 3.30 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။) === ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် === ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပူင်သွၼ်ပၼ် တီႈပၢင်သွၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ မိူင်းဢမႄႇရိၵသေ လႆႈသိူင်ႇတူဝ်ယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈမႃးပဵၼ်လၢႆပီသေယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတင်ႈပႃႇတီႈငၢမ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်းတူင်ႇၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းယွၼ်ႉလင် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃး လႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈယိုၼ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်ႈၸူး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢွင်ႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူဝ်ႈၽွင်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတ ဢမ်ႇယွမ်းၶျေႃႉသေ ၶိုၼ်းဢုမ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမွပ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 လိူၼ်သႅတ်ႉတိၼ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းလႆႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇသေ ၽွတ်ႈၸုမ်း ၼဝတ ယဝ်ႉ ၼဝတ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢူးၼု ယႃႇပႅတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလတ်းၵႄႈၼႆႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းသေတ ဢူးၼု ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ယွၼ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 1989 လိူၼ်တီႇသိၼ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺွပ်းၶၢင်ဢူးၼုဝႆႉ ႁႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တီႈႁိူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈၼဝတၵေႃႉၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁၵ်းလင်းတေႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးလႆႈသေတ ၵွပ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယႂ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈၶတ်းႁႅင်းတူင်ႇၼိုင်မႃး တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်တၢင်ႇလုမ်းတႅတ်းတတ်းဝႃႈၼႆႉ။ ဝၢႆႈၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်းပူတ်ႉပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1992 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸေႃးမွင်ႇ ထုၵ်ႇပူတ်းဢႃႇၼႃႇႁူဝ်ပဝ်ႈၼဝတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇငမ်ဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ == သႃႇသၼႃႇလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး == ဢူးၼု ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလိုဝ်းလင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးလူင်ၵမ်ႇပႃႇဢေးလႄႈ ထမ်ႈႁိၼ်လူင်မႁႃႇပႃႇသၼ တႃႇတေတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် (1954-1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁဵတ်း ဢၼ်လမ်ႈလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ်တင်းၶၢင်လႄႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၽူႈၵူၼ်းဢေႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈပႃး လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်တၢႆဝူဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သိမ်းဢႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ယႃႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶႃႈဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈတွၵ်ႉတႅၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢူးၼူႉ တႅမ်ႈပပ်ႉလၢႆလၢႆပပ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵိတ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼု တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ ပပ်ႉလူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (လူထုအောင်သံ၊ သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) (1915)၊ပပ်ႉၵျပၼ်ႇဢွၵ်ႉ မႅၼ်ႇမႃႇၼႅင်ႇငၼ်ႇ (ဂျပန်အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တႂ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ) (1954)၊ ပပ်ႉဢႃႇသျႃႉတၢႆႉတႃႇးတဢူးဢိ ဢသူဝ်ႇဢမဵင်ႉ (အာရှတိုက်သားတစ်ဦး၏ အဆိုအမိန့်၊ လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်းၵူၼ်းဢေးသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ) (1953) လႄႈ ပပ်ႉမႅၼ်ႇမႃႇပျီႇဢိ သျေႉတူဝ်ႉမျေႃႇ (မြန်မာပြည်၏ ရှေ့သို့မျှော်၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ မူင်ႈတၢင်းၼႃႈ) (1951)ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉ'''တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး''' (တာတေ စနေသား) ဢၼ်ပဵၼ်ပိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႅမ်ႈၵူၺ်း (ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ) (1907-1962) ၼၼ်ႉ ဢူးမေႃးတီႇရိ ဢေႇယႃႇဝတီႇၸႃႇပေႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉပိုၼ်းတူဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄမိူဝ်ႈပီ 1947 ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၸမ်ႉ ပဵၼ်ဢူးလေႃးယူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢူးလေႃးယူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢႄႇတီႇတႃႇ (ၽူႈထတ်း) လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼေးသိၼ်း (Nation News) တေႃႇထိုင်ပီ 1963 သေ မိူဝ်ႈပီ 1960 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်ၵုမ်းၶၢင်တူၵ်းထွင်ႇ မိူၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ ဢူးၼုၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင် တေမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1930 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ပပ်ႉ How to Win Friends and Influence People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတေးၵႃႇၼႄႇၵျီႇ (Dale Carnegie) တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်း(လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း)ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိူဝ်တေထွမ်ႇႁူငၢႆႈၼႆသေ ၶိုၼ်းလၢႆႈၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ (မိတ္တဗလဋီကာ)ၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ပပ်ႉၽိုၼ်ၵျၢမ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈၶိုၼ်းပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လၵ်းသုတ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ဢူးၼုတႅမ်ႈသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉလၵ်းသုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးတင်းပပ်ႉသဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ (ပပ်ႉမိတ္တဗလဋီကာၼႆႉ ၵူၼ်းလူဢၢၼ်ႇလဵပ်းႁဵၼ်းၼမ်တေႉၼမ်ဝႃႈယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ 2019 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ငႃႇတူဝ်ႉၸႃႇပေႇ (ငါတို့စာပေ) ၶဝ် လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်း 15 သေ ပပ်ႉမၼ်းတင်းသဵင်ႈလႆႈၶၢႆမူတ်းၵွႃႇ ထိုင်လၢႆသႅၼ်ပပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။) <ref>ငါတို့စာပေ ၊ တစ်ဆယ့်ငါးကြိမ်မြောက်အဖြစ် 2019၊ အောက်တိုဘာလတွင် အထူးထုတ်ဝေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ</ref> ဢူးၼု လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/02/1995 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 87 ပီ။ တေႃႇမျႃႉယီႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းဢူးၼုၼႆႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ဢွၼ်တၢင်းမၼ်း။ သၢၼ်းသၢၼ်း(လုၵ်ႈယိင်း)၊ တွင်းထၢႆႉ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ မွင်ႇဢွင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆး)၊ တၢၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၶျူဝ်ႇၶျူဝ်ႇ (လုၵ်ႈယိင်း) ၼႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ == ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း လႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈ == ဢူးၼုၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵူၺ်း ပဵၼ်ပႃး ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းပပ်ႉလႄႈ ၸိူင်းၼႄ (ပျႃၸၢတ်ႈ)သေၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပပ်ႉၸိူင်း ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႄႇ (ႁူၵ်ႉႁၢႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ) ဢၼ်တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈၼႃးၽူႈမၢၵ်ႈၶဝ် တဝ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းလီဝႆႉယူႇ။ ၸိူင်းၼႄ လူႇထုဢွင်ႇတၼ်ႇ (သဵင်ဢွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း) ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄဝႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် လႆႈတႅၵ်ႈယႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၸိုင် ၸိူင်းၼႄၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈပႃႇၸေႇတီးၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ၽႄပဵၼ်ပပ်ႉႁၢင်ႈလူၼ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈပိၼ်ႇပႃးၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 လိူဝ်လိူဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလူင်ဢွၵ်ႇမႃးပႃးယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇမင်ၸိူဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉတေတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိူင်း တၵႄႉဢလႃႉ (တၢင်းႁၢင်ႈလီဢၼ်တေႉ) ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1962 ၽွင်းမိူဝ်းပႆႇထုၵ်ႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းပူၵ်ႇလၢၵ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွမ်ႇမဵဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်းၼႄ ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီလႄႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈသႅၼ်ဢၼ် ႁႃယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၶဝ် ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ၸိူင်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။ လႆႈၼႄဝႆႉ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူင်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်တိုၵ်ႉမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ '''ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢူးၼု''' ပၢင်ၸႃႇပၼၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ၸႃႇပၼ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢူးၼုယဝ်ႉ။ တီႈၶုမ်ဢုတ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅၵ်းပဵၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ "မိုဝ်းပဝ်ႇ" ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢဝ်ထုၼ် သၢႆး လိၼ်ယၢင် ၼွၵ်းလေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ၶႂ်ႈၼႄသၢၵ်ႈသေသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပေႃးတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၶူဝ်းၶွင် ၸေးၸိမ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးသင်ၵွႃႇသေဢၼ်၊ မီးမိုဝ်းပဝ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈပႃးသင်ၵႂႃႇသေ တၢႆ"-ၼႆယဝ်ႉ။ == လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ == ပီ 2022၊ မိူဝ်ႈဢေႇပရႄႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ 62/2022 ၼၼ်ႉသေ [[ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း|ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႈမိူင်း]] ဢဝ်ၸုမ်ႈၵုၼ်း'''ဢၵ်ႉၵမႁႃႇတရေႇၸီႇတူႇ''' ၊ ၸုမ်ႈၵုၼ်း '''သုထမ်ႇမသင်ႇၵႁ''' လႄႈ ၸုမ်ႈၵုၼ်း '''ဢၵ်ႇမႁႃႇသီႇရိသုထမ်ႇမ'''ၸိူဝ်းၼႆႉ မွပ်ႈပၼ်ဢူးၼုယဝ်ႉ။ <ref>{{Cite web |date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf |archive-date=8 July 2025 |access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅ |website=sacoffice.gov}}</ref> == ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ == * 1925 # "ဢၶျိတ်ႉလေႃး ဢမူင်းလေႃး (ႁၵ်ႉႁိုဝ် ၸင်း)" မႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတူႇဝုၼ်ႇ (အချစ်လော အမုန်းလော၊ ဓူဝံမဂ္ဂဇင်း) * 1936 # ၸိူင်း "တပဵၵ်ႉမွၵ်ႉ ၵျွင်းတႃး"၊ ၶွမ်ႇပၼီႇငဝ်းတူင်ႉပြိတိသျပႃးမႃး (သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား၊ ဇာတ်ညွှန်း၊ ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ) * 1937 # "ၶိတ်ႉမီႇပျၸၢတ်ႈတူဝ်မျႃး (ၸိူင်းၼႄပွတ်း ပၢၼ်မႂ်ႇ)" ၸုမ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ ၼၵႃးလႅင် (ခေတ်မီ ပြဇာတ်တိုများ၊ နဂါးနီစာအုပ်အသင်း) * 1938 # "ပမႃႉတတ်ႉတိ (တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၢၼ်ႈ)" (ဗမာ့သတ္တိ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (1) (လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း၊ ပတွဲ) # "လူႇပေႃႇလူႇၸေႃႇလူၵ်ႉၼီး (လၢႆးႁဵတ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ၵူၼ်း)" သွႆႉ (2) (ဝၢႆးမႃး ပပ်ႉၼႆႉ လႆႈမႄးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Meittabalatika" မိတ္တဗလဋီကာ ၼႆသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်း ) ။ * 1939 # "ၵၼ်ႇတႃႇလရိတ်ႉ"၊ ႁူင်းပပ်.လိၵ်ႈၼၵႃးလႅင် (ဂန္ဓာလရာဇ်၊ နဂါးနီစာအုပ်တိုက်) * 1940 # "ၼႅင်ႇငၢၼ်ယေး ဢၽိထၢၼ်ႇ " (ႁူမ်ႈတႅမ်ႈ တင်း တၶိၼ်ႇလၽေႇ) (နိုင်ငံရေးအဘိဓာန်၊ သခင်လှဖေနှင့် တွဲရေး) * 1941 # "ၼတူဝ်းၵျူဝ်းပႅတ်ႉ (ဝူဝ်းသူဝ်းၸိူၵ်ႈၶၢတ်ႇ)" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (နသိုးကြိုးပြတ်၊ ပြဇာတ်) # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော၊ ပြဇာတ်) # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတႄႉယဝ်ႉၼေႃ)" (ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်) # "ဢူးတွင်းတၢၼ်ႇ" (ဦးသောင်းဒန်) * 1943 # "ပူႇထုၸၼေႃး ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" (ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော) * 1945 # "ဢႃႇၼႃႇၼီသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (ဢႃႇၸႃႇၼီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်?)" (အာဇာနည်ဆိုတာ ဘာလဲ) # “မၢတ်ႉၸိတ်ႉသိမ်းသူဝ်ႇတႃႇ ပႃႇလႄး (မတ်ႉသႃႇၸိၼ်ႇ ပဵၼ်သင်?”) (မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်?) "မာစ်ဆဇ္ဇင်းမ်ဆိုတာ ဘာလဲ" (ဗမာတွေ ဘာလုပ်ရမလဲ) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ)" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ (ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်" ပထမအကြိမ်) # "ငႃးၼိတ်ႉယႃႇတိႇ ပမႃႇပျီႇ (ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် (ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ Mr. J.F. Furnival ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "Towards Peace & Democracy (ၵႂႃႇၸူးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ)" * 1949 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "လူႇမွႆးတူဝ်ႉဢိ ထႂတ်ႉယႅတ်ႉလၼ်း (တၢင်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းၽၢၼ်)" (လူမွဲတို့၏ ထွက်ရပ်လမ်း) * 1950 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ * 1951 # "From Peace to Stability" ("လုၵ်ႉတီႈငမ်းယဵၼ် ထိုင်တီႈၼိမ်သဝ်း" ) * 1952 # "ၸႃႇရိတ်ႉတမၼ်ႇတၢႆႇ" ("စာရိတ္တမဏ္ဍိုင်") # "The People Win Through" ("ၵူၼ်းမိူင်းဢွင်ႇပေႉပူၼ်ႉ" ) # "လူႇထုဢေႃႇတၼ်ႇ (သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း) ၸိူင်းၼႄ ("လူထုအော်သံ" ပြဇာတ်) * 1953 # "ၸိူင်းၸၢတ်ႈ သျႅၵ်ႈသပႄႇယႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ" # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ၼႅင်ႇငၼ်ႇတေႃႇပၼ်းတၢႆႇ" "နိုင်ငံတော်ပန်းတိုင်" # "Burma Looks Ahead" # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း 4 # "Burma under the Japan: Picture and Portraits" * 1955 # "ဢတႃးထႄးၵ လၢဝ်ႉထႂၢတ်ႉ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ (အသားထဲက လောက်ထွက်၊ ပြဇာတ်) # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 1 # "ပျီႇထွင်ႇၸုပၼ်းတၢႆႇ (ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်)" သွႆႉ 2 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းပႅတ်ႇ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတၢႆႇ" (ပြည်တော်သာပန်းတိုင်) # "Forward with the People" ("ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း") * 1956 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၵဝ်ႈ * 1957 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ # "ပျီႇတေႃႇတႃႇပၼ်းတႆႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1958 # "ထမ်ႇမဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလဢၵျွင်း" # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း ၼိုင်ႈ * 1959 # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 1 (ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်) # "ၽိၼဵၵ်ႉမူႉတၢႆႉပွႆးဢသိၼ်ႉသိၼ်ႉ" ပွၵ်ႈၵမ်း 2 # "တီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇၵႃႇၵွႆႇၵျႃႉ" (ၵႅတ်ႇၶႄ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ၊ သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) # "သျေႉတၼ်းၶွင်းသွင်ႇ ၽိတ်ႉလူဝ်ႇတေႃႇ" (ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ) # "We Must Defend Democracy" ("ႁဝ်းလူဝ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ") * 1960 # "ငႃးပႃးတီႇလ၊ မႅတ်ႉၸွႃႇၽယႃး၊ တံၶႃႇတေႃႇ၊ ထမ်ႇမဢၵျွင်း၊ ပုတ်ႉထတႃႇတၼႃႇဢယေးတေႃႇပူင်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်း သွင် "သၵဢလ" ၸိူင်းၸၢတ်ႈ * 1961 # "Wages of Sin" * 1962 # "ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း" * 1963 # "ပူႇထုၸၼူဝ်ႇ ဢုမ်မတၵူဝ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1967 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1968 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉၼိုင်ႈ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွႆႉသွင် ၊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # * 1982 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွင်ပပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 1983 # "တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇဢေး" # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်) ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း # "ယႅတ်ႉၸတ်ႉပႃႇပေႉၵွႆ (ႁူၵ်ႉႁႆႉတေႉယဝ်ႉၼေႃ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် # "ပုတ်ႉတပႃႇတႃႇတယႃးတေႃႇ (ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ)" (သွင်ၽႃသႃ ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ) * 1984 # "ၵျေႈၸူးသျိၼ်ႇ (ၸဝ်ႈၵျေးၸူး)" ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (ကျေးဇူးရှင်) # "ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵျႃႇတယႃးတေႃႇ (ဓမ္မစကြာတရားတော်)" * 1985 # "ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼတုတ်ႉ တယႃးတေႃႇ (တြႃးဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႈ)" * 1987 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 1988 # "တြိယတၼႃႇ တပ်ႉပၸေႇယမိင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတေႃႇမျႃး (တြိရတၼသပ်ႉပၸေႇယမင်ႇၵလႃႇၵႃႇထႃႇတင်းၼမ်)" * 1996 # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်း * 1997 # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း * 2000 # "ၵႃႇမတၼႃႇ (ၵႃႇမတၼ်ႇႁႃႇ)" သွပ်ပပ်ႉႁူမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် # "မိတ်ႉတပလတီႇၵႃႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသိပ်းဢဵတ်း * 2004 # “ငယႄးသူဝ်ႇတႃႇ ၵျူဝ်ႇၼႆႉလႃးပျူဝ်ႉ (ငရၢႆးၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၶဝ်)” ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်။ # "ဢႃႇၸႃႇၼီႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း # "ၵျေးၸူးသျိၼ်ႇ" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် * 2012 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ * 2013 # "တႃႇတေႇ ၸၼေႇတႃး (တႃႇတေႇ လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼေႇ)" ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် {{ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ}} == ၽိုၼ်ဢိင်ႈ == <references /> {{Lifetime|1907|1995}} {{DEFAULTSORT:ၼူႉ}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1907]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1995]] [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း]] 3sfzxsponruh4o6lz1kt3cxlozahuuw 0 65349 160602 160599 2026-09-30T12:52:11Z Saimawnkham 5 160602 wikitext text/x-wiki တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး/မၢၵ်ႇၼွႆး Luffa acutangula ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉတႅင်သေ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ် တႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယဝ်ႉ။ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်း ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်း ပႆႇသုၵ်း ၽွင်းတိုၵ်ႉလိပ်းတိုၵ်ႉၶဵဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးမၼ်းၵႄႇမႃးသုၵ်းမႃးတႄႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁဵတ်း ဢၼ်ပွတ်ႈဢၼ်သီ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇယူႇ။ ငဝ်ႈငႃႇၸႃႇတိမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃးသေ တၢင်ႇတီႈ တၢင်ႇဢွင်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢွၵ်ႇယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ <ref> Luffa acutangula". Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2024-02-27. </ref> ဢွင်ႈတီႈ မိူင်းဢၼ်ၵတ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တႄႉဝႃႈ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး angled luffa၊ Chinese okra၊ dish cloth gourd၊ ridged gourd၊ sponge gourd၊ vegetable gourd၊ strainer vine၊ ribbed loofah၊ silky gourd လႄႈ silk gourd ၼႆယဝ်ႉ။ <ref> M.M.P.N.D. - Sorting Luffa names. Plantnames.unimelb.edu.au (2000-02-06). Retrieved on 2014-05-26. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈၽၵ်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇလႆႈၵူႈပီယူႇ။ ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း ဢၼ်မေႃၵဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈၸွမ်းမႆႉ ၸွမ်းၶႃႇ၊ မၢၵ်ႇမၼ်း ယၢဝ်းထိုင် 7 ပႅၵ်ႉ(ၼိဝ်ႉ) တေႃႇ 15 ပႅၵ်ႉ (ၼိဝ်ႉ)သေ ပၢႆမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ ယႂ်ႇသေ ငဝ်ႈမၼ်း။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်ၵႄႇ ပေႃးယႂ်ႇမႃး ၶႂ်ႈမီး ႁႂ်ႇမူၼ်ႇမႃး။ လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလိူမ်ႈတဵင်တဵင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ လုၵ်ႈတႅင်၊ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးႁီႉဝႆႉ၊ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၼမ်ႉၵိုၼ်းသေ ၼိူဝ်ႉပူၺ်ႇ၊ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ငၢႆးၸိူဝ်ႉတႅင် မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ်သီလိူင်။ မွၵ်ႇမၼ်း ၵီႈၶၢဝ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်၊ ၵိူဝ်းလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇမၼ်းသေ ၸင်ႇတေၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ တၢင်းသုင် 4,000 ထတ်းလူင်းတႂ်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵိၼ်မၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶုတ်ႇပႅတ်ႈႁီႉမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈသွႆးမၢင်မၢင်သေ ၶူဝ်ႈၵိၼ် ဢုပ်ႉၵိၼ် ၵႅင်ၵိၼ်။ ဢွင်ႈတီႈ ထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆး ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃႈ လိူၼ်ႁူၵ်း။ လုၵ်းတႃႇတေၽုၵ်ႇၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ ၼိုင်ႈၶိုပ်ႈ ၶုတ်းႁဵတ်းလုၵ်းသေ ၽုၵ်ႇပဵၼ်တႅဝ်းၵေႃႈလႆႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် ၸိူဝ်ႉမၼ်းတူၵ်းလိၼ် (ပႅတ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းလုၵ်း) ဢဝ်လိၼ်ထူမ်ယဝ်ႉ။ တႅဝ်းမၢၵ်ႇၼႅဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၽုၵ်ႇယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 5 သွၵ်ႇယူႇ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ ၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉႁဵတ်းပၼ် ၶႃႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေ ပၼ်လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး ၵၢၼ်းၸွမ်းလိၼ်ၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈၼဝ်ႈငၢႆႈ။ ဢွင်ႈတီႈ ၽုၼ်ႇလိၼ်လီၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၽုၼ်ႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ လိၼ်ဢမ်ႇလီ ဢမ်ႇမီးၽုၼ်ႇမီးငႂ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈဢဝ်ၶီႈဝူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်တဝ်ႈ သႂ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ တႃႇတူၼ်ႈမၼ်းၶိူဝ်းမၼ်း တေယႂ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁူတ်းၼမ်ႉပၼ်မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ။ လႆႈမၢႆပၼ် လွင်းပၼ် ငဝ်ႈတူၼ်ႈမၼ်းၵွၼ်ႇ မၼ်းၸင်ႇတေ ယႂ်ႇသေမၢၵ်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ လႆႈဝႃႈ မီးတူၼ်ႈငႄႈ လႄႈ တူၼ်ႈလိူင်း သွင်ပိူင်ယူႇ။ တူၼ်ႈလိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးသၢႆၶူမ်ယဝ်ႉ။ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ယွၼ်ႉငူးၶၢမ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းလႄႈ မၼ်းၶူမ်ၼႆယူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်တႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မၼ်းပဵၼ် ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၶိူဝ်းမၼ်းၵူၺ်း။ <ref> မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့, ed. (၁၉၅၅)။ "ခဝဲပင်"။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း။ ၂ (ပထမအကြိမ် ed.)။ ဟေဇယ်၊ ဝပ်ဆင်နှင့် ဗိုင်းနေး ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန်။: မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း။ </ref> === လွင်ႈၸႂ်ႉ=== လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်းသေ တူမ်ႈၵိၼ်၊ ၵႅင်ၵိၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်မွင်သူမ်ႈၵိၼ် ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွတ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး လႄႈ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးၵေႃႈ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၽၵ်းၵႅင်ၵိၼ်ၼႆ ပဵၼ်ၽၵ်းဝၢၼ်တႄတႄႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်ၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဝႆႉႁႅင်ႈသေ ထုပ်ႉဢဝ်ယႂ်းမၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇလႂ်၊ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ <ref> Soladoye, M.O.; Adebisi, A.A. (2004). Luffa acutangula (L.) Roxb. In: Grubben, G.J.H. & Denton, O.A. (Editors). PROTA 2: Vegetables. PROTA, Wageningen, Netherlands. </ref> === ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆး <ref> ပပ်ႉဢၽိထၢၼ်ႇ ၸဝ်ႈသုၶမ်း </ref> === ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆးဝႃႈတႄႉ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်ဝႆႉ ၼႆ လႆႈႁၼ်ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ '''မၢၵ်ႇၼွႆး''' n. မၢၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ခဝဲသီး။ Luffa acutangula (L.) Roxb. '''မၢၵ်ႇၼွႆးၵလႃး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇတၢၼ်ႇတႃမိုဝ်းသေ ပဵၼ် တူၼ်ႈၶိူဝ်း၊ မၢၵ်ႇမၼ်းယွတ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၽၵ်း။ မၢၵ်ႇၸူႇၵႃႇ။ ဂေါ်ရခါးသီး၊ စူကာသီး။ Sechium edule (Jacq.) Sw. '''မၢၵ်ႇၼွႆးငူး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးယၢဝ်းၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ပဲလင်းမြွေ။ Trichosanthes cucumerina L. var. anguina (L.) Haines '''မၢၵ်ႇၼွႆးသၼ်''' n. တူၺ်း မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။ '''မၢၵ်ႇၼွႆးတူၼ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်မီးယၢင်ၵႃႉတႂ်ႉတႂ်ႉသေ ပဵၼ်တူၼ်ႈ ဢွၼ်ႇ။ မၢၵ်ႇၶိူဝ်မိုၼ်ႈ။ ရုံးပတီသီး။ Abelmoschus esculentus (L.) Moench '''မၢၵ်ႇၼွႆးထိူၼ်ႇ''' n. ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆးလိူင်း ၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ။ ခဝဲပြဒါး။ Luffa echinata Roxb. (Luffa acutangula var. amara (Roxb.) Clarke) '''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ ဗုံလုံသီး။ Trichosanthes cucumerina L. var. cucumerina. '''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လႅမ်ႈသေး။ ခဝဲသိမ်။ Luffa acutangula (L.) Roxb. var. '''မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်တီႈမၢၵ်ႇမၼ်း မီးႁိ။ ခဝဲသီး။ '''မၢၵ်ႇၼွႆးႁွႆႈ''' n. မိူၼ် မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} gz2vzlm6wv3uek2m1520ybyk2yzzwdn 160625 160602 2026-10-01T03:17:45Z Saimawnkham 5 160625 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Luffa acutangula Chinese okra.jpg |genus = Luffa |species = acutangula |authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[William Roxburgh|Roxb.]]<ref name=POWO>{{cite POWO | title = ''Luffa acutangula'' | id = 105280-3 | access-date = 2024-02-27}}</ref> |synonyms = {{Species list | hidden = yes | Cucumis acutangulus | L. | Cucurbita acutangula | (L.) Blume | Cucumis lineatus | Bosc | Cucumis megacarpus | G.Don | Cucumis operculatus | Roxb. | Cucurbita campanulata | D.Dietr. | Cucurbita umbellata | J.G.Klein ex Willd. | Luffa amara | Roxb. | Luffa cattu-picinna | Ser. | Luffa drastica | Mart. | Luffa fluminensis | M.Roem. | Luffa foetida | Cav. | Luffa forskalii | Beck & F.Abel | Luffa forskalii | Schweinf. ex Harms | Luffa gosa | Buch.-Ham. | Luffa hermaphrodita | N.B.Singh & U.C.Bhattach. | Luffa kleinii | Wight & Arn. | Luffa plukenetiana | Ser. | Luffa tenera | Royle | Luffa umbellata | (J.G.Klein ex Willd.) M.Roem. }} |synonyms_ref = <ref name=POWO/> }} တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး/မၢၵ်ႇၼွႆး ({{langx|en|Luffa acutangula}}) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉတႅင်သေ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ် တႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယဝ်ႉ။ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်း ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်း ပႆႇသုၵ်း ၽွင်းတိုၵ်ႉလိပ်းတိုၵ်ႉၶဵဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးမၼ်းၵႄႇမႃးသုၵ်းမႃးတႄႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁဵတ်း ဢၼ်ပွတ်ႈဢၼ်သီ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇယူႇ။ ငဝ်ႈငႃႇၸႃႇတိမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃးသေ တၢင်ႇတီႈ တၢင်ႇဢွင်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢွၵ်ႇယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ <ref> Luffa acutangula". Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2024-02-27. </ref> ဢွင်ႈတီႈ မိူင်းဢၼ်ၵတ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တႄႉဝႃႈ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး angled luffa၊ Chinese okra၊ dish cloth gourd၊ ridged gourd၊ sponge gourd၊ vegetable gourd၊ strainer vine၊ ribbed loofah၊ silky gourd လႄႈ silk gourd ၼႆယဝ်ႉ။ <ref> M.M.P.N.D. - Sorting Luffa names. Plantnames.unimelb.edu.au (2000-02-06). Retrieved on 2014-05-26. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈၽၵ်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇလႆႈၵူႈပီယူႇ။ ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း ဢၼ်မေႃၵဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈၸွမ်းမႆႉ ၸွမ်းၶႃႇ၊ မၢၵ်ႇမၼ်း ယၢဝ်းထိုင် 7 ပႅၵ်ႉ(ၼိဝ်ႉ) တေႃႇ 15 ပႅၵ်ႉ (ၼိဝ်ႉ)သေ ပၢႆမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ ယႂ်ႇသေ ငဝ်ႈမၼ်း။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်ၵႄႇ ပေႃးယႂ်ႇမႃး ၶႂ်ႈမီး ႁႂ်ႇမူၼ်ႇမႃး။ လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလိူမ်ႈတဵင်တဵင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ လုၵ်ႈတႅင်၊ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးႁီႉဝႆႉ၊ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၼမ်ႉၵိုၼ်းသေ ၼိူဝ်ႉပူၺ်ႇ၊ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ငၢႆးၸိူဝ်ႉတႅင် မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ်သီလိူင်။ မွၵ်ႇမၼ်း ၵီႈၶၢဝ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်၊ ၵိူဝ်းလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇမၼ်းသေ ၸင်ႇတေၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ တၢင်းသုင် 4,000 ထတ်းလူင်းတႂ်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵိၼ်မၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶုတ်ႇပႅတ်ႈႁီႉမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈသွႆးမၢင်မၢင်သေ ၶူဝ်ႈၵိၼ် ဢုပ်ႉၵိၼ် ၵႅင်ၵိၼ်။ ဢွင်ႈတီႈ ထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆး ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃႈ လိူၼ်ႁူၵ်း။ လုၵ်းတႃႇတေၽုၵ်ႇၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ ၼိုင်ႈၶိုပ်ႈ ၶုတ်းႁဵတ်းလုၵ်းသေ ၽုၵ်ႇပဵၼ်တႅဝ်းၵေႃႈလႆႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် ၸိူဝ်ႉမၼ်းတူၵ်းလိၼ် (ပႅတ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းလုၵ်း) ဢဝ်လိၼ်ထူမ်ယဝ်ႉ။ တႅဝ်းမၢၵ်ႇၼႅဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၽုၵ်ႇယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 5 သွၵ်ႇယူႇ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ ၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉႁဵတ်းပၼ် ၶႃႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေ ပၼ်လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး ၵၢၼ်းၸွမ်းလိၼ်ၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈၼဝ်ႈငၢႆႈ။ ဢွင်ႈတီႈ ၽုၼ်ႇလိၼ်လီၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၽုၼ်ႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ လိၼ်ဢမ်ႇလီ ဢမ်ႇမီးၽုၼ်ႇမီးငႂ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈဢဝ်ၶီႈဝူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်တဝ်ႈ သႂ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ တႃႇတူၼ်ႈမၼ်းၶိူဝ်းမၼ်း တေယႂ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁူတ်းၼမ်ႉပၼ်မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ။ လႆႈမၢႆပၼ် လွင်းပၼ် ငဝ်ႈတူၼ်ႈမၼ်းၵွၼ်ႇ မၼ်းၸင်ႇတေ ယႂ်ႇသေမၢၵ်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ လႆႈဝႃႈ မီးတူၼ်ႈငႄႈ လႄႈ တူၼ်ႈလိူင်း သွင်ပိူင်ယူႇ။ တူၼ်ႈလိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးသၢႆၶူမ်ယဝ်ႉ။ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ယွၼ်ႉငူးၶၢမ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းလႄႈ မၼ်းၶူမ်ၼႆယူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်တႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မၼ်းပဵၼ် ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၶိူဝ်းမၼ်းၵူၺ်း။ <ref> မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့, ed. (၁၉၅၅)။ "ခဝဲပင်"။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း။ ၂ (ပထမအကြိမ် ed.)။ ဟေဇယ်၊ ဝပ်ဆင်နှင့် ဗိုင်းနေး ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန်။: မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း။ </ref> === လွင်ႈၸႂ်ႉ=== လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်းသေ တူမ်ႈၵိၼ်၊ ၵႅင်ၵိၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်မွင်သူမ်ႈၵိၼ် ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွတ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး လႄႈ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးၵေႃႈ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၽၵ်းၵႅင်ၵိၼ်ၼႆ ပဵၼ်ၽၵ်းဝၢၼ်တႄတႄႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်ၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဝႆႉႁႅင်ႈသေ ထုပ်ႉဢဝ်ယႂ်းမၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇလႂ်၊ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ <ref> Soladoye, M.O.; Adebisi, A.A. (2004). Luffa acutangula (L.) Roxb. In: Grubben, G.J.H. & Denton, O.A. (Editors). PROTA 2: Vegetables. PROTA, Wageningen, Netherlands. </ref> === ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆး <ref> ပပ်ႉဢၽိထၢၼ်ႇ ၸဝ်ႈသုၶမ်း </ref> === ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆးဝႃႈတႄႉ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်ဝႆႉ ၼႆ လႆႈႁၼ်ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ '''မၢၵ်ႇၼွႆး''' n. မၢၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ခဝဲသီး။ Luffa acutangula (L.) Roxb. '''မၢၵ်ႇၼွႆးၵလႃး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇတၢၼ်ႇတႃမိုဝ်းသေ ပဵၼ် တူၼ်ႈၶိူဝ်း၊ မၢၵ်ႇမၼ်းယွတ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၽၵ်း။ မၢၵ်ႇၸူႇၵႃႇ။ ဂေါ်ရခါးသီး၊ စူကာသီး။ Sechium edule (Jacq.) Sw. '''မၢၵ်ႇၼွႆးငူး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးယၢဝ်းၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ပဲလင်းမြွေ။ Trichosanthes cucumerina L. var. anguina (L.) Haines '''မၢၵ်ႇၼွႆးသၼ်''' n. တူၺ်း မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။ '''မၢၵ်ႇၼွႆးတူၼ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်မီးယၢင်ၵႃႉတႂ်ႉတႂ်ႉသေ ပဵၼ်တူၼ်ႈ ဢွၼ်ႇ။ မၢၵ်ႇၶိူဝ်မိုၼ်ႈ။ ရုံးပတီသီး။ Abelmoschus esculentus (L.) Moench '''မၢၵ်ႇၼွႆးထိူၼ်ႇ''' n. ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆးလိူင်း ၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ။ ခဝဲပြဒါး။ Luffa echinata Roxb. (Luffa acutangula var. amara (Roxb.) Clarke) '''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ ဗုံလုံသီး။ Trichosanthes cucumerina L. var. cucumerina. '''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လႅမ်ႈသေး။ ခဝဲသိမ်။ Luffa acutangula (L.) Roxb. var. '''မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်တီႈမၢၵ်ႇမၼ်း မီးႁိ။ ခဝဲသီး။ '''မၢၵ်ႇၼွႆးႁွႆႈ''' n. မိူၼ် မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} ip5f3qn1wulfmc4jijh96m31ekmploc 160626 160625 2026-10-01T03:20:27Z Saimawnkham 5 added [[Category:မၢၵ်ႇၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 160626 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Luffa acutangula Chinese okra.jpg |genus = Luffa |species = acutangula |authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[William Roxburgh|Roxb.]]<ref name=POWO>{{cite POWO | title = ''Luffa acutangula'' | id = 105280-3 | access-date = 2024-02-27}}</ref> |synonyms = {{Species list | hidden = yes | Cucumis acutangulus | L. | Cucurbita acutangula | (L.) Blume | Cucumis lineatus | Bosc | Cucumis megacarpus | G.Don | Cucumis operculatus | Roxb. | Cucurbita campanulata | D.Dietr. | Cucurbita umbellata | J.G.Klein ex Willd. | Luffa amara | Roxb. | Luffa cattu-picinna | Ser. | Luffa drastica | Mart. | Luffa fluminensis | M.Roem. | Luffa foetida | Cav. | Luffa forskalii | Beck & F.Abel | Luffa forskalii | Schweinf. ex Harms | Luffa gosa | Buch.-Ham. | Luffa hermaphrodita | N.B.Singh & U.C.Bhattach. | Luffa kleinii | Wight & Arn. | Luffa plukenetiana | Ser. | Luffa tenera | Royle | Luffa umbellata | (J.G.Klein ex Willd.) M.Roem. }} |synonyms_ref = <ref name=POWO/> }} တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး/မၢၵ်ႇၼွႆး ({{langx|en|Luffa acutangula}}) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉတႅင်သေ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ် တႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယဝ်ႉ။ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်း ၽွင်းမၢၵ်ႇမၼ်း ပႆႇသုၵ်း ၽွင်းတိုၵ်ႉလိပ်းတိုၵ်ႉၶဵဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးမၼ်းၵႄႇမႃးသုၵ်းမႃးတႄႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁဵတ်း ဢၼ်ပွတ်ႈဢၼ်သီ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇယူႇ။ ငဝ်ႈငႃႇၸႃႇတိမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃးသေ တၢင်ႇတီႈ တၢင်ႇဢွင်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢွၵ်ႇယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ <ref> Luffa acutangula". Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2024-02-27. </ref> ဢွင်ႈတီႈ မိူင်းဢၼ်ၵတ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တႄႉဝႃႈ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး angled luffa၊ Chinese okra၊ dish cloth gourd၊ ridged gourd၊ sponge gourd၊ vegetable gourd၊ strainer vine၊ ribbed loofah၊ silky gourd လႄႈ silk gourd ၼႆယဝ်ႉ။ <ref> M.M.P.N.D. - Sorting Luffa names. Plantnames.unimelb.edu.au (2000-02-06). Retrieved on 2014-05-26. </ref> တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈၽၵ်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇလႆႈၵူႈပီယူႇ။ ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း ဢၼ်မေႃၵဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈၸွမ်းမႆႉ ၸွမ်းၶႃႇ၊ မၢၵ်ႇမၼ်း ယၢဝ်းထိုင် 7 ပႅၵ်ႉ(ၼိဝ်ႉ) တေႃႇ 15 ပႅၵ်ႉ (ၼိဝ်ႉ)သေ ပၢႆမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ ယႂ်ႇသေ ငဝ်ႈမၼ်း။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်ၵႄႇ ပေႃးယႂ်ႇမႃး ၶႂ်ႈမီး ႁႂ်ႇမူၼ်ႇမႃး။ လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလိူမ်ႈတဵင်တဵင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ လုၵ်ႈတႅင်၊ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးႁီႉဝႆႉ၊ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၼမ်ႉၵိုၼ်းသေ ၼိူဝ်ႉပူၺ်ႇ၊ ၸိူဝ်ႉမၼ်း ငၢႆးၸိူဝ်ႉတႅင် မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ်သီလိူင်။ မွၵ်ႇမၼ်း ၵီႈၶၢဝ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်၊ ၵိူဝ်းလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇမၼ်းသေ ၸင်ႇတေၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢွၵ်ႇတမ်ႈတီႈ တၢင်းသုင် 4,000 ထတ်းလူင်းတႂ်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵိၼ်မၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶုတ်ႇပႅတ်ႈႁီႉမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈသွႆးမၢင်မၢင်သေ ၶူဝ်ႈၵိၼ် ဢုပ်ႉၵိၼ် ၵႅင်ၵိၼ်။ ဢွင်ႈတီႈ ထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉၽုၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆး ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃႈ လိူၼ်ႁူၵ်း။ လုၵ်းတႃႇတေၽုၵ်ႇၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၼွႆးၼၼ်ႉ လႆႈယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ ၼိုင်ႈၶိုပ်ႈ ၶုတ်းႁဵတ်းလုၵ်းသေ ၽုၵ်ႇပဵၼ်တႅဝ်းၵေႃႈလႆႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် ၸိူဝ်ႉမၼ်းတူၵ်းလိၼ် (ပႅတ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းလုၵ်း) ဢဝ်လိၼ်ထူမ်ယဝ်ႉ။ တႅဝ်းမၢၵ်ႇၼႅဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၽုၵ်ႇယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 5 သွၵ်ႇယူႇ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ ၽူၼ်လိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵႆႉႁဵတ်းပၼ် ၶႃႇမၢၵ်ႇၼွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႇသေ ပၼ်လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး ၵၢၼ်းၸွမ်းလိၼ်ၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈၼဝ်ႈငၢႆႈ။ ဢွင်ႈတီႈ ၽုၼ်ႇလိၼ်လီၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၽုၼ်ႇသေတ ဢွင်ႈတီႈ လိၼ်ဢမ်ႇလီ ဢမ်ႇမီးၽုၼ်ႇမီးငႂ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈဢဝ်ၶီႈဝူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်တဝ်ႈ သႂ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ တႃႇတူၼ်ႈမၼ်းၶိူဝ်းမၼ်း တေယႂ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁူတ်းၼမ်ႉပၼ်မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ။ လႆႈမၢႆပၼ် လွင်းပၼ် ငဝ်ႈတူၼ်ႈမၼ်းၵွၼ်ႇ မၼ်းၸင်ႇတေ ယႂ်ႇသေမၢၵ်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ လႆႈဝႃႈ မီးတူၼ်ႈငႄႈ လႄႈ တူၼ်ႈလိူင်း သွင်ပိူင်ယူႇ။ တူၼ်ႈလိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးသၢႆၶူမ်ယဝ်ႉ။ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ယွၼ်ႉငူးၶၢမ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းလႄႈ မၼ်းၶူမ်ၼႆယူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်တႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မၼ်းပဵၼ် ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၶိူဝ်းမၼ်းၵူၺ်း။ <ref> မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းစာတည်းအဖွဲ့, ed. (၁၉၅၅)။ "ခဝဲပင်"။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း။ ၂ (ပထမအကြိမ် ed.)။ ဟေဇယ်၊ ဝပ်ဆင်နှင့် ဗိုင်းနေး ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂလန်။: မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း။ </ref> === လွင်ႈၸႂ်ႉ=== လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽၵ်းသေ တူမ်ႈၵိၼ်၊ ၵႅင်ၵိၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်မွင်သူမ်ႈၵိၼ် ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွတ်ႈမၢၵ်ႇၼွႆး လႄႈ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၼွႆးၵေႃႈ ဢဝ်ႁဵတ်းၼမ်ႉၽၵ်းၵႅင်ၵိၼ်ၼႆ ပဵၼ်ၽၵ်းဝၢၼ်တႄတႄႉ။ မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်ၵႄႇမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဝႆႉႁႅင်ႈသေ ထုပ်ႉဢဝ်ယႂ်းမၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူပ်ႇလႂ်၊ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ <ref> Soladoye, M.O.; Adebisi, A.A. (2004). Luffa acutangula (L.) Roxb. In: Grubben, G.J.H. & Denton, O.A. (Editors). PROTA 2: Vegetables. PROTA, Wageningen, Netherlands. </ref> === ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆး <ref> ပပ်ႉဢၽိထၢၼ်ႇ ၸဝ်ႈသုၶမ်း </ref> === ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆးဝႃႈတႄႉ မၢၵ်ႇၼွႆးၼႆႉ မီးလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်ဝႆႉ ၼႆ လႆႈႁၼ်ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ '''မၢၵ်ႇၼွႆး''' n. မၢၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ခဝဲသီး။ Luffa acutangula (L.) Roxb. '''မၢၵ်ႇၼွႆးၵလႃး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇတၢၼ်ႇတႃမိုဝ်းသေ ပဵၼ် တူၼ်ႈၶိူဝ်း၊ မၢၵ်ႇမၼ်းယွတ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၽၵ်း။ မၢၵ်ႇၸူႇၵႃႇ။ ဂေါ်ရခါးသီး၊ စူကာသီး။ Sechium edule (Jacq.) Sw. '''မၢၵ်ႇၼွႆးငူး''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးယၢဝ်းၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈၶိူဝ်း။ ပဲလင်းမြွေ။ Trichosanthes cucumerina L. var. anguina (L.) Haines '''မၢၵ်ႇၼွႆးသၼ်''' n. တူၺ်း မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။ '''မၢၵ်ႇၼွႆးတူၼ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆး ဢၼ်မီးယၢင်ၵႃႉတႂ်ႉတႂ်ႉသေ ပဵၼ်တူၼ်ႈ ဢွၼ်ႇ။ မၢၵ်ႇၶိူဝ်မိုၼ်ႈ။ ရုံးပတီသီး။ Abelmoschus esculentus (L.) Moench '''မၢၵ်ႇၼွႆးထိူၼ်ႇ''' n. ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၼွႆးလိူင်း ၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ။ ခဝဲပြဒါး။ Luffa echinata Roxb. (Luffa acutangula var. amara (Roxb.) Clarke) '''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပၢႆမၼ်းလႅမ်။ ဗုံလုံသီး။ Trichosanthes cucumerina L. var. cucumerina. '''မၢၵ်ႇၼွႆးလႅမ်ႈ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လႅမ်ႈသေး။ ခဝဲသိမ်။ Luffa acutangula (L.) Roxb. var. '''မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ''' n. မၢၵ်ႇၼွႆးၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်တီႈမၢၵ်ႇမၼ်း မီးႁိ။ ခဝဲသီး။ '''မၢၵ်ႇၼွႆးႁွႆႈ''' n. မိူၼ် မၢၵ်ႇၼွႆးႁိ။ ~(ရှု)။ ==ၽိုၼ်ဢိင်== {{Reflist}} [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢၵ်ႇၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်]] tlrupo7q9xcck380fgd6vq3fzzt5e1o 1 65350 160604 2026-09-30T12:57:27Z Saimawnkham 5 /* ၶိုၼ်းၵူတ်ႇထတ်းပၼ်တူၺ်း ၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းလီလီ */ ၵၼ်ဢၼ်မႂ်ႇ 160604 wikitext text/x-wiki == ၶိုၼ်းၵူတ်ႇထတ်းပၼ်တူၺ်း ၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းလီလီ == မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ @[[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း]] [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|Saimawnkham]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|ဢုပ်ႇ]]) 12:57, 30 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) ike2gn8zgiqhnftdp3nucgtqk7qitgm 160605 160604 2026-09-30T13:00:02Z Saimawnkham 5 /* ၶိုၼ်းၵူတ်ႇထတ်းပၼ်တူၺ်း ၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းလီလီ */ 160605 wikitext text/x-wiki == ၶိုၼ်းၵူတ်ႇထတ်းပၼ်တူၺ်း ၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းလီလီ == မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ @[[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း]] ပေႃးၸဝ်ႈႁဝ်းၸႂ်ႉ content translation ၼႆ ၶႅၼ်းတေႃႈ ၵူတ်ႇထတ်းပၼ် ၶေႃႈမုၼ်းၼႂ်းမၼ်းသေၵမ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၸိူဝ်းႁဵတ်း content translation ၼႆႉ မၼ်းပႆႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇတဵမ်လႄႈ သင်ၶိုၼ်းမႄးထတ်းၶေႃႈမုၼ်းယဝ်ႉ ၶႃႈႁဝ်းတေၶိုၼ်းၶၢႆႉၼႃႈလိၵ်ႈပၼ်ၵႂႃႇယူႇၶႃႈ။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|Saimawnkham]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|ဢုပ်ႇ]]) 12:57, 30 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) d1te000okqmsuxvu4x2e7z2it9bcmbe 160607 160605 2026-09-30T13:11:53Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* ၶိုၼ်းၵူတ်ႇထတ်းပၼ်တူၺ်း ၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းလီလီ */ တွပ်ႇၶိုၼ်း 160607 wikitext text/x-wiki == ၶိုၼ်းၵူတ်ႇထတ်းပၼ်တူၺ်း ၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းလီလီ == မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ @[[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း]] ပေႃးၸဝ်ႈႁဝ်းၸႂ်ႉ content translation ၼႆ ၶႅၼ်းတေႃႈ ၵူတ်ႇထတ်းပၼ် ၶေႃႈမုၼ်းၼႂ်းမၼ်းသေၵမ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၸိူဝ်းႁဵတ်း content translation ၼႆႉ မၼ်းပႆႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇတဵမ်လႄႈ သင်ၶိုၼ်းမႄးထတ်းၶေႃႈမုၼ်းယဝ်ႉ ၶႃႈႁဝ်းတေၶိုၼ်းၶၢႆႉၼႃႈလိၵ်ႈပၼ်ၵႂႃႇယူႇၶႃႈ။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|Saimawnkham]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|ဢုပ်ႇ]]) 12:57, 30 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) :ဢေႃႈၶႃႈ ငိၼ်းၸူမ်းဢၼ်ပၼ်ၽၢင်ႉၶႃႈ။ 95% တႄႉ တူၺ်းဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈမုလ်းငဝ်းမၼ်းသေ ၶိုၼ်းပိၼ်ႇဝႆႉႁင်းၵူၺ်း ၵူၺ်းၶႃႈ။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ဢုပ်ႇ]]) 13:11, 30 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) 8ss175let5l4dlfqosucpmtl60ufpos 160608 160607 2026-09-30T13:47:33Z Saimawnkham 5 /* ၶိုၼ်းၵူတ်ႇထတ်းပၼ်တူၺ်း ၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းလီလီ */ တွပ်ႇၶိုၼ်း 160608 wikitext text/x-wiki == ၶိုၼ်းၵူတ်ႇထတ်းပၼ်တူၺ်း ၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းလီလီ == မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ @[[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း]] ပေႃးၸဝ်ႈႁဝ်းၸႂ်ႉ content translation ၼႆ ၶႅၼ်းတေႃႈ ၵူတ်ႇထတ်းပၼ် ၶေႃႈမုၼ်းၼႂ်းမၼ်းသေၵမ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၸိူဝ်းႁဵတ်း content translation ၼႆႉ မၼ်းပႆႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇတဵမ်လႄႈ သင်ၶိုၼ်းမႄးထတ်းၶေႃႈမုၼ်းယဝ်ႉ ၶႃႈႁဝ်းတေၶိုၼ်းၶၢႆႉၼႃႈလိၵ်ႈပၼ်ၵႂႃႇယူႇၶႃႈ။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|Saimawnkham]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|ဢုပ်ႇ]]) 12:57, 30 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) :ဢေႃႈၶႃႈ ငိၼ်းၸူမ်းဢၼ်ပၼ်ၽၢင်ႉၶႃႈ။ 95% တႄႉ တူၺ်းဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈမုလ်းငဝ်းမၼ်းသေ ၶိုၼ်းပိၼ်ႇဝႆႉႁင်းၵူၺ်း ၵူၺ်းၶႃႈ။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ဢုပ်ႇ]]) 13:11, 30 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) ::မိူၼ်ၼင်ႇ ပီိိႊ လႄႈ ပီ ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉ တင်းသွင်မဵဝ်း။ တိုၼ်းတင်ႈၸႂ်ၸႂ်ႉဝႆႉၶႃႈႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ပွႆႇ content translation ႁဵတ်းဝႆႉၶႃႈႁႃႉ? လိင်ႉၶ် ပီမၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁၼ်ၽိတ်းဝႆႉ။ ပဵဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈဝႆႉၵေႃႈမီး ၼႆဢေႃႈ။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|Saimawnkham]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|ဢုပ်ႇ]]) 13:47, 30 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) jkpr15yxm5gem8ow1ys09ijbgtewscp 160642 160608 2026-10-01T04:42:51Z ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း 6650 /* ၶိုၼ်းၵူတ်ႇထတ်းပၼ်တူၺ်း ၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းလီလီ */ တွပ်ႇၶိုၼ်း 160642 wikitext text/x-wiki == ၶိုၼ်းၵူတ်ႇထတ်းပၼ်တူၺ်း ၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းလီလီ == မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ @[[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း]] ပေႃးၸဝ်ႈႁဝ်းၸႂ်ႉ content translation ၼႆ ၶႅၼ်းတေႃႈ ၵူတ်ႇထတ်းပၼ် ၶေႃႈမုၼ်းၼႂ်းမၼ်းသေၵမ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၸိူဝ်းႁဵတ်း content translation ၼႆႉ မၼ်းပႆႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇတဵမ်လႄႈ သင်ၶိုၼ်းမႄးထတ်းၶေႃႈမုၼ်းယဝ်ႉ ၶႃႈႁဝ်းတေၶိုၼ်းၶၢႆႉၼႃႈလိၵ်ႈပၼ်ၵႂႃႇယူႇၶႃႈ။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|Saimawnkham]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|ဢုပ်ႇ]]) 12:57, 30 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) :ဢေႃႈၶႃႈ ငိၼ်းၸူမ်းဢၼ်ပၼ်ၽၢင်ႉၶႃႈ။ 95% တႄႉ တူၺ်းဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈမုလ်းငဝ်းမၼ်းသေ ၶိုၼ်းပိၼ်ႇဝႆႉႁင်းၵူၺ်း ၵူၺ်းၶႃႈ။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ဢုပ်ႇ]]) 13:11, 30 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) ::မိူၼ်ၼင်ႇ ပီိိႊ လႄႈ ပီ ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉ တင်းသွင်မဵဝ်း။ တိုၼ်းတင်ႈၸႂ်ၸႂ်ႉဝႆႉၶႃႈႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ပွႆႇ content translation ႁဵတ်းဝႆႉၶႃႈႁႃႉ? လိင်ႉၶ် ပီမၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁၼ်ၽိတ်းဝႆႉ။ ပဵဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈဝႆႉၵေႃႈမီး ၼႆဢေႃႈ။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|Saimawnkham]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|ဢုပ်ႇ]]) 13:47, 30 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) :::ငိၼ်းၸူမ်းၸွမ်း ဢၼ်တူၺ်းပၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသုတ်းဢမ်ႇသဵင်ႈ။ :::တူၺ်းငဝ်ႈမၼ်းႁႄ မႄးၶိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉဢေႃႈ၊ :::မီးတီႈလႂ် ဢၼ်ထူၵ်ႇလီမႄးၼႆၵေႃႈ ၶိုၼ်းၼႄပၼ်သေၵမ်း။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ဢုပ်ႇ]]) 04:42, 1 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) 602dtm1am82zfp45ssyxlm16p86nqvl 160649 160642 2026-10-01T06:17:06Z Saimawnkham 5 ဢမ်ႇဢွၵ်ႇယၢၼ် လွင်ႈပိၼ်ႇၽၢႆႇသေ Saimawnkham ၶၢႆႉဝႆႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ [[ဢုပ်ႇၵုမ် ပိူင်လိူင်း:ဢူးၼူႉ]] တေႃႇ [[ဢုပ်ႇၵုမ်:ဢူးၼူႉ]]: ၶၢႆႉၸူး လိၵ်ႈႁွမ်တွမ် 160642 wikitext text/x-wiki == ၶိုၼ်းၵူတ်ႇထတ်းပၼ်တူၺ်း ၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းလီလီ == မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ @[[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း]] ပေႃးၸဝ်ႈႁဝ်းၸႂ်ႉ content translation ၼႆ ၶႅၼ်းတေႃႈ ၵူတ်ႇထတ်းပၼ် ၶေႃႈမုၼ်းၼႂ်းမၼ်းသေၵမ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၸိူဝ်းႁဵတ်း content translation ၼႆႉ မၼ်းပႆႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇတဵမ်လႄႈ သင်ၶိုၼ်းမႄးထတ်းၶေႃႈမုၼ်းယဝ်ႉ ၶႃႈႁဝ်းတေၶိုၼ်းၶၢႆႉၼႃႈလိၵ်ႈပၼ်ၵႂႃႇယူႇၶႃႈ။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|Saimawnkham]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|ဢုပ်ႇ]]) 12:57, 30 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) :ဢေႃႈၶႃႈ ငိၼ်းၸူမ်းဢၼ်ပၼ်ၽၢင်ႉၶႃႈ။ 95% တႄႉ တူၺ်းဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈမုလ်းငဝ်းမၼ်းသေ ၶိုၼ်းပိၼ်ႇဝႆႉႁင်းၵူၺ်း ၵူၺ်းၶႃႈ။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ဢုပ်ႇ]]) 13:11, 30 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) ::မိူၼ်ၼင်ႇ ပီိိႊ လႄႈ ပီ ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉ တင်းသွင်မဵဝ်း။ တိုၼ်းတင်ႈၸႂ်ၸႂ်ႉဝႆႉၶႃႈႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ပွႆႇ content translation ႁဵတ်းဝႆႉၶႃႈႁႃႉ? လိင်ႉၶ် ပီမၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁၼ်ၽိတ်းဝႆႉ။ ပဵဵၼ်ၽၢႆႇမၢၼ်ႈဝႆႉၵေႃႈမီး ၼႆဢေႃႈ။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|Saimawnkham]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saimawnkham|ဢုပ်ႇ]]) 13:47, 30 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) :::ငိၼ်းၸူမ်းၸွမ်း ဢၼ်တူၺ်းပၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသုတ်းဢမ်ႇသဵင်ႈ။ :::တူၺ်းငဝ်ႈမၼ်းႁႄ မႄးၶိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉဢေႃႈ၊ :::မီးတီႈလႂ် ဢၼ်ထူၵ်ႇလီမႄးၼႆၵေႃႈ ၶိုၼ်းၼႄပၼ်သေၵမ်း။ [[ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း]] ([[ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:ၸဝ်ႈသြႃႇ ၶၢႆးတူၼ်ႈႁုင်း|ဢုပ်ႇ]]) 04:42, 1 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 2026 (UTC) 602dtm1am82zfp45ssyxlm16p86nqvl 10 65352 160620 2026-10-01T03:14:18Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Luffa |parent=Sicyoeae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }}" 160620 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Luffa |parent=Sicyoeae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} r1te0g8a1q5k11r38x4ob4um3iskwig 10 65353 160621 2026-10-01T03:15:03Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=tribus |link=Sicyoeae |parent=Cucurbitoideae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }}" 160621 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=tribus |link=Sicyoeae |parent=Cucurbitoideae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 6i2typiq8imup6ktr3dmxjwj3hdlcwf 10 65354 160622 2026-10-01T03:15:28Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subfamilia |link=Cucurbitoideae |parent=Cucurbitaceae }}" 160622 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=subfamilia |link=Cucurbitoideae |parent=Cucurbitaceae }} hxo4b4t3x8t7p6mq84nqihfgzl9a6v9 10 65355 160623 2026-10-01T03:16:16Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Cucurbitaceae |parent=Cucurbitales |refs={{Cite journal|author=Angiosperm Phylogeny Group|year=2016|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=181|issue=1|pages=1–20|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/boj.123..." 160623 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Cucurbitaceae |parent=Cucurbitales |refs={{Cite journal|author=Angiosperm Phylogeny Group|year=2016|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=181|issue=1|pages=1–20|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/boj.12385/epdf|format=PDF|issn=00244074|doi=10.1111/boj.12385}} }} nsbzwz03vqz5zhnl4lbfpo96002ior8 10 65356 160624 2026-10-01T03:17:00Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |parent=Fabids |rank=ordo |link=Cucurbitales |refs={{Cite journal|author=Angiosperm Phylogeny Group|year=2016|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=181|issue=1|pages=1–20|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/boj.12385/epdf|fo..." 160624 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |parent=Fabids |rank=ordo |link=Cucurbitales |refs={{Cite journal|author=Angiosperm Phylogeny Group|year=2016|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=181|issue=1|pages=1–20|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/boj.12385/epdf|format=PDF|issn=00244074|doi=10.1111/boj.12385}} }} nvk8rv2vyqgbtko1wq6u14da3fyt9bb 14 65357 160627 2026-10-01T03:20:37Z Saimawnkham 5 added [[Category:ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 160627 wikitext text/x-wiki [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်]] d7b1iqjtw6xdbnkjzv503xlfclbzpmv 14 65358 160628 2026-10-01T03:21:06Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တူၼ်ႈဢၼ်ၵိၼ်လႆႈ]]" 160628 wikitext text/x-wiki [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တူၼ်ႈဢၼ်ၵိၼ်လႆႈ]] jc0gadxcsvqnnkfxx4z6sxjb78oh7pn 14 65359 160629 2026-10-01T03:21:31Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "[[ပိူင်း:ၽၵ်း]]" 160629 wikitext text/x-wiki [[ပိူင်း:ၽၵ်း]] 6nayooaekevm9g973e5dvxe1a8u4w9p 160630 160629 2026-10-01T03:21:43Z Saimawnkham 5 160630 wikitext text/x-wiki [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽၵ်း]] d1zt9towarpy8o7xg9yzqu9qv2mg8zh 14 65360 160631 2026-10-01T03:22:10Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ]]" 160631 wikitext text/x-wiki [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ]] 8y0d0v27ui28mftuubfifuidt83tloe 14 65361 160632 2026-10-01T03:23:05Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄႁူဝ်ၶေႃႈပိူင်လူင်]]" 160632 wikitext text/x-wiki [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄႁူဝ်ၶေႃႈပိူင်လူင်]] 06xfp5ldv2ofncnh517ajuht25u22z8 14 65362 160633 2026-10-01T03:23:18Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "[[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လိၵ်ႈႁွမ်တွမ်]]" 160633 wikitext text/x-wiki [[ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လိၵ်ႈႁွမ်တွမ်]] 3es8o7g95otayzwl02jrra7q87r7nln 14 65363 160634 2026-10-01T03:23:56Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "__HIDDENCAT__" 160634 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ 2twjmejn56ditxo46hqinfh52nh6flb 14 65364 160635 2026-10-01T03:24:01Z Saimawnkham 5 ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "__HIDDENCAT__" 160635 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ 2twjmejn56ditxo46hqinfh52nh6flb